Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt II SA/Wa 1305/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2019-12-06 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 647  Sprawy związane z ochroną danych osobowych
Hasła tematyczne: Ochrona danych osobowych
Skarżony organ: Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 104  ust. 3 i 4,  art. 105  ust. 4 oraz  art. 105a  ust. 1
journal: Dz.U. 2017 poz 1876
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Prawo bankowe  - tekst jedn.
article: art. 11,  art. 77  par. 1,  art. 80,  art. 7
journal: Dz.U. 2018 poz 2096
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Kwiecińska, Asesor WSA Joanna Kruszewska-Grońska, Sędzia WSA Ewa Radziszewska-Krupa (spr.), Protokolant starszy referent Agnieszka Fidor po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 grudnia 2019 r. sprawy ze skargi S. G. na decyzję Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych z dnia [...] kwietnia 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy uwzględnienia wniosku 1) uchyla zaskarżoną decyzję; 2) zasądza od Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych na rzecz skarżącego S. G. kwotę 200 zł (słownie: dwieście złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

I. Stan sprawy przedstawia się następująco:

1. Prezes Urzędu Ochrony Danych Osobowych (zwany dalej: "Prezesem UODO") decyzją z [...] kwietnia 2019r., działając na podstawie art. 104 § 1 ustawy z 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2018r., poz. 2096 ze zm., zwana dalej: "k.p.a."), art. 7 i art. 60 ustawy z 10 maja 2018r. o ochronie danych osobowych (Dz.U. z 2018r., poz. 1000, ze zm., zwana dalej: "u.d.o.") w związku z art. 6 ust. 1 lit c rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady UE 2016/679 z 27 kwietnia 2016r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (Dz.U.UE.L.2016.119.1 ze zm., zwane dalej: "RODO") i art. 105 ust. 4 i art. 105a ust. 1 ustawy z 29 sierpnia 1997r. Prawo bankowe (Dz.U. z 2018r., poz. 2187, zwana dalej: "u.P.b."), po przeprowadzeniu postępowania administracyjnego, w sprawie ze skargi S. G. (zwany dalej: "Skarżącym") na nieprawidłowości w procesie przetwarzania danych osobowych przez Biuro Informacji Kredytowej S.A. w [...] (zwane dalej: "BIK") odmówił uwzględnienia wniosku.

Prezes UODO w uzasadnieniu podniósł, że Skarżący w skardze z [...] czerwca 2018r. wskazał, że BIK bezpodstawnie przekazało dane osobowe Skarżącego, więc doszło do nieprawidłowości w procesie przetwarzania tych danych. Skarżący prosił też o pomoc - by BIK zaprzestało przetwarzania jego danych osobowych do czasu zakończenia śledztwa przez Prokuraturę Regionalną w [...] nr [...] i do czasu zakończenia rozstrzygnięcia przez Sąd Okręgowy w [...] sprawy cywilnej [...]. Obecna sytuacja stawia Skarżącego w niekorzystnym świetle, jako osobę będącą dłużnikiem - co nie jest prawdą, a potwierdził to Rzecznik Finansowy i Prezes UOKiK, którzy przedstawili w sprawie istotny pogląd, popierając stanowisko Skarżącego.

Prezes UODO na podstawie wyjaśnień BIK ustalił stan faktyczny i wskazał, że dane osobowe Skarżącego do BIK przekazał [...] grudnia 2006r. Bank [...] S.A. (zwany dalej: "Bankiem"). Dane dotyczyły umowy o kredyt mieszkaniowy zawartej [...] listopada 2006r. przez Skarżącego z Bankiem, a podstawą ich przekazania był art. 105 ust. 4 u.P.b. Dane osobowe przekazano w celu wykonywania przez bank czynności bankowych, oceny zdolności kredytowej i analizy ryzyka kredytowego. BIK przetwarza dane osobowe Skarżącego w zbiorze Klient Indywidualny, na podstawie art. 105 ust. 4 i art. 105a ust. 1 u.P.b., w celu stosowania metod wewnętrznych oraz innych metod i modeli. BIK przetwarza dane identyfikacyjne i adresowe Skarżącego, dane na temat zapytań składanych przez banki do BIK, dane o zawartych umowach kredytowych, w tym o umowie z [...] listopada 2006r.

BIK wskazał, że 16 lipca 2018r. udzielił odpowiedzi na wniosek Skarżącego z 12 lipca 2018r. o usunięcie ww. danych. BIK 9 sierpnia 2018r. otrzymało od Skarżącego, drogą mailową, wezwanie do zapłaty związane z przetwarzaniem danych osobowych, na które odpowiedziało pismem z 22 sierpnia 2018r. BIK przekazało też do Banku żądanie Skarżącego, a Bank wskazał, że dane przekazane do BIK odpowiadają stanowi faktycznemu i nie znalazł podstaw do ich usunięcia.

Zdaniem Prezes UODO z materiału dowodowego nie wynika by wygasło zobowiązanie Skarżącego wobec Banku z tytułu umowy z [...] listopada 2006r. o kredyt mieszkaniowy. Przed Sądem Okręgowym w [...] Wydział [...] toczy się sprawa z powództwa Skarżącego przeciwko Bankowi o uznanie umowy o kredyt za nieważną (sygn. akt [...]), do akt której złożono pisma: Rzecznika Finansowego z 3 października 2017r. i Prezesa UOKiK z 16 maja 2018r. Zgodnie z art. 6 ust. 1 lit c) RODO przetwarzanie danych osobowych jest zgodne z prawem, gdy jest ono niezbędne do wypełnienia obowiązku prawnego ciążącego na administratorze. Natomiast podstawa prawna, o której mowa w ww. przepisie musi być określona w prawie państwa członkowskiego, któremu podlega administrator (art. 6 ust. 3 lit. b) RODO). Aktem prawnym zawierającym szczegółowe regulacje dotyczące procesu przetwarzania danych osobowych klientów banków jest przede wszystkim u.P.b., dlatego też ocena legalności przetwarzania danych osobowych Skarżącego przez BIK musi być dokonywana w powiązaniu z przepisami u.P.b. BIK jest instytucją utworzoną na podstawie art. 105 ust. 4 u.P.b., który stanowi, że banki mogą, wspólnie z bankowymi izbami gospodarczymi, utworzyć instytucje upoważnione do gromadzenia, przetwarzania i udostępniania: bankom informacji stanowiących tajemnicę bankową w zakresie, w jakim informacje te są potrzebne w związku z wykonywaniem czynności bankowych oraz w związku ze stosowaniem metod wewnętrznych oraz innych metod i modeli, o których mowa w części trzeciej rozporządzenia nr 575/2013 (pkt 1), innym instytucjom ustawowo upoważnionym do udzielania kredytów informacji stanowiących tajemnicę bankową w zakresie, w jakim informacje te są niezbędne w związku z udzielaniem kredytów, pożyczek pieniężnych, gwarancji bankowych i poręczeń (pkt 2), instytucjom kredytowym - informacji stanowiących tajemnicę bankową w zakresie niezbędnym do oceny zdolności kredytowej konsumenta, o której mowa w art. 9 ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim (pkt 3), instytucjom pożyczkowym i podmiotom, o których mowa w art. 59d ustawy z dnia 12 maja 2011r. o kredycie konsumenckim - na zasadzie wzajemności, informacji stanowiących odpowiednio tajemnice bankową oraz informacje udostępnione przez instytucje pożyczkowe oraz podmioty, o których mowa w art. 59d ustawy z dnia 12 maja 2011r. o kredycie konsumenckim, w zakresie niezbędnym do oceny zdolności kredytowej konsumenta, o której mowa w art. 9 tej ustawy, i analizy ryzyka kredytowego (pkt 4).

Zgodnie zaś z art. 105a ust. 1 u.P.b., przetwarzanie przez banki, inne instytucje ustawowo upoważnione do udzielania kredytów, instytucje pożyczkowe oraz podmioty, o których mowa w art. 59d ustawy o kredycie konsumenckim, a także instytucje utworzone na podstawie art. 105 ust. 4 (np. BIK), informacji stanowiących tajemnicę bankową i informacji udostępnionych przez instytucje pożyczkowe oraz podmioty, o których mowa w art. 59d ustawy o kredycie konsumenckim, w zakresie dotyczącym osób fizycznych może być wykonywane, z zastrzeżeniem art. 104, art. 105 i art. 106-106d, w celu oceny zdolności kredytowej i analizy ryzyka kredytowego.

