Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 2566/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2016-03-23 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 652  Sprawy ubezpieczeń zdrowotnych
Hasła tematyczne: Ubezpieczenia
Skarżony organ: Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 102 ust. 5 pkt 24 w zw. z art. 109 ust. 5, art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e
journal: Dz.U. 2015 poz 581
law: Ustawa z dnia 27 sierpnia 2004 r.o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych
article: art. 138 par. 1 pkt 1
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 750
journal: Dz.U. 2015 poz 1311
law: Ustawa z dnia 10 lipca 2015 r. o zmianie ustawy - Kodeks cywilny, ustawy - Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jakub Linkowski Sędziowie Sędzia WSA Piotr Borowiecki Sędzia WSA Andrzej Wieczorek (spr.) Protokolant sekr. sąd. Eliza Mroczek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 marca 2016 r. spraw z skarg R. P. oraz W. w W. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] lipca 2015 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia podlegania obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu 1.uchyla zaskarżoną decyzję; 2.zasądza od Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia na rzecz R.P. kwotę 457 (czterysta pięćdziesiąt siedem) złotych oraz na rzecz W. w W. kwotę 457 (czterysta pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Decyzją nr [...] z [...] lipca 2015 r. Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia (dalej: Prezes NFZ), działając na podstawie art. 102 ust. 5 pkt 24 w związku z art. 109 ust. 5 oraz art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2015 r., poz. 581 ze zm., dalej ustawa o świadczeniach) oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm., dalej k.p.a.), po rozpatrzeniu odwołań złożonych przez W. we Wrocławiu (dalej: płatnik składek/W.) oraz R. P. (dalej: ubezpieczony), utrzymał w mocy decyzję Dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia (dalej: Dyrektor OW NFZ) z [...] czerwca 2014 r., nr [...] ustalającą, że ubezpieczony podlegał obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu, jako osoba wykonująca umowę o świadczenie usług, w rozumieniu art. 750 k.c. w okresie od 2 listopada 2004 r. do 30 września 2005 r. zawartą z płatnikiem składek.

W dniu 2 listopada 2004 r. ubezpieczony zawarł z płatnikiem składek umowę w ramach której zamawiający (płatnik składek) powierzył autorowi (ubezpieczonemu) wykonanie dzieła, którego treścią jest przygotowanie i zaprezentowanie słuchaczom W. wykładów z wykorzystaniem komputerów w nauczaniu języka niemieckiego, opracowanie sylabusa tych wykładów (...), opracowanie i udostepnienie określonym przez zamawiającego osobom nowych materiałów dydaktycznych i szkoleniowych w zakresie objętym przedmiotem tego wykładu, zrealizowanie indywidualnych warsztatów i dodatkowych konsultacji merytorycznych dotyczących tego wykładu według oryginalnych metod opracowanych przez autora po uzgodnieniu z zamawiającym, opracowanie tematów, zadań i testów do sprawdzianów oraz ich przeprowadzenie według wskazówek i zaleceń zamawiającego, przeprowadzenie zaliczeń i egzaminów zgodnie z harmonogramem roku akademickiego 2004/2005, z którym autor zapoznał się w momencie podpisywania umowy, dokonanie oceny i realizacji pisemnych prac osób określonych przez zamawiającego. Z informacji przekazanych przez ubezpieczonego oraz ZUS wynika, że umowa trwała do dnia 30 września 2005 r.

Pismem z dnia 24 kwietnia 2013 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział we W. (dalej: ZUS) zwrócił się do OW NFZ z wnioskiem o ustalenie obowiązku podlegania ubezpieczeniu zdrowotnemu ubezpieczonego z tytułu wykonywania umowy cywilnoprawnej zawartej z płatnikiem składek. Z pisma ZUS wynika, że w trakcie przeprowadzonej u płatnika składek kontroli ustalono, że ubezpieczony nie został zgłoszony do obowiązkowego ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu zawartej umowy w okresie od 2 listopada 2004 r. do 30 września 2005 r. Do wniosku ZUS dołączył:

- kopię zawartej przez strony umowy;

- kopię protokołu kontroli przeprowadzonej u płatnika składek w dniach od 12 kwietnia 2011 r. do 27 września 2011 r., w części dotyczącej ubezpieczonego.

W toku postępowania uzupełnił dokumentację o:

- kopię pełnej wersji protokołu kontroli przeprowadzonej u płatnika składek z 27 września 2011 r.;

- kopię rachunków oraz list rachunków za okres od listopada 2003 r. do grudnia 2004 r. oraz za lata 2008, 2009, 2010;

- kopie protokołów z przesłuchania świadków;

- kopia pisma płatnika z 16 listopada 2011 r. skierowane do ZUS o wycofanie wniosku o przeprowadzenie dowodów z zeznań świadków;

- kopię zastrzeżeń płatnika składek do ustaleń protokołu kontroli - pismo z 7 października 2011 r.;

- kopię informacji o sposobie rozpatrzenia zastrzeżeń do protokołu kontroli - pismo z 6 grudnia 2011 r.;

- kopię pisma płatnika składek z 17 listopada 2011 r. skierowanego do ZUS wraz z płytą CD zawierającą materiały dydaktyczne opracowane przez strony postępowania oraz autorskie sylabusy.

Zgodnie z ww. umową:

- płatnik składek zobowiązał się udostępnić sale wykładowe, zgodnie z harmonogramem ich wykorzystania, posiadanych rzutników, projektorów, magnetofonów, magnetowidów wraz z monitorami według zapotrzebowania przyjmującego zamówienie nie później niż 7 dni przed planowanym terminem ich wykorzystania;

- ubezpieczony zobowiązany był do odbywania zajęć w terminach wynikających z planu zajęć sporządzonego przez płatnika składek;

- w przypadku, gdy zajęcia nie mogły się odbyć w terminach wynikających z planu zajęć ubezpieczony miał obowiązek ustalić z płatnikiem składek dodatkowy termin przeprowadzenia zajęć;

- strony ustaliły stawkę godzinową oraz ostateczny termin wykonania dzieła;

- ubezpieczony był zobowiązany do składania comiesięcznego sprawozdania (rozliczenia czasu pracy) z wykonania części dzieła (przyjęcie sprawozdania bez zastrzeżeń było poczytywane jako odbiór dzieła i stanowiło podstawę do ostatecznego rozliczenia i wypłaty wynagrodzenia);

- ubezpieczony miał otrzymać wynagrodzenie tytułem wykonania dzieła oraz przeniesienia majątkowych praw autorskich;

- płatnik składek mógł odstąpić od umowy w przypadku odwołania wykładu z powodu niskiego zainteresowania słuchaczy lub zmian w programie zajęć, których następstwem jest wyłączenie z programu przedmiotu oferowanego przez ubezpieczoną lub nie wywiązywania się ubezpieczonego z określonych zobowiązań.

