Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 53/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2022-05-06 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 6, art. 7, art. 8, art. 9, art. 77 par. 1, art. 80, art. 107 par. 3
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 2 pkt 10, art. 4 ust. 1 ust. 2, art. 25 ust. 1 ust. 2 pkt 6
journal: Dz.U. 2019 poz 2407
law: Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci
article: art. 7, art. 32, art. 72, art. 190 ust. 1
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.
article: art. 20
journal: Dz.U. 1991 nr 120 poz 526
law: Konwencja o prawach dziecka, przyjęta przez Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych dnia 20 listopada 1989 r.
article: art. 119 pkt 2, art. 120, art. 151
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agnieszka Grosińska-Grzymkowska Sędziowie Sędzia WSA Agata Sobieszek-Krzywicka Asesor WSA Tomasz Porczyński (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 6 maja 2022 r. sprawy ze skargi R. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie uznania za nienależnie pobrane i przypisania do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego oddala skargę. A. P.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] r., nr [...] wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn.: Dz.U. z 2021 r. poz. 735)- dalej: k.p.a.; art. 25 ust. 1 , ust. 2 pkt 6 i art. 4 ust. 2 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (tekst jedn.: Dz.U. z 2019 r. poz. 2407)- dalej: p.p.w.d.; Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta S. z dnia [...] r. orzekającą o uznaniu za nienależnie pobrane przez R.P. świadczenie wychowawcze na małoletnią D.P. za okres od 1 października 2020 r. do 31 stycznia 2021 r., w łącznej kwocie 2.000 zł oraz o obowiązku zwrotu w/w świadczenia wraz z ustawowymi odsetkami.

Z dokonanych w sprawie ustaleń faktycznych wynika, że o przyznanie świadczenia wychowawczego na małoletnią D.P. (wnuczka skarżącej) strona wystąpiła wnioskiem z dnia 22 kwietnia 2020 r. Do wniosku skarżąca załączyła między innymi zaświadczenie Sądu Rejonowego w S. [...] Wydział Rodzinny i Nieletnich z dnia 16 kwietnia 2020 r., sygn. akt [...] o ustanowieniu jej opiekunem prawnym wnuczki.

Informacją z dnia 28 kwietnia 2020 r. strona została poinformowana o przyznaniu wnioskowanego świadczenia wychowawczego na okres od 13 kwietnia 2020 r. do 31 maja 2021 r.

Z akt sprawy wynika nadto, iż w dniu 28 września 2020 r. skarżąca zwróciła do Sądu Rejonowego w S. w/w zaświadczenie z dnia 16 kwietnia 2020 r. z uwagi na osiągnięcie pełnoletności przez matkę małoletniej D.P. O powyższym strona poinformowała Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie w S. w dniu 11 lutego 2021 r., wnosząc o wstrzymanie wypłacanego świadczenia wychowawczego.

W oparciu o powyższe Prezydent Miasta S. ostateczną decyzją z dnia [...] lutego 2021 r. orzekł o uchyleniu R. P. prawa do świadczenia wychowawczego na małoletnią D.P..

Następnie zawiadomieniem z dnia 23 czerwca 2021 r. Prezydent Miasta S. wszczął z urzędu postępowanie administracyjne w sprawie nienależnie pobranych przez skarżącą świadczeń wychowawczych w roku zasiłkowym 2020/2021.

W toku prowadzonego przed organem I instancji postępowania strona podnosiła, iż pobierane przez nią świadczenie wychowawcze było w całości przeznaczane na potrzeby wnuczki, nad która faktycznie nieprzerwanie sprawuje opiekę. Wskazała, że pracownicy Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w S. znali jej trudną sytuacje rodzinną i finansową, jednakże w żaden sposób nie poinformowali jej o krokach jakie winna podjąć, by nie stracić prawa do otrzymywania świadczenia, co w jej ocenie pozostaje niezgodne z zasadami współżycia społecznego organu, którego zadaniem, co do zasady jest wspieranie i pomoc rodzinom. Wyjaśniła, że po uzyskaniu przez matkę małoletniej D.P. pełnoletności sprawowana przez nią opieka prawna nad wnuczką ustała, co obligowało ją do zwrotu zaświadczenia z dnia 16 kwietnia 2020 r. Wskazała nadto, że zgodnie z przedłożonym do akt postanowieniem Sądu Rejonowego w S. [...] Wydział Rodzinny i Nieletnich z dnia [...] maja 2021 r.; sygn. akt [...] wraz z mężem została ustanowiona spokrewnioną rodzina zastępczą dla wnuczki. Strona przedłożyła także oświadczenie J.P. (matki małoletniej D.P.), o niepobieraniu przez w/w, po uzyskaniu pełnoletniości świadczenia wychowawczego na córkę. Ponadto jak wynika z załączonego do akt sprawy pisma Sądu Rejonowego w S. [...] Wydział Rodzinny i Nieletnich z dnia [...] września 2021 r. w toku postępowania prowadzonego w przedmiocie ograniczenia władzy rodzicielskiej rodzicom małoletniej, zakończonego w/w postanowieniem z dnia 20 maja 2021 r., nie wydawano żadnych rozstrzygnięć w trybie zarządzenia tymczasowego, w zakresie powierzenia pieczy nad małoletnią D.P..

