Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 492/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2019-06-12 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: uchylono postanowienie II i I instancji
Powołane przepisy: article: art. 18, art. 64c, art.64,art.262
journal: Dz.U. 2018 poz 1314
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jednolity
article: art. 145 par 1 pkt 1 lit b w zw z art. 135
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia: WSA Stanisław Grzeszek Sędziowie: WSA Inga Gołowska WSA Wiesław Kuśnierz (spr.) st.sek.sądowy Renata Furgalska-Pazdan po rozpoznaniu w postępowaniu uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 12 czerwca 2019 r. sprawy ze skargi K. Sp. z o.o. w K. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K. z dnia [...] lutego 2019 r. nr [...] w przedmiocie obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego I.uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie organu I instancji, II.zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K. na rzecz strony skarżącej koszty postępowania w kwocie [...]zł (pięćset dziewięćdziesiąt siedem złotych). III.zarządza zwrot z kasy tut. Sądu kwoty [...]zł (siedemdziesiąt dziewięć złotych) na rzeczy strony skarżącej z tytułu nadpłaconego wpisu od skargi.


UZASADNIENIE

Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w K. (dalej: NMUS, organ egzekucyjny), prowadził postępowanie egzekucyjne do majątku zobowiązanej A.-A. sp. z o.o. w likwidacji (dalej: Zobowiązana) z wniosku wielu wierzycieli administracyjnych i cywilnych m.in: K. o. z siedzibą w K. (dalej: Spółka, Wierzyciel, Skarżąca), na podstawie tytułu wykonawczego - wyroku zaocznego z dnia 21 czerwca 2011 r. wydanego przez Sąd Rejonowy [...] K. [...] z dnia 21 czerwca 2011 r., sygn. akt VGC [...]

Wobec zbiegu egzekucji administracyjnej i cywilnej prowadzonej do majątku Zobowiązanej, Sąd Rejonowy dla K. - [...] w K. postanowieniem z dnia 1 kwietnia 2011 r., sygn. akt [...], wyznaczył Naczelnika Urzędu Skarbowego K. - [...] (dalej: NUS) do łącznego prowadzenia egzekucji sądowej i administracyjnej wobec zobowiązanego do wierzytelności z rachunku bankowego. Sąd Rejonowy dla K. - [...] w K. postanowieniem z dnia 21 grudnia 2011 r. sygn. akt [...] wobec dalszych zbiegów egzekucji sądowej i administracyjnej wyznaczył ponownie NUS do łącznego prowadzenia egzekucji sądowej i administracyjnej z całego majątku Zobowiązanej.

Z uwagi na spełnienie przez Zobowiązaną kryteriów określonych w art. 5 ust. 9b ustawy z dnia 21 czerwca 1996 r. o urzędach i izbach skarbowych (t.j. Dz. U z 2004 r., nr 121 poz. 1267 ze zm.) z dniem 1 stycznia 2012 r. NMUS z mocy prawa stał się organem właściwym do prowadzenia egzekucji należności pieniężnych wobec Zobowiązanej.

Na podstawie ww. tytułu wykonawczego, organ egzekucyjny dokonywał czynności egzekucyjnych, m.in. w dniu 23 października 2013 r. zawiadomieniem z dnia 21 października 2013 r. nr [...] dokonano zajęcia innej wierzytelności pieniężnej przysługującej zobowiązanemu wobec G. sp. z o.o. Odpis zawiadomienia doręczono dłużnikowi zajętej wierzytelności w dniu 23 października 2013 r., a Zobowiązanej w dniu 6 listopada 2013 r. w trybie art. 44 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 2096 ze zm.; dalej: K.p.a.). G. sp. z o.o., pismem z dnia 29 października 2013 r. poinformował organ egzekucyjny, że uznaje zajętą wierzytelność.

NMUS postanowieniem z dnia 18 października 2018 r. nr [...] umorzył prowadzone wobec Zobowiązanej postępowanie egzekucyjne uznając, iż w przedmiotowym postępowaniu nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Postanowienie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego wydane zostało w oparciu o przepis art. 59 § 3 w związku z art. 59 § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz.U. z 2018 r., poz. 1314, ze zm.; dalej: u.p.e.a.).

NMUS pismem z dnia 27 listopada 2018 r. nr [...] poinformował Wierzyciela o wysokości kosztów postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie ww. tytułu wykonawczego.

Pismem z dnia 7 grudnia Wierzyciel zwrócił się do organu egzekucyjnego o wydanie postanowienia w sprawie kosztów egzekucyjnych.

Organ egzekucyjny postanowieniem z dnia 21 grudnia 2018 r. nr [...], działając na podstawie art. 64c § 1, § 4, § 6a pkt 2 i § 7 u.p.e.a., obciążył Wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie ww. tytułu wykonawczego w wysokości [...] zł wskazując, iż po zakończeniu postępowania egzekucyjnego organ egzekucyjny nie ma podstaw do ściągnięcia kosztów egzekucyjnych od Zobowiązanej.