Prezes UODO wskazał, że w czasie gdy nastąpiło przekazanie danych osobowych Skarżącego przez Bank do BIK - 20 grudnia 2006r., obowiązywała ustawa z 29 sierpnia 1997r. o ochronie danych osobowych (Dz.U. z 2016r., poz. 922 ze zm.). Przekazanie danych Skarżącego nastąpiło więc na mocy przesłanki z art. 23 ust. 1 pkt 2 ww. ustawy (przetwarzanie danych było dopuszczalne tylko wtedy, gdy było to niezbędne do zrealizowania uprawnienia lub spełnienia obowiązku wynikającego z przepisu prawa) w związku z powołanymi wyżej art. 105 ust. 4 i art. 105a ust. 1 u.P.b. Nie była wymagana zgoda Skarżącego, aby legalne było udostępnienie ww. danych. Podstawą prawną do przetwarzania danych Skarżącego przez BIK po 25 maja 2018r. jest art. 6 ust. 1 lit. c) RODO w związku z art. 105 ust. 4 i art. 105a ust. 1 u.P.b. BIK jako instytucja działająca na podstawie u.P.b., nie jest uprawniony do zmiany czy modyfikowania danych otrzymanych od banków i innych instytucji finansowych. Zmiana lub usunięcie danych z bazy BIK może nastąpić jedynie na podstawie wniosku pochodzącego z banku, który przekazał dane.

Prezes UODO uznał, że w zakresie dotyczącym przetwarzania przez BIK danych osobowych Skarżącego, w celu oceny zdolności kredytowej i analizy ryzyka kredytowego i w celu stosowania metod wewnętrznych oraz innych metod i modeli - brak jest podstaw do wydania decyzji administracyjnej nakazującej usunięcie danych osobowych Skarżącego z BIK, bo ich przetwarzanie odbywa się na mocy art. 6 ust. 1 lit c) RODO. Prezes UODO nie można przypisać BIK naruszenia przepisów RODO, więc nie może wydać nakazów, o których mowa w art. 58 RODO.

Prezes UODO - odnosząc się do twierdzeń Skarżącego, że obecna sytuacja stawia go w niekorzystnym świetle jako osobę będącą dłużnikiem – czego nie potwierdza Rzecznik Finansowy i Prezes UOKiK, którzy przedstawili istotny pogląd popierający stanowisko Skarżącego - wyjaśnił, że ww. pisma znajdują się w aktach sprawy toczącej się przed Sądem Okręgowym w [...] (sygn. akt [...]) z powództwa Skarżącego przeciwko Bankowi o uznanie umowy o kredyt za nieważną i dotyczą oceny tej umowy, m.in. pod kątem zastosowanych w niej klauzul waloryzacyjnych jako klauzul abuzywnych. Sposób oceny tych klauzul i ich wpływ na ewentualne uznanie umowy o kredyt za nieważną pozostaje we właściwości sądu powszechnego. Prezes UODO nie jest władny wypowiadać się, co do istnienia lub nieistnienia umowy, bo nie należy to do jego kompetencji (por. wyroki NSA z 2 marca 2001r. sygn. akt II SA 401/00 i z 11 stycznia 2010 r., sygn. akt IOSK 1453/09). Wyłącznie sąd powszechny jest właściwy do dokonywania oceny umów cywilnoprawnych pod kątem ich legalności, co potwierdził NSA w wyroku z 6 czerwca 2005r. sygn. akt I OSP 2/2005. Na stanowisko to wskazał również WSA w Warszawie w wyroku z 6 lipca 2006r. sygn. akt II SA/Wa 2226/05, stwierdzając, że "dopóki ważność umowy nie zostanie podważona we właściwym trybie i formie, umowa stanowi dokument wywołujący określone skutki prawne podlegające także ocenie w świetle ustawy o ochronie danych osobowych.". Prezes UODO, jako organ stojący na straży ochrony danych osobowych, może nakazać usunięcie danych osoby zawartych w umowie, ale dopiero, gdy sąd cywilny prawomocnym orzeczeniem stwierdzi nieważność umowy o kredyt.

2. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Skarżący wniósł o: a) stwierdzenie nieważności ww. decyzji Prezesa UODO, gdyż doszło do legalizacji bezprawnej działalność BIK, które nie posiadało zgody na przetwarzanie danych osobowych Skarżącego.; b) zmianę ww. decyzji w całości lub zmianę decyzji rozpatrując utratę praw materialnych (prawo do ochrony wizerunku) oraz czytelniejsze wytyczne dla organu administracji publicznej odnośnie umocnionych praw konsumenta na terenie RP i UE; c) zadanie pytania prejudycjalnego do Trybunału Sprawiedliwości UE: czy sprzeciw Firmy jest uzasadniony gdy usunięcia danych osobowych żąda Konsument, który działa w imieniu i na rzecz własną, wzywając Firmę do niezwłocznego usunięcia z prowadzonych przez nią baz i rejestrów wszelkich informacji dotyczących tego Konsumenta danych osobowych, które według Konsumenta stanowi naruszenie obowiązujących przepisów prawa – RODO, a dalsze gromadzenie przez Firmę danych osobowych Skarżącego jest niezgodne z prawem, choć wcześniejsze przepisy krajowe nie wymagały zgody by Firma mogła pozyskać te dane od tego Konsumenta. Zgodnie z art. 23 i 24 k.c., dobra osobiste, w tym dobre imię podlegają ścisłej ochronie. Działalność Firmy stanowi rażące naruszenie obowiązujących przepisów prawa i wywołuje u Konsumenta ujemne skutki prawne. Firma w związku z art. 17 RODO, bez uzyskania od Konsumenta wyraźnej zgody, jest zobligowana do usunięcia wszelkich danych dotyczących Konsumenta, zamieszczonych w Internecie, a przez to - zrealizowania zagwarantowanego Konsumentowi tzw. prawa do zapomnienia, bez względu, że przepisy wcześniejsze zezwalały Firmie na pozyskanie takich danych i je przetwarzanie."

Skarżący zarzucił ww. decyzji Prezesa UODO naruszenie: a) art 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 80 i art. 7 k.p.a. - przez zaniechanie wnikliwego i wyczerpującego rozpatrzenia treści zawartych w korespondencji do Urzędu i korespondencji z BIK, jaką przekazano Urzędowi. Ww. naruszenia doprowadziły do ustaleń, które nie znajdują oparcia w dowodach zgromadzonych w sprawie, w tym poprzez: - zaniechanie uwzględnienia oświadczenia woli konsumenta o zaprzestaniu przetwarzania danych osobowych, gdy konsument nie wyraził świadomej zgody na takie działanie przez BIK (brak dowodu by BIK taką zgodą dysponował), - zaniechanie uwzględnienia środków, jakie podjął konsument by chronić swój wizerunek, kierując prośbę o interwencję do innych instytucji państwowych, - zaniechanie uwzględnienia opinii innych instytucji państwowych, które zajęły istotny pogląd w sprawie, w toczącym się postępowaniu Sądzie Okręgowym w [...], a także Opinii Prokuratury Regionalnej w [...] o statusie poszkodowanego w toczącym się śledztwie z zawiadomienia konsumenta w stosunku do tej samej umowy, - brak wyjaśnienia pisemnego oświadczenia BIK, że nie podlega pod przepisy RODO; b) brak wyjaśnienia podstawowego oświadczenia BIK na stronie internetowej, że przetwarza dane osobowe tylko na podstawie zgody konsumenta; c) art. 107 § 3 k.p.a. w zakresie właściwej podstawy prawnej oraz uzasadnienia; d) art. 7, art. 8, art. 9, art. 11, art. 15, art. 77, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a., które doprowadziły do naruszenia przepisów RODO.

Skarżący w uzasadnieniu skargi wskazał, że Prezes UODO naruszył przepisy RODO, przez dopuszczenie do przetwarzania i publikowania danych osobowych przez BIK. Wobec Banku, który przekazał BIK dane Skarżącego toczy się postępowania cywilne i karne. Wykładnia europejskich przepisów jest jasna i czytelna - ochrona wizerunku jest podstawowym prawem obywatela Unii Europejskiej - tylko organy państwowe mogą wykorzystywać swój aparat do penalizacji pewnych czynów.

