Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt I SA/Po 2294/03
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2006-03-22 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6305 Zwrot należności celnych
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia WSA Beata Sokołowska Sędzia NSA Tadeusz M. Geremek ( spr.) As.sąd. Małgorzata Bejgerowska Protokolant: sekr. sąd. Kamila Perkowska po rozpoznaniu w dniu 8 marca 2006r. sprawy ze skargi S. K. na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] nr [...] w przedmiocie wymiaru cła o d d a l a s k a r g ę /-/ M. Bejgerowska /-/B. Sokołowska /-/T.M. Geremek


UZASADNIENIE

Dyrektor Urzędu Celnego decyzją nr [...] z dnia [...]- wydaną na podstawie art. 207 Ordynacji podatkowej , art. 13 § 1, art. 20 § 1, art. 262, art. 23 § 1 i § 7, art. 65 § 4 pkt. 2 a, art. 83 , art. 85 § 1, art. 221, art. 209 § 3 Kodeksu celnego, art. 16 ust. 1 lit. b, art. 21 i art. 32 Protokołu nr 4 Układu Europejskiego sporządzonego w Brukseli dnia 24.06.1997r. ( zał. do Dz. U. Nr 104 z 1997r., poz. 662 ze zmian. ) oraz § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21.12.1999r. w sprawie ustanowienia Taryfy celnej ( Dz. U. Nr 107, poz. 1217 ze zmian. ) - uznał za nieprawidłowe zgłoszenie celne SAD [...] z dnia 04.05.2000r. dokonane przez S. K. na rzecz G. A. w części dotyczącej określenia kwoty długu celnego i zapisu w polach 23, 36, 42, 46 i 47 typ 111, wzywając dłużników do uiszczenia uzupełniającej kwoty cła w wysokości [...] zł z odsetkami wyrównawczymi.

W uzasadnieniu decyzji podniesiono, iż od towaru objętego przedmiotowym zgłoszeniem celnym ( samochód Opel Corsa z 1995r. nr [...]) wymierzono cło na podstawie rachunku z 03.05.2000r. wystawionego przez H. S. na kwotę [...] DEM. Po dokonaniu kontroli zgłoszenia organ celny I instancji uznał, że w dokumencie SAD należało zastosować kurs waluty według tabeli kursów NBP nr 85/A/00 z 02.05.2000r. Stwierdził on ponadto, iż zastosowanie stawek celnych obniżonych dla produktów pochodzących z obszaru Unii Europejskiej uzależnione było w okresie dokonywania zgłoszenia celnego - zgodnie z przepisem ust. 5 Części A Postanowień wstępnych Taryfy celnej oraz postanowieniem art. 13 i art. 16 Protokołu nr 4 Układu Europejskiego sporządzonego w Brukseli dnia 24.06.1997r. - od jednoczesnego spełnienia następujących warunków :

- dany towar pochodzi z obszaru Unii Europejskiej w rozumieniu postanowień Protokołu nr 4 Układu Europejskiego

- pochodzenie to zostało udokumentowane prawidłowo sporządzonym świadectwem przewozowym EUR 1 lub deklaracją na fakturze

- spełniono warunek bezpośredniego przywozu towaru do Polski.

Zgodnie natomiast z art. 32 Protokołu nr 4 dopuszczalna jest dodatkowa weryfikacja dowodów pochodzenia towaru, którą można przeprowadzać wyrywkowo lub wtedy, gdy władze celne kraju importu mają uzasadnione wątpliwości co do autentyczności tych dokumentów, statusu pochodzenia sprawdzanych produktów lub wypełnienia innych wymogów Protokołu. Ponieważ wyniki weryfikacji dokonanej w niniejszej sprawie przez niemieckie władze celne ( wiążące dla organów polskich ) nie potwierdziły faktu pochodzenia towaru z krajów Unii Europejskiej, należało stwierdzić brak podstaw do zastosowania obniżonej stawki celnej. Z uwagi na oznaczenie samochodu Opel Corsa numerem VIP - umożliwiającego ustalenie kraju pochodzenia - określono kwotę długu celnego według stawki celnej autonomicznej.