Na powyższe postanowienie organu egzekucyjnego Wierzyciel wniósł zażalenie do Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K. (dalej: DIAS, organ II instancji), wnosząc o jego uchylenie i zmianę w ten sposób, aby zostały ustalone koszty egzekucyjne w wysokości nie wyższej niż [...] zł. Wierzyciel zarzucił naruszenie art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. w zw. z art. 6 i art. 8 K.p.a. oraz art. 2, art. 8 i art. 190 ust. 1 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej poprzez nieuwzględnienie przez organ I instancji wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r., sygn. akt SK 31/14 w zakresie w jakim artykuł ten nie określa maksymalnej wysokości opłaty egzekucyjnej.

DIAS postanowieniem z dnia 21 lutego 2019 r. nr [...], wydanym na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 144 K.p.a. oraz art. 17, art. 18, art. 23 § 1 i art. 64c § 4 u.p.e.a., utrzymał w mocy postanowienie NMUS z dnia 21 grudnia 2018 r. o obciążeniu Wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego.

Uzasadniając postanowienie DIAS w pierwszej kolejności wskazał, że zasadą postępowania egzekucyjnego w administracji jest, że koszty egzekucyjne obciążają zobowiązanego. Zasada ta jest jednak w ściśle oznaczonych przypadkach ograniczona, a ograniczenia te wypływają wprost z przepisów u.p.e.a. Ustawa powyższa nakłada obowiązek poniesienia przez wierzyciela kosztów egzekucyjnych, jeżeli koszty egzekucji nie mogą być ściągnięte od zobowiązanego (art. 64c § 4 u.p.e.a.).

Dalej DIAS wskazał, że w niniejszej sprawie podstawą wydania przez NUS postanowienia o obciążeniu wierzyciela kosztami egzekucyjnymi było umorzenie postępowania egzekucyjnego w związku z zaistnieniem okoliczności przewidzianych w art. 59 § 2 u.p.e.a., tj. z uwagi na ustalenie, iż w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. W tej sytuacji, w myśl art. 64c § 4 u.p.e.a., wierzyciel pokrywa koszty egzekucyjne, jeżeli nie mogą być one ściągnięte od zobowiązanego. Ustawodawca przez użycie w treści przedmiotowego przepisu regulacji zwrotu: "wierzyciel pokrywa", nie pozostawił organowi egzekucyjnemu możliwości wyboru, czy wierzyciela obciążyć kosztami egzekucyjnymi, czy też nie. Organ w takim przypadku ma obowiązek obciążyć wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego.

DIAS odnosząc się do argumentacji Wierzyciela dotyczącej wyroku Trybunału Konstytucyjnego zauważył, że ustawodawca nie uregulował expressis verbis skutków temporalnych jakie wiążą się z wydaniem orzeczenia przez Trybunał Konstytucyjny, w którego sentencji stwierdzono o niezgodności przepisu prawa z Konstytucją RP. Zgodnie ze stanowiskiem Ministerstwa Finansów przesłanym do izb skarbowych, zawartym w piśmie z dnia 12 stycznia 2017 r., sposób wykonania każdego z wyroków Trybunału Konstytucyjnego zależy od skutków, jakie wyrok ten wywołuje. Dla określenia przedmiotowych skutków w analizowanym przypadku kluczowe znaczenie ma konstatacja, że orzeczenie to dotyczy tzw. "pominięcia prawodawczego". Problem skutków wyroków stwierdzających "pominięcie prawodawcze" należy do złożonych i spornych w doktrynie prawa konstytucyjnego oraz niejednolicie rozstrzyganych przez Trybunał Konstytucyjny. Szeroko prezentowany jest pogląd, że wyroki takie wywołują wyłącznie skutek zobowiązujący (ustalający), tzn. jedynie nakładają na ustawodawcę obowiązek uchwalenia nowelizacji usuwającej niekonstytucyjną lukę prawną, nie derogując przy tym uznanych za niekonstytucyjne przepisów (wyroki Trybunału Konstytucyjnego z dnia: 13 grudnia 2005 r. sygn. akt SK 53/04 oraz 23 października 2007 r. sygn. akt P 10/07). W związku z powyższym organ II instancji wskazał, że wydanie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r. sygn. akt SK 31/14 nie powoduje utraty mocy obowiązującej przepisów art. 64 § 1 pkt 4, art. 64 § 6 i art. 64 § 8 u.p.e.a., z tym, że przepisy te utraciły walor domniemania konstytucyjności w zakresie, w jakim dotyczą kwestii objętych stwierdzonym przez Trybunał pominięciem prawodawczym.