Skarżący wskazał, że nie zawierał umowy kredytu we frankach szwajcarskich, a takie dane zawiera BIK. Dodatkową w sprawę zaangażowany jest Sąd Okręgowy w [...] i Prokuratura Regionalna w [...]. Wszystkie wyroki przywołane przez Prezesa UODO dotyczą okresu sprzed wejścia w życie RODO, a literalne odczytanie art. 105a ust. 3 u.P.b. może wskazywać, że ustawodawca nie stworzył w tym zakresie szczególnych wymogów, co do sposobu i treści poinformowania klienta lub byłego klienta banku. Prawidłowa wykładnia tego przepisu nie może oznaczać całkowitej dowolności w tym zakresie, co oznacza, że wszelkie regulacje znoszące tę ochronę muszą być odczytywane i wykładane ściśle, z uwzględnieniem funkcji, jakiej mają służyć. Żaden przepis nie zwalnia organu od aktywności dowodowej. Konstrukcja art. 105a ust. 3 u.P.b. wskazuje, że to na instytucji finansowej ciąży obowiązek wykazania spełnienia przesłanek pozwalających na przekazanie danych osobowych domniemanego dłużnika do BIK. Wprawdzie ustawa nie precyzuje, w jakiej formie informacja o planowanym przekazaniu danych powinna być przekazana, ale przyjęty sposób powinien umożliwić zweryfikowanie prawidłowości złożenia oświadczenia (przynajmniej potwierdzenia, że klientowi umożliwiono zapoznanie się z taką informacją). W zakresie wykonania obowiązku informacyjnego nie są dopuszczalne domniemania faktyczne.

Skarżący do skargi załączył kserokopie: a) zaskarżonej decyzji Prezesa UODO, b) pismo BIK z 3 lipca 2018r.; c) pismo z BIK do Skarżącego z 16 lipca 2018r., c) zaświadczenie Prokuratora Prokuratury Regionalnej z [...] maja 2018r. o statusie pokrzywdzonego w sprawie o sygn. [...], dotyczącej doprowadzenia do niekorzystnego rozporządzenia mieniem klientów banków zawierających kredyty walutowe we frankach; d) istotny pogląd w sprawie wydany przez Prezesa UOKiK i Rzecznika Finansowego, e) wyciąg z BIK zawierający nieprawidłowe dane o Skarżącym; f) umowa kredytowa z [...] listopada 2006r. Nr [...] zawarta przez Skarżącego z Bankiem; g) oświadczenie o uchyleniu się od skutków prawnych oświadczenia woli złożonego pod wpływem błędu i podstępu z winy banku w celu zawarcia umowy kredytowej (dot. umowy kredytu nr [...] z [...] listopada 2006r.); h) raport Big Data w bankowości sporządzony przez ZBR.

3. Prezes UODO w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując w całości dotychczasowe stanowisko i wyjaśnił, że zarzuty naruszenia art. 77 k.p.a. w związku z art. 80 i art. 7 k.p.a. są niezasadne. Organ, wbrew twierdzeniom Skarżącego, przy ustaleniu stanu faktycznego opierał się na dowodach (dokumentach) i wyjaśnieniach złożonych przez Skarżącego i BIK, które poddał analizie w sposób szczegółowy. Skarżący do skargi załączył szereg dokumentów, których nie przedłożył przed wydaniem zaskarżonej decyzji (m.in. umowę kredytu indeksowanego do waluty CHF, Szczególne Warunki Grupowego Ubezpieczenia Na Życie Program Ochrony Kredytobiorców [...] S.A., Ogólne warunki Ubezpieczenia Kredytobiorców Od Ryzyka Utraty Stałego Źródła Dochodu Wskutek Utraty Pracy UP 5 i oświadczenie o uchyleniu się od skutków prawnych oświadczenia woli złożonego pod wpływem błędu i podstępu z winy Banku w celu zawarcia umowy kredytowej. Przedłożenie ww. dokumentów dopiero na etapie skargi nie może narażać organu na zarzut z art. 77 k.p.a. - nieprzeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w sposób należyty. Skarżący miał bowiem możliwość zapoznania się z materiałem zebranym w toku postępowania, wypowiedzenia się co do zebranego materiału dowodowego i przedłożenia dowodów przed wydaniem decyzji. NSA w wyroku z 7 sierpnia 2018r. sygn. akt I OSK 2051/16 wskazał, że od 11 kwietnia 2011r. zmieniono art. 7 k.p.a., statuujący zasadę prawdy obiektywnej, przez wyraźne podkreślenie, że zebranie materiału dowodowego następuje zarówno z urzędu, jak i na wniosek strony. Strona ma więc obowiązek współdziałać z organem w celu ustalenia stanu faktycznego sprawy, zgodnego z rzeczywistością. Zmiana ta niesie ten skutek, że na zasadzie prawdy obiektywnej nie można już dalej opierać twierdzenia, że jest ona źródłem ciężaru dowodowego spoczywającego na organie prowadzącym postępowanie. Nie ma już bowiem podstawy prawnej uzasadniającej taki wniosek. W sytuacji, gdy dany środek dowodowy niezbędny do ustalenia konkretnej okoliczności faktycznej, z istnienia której strona wywodzi dla siebie skutki prawne, nie znajduje się w posiadaniu organu, to obowiązek organu, wynikający z zasady prawdy obiektywnej, ogranicza się do konieczności poinformowania strony o przedstawienia posiadanych dowodów.

Prezes UODO podtrzymał też stanowisko, że zgoda Skarżącego nie była wymagana przy udostępnianiu przez Bank do BIK danych osobowych Skarżącego. Udostępnienie danych do bazy BIK i ich przetwarzanie nie jest dokonywane na podstawie zgody osoby, której dane dotyczą, ale na podstawie przepisu prawa. Art. 105a ust. 3 u.P.b. nie znajduje zastosowania w sprawie, gdyż dotyczy sytuacji, kiedy banki i inne instytucje upoważnione do udzielania kredytów mogą przetwarzać dane osobowe konsumenta, stanowiące tajemnicę bankową po wygaśnięciu umowy kredytu. W sprawie umowa kredytu zawarta przez Skarżącego nie wygasła, a złożenia przez Skarżącego powództwa o stwierdzenie nieważności umowy kredytu nie jest równoznaczne z jej wygaśnięciem (rozwiązaniem).

Prezes UODO podkreślił, że w postępowaniu nie badał podstaw prawnych przetwarzania danych osobowych Skarżącego przez [...] S.A. z siedzibą w [...] (a następnie przez Bank - jako następcę prawnego) - czy [...] SA. w chwili zawierania umowy o kredyt poinformował Skarżącego o przekazaniu jego danych do BIK i innych rejestrów. Przedmiotem postępowania była bowiem, zgodnie z żądaniem wskazanym w skardze, kwestia podstaw przetwarzania przez BIK danych osobowych Skarżącego.

Prezes UODO - odnosząc się do zarzutu Skarżącego o zaniechaniu uwzględnienia opinii innych instytucji państwowych, które zajęły istotny pogląd w sprawie w toczącym się postępowaniu Sądzie Okręgowym w [...], a także opinii Prokuratury Regionalnej w [...] o statusie poszkodowanego w toczącym się śledztwie z zawiadomienia konsumenta w stosunku do tej samej umowy - wskazał, że pisma Rzecznika Finansowego i Prezes UOKiK przedstawiają istotny pogląd w zakresie uznania zawartej przez Skarżącego umowy o kredyt za nieważną i dotyczą oceny tej umowy, m.in. pod kątem zastosowanych w niej klauzul waloryzacyjnych jako klauzul abuzywnych. Prezes UODO nie może wypowiadać się o istnieniu lub o nieistnienia umowy, gdyż jest to właściwość sądu powszechnego.

4. BIK w odpowiedzi na skargę z 4 października 2019r. również wniósł o oddalenie skargi.

BIK odnosząc się do zarzutu przetwarzania danych osobowych Skarżącego przez BIK, mimo braku zgody Skarżącego na ich przetwarzanie, podkreślił, że aktem prawnym, który zawiera szczegółowe regulacje w tym zakresie jest u.P.b. Ocena legalności przetwarzania ww. danych, powinna być zatem dokonywana w powiązaniu z przepisami u.P.b. BIK jest instytucją powołaną do prowadzenia wymiany danych pomiędzy bankami a instytucjami wymienionymi w art. 105 ust. 4 u.P.b. Wymiana ta ma służyć przede wszystkim realizacji ustawowego, publicznoprawnego obowiązku oceny zdolności kredytowej kredytobiorców. Obowiązek banków wynika z art. 70 ust. 1 Prawa bankowego, przy czym w przypadku kredytobiorców-konsumentów ocena ta odbywa się z dodatkowo z uwzględnieniem art. 9 ust. 1-3 ustawy o kredycie konsumenckim. W przypadku pozostałych kredytodawców (np. instytucji pożyczkowych), obowiązek oceny zdolności kredytowej wynika z art. 9 ust. 1 ustawy o kredycie konsumenckim. Funkcją tych przepisów jest ochrona konsumentów przed nadmiernym zadłużeniem. Drugi podstawowy cel, któremu służą dane zgromadzone w BIK stanowi analiza ryzyka kredytowego, która obejmuje zakresem dodatkowo ocenę wiarygodności kredytowej (indywidualnych zachowań). Obowiązki banków w tym zakresie wynikają z przepisów u.P.b., Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) w sprawie wymogów ostrożnościowych dla instytucji kredytowych i firm inwestycyjnych, zmieniające rozporządzenie (UE) nr 648/2012 o adekwatności kapitałowej (CRR) oraz rekomendacji KNF. Art. 9 ust. 2 ustawy o kredycie konsumenckim przewiduje wprost, że ocena zdolności kredytowej dokonywana jest na podstawie informacji uzyskanych od konsumenta lub na podstawie informacji pozyskanych z odpowiednich baz danych lub zbiorów danych kredytodawcy. Jako bazę danych ustawa o kredycie konsumenckim w art. 5 pkt 15 definiuje zbiory danych prowadzone dla celów oceny zdolności kredytowej przez instytucje, o których mowa w art. 105 ust. 4 u.P.b., oraz biura informacji gospodarczej, o których mowa w ustawie z dnia 9 kwietnia 2010r. o udostępnianiu informacji gospodarczych i wymianie danych gospodarczych (Dz.U. z 2019r., poz. 681 i 730). Zbiór danych administrowany przez BIK jest więc bazą danych w rozumieniu ustawy o kredycie konsumenckim.

