Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt II SA/Wa 1608/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2019-01-18 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 650  Sprawy świadczeń społecznych w drodze wyjątku
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję
Powołane przepisy: article: art. 153
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Kwiecińska, Sędzia WSA Maria Werpachowska (spr.), Sędzia WSA Iwona Maciejuk, Protokolant specjalista Sylwia Mikuła, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 stycznia 2019 r. sprawy ze skargi A.W. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lipca 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia [...] czerwca 2018 r.


UZASADNIENIE

A. W. wnioskiem z dnia [...] marca 2017 r. zwrócił się do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o przyznanie renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku.

Prezes ZUS po rozpatrzeniu wniosku decyzją z dnia [...] maja 2017 r. nr [...] na podstawie art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych odmówił przyznania świadczenia w drodze wyjątku.

Po rozpoznaniu wniesionego przez A. W. wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Prezes ZUS decyzją z [...] czerwca 2017 r. nr [...] utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] maja 2017 r. W uzasadnieniu organ przywołał treść art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 153, poz. 1227 – tekst jedn.) stwierdzając, że szczególną okolicznością o jakiej mowa w tej normie prawnej jest stan wykluczający aktywność zawodową danej osoby z powodu niemożności przezwyciężenia jego skutków. Odnosząc się do realiów sprawy organ wskazał, że strona na 61 lat życia udowodniła jedynie 18 lat, 11 miesięcy i 21 dni okresów ubezpieczenia. Podniesiono również, że wnioskodawca nie wykazał istnienia szczególnych okoliczności, które uniemożliwiły jej opłacania składek na ubezpieczenie w trakcie trwania aktywności zawodowej. Stwierdzona częściowa niezdolność do pracy nie stanowiła w ocenie organu takiej przesłanki. Brak zaś istnienia takich okoliczności uniemożliwia przyznanie dochodzonego świadczenia biorąc pod uwagę, że okres pozostawania w ubezpieczeniu jest nieadekwatnie krótki w zestawieniu z wiekiem strony w momencie stwierdzenia całkowitej niezdolności do pracy. Nadto organ podniósł, że bezrobocie nie uzasadnia przesłanki opisanej w cytowanym art. 83.

W konsekwencji, po przeanalizowaniu wszystkich okoliczności sprawy pod kątem przesłanek wynikających z art. 83 ustawy o emeryturach i rentach, organ nie znalazł podstaw aby uznać, że w sprawie zachodzą szczególne okoliczności, które spowodowały niespełnienie warunków do świadczenia przyznawanego na zasadach ogólnych.

Od powyższej decyzji A. W. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wskazując na fakt, że lekarz orzecznik kwalifikując go jako częściowo niezdolnego do pracy uznał równocześnie, iż nie rokuje powrotu do zatrudnienia.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując twierdzenia zawarte w skarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 25 stycznia 2018 r. sygn. akt II SA/Wa 1113/17 uchylił zaskarżoną decyzję z dnia [...] czerwca 2017 r. oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia [...] maja 2017 r.

W ocenie Sądu istota sprawy sprowadzała się do oceny stanu faktycznego przedstawionego przez wnioskodawcę, poprzez pryzmat art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Należało przede wszystkim odnieść się do materii istnienia szczególnych okoliczności uniemożliwiających skarżącemu wypracowania stażu pracy stosownego do jego wieku. Sąd zgodził się z organem, że co do zasady orzeczenie wobec wnioskodawcy częściowej niezdolności do pracy nie wyłącza danej osoby z zatrudnienia. Jednakże stwierdził, że każdy taki przypadek należy szczegółowo badać odnosząc się do realiów konkretnej sprawy. Nie sposób bowiem przyjmować powyższej tezy a priori, w oderwaniu od realiów rozpoznawanej sprawy. Zdaniem Sądu prowadziłoby to do sytuacji, gdy dowody zgromadzone w sprawie byłyby oceniane nie w sposób swobodny a dowolny, co stanowiłoby uchybienie procesowe, mogące mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, a zatem uchybienie, przemawiające za wyeliminowaniem z obrotu prawnego badanej decyzji.