Organ dodał ponadto, iż w niniejszej sprawie uznano za dłużników zarówno G.A. ( w imieniu którego dokonano zgłoszenia ) jak i S. K. ( zgłaszającego ) - na zasadzie art. 209 § 3 i art. 221 Kodeksu celnego. W trakcie prowadzonego postępowania celnego S.K., który działał w oparciu o pełnomocnictwo G.A. w zakresie zakupu spornego pojazdu, transportu i załatwienia formalności celnych, deklarował dostarczenie dokumentów potwierdzających pochodzenie pojazdu. Nie zostały one jednak dostarczone do dnia wydawania decyzji.

W odwołaniu od tej decyzji S.K. podniósł, że umowę kupna-sprzedaży spornego pojazdu z dnia 03.05.2000r. podpisał w imieniu sprzedającego właściciel warsztatu samochodowego ( on również miał podpisać deklarację o pochodzeniu pojazdu w imieniu jego właściciela - H. S. ). Podkreślił swoje starania o uzyskanie dokumentu potwierdzającego pochodzenie pojazdu w Niemczech, dołączając do odwołania świadectwo przewozowe EUR 1 nr AR 788678 z dnia 05.04.2002r.

Dyrektor Izby Celnej decyzją nr [...] z dnia [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu orzeczenia organ odwoławczy stwierdził, iż powyższe świadectwo EUR 1 z 05.04.2002r. również zostało zweryfikowane negatywnie przez niemieckie władze celne, albowiem ustaliły one, iż eksporter - H. S. nie wystąpił z wnioskiem o jego wystawienie, ani nie zlecał wystawienia dowodu pochodzenia firmie A. Organ podkreślił, iż na przedmiotowej umowie kupna - sprzedaży eksporter nie umieszczał deklaracji o preferencyjnym pochodzeniu pojazdu, a dokonał tego zamiast niego właściciel warsztatu. Kolejne świadectwo pochodzenia pojazdu EUR 1 nr [...] z 19.02.2003r. ( przedłożone w trakcie postępowania odwoławczego ) także nie mogło być uznane za prawidłowy dowód pochodzenia ze względu na to, że G. A. został w nim określony jednocześnie jako eksporter i odbiorca, a wymagane oświadczenie eksportera zostało złożone przez S. K.

W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego S. K. wniósł o uchylenie orzeczeń organów II i I instancji ze względu m. in. na rażące naruszenie art. 165 § 2 Ordynacji podatkowej ( postanowienie o wszczęciu postępowania dotyczyło jedynie G.A. ), art. 166 Ordynacji ( poprzez połączenie postępowań dotyczących różnych osób ), art. 123 Ordynacji. Ponadto zarzucił organom naruszenie art. 165 § 2 w zw. z art. 217 § 1 Ordynacji podatkowej ( albowiem postanowienie o wszczęciu postępowania dotyczyło pierwotnie jedynie kwestii zastosowania niewłaściwego kursu waluty ) oraz art. 32 pkt. 3 Protokołu 4 Układu Europejskiego ( to organ II instancji zweryfikował świadectwo EUR 1 z 19.02.2003r. a nie upoważnione do tego niemieckie władze celne ). Według skarżącego dokument ten został wypełniony prawidłowo.

W odpowiedzi na skargę organ celny II instancji wniósł o jej oddalenie, powołując się na argumenty przytoczone w uzasadnieniu swojej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny rozważył , co następuje:

Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie.

