Wyrok NSA, sygn. akt II OSK 1807/16
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2018-06-20 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6200 Choroby zawodowe
Hasła tematyczne: Ochrona zdrowia
Skarżony organ: Inspektor Sanitarny
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 3 par. 1, art. 133 par. 1, art. 184
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Zdzisław Kostka Sędziowie sędzia NSA Anna Łuczaj /spr./ sędzia del. WSA Renata Detka Protokolant starszy asystent sędziego Anita Lewińska - Karwecka po rozpoznaniu w dniu 20 czerwca 2018 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej T. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 3 marca 2016 r. sygn. akt IV SA/Wr 634/15 w sprawie ze skargi T. S. na decyzję [...]Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w [...] z dnia [...] lipca 2015 r. nr [...] w przedmiocie braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej 1. oddala skargę kasacyjną, 2. odstępuje od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, wyrokiem z dnia 3 marca 2016r., sygn. akt IV SA/Wr 634/15, oddalił skargę T. S. na decyzję [...] Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w [...] z dnia [...] lipca 2015 r. nr [...] w przedmiocie braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej.

W uzasadnieniu wyroku Sąd podał, że zaskarżoną decyzją [...] Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w [...], po rozpatrzeniu odwołania T. S. od decyzji Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w [...] z [...] lipca 2014 r., Nr [...] o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej - przewlekłej choroby obwodowego układu nerwowego wywołanej sposobem wykonywania pracy: zespół cieśni w obrębie nadgarstka (poz. 20.1 wykazu chorób zawodowych), działając na podstawie art. 12 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 14 marca 1985r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (Dz. U. z 2011 r. Nr 212, poz. 1263 ze. zm.), art. 2351, art. 2352 Kodeksu pracy oraz § 8 ust. 1 i 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. Nr 105, poz. 869 ze zm.) i art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. - utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wskazał, że w toku postępowania ustalono, że skarżący, urodzony [...] października 1955r. pracował kolejno: od [...] września 1973 r. do [...] października 1977 r. jako mechanik samochodowy w [...] nr 5 w [...]; od [...] kwietnia 1978 r. do dnia dzisiejszego jako mechanik samochodowy we własnym zakładzie [...] T. S..

W dniu 13 lutego 2012 r. [...] Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy w [...] po wykonaniu badań lekarskich i analizie zgromadzonej dokumentacji wydał orzeczenie lekarskie nr [...] o braku podstaw do rozpoznania u skarżącego choroby zawodowej: przewlekłej choroby obwodowego układu nerwowego wywołanej sposobem wykonywania pracy: zespół cieśni w obrębie nadgarstka (poz. 20.1 wykazu chorób zawodowych). Na podstawie zebranego materiału dowodowego, w tym opinii uprawnionej jednostki I stopnia diagnostyczno-orzeczniczego, Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w [...] z dnia [...] lutego 2013 r. wydał decyzję o braku podstaw do stwierdzenia u skarżącego ww. choroby zawodowej. Pismem z dnia 28 lutego 2013 r. [...] Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy w [...] poinformował organ I instancji, że skarżący nie zgodził się z ww. orzeczeniem lekarskim i złożył wniosek o ponowne badanie w jednostce diagnostyczno-orzeczniczej II stopnia. Instytut Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w [...] dnia 29 listopada 2013 r. wydał orzeczenie lekarskie nr [...] także stwierdzające brak podstaw do rozpoznania u skarżącego choroby zawodowej. Decyzją z dnia [...] marca 2014 r. organ I instancji, powołując sie na art. 155 k.p.a., uchylił opisaną wyżej decyzję z dnia [...] lutego 2013 r. o braku postaw stwierdzenia u skarżącego ww. choroby zawodowej.

Decyzją z dnia [...] lipca 2014 r., powołując się m.in. na opinie ww. jednostek orzeczniczych I i II stopnia - orzekł o braku podstaw do stwierdzenia u skarżącego choroby zawodowej - przewlekłej choroby obwodowego układu nerwowego wywołanej sposobem wykonywania pracy: zespół cieśni w obrębie nadgarstka (poz. 20.1). Wobec faktu, że w odpowiedzi na wezwanie organu II instancji, dnia 1 października 2014 r. [...] Sp. z o.o. z siedzibą w [...] przesłała dokumenty, z których jednoznacznie wynikało, iż ww. Spółka nie jest następcą prawnym pracodawcy skarżącego, tj. [...] nr [...] w [...], organ ten uznał iż istnieją uzasadnione podstawy do wszczęcia postępowania nadzwyczajnego w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji organu I instancji z dnia [...] lutego 2013 r. i decyzji z dnia [...] marca 2014 r. Powyższe spowodowywało, że postanowieniem z dnia 3 listopada 2014 r. organ odwoławczy zawiesił postępowanie prowadzone na skutek odwołania od decyzji organu I instancji z dnia [...] lipca 2014 r. o niestwierdzeniu u skarżącego choroby zawodowej. Następnie decyzją z dnia [...] grudnia 2014 r. stwierdził nieważność opisanej wyżej decyzji organu I instancji z dnia [...] marca 2014 r. uchylającej decyzję tego organu z dnia [...] lutego 2013 r., z uwagi na to, że została ona wydana z rażącym naruszeniem prawa. Decyzją z dnia [...] lutego 2015 r. organ odwoławczy stwierdził nieważność ww. decyzji organu I instancji z dnia [...] lutego 2013r.