Taka sytuacja, w ocenie Sądu, zaistniała w niniejszej sprawie. Organ oceniając materię istnienia szczególnych okoliczności eliminujących skarżącego z zatrudnienia, poprzestał jedynie na ustaleniu, że wobec strony aż do dnia [...] lutego 2017 r. nie była orzeczona całkowita niezdolność do pracy a jedynie niezdolność częściowa.

Organ nie brał jednakże pod uwagę tego, że owa częściowa niezdolność do pracy była systematycznie orzekana wobec strony od bardzo długiego czasu. W aktach znajdują się dokumenty świadczące, że takie orzeczenia zapadały nie tylko w ostatnim okresie czasy, tj. np. w roku 2015 czy 2012 (częściowa niezdolność do pracy), lecz także w okresie wcześniejszym np. orzeczenie z dnia 7 grudnia 1999 r. czy z 27 listopada 1997 r. Nadto – co bardzo istotne – we wszystkich orzeczeniach lekarze orzecznicy akcentowali m.in. występowanie u skarżącego schorzeń w sferze psychiki. Przy tego typu dolegliwościach koniecznym jest zaś poddanie wniosku jeszcze bardziej wnikliwej ocenie, a zwłaszcza przez pryzmat istnienia realnej możliwości nie tylko wykonywania pracy, lecz również znalezienia stosownego zatrudnienia. Takiej zaś analizy w niniejszej sprawie zabrakło.

Zabrakło także w niniejszej sprawie szczegółowego odniesienia się do orzeczenia lekarza orzecznika z dnia [...] czerwca 2015 r. W ocenie Sądu na orzeczenie składa się nie tylko rozstrzygnięcie, lecz także uzasadnienie. Obydwa elementy wspólnie tworzą dopiero orzeczenie. Niewystarczającym było więc stwierdzenie organu, że orzeczenie z [...] czerwca 2015 r. potwierdzało w sentencji trwałą częściową niezdolność do pracy. Należało także zwrócić baczną uwagę na konkluzję końcową zwartą w uzasadnieniu orzeczenia, iż "nie jest celowe przeprowadzenie rehabilitacji leczniczej w ramach prewencji rentowej ZUS. Biorąc pod uwagę wiek badanego, kwalifikacje zawodowe, wykonywane dotychczas zatrudnienia, aktualne zaawansowanie rozpoznanych schorzeń uznano, że nie rokuje on powrotu do zatrudnienia". Tego rodzaju stwierdzenie lekarza orzecznika jest w ocenie Sądu równoznaczne z orzeczeniem o trwałej i całkowitej niezdolności do pracy. Skoro bowiem badany nie rokuje powrotu do zatrudnienia, to nie sposób racjonalnie zakładać, że będzie w stanie znaleźć jakiekolwiek zatrudnienie.

W konsekwencji, WSA w Warszawie uznał, że wobec stwierdzonych uchybień zasadne było uchylenie zarówno zaskarżonej jak i poprzedzającej ją decyzji Prezesa ZUS, organ nie przeanalizował bowiem wystarczająco wnikliwie materiału dowodowego w sprawie i nie wziął pod uwagę tego, że wieloletnia częściowa niezdolność skarżącego do pracy, i to wynikająca m.in. ze schorzeń natury psychicznej, wyeliminowała faktycznie wnioskodawcę z rynku pracy.

Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził, że organ stosując się do argumentów zawartych w niniejszym uzasadnieniu, będzie zobligowany do poprawnego ustalenia stanu faktycznego w szczególności w zakresie istnienia szczególnych okoliczności uniemożliwiających skarżącemu wypracowania okresu ubezpieczenia adekwatnego do wieku. Poprawne ustalenie stanu faktycznego w powyższym zakresie, umożliwi dopiero organowi rzetelne rozpoznanie wniosku inicjującego niniejszą sprawę.

W wyniku wydania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny powyższego wyroku sprawa trafiła do ponownego rozpoznania przez Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.

Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] czerwca 2018 r. nr [...], w związku z wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 25 stycznia 2018 r. sygn. akt II SA/Wa 1113/17 uchylającym zaskarżoną decyzję Prezesa ZUS z [...] czerwca 2017 r. i poprzedzającą ją decyzję z [...] maja 2017 r. oraz po ponownym rozpatrzeniu wniosku o przyznanie renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku, na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i retach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2017 r. poz. 1383 ze zm.), zwaną dalej "ustawa o emeryturach i rentach z FUS", odmówił A. W. przyznania świadczenia w drodze wyjątku.

W uzasadnieniu organ wskazał, że przyznanie świadczenia na podstawie art. 83 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z FUS jest możliwe, jeżeli wnioskodawca łącznie spełnił następujące warunki: jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczeń wskutek szczególnych okoliczności, nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek i nie ma niezbędnych środków utrzymania.

Podał, że po ponownej i wnikliwej analizie zebranego materiału nie stwierdzono spełnienia przesłanki szczególnych okoliczności, na skutej których wnioskodawca nie nabył uprawnień w trybie zwykłym. Z dokumentacji zawartej w aktach rentowych wynika, że na przestrzeni 61 lat życia, tj. do dnia powstania całkowitej niezdolności do pracy wnioskodawca udowodnił jedynie 18 lat, 11 miesięcy i 21 dni okresów składkowych. Natomiast w ocenianym do uprawnień w 10-leciu przed dniem powstania częściowej niezdolności do pracy, przesuniętym o okres pobierania renty z tytułu niezdolności do pracy w trybie zwykłym, zamiast wymaganych 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych udokumentował tylko 7 miesięcy i 28 dni okresów składkowych.

Dalej organ wskazał, że analizie poddany został przede wszystkim przebieg ubezpieczenia wnioskodawcy przed datą powstania częściowej niezdolności do pracy, który nie daje podstaw do przyjęcia, że niespełnienie warunków do świadczenia w trybie zwykłym do chwili orzeczenia niezdolności do pracy było spowodowane szczególnymi okolicznościami. W okresie od ustania pobierania renty z tytułu niezdolności do pracy, tj. od [...].01.2002 r. do [...].11.2010 r., tj. do ustalenia wobec wnioskodawcy przez komisję lekarską w dniu [...].07.2015 r. trwałej częściowej niezdolności do pracy przez ponad 8 lat A. W. nie wykonywał pracy ani innej działalności podlegającej opłacaniu składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe.

Organ wskazał, że jak wynika z pisma wnioskodawcy z [...] maja 2018 r. jedną z przyczyn niepodejmowania zatrudnienia w latach 2001-2009 przed powstaniem częściowej niezdolności do pracy był stan zdrowia. W tym okresie A. W. nie leczył się i nie posiada żadnej dokumentacji medycznej. Zdaniem organu w celu stwierdzenia niezdolności do pracy konieczne jest przedstawienie dokumentacji medycznej. Dla ustalenia daty powstania niezdolności nie mogą być bowiem uznane za wystarczające dowolne przypuszczenia, lecz konieczne są dowody zawierające dane, pozwalające na niewątpliwe bądź z przeważającym prawdopodobieństwem ustalenie daty powstania niezdolności do pracy. Twierdzenie wnioskodawcy, że nie podejmował zatrudniania ze względu na zły stan zdrowia, nie zostało poparte żadnymi dowodami, zatem brak jest podstaw do uznania, że to stan zdrowia był przyczyną braku prawa do renty w trybie zwykłym.