Na wstępie należy wyjaśnić, że niniejsza sprawa zainicjowana wniesieniem skargi do Naczelnego Sądu Administracyjnego podlega rozpoznaniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie przepisów ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153 poz. 1269) i ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz. 1270) w zw. z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz. 1271). Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy - Prawo o ustroju sądów administracyjnych - sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, nie są natomiast uprawnione do merytorycznego rozstrzygania o przedmiocie sprawy. Również w myśl art. 3 § 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Sądy administracyjne kontrolują zaskarżone akty tylko w zakresie ich zgodności z prawem i nie mają uprawnień do merytorycznego rozstrzygania sprawy. Jednocześnie z przepisu art. 134 § 1 ostatnio cytowanej ustawy wynika, że Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednocześnie związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Wszelkie korzystanie z preferencji celnych w postaci obniżonych stawek celnych jest uwarunkowane konkretnymi wymogami określonymi przez przepisy prawa celnego i stosowne umowy międzynarodowe. Aby zastosować obniżoną stawkę celną za dany towar należy zatem spełnić wszystkie wskazane przepisami warunki. W orzecznictwie sądowym podkreśla się wyraźnie konieczność rygorystycznego przestrzegania wymogów postawionych importerom w umowach międzynarodowych ustanawiających strefy wolnego handlu. Zgodnie z jego wytycznymi przywileje celne mogą być udzielane tylko na warunkach ściśle określonych w odpowiednich przepisach prawa i organy celne nie mogą w jakikolwiek sposób odstępować od ich przestrzegania, gdyż naruszenie tych zasad prawa celnego byłoby sprzeczne z zasadą równości podmiotów gospodarczych wobec prawa oraz interesem państwa ( m. in. wyrok Sądu Najwyższego z 08.05.1998r., sygn. akt III RN 32/98 ).

Podstawą normatywną działania organów celnych w niniejszej sprawie był Kodeks celny oraz akt o charakterze umowy międzynarodowej - Porozumienie w formie wymiany listów między Rzeczpospolitą Polską a Wspólnotami Europejskimi w sprawie zmiany Protokołu nr 4 do Układu Europejskiego ustanawiającego stowarzyszenie między Rzeczpospolitą Polską z jednej strony a Wspólnotami Europejskimi i ich państwami członkowskimi z drugiej strony, dotyczącego definicji pojęcia "produkty pochodzące" i metod współpracy administracyjnej - podpisane w Brukseli dnia 24 czerwca 1997 roku ( załącznik do Dz.U. Nr 104 poz. 662 z 1997 roku ).

Powyższe umowy międzynarodowe - po ich ogłoszeniu w Dzienniku Ustaw RP - stanowią część krajowego porządku prawnego i powinny być stosowane w krajowym obrocie prawnym bezpośrednio ( art. 91 ust. 1 Konstytucji RP ). Są to zatem akty prawne równorzędne wobec Kodeksu celnego, mogące w związku z tym stanowić podstawę wydania decyzji administracyjnych.

Zgodnie z art. 13 § 4 tego Kodeksu obniżone stawki celne są stosowane wyłącznie na wniosek zgłaszającego, o ile towary do których się to odnosi, spełniają warunki do ich zastosowania, określone w odpowiednich umowach międzynarodowych. Według art. 16 powyżej cytowanego Protokołu zastosowanie stawek celnych obniżonych dla produktów pochodzących z obszaru Unii Europejskiej uzależnione było od jednoczesnego spełnienia następujących warunków :

- dany towar pochodzi z obszaru Unii Europejskiej w rozumieniu postanowień przedmiotowego Porozumienia.

- pochodzenie to zostało udokumentowane prawidłowo sporządzonym świadectwem przewozowym EUR 1 lub deklaracją na fakturze

- spełniono warunek bezpośredniego przywozu towaru do Polski.

Art. 2 ust. 1 Protokołu zawiera natomiast precyzyjną definicję pojęcia pochodzenia produktów z krajów UE, która obejmuje produkty całkowicie uzyskane na ich obszarze, bądź też uzyskane i zawierające materiały, które nie zostały tam w pełni uzyskane, pod warunkiem poddania ich wystarczającej obróbce lub przetworzeniu na terenie UE w rozumieniu art. 6 Protokołu. W przypadku ustalenia, że dany towar nie może być w myśl powyższych kryteriów uznany za pochodzący z krajów UE, nie ma podstaw do zastosowania stawek preferencyjnych.

Organ celny I instancji nie miał możliwości sprawdzenia we własnym zakresie ( w momencie obejmowania towaru procedurą dopuszczenia do obrotu ) wiarygodności i autentyczności przedstawionych przez importera dokumentów, dotyczących faktycznego pochodzenia spornego towaru, mógł jedynie zbadać je pod kątem formalnym. Mógł on jednak zweryfikować zgłoszenie celne oraz dołączone do niego dokumenty i to w terminie do 3 lat od dnia przyjęcia tego zgłoszenia, co wynika z przepisów art. 70 i art. 65 § 5 Kodeksu celnego. Czynności kontrolnych dotyczących danych zawartych w zgłoszeniu można też dokonywać po zwolnieniu towarów ( art. 83 § 2 i § 3 Kodeksu celnego ).