Po uostatecznieniu się ww. decyzji, organ odwoławczy postanowieniem z dnia 17 marca 2015 r. podjął z urzędu zawieszone postępowanie prowadzone na skutek odwołania od decyzji organu I instancji z dnia [...] lipca 2014 r.

Uzasadniając utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji z dnia [...] lipca 2014r. organ odwoławczy wskazał, że [...] Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy w [...] oraz Instytut Medycyny Pracy w [...] były zgodne co do faktu, że brak jest podstaw do stwierdzenia u skarżącego choroby zawodowej: przewlekłej choroby obwodowego układu nerwowego wywołanej sposobem wykonywania pracy: zespół cieśni w obrębie nadgarstka (poz. 20.1). Obie jednostki diagnostyczno-orzecznicze były zgodne, że dominującą rolę w wystąpieniu zespołu cieśni w obrębie nadgarstków w przypadku skarżącego miały czynniki pozazawodowe (zmiany zwyrodnieniowe kręgosłupa szyjnego). Zdaniem lekarzy orzeczników praca skarżącego nie wymagała wykonywania szybkich wysoko powtarzalnych ruchów ekstremalnego zgięcia grzbietowego i dłoniowego nadgarstka. Ponadto wskazane jednostki stwierdziły, że zakres wykonywanych przez badanego czynności zawodowych jest różnorodny i zmienny. Wprawdzie wykonywane czynności obciążały kończyny górne skarżącego, ale nie jest to równoznaczne ze stwierdzeniem, że wszystkie te czynności miały charakter ruchów monotypowych. Organ odwoławczy podkreślił, że stosownie do wymogów art. 80 k.p.a. dokonał oceny materiału dowodowego z punktu widzenia wszystkich przesłanek dotyczących choroby zawodowej, w tym także orzeczeń lekarskich, które są "opiniami biegłego" w rozumieniu art. 84 k.p.a. podlegającymi weryfikacji, tak jak każdy inny dowód w sprawie. Ponadto stwierdził, że orzeczenia wydane przez upoważnionych do tego lekarzy zostały poprzedzone analizą zgromadzonej dokumentacji, są obiektywne, przekonujące oraz wyczerpująco umotywowane i wyjaśniają wszelkie wątpliwości. Spełniają zatem wymagania stawiane opiniom biegłego. Organ ten odwołując się do ugruntowanych poglądów orzecznictwa wskazał, że bez opinii uprawnionych placówek służby zdrowia, bądź sprzecznie z nimi, organ administracji nie może we własnym zakresie dokonywać rozpoznania choroby zawodowej. Jeśli bowiem orzeczenia lekarskie stwierdzały brak podstaw do rozpoznania choroby zawodowej, to organy administracji związane były takimi ustaleniami i nie mogły wydać, w oparciu o uznanie administracyjne, decyzji oczekiwanej przez zainteresowanego. W przedmiotowej sprawie - pomimo narażenia na sposób wykonywania pracy oraz rozpoznania klinicznego jednostki chorobowej wymienionej w wykazie chorób, nie znaleziono podstaw do uznania jej za chorobę zawodową - nie wykazano związku przyczynowo-skutkowego między pracą a schorzeniem. Podkreślono, że szczegółowa analiza narażenia zawodowego nie przedstawia charakterystycznego obciążenia kończyn, które można by łączyć z etiologią zespołu cieśni w obrębie nadgarstka. Ponadto wykonane badania specjalistyczne wykazały szereg typowych pozazawodowych przyczyn, które wykluczają zawodowy charakter schorzenia. W konsekwencji powyższego organ odwoławczy nie znalazł podstaw prawnych ani merytorycznych do zmiany decyzji I instancji.