Na konieczność wykorzystywania własnych i zewnętrznych baz danych przy ocenie zdolności kredytowej wskazuje również Komisja Nadzoru Finansowego w Rekomendacji T dotyczącej dobrych praktyk w zakresie zarządzania ryzykiem detalicznych ekspozycji kredytowych. W art. 105a ust. 1 u.P.b. przewidziano wprost podstawę do przetwarzania danych w celu oceny zdolności kredytowej i analizy ryzyka kredytowego przez BIK (instytucję utworzoną na mocy art. 105 ust. 4 u.P.b.) w zakresie dotyczącym osób fizycznych - może być wykonywana, z zastrzeżeniem art. 104, art. 105 i art. 106-106d, w celu oceny zdolności kredytowej i analizy ryzyka kredytowego. Srt. 105a ust. 1 u.P.b. stanowi więc podstawę prawną dla BIK, do przetwarzania danych, która pozwala realizować kredytodawcom w sposób rzetelny obowiązek badania oceny zdolności kredytowej i analizy ryzyka kredytowego. Minimum danych, jakie BIK musi przetwarzać na tej podstawie, w celu oceny zdolności kredytowej i analizy ryzyka kredytowego, stanowią dane o zobowiązaniach niewygasłych. Bez informacji o tych zobowiązaniach kredytodawcy nie są w stanie rzetelnie zbadać zdolności kredytowej, zdefiniowanej w u.P.b. i ustawie o kredycie konsumenckim jako zdolność do spłaty kredytu z odsetkami w terminach określonych w umowie. Kredytodawcy, żeby ocenić tak rozumianą zdolność, muszą mieć dostęp do informacji o ciążących na potencjalnym kredytobiorcy zobowiązaniach. Przetwarzanie to nie może być uzależnione od zgody osoby, której dane dotyczą, ponieważ uniemożliwiłoby to realizację funkcji, jaką ma spełniać obowiązek oceny zdolności kredytowej - wystarczyłoby, że osoba której dane dotyczą nie wyrazi zgody na przetwarzanie, a kredytodawcy nie mieliby pełnych informacji na temat tego, jakie zobowiązania ciążą już na wnioskującym o nowy kredyt. Ustawodawca z ww. względów nie zdecydował o ograniczeniu przetwarzania danych o niewygasłych zobowiązaniach, poprzez wprowadzenie wymogu pozyskiwania zgody na takie przetwarzanie, ani nie wprowadził żadnych innych ograniczeń w tym zakresie. Ograniczone jest dopiero przetwarzanie danych po wygaśnięciu zobowiązania w celu oceny zdolności kredytowej i analizy ryzyka kredytowego. W art. 105a ust. 2 u.P.b. przewidziano bowiem, że zastrzeżeniem ust. 3, instytucje, o których mowa w ust. 1 mogą przetwarzać informacje, w zakresie dotyczącym osób fizycznych po wygaśnięciu zobowiązania wynikającego z umowy zawartej m.in. z bankiem, pod warunkiem uzyskania pisemnej zgody osoby, której informacje te dotyczą.

Zgodnie z art. 105a ust. 3 u.P.b. możliwe jest przetwarzanie danych o zobowiązaniach wygasłych spłacanych z opóźnieniami bez zgody osoby, której dane dotyczą, po spełnieniu dodatkowych warunków wynikających z tego przepisu. Art. 105a ust. 2 i 3 u.P.b., na które powołuje się Skarżący dotyczą przetwarzania danych dopiero po wygaśnięciu zobowiązania. W sprawie nie doszło do wygaśnięcia zobowiązania Skarżącego. Okoliczności, że Skarżący złożył powództwo do sądu o stwierdzenie nieważności umowy, z której wynika to zobowiązanie, a także że przekazał do UODO opinie instytucji publicznych, nie oznaczają wygaśnięcia zobowiązania. BIK ma podstawę do przetwarzania danych Skarżącego w zakresie zobowiązania kredytowego bez jego zgody, gdyż celem jest realizacja obowiązku prawnego oceny zdolności kredytowej i analizy ryzyka kredytowego. Podstawami przetwarzania danych są art. 105 ust. 4 i 105a ust. 1 u.P.b., a także art. 6 ust. 1 lit c. RODO - wskazane w decyzji Prezesa UODO. BIK nie mógł więc uwzględnić wniosku Skarżącego o usunięcie danych, bo po weryfikacji w Banku, który przekazał dane do BIK, okazało się, że dane te są nadal niezbędne z punktu widzenia celu, dla którego zostały zebrane - z punktu widzenia celu oceny zdolności kredytowej i analizy ryzyka kredytowego. Aby ocenić zdolność kredytową Skarżącego i przeanalizować ryzyko kredytowe pozostałe banki i inni kredytodawcy muszą mieć wiedzę na temat tego, że Skarżący posiada niewygasłe zobowiązanie związane z zaciągnięciem kredytu, którego dotyczy skarga. W sprawie nie zaszły inne przesłanki określone w art. 17 ust. 1 RODO, uzasadniające realizację żądania usunięcia danych.

5. Skarżący w piśmie z 16 listopada 2019r. złożył replikę na odpowiedź na skargę, podtrzymując dotychczasowe twierdzenia, wnioski i roszczenia. Skarżący złożył też nowe wnioski dowodowe i wniósł o: a) przyłączenie do Banku - spadkobiercy prawnego [...], gdyż to jego działania były źródłem roszczeń z tytułu błędu, z racji niezgodnego ze stanem faktycznym podania w umowie kredytowej całkowitego kosztu kredytu (CKK) i rzeczywistej rocznej stopy oprocentowania (RRSO), a także spreadu i innych elementów umowy podanych w pozwie z postępowania przed SO [...] [...], również braku oświadczenia woli o przekazaniu danych osobowych do BIK, które miały decydujący wpływ na zawarcie umowy kredytowej; b) wezwanie BIK do przedstawienia oświadczenia woli Skarżącego, jakie rzekomo wyraził przed Bankiem, by BIK mogła przetwarzać dane osobowe; c) dopuszczenie dowodu z pism Skarżącego z BIK, które były przedmiotem postępowania w UODO i nie zostały dołączone do postępowania; d) zobowiązanie Strony do wydania dokumentów, jakie przekazywał Bank do BIK i BIK do Banku w sprawie Skarżącego i powołać na świadka osoby, które podpisywały się pod tymi dokumentami; e) zobowiązanie BIK do przedstawienia dokumentów i przeprowadzenia dowodu z dokumentów w postaci wzorów umów kredytów hipotecznych indeksowanych obowiązujących w dniu zawarcia umowy kredytowej, na okoliczność, że umowa ta nie była indywidualnie negocjowana ze Skarżącym, lecz była "wzorcem" proponowanym wszystkich konsumentom Banku.

Skarżący ponownie stwierdził, że skoro Bank nie uzyskał zgody na przekazanie danych osobowych do BIK, ani BIK nie posiada zgody na przetwarzanie jego danych osobowych, nie ma podstawy prawnej na ich przetwarzanie, a na pewno nie jest nią art. 105 ust. 4 i art. 105a ust. 1 u.P.b. Nieprawdą jest twierdzenie, że Skarżący posiada zobowiązanie wskazane w zbiorze BIK, gdyż Skarżący nie posiada zaległości we franku szwajcarskim, a tylko takie zadłużenie widnieje w rejestrach BIK w związku z jego danymi osobowymi.