Prezes ZUS uznał, że zgromadzony materiał dowodowy nadal nie pozwala przyjąć, że w sprawie zachodzą szczególne okoliczności, które uniemożliwiły nabycie przez wnioskodawcę prawa do świadczenia w trybie zwykłym. Problemy zdrowotne przed powstaniem częściowej niezdolności do pracy oraz ustalona od [...].11.2010 r. częściowa niezdolność do pracy mogły ograniczać, ale nie uniemożliwiały całkowicie wykonywania zatrudnienia lub innej działalności objętej ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi, a tym samym nie mogą stanowić usprawiedliwienia dla ponad 8 letniej przerwy w ubezpieczeniu. Nie zostały bowiem udowodnione okoliczności wyjątkowe, które usprawiedliwiałyby niemożność podjęcia zatrudnienia połączonego z odprowadzaniem składek na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych, które jest źródłem świadczeń ubezpieczeniowych.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy A. W. nie zgodził się, że w sprawie nie zaistniały szczególne okoliczności do przyznania świadczenia. Uważa, że podczas rozpoznawania sprawy naruszony został przepis art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, poprzez stwierdzenie, że w nie zostały wykazane szczególne okoliczności, uniemożliwiające przezwyciężenie przeszkód w wykonywaniu zatrudnienia. Nie wzięto pod uwagę, że orzeczeniem lekarskim ZUS został uznany za trwale częściowo niezdolnego do pracy od dnia [...].11.2010 r. W tym orzeczeniu stwierdzono jednoznacznie, że nie istniały możliwości przekwalifikowania zawodowego, a nawet nie było celowe przeprowadzenie rehabilitacji leczniczej. Lekarz stwierdził, że biorąc pod uwagę wiek, kwalifikacje, wykonywane dotychczas zatrudnienie, aktualne zaawansowane rozpoznanie schorzeń nie rokuje powrotu do zatrudnienia. Również z uwagi na problemy natury psychicznej, przez które cierpi od 1995 r. nie był w stanie podjąć pracy.

Wnioskodawca podniósł też, że organ nie zebrał pełnego materiału dowodowego w zakresie jego sytuacji materialnej oraz stanu zdrowia. Organ związany jest przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego, m.in. art. 7 i 77 § 1 K.p.a. Tak więc zobowiązany jest wszechstronnie zebrać materiał dowodowy i rozważyć okoliczności dotyczące jego sytuacji (osobistej, rodzinnej, materialnej i dochodowej) z uwzględnieniem kryteriów wskazanych w ustawie o emeryturach i rentach z FUS, co powinno znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji. Dalej wskazał, że organ nie wziął pod uwagę i dostatecznie nie wyjaśnił podanych okoliczności, a mianowicie problemów natury psychicznej wnioskodawcy. Stwierdził, że nie ma żadnej dokumentacji medycznej, a przecież powszechnie wiadomo, że chorzy psychicznie nie mają często świadomości swojej choroby. Nie leczą się i unikają jakichkolwiek kontaktów z lekarzami.

Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] lipca 2018 r. nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r. poz. 1257, ze zm.), dalej "k.p.a.", po rozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy utrzymał w mocy decyzję z [...] czerwca 2018 r. odmawiającą przyznania A. W. renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku.

W uzasadnieniu decyzji organ podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko, że zebrany w sprawie materiał dowodowy nie daje podstaw do przyznania skarżącemu świadczenia w drodze wyjątku, na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Nadal nie stwierdzono istnienia przesłanki szczególnych okoliczności, na skutek których wnioskodawca nie nabył uprawień do świadczenia w trybie zwykłym, bowiem nie wykazał aby niespełnienia warunków do świadczenia spowodowane było okolicznościami, na które nie miał wpływu.

W okresie od [...].02.2002 r. do [...].11.2010 r., tj. od ustania pobierania renty z tytułu niezdolności do pracy do powstania trwałej częściowej niezdolności do pracy wystąpiła przerwa w opłacaniu składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe. W okresie tym skarżący nie miał orzeczonej jakiejkolwiek niezdolności do pracy, która uniemożliwiałaby lub utrudniała wykonywanie pracy. Organ wyjaśnił też, że samo istnienie choroby nie zawsze jest równoznaczne z niezdolnością do pracy. Subiektywne odczucia co do stanu zdrowia oraz braku możliwości wykonywania pracy z uwagi na zdrowie nie stanowią usprawiedliwienia dla braku odpowiedniego okresu ubezpieczenia (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 19.12.2007 r., sygnatura II SA/Wa 1317/07, dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Natomiast na podstawie dowodów dotyczących zdrowia wnioskodawcy i przebiegu leczenia oraz badań przeprowadzonych przez lekarzy orzeczników ZUS nie stwierdzono żeby w okresie od [...].02.2002 r. do [...].11.2010 r. był on chociażby częściowo niezdolny do pracy. Podnoszone zaś trudne warunki materialne nie stanowią wystarczającego uzasadnienia do przyznania prawa do świadczenia w drodze wyjątku. Świadczenie z przepisu art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z FUS nie jest świadczeniem socjalnym, przyznawanym wyłącznie według potrzeb, nawet gdy potrzeby te są uzasadnione.

Decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lipca 2018 r. stała się przedmiotem skargi A. W. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Zaskarżonej decyzji zarzucił:

1. naruszenie art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z FUS poprzez uznanie, że w sprawie nie zachodzą szczególne okoliczności i przesłanki, które uzasadniają przyznanie renty w drodze wyjątku,

2. naruszenie art. 7, 77 § 1 i art. 80 k.p.a. poprzez brak wyczerpującego zebrania, rozpatrzenia i oceny całego materiału dowodowego w sprawie.

W uzasadnieniu skargi powtórzył argumentację przedstawioną we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy i podniósł, że Prezes ZUS podczas rozpatrywania sprawy nie brał pod uwagę, że pojawiające się od lat problemy zdrowotne mogły ograniczać aktywność zawodową szczególnie w podanym w uzasadnieniu decyzji okresie od [...].02.2002 do [...].11.2010. Organ administracji poprzestał na stwierdzeniu, że nie był uznany wówczas za niezdolnego do pracy, tymczasem dolegliwości zdrowotne (aczkolwiek niekwalifikowane przez lekarza orzecznika ZUS jako całkowita niezdolność do pracy) mogą usprawiedliwiać ograniczoną aktywność na rynku pracy i w całokształcie zaistniałych okoliczności stanowić okoliczność szczególną w rozumieniu art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS.

W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Podkreślił, że nie miał obowiązku wykazywania za stronę, że w sprawie zachodziły "szczególne okoliczności" jakich wskazania wymaga przepis 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Organ mógł ograniczyć się do oceny dowodów i stwierdzeń przedstawionych przez stronę w toku postępowania, a te, w ocenie organu, nie wskazywały na istnienie "szczególnych okoliczności" o jakich stanowi art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, a tym samym na uznanie, że w sprawie spełnione są wszystkie przesłanki do przyznania wnioskowanego świadczenia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył co następuje.

Na wstępie wskazać należy, że zaskarżona decyzja Prezesa ZUS z [...] lipca 2018 r. została wydana w następstwie wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 25 stycznia 2017 r. sygn. akt II SA/Wa 1113/17 uchylającym zaskarżoną decyzję Prezesa ZUS z [...] czerwca 2017 r. i poprzedzającą ją decyzję z [...] maja 2017 r. w przedmiocie odmowy przyznania A. W. renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku.

Zgodnie z treścią art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2017 r., poz. 2188), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę zgodności z prawem działalności administracji publicznej, która w myśl art. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2018, poz. 1302), dalej: P.p.s.a., odbywa się na zasadach określonych w przepisach tej ustawy.

Oceniając zaskarżoną decyzję w świetle wskazanych wyżej kryteriów Sąd stwierdził, iż skarga A. W. zasługuje na uwzględnienie, gdyż decyzja Prezesa ZUS z dnia [...] lipca 2018 r. oraz utrzymana nią w mocy decyzja tego organu z dnia [...] czerwca 2018 r. naruszają prawo.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wydając obie sporne decyzje w przedmiocie odmowy wydania skarżącemu świadczenia w drodze wyjątku, dopuścił się mogącego mieć istotny wpływ na wynik sprawy naruszenia art. 153 P.p.s.a., albowiem wbrew normie wyrażonej w tym przepisie, nie zastosował się do oceny prawnej oraz wskazań co do dalszego postępowania zawartych w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 25 stycznia 2018 r. sygn. akt II SA/Wa 1113/17.