W zastrzeżeniach do ustaleń protokołu kontroli z 7 października 2011 r. płatnik składek podniósł m.in, że:

- nie istnieje narzucona przez Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego podstawa programowa dla poszczególnych kierunków studiów, w tym dla kierunku filologia prowadzonego przez płatnika składek, co w konsekwencji daje autonomię uczelniom wyższym w doborze treści kształcenia i kursów;

- wykładowcy samodzielnie dokonują wyboru treści programowych, metod, technik, środków i narzędzi przekazywania wiedzy w toku każdego przygotowywanego cyklu wykładu (kursów);

- płatnik składek nie narzucał prowadzącym wykłady czegokolwiek, oczekując tylko konkretnego efektu, a współdziałanie przejawiało się w tworzeniu warunków materialnych do prowadzenia wykładów, w tym zapewnieniu miejsca i niezbędnych sprzętów technicznych, konsultowaniu z prowadzącym zakresu czasowego kursu, aby możliwym było organizacyjne ułożenie zajęć, przekazywanie informacji o studentach, poziomie ich zaawansowania;

- wykładowcy corocznie opracowują sylabusy do prowadzonych zajęć;

- płatnik składek powierza wykonanie określonego rezultatu, obejmującego koncepcyjne opracowanie i przeprowadzenie autorskiego cyklu wykładów oraz stworzenie i dobór materiałów dydaktycznych do opracowanego kursu, spójnych z tematyką kursu i składających się na jego całokształt;

- wykłady są opracowywane i przeprowadzane przez prowadzących, to oni wybierają problemy jakie będą tematem rozważań, decydują o kolejności ich analizowania i formie wykładu, jak również opracowywane przez nich materiały dydaktyczne do wykładów, spełniają kryteria uznania ich za utwory w rozumieniu przepisów ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych.

W piśmie zatytułowanym "Informacja o sposobie rozpatrzenia zastrzeżeń z protokołu kontroli" z 6 grudnia 2011 r. ZUS poinformował płatnika składek, iż po rozpatrzeniu wniesionych przez niego zastrzeżeń, przesłuchaniu świadków i stron oraz analizie wskazanych dowodów nie uwzględnił w całości zastrzeżeń argumentując m.in., że:

- "dzieła" w postaci cyklu wykładów, opieki promotorskiej lub prowadzenia seminariów nie spowodują samoistnego zrealizowania tego celu w postaci nabycia pewnej wiedzy przez studentów czy też obrony pracy dyplomowej. Zdarzenia te są niezależne od działań wykonującego umowę. Wykonujący umowy przystępując do ich realizacji, nie mieli pewności, że mimo własnych starań, zakładany rezultat osiągną. Nie wynik, ale określone działania były istotne dla realizacji umowy i z tych działań wykładowcy byli rozliczani. Uczelnia weryfikowała stan realizacji dzieła w oparciu o składane co miesiąc sprawozdania z ilości odbytych zajęć;

- wykładowcy prowadzili zajęcia celem zrealizowania z góry ustalonego harmonogramu i byli świadomi istnienia ram przedmiotów oraz musieli dostosować się do wymagań danego przedmiotu;

- wykładowcy nie mogli w całości decydować samodzielnie o miejscu i czasie wykonywania tych umów, a czynności przez nich wykonywane były powtarzalne, w określonych odstępach czasu, w godzinach pracy uczelni, a umowy zawierano na okres semestru lub roku akademickiego;

- z umów i list rachunków wynika, że wynagrodzenie za wykonanie umowy rozliczane było wg stawek godzinowych. To liczba przepracowanych godzin determinowała wysokość osiągniętego przychodu;

- wynagrodzenie wypłacane było wykładowcom do 10 dnia miesiąca następującego po miesiącu, za który sporządzono sprawozdanie (rozliczenie czasu pracy), w który wykazano dni i przepracowane godziny.

ZUS stwierdził, że podstawowym założeniem kwestionowanych umów była realizacja usług edukacyjnych na rzecz zleceniodawców, a umowy ze względu na swój przedmiot i należytą staranności przy ich wykonywaniu spełniają warunki umów o świadczenie usług.

Dyrektor [...] OW NFZ, pismem z 15 maja 2013 r. zawiadomił płatnika składek o wszczętym postępowaniu. Poinformował również o prawie do czynnego udziału w toczącym się postępowaniu, możliwości zgłaszania wniosków i zastrzeżeń.

W odpowiedzi, wyjaśnienia w imieniu płatnika składek złożył Kanclerz [...], który w piśmie z 17 czerwca 2013 r. poinformował, że:

- nie dokonano zgłoszenia osób do ubezpieczenia zdrowotnego, albowiem zdaniem płatnika składek osoby współpracowały na podstawie zawartych umów o dzieło;

- do obowiązków osób z tytułu zawartych umów o dzieło należało opracowanie oraz przeprowadzenie cyklu wykładów/kursu zajęć sprecyzowanych w poszczególnych umowach dla studentów, jak również opracowanie materiałów dydaktycznych do tych kursów i wykonania innych czynności powiązanych, niezbędnych do należytego wykonania powierzonego dzieła;

- strony umówiły się na wykonanie określonego dzieła w postaci stworzenia, opracowania całego cyklu wykładów/kursu wraz z jego prezentacją słuchaczom. Idea kursu została odzwierciedlona w stworzonym dla danego kursu sylabusie, a następnie stopniowo i sukcesywnie prezentowana studentom. Przedmiotem zawartych umów było również tworzenie materiałów dydaktycznych, w tym także opracowywanie zadań na zaliczenia i egzaminy oraz ich przeprowadzanie wśród studentów;

- przedmiotem zawartych umów było wykonanie czynności niezbędnych do przygotowania studentów do obrony i egzaminu dyplomowego - takie czynności zdaniem płatnika składek nigdy nie mają charakteru powtarzalnego, obejmują pracę indywidualną z konkretnym studentem;

- umowy były wykonywane w miejscu, które mogło być miejscem wyboru danego wykładowcy częściowo w domu danego wykładowcy - tam tworzony był sylabus, materiały dydaktyczne, zadania;

- o miejscu zaprezentowania słuchaczom wykładu wykładowca mógł decydować samodzielnie, płatnik składek nie narzucał obowiązku korzystania z sal wykładowych, a jedynie je udostępniał;

- umowa stron przewidywała rozliczanie wynagrodzenia w częściach sukcesywnie i proporcjonalnie do stopnia realizacji przez danego wykładowcę,

a rozliczanie z zastosowaniem stawki godzinowej jest akceptowane w orzecznictwie;

- wykładowcy mieli obowiązek wykonywać umowy osobiście.