Dalej DIAS wskazał, że tym samym uznał za bezzasadny zarzut Wierzyciela podnoszony w zażaleniu, iż organ egzekucyjny działał bez podstawy prawnej, czyli z naruszeniem zasady, o której mowa w art. 6 K.p.a. Jak wykazano powyżej, organ działał na podstawie przepisów prawa w trakcie prowadzonego postępowania.

Następnie DIAS wskazał, że Wierzyciel nie kwestionuje w zażaleniu obowiązku naliczenia przez organ kosztów egzekucyjnych, a jedynie kwestionuje ich wysokość przy naliczeniu kosztów za zajęcie wierzytelności pieniężnej przysługującej zobowiązanemu u dłużnika zajętej wierzytelności.

Organ II instancji podniósł, że określony w ustawie obowiązek uiszczenia kosztów egzekucyjnych nie zależy od efektywności postępowania egzekucyjnego, co oznacza, że w przypadku zastosowania środka egzekucyjnego w postaci zajęcia wierzytelności u dłużnika zajętej wierzytelności opłata jest pobierana bez względu na to, czy dłużnik na chwilę zajęcia posiada środki pieniężne, czy też nie. W myśl art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a., organ egzekucyjny w egzekucji należności pieniężnych pobiera za zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego lub innych wierzytelności pieniężnych 5% kwoty egzekwowanej należności, nie mniej jednak niż [...] zł. Zgodnie z art. 64 § 7 u.p.e.a., jeżeli wysokość opłaty egzekucyjnej jest określona stosunkowo do egzekwowanej lub pobranej należności pieniężnej, w podstawie obliczenia opłaty uwzględnia się również odsetki z tytułu niezapłacenia należności w terminie, przypadające w dniu powstania obowiązku uiszczenia opłaty, a w myśl art. 64 § 9 pkt 2 u.p.e.a., obowiązek uiszczenia opłat za zajęcie wierzytelności pieniężnych lub innych praw majątkowych u dłużnika zajętej wierzytelności powstaje z chwilą doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu.

DIAS dalej wskazał, że z przedstawionych powyżej przepisów wynika, że obowiązek uiszczenia opłaty za zajęcie wierzytelności pieniężnych powstał z chwilą doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu. U.p.e.a. nie przewiduje, że w sytuacji, gdy dokonane zajęcie nie zostanie zrealizowane lub środki pieniężne uzyskane w wyniku jego realizacji nie pokryją w całości kosztów egzekucyjnych, to opłata za czynność zostaje umorzona. Skoro na gruncie przedmiotowej sprawy dokonano zajęcia wierzytelności pieniężnej, w wyniku czego powstał obowiązek uiszczenia opłaty za czynność egzekucyjną, a przy tym prowadzone postępowanie egzekucyjne zostało umorzone z powodu jego bezskuteczności, organ egzekucyjny był zobligowany do obciążenia kosztami egzekucyjnymi wierzyciela, co uczyniono w zaskarżonym postanowieniu.

Wierzyciel wniósł na powyższe postanowienie skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie zarzucając mu naruszenie:

- art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. w zw. z art. 6 i art. 8 K.p.a. oraz art. 2, art. 7, art. 8 i art. 190 ust. 1 Konstytucji, poprzez nieuwzględnienie przez organ wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r., sygn. SK 31/14 o niekonstytucyjności art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. w zakresie, w jakim przepis ten nie określa maksymalnej wysokości opłaty egzekucyjnej, co spowodowało ustalenie przez organ I instancji zbyt wysokich kosztów egzekucyjnych, które w żadnym stopniu nie odzwierciedlają rzeczywistych kosztów podjętych przez organ egzekucyjny czynności, podczas gdy organ zważając na zasadę bezpośredniego stosowania Konstytucji powinien ustalić, czy ustalone koszty egzekucyjne na podstawie stawek procentowych wskazanych w przepisach u.p.e.a., in concreto przystają do wzorców konstytucyjnych wynikających z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji, a jeśli nie, to w jakim zakresie należy je miarkować,

- art. 262 K.p.a., poprzez jego nieuwzględnienie i utrzymanie w mocy postanowienia organu pierwszej instancji pomimo, że stronę postępowania nie powinny obciążać koszty niewynikające z jej winy lub które zostały poniesione w interesie lub na żądanie strony, a nie wynikają z ustawowego obowiązku organów prowadzących postępowanie,

- art. 7 § 2 u.p.e.a., poprzez jego nieuwzględnienie i utrzymanie w mocy postanowienia organu egzekucyjnego pomimo, że organ egzekucyjny jest obowiązany do podejmowania środków egzekucyjnych zmierzających bezpośrednio do wykonania obowiązku, a więc egzekucji z majątku dłużnika, która ma skutkować przysporzeniem majątku wierzyciela.

Na podstawie powyższych zarzutów Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz zasądzenie kosztów postępowania.