W przedmiotowej sprawie polskie organy celne zwróciły się do niemieckich władz celnych z prośbą o przeprowadzenie weryfikacji umowy kupna - sprzedaży przedmiotowego pojazdu z dnia 03.05.2000r. Zgodnie bowiem z art. 32 cytowanego Protokołu dodatkowa weryfikacja dowodów pochodzenia może być przeprowadzona wyrywkowo, lub wtedy, gdy władze celne kraju importu mają uzasadnione wątpliwości co do autentyczności tych dokumentów, statusu pochodzenia sprawdzanych produktów lub wypełnienia innych wymogów tego Protokołu.

W oparciu o ten przepis władze celne kraju eksportu ( Niemcy ) dokonały takiej weryfikacji i w piśmie z dnia 04 września 2001 roku nr Z 4215F-987/01-1 ( k. 23 i 35 akt administracyjnych ) poinformowały, że deklaracja pochodzenia towaru na umowie kupna - sprzedaży nie została złożona przez eksportera. Negatywnie zweryfikowane zostało również świadectwo przewozowe EUR 1 nr AR 788678 z dnia 05.04.2002r. ( przedłożone w trakcie postępowania odwoławczego ). Niemieckie władze celne w piśmie Z 4125B-03/01 E - B 1 z 11.07.2002r. oświadczyły, iż wymieniona w świadectwie EUR 1 z 05.04.2002r. jako eksporter H.i S. nie składała w ogóle wniosku o jego wystawienie, przez co nie spełniono przesłanek art. 17 cytowanego Protokołu 4. Zgodnie bowiem z jego postanowieniami świadectwo EUR 1 jest wystawiane przez władze celne kraju eksportera wyłącznie na wniosek samego eksportera lub upoważnionego przez niego przedstawiciela. Władze celne kraju eksportu nie ustaliły tymczasem, by eksporter w jakikolwiek sposób upoważnił właściciela warsztatu do dokonywania takich czynności w jego imieniu.

W tej sytuacji zdaniem Sądu polskie organy celne słusznie przyjęły , że skoro sprowadzony towar nie ma statusu produktu pochodzącego, to nie może korzystać z preferencji celnych. Należy w tym miejscu zaznaczyć, że władze celne kraju eksportera dokonując weryfikacji mają prawo żądać każdego dowodu, przeprowadzić kontrolę ksiąg rachunkowych eksportera oraz każdą inną kontrolę, którą uznają za właściwą ( art. 32 pkt.3 Protokołu ). Sąd stoi na stanowisku, że w świetle obowiązujących przepisów prawa weryfikacja przeprowadzona przez właściwe władze celne kraju eksportu, w tej sprawie niemieckie organy celne, jest jedyną formą kontroli dowodów pochodzenia towaru i wynik tej weryfikacji wiąże władze celne kraju importu.

Tym samym Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie w pełni podziela też pogląd wyrażony w wyroku NSA z dnia 8 kwietnia 1998 roku - sygn. akt I SA/Łd. 777/97 na gruncie art. 27 Protokołu Nr 4 Układu Europejskiego ( zmienionego z dniem 1 lipca 1997 roku przez powyższe Porozumienie ), a mianowicie, że wyniki sprawdzenia świadectwa pochodzenia nie mogą być przedmiotem oceny i dodatkowej weryfikacji przez organy celne państwa importera i mają one charakter wiążący dla organów celnych państwa importera. Podkreślić też trzeba, że przepisy Porozumienia nie wymagają uzasadnienia wyniku weryfikacji, ani wyjaśnienia w oparciu o jakie zasady weryfikacja została przeprowadzona.

W ocenie Sądu organ celny miał zatem pełne podstawy prawne do zlecenia przedmiotowej weryfikacji statusu pochodzenia importowanego pojazdu. Negatywny wynik weryfikacji spowodował natomiast konieczność odmowy preferencyjnego traktowania spornego towaru , albowiem nie miał on statusu towaru "pochodzącego" w myśl postanowień Protokołu, a tym samym nie został spełniony podstawowy warunek określony w przedmiotowej umowie międzynarodowej.