Dyrektor OW NFZ, pismem z 15 maja 2013 r. zawiadomił ubezpieczonego o wszczętym postępowaniu. Powiadomił także o uprawnieniach wynikających z art. 10 k.p.a. tj. prawie do czynnego udziału w każdym stadium postępowania oraz możliwości wypowiedzenia się przed wydaniem decyzji co do zebranych dowodów i materiałów.

Ubezpieczony, reprezentowany przez pełnomocnika w piśmie z 27 maja 2013 r. złożył obszerne wyjaśnienia w przedmiotowej sprawie, wskazując że stronę łączyła z płatnikiem składek umowa o dzieło, a nie umowa o świadczenie usług czy umowa zlecenie. W jego ocenie świadczą o tym w szczególności: cykl wykładów i materiały dydaktyczne jako rezultaty, których osiągnięcie było przedmiotem umowy (...), wymóg osobistego wykonania ich przez ubezpieczoną, współdziałanie ze strony płatnika składek przy wykonywaniu umów pozbawione cech kierownictwa nad sposobem ich wykonywania przez prowadzących, autorski, indywidualny charakter zajęć i materiałów dydaktycznych.

Płatnik składek pismem z dnia 10 grudnia 2013 r. oraz z dnia 6 maja 2014 r. zgłosił wnioski dowodowe w zakresie m.in: umów cywilnoprawnych łączących strony, materiałów dydaktycznych i sylabusów opracowanych przez stronę niniejszego postępowania, protokołu kontroli ZUS z 2008 r. na okoliczność jego treści, w tym zakresu kontroli i wniosków pokontrolnych ZUS, przesłuchania prof. dr hab. N. M. oraz R. O. - Kanclerza, przesłuchania K. P. - księgowej, zeznań ubezpieczonej.

Również ubezpieczony zwrócił się z wnioskiem o dopuszczenie

i przeprowadzenie dowodów z: umów cywilnoprawnych łączących strony,

protokołów zeznań świadków przesłuchanych przez ZUS w toku postępowania kontrolnego u płatnika składek prowadzonego w okresie od 2011 do 2013 r., materiałów dydaktycznych i sylabusów opracowanych przez stronę niniejszego postępowania, protokołu kontroli ZUS na okoliczność jego treści, w tym zakresu kontroli i wniosków pokontrolnych ZUS, przesłuchania prof. dr hab. N. M. oraz R. O. - Kanclerza, przesłuchania K. P. - księgowej, zeznań ubezpieczonej.

Dyrektor OW NFZ przychylił się do żądań stron w zakresie przesłuchania świadka prof. dr hab. N. M. oraz przesłuchania R. O. Kanclerza płatnika składek. Dnia 29 maja 2014 r. w siedzibie OW NFZ przeprowadzono przesłuchanie świadka prof. dr hab. N. M. oraz przyjęto wyjaśnienia R. O. Kanclerza. Ponadto organ I instancji pozyskał od ZUS materiały dydaktyczne (płyta CD) opracowane przez strony postępowania oraz autorskie sylabusy (pismo z 30 kwietnia 2014 r.).

W protokole z przesłuchania prof. dr hab. N. M. Rektora zawarte zostało m. in: "(...) Przedmiotem umowy o dzieło jest dzieło dydaktyczne w postaci wykładu, seminarium, ćwiczenia lub też opieki doktorskiej. Pracownik dydaktyczny realizuje dzieło przedstawiając koncepcję na piśmie, przed przystąpieniem do wykładu, z którą zapoznaje studentów. Koncepcja tworzenia wykładu jest autorska, samodzielna, na podstawie literatury oraz własnych badań. Do obowiązków nauczyciela należy także prowadzenie badań naukowych popartych publikacjami. Jest to realizowane przy pomocy środków WSF. Pracownik realizuje dzieło: przygotowuje wykład, np. z gramatyki kontrastywnej, 15 spotkań w semestrze, dokonuje wyboru zagadnień. Już sam wybór wymaga kompetencji, rozeznania i własnych publikacji. Realizuje ten wykład co tydzień (stacjonarne) i co 2 tyg. (zaoczne). Może skracać ilość godzin i komasować godziny. Zatrudniamy prof. zagranicznych, którzy nie muszą realizować wykładów w siedzibie uczelni. Pracownicy ci przyjeżdżają na miesiąc i wtedy realizują cały program. Najważniejsze jest to, że program jest autorski, samodzielny, prowadzony na podstawie znajomości literatury przedmiotu i własnych badań. SEMINARIA - prowadzący wybiera tematykę badań np. z historii języka, tu przedstawia koncepcję realizacji. Jeszcze bardziej autorskim programem jest opieka nad tworzeniem pracy doktorskiej. Umowa cywilnoprawna dotycząca pracy z podręcznikiem nie polega na odtwarzaniu wiedzy z podręcznika - bo na zajęciach realizuje się nie tylko materiał z podręcznika, nauczyciel musi mieć narzędzia do wyboru takiego podręcznika. Nawet jeśli ktoś zawarł umowę na realizację wykładów wg. podręcznika to jest to nadal oparte na koncepcji naukowej analizy materiałów dydaktycznych służącej nauce języka obcego. E-learning - jest to koncepcja nauczania przez Internet, jest to wygodna metoda nauczania, zakończona egzaminem. Ponadto, wykład ten wydawany jest także w formie książkowej. Jest to akt twórczy oparty o wysokie kompetencje".

Ryszard O. K. w złożonych wyjaśnieniach podzielił pogląd prof. dr hab. N. M. Rektora odnośnie charakteru zawartych umów.

Dyrektor OW NFZ odmówił natomiast dopuszczenia dowodu z protokołu kontroli ZUS, która odbyła się u płatnika składek w 2008 r. z uwagi na bezprzedmiotowy charakter ustaleń w odniesieniu do prowadzonego postępowania oraz uznał, że nie zaistniała konieczność przeprowadzenia dowodu z zeznań ubezpieczonego oraz K. P. – księgowej płatnika składek, ponieważ okoliczności wymagające przyjęcia wyjaśnień co do charakteru i rodzajów umów zawartych przez strony oraz potwierdzenie faktu ich wykonywania znajdują potwierdzenie w aktach sprawy.

Dyrektor OW NFZ decyzją z [...] czerwca 2014 r. ustalił, że ubezpieczony podlegał obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu, jako osoba wykonująca umowę o świadczenie usług, w rozumieniu art. 750 k.c. w okresie od 2 listopada 2004 r. do 30 września 2005 r. zawartą z płatnikiem składek.