Decyzją z dnia [...] r. Prezydent Miasta S. orzekł o uznaniu wypłaconego stronie za okres od dnia 1 października 2020 r. do dnia 31 stycznia 2021 r. świadczenia wychowawczego na małoletnią D.P. za świadczenie nienależnie pobrane oraz o obowiązku zwrotu pobranego świadczenia, w łącznej kwocie 2.000 zł wraz z ustawowymi odsetkami.

W odwołaniu od powyższej decyzji skarżąca wnosząc o jej uchylenie i umorzenie postępowania administracyjnego zarzucała naruszenie:

- art. 8 k.p.a. poprzez prowadzenie postępowania w sposób niegwarantujący równości wobec prawa oraz podważający zasadę zaufania obywatela do organów państwa poprzez rygorystyczną, literalną wykładnię przepisów ustawy p.p.w.d. z pominięciem wykładni celowościowej;

- art. 7, art. 190 ust. 1 i art. 32 Konstytucji RP;

- art. 20 ratyfikowanej przez Rzeczpospolitą Polską w dniu 30 kwietnia 1991 r. Konwencji Zgromadzenia Ogólnego Narodów Zjednoczonych z dnia 20 listopada 1989 r. o Prawach Dziecka;

- art. 4 ust. 2 pkt 2 o pkt 3 w zw. z art. 2 ust. 10 p.p.w.d. poprzez niezastosowanie normy z art. 4 ust. 2 pkt 2 ustawy i uznanie, że skarżącej nie przysługuje prawo do świadczenia wychowawczego na rzecz małoletniej D.P.

Uzasadniając podniesione zarzuty strona wskazywała na posiadaną przez organ pomocowy wiedzę, co do sytuacji prawnej jej rodziny, jak również odwoływała się do faktycznie i nieprzerwanie sprawowanej opieki nad wnuczką wywodząc z powyższego uprawnienie do żądania od Państwa Polskiego pomocy w sprawowaniu tej opieki, w tym pomocy materialnej. Zarzucała także sprzeczne z Konstytucją RP i postanowieniami Konwencji o Prawach Dziecka traktowanie dzieci pozostających w tożsamym położeniu i sytuacji prawnej. Wyjaśniła, że niedopełnienie przez nią formalności wynikało z braku jej świadomości, co do ciążącego na niej obowiązku, o którym powinna zostać poinformowana i pouczona.

Zaskarżoną niniejszą skargą decyzją z dnia [...] r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Uzasadniając wydane rozstrzygnięcie organ odwoławczy wskazał na dokonane w sprawie ustalenia faktyczne oraz na podstawę prawną wydanego rozstrzygnięcia, w tym art. 25 ust. 1 i ust. 2 pkt 6 p.p.w.d., które stanowią odpowiednio: iż osoba, która pobrała nienależnie świadczenie wychowawcze, jest zobowiązana do jego zwrotu; za nienależnie pobrane świadczenie uważa się świadczenie wychowawcze wypłacone mimo braku prawa do tego świadczenia. Organ odwoławczy przywołał także przepis art. 4 ust. 2 p.p.w.d. w myśl którego świadczenie wychowawcze przysługuje: 1) matce albo ojcu, jeżeli dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu matki albo ojca, z zastrzeżeniem art. 5 ust. 2a, albo 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, jeżeli dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu opiekuna faktycznego, albo 3) opiekunowi prawnemu dziecka, albo 4) dyrektorowi domu pomocy społecznej. Przy czym organ podkreślił, iż jak wynika z treści art. 2 pkt 10 p.p.w.d. opiekunem faktycznym jest osoba faktycznie opiekująca się dzieckiem, jeżeli wystąpiła z wnioskiem do sądu opiekuńczego o jego przysposobienie.