W uzasadnieniu skargi Skarżąca podniosła, że z uzasadnienia postanowienia, wynika, iż ustalenie tak wysokich kosztów egzekucyjnych wynikało z dokonania zajęcia wierzytelności u "trzeciodłużnika", spółki G. sp. z o.o., z którym wiązała się najwyższa opłata egzekucyjna w kwocie właśnie [...] zł. Zajęcie to okazało się skuteczne jedynie w marginalnym zakresie, bowiem została zaspokojona należność w wysokości zaledwie [...] zł, która pokryła wyłącznie część kosztów postępowania egzekucyjnego. Powołując się na brak możliwości ściągnięcia ww. kosztów egzekucyjnych od Zobowiązanego, organ egzekucyjny wezwał Skarżącą do uregulowania pozostałej kwoty [...]zł. Naliczenie tak wygórowanej, oderwanej od realiów gospodarczych opłaty egzekucyjnej i obciążenie nią Skarżącej, w sytuacji kiedy nie została ona zaspokojona w jakikolwiek sposób w postępowaniu egzekucyjnym i nie miała wpływu na przekazanie sprawy egzekucyjnej do administracyjnego organu egzekucyjnego, a podjęte w sprawie czynności egzekucyjne, za które naliczono opłatę, polegały wyłącznie na nadaniu korespondencji pocztowej (zawiadomienia o zajęciu) do podmiotów będących "trzeciodłużnikami", jest nie do zaakceptowania i w rażący sposób narusza uzasadnione interesy Skarżącej oraz przeczy zasadzie zaufania do działań organów administracji publicznej.

Dalej Skarżąca podniosła, że Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 28 czerwca 2016 r. orzekł, że art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjne, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji oraz nie jest niezgodny z art. 31 ust. 3 Konstytucji. Stosownie do art. 190 ust. 1 Konstytucji RP orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne.

Skarżąca przywołała wyroki sądów administracyjnych, w których jej zdaniem, sądy rozpatrywały kwestie wpływu powyższego wyroku Trybunału Konstytucjonalnego na możliwość orzekania o obciążeniu kosztami egzekucyjnymi.

Dalej Skarżąca zwróciła uwagę na niewspółmierną wysokość naliczonych kosztów podnosząc, że organ egzekucyjny prowadził postępowanie egzekucyjne wobec Zobowiązanej na rzecz aż 47 podmiotów. Łączna kwota dochodzona w postępowaniu egzekucyjnym przez wszystkich wierzycieli na dzień 20 lipca 2012 r. wynosiła łącznie [...] zł. Przyjmując, że każdy z podmiotów musiał pokryć koszty egzekucyjne wynikające z dokonanych zajęć, ze względu na brak możliwości ściągnięcia ich od Zobowiązanego, to łączna należność dla Urzędu Skarbowego wyniosłaby ok. [...] zł. Jest to kwota, która w oczywisty sposób wielokrotnie przewyższa wszelkie możliwe koszty podjętych czynności w niniejszym postępowaniu, które sprowadzały się do wysłania korespondencji do kilku banków i podmiotów, wobec których Zobowiązany posiadał lub mógł posiadać wierzytelności. Skarżąca uważa, że kwota [...]zł, wyegzekwowana już w toku postępowania, jest kwotą w zupełności wystarczającą na pokrycie kosztów czynności podjętych w niniejszym postępowaniu związanych z dokonanymi zajęciami. Obecnie naliczone koszty postępowania egzekucyjnego obciążające Wierzyciela dziesięciokrotnie przewyższa kwotę uzyskaną w jego trakcie.

Następnie Skarżąca podniosła, że za nienaliczaniem niezaspokojonych kosztów egzekucyjnych przemawia również fakt, że Skarżąca wszczęła egzekucję sądową, która na skutek zbiegu z egzekucją administracyjną została przekazana Naczelnikowi Urzędu Skarbowego K. - [...]. Wierzyciel nie miał więc żadnego wpływu na tryb przeprowadzenia postępowania egzekucyjnego i podmiot prowadzący to postępowanie. Zaznaczyć należy, że analogiczne koszty czynności podejmowanych w sądowym postępowaniu egzekucyjnym są wielokrotnie niższe od kosztów w postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Skarżąca nie powinna ponosić negatywnych konsekwencji niewypłacalności Zobowiązanego w związku z powierzeniem egzekucji organom administracji poprzez nakładanie na Wierzyciela znacznych należności, wielokrotnie przewyższających rzeczywiście poniesione przez organ koszty, w związku z bezskutecznością egzekucji wobec Zobowiązanej.

Uzasadniając zarzut naruszenia art. 262 K.p.a. Skarżąca podniosła, że zgodnie z tym przepisem stronę obciążają koszty postępowania tylko w sytuacji, gdy wynikły z jej winy lub zostały poniesione w interesie lub na żądanie strony, a nie wynikają z ustawowego obowiązku organów prowadzących postępowanie. W przedmiotowej sprawie, egzekucja z wierzytelności przysługujących wobec "trzeciodłużnika" nie jest zachowaniem zawinionym przez stronę. Nie była także, jak się okazało po ustaleniu kosztów postępowania egzekucyjnego, w interesie strony, ponieważ w związku z zajęciem symbolicznej kwoty strona została obciążona bardzo wysoką kwotą kosztów postępowania egzekucyjnego.