Od powyższej decyzji odwołanie wnieśli płatnik składek oraz ubezpieczony. Odwołania zostały wniesione w terminie.

Rozpatrując przedmiotowe odwołania Prezes NFZ decyzją z [...] lipca 2015 r. utrzymał w mocy decyzje organu I instancji.

Wskazał, że ubezpieczony realizując umowę o prowadzenie wykładów zawartą z płatnikiem składek, której przedmiotem było: "przygotowanie i zaprezentowanie słuchaczom W. wykładów z wykorzystaniem komputerów w nauczaniu języka niemieckiego, opracowanie sylabusa tych wykładów (...), opracowanie i udostepnienie określonym przez zamawiającego osobom nowych materiałów dydaktycznych i szkoleniowych w zakresie objętym przedmiotem tego wykładu, zrealizowanie indywidualnych warsztatów i dodatkowych konsultacji merytorycznych dotyczących tego wykładu według oryginalnych metod opracowanych przez autora po uzgodnieniu z zamawiającym, opracowanie tematów, zadań i testów do sprawdzianów oraz ich przeprowadzenie według wskazówek i zaleceń zamawiającego, przeprowadzenie zaliczeń i egzaminów zgodnie z harmonogramem roku akademickiego 2004/2005, z którym autor zapoznał się w momencie podpisywania umowy, dokonanie oceny i realizacji pisemnych prac osób określonych przez zamawiającego", zobowiązany był do odbywania zajęć w terminach wynikających z planu zajęć sporządzonego przez płatnika składek a w przypadku, gdy zajęcia nie mogły się odbyć w terminach wynikających z planu zajęć ubezpieczona miał obowiązek ustalić z płatnikiem składek dodatkowy termin przeprowadzenia zajęć. Ponadto strony ustaliły stawkę godzinową oraz ostateczny termin wykonania dzieła, a ubezpieczony był zobowiązany do składania comiesięcznego sprawozdania (rozliczenia czasu pracy) z wykonania części dzieła (przyjęcie sprawozdania bez zastrzeżeń było poczytywane jako odbiór dzieła i stanowiło podstawę do ostatecznego rozliczenia i wypłaty wynagrodzenia).

Mając powyższe na uwadze Prezes NFZ stwierdził, że ubezpieczony wykonywał obowiązki, które mieszczą się w ramach prac edukacyjnych. Przy tego rodzaju wykonywanych czynnościach, tzn. zmierzających do wdrożenia i realizacji programu nauczania języka niemieckiego, na który składało się m.in. "przygotowanie

i zaprezentowanie (...) wykładów" trudno uznać, że umowy te polegały "na dostarczeniu określonych wyników swojej pracy w postaci dzieła" (w myśl przepisów o umowie o dzieło zawartych w k.c.). Zwłaszcza, że dzieło powinno mieć byt samoistny, niezależny od działania wykonawcy i możliwość uzyskania samodzielnej wartości w obrocie. Nawet jeżeli by uznać, że - zgodnie z zastrzeżeniami wniesionymi przez płatnika składek choćby do protokołu kontroli - "wykładowcy samodzielnie dokonują treści programowych, metod, technik, środków i narzędzi przekazywania wiedzy w toku każdego przygotowanego cyklu wykładów (kursów)", trudno wskazać w ww. umowach indywidualnie oznaczony, samoistny i niezależny wynik w postaci dzieła (rezultatu). Również, wypracowane materiały dydaktyczne, koncepcje przeprowadzenia autorskiego cyklu wykładów czy sylabusy oraz ich dobór, nie spełniają kryterium uznania ich za samoistny i niezależny wynik w postaci dzieła. Mają one charakter techniczny, przygotowawczy i funkcjonują jako pomoc naukowa dla wykładowcy bądź studenta.

W ocenie Prezesa NFZ przyjęcie, że strony łączyła umowa o dzieło podczas gdy z jej treści i sposobu wykonania wynikają cechy właściwe dla umowy o świadczenie usług, byłoby niezgodne z właściwością stosunku prawnego. O kwalifikacji prawnej danego stosunku prawnego decydują bowiem jego elementy. W przypadku spornej umowy żadne konkretne dzieło w myśl przepisów regulujących umowę o dzieło nie zostało oznaczone. Umowa zawarta z ubezpieczonym nie miała charakteru umowy o dzieło, albowiem dziełem w myśl przepisów Kodeksu cywilnego nie może być świadczenie usług dydaktycznych. Przedmiotem działania ubezpieczonego był bowiem cały proces zmierzający do wdrożenia i realizacji programu nauczania języka niemieckiego, na który składało się m.in. przygotowanie i zaprezentowanie wykładów z zakresu praktycznej nauki języka, a ewentualne przygotowane materiały dydaktyczne czy koncepcje przeprowadzenia autorskiego cyklu wykładów, sylabusy oraz ich dobór, stanowiły jedynie pomoc naukową, dydaktyczną mającą na celu prawidłowe zrealizowanie wykładu. Opracowane materiały, jakkolwiek urzeczywistnione, stanowiły jedynie środek przekazu pozwalający "lepiej", "efektywniej" urzeczywistnić cel zawartej umowy poprzez przeprowadzenie zajęć i trudno je uznać za samoistny rezultat (dzieło). Również, zdobyta przez studentów "wiedza, czy informacje pozyskane przez słuchaczy wykładu" trudno uznać za rezultaty niematerialne bowiem nie są określone i pewne w momencie zawierania umowy. Po analizie opracowanych przez ubezpieczonego materiałów dydaktycznych oraz autorskich sylabusów, zawartych na płycie CD, Prezes NFZ wskazał, że powyższe materiały jakkolwiek urzeczywistnione, stanowiły jedynie środek przekazu pozwalający "lepiej", "efektywniej" urzeczywistnić cel zawartej umowy poprzez przeprowadzenie zajęć i trudno je uznać za samoistny rezultat (dzieło). Również, zdobytą przez odbiorców "wiedzę, czy informacje pozyskane przez słuchaczy wykładu" trudno uznać za rezultaty niematerialne bowiem nie są określone i pewne w momencie zawierania umowy. Podobnie opracowanie tematów, zadań i testów do sprawdzianów wiedzy i egzaminów oraz ich przeprowadzenie i sprawdzenie, a także składanie comiesięcznego sprawozdania z wykonania części dzieła, trudno uznać za samoistny rezultat umowy (dzieło) a jedynie za środek, który ma zapewnić przeprowadzenie nauczania na określonym poziomie. Czynności te mogą również służyć ocenie prowadzącego zajęcia, do czego płatnik składek jest zobowiązany (art. 132 ust. 3 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym Dz. U. z 2012 r., poz. 572 ze zm.). Mając na względzie zadania szkoły zajmującej się nauką języka, nie ma wątpliwości, iż celem zawartej umowy było przekazanie wiedzy studentom i ich wyedukowanie w zakresie języka. Samo "zaprezentowanie (..) wykładów" stanowiło jedynie "środek do celu" jakim była edukacja studentów. Wiedza zdobyta przez studentów oraz ewentualne wyniki w postaci zaliczonych ćwiczeń czy egzaminów nie mogą być jednak utożsamione z wymaganym samoistnym z góry określonym w umowie rezultatem.