Skargą T. S. zaskarżył powyższą decyzję podnosząc, że nie zgadza się z orzeczeniem wydanym przez organ odwoławczy. Skarżący podkreślił, że podczas jego pracy zawodowej dochodziło do obciążenia nadgarstków po 10-12 godzin dziennie, a w okresie żniw nawet po 16 godzin. Praca zaś wymagała wykonywania szybkich wysoko powtarzalnych ruchów zgięcia grzbietowego i dłoniowego nadgarstków. Klepanie młotkiem drzwi, błotników, masek i dachów samochodów, na zmianę raz lewą raz prawą ręką. Zdaniem skarżącego, czynności wykonywane w pracy miały charakter ruchów monotypowych, a praca bardzo obciążała ręce. Inne prace mniej obciążające ręce wykonywali pracownicy skarżącego, bowiem nie umieli prostować blach. Ponadto zauważył, że "będąc na badaniach w Instytucie miał przy sobie płytkę z rezonansu magnetycznego kręgosłupa szyjnego, lecz lekarz ortopeda i neurolog w ogóle jej nie obejrzeli, to samo było na badaniu w [...]". Stwierdził też, że nigdy nie skarżył się na ból kręgosłupa szyjnego, jedynie bolał go kręgosłup lędźwiowy i między łopatkami.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny, w uzasadnieniu przywołanego na wstępie wyroku stwierdził, że skarga nie może być uwzględniona. Sąd podkreślił, że obie orzekające w sprawie jednostki medyczne orzekły o braku podstaw do rozpoznania u skarżącego choroby zawodowej w postaci zespołu cieśni nadgarstka. Ponadto, wbrew zarzutom skarżącego, nie można stwierdzić, aby w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy zachodziły podstawy do zakwestionowania tych orzeczeń lekarskich. Kluczowe jest przy tym stanowisko lekarzy orzeczników stwierdzające w ww. orzeczeniach, że praca skarżącego nie wymagała wykonywania szybkich wysoko powtarzalnych ruchów ekstremalnego zgięcia grzbietowego i dłoniowego nadgarstka. Ponadto jak wskazano, zakres wykonywanych przez skarżącego czynności zawodowych był/jest różnorodny i zmienny. Obciążają one wprawdzie kończyny górne, ale nie jest to równoznaczne ze stwierdzeniem, że wszystkie te czynności miały charakter ruchów monotypowych. W konsekwencji stwierdzono, że współistniejące schorzenia u skarżącego określone jako zmiany zwyrodnieniowe kręgosłupa szyjnego z dyskopatią, zmiany zwyrodnieniowe stawów dłoni nie dawały podstaw do stwierdzenia bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że to warunki pracy były przyczyną choroby. Tymczasem przy chorobach zawodowych związek między schorzeniem i narażeniem zawodowym powinien być stwierdzony bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, aby móc uznać etiologię zawodową wskazanego schorzenia. Sąd zaznaczył, że wydanie orzeczeń lekarskich poprzedzone zostało specjalistycznymi badaniami stanu zdrowia skarżącego oraz analizą zgromadzonej dokumentacji. Znajduje to potwierdzenie w orzeczeniu WOMP z dnia 13 lutego 2013r., Nr [...], z którego wynika, że wydanie orzeczenia poprzedzone było badaniem lekarskim skarżącego w dniu 5 listopada 2012r. oraz przeprowadzono dodatkowe badania, jak chociażby badania emg w dniu 13 listopada 2012r., a także miały miejsce konsultacje: neurologiczne, ortopedyczne i reumatologiczne. Nadto analizowana była dokumentacja /wyniki badań/ z wcześniejszego okresu, a to m.in. wynik badania MRI kręgosłupa szyjnego (17.12.2008r.) i wyniki badań radiologicznych dłoni (05.08.2010r.).Także w orzeczeniu lekarskim z dnia 29 listopada 2013r., Nr [...] o braku podstaw do rozpoznania u skarżącego choroby zawodowej – Instytut Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w [...] stwierdza, że w trakcie pobytu w Klinice przeanalizowano dokumentację medyczną skarżącego odnośnie schorzeń obwodowego układu nerwowego i kartę oceny narażenia zawodowego, przeprowadzając także konsultacje specjalistyczne: neurologiczną i ortopedyczną. Z Karty wypisowej z dnia 25 listopada 2013r. Kliniki IMPOZŚ Oddziału chorób zawodowych wynika, że skarżący na badaniach w kierunku rozpoznania choroby zawodowej w w/w Oddziale Kliniki przebywał dwukrotnie: w okresie od [...]czerwca 2013r. do [...] czerwca 2013r. oraz w okresie od [...] listopada 2013r. do dnia [...] listopada 2013r. Sąd podniósł przy tym, że organy administracji związane były ustaleniami dokonanymi w opisanych wyżej orzeczeniach lekarskich, a które odpowiadają wymogom opinii w rozumieniu art. 84 § 1 k.p.a. W konsekwencji Sąd uznał, że organy rozstrzygnęły sprawę zgodnie z prawem. Sąd podzielił stanowisko organów, że w świetle przede wszystkim ww. orzeczeń lekarskich, środowisko pracy skarżącego nie było czynnikiem sprawczym przedmiotowego schorzenia, zwłaszcza, że praca skarżącego nie charakteryzowała się monotypowością ruchów, co oznaczało, że nie były to czynności tylko jednego rodzaju, wykonywane przez większą część dnia i tygodnia roboczego. W ocenie Sądu dokonana przez organ odwoławczy ocena opinii lekarskich nie ma cech dowolności, skoro opinie te są uzasadnione w sposób czytelny i wyczerpujący.