DIAS w odpowiedzi na skargę podtrzymał dotychczasowe stanowisko i wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, zważył, co następuje.

Stosownie do art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2018 r., poz. 1302, ze zm.; dalej: P.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania. Zgodnie z art. 134 § 1 P.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Zobowiązany jest natomiast do wzięcia z urzędu pod uwagę wszelkich naruszeń prawa, w tym także tych niepodnoszonych w skardze, które są związane z materią zaskarżonych aktów administracyjnych. Orzekanie odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa.

Na podstawie art. 135 P.p.s.a. Sąd podejmuje środki w celu usunięcia naruszenia prawa, w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego załatwienia sprawy.

Uwzględnienie skargi następuje w przypadkach naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a P.p.s.a.), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt. 1 lit. b P.p.s.a.), oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c P.p.s.a.). W przypadkach, gdy zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach sąd stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia (art. 145 § 1 pkt. 2 P.p.s.a.).

Należy również wskazać, że w myśl art. 119 pkt 3 P.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie.

Rozpoznając sprawę zgodnie z powyżej zakreślonymi regułami, Sąd stwierdził, że skarga zasługuje na uwzględnienie.

Sądowej kontroli zostało poddane postanowienie DIAS z dnia 21 lutego 2019 r. utrzymujące w mocy postanowienie NMUS z dnia 21 grudnia 2018 r. w sprawie obciążenia Skarżącej będącej wierzycielem kosztami postępowania egzekucyjnego w kwocie [...]zł., prowadzonego do zobowiązanej A. sp. z o.o. w likwidacji.

Istotą kontrolowanego postępowania jest rozstrzygnięcie, czy zasadnie obciążano Wierzyciela kosztami prowadzonego postępowania egzekucyjnego po zakończeniu (umorzeniu) postępowania egzekucyjnego.

Podstawą obciążenia Skarżącej kosztami postępowania egzekucyjnego za dokonane czynności były, co do zasady, przepisy art. 64 § 1 pkt 4, a w zakresie poboru opłaty manipulacyjnej art. 64 § 6, a także regulacje art. 64c § 4 i § 6a pkt 2 oraz art. 64b u.p.e.a.

Na gruncie badanej sprawy istotnym jest to, na co słusznie zwróciła uwagę Skarżąca, że zapadł wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r., sygn. akt SK 31/14 (Dz.U. z 2016 r. poz. 1244), którego przedmiotem była kontrola zgodności z normami konstytucyjnymi, przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. W wyroku tym Trybunał orzekł, że:

1. art. 64 § 1 pkt 4 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2016 r. poz. 599) w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjne, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji oraz nie jest niezgodny z art. 31 ust. 3 Konstytucji;

2. art. 64 § 6 ustawy powołanej w punkcie 1 w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty manipulacyjnej, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji oraz nie jest niezgodny z art. 31 ust. 3 Konstytucji;

3. art. 64 § 8 ustawy powołanej w punkcie 1 w zakresie, w jakim nie przewiduje możliwości obniżenia opłaty, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 tej ustawy i opłaty manipulacyjnej w razie umorzenia postępowania z uwagi na dobrowolną zapłatę egzekwowanej należności po dokonaniu czynności egzekucyjnych, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji oraz nie jest niezgodny z art. 31 ust. 3 Konstytucji;

4. art. 64 § 1 pkt 1-5, 7, 11, 12 i art. 64 § 6 ustawy powołanej w punkcie 1 w zakresie, w jakim przepisy te nie określają maksymalnej wysokości opłat egzekucyjnych i opłaty manipulacyjnej, nie są niezgodne z art. 217 Konstytucji; oraz umorzył na podstawie art. 39 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz.U. Nr 102, poz. 643, z 2000 r. Nr 48, poz. 552 i Nr 53, poz. 638, z 2001 r. Nr 98, poz. 1070, z 2005 r. Nr 169, poz. 1417, z 2009 r. Nr 56, poz. 459 i Nr 178, poz. 1375, z 2010 r. Nr 182, poz. 1228 i Nr 197, poz. 1307 oraz z 2011 r. Nr 112, poz. 654) w związku z art. 134 pkt 3 ustawy z dnia 25 czerwca 2015 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz.U. z 2016 r. poz. 293) postępowanie w pozostałym zakresie.

Należy zauważyć, że wyrok Trybunału Konstytucyjnego o sygn. akt SK 31/14 jest wyrokiem zakresowym, co wyraźnie wynika z jego sentencji, gdzie użyto sformułowania, że badany przepis jest niezgodny z Konstytucją w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty.