Płatnik składek wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Prezesa NFZ z [...] lipca 2015 r., wnosząc o jej uchylenie wraz z decyzją ją poprzedzającą.

Zaskarżonym decyzjom płatnik składek zarzucił:

1. naruszenie przepisów art. 8 pkt 1 lit. e, art. 11 oraz art. 1a pkt 1 ustawy z dnia 6 lutego 1997 r. o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym (Dz. U. Nr 28, poz. 153 ze zm., dalej u.p.u.z.), jak również przepisów art. 6 ust. 1 pkt 4, art. 12 ust. 1, art. 13 pkt 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm.; dalej ustawa systemowa), jak również przepisów art. 102 ust. 5 pkt. 24, art. 107 ust. 5 pkt 16, art. 109 oraz art. 66 ust. 1 lit. c ustawy o świadczeniach w związku z art. 107 § 1 k.p.a. oraz art. 6 k.p.a. polegające na wydaniu przez organ I instancji oraz organ II instancji decyzji o stwierdzeniu podlegania przez ubezpieczonego ubezpieczeniu zdrowotnemu w okresach w nich wskazanych bez materialnoprawnej podstawy umożliwiającej ich wydanie, w sytuacji, gdy podleganie lub nie temu ubezpieczeniu wynika wprost z przepisów prawa, a ani organ I ani organ II instancji nie są ustawowo uprawnione do wydawania takich decyzji, co stanowi przesłanki nieważności decyzji określone w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.

W przypadku nie uwzględnienia przez Sąd zarzutu nieważności decyzji z pkt 1 zaskarżonym decyzjom płatnik składek zarzucił:

2. naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy:

a. art. 109 ust. 4 zd. 1 ustawy o świadczeniach w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie polegające na wydaniu i utrzymaniu w mocy decyzji wydanej po upływie ustawowego i nie podlegającego przedłużeniu terminu 30 dni od dnia wniesienia wniosku przez ZUS,

b. art. 7, art. 77 § 1, art. 78 § 2 i art. 80 w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. polegające na niewyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu całokształtu materiału dowodowego i niepodjęciu wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy w szczególności poprzez odmowę dopuszczenia dowodu z umów o dzieło E. A. i decyzji ZUS w sprawie E. A., protokołu kontroli ZUS z 2008 r., z przesłuchania świadka N. M., K. P. oraz przesłuchania stron,

c. art. 8 w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez naruszenie zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów administracji publicznej poprzez wydanie decyzji z pominięciem ustaleń protokołu kontroli ZUS przeprowadzonego w okresie od 19 marca 2008 r. do 14 kwietnia 2008 r. w konfrontacji z protokołem kontroli ZUS z okresu 12 kwietnia 2011 r. do 27 września 2011 r. prezentujących odmienne stanowiska organu przy tożsamych stanach faktycznych i prawnych zwłaszcza w zakresie treści i charakteru prawnego umów zawieranych przez płatnika z innymi ubezpieczonymi oraz z ubezpieczoną,

d. art. 10 § 1 w zw. z art. 78 § 2 oraz 86 w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez uniemożliwienie stronie czynnego udziału w sprawie z uwagi na pominięcie dowodu z przesłuchania stron czym naruszył jej prawo do czynnego uczestnictwa w każdym stadium postępowania i wypowiedzenia się co do zgromadzonego materiału dowodowego,

e. art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. polegające na bezzasadnym utrzymaniu w mocy decyzji Dyrektora OW NFZ w sprawie ustalenia, że ubezpieczony podlega obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego, w sytuacji gdy prawidłowe winno być uchylenie przedmiotowej decyzji i orzeczenie co do istoty w sposób odmienny i umorzenie postępowania,

3. naruszenie przepisów prawa materialnego (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a.), tj.:

a. art. 627 k.c. poprzez jego niezastosowanie przy stwierdzaniu przez organ administracji rodzaju umowy cywilnoprawnej, z tytułu zawarcia której płatnik dokonuje zgłoszenia i obowiązkowego ubezpieczenia zdrowotnego osób wykonujących realizację procesu dydaktycznego w oparciu o umowę o dzieło,

b. art. 65 § 2 k.c. w związku z art. 3531 k.c. przez błędną wykładnię woli stron zawartej w umowie o dzieło, polegającą na niedostatecznym rozważeniu woli stron wyrażonej w treści umowy, a mianowicie w postaci rezultatu umowy polegającego na stworzeniu koncepcji cyklu wykładów i jej zaprezentowaniu studentom, jak również stworzeniu materiałów dydaktycznych, sylabusów do wykładów, przeprowadzeniu zaliczeń i egzaminów, opracowaniu recenzji i przygotowaniu studentów do obrony prac dyplomowych,

c. art. 734 k.c. oraz 750 k.c. przez ich zastosowanie i błędne uznanie, że umowa zawarta między W. a ubezpieczonym była umową o świadczenie usług, do których stosuje się przepisy o zleceniu,

d. art. 66 ust. 1 lit. e, art. 69 ust. 1 oraz art. 107 ust. 5 pkt 16 i art. 109 ustawy o świadczeniach poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że osoba wykonująca czynności w ramach umowy o dzieło podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu, tak jak osoba wykonująca pracę w oparciu o umowę zlecenia,

e. art. 6 ust. 1 pkt 4 i art. 12. ust. 1 w zw. z art. 13 pkt 2 ustawy systemowej poprzez błędną ich wykładnię i w konsekwencji przyjęcie, iż zgodnie z przepisami ustawy systemowej należałoby stwierdzić obowiązek płatnika w zakresie zgłoszenia i obowiązkowego ubezpieczenia zdrowotnego osób wykonujących realizację procesu dydaktycznego w oparciu o umowę o dzieło, podczas gdy prawidłowa wykładnia tych przepisów skutkowałaby wnioskiem przeciwnym.

W oparciu o tak sformułowane zarzuty, płatnik składek wniósł o stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji oraz poprzedzejącą ją decyzji Dyrektora OW NFZ, ewentualnie wniósł o uwzględnienie skargi i uchylenie decyzji organów I i II instancji w całości.