Skarżący podkreślił, że Sąd Najwyższy w wyroku z 15 lutego 2008r. I CSK 358/07 zwrócił uwagę na konieczność wykładania przepisów ustawy o ochronie danych osobowych z uwzględnieniem zaleceń dyrektywy 95/46/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z 24 października 1995r. w sprawie ochrony osób fizycznych w zakresie przetwarzania danych osobowych i swobodnego przepływu tych danych (Dz.U. UE.L 95.281.31 ze zm.). W jej części wstępnej podkreślono, że systemy przetwarzania danych są tworzone po to, aby służyły człowiekowi i muszą szanować podstawowe prawa i wolności osób fizycznych, a szczególnie prawo do prywatności. Naruszenie przez Bank i BIK obowiązków wynikających z przepisów ustawy o ochronie danych osobowych spowodowało, że dane osobowe przez kilkuletni okres prezentują Skarżącego w kontaktach z bankami jako osobę nie dającą gwarancji rzetelnego wywiązywania się ze zobowiązań kredytowych, co przekłada się na odmowę udzielania mu kredytu, a także przedstawiania wizerunku Skarżącego, jako osoby niesolidnej i dłużnika. Skarżący załączył: korespondencję z BIK i UODO; uzasadnienie wyroku NSA z 27 sierpnia 2019r. sygn. akt: IOSK 2567/17, opracowanie Mariusza Tomasz Kłody "Naruszenie dóbr osobistych kredytobiorcy jako skutek uchybienia przez bank zasadom przetwarzania danych osobowych".

6. Skarżący pismem z 19 listopada 2019r. uzupełnił replikę do odpowiedzi na skargę i wniósł o sprawdzenie, czy umowa kredytowa z [...] listopada 2006r. nr [...] na 224.746 zł polskich, indeksowana do CHF z aneksem z [...] czerwca 2009r., na mocy którego doszło do zwiększenia wysokości kredytu o 49.184 zł polskich jest umową ważną, gdyż tylko wtedy można przetwarzać dane osobowe na podstawie prawa i na podstawie oświadczenia woli. Skarżący stwierdził, że umowa oraz wszystkie jej warunki by mogły być podstawą przetwarzania danych osobowych, muszą być zgodne z krajowymi przepisami dotyczącymi ważności umów, w szczególności dotyczącymi zdolności do podejmowania czynności prawnych - skoro konsument uchylił się od oświadczenia woli zawartego pod wpływem błędu i podstępu ze strony Banku w 2016r., gdyż umowa była nieważna od momentu podpisania (ex tunc). Umowa nie może też naruszać przepisów chroniących konsumenta, w tym Dyrektywy 93/13 w sprawie nieuczciwych warunków umownych i występujących w przedmiotowej umowie zapisach abuzywnych.

Zdaniem Skarżącego wątpliwości dotyczące danej umowy, powinien mieć też UODO, ze względu na brak podstawy przetwarzania danych osobowych, a nie tylko Rzecznik Finansowy i Prezes UOKiK. Ważność umowy może ocenić też Sąd w tym postępowaniu, gdyż Sądy są zobowiązane z urzędu badać umowy pod kątem nieuczciwych klauzul umownych, co potwierdza orzecznictwo TSUE, m.in. w wyroku z 4 czerwca 2009r. sygn. C-243/08 - pkt 2 sentencji: "Sąd krajowy jest zobowiązany z urzędu do zbadania nieuczciwego charakteru warunku umownego, jeżeli dysponuje niezbędnymi w tym celu informacjami co do okoliczności prawnych i faktycznych. W przypadku, gdy sąd krajowy uzna dany warunek umowny za nieuczciwy - nie stosuje go, chyba że sprzeciwi się temu konsument. Obowiązek ten spoczywa na sądzie krajowym także w ramach badania przez ten sąd swojej właściwości miejscowej." TSUE w wyroku z 21 grudnia 2016r. sygn. C-154/15, C-307/15 i C-308/15 - pkt 58 w składzie wielkiej izby (13 sędziów) stwierdził, że w tym kontekście, po pierwsze, sąd krajowy ma obowiązek z urzędu ocenić nieuczciwy charakter danego warunku umownego objętego zakresem stosowania dyrektywy 93/13, a dokonując tej oceny, zniwelować nierówność istniejącą pomiędzy konsumentem a przedsiębiorcą w sytuacji, gdy sąd ten dysponuje elementami stanu faktycznego i prawnego, które są niezbędne w tym celu. Ww. umowa zawiera takie klauzule abuzywne, które naruszają rażąco interesy Skarżącego jako konsumenta i są sprzeczne z dobrymi obyczajami z tych samych przyczyn, dla których za abuzywną została uznana klauzula nr 3178 z Rejestru UOKiK. Zapis § 17 ust. 4 umowy stwarza jedynie pozory informowania o precyzyjnych i jednoznacznych zasadach ustalania kursów walut przez Bank w Tabeli kursowej Banku. Skoro § 17 ust. 4 umowy jest niewiążący, Bank nigdy nie był uprawniony do wyliczania rat kredytu w CHF, jak i do przeliczenia kwoty udostępnionego kapitału na CHF. Przesyłanie Skarżącemu jako kredytobiorcy przez Bank w przeszłości, harmonogramów spłaty kredytu wyrażonych w walucie CHF jest więc niezgodne z obowiązującym prawem i godzi w zbiorowe interesy konsumentów. Także umowa wypowiedziana przez Bank z tego powodu, że Bank ignorując istnienia nadpłaty na saldzie kredytu, Bank wypowiedział umowę, gdy Skarżący płacił tylko część raty (odsetkowej) spłaty rat kredytu, z uwagi na to, że na saldzie kredytu istniała nadpłata wynikająca z bezprawnego stosowania przez Bank w umowie postanowienia § 17 ust. 4 Umowy. Co więcej, zapis § 1 ust. 1 umowy "W dniu wypłaty saldo jest wyrażane w walucie do której indeksowany jest Kredyt według kursu kupna waluty do której indeksowany jest Kredyt podanego w Tabeli kursów kupna/sprzedaży dla kredytów hipotecznych udzielanych przez [...] S.A.", jest podobny do klauzuli nr 3178 z Rejestru UOKiK i również narusza rażąco interesy konsumenta i jest sprzeczny z dobrymi obyczajami. Skoro §17 ust. 4 umowy UOKiK uznał za abuzywny, z dokładnie tych samych przyczyn, dla których klauzula 3178 została wpisana do Rejestru UOKiK, działanie Banku odnośnie typu umowy "indeksowanej'" jest też sprzeczne z prawem, z tej przyczyny, że indeksacja zastosowana w umowach kredytowych, czyni umowę sprzeczną z definicją kredytu zawartą w art. 69 ust. 1 u.P.b. Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów przesądził, że klauzule indeksacyjne, które pozwalają bankom na dowolne ustalanie kursu walut, są niedozwolonymi postanowieniami umownymi i jako takie są bezskuteczne wobec kredytobiorców będących konsumentami (wyrok z [...].08.2012 [...] w sprawie [...], z [...].01.201 I ([...]) w sprawie [...], z [...].12.2010 r. ([...]) w sprawie [...]). Identyczne klauzule znajdują się w umowie z Bankiem, co narusza indywidualny interes Skarżącego od momentu podpisania umowy o kredyt indeksowany do waluty CHF.

Skarżący przywołał się na uchwałę 7 sędziów Sądu Najwyższego z 20 listopada 2015r. sygn. akt III CZP 17/15, w której stwierdzono, że skutki zapadłego wyroku działają na rzecz konsumentów w sporach indywidualnych toczonych z przedsiębiorcą, który stosował postanowienie wpisane do rejestru: "rozszerzona podmiotowo prawomocność materialna wyroku uwzględniającego powództwo o uznanie postanowienia wzorca umowy za niedozwolone działa jednokierunkowo, na rzecz wszystkich osób trzecich, ale wyłącznie przeciwko pozwanemu przedsiębiorcy, wobec którego ten wyrok został wydany. W efekcie omawiany wyrok działa na rzecz wszystkich (strony powodowej i wszystkich osób trzecich), ale tylko przeciwko konkretnemu pozwanemu przedsiębiorcy".

Skarżący zakwestionował postanowienia, które już wpisano do rejestru postanowień niedozwolonych wobec Banku i wskazał, że w związku z tym może powoływać się na wyrok sądu w tej sprawie, a sąd jest związany rozstrzygnięciem z mocy samego prawa. Zgodnie z art. 479 k.p.c. w związku z art. 9 ustawy z 5 sierpnia 2015r. o zmianie ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów oraz niektórych innych ustaw wyrok prawomocny ma skutek wobec osób trzecich od chwili wpisania uznanego za niedozwolone postanowienia wzorca umowy do rejestru. Konsekwencją uznania określonej klauzuli za niedozwoloną jest zgodnie z art. 385[1] § 2 kc, (art. 6 ust 1 Dyrektywy 93/13) wyłącznie sankcja bezwzględnego pominięcia (wyłączenia) takiego postanowienia umownego. Nieuprawnione byłoby więc "sanowanie" umowy poprzez próbę zastąpienia tej klauzuli inną. choćby uwzględniającą interesy wszystkich stron. Nie ma możliwości dokonania przez sąd zmiany treści postanowienia w taki sposób, aby nic stanowiło już postanowienia niedozwolonego, ewentualnie zastąpienia go innym warunkiem. Dla dokonania wykładni obowiązków stron należałoby wziąć ewentualne przepisy dyspozytywne, regulujące określenie kursu wymiany walut pomiędzy stronami. Na dzień zawierania umowy przepisy takie nie istniały.