Istotny w niniejszej sprawie jest zakres stwierdzonej niekonstytucyjności kontrolowanego przepisu. W pozostałym zakresie - niezakwestionowanym przez Trybunał - przepis ten należy nadal stosować. Jednocześnie w celu uniknięcia naruszenia zasad konstytucyjnych, przepis ten musi być stosowany i interpretowany zgodnie ze wskazówkami zawartymi w wyroku Trybunału. Analogiczne stanowisko zostało przyjęte przez Naczelny Sąd Administracyjny – między innymi – w wyroku z dnia 6 marca 2018 r., sygn. akt II FSK 2206/17 (wszystkie powołane w uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych są opublikowane w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych – http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

W konsekwencji nie budzi wątpliwości, że przepisy, które stanowiły materialnoprawną podstawę obciążenia Wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego, zostały uznane za niezgodne z Konstytucją RP z powodów wskazanych w sentencji wyroku Trybunału. W swoich rozważaniach Trybunał wywiódł, że "brak określenia górnej granicy opłat egzekucyjnych oraz opłaty manipulacyjnej powoduje, że w pewnych warunkach (w przypadku należności o znacznej wartości) następuje całkowite zerwanie związku między świadczeniem organu egzekucyjnego a wysokością ponoszonych za dokonanie tych czynności opłat. Opłaty te nie są wtedy formą zryczałtowanego wynagrodzenia organu prowadzącego egzekucję za podejmowane czynności, ale z perspektywy dłużnika stają się jedynie dodatkową sankcją pieniężną". Trybunał wskazał także, że brak określenia górnej granicy przedmiotowych opłat powoduje, że z punktu widzenia organu egzekucyjnego, stają się one formą dochodu nieuzasadnionego wielkością, czasochłonnością czy stopniem skomplikowania podejmowanych czynności egzekucyjnych. W ujęciu materialnym są więc zbliżone do podatku. Mechanizm ustalania opłaty stosunkowej ze wskazaną jej górną granicą chroni przed tego typu sytuacjami. Wartość wyznaczona kwotowo zakreśla bowiem maksymalny pułap opłaty i dzięki temu ogranicza kwotę określoną procentowo przed jej nadmierną wysokością. W ocenie Trybunału za sprzeczną z zasadniczym celem postępowania egzekucyjnego należy uznać także normę prawną, zgodnie z którą dłużnik zostaje obciążony pełną wysokością opłaty w wypadku dobrowolnego zaspokojenia wierzyciela. Norma ta nie tylko nie motywuje do dobrowolnego spełnienia świadczeń dochodzonych w egzekucji, ale wykazuje wręcz cechy swoistej kary finansowej, nakładanej za zachowanie pożądane i zgodne z prawem.

Na kanwie kontrolowanej sprawy organ egzekucyjny całkowicie pominął omawiany wyrok Trybunału Konstytucyjnego, a DIAS uznał, że przepisy będące podstawą obciążenia naliczenia kosztów egzekucyjnych, pomimo wspomnianego wyroku Trybunału, mogą być stosowane w pełnym zakresie. DIAS nie dostrzegł, że przepisy te od chwili ogłoszenia orzeczenia muszą być traktowane jako niezgodne z Konstytucją w granicach takich, jakie zostały określone w wyroku Trybunału.

Należy również podnieść, że w uzasadnieniach swoich rozstrzygnięć organy obu instancji nie odniosły się w żaden sposób do adekwatności wysokości ustalonych kosztów egzekucyjnych w kwocie [...]zł względem poziomu skomplikowania czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny oraz nakładu pracy organu przy egzekwowaniu należności publicznoprawnych. Nie odniosły się również do zagadnienia, iż wysokość i zasady pobierania przedmiotowych opłat, powinny być ukształtowane w taki sposób, aby zapewnić przynajmniej częściowe finansowanie aparatu egzekucyjnego, przy czym istotne jest zachowanie racjonalnej zależności między wysokością opłat w egzekucji, a czynnościami organów (uwzględniającymi m.in. nakład pracy, stopień ich skomplikowania, czasochłonność), za podjęcie których, opłaty te zostały naliczone tak, aby opłaty nie sprowadzały się do swoistej kary i nie stanowiły sankcji finansowej. Innymi słowy, organy egzekucyjne zupełnie pominęły te argumenty, które - jak wynika z uzasadnienia wyroku Trybunału - zadecydowały o niekonstytucyjności zastosowanych przez organ przepisów.