Dalej organ odwoławczy wskazał, iż na gruncie niniejszej sprawy bezspornym pozostaje, że w dacie wystąpienia z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na małoletnią D.P., to jest na dzień 22 kwietnia 2020 r. skarżąca spełniała przesłankę z art. 4 ust. 2 pkt 3 p.p.w.d., gdyż jak wynika z przedłożonego przez stronę zaświadczenia Sądu Rejonowego w S. z dnia 16 kwietnia 2020 r. była ustanowiona opiekunem prawnym wnuczki. W toku realizacji przedmiotowego świadczenia, sprawowana przez stronę opieka ustała w związku z uzyskaniem pełnoletności przez matkę małoletniej D.P., co obligowało skarżącą do zwrotu w/w zaświadczenia, a co nastąpiło w dniu 28 września 2020 r. Jednakże o powyższym fakcie strona poinformowała organ pomocowy dopiero w dniu 11 lutego 2021 r. Tym samym pobrane przez stronę świadczenie wychowawcze za okres od 1 października 2020 r. do dnia 31 stycznia 2021 r. stanowi świadczenie nienależnie pobrane, gdyż w tym okresie skarżąca nie spełniała żadnej z przesłanek podmiotowych, o których mowa w powołanym art. 4 ust. 2 p.p.w.d. W ocenie organu na zasadność powyższego stwierdzenia bez wpływu pozostają podnoszone przez stronę, a nie kwestionowane przez Kolegium okoliczności, co do sprawowania przez nią faktycznej, nieprzerwanej opieki nad wnuczką oraz przeznaczenia pobranych kwot świadczenia w całości na jej potrzeby, gdyż na ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego wpływ ma status prawny, a nie faktyczny dziecka. Bez wpływu na powyższe zdaniem organu odwoławczego pozostaje także argumentacja strony, co do ustanowienia skarżącej oraz jej męża spokrewnioną rodzinną zastępczą dla małoletniej D.P., gdyż prawne powierzenie pieczy nad wnuczką nastąpiło dopiero ma mocy postanowienia Sądu Rejonowego w S. z dnia [...] maja 2021 r. Wobec powyższego w ocenie Kolegium, strona była zobligowana do niezwłocznego poinformowania organu pomocowego o zmianie sytuacji rodzinnej, mającej wpływ na prawo do pobieranego świadczenia. Zaniechanie strony w powyższym zakresie skutkuje zaś uznaniem pobranego świadczenia wychowawczego za wskazany w decyzji okres, za świadczenie nienależnie pobrane w rozumieniu art. 25 ust. 2 pkt 6 p.p.w.d. i orzeczeniem o jego zwrocie wraz z ustawowymi odsetkami.

Odnosząc się do zarzutów odwołania Kolegium wskazało, iż organy administracji publicznej są zobligowane do działania na podstawie obowiązujących przepisów prawa i nie są uprawnione do badania ich konstytucyjności. Przyznanie świadczenia wychowawczego uzależnione jest od spełnienia przez stronę wnioskującą ustawowo określonych przesłanek, które nie są tożsame z zapewnieniem dzieciom należnych im praw, wynikających z powoływanej przez stronę Konwencji o Prawach Dziecka.

W skardze wywiedzionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi R. P. ponowiła zarzuty podniesione w odwołaniu od decyzji organu I instancji, zarzucając dodatkowo naruszenie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy kwestionowanej decyzji pomimo jej wydania z naruszeniem prawa. Z uwagi na powyższe stron wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji I instancji, a nadto o przyznanie prawa pomocy poprzez ustanowienie pełnomocnika z urzędu.