Płatnik składek wniósł ponadto o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodów z wyroków WSA w Warszawie: w sprawie o sygn. akt VI SA/Wa 4084/14 z 1 czerwca 2015 r. oraz w sprawie o sygn. akt VI SA/Wa 2438/14 z 10 kwietnia 2015 r. - na okoliczność uznania przez Sąd, że wydanie decyzji o podleganiu przez wykładowców płatnika składek obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu wykonywania umowy zlecenia dokonane zostało z tak wyraźnym przepisów postępowania administracyjnego, że decyzje te nie mogły ostać się w obrocie prawnym.

Jednocześnie płatnik składek wniósł o zasądzenie kosztów postępowania zastępstwa przez pełnomocnika według norm przepisanych.

Ubezpieczony wniósł również do Sądu skargę na ww. decyzje, zarzucając:

1. naruszenie przepisu prawa materialnego, a to art. 65 § 2 k.c. polegające na jego błędnym zastosowaniu poprzez dokonanie oceny rodzaju umów łączących ubezpieczonego z płatnikiem składek w pierwszej kolejności na dosłownym brzmieniu umowy z pominięciem zgodnego zamiaru stron i celu umowy,

2. naruszenie przepisów postępowania: art. 7, art. 75, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. w związku z art. 109 ust. 6 ustawy o świadczeniach poprzez niewyczerpujące zebranie i rozpatrzenie całokształtu materiału dowodowego w sprawie i nie podjęcie wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy niezastosowanie i nie dopuszczenie następujących dowodów zawnioskowanych przez strony:

a. dowodu z przesłuchania stron, tj. ubezpieczonego oraz R. O.,

b. dowodów z przesłuchania świadków, tj. Rektora oraz Kwestora (głównej księgowej) płatnika składek,

c. dowodu z dokumentu - protokołu kontroli z 15 kwietnia 2008 r. ZUS, która odbyła się u płatnika składek,

d. dowodu z dokumentu - umowy E. A.,

e. dowodu z dokumentu - decyzji ZUS z 23 maja 2013 r. wydanej w sprawie E. A.,

3. naruszenie przepisów postępowania art. 10 § 1 k.p.a. w związku z art. 109 ust. 6 ustawy o świadczeniach poprzez uniemożliwienie ubezpieczonemu i jego pełnomocnikowi końcowe wypowiedzenie się co do materiału zgromadzonego w sprawie na skutek niepoinformowania o zakończeniu postępowania i zamiarze wydania decyzji;

4. naruszenie przepisów postępowania art. 80 k.p.a. w związku z art. art. 6, 7, 8, 77 k.p.a., w związku z art. 109 ust. 6 ustawy o świadczeniach poprzez błędne zastosowanie polegające na dokonaniu wybiórczej oraz dowolnej oceny materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, prowadzącej w konsekwencji do błędnych ustaleń faktycznych, a wyrażającej się w szczególności w:

a. błędnym ustaleniu że płatnik składek zajmuje się nauką języka, a cykl wykładów ubezpieczonego obejmował "wykłady z języka", podczas gdy płatnik składek prowadzi studia filologiczne (o języku), a warunkiem umożliwiającym odbywanie ich jest już posiadana znajomość danego języka obcego, co doprowadziło do błędnego utożsamienia wyższej uczelni filologicznej ze szkołą prowadzącą kursy języków obcych,

b. błędnym ustaleniu, że to ubezpieczony świadczył usługi edukacyjne, podczas gdy to płatnik składek, jako instytucja świadczy usługi edukacyjne stanowiące proces prowadzący do uzyskania dyplomu oparty na organizacji nauki, jej metodologii wobec studenta,

c. błędnym ustaleniu, że celem zawartych umów było wykonywanie czynności edukacyjnych i nauczenie (wyedukowanie) studentów określonej problematyki, podczas gdy ubezpieczonego nie ponosił (i obiektywnie nie mógł ponosić) odpowiedzialności za tak określony cel, zaś celem była sama autorska, naukowa i niepowtarzalna koncepcja cyklu zajęć jako taka i jej zaprezentowanie studentom, co pozwalało studentom na kształtowanie już posiadanych przez nich: wiedzy, umiejętności i kompetencji,

d. błędnym ustaleniu, że wykonując umowy cywilnoprawne ubezpieczony miał wdrożyć i realizować program nauczania języka niemieckiego, podczas gdy nie istnieją jakiekolwiek programy nauczania czy choćby wytyczne naukowe dla studiów wyższych formułowane przez jakikolwiek podmiot zewnętrzny czy przez płatnika składek, a zadaniem ubezpieczonego było właśnie stworzyć koncepcję cyklu wykładów i zaprezentować je studentom, przy czym materia ich nie dotyczyła języka niemieckiego jako takiego, ale językoznawstwa co jest: sklasyfikowane jako dyscyplina naukowa,

e. błędnym ustaleniu, że materiały dydaktyczne, koncepcje przeprowadzenia autorskich cyklów wykładów, sylabusy, tematy, ćwiczenia i zadania egzaminacyjne i ich dobór mają jedynie charakter techniczny, przygotowawczy i funkcjonują jako pomoc naukowa dla wykładowcy, podczas gdy mają byt samoistny i niezależny, odzwierciedlają koncepcje stworzone przez ubezpieczonego,

f. błędnym ustaleniu, że stawka godzinowa stanowiła podstawę ustalania wynagrodzenia ubezpieczonego, podczas gdy zawierając umowę strony porozumiały się co do całej kwoty za realizację całego dzieła, a stawkę godzinową (ustaloną jako iloraz tej kwoty i przewidywanego czasu niezbędnego na realizację umowy) wykorzystywały do rozliczania wynagrodzenia tak, aby wypłacane było w stosunku do tej części dzieła, która już została zrealizowana przez ubezpieczonego,

g. pominięciu przy wydawaniu decyzji faktu, iż ubezpieczony mógł liczyć na daleko idącą swobodę, wykonując zawarte umowy samodzielnie decydowała o doborze treści, metodologii, formie zaprezentowania dobranych treści, miejscu i czasie realizacji umowy,

h. pominięciu przy wydawaniu decyzji faktu, że W. nie mogła narzucić ubezpieczonemu treści, metodologii, formy zaprezentowania dobranych treści, miejsca i czasu realizacji umowy,

i. błędnym ustaleniu, że ubezpieczony nie był odpowiedzialny z tytułu rękojmi za wady dzieła w sytuacji gdy brak było jakichkolwiek ustaleń organu I i II instancji w tym zakresie, a ubezpieczony w istocie odpowiedzialność i taką ponosił, zaś płatnik składek korzystał z narzędzi kontroli jakości takich jak między innymi wizytacje, hospitacje, ankiety które umożliwiały dochodzenie uprawnień z rękojmi za wady,

j. błędnym ustaleniu, że celem zawartej umowy było obejście przepisów prawa w zakresie ubezpieczeń społecznych i zdrowotnego, podczas gdy tak sformułowany cel jest sprzeczny ze stanowiskami stron przedstawionymi w toku sprawy, nie jest poparty jakimikolwiek dowodami, a w istocie strony kierując się zasadą swobody umów zawarły umowę o dzieło która odpowiada naturze nawiązanego stosunku cywilnoprawnego, skoro w jego ramach ubezpieczony miał zrealizować niematerialne, aczkolwiek dzieło wyrażające się w stworzeniu koncepcji cyklu wykładów (ucieleśnionej w formie sylabusa) i jej zaprezentowaniu studentom (prawidłowość tej oceny potwierdził zresztą ZUS w protokole swej kontroli z 2008 r.).