Ustalając wysokość opłaty należy wykazać, jakie konkretne czynności organu egzekucyjnego w toczącym się postępowaniu egzekucyjnym miały wpływ na powstanie kosztów egzekucyjnych w ustalonej wysokości. Podkreślenia wymaga, że miarkowanie powinno w zasadzie pojawić się wówczas, kiedy można stwierdzić, że procentowo ustalone opłaty przekraczają maksymalny rozsądny pułap poszczególnych opłat. Organy winny wykazać, że ustalone koszty egzekucyjne, którymi obciążono wierzyciela, są adekwatne do poniesionego nakładu pracy, efektywności działań, poziomu skomplikowania i długotrwałości postępowania egzekucyjnego, czego nie sposób doszukać się na gruncie badanej sprawy.

Należy przy tym zwrócić uwagę, że zgodnie z art. 190 ust. 1 Konstytucji RP orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne a stosownie do ust. 3 wchodzą w życie z dniem ogłoszenia.

Zarówno w doktrynie, jak i orzecznictwie sądowym, reprezentowany jest pogląd, że pozbawienie przepisu stanowiącego podstawę rozstrzygnięcia domniemania konstytucyjności rodzi po stronie Sądu obowiązek uwzględnienia wyroku Trybunału. Art. 190 ust. 4 Konstytucji stanowi, że orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą aktu normatywnego, na podstawie którego zostało wydane prawomocne orzeczenie sądowe, ostateczna decyzja administracyjna lub rozstrzygnięcie w innych sprawach, stanowi podstawę do wznowienia postępowania, uchylenia decyzji lub innego rozstrzygnięcia na zasadach i w trybie określonych w przepisach właściwych dla danego postępowania.

Przepis ten wprost odnosi się do możliwości wzruszania w trybach nadzwyczajnych prawomocnych orzeczeń sądowych, ostatecznych decyzji administracyjnych lub rozstrzygnięć w innych sprawach. W zakresie postępowania administracyjnego i sądowoadministracyjnego odpowiednie postanowienia w tym zakresie zawierają art. 145a K.p.a., art. 240 § 1 pkt 8 i art. 241 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (t.j. Dz.U. z 2019 r. poz. 900) oraz art. 272 § 1 i § 2 P.p.s.a.

W świetle orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego dopuszczalne jest wznowienie postępowania po negatywnym wyroku dotyczącym pominięcia prawodawczego (wyrok NSA w składzie siedmiu sędziów z dnia 10 marca 2009 r., sygn. akt II OPS 2/09, M. Wyrzykowski, M. Ziółkowski, Prawo do wznowienia postępowania administracyjnego po wyroku Trybunału Konstytucyjnego (w:) System Prawa Administracyjnego, t. 2, Konstytucyjne podstawy funkcjonowania administracji publicznej, red. R. Hauser, Z. Niewiadomski, A. Wróbel, Warszawa 2012, s. 348-349).

Zauważyć trzeba, że wprawdzie art. 190 ust. 4 Konstytucji RP odnosi się wprost do postępowań prawomocnie zakończonych, ale skoro nawet prawomocne rozstrzygnięcia sądowe powinny podlegać weryfikacji z tego powodu, to tym bardziej sąd powinien uwzględnić istniejący stan niekonstytucyjności w postępowaniu niezakończonym prawomocnym rozstrzygnięciem (por. wyroki NSA: z dnia 8 listopada 2013 r., sygn. akt II FSK 2626/12; z dnia 30 listopada 2013 r., sygn. akt II FSK 745/13; z 23 września 2014 r., sygn. akt II FSK 2328/14 oraz z dnia 27 września 2016 r., sygn. akt II FSK 2066/14).

Wobec treści art. 190 ust. 1 i ust. 4 Konstytucji RP oraz mając na względzie to, że przepisy stanowiące podstawę prawną wydanych w sprawie rozstrzygnięć organów egzekucyjnych, były przedmiotem rozstrzygnięcia Trybunału Konstytucyjnego w przywoływanym wyroku sygn. akt SK 31/14 i Trybunał uznał je za niezgodne z Konstytucją, Sąd postanowił uchylić zaskarżone postanowienie DIAS oraz poprzedzające je postanowienie NUS.

Dodatkowo wskazać należy, że Sąd badający przedmiotową sprawę w pełni podziela poglądy zaprezentowane m.in. w wyrokach: NSA z dnia 26 kwietnia 2018 r., sygn. akt II FSK 2621/17; WSA w Krakowie: z dnia 11 grudnia 2017 r, sygn. akt I SA/Kr 1150/17, z dnia 27 kwietnia 2017 r., sygn. akt I SA/Kr 83/17, z dnia 5 lipca 2018 r. sygn. akt I SA/Kr 421/18 oraz z dnia 29 października 2018 r., sygn. akt I SA/Kr 1072/18; WSA w Lublinie z dnia 31 stycznia 2017 r., sygn. akt I SA/Lu 854/16; WSA w Gdańsku z dnia 10 kwietnia 2018 r., sygn. akt I SA/Gd 165/18; WSA w Szczecinie z dnia 16 maja 2018 r., sygn. akt I SA/Sz 299/18; WSA w Poznaniu z dnia 21 czerwca 2017 r., sygn. akt I SA/Po 1694/16; w których to orzeczeniach przedmiotem sporu było podobne zagadnienie prawne, jak to, które zaistniało na gruncie przedmiotowej sprawy. Powyższe orzeczenia potwierdzają jednolitą i ukształtowaną już linię orzeczniczą w badanym zakresie.