W uzasadnieniu strona podniosła, iż procedujące w sprawie organy administracji dokonały wyłącznie literalnej wykładni przepisów ustawy p.p.w.d., pomijając cel w jakim przepisy te zostały wprowadzone do porządku prawnego. Podkreśliła, że pobrane przez nią świadczenie zostało w całości przeznaczone na potrzeby wnuczki, nad którą sprawuje nieprzerwanie opiekę, pokrywając jej koszty utrzymania, zapewniając jej rozwój psychofizyczny oraz wszelką opiekę lekarską. Wskazała, że biologiczni rodzice dziecka nie łożą na jej utrzymanie, a zasądzone od ojca dziecka alimenty nie są regulowane. Zdaniem skarżącej już sam fakt sprawowania przez nią faktycznej opieki nad dzieckiem, w tym w spornym okresie, obliguje Państwo Polskie w udzieleniu jej pomocy w sprawowanej opiece, w tym także pomocy materialnej poprzez częściowe pokrycie kosztów utrzymania dziecka. Tym samym procedujące w sprawie organy rozpatrując wniosek winny rozważyć, czy wnioskowane przez nią świadczenie może zostać przyznane na podstawie któregokolwiek przepisu p.p.w.d., a nie ograniczać się jedynie do normy z art. 4 ust. 2 pkt 3 ustawy. Tym bardziej, że w spornym okresie toczyło się postępowanie o ustanowienie skarżącej rodziną zastępczą dla małoletniej D.P.. Dalej skarżąca odwołując się do wyrażonej w art. 72 Konstytucji RP zasady ochrony praw dziecka oraz art. 20 Konwencji o Prawach Dziecka wywodziła, iż jako osoba odpowiedzialna za utrzymanie dziecka, której Państwo Polskie powierzyło pieczę nad jego wychowaniem i rozwojem, ma prawo domagania się od tegoż Państwa pomocy w sprawowaniu tej opieki. Skarżąca wskazała także na sprzeczną z Konstytucją RP wykładnię art. 4 ust. 2 w zw. z art. 2 pkt 10 p.p.w.d., która za opiekuna faktycznego dziecka uznaje jedynie osobę, która faktycznie sprawuje nad nim opiekę oraz wystąpiła do właściwego sądu o jego przysposobienie. Końcowo skarżąca podnosiła, iż utrzymanie zaskarżonej decyzji, tylko z przyczyn nieświadomego niedopełnienia przez nią formalności, byłoby niezgodne z zasadami współżycia społecznego i podważałoby zasadę zaufania obywatela do organów państwowych. Co więcej nawet dopełnienie przez stronę tych formalności skutkowałoby tym, że przedmiotowe świadczenie na rzecz D.P. było i tak należne, z tym wyjątkiem, że o jego przyznanie mogłaby wystąpić matka albo ojciec dziecka. Jednakże w takiej sytuacji pobrane świadczenie nie zostałoby wykorzystane na potrzeby dziecka, a na potrzeby jego rodziców.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. wnosiło o jej oddalenie argumentując, jak we uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

W dniu 10 maja 2022 r. do akt sprawy wpłynęło pismo procesowe, w którym ustanowiony z urzędu pełnomocnik skarżącej popierał wniesioną skargą uzupełniając ją o zarzuty naruszenia: art. 25 ust. 2 pkt 6 p.p.w.d.; art. 4 ust. 2 pkt 2 p.p.w.d. w zw. z art. 72 ust. 1 zd. 1 i ust. 2 Konstytucji RP w zw. z art. 20 Konwencji o Prawach Dziecka; art. 7, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a. Pełnomocnik strony wnosił o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, a nadto o zasądzenie kosztów pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu oświadczając, że koszty te nie zostały pokryte w całości ani w części.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

W pierwszej kolejności wskazać należy, że skarga R. P. została rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym stosownie do uprawnienia wynikającego z art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz.U. z 2022 r. poz. 329) - dalej: p.p.s.a. W myśl powołanego przepisu sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. W trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów (art. 120 p.p.s.a.).

W niniejszej sprawie, w treści udzielonej odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. wnosiło o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym. Natomiast zawiadomiony o powyższym wniosku ustanowiony z urzędu pełnomocnik skarżącej w przesłanym do sądu piśmie procesowym z dnia 11 kwietnia 2022 r. oświadczył, że strona wyraża zgodę na rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.

Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2021 r. poz. 137) w związku z art. 3 § 1 p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach tej kontroli sąd administracyjny nie przejmuje sprawy administracyjnej do jej końcowego załatwienia, lecz ocenia, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie naruszono reguł postępowania administracyjnego i czy prawidłowo zastosowano prawo materialne. Uchylenie zaskarżonej decyzji lub postanowienia w całości albo w części następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia przepisów prawa materialnego, jeżeli miało ono wpływ na wynik sprawy, lub naruszenia przepisów prawa procesowego, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także w przypadku zaistnienia przesłanek do wznowienia postępowania - art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. W razie nieuwzględnienia skargi, podlega ona oddaleniu odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.). Ponadto, zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.