Skarżący wskazał, iż wbrew treści obowiązujących na dzień zawarcia umowy przepisów -art. 69 ust. 2 pkt 4 i następne u.P.b., kredytodawca zaniechał podania informacji o wysokości każdej raty oraz terminów ich spłat według oprocentowania na dzień zawarcia umowy oraz według ustalonego sposobu spłaty (np. raty równe łub raty malejące). Ponadto Bank nie załączył do umowy również harmonogramu spłat. W przypadku tzw. kredytów indeksowanych nie można sprowadzać ryzyka zmian wysokości rat kapitałowo - odsetkowych, jedynie do ryzyka zmian stopy oprocentowania kredytu, tak jak to ma miejsce w przypadku kredytów w złotych. W omawianej umowie kredytowej, tj. umowie o kredyt indeksowany kursem CHF na zmianę wysokości rat kapitałowo - odsetkowych w czasie trwania umowy wpływały m.in. takie czynniki jak wysokość kwoty indeksacyjnej. jej oprocentowanie oraz zmiana kursów waluty indeksacyjnej. Wymienione wyżej, a ściśle powiązane z umową kredytową elementy, nie zostały w sposób rzetelny i jednoznaczny sprecyzowane. Bank nie podał w ogóle wartości kwoty indeksacyjnej - "kwoty i waluty kredytu" - zgodnie z brzmieniem ww. przepisu. Bank nie zawarł w umowie informacji odnośnie oprocentowania waluty indeksacyjnej, co równoznaczne jest brakiem jakichkolwiek informacji o zmianach stóp LIBOR dla CHF w dłuższej perspektywie czasowej. Bank nie przedstawił też informacji pozwalających na zrozumienie zasad wpływających na zmianę oprocentowania w trakcie trwania umowy oraz zmian oprocentowania kredyt na wysokość rat kapitałowo - odsetkowych. Powyższe zaniechania, jako niezgodne z przepisami również prawa konsumenckiego, czynią omawianą umowę nieważną ze skutkiem ex tunc. Powyższe, skutkować winno sankcją nieważności z art. 58 k.c.

Skarżący do pisma dołączył: - Złożone oświadczenie o uchyleniu się od skutków prawnych oświadczenia woli; - Obliczenie CKK, RRSO oraz oprocentowania przekazane Prokuraturze Regionalnej w [...]; - Treść pozwu Banku - sygn [...] SO [...] - pełnomocnik mec. E. G.; - ZAWIADOMIENIE o uzasadnionym podejrzeniu popełnienia przestępstwa przez Zarząd [...]; - Zaświadczenie o statusie pokrzywdzonego w prowadzonym śledztwie w Prokuraturze Regionalnej w [...]; - Stanowisko Rządu ws. stwierdzenia nieważności Umowy w związku z dyrektywą 93/13 i pierwszego pytania z Polskiego Sądu; - Stanowisko w sprawie [...] wydany istotny pogląd przez Prezesa UOKiK.

7. Sąd, na rozprawie, która odbyła się 6 grudnia 2019r. dopuścił, jako dowód w sprawie przedstawione przez Skarżącego dokumenty w postaci: umowy kredytu z [...] listopada 2006r. zawartej przez Skarżącego z Bankiem, pozwu z 15 listopada 2016 r. skierowanego do Sądu Okręgowego w [...] Wydział [...] o uznanie ww. umowy za nieważną; oświadczenie Skarżącego z [...] października 2016r. o uchyleniu się od skutków prawnych oświadczenia woli złożonego pod wpływem błędu i podstępu z winy banku w celu zawarcia umowy kredytowej.

II. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

1. skarga ma usprawiedliwione podstawy, aczkolwiek nie wszystkie podniesione w niej zarzuty mogły być uznane za zasadne.

2. Sąd na wstępie wyjaśnia, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2019r., poz. 2167, zwana dalej: "P.u.s.a.") i art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 2019r., poz. 2325, zwana dalej: "P.p.s.a.") sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, z uwagi wyłącznie na zgodność z prawem wydanych decyzji postanowień czy aktów administracyjnych. Sąd, zgodnie z art. 134 P.p.s.a. rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą, z zastrzeżeniem art. 57a.

3. Zdaniem Sądu dopuszczone na rozprawie 6 grudnia 2019r., na mocy art. 106 § 3 P.p.s.a., ww. dowody, przedstawione przez Skarżącego w postaci umowy kredytu z [...] listopada 2006r. zawartej przez Skarżącego z [...] S.A., którego następcą prawnym jest Bank, pozwu z 15 listopada 2016r. skierowanego do Sądu Okręgowego w [...] Wydział [...] o uznanie ww. umowy za nieważną; oświadczenie Skarżącego z 4 października 2016r. o uchyleniu się od skutków prawnych oświadczenia woli złożonego pod wpływem błędu i podstępu z winy banku w celu zawarcia umowy kredytowej były niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości w sprawie, a ich przeprowadzenie nie spowodowało nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Pozostałe wnioski dowodowe Skarżącego nie mogły zostać uwzględnione, gdyż przedłożone przez Skarżącego dowody nie były niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości rozpoznawanej sprawy – dotyczącej uprawnionego bądź nieuprawnionego przetwarzania przez BIK danych osobowych Skarżącego w związku z zawartą [...] listopada 2006r.przez Skarżącego z [...] S.A. umową kredytu bankowego. Dodatkowo część z dowodów załączonych przez Skarżącego była przedmiotem analizy Prezesa UODO przed wydaniem zaskarżonej decyzji.

4. Sąd - mając na względzie wniosek Skarżącego zawarty w piśmie procesowym z 19 listopada 2019r. o sprawdzenie czy ważna jest umowa kredytowa zawarta przez Skarżącego z [...] S.A. z [...] listopada 2006r. z aneksem z [...] czerwca 2009r. – stwierdza, że Sąd administracyjny, stosownie do art. 3 § 2 P.p.s.a., nie jest właściwy do rozpoznawania ww. kwestii. Skarżący prawidłowo, co wynika z załączonego do akt sądowych przy piśmie procesowym z 19 listopada 2019r. pozwu z 15 listopada 2016r., wystąpił do właściwego w sprawie Sądu powszechnego - Sądu Okręgowego w [....] Wydział [...] - o uznanie ww. umowy kredytowej za nieważną.

Rację miał zatem Prezes UODO, wskazując w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że dopóki ważność umowy nie zostanie podważona we właściwym trybie i formie, to umowa kredytowa stanowi dokument wywołujący określone skutki prawne podlegające także ocenie w świetle ustawy o ochronie danych osobowych." Stanowisko to ma potwierdzenie w ugruntowanym orzecznictwie Sądów administracyjnych (por. np. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 2 marca 2001r. sygn. akt II SA 401/00 i z 11 stycznia 2010 r. sygn. akt I OSK 1453/09 oraz z 6 czerwca 2005r. sygn. akt I OSP 2/2005; jak też wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 6 lipca 2006r. sygn. akt II SA/Wa 2226/05 - dostępne na www.nsa.gov.pl), na które to poglądy prawidłowo powołał się Prezes UODO w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Sąd zgadza się ponadto, ze stanowiskiem Prezesa UODO, że organ ten, jako stojący na straży ochrony danych osobowych, może nakazać usunięcie danych osoby, która zawarła umowę, ale dopiero wówczas, gdy sąd cywilny stwierdzi prawomocnym orzeczeniem, że zawarta umowa o kredyt jest umową nieważną. Skoro w toku postępowania przed Prezesem UODO nie doszło do wydania przez Sąd Okręgowy w [...] Wydział [...] orzeczenia prawomocnego w odniesieniu do ww. umowy kredytowej, niemożliwe było podważanie przez Prezesa UODO skutków prawnych ww. umowy.