Rozstrzygnięcie kwestii obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego będzie zatem wymagało uwzględnienia skutków, jakie dla możliwości zastosowania uznanych za niekonstytucyjne przepisów art. 64 § 1 pkt 4, art. 64 § 6 i art. 64 § 8 u.p.e.a. ma wyrok Trybunału Konstytucyjnego. W tym zakresie Sąd za zasadny uznaje zarzut skargi dotyczący naruszenia art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. i w pełni go podziela.

Odnosząc się do zarzutu naruszenia przepisu art. 262 K.p.a. Sąd wskazuje, że nie jest on zasadny, gdyż w rozpatrywanej sprawie nie mógł znaleźć zastosowania ten przepis. Mieć trzeba bowiem na uwadze, że przepis art. 18 u.p.e.a. odsyła wprawdzie do uregulowania zawartego w K.p.a. nakazując jego odpowiednie stosowanie, jednakże dotyczy to kwestii nieujętych wprost unormowaniem ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Kwestia kosztów egzekucyjnych od dnia 30 listopada 2001 t.j. od dnia wejścia w życie ustawy z dnia 6 września 2001 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2001 r. nr 125 poz. 1368), została zaś w sposób wyczerpujący uregulowana w ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, dlatego też co do obciążenia Wierzyciela kosztami egzekucyjnym nie mógł mieć wprost zastosowania.

Na marginesie Sąd zauważa, że w orzecznictwie sądów administracyjnych dopuszcza się co do zasady odpowiednie zastosowanie przepisu art. 262 § 1 K.p.a. jedynie w zw. z przepisem art. 64c § 3 u.p.e.a., który zawiera przesłankę odstępstwa od ogólnej zasady obowiązku ponoszenia kosztów egzekucyjnych przez zobowiązanego. W myśl tego przepisu, jeżeli po pobraniu od zobowiązanego należności z tytułu kosztów egzekucyjnych okaże się, że wszczęcie i prowadzenie egzekucji było niezgodne z prawem, należności te, wraz z naliczonymi od dnia ich pobrania odsetkami ustawowymi, organ egzekucyjny zwraca zobowiązanemu, a jeżeli niezgodne z prawem wszczęcie i prowadzenie egzekucji spowodował wierzyciel, obciąża nim wierzyciela. Właśnie w sytuacji gdy nastąpiło niezgodne z prawem wszczęcie i prowadzenie egzekucji, w orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się, że w postępowaniu egzekucyjnym przy odpowiednim zastosowaniu zasady z art. 262 § 1 K.p.a. nie można obciążać strony kosztami postępowania, jeżeli nie wynikły one z jej winy.

W rozpatrywanej sprawie wszczęcie i prowadzenie egzekucji nie było niezgodne z prawem tym samym nie miał zastosowania przepis art. 64c § 3 u.p.e.a.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ egzekucyjny, obciążając Wierzyciela kosztami postepowania egzekucyjnego, zobowiązany będzie uwzględnić powyższą wykładnię, zaprezentowaną w przedmiotowym uzasadnieniu, a także zobowiązany będzie do wydania rozstrzygnięcia zgodnie z orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego, do którego Sąd odniósł się szczegółowo powyżej ze szczególnym uwzględnieniem okoliczności, że brak określenia górnej granicy opłat egzekucyjnych oraz opłaty manipulacyjnej powoduje, że w pewnych warunkach (w przypadku należności o znacznej wartości) następuje całkowite zerwanie związku między świadczeniem organu egzekucyjnego a wysokością ponoszonych za dokonanie tych czynności opłat. Opłaty te nie są wtedy formą zryczałtowanego wynagrodzenia organu prowadzącego egzekucję za podejmowane czynności, a stają się jedynie dodatkową sankcją pieniężną. Naliczone koszty postępowania nie mogą stać się dochodem organu nieuzasadnionym wielkością, czasochłonnością, czy stopniem skomplikowania podejmowanych czynności egzekucyjnych.

W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b w zw. z art. 135 P.p.s.a. uchylił zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie organu I instancji.

O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 P.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2018 r. poz. 265 ze zm.). Sąd zasądził na rzecz strony skarżącej kwotę [...]zł, na którą składa się [...] zł tytułem wpisu sądowego, [...] zł tytułem wynagrodzenia pełnomocnika oraz [...] zł tytułem opłaty skarbowej od pełnomocnictwa.

Ponadto Sąd na podstawie art. 225 P.p.s.a zarządził zwrot kwoty [...]zł, wpłaconej ponad należny wpis od skargi.