Przedmiotem skargi, jak już wcześniej wskazano R.P. uczyniła decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] r. utrzymującą w mocy decyzję Prezydenta Miasta S. z dnia [...] r. orzekającą o uznaniu wypłaconego skarżącej świadczenia wychowawczego na małoletnią D.P. za okres od 1 października 2020 r. do 31 stycznia 2021 r., w łącznej kwocie 2.000 zł za świadczenie nienależnie pobrane oraz zobowiązująca stronę do zwrotu pobranego świadczenia za wskazany wyżej okres wraz z ustawowymi odsetkami.

Podstawę prawną kwestionowanego skargą rozstrzygnięcia stanowiły przepisy art. 25 ust. 1, ust. 2 pkt 6 i art. 4 ust. 2 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (tekst jedn.: Dz.U. z 2019 r. poz. 2407)- dalej: p.p.w.d., w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania zaskarżonej decyzji.

Zgodnie z art. 25 ust. 1 p.p.w.d. osoba, która pobrała nienależnie świadczenie wychowawcze, jest obowiązana do jego zwrotu. Za nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze uważa się świadczenie wychowawcze wypłacone mimo braku prawa do tego świadczenia (art. 25 ust. 2 pkt 6 p.p.w.d.).

Wskazać na wstępie wymaga, iż w ustawie p.p.w.d. ustawodawca posłużył się pojęciem "nienależnie pobranego świadczenia", które odnosi się do się do cechy czynności (pobrania), a nie cechy świadczenia (nienależnego), co oznacza, że koniecznym jest rozróżnienie pojęć "nienależnego świadczenia" od "świadczenia nienależnie pobranego". W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że "nienależne świadczenie" jest pojęciem obiektywnym, występującym wówczas, gdy świadczenie zostaje wypłacone bez podstawy prawnej lub gdy podstawa taka odpadła. Natomiast "świadczenie nienależnie pobrane" jest świadczeniem pobranym przez osobę, której można przypisać określone cechy dotyczące stanu świadomości (woli) lub określone działania (zaniechania). Innymi słowy, o świadczeniu nienależnie pobranym można mówić wówczas, gdy nie tylko doszło do jego wypłaty mimo braku podstaw ustawowych do takiego działania, ale przy zaistnieniu świadomości osoby, która świadczenie pobiera, że świadczenie jej nie przysługuje (por. wyrok WSA w Gliwicach z 23 lutego 2022 r., II SA/Łd 1574/21; wyrok WSA we Wrocławiu z 20 listopada 2019 r., IV SA/Wr 205/19; wyrok WSA w Bydgoszczy z 3 września 2019 r., II SA/Bd 379/19; wyrok WSA w Warszawie z 3 września 2019 r., I SA/Wa 1200/19; www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Nie kwestionując powyższego stanowiska podkreślić jednak należy, iż w wyniku dokonanej w roku 2019 nowelizacji przepisów p.p.w.d. pojęcie świadczenia nienależnie pobranego, w większości przypadków nie odnosi się do elementu subiektywnego, czyli stanu świadomości (woli) osoby pobierającej świadczenie wychowawcze. Taka sytuacja ma między innymi miejsce w przypadku uznania świadczenia za nienależnie pobrane w oparciu o przesłankę określoną w art. 25 ust. 2 pkt 6 ustawy. Zarówno w doktrynie prawa, jak i w orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że w przypadku regulacji zamieszczonej w przywołanym wyżej przepisie nie bierze się pod uwagę świadomości strony, co do spełniania przesłanek ustawowych, ani nie ocenia się skutków braku pouczenia o prawie do świadczenia wychowawczego, gdyż zawarte w tym przepisie pojęcie "nienależnej pobranego świadczenia" jest pojęciem o charakterze obiektywnym. Na definicję świadczeń nienależnie pobranych w oparciu o analizowany przepis składa się wyłącznie element obiektywny w postaci rzeczywistego skorzystania z określonej formy wsparcia finansowego, mimo braku prawa do jego pobierania. Ustawa nie przewiduje również wymogu uznania świadczenia za nienależnie pobrane od konieczności pouczenia osoby pobierającej świadczenia o braku podstaw do jego pobierania (por. J. Blicharz (red.), J. Glumińska-Pawlic (red.), L. Zacharko (red.), Komentarz do ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, Wyd. II. LEX/el; wyrok NSA z 19 października 2021 r., I OSK 540/21; wyrok WSA w Łodzi z 21 stycznia 2022 r., II SA/Łd 604/21; wyrok WSA w Gliwicach z 12 kwietnia 2022 r., II SA/Gl 67/22; www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Oceny tych okoliczności dokonywać należy w odniesieniu do realiów konkretnej sprawy, w tym w szczególności z uwzględnieniem charakteru świadczenia, które ma zostać uznane za nienależne. W tym aspekcie zauważyć należy, iż stosownie do art. 4 ust. 1 p.p.w.d., świadczenie wychowawcze przeznaczone jest ono na częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowaniem dziecka, w tym opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb bytowych. Prawo do świadczenia wychowawczego nabywa się ex lege przy łącznym spełnieniu przesłanek wskazanych w ustawie, w tym przesłanki podmiotowej. Zgodnie bowiem z art. 4 ust. 2 pkt p.p.w.d. świadczenie wychowawcze przysługuje: 1) matce albo ojcu, jeżeli dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu matki albo ojca, z zastrzeżeniem art. 5 ust. 2a, albo 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, jeżeli dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu opiekuna faktycznego, albo 3) opiekunowi prawnemu dziecka, albo 4) dyrektorowi domu pomocy społecznej. Przy czym w myśl art. 2 pkt 10 p.p.w.d. za opiekuna faktycznego dziecka uznaje się osobę faktycznie opiekującą się dzieckiem, jeżeli wystąpiła z wnioskiem do sądu opiekuńczego o przysposobienie dziecka.

Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy wskazać należy, iż z dokonanych przez organy administracji ustaleń faktycznych bezspornie wynika, że w dacie wystąpienia przez skarżącą z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na małoletnią D.P. (wnuczkę skarżącej), to jest w dniu 22 kwietnia 2020 r., strona spełniała przesłankę podmiotową, o której mowa w art. 4 ust. 2 pkt 3 p.p.w.d. Zgodnie bowiem z treścią załączonego do wniosku zaświadczenia Sądu Rejonowego w S. [...] Wydział Rodzinny i Nieletnich z dnia 16 kwietnia 2020 r., [...] strona została ustanowiona opiekunem prawnym wnuczki. Bezspornym pomiędzy stronami pozostaje również to, iż sprawowana przez skarżącą opieka prawna nad małoletnią ustała w związku z osiągnięciem pełnoletności przez biologiczną matkę D.P. – J. P. Powyższe obligowało skarżącą do zwrotu wydanego jej zaświadczenia, co nastąpiło w dniu 28 września 2020 r. Bezspornym pozostaje także, iż skarżącą wbrew ciążącemu na niej obowiązkowi niezwłocznego poinformowania organu wypłacającego świadczenie, o wystąpieniu okoliczności mających wpływ na przyznane jej prawo do świadczenia wychowawczego, o fakcie ustania sprawowanej opieki prawnej poinformowała właściwy organ dopiero w dniu 11 lutego 2021 r., wnosząc o wstrzymanie wypłacanego jej świadczenia.

Tym samym w ocenie Sądu procedujące w sprawie organy administracji zasadnie uznały, iż pobrane przez skarżącą świadczenie wychowawcze na małoletnią D.P. w okresie od 1 października 2020 r. do 31 stycznia 2021 r. było świadczeniem nienależnie pobranym, gdyż skarżąca nie spełniała żadnej z przesłanek podmiotowych, o których mowa w art. 4 ust. 2 p.p.w.d. Strona nie była bowiem opiekunem prawnym wnuczki, jak również nie mogła pobierać przedmiotowego świadczenia w oparciu o przesłanki podmiotowe, o których mowa w art. 4 ust. 2 pkt 1 i pkt 4 p.p.w.d. Wbrew stanowisku skarżącej, pomimo sprawowania faktycznej opieki nad dzieckiem w spornym okresie, to jest wspólnego z nim zamieszkiwania i utrzymywania, strona nie mogła zostać uznana również za opiekuna faktycznego wnuczki w rozumieniu art. 4 ust. 2 pkt 2 p.p.w.d. Sprawowana przez stronę bezpośrednia piecza nad małoletnią w tym okresie, co nie jest w żaden sposób kwestionowane przez Sąd rozpoznający niniejszą skargę, nie stanowiła bowiem pieczy powierzonej na mocy prawomocnego orzeczenia sądu rodzinnego (por. wyroki NSA z 9 lipca 2020 r., I OSK 3053/19; z 28 października 2020 r., I OSK 906/20; wyrok WSA w Gliwicach z 22 marca 2018 r., IV SA/Gl 1221/17; wyrok WSA w Krakowie z 26 czerwca 2018 r., III SA/Kr 373/18; wyrok WSA w Łodzi z 14 września 2017 r., II SA/Łd 566/17; www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Ustanowienie skarżącej oraz jej męża spokrewnioną rodziną zastępczą dla małoletniej D.P. nastąpiło dopiero na mocy postanowienia Sądu Rejonowego w S. [...] Wydział Rodzinny i Nieletnich z [...] r., sygn. akt [...], kończącego postępowanie w sprawie ograniczenia władzy rodzicielskiej rodzicom małoletniej. Przed datą wydania powyższego orzeczenia, w toku prowadzonego postępowania sąd rodzinny nie podejmował żadnego rozstrzygnięcia w trybie zarządzenia tymczasowego, w zakresie powierzenia pieczy nad małoletnią D.P., co potwierdza załączona do akt sprawy informacja z dnia 29 września 2021 r.