Sąd stwierdza jednakowoż, że Prezes UODO w związku z wnioskiem Skarżącego z 7 czerwca 2018r. - czy w związku z zawarciem przez Skarżącego ww. umowy kredytowej z [...] listopada 2006r. mogło dojść do naruszenia danych osobowych Skarżącego przez BIK, czy też nie doszło do tego naruszenia - nie był zwolniony od analizy danych zawartych w konkretnej umowie kredytowej. Wynika to wprost z zasady prawdy obiektywnej wyrażonej w art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. Przed wydaniem zaskarżonej decyzji należało podjąć wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz do jej załatwienia, mając na względzie zarówno interes społeczny, jak i słuszny interes obywateli, a następnie w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy.

Zdaniem Sądu, jakkolwiek 11 kwietnia 2011r. doszło do nowelizacji art. 7 k.p.a., statuującego zasadę prawdy obiektywnej, przez wyraźne podkreślenie, że zebranie materiału dowodowego następuje zarówno z urzędu, jak i na wniosek strony, w rozpoznawanej sprawie nie było przeszkód formalnych, aby od Skarżącego zażądać przedłożenia ww. umowy kredytowej, po to by ustalić, w jakiej konkretnej walucie udzielono kredytu, jak również czy w sprawie można mówić o bezprawnych działaniach BIK przy udostępnianiu danych osobowych Skarżącego i na czym te naruszenia w ogóle mogłyby polegać.

Sąd wskazuje również, że skoro Skarżący wskazywał w toku postępowania administracyjnego, że posiada status pokrzywdzonego, wprawdzie w innym postępowaniu, ale w związku z działaniami Banku, powinno to skłonić Prezesa UODO do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia spraw. Zdaniem Sądu przy ponownym rozpatrywaniu sprawy Prezes UODO, z uwagi na przepisy: art. 11 w związku z art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. powinien zatem odnieść się do znajdujących się w aktach administracyjnych sprawy stanowisk Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji u Konsumentów (k. 52-68 akt administracyjnych) i Rzecznika Finansowego (k. 68-75 akt administracyjnych), na które powoływał się Skarżący, w kontekście możliwości ich uwzględnienia w sprawie dotyczącej legalności przetwarzania danych osobowych Skarżącego przez BIK. Każdy organ administracyjny powinien bowiem wyjaśnić stronie zasadność przesłanek, którymi kierował się przy załatwianiu sprawy, aby w ten sposób w miarę możliwości doprowadzić do wykonania decyzji bez potrzeby stosowania środków przymusu. Zasada ta jest ściśle związana z zasadą prawdy obiektywnej, wyrażonej w art. 7 k.p.a. i art. 77 § 1 k.p.a.

Sąd jeszcze raz podkreśla, że stosownie do art. 7 k.p.a. w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności i z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Prezes UODO bez należytej wnikliwości wskazał natomiast w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że ustalił stan faktyczny jedynie na podstawie wyjaśnień BIK. Jest to działanie o tyle nieuzasadnione, że organ administracyjny powinien, stosownie do ww. przepisu dążyć do czynienia ustaleń faktycznych wszechstronnych, a nie jednostronnych. Prezes UODO powinien zatem zażądać od Skarżącego przedłożenia dokumentów – w tym podstawowych, jakim była m.in. ww. umowa kredytowa, które mogłyby przyczynić się do wyjaśnienia istotnych okoliczności faktycznych sprawy.

Sąd wskazuje ponadto - mając na względzie wnioski dowodowe złożone przez Skarżącego w toku postępowania sądowego, w tym przede wszystkim w postaci umowy kredytu z [...] listopada 2006r., zawartej przez Skarżącego [...] S.A., której w żadnej mierze nie analizował Prezes UODO z punktu widzenia waluty, w której udzielono Skarżącemu kredytu, a także dowód nr 8 załączony do skargi w postaci Raportu PLUS z BIK, sporządzonego na [...] września 2017r. - że ww. dowody wskazują, że w toku postępowania przed Prezesa UODO doszło do naruszenia norm prawa procesowego – art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. - w stopniu, który mógł mieć wpływ na wynik sprawy.

W ocenie Sąd zarówno analiza ww. umowy kredytowej, jak i ww. dokumentu wytworzonego w 2017r. przez BIK, których przedłożenia nie zażądał Prezes UODO w toku postępowania administracyjnego, mogłaby przyczynić się do zajęcia prawidłowego stanowiska w sprawie – czy doszło do naruszenia danych osobowych Skarżącego przez BIK, czy też nie. Warto bowiem zauważyć, że Skarżący w sposób bardzo ogólnikowy sformułował swój wniosek z 7 czerwca 2018r. "proszę o interwencję związaną z wymuszeniem zaprzestania przetwarzania moich danych osobowych do czasu rozstrzygnięcia sprawy przez Prokuraturę i Sąd Cywilny". Prezes UODO nie wystąpił natomiast do Skarżącego z wnioskiem o to, w jakiej formie doszło do naruszenia przepisów prawa i z czym wiązały się te naruszenia - zdaniem Skarżącego.

Zdaniem Sądu niewystarczające było więc ustalenie przez Prezes UODO stanu faktycznego sprawy jedynie na podstawie wyjaśnień BIK. Organ, chcąc należycie wyjaśnić sprawę, powinien zażądać od Skarżącego przedłożenia wiążących się ze sprawą wszystkich dokumentów, w tym przede wszystkim w ww. umowy kredytu zawartej przez Skarżącego z [...] S.A. [...] listopada 2006r. W uzasadnieniu ww. wniosku Skarżący zwrócił się bowiem o pomoc do Prezesa UODO, aby firma BIK zaprzestała przetwarzania jego danych osobowych. Jakkolwiek Skarżący w ww. wniosku powoływał się na okoliczność, że w ogóle nie jest dłużnikiem i ww. Banku i jako funkcjonariusz zawsze przestrzegał prawa, tym niemniej Prezes UODO bez ustalenia, której konkretnie umowy kredytowej dotyczy sporna kwestia nie powinien rozpatrywać sprawy wszczętej ww. wnioskiem Skarżącego z 7 czerwca 2018r.

Powyższa wadliwość pozwalała Sądowi przyjąć, że w toku postępowania administracyjnego, przed wydaniem przez Prezesa UODO zaskarżonej decyzji, nie doszło do prawidłowego zebrania i rozpatrzenia całości materiału dowodowego, stosownie do treści art. 77 § 1 k.p.a. w związku z art. 7 k.p.a. Ww. naruszenie przepisów prawa procesowego mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Prezes UODO przed zażądaniem od Skarżącego ww. umowy kredytowej i innych wiążących się ze sprawą dokumentów oraz przed ich otrzymaniem i przed ich analizą nie mógł bowiem ustalić, tak jak przyjął w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, czy BIK zgodnie z prawem przetwarzał dane osobowe Skarżącego, przede wszystkim w zakresie waluty udzielonego Skarżącemu kredytu.

Przedwczesne było zatem przyjęcie przez Prezesa UODO w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że w sprawie nie doszło do nieprawidłowości w procesie przetwarzania danych osobowych Skarżącego.

Sąd zauważa także, że skoro w toku postępowania administracyjnego nie zażądano i nie przeanalizowano dowodów załączonych przez Skarżącego w postępowaniu sądowym, w tym przede wszystkim ww. umowy kredytu zawartej [...] listopada 2006r. przez Skarżącego z [...] S.A. oraz Raportu PLUS z BIK z [...] września 2017r. niemożliwe było uznanie przez Prezesa UODO, że prawidłowe jest stanowisko BIK, że dane przekazane do BIK odpowiadają stanowi faktycznemu i nie ma podstaw do ich usunięcia. Takie stanowisko należało bowiem uznać za przedwczesne.

Prezes UODO w kontekście ww. dokumentów powinien również odnieść się do postawionej w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji tezy, że "BIK, jako instytucja działająca na podstawie Prawa bankowego nie jest uprawniona do zmiany czy modyfikowania danych otrzymanych od banków i innych instytucji finansowych."

Sąd uwzględnił zatem skargę Skarżącego z powodów odmiennych niż wynikające z argumentacji prezentowanej w uzasadnieniu skargi oraz w pismach procesowych złożonych po wniesieniu skargi. Sąd miał przy tym na względzie przedłożone przez Skarżącego w toku postępowania sądowego ww. dowody, których nie analizował Prezes UODO przed wydaniem zaskarżonej decyzji, choć powinien to uczynić, z uwagi na zasady ogólne k.p.a., a w szczególności zasadę prawdy obiektywnej (art. 7 k.p.a. i art. 77 § 1 k.p.a.), jak również zasadę zaufania obywatela do organów administracyjnych (art. 8 k.p.a.).