Przepis art. 153 P.p.s.a. stanowi, iż ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Wynika stąd, że orzeczenie sądu administracyjnego wywiera skutki wykraczające poza zakres postępowania sądowoadministracyjnego, a jego oddziaływaniem objęte jest także przyszłe postępowanie administracyjne w sprawie. Ocena prawna wynika z uzasadnienia wyroku sądu i dotyczy wykładni przepisów prawnych i sposobu ich zastosowania w konkretnym przypadku w związku z rozpoznawaną sprawą. Ewentualne naruszenie przez organy administracji postanowień art. 153 powodowałoby konieczność, w razie złożenia skargi, uchylenia zaskarżonej decyzji (bądź innego aktu czy czynności). Stanowi to gwarancję przestrzegania przez organy administracji publicznej związania orzeczeniem sądu. Z kolei związanie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w rozumieniu art. 153 powołanej ustawy oznacza, że nie może on formułować nowych ocen prawnych – sprzecznych z wyrażonym wcześniej poglądem, a zobowiązany jest do podporządkowania się wyrokowi w pełnym zakresie i do konsekwentnego reagowania poprzez treść nowego wyroku. W judykaturze powszechnie przyjmuje się, że ocena prawna wyrażona w orzeczeniu sądu wiąże w sprawie tak długo, jak wyrok sądu nie zostanie uchylony w prawem określonym trybie, bądź też nie ulegnie zmianie stan prawny będący podstawą orzekania lub nie nastąpią istotne zmiany stanu faktycznego sprawy (por. wyrok NSA z dnia 25 stycznia 2007 r., I FSK 490/06 oraz wyrok NSA z dnia 20 stycznia 2006 r., I FSK 506/05).

Należy ponadto wskazać, że ponowne rozpoznanie sprawy przez sąd administracyjny ogranicza się do kontroli czy organ administracji prawidłowo uwzględnił wytyczne zawarte w poprzednim wyroku, a także oceny ewentualnych nowych okoliczności, które zaistniały już po wydaniu wyroku. Te natomiast kwestie, które były już przedmiotem oceny sądu i co do których sąd nie dopatrzył się uchybień w działaniu organu administracji, ponownie oceniane być nie mogą. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 4 czerwca 2009 r., sygn. akt I OSK 426/08 stwierdził jednoznacznie, że związanie samego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, w rozumieniu art. 153 P.p.s.a., oznacza, iż nie może on formułować nowych ocen prawnych – sprzecznych z wyrażonym wcześniej poglądem, a zobowiązany jest do podporządkowania się mu w pełnym zakresie oraz konsekwentnego reagowania poprzez treść nowego wyroku (por. m. in. M. Jagielska, J. Jagielski i R. Stankiewicz /w:/ Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, pod red. R. Hausera i M. Wierzbowskiego, 2 wydanie, Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 2013, s. 592 i powołane tam orzecznictwo).

Mając powyższe na uwadze, należy stwierdzić, że w niniejszej sprawie Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych bezwzględnie związany był oceną prawną i wskazaniami zawartymi w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 25 stycznia 2018 r. sygn. akt II SA/Wa 1113/18.

W wyroku tym Sąd wyraźnie wskazał, że organ oceniając materię istnienia szczególnych okoliczności eliminujących skarżącego z zatrudnienia, poprzestał jedynie na ustaleniu, że wobec strony aż do dnia [...] lutego 2017 r. nie była orzeczona całkowita niezdolność do pracy a jedynie niezdolność częściowa.

Organ nie brał jednakże pod uwagę tego, że owa częściowa niezdolność do pracy była systematycznie orzekana wobec strony od bardzo długiego czasu. W aktach znajdują się dokumenty świadczące, że takie orzeczenia zapadały nie tylko w ostatnim okresie czasu, tj. np. w roku 2015 czy 2012 (stwierdzające częściową niezdolność do pracy od [...] listopada 2010 r.), lecz także w okresie wcześniejszym np. orzeczenie z dnia [...] grudnia1999 r. czy z [...] listopada 1997 r. Sąd podkreślił, że we wszystkich tych orzeczeniach lekarze orzecznicy akcentowali m.in. występowanie u skarżącego schorzeń w sferze psychiki. Przy tego typy dolegliwościach konieczne jest poddanie wniosku jeszcze bardziej wnikliwej ocenie, zwłaszcza przez pryzmat istnienia realnej możliwości nie tylko wykonywania pracy lecz znalezienia stosownego zatrudnienia.

Organ nie rozważył w zaskarżonej decyzji czy ta orzekana uprzednio wobec skarżącego częściowa niezdolność do pracy z uwagi na schorzenia w sferze psychicznej mogła mieć wpływ na zdolność skarżącego do wykonywania pracy i znalezienia stosownego zatrudnienia, co mogło świadczyć o istnieniu przesłanki do przyznania świadczenia w postaci szczególnych okoliczności.