Tym samym zarzut skargi, co do naruszenia art. 4 ust. 2 w zw. z art. 2 pkt 10 p.p.w.d. uznać należało za niezasadny.

Zdaniem Sądu, w niniejszej sprawie bez wpływu na zasadność kwestionowanego skargą rozstrzygnięcia pozostają także podnoszone przez skarżącą argumenty, co do przeznaczenia w całości pobranych w spornym okresie kwot świadczenia wychowawczego na potrzeby małoletniej D.P., co w ocenie strony pozostaje zgodne z celem ustawy p.p.w.d. Sądowi rozpoznającemu niniejszą skargę znane jest wyrażone w orzecznictwie sądów administracyjnych stanowisko, które to stanowisko, co do zasady w pełni podziela, iż uprzednie ustalenie, czy wypłacone tytułem świadczenia wychowawczego środki finansowe wykorzystane zgodnie z ich przeznaczeniem, ma istotny wpływ na ocenę, czy świadczenie to może zostać uznane za świadczenie nienależnie pobrane (por. wyrok NSA z 19 października 2021 r., I OSK 540/21; wyrok WSA w Łodzi z 14 lipca 2021 r., II SA/Łd 815/20; wyrok WSA w Krakowie z 29 kwietnia 2022 r., III SA/Kr 1785/21; wyrok WSA w Szczecinie z 8 kwietnia 2022 r., II SA/Sz 44/22; www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Niemniej jednak, wobec dokonanych w sprawie ustaleń faktycznych, wskazać raz jeszcze należy, że przesłanki uprawniające zarówno do nabycia prawa do świadczenia wychowawczego, jak i jego pobierania, w tym przesłanki podmiotowe, zostały uregulowane przez ustawodawcę w sposób, nie pozostawiający organom administracji jakiegokolwiek luzu decyzyjnego w tym zakresie. Tym samym pobieranie świadczenia wychowawczego przez podmiot niezaliczony przez ustawodawcę do podmiotów uprawnionych do tego świadczenia, nawet w sytuacji przeznaczenia pobranego świadczenia zgodnie z celem ustawy, to jest na potrzeby pozostającego pod jego faktyczną opieką małoletniego dziecka, nie może skutkować uznaniem, iż świadczenie to zostało pobrane należnie.