5. Sąd, mając powyższe na względzie, wskazuje, że przedwczesne byłoby ustosunkowywanie się do podniesionych w skardze zarzutów naruszenia w sposób rażący przepisów prawa materialnego art. 104 ust. 3 i 4 u.P.b. i art. 105 ust. 4 oraz art. 105a ust. 1 u.P.b. Niemożliwe było również z ww. powodu uwzględnienie wniosku Skarżącego o zmianę zaskarżonej decyzji bądź o stwierdzenie jej nieważności. Sąd jednakowoż wskazuje, że prawidłowe było stanowisko Prezesa UODO wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że BIK jest instytucją utworzoną na podstawie art. 105 ust. 4 u.P.b., który stanowi, że banki mogą, wspólnie z bankowymi izbami gospodarczymi, utworzyć instytucje upoważnione do gromadzenia, przetwarzania i udostępniania: bankom informacji stanowiących tajemnicę bankową w zakresie, w jakim informacje te są potrzebne w związku z wykonywaniem czynności bankowych oraz w związku ze stosowaniem metod wewnętrznych oraz innych metod i modeli, o których mowa w części trzeciej rozporządzenia nr 575/2013 (pkt 1), innym instytucjom ustawowo upoważnionym do udzielania kredytów informacji stanowiących tajemnicę bankową w zakresie, w jakim informacje te są niezbędne w związku z udzielaniem kredytów, pożyczek pieniężnych, gwarancji bankowych i poręczeń (pkt 2), instytucjom kredytowym - informacji stanowiących tajemnicę bankową w zakresie niezbędnym do oceny zdolności kredytowej konsumenta, o której mowa w art. 9 ustawy z dnia 12 maja 2011r. o kredycie konsumenckim (pkt 3), instytucjom pożyczkowym i podmiotom, o których mowa w art. 59d ustawy z dnia 12 maja 2011r. o kredycie konsumenckim - na zasadzie wzajemności, informacji stanowiących odpowiednio tajemnice bankową oraz informacje udostępnione przez instytucje pożyczkowe oraz podmioty, o których mowa w art. 59d ustawy z dnia 12 maja 2011r. o kredycie konsumenckim, w zakresie niezbędnym do oceny zdolności kredytowej konsumenta, o której mowa w art. 9 tej ustawy, i analizy ryzyka kredytowego (pkt 4).

Zgodnie zaś z art. 105a ust. 1 u.P.b., przetwarzanie przez banki, inne instytucje ustawowo upoważnione do udzielania kredytów, instytucje pożyczkowe oraz podmioty, o których mowa w art. 59d ustawy o kredycie konsumenckim, a także instytucje utworzone na podstawie art. 105 ust. 4 (np. BIK), informacji stanowiących tajemnicę bankową i informacji udostępnionych przez instytucje pożyczkowe oraz podmioty, o których mowa w art. 59d ustawy o kredycie konsumenckim, w zakresie dotyczącym osób fizycznych może być wykonywane, z zastrzeżeniem art. 104, art. 105 i art. 106-106d, w celu oceny zdolności kredytowej i analizy ryzyka kredytowego.

Przepis art. 104 ust. 3 u.P.b. stanowi, że banku nie obowiązuje, z zastrzeżeniem ust. 4, zachowanie tajemnicy bankowej wobec osoby, której dotyczą informacje objęte tajemnicą. Osobom trzecim informacje te mogą być ujawnione, z zastrzeżeniem art. 105, art. 106a i art. 106b, wyłącznie gdy osoba, której informacje te dotyczą, na piśmie upoważni bank do przekazania określonych informacji wskazanej przez siebie osobie lub jednostce organizacyjnej.

Sąd ponadto w pełni podziela tezę wielokrotnie wyrażaną w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, że art. 104 ust. 3 u.P.b. stanowi, że banku nie obowiązuje, z zastrzeżeniem ust. 4, zachowanie tajemnicy bankowej wobec osoby, której dotyczą informacje objęte tajemnicą. Osobom trzecim informacje te mogą być ujawnione, z zastrzeżeniem art. 105, art. 106a i art. 106b, wyłącznie gdy osoba, której informacje te dotyczą, na piśmie upoważni bank do przekazania określonych informacji wskazanej przez siebie osobie lub jednostce organizacyjnej. Użyty w tym przepisie zwrot "z zastrzeżeniem art. 105" oznacza, że zgoda nie jest wymagana, gdy przetwarzanie danych dotyczy instytucji utworzonej na podstawie art. 105 ust. 4 u.P.b. (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 11 kwietnia 2011r. sygn. akt I OSK 820/10, publik. M.Pr.Bank. 2012/2/19-23; z 21 lipca 2017r. sygn. akt I OSK 2776/15 - dostępne na www.nsa.gov.pl).

Dodanie od 1 kwietnia 2007r. w art. 105 ust. 4 u.P.b. słowa "upoważnione" nie zmienia wcześniejszego znaczenia tego przepisu, a jedynie doprecyzowuje jego treść, gdyż po to stworzono możliwość tworzenia instytucji do gromadzenia, przetwarzania i udostępniania danych, aby banki mogły właściwe wypełniać ustawowe obowiązki. BIK utworzono właśnie w celu zmniejszenia ryzyka banków i instytucji kredytowych przy udzielaniu trudnych kredytów, przyśpieszeniu i uproszczeniu procedur kredytowych, wspomagania decyzji banków dotyczących udzielania kredytu.

6. Prezes UODO przy ponownym rozpatrzeniu sprawy powinien, po uwzględnieniu ww. dowodów przedłożonych przez Skarżącego, w toku postępowania sądowego, a przede wszystkim wiążących się z konkretną umową kredytową zawartą [...] listopada 2006r. przez Skarżącego z [...] S.A., którego następcą prawnym jest Bank - wcześniej niebadanych - dokonać ustaleń faktycznych w sprawie, przede wszystkim w kontekście wskazywanej waluty udzielonego kredytu oraz zastanowić się czy BIK w toku przetwarzania ww. danych osobowych Skarżącego, nie naruszył przepisów art. 104 ust. 3 i 4 u.P.b. w związku z art. 105 ust. 4 u.P.b. i art. 105a ust. 1 u.P.b.

Sąd, jakkolwiek aprobuje powołanie się w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji na art. 6 ust. 1 RODO wskazuje, że Prezes UODO przy ponownym rozpatrywania sprawy powinien, stosownie do art. 11 w związku z art. 77 § 1 k.p.a., dodatkowo wyjaśnić Skarżącemu, że eksponowana w toku postępowania kwestia braku wyrażenia przez Skarżącego zgody na przetwarzanie danych osobowych nie jest jedyną przesłanką uznania, że przetwarzanie danych osobowych Skarżącego jest zgodne z prawem. Wynika to bowiem z art. 6 ust. 1 RODO. W ww. przepisie - art. 6 ust. 1 RODO – wskazano bowiem, że przetwarzanie jest zgodne z prawem wyłącznie w przypadkach, gdy – i w takim zakresie, w jakim - spełniony jest co najmniej jeden z poniższych warunków:

a) osoba, której dane dotyczą wyraziła zgodę na przetwarzanie swoich danych osobowych w jednym lub większej liczbie określonych celów;

b) przetwarzanie jest niezbędne do wykonania umowy, której stroną jest osoba, której dane dotyczą, lub do podjęcia działań na żądanie osoby, której dane dotyczą, przed zawarciem umowy;

c) przetwarzanie jest niezbędne do wypełnienia obowiązku prawnego ciążącego na administratorze;

Skarżący eksponuje stanowisko oparte wyłącznie o przepis art. 6 ust. 1 lit. a) RODO, w którym wskazano, że przetwarzanie jest zgodne z prawem wyłącznie gdy osoba, której dane dotyczą wyraziła zgodę na przetwarzanie swoich danych osobowych w jednym lub większej liczbie określonych celów. Skarżący zdaje się pomijać jednak, że z ww. przepisu wynika jednoznacznie, że legalne będzie przetwarzanie danych osobowych Skarżącego także wówczas, gdy zajdzie któryś z przypadków niepowoływanych przez Skarżącego, a zapisanych np. pod lit. b) i c) ww. przepisu - art. 6 ust. 1 RODO. Tym samym do uznania, że dane Skarżącego są legalnie przetwarzane nie musi być spełniony wyłącznie warunek z art. 6 ust. 1 lit. a) RODO. Z literalnej wykładni art. 6 ust. 1 RODO wynika, że do przyjęcia, że przetwarzanie danych osobowych jest zgodne z prawem wystarczające jest, gdy - spełniony jest co najmniej jeden z warunków wskazanych w art. 6 ust. 1 RODO, w tym m.in. zapisany pod literą b) lub literą c).

7. Sąd, mając powyższe na względzie, na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. uznał, że zasadne było uwzględnienie skargi (punkt pierwszy sentencji). Zawarte w wyroku postanowienie w przedmiocie kosztów sądowych (punkt drugi sentencji) wydano na mocy art. 200 i art. 209 P.p.s.a.