5. naruszenie przepisów postępowania, a to art. 107 § 3 k.p.a. w związku z art. art. 8 i 11 k.p.a., w związku z art. 109 ust. 6 ustawy o świadczeniach poprzez jego niezastosowanie i pomięcie w uzasadnieniach zaskarżonych decyzji wskazania faktów, które organy uznały za udowodnione, dowodów na których się oparły oraz przyczyn z powodu których innym dowodom odmówiły wiarygodności i mocy dowodowej,

6. naruszenie przepisów postępowania, a to art. 8 k.p.a. w związku z art. 109 ust. 6 ustawy o świadczeniach poprzez wydanie rozstrzygnięcia niekorzystnego dla ubezpieczonego, mimo że strony (ubezpieczony i płatnik składek) działały w zaufaniu do stanowiska ZUS wyrażonemu w protokole kontroli z 2008 r. co do rodzaju stosowanej umowy cywilnoprawnej i skutków z tym związanych w sferze podlegania obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym i ubezpieczeniu zdrowotnemu,

7. naruszenia przepisów prawa materialnego, a to art. 750 k.c. w związku z art. 734 - 749 k.c. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie polegające na ich zastosowaniu do umów będących przedmiotem niniejszej sprawy, które ze względu na swoje essentialia negotii jak i accidentalia negotii objęte umową stron są umowami o dzieło,

8. naruszenia przepisów prawa materialnego, a to art. 627 - 646 k.c. poprzez ich niezastosowanie w odniesieniu do umów będących przedmiotem niniejszej sprawy, które ze względu na swoje essentialia negotii jak i accidentalia negotii objęte umową stron są umowami o dzieło,

9. naruszenie przepisów art. 66 ust. 1 pkt. 1 lit. e ustawy o świadczeniach, jak

i art. 69 ust. 1 ustawy o świadczeniach w związku z art. 13 pkt. 2 ustawy systemowej poprzez ich niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu że w realiach niniejszej sprawy zaistniały przesłanki do objęcia ubezpieczonego obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym z tytułu umów cywilnoprawnych zawartych z płatnikiem składek, a będących przedmiotem oceny w niniejszej sprawie.

Mając na względzie powyższe zarzuty ubezpieczony wnosił o uchylenie

w całości decyzji organu II instancji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji.

Ponadto wnosił o zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargi Prezes NFZ wniósł o ich oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.

Na rozprawie w dniu 23 marca 2016 r. Sąd, na podstawie art. 111 § 1 ustawy

z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. - dalej p.p.s.a.), postanowił połączyć sprawy o sygn. akt VI SA/Wa 2566/15 i VI SA/Wa 2567/15 celem wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia oraz prowadzić je dalej pod wspólną sygnaturą VI SA/Wa 2566/15.

Sąd postanowił oddalić wnioski dowodowe zawarte w skardze.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2014 r. poz. 1647 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta, stosownie do § 2 powołanego artykułu, sprawowana jest pod względem zgodności aktów z zakresu administracji publicznej z prawem materialnymi oraz z prawem procesowym.

Sąd rozstrzyga przy tym w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).

Stosownie do art. 145 § 1 p.p.s.a., Sąd uwzględnia skargę tylko wówczas, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (1a), naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (1 b), inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (1c), a także wówczas, gdy stwierdza nieważność decyzji (postanowienia) z przyczyn określanych w art. 156 k.p.a. lub w innych przepisach, bądź z tych przyczyn stwierdza wydanie decyzji (postanowienia) z naruszeniem prawa.

Rozpoznając sprawę według wyżej wskazanych kryteriów Sąd doszedł do wniosku, że skargi są zasadne, gdyż Prezes NFZ dopuścił się naruszenia przepisów w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na treść podjętego rozstrzygnięcia.

W sytuacji, kiedy skarga zarzuca naruszenie prawa materialnego oraz naruszenie przepisów postępowania, w pierwszej kolejności rozpoznaniu podlegają zarzuty naruszenia przepisów postępowania. Do kontroli subsumcji danego stanu faktycznego pod zastosowany przepis prawa materialnego można przejść dopiero wówczas, gdy okaże się, że stan faktyczny przyjęty w zaskarżonej decyzji został ustalony z uwzględnieniem wymaganych przepisów postępowania, przez co ustalenie to nie było wadliwe albo nie zostało skutecznie podważone.

W skargach znajdują się zarzuty naruszenia przepisów postępowania w sposób mający istotny wpływ na wynik sprawy a to m.in. art. 7, art. 77 § 1, art. 78 § 2 i art. 80 k.p.a. poprzez niewyczerpujące zebranie i rozpatrzenie całokształtu materiału dowodowego w sprawie i niepodjęcie wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy m.in. poprzez przeprowadzenie dowodów z przesłuchania stron, wskazanych przez skarżących świadków oraz protokołu kontroli ZUS z 2008 r., w wyniku czego postępowanie dowodowe w tej sprawie zostało przeprowadzone w sposób wybiórczy i dowolny.

Skarżący kwestionują ponadto stanowisko organów wyrażone w decyzjach zarówno w I jak i II instancji, że do rozstrzygnięcia kwalifikacji prawnej zawartej umowy i ustalenia rzeczywistego zamiaru stron umowy nie jest wymagany dowód z przesłuchania stron, nawet gdy w ocenie organu I i II instancji interesy stron są zbieżne. W ocenie skarżących takie stanowisko jest nieprawidłowe i prowadzi do oceny i kwalifikacji umowy w oparciu jedynie o literalną treść umowy z pominięciem zbadania rzeczywistego zamiaru stron w tym zakresie.