Wbrew stanowisku skarżącej w sprawie nie doszło także do naruszenia chronionego ustawą zasadniczą i umową międzynarodową interesu małoletniej D.P., co czyni niezasadnymi zarzuty skargi, co do naruszenia art. 7, art. 190 ust. 1 i art. 32 Konstytucji RP oraz art. 20 ratyfikowanej przez Rzeczpospolitą Polską w dniu 30 kwietnia 1991 r. Konwencji Zgromadzenia Ogólnego Narodów Zjednoczonych z dnia 20 listopada 1989 r. o Prawach Dziecka. Podkreślić należy, iż limitowanie dostępu do świadczenia wychowawczego w oparciu o ustawowo określone prawem kryteria (także podmiotowe) nie może zostać uznane za naruszenie zasady równości i sprawiedliwości społecznej, w tym wynikającego z art. 72 Konstytucji RP obowiązku Państwa zapewnienia ochrony praw dziecka. Wskazać również należy, iż dochowanie przez skarżącą ciążącego na niej obowiązku niezwłocznego poinformowania organu wypłacającego świadczenie wychowawcze o ustaniu opieki prawnej nad małoletnią wnuczką i jednoczesne wystąpienie z wnioskiem o przyznanie przedmiotowego świadczenia przez podmiot uprawniony, to jest przez któregokolwiek z rodziców małoletniej, zapewniłoby ciągłość wypłaty świadczenia, do końca okresu na jaki pierwotnie zostało przyznane. Co więcej, na zasadność powyższego stwierdzenia wskazuje sama skarżąca, która jednakże z obawy, czy też przekonania, iż wypłacone rodzicom dziecka, tytułem świadczenia wychowawczego środki pieniężne nie zostałyby przeznaczone na potrzeby małoletniej, nie rozważała tej możliwości. Tego rodzaju wątpliwości nie stanowią jednak ustawowej przesłanki warunkującej przyznanie przedmiotowego świadczenia, jak również nie mogą konwalidować wadliwego pobrania świadczenia przez podmiot nieuprawniony.

W sprawie nie doszło także do naruszenia wyrażonej w art. 8 k.p.a. zasady pogłębiana zaufania obywateli do organów państwa, której realizacja następuje poprzez rozstrzygnięcie sprawy przez organ administracji publicznej, w następstwie praworządnego i sprawiedliwego prowadzenie postępowania, co pozostaje zasadniczą treścią wyrażonej w art. 6 k.p.a. zasady praworządności obligującej organy do działania na podstawie i w granicach obowiązującego prawa. Tylko postępowanie odpowiadające takim wymogom i decyzje wydane w wyniku tak przeprowadzonego postępowania, mogą wzbudzać zaufanie obywateli do organów administracji publicznej nawet wtedy, gdy wydane rozstrzygnięcia nie uwzględniają ich żądań. W celu realizacji tej zasady, konieczne jest przede wszystkim ścisłe przestrzeganie prawa, zwłaszcza w zakresie dokładnego wyjaśnienia okoliczności sprawy, konkretnego ustosunkowania się do żądań i twierdzeń stron oraz uwzględniania w decyzji zarówno interesu społecznego, jak i słusznego interesu obywateli. Zdaniem Sądu, w sprawie nie znajdują także uzasadnienia podnoszone przez stronę argumenty, co do niewłaściwego pokierowania jej sprawy przez organ pomocy społecznej z którym strona pozostawała w ciągłym kontakcie i który miał pełne rozeznanie, co do sytuacji rodzinnej skarżącej. Wskazać bowiem należy, iż zgodnie z art. 9 k.p.a. organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Jednakże wynikające z powołanego wyżej przepisu obowiązki informacyjne ciążące na organie administracji nie mogą być utożsamiane z obowiązkiem świadczenia pomocy prawnej, udzielania porad prawnych bądź instruowania stron o wyborze optymalnego sposobu postępowania, co w konsekwencji czyniłoby z organu pełnomocnika strony (por. wyroki NSA z 16 grudnia 2020 r., III OSK 1368/18; z 21 stycznia 2021 r., II OSK 1817/18; www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Jednocześnie Sąd stwierdza, iż procedujące w sprawie organy obu instancji w sposób wyczerpujący zebrały i oceniły cały materiał dowodowy, zarówno pod kątem możliwości uznania skarżącej za podmiot uprawniony do pobierania w spornym okresie świadczenia wychowawczego na małoletnią D.P., jak i pod kątem możliwości uznania pobranego przez skarżącą w tym okresie świadczenia za świadczenie nienależnie pobrane. Dokonane w sprawie ustalenia faktyczne (art. 7 k.p.a.), jak i przeprowadzoną ocenę zgromadzonego materiału dowodowego (art. 77 § 1 w zw. z art. 80 k.p.a.) uznać należy za wystarczające do załatwienia sprawy, a uzasadnienia wydanych rozstrzygnięć odpowiadają wymogom określonym w art. 107 § 3 k.p.a.

Końcowo wskazać należy, iż Sąd nie odnosił się do zarzutów wywiedzionych przez ustanowionego z urzędu pełnomocnika skarżącej, zawartych w piśmie procesowym z dnia 6 maja 2022 r. z uwagi na fakt, iż powyższe pismo wpłynęło do akt sprawy w dniu 10 maja 2022 r., a więc po wydaniu przez Sąd niniejszego wyroku.

Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił.

dc