Organ celny nie mógł tym samym wziąć pod uwagę kolejnego świadectwa przewozowego EUR 1 nr L 318924 z 19.02.2003r., wystawionego w oparciu o art. 788 Prawa eksportowego RFN. Zasady sporządzania i wystawiania dowodów pochodzenia są bowiem regulowane wyłącznie przez postanowienia Protokołu 4 Układu Europejskiego, zawierającego własne definicje eksportera, za którego uważane są podmioty sprzedające dane towary za granicę. Nie może być nim wobec tego osoba kupująca towar, będąca jego odbiorcą ( G. A. ). Z tego względu powyższe świadectwo EUR 1 z 19.02.2003r. - w którym G. A.występował jednocześnie jako eksporter i odbiorca, a samo oświadczenie eksportera złożył S. K. - także nie mogło zostać uznane za prawidłowy dowód pochodzenia pojazdu, gdyż nie było sporządzone zgodnie z art. 17 Protokołu 4. Jednocześnie zdaniem Sądu nie było podstaw do uwzględnienia jako dowodu przedłożonego przez skarżącego pisma Urzędu Celnego z dnia 09.09.2003r. odnośnie określenia osoby eksportera ( k. 16 akt sądowych ), albowiem dotyczyło ono zupełnie innej sprawy, a ponadto nie zawarto w nim żadnego uzasadnienia faktycznego, czy tym bardziej prawnego. Ponieważ świadectwo z 19.02.2003r. należało uznać za wadliwe ze względów formalnych, nie zachodziła już potrzeba dodatkowego weryfikowania jego wiarygodności materialnej w trybie art. 32 Protokołu 4.

Ponieważ w niniejszej sprawie nie było podstaw do skorzystania z przywileju stawki obniżonej, organ celny I instancji był zobligowany do zastosowania stawki niepreferencyjnej. Z tego właśnie względu musiał uznać przedmiotowe zgłoszenie celne za nieprawidłowe oraz określić kwotę długu celnego w oparciu o stawkę celną autonomiczna.

Odnosząc się natomiast do zarzutów natury proceduralnej Sąd uznał, że organy celne nie uchybiły przepisom postępowania i zasadom określonym w Ordynacji podatkowej. W szczególności nie naruszyły zasad dotyczących nakazu gromadzenia i wyczerpującego rozpatrzenia materiału dowodowego oraz dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy ( art. 122 i art. 187 Ordynacji podatkowej w zw. z art. 262 Kodeksu celnego ). W kwestii dotyczącej wszczęcia postępowania Sąd zauważył, iż za datę jego wszczęcia należało uznać - zgodnie z art. 65 § 7 Kodeksu celnego dzień przyjęcia spornego zgłoszenia celnego ( 04.05.2000r. ). Pismo z dnia 05.10.2001r. powiadamiające o prowadzeniu postępowania celnego w zakresie błędnego kursu waluty, stawki celnej i kwoty długu celnego miało jedynie charakter informacyjny. Zawarto w nim jednocześnie pouczenie o prawie stron do czynnego udziału w postępowaniu, wypowiadania się co do zebranego materiału dowodowego itd. ( k. 25 akt ). Zachowano wobec tego wymóg art. 123 § 1 Ordynacji podatkowej. Postępowanie celne w niniejszej sprawie było przy tym prowadzone jednocześnie wobec G. A. i S. K., albowiem zostali oni obaj uznani za jego strony ( dłużników solidarnych ), na zasadzie przepisu art. 209 § 3 w zw. z art. 221 Kodeksu celnego. Sporne zgłoszenie celne zostało dokonane w imieniu G. A. przez S. K., który wiedział lub mógł wiedzieć przy zachowaniu należytej staranności, iż dane wymagane do sporządzenia zgłoszenia są nieprawdziwe.

Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności należało uznać, iż zaskarżone decyzje odpowiadają prawu, wobec czego Sąd na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed Sądami administracyjnymi orzekł o oddaleniu skargi.

/-/M. Bejgerowska /-/ B. Sokołowska /-/T. M. Geremek

T.M.d