Skarżący podnoszą, że również organ II instancji stwierdził, że nie dostrzegł potrzeby przeprowadzenia kolejnych dowodów o charakterze posiłkowym stąd również nie dostrzegł potrzeby wydawania postanowienia w tym przedmiocie. Skoro zatem nie przeprowadzono dowodu z przesłuchania stron oznacza to, iż w niniejszej sprawie organ posiadał wystarczające środki dowodowe, a ponadto nie przeprowadzono dowodów na okoliczność zgodnego zamiaru stron i celu umowy o dzieło zawartej przez ubezpieczoną z płatnikiem składek bowiem zgodny zamiar stron i cel umowy jest organowi znany już na podstawie zgromadzonej dokumentacji.

Zdaniem składu orzekające w przedmiotowej sprawie do oceny charakteru umowy łączącej skarżących za okres od dnia od 2 listopada 2004 r. do 30 września 2005 r. niezbędne było dokonanie jej szczegółowej analizy z uwzględnieniem materiałów stanowiących efekt jej materialnej realizacji, o co zresztą od początku prowadzonego przez organ postępowania wnioskowały strony. Tymczasem akta administracyjne sprawy zawierają jedynie treść umowy na prowadzenie wykładów.

Jak wskazał Sąd Najwyższy w wyroku z 4 czerwca 2014 r., sygn. akt II UK 420/13, "Możliwa jest umowa o dzieło, nieobjęta obowiązkiem ubezpieczenia społecznego, której przedmiotem jest wygłoszenie wykładu, pod warunkiem jednak, że wykładowi można przypisać cechy utworu. Te warunki spełnia tylko wykład naukowy (cykl wykładów) o charakterze niestandardowym, niepowtarzalnym, wypełniający kryteria twórczego i indywidualnego dzieła naukowego" (por. art. 1 ust. 1 ustawy o prawie autorskim i wyrok Sądu Najwyższego z dnia 27 sierpnia 2013 r., II UK 26/13, Monitor Prawa Pracy 2014 nr 1, s. 2).

W ocenie Sądu w przypadku rozpatrywanej sprawy właściwa (pełna) ocena charakteru przedmiotowej umowy, a więc prawidłowego stanu faktycznego sprawy jest możliwa wtedy, gdy organy przeprowadzą postępowanie dowodowe przynajmniej z uwzględnieniem materiałów dydaktycznych, o których mowa we wniosku skarżących, celem dokonania ich weryfikacji czy stanowią istotne elementy realizacji zawartej umowy o dzieło i potwierdzają intencje stron zawarcia takiej właśnie umowy. Dlatego rację mają skarżący podnosząc w skargach, że materiał dowodowy w sprawie był zgromadzony w sposób niewystarczający z naruszeniem prawa, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, zwłaszcza że skarżący deklarowali zgodną wolę stron w zawarciu umowy o dzieło i podnosili, że organ tej kwestii w ogóle nie badał.

W rezultacie Sąd uznał, że wydając zaskarżoną decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia instancji dopuścił się naruszenie przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Naruszenia te oprócz wskazanych powyżej polegały na naruszeniu art. 107 § 3 k.p.a. w związku z art. art. 8 i 11 k.p.a., w związku z art. 109 ust. 6 ustawy o świadczeniach, poprzez jego niezastosowanie i pomięcie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wskazania faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów na których się oparł oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej. W szczególności podkreślić trzeba fakt wydania przez organ rozstrzygnięcia niekorzystnego dla skarżących, mimo że strony działały w zaufaniu do stanowiska ZUS Oddział we W., wyrażonemu w protokole kontroli z 2008 r. co do rodzaju stosowanej umowy cywilnoprawnej i skutków z tym związanych w sferze podlegania obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym i ubezpieczeniu zdrowotnemu, przy niezmienionym stanie prawnym. Słusznie zatem wywodzą skarżący, że bez wyjaśnienia zmiany stanowiska organów administracji w powyższym zakresie, wydane rozstrzygnięcie narusza istotnie zasadę zaufania do organów władzy publicznej.

Organ orzekając ponownie w sprawie w razie utrzymania dotychczasowej oceny co do charakteru umowy łączącej płatnika składek i ubezpieczonego jako umowę zlecenia, powinien odnieść się do powyższej kwestii w uzasadnieniu decyzji.

Płatnik składek wniósł także o stwierdzenie nieważności zaskarżonych decyzji, z uwagi na naruszenie przepisów art. 8 pkt 1 lit. e, art. 11 oraz art. 1a pkt 1 u.p.u.z., jak również przepisów art. 6 ust. 1 pkt 4, art. 12 ust. 1, art. 13 pkt 2 ustawy systemowej, jak również przepisów art. 102 ust. 5 pkt. 24, art. 107 ust. 5 pkt 16, art. 109 oraz art. 66 ust. 1 lit. c ustawy o świadczeniach w związku z art. 107 § 1 k.p.a. oraz art. 6 k.p.a. polegające na wydaniu przez organ I instancji oraz organ II instancji decyzji o stwierdzeniu podlegania przez ubezpieczoną ubezpieczeniu zdrowotnemu w okresach w nich wskazanych bez materialnoprawnej podstawy umożliwiającej ich wydanie, w sytuacji, gdy podleganie lub nie temu ubezpieczeniu wynika wprost z przepisów prawa, a ani organ I ani organ II instancji nie są ustawowo uprawnione do wydawania takich decyzji, co stanowi przesłanki nieważności decyzji określone w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.

W ocenie Sądu z ww. przepisów nie wynika, że obowiązek opłaty składek na ubezpieczenie społeczne zawsze i bez żadnych wyjątków, z mocy samego prawa, powoduje wprost podleganie ubezpieczeniu zdrowotnemu. Wręcz przeciwnie ustawodawca zróżnicował sytuację prawną i związane z nią obowiązki ponoszenia danin publicznych w zależności od rodzaju wykonywanych czynności i świadczonej pracy. Inne stanowisko pozostawałoby w sprzeczności z zasadą racjonalnego ustawodawcy, skoro ustawodawca w zależności od rodzaju umowy i charakteru świadczonych na rzec zamawiającego czynności, nakłada obowiązek płacenia składek zdrowotnych (umowy zlecenia, agencyjne) bądź przewiduje brak tego obowiązku (umowa o dzieło). W związku z powyższym Sąd nie podzielił argumentacji płatnika składek odnośnie wystąpienia przesłanek nieważności zaskarżonych decyzji.

Mając jednak na względzie istotne wady, którymi obarczone było postępowanie dowodowe w tej sprawie Sąd uznał, że bez ich usunięcia oraz przeprowadzenia postępowania dowodowego w sposób pozwalający na pełne wyjaśnienie i ustalenie stanu faktycznego sprawy, nie jest celowe rozpatrywanie pozostałych zarzutów skargi dotyczących naruszenia przepisów prawa materialnego. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz art. 152 § 1 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji. O kosztach postępowania rozstrzygnięto na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a.