Co więcej Sąd w wyroku z 25 stycznia 2018 r. wskazał, że w sprawie zabrakło szczegółowego odniesienia się organu do orzeczenia lekarza orzecznika z [...] czerwca 2015 r. co do konkluzji jego uzasadnienia, w której stwierdzono, że "nie jest celowe przeprowadzenie rehabilitacji leczniczej w ramach prewencji rentowej ZUS. Biorąc pod uwagę wiek badanego, kwalifikacje zawodowe, wykonywane dotychczas zatrudnienia, aktualne zaawansowanie rozpoznanych schorzeń uznano, że nie rokuje on powrotu do zatrudnienia". W ocenie Sądu tego rodzaju stwierdzenie lekarza orzecznika jest równoznaczne z orzeczeniem o trwałej i całkowitej niezdolności do pracy, bowiem skoro badany nie rokuje powrotu do zatrudnienia, to nie sposób racjonalnie zakładać, że będzie w stanie znaleźć jakiekolwiek zatrudnienie.

Organ rozpatrując sprawę po wyroku, rozstrzygając w przedmiocie wniosku skarżącego, nie odniósł się zupełnie do tych okoliczności i ich nie rozważył na gruncie art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i retach z FUS. Zarówno zaskarżona, jak i poprzedzająca ją decyzja nie analizują przesłanki szczególnych okoliczności z uwzględnieniem tych wskazań Sądu. Tym czasem Sąd zwrócił uwagę, że ocena, czy w danym przypadku zachodzi przesłanka "szczególnych okoliczności" musi być odniesiona do realiów konkretnej sprawy, a każdy przypadek należy szczegółowo zbadać.

Sąd stwierdza, że takiej analizy organ ponownie nie dokonał.

Ponownie rozpoznając sprawę organ w celu ustalenia stanu faktycznego zwrócił się do skarżącego o wyjaśnienie przyczyn niepodejmowania zatrudnienia w latach 2001 – 2009. W piśmie z [...] maja 2018 r. skarżący wskazał, że powodem tym był stan jego zdrowia. Organ prawidłowo przyjął, że dla oceny tego stanu konieczne jest przedstawienie dokumentacji lekarskiej, bowiem dla ustalenia daty powstania niezdolności do pracy nie mogą być uznane dowolne przypuszczenia lecz konieczne są dowody wykazujące ten stan. Skarżący takiej dokumentacji nie przedstawił.

Nie zmienia to jednak oceny sprawy, bowiem dokonując analizy przesłanki istnienia szczególnych okoliczności organ nie odniósł się do przedstawionych wyżej wytycznych zawartych w wyroku z 25 stycznia 2018 r. tj. odniesienia się do orzeczenia lekarza orzecznika z [...] czerwca 2015 r. Nie analizował też, czy orzekana uprzednio wobec skarżącego częściowa niezdolność do pracy z uwagi na schorzenia w sferze psychicznej mogła mieć wpływ na zdolność skarżącego do wykonywania pracy i znalezienia stosownego zatrudnienia.

W tym zakresie ocena prawna i wskazania nie zostały uwzględnione, choć Sąd jednoznacznie zobowiązał organ do poprawnego ustalenia stanu faktycznego w zakresie istnienia szczególnych okoliczności uniemożliwiających skarżącemu wpracowania okresu ubezpieczenia adekwatnego do wieku. Poprawne ustalenie stanu faktycznego w tym zakresie umożliwi dopiero rzetelne rozpoznanie wniosku inicjującego sprawę.

Wszystkie te wskazania Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie zawarte w wyroku z dnia 25 stycznia 2018 r. sygn. akt II SA/Wa 1113/17, które nie zostały uwzględnione w niniejszym postępowaniu, co w sposób bezsporny potwierdzają uzasadnienia zaskarżonej i poprzedzającej ją decyzji, winny być przez organ wykonane. Uzasadnienie decyzji powinno odpowiadać wymogom art. 107 § 3 k.p.a.

Z tych względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy– Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w wyroku.