Sąd wskazał także, że żaden przepis nie nakłada na orzecznicze jednostki medyczne lub organy orzekające w sprawie chorób zawodowych wykazania, co konkretnie było przyczyną danego schorzenia. Jednostka orzecznicza, czy organ, ustalają jedynie, czy schorzenie aktualnie istnieje oraz czy powstało w związku z warunkami pracy. Mając na uwadze powyższe Sąd stwierdził, że podnoszone przez skarżącego okoliczności związane m. innymi z jego dolegliwościami i charakterem wykonywanej pracy, aczkolwiek bardzo istotne z jego punktu widzenia, nie mogły być uwzględnione przez Sąd z tej to przyczyny, iż względy społeczne, czy też sprawiedliwości społecznej nie mogą być brane pod uwagę przez Sąd jako że dotyczą sfery pozaprawnej.

Skargą kasacyjną T. S. zaskarżył powyższy wyrok w całości, zarzucając mu naruszenie przepisów postępowania, tj.:

I. art. 141 § 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (dalej: p.p.s.a.) poprzez:

a) nieustalenie i nieprzedstawienie przez Sąd I Instancji stanu faktycznego co do okoliczności wykonywania przez skarżącego pracy w okresie od [...]września 1973 r. do [...] października 1977 r. oraz od [...] kwietnia 1978 r. do chwili obecnej, wymiaru czasu tej pracy, jej rodzaju i charakteru oraz związku przyczynowego między tymi okolicznościami a chorobami, na które cierpi skarżący: zespołem cieśni nadgarstka, chorobą zwyrodnieniową stawów kręgosłupa z wypukliną krążka międzykręgowego C5/C6 oraz chorobą zwyrodnieniową stawów kończyn górnych, co mogło mieć istotny wpływ na ocenę materiału dowodowego, w szczególności na ocenę orzeczeń lekarskich, które wobec tych faktów budzą szereg wątpliwości i dowodzą ich wadliwości,

b) nieodniesienie się w uzasadnieniu wyroku do argumentów zawartych w skardze, iż skarżący wykonywał pracę po 10-12 godzin dziennie, a w okresie żniw nawet po 16 godzin i czynności w ramach tej pracy miały charakter ruchów monotypowych, które bardzo obciążały ręce i nadgarstki skarżącego oraz że przed podjęciem pracy zawodowej nigdy nie skarżył się na ból kręgosłupa szyjnego, a zatem choroba skarżącego była tylko i wyłącznie wynikiem pracy zawodowej

— które to naruszenie miało istotny wpływ na wynik sprawy;

II. art. 106 § 3, art. 113 § 1 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a.poprzez:

a) nieuwzględnienie przez Sąd I Instancji całokształtu materiału dowodowego zgromadzonego w aktach sprawy, co miało istotny wpływ na wynik sprawy, a zwłaszcza pominięcie świadectwa pracy skarżącego w [...] nr [...]w [...] na stanowisku mechanika samochodowego w okresie od [...] września 1973 r. do [...] października 1977 r., stanowiącego łącznie z innymi dokumentami zebranymi w sprawie dowód wykonywania przez skarżącego pracy zawodowej przez okres ponad 40 lat, co mogło bezpośrednio przyczynić się do powstania zespołu cieśni nadgarstka, jak też przyczynić się do powstania innych dolegliwości skarżącego, tj. choroby zwyrodnieniowej stawów kręgosłupa z wypukliną krążka międzykręgowego C5/C6 oraz choroby zwyrodnieniowej stawów kończyn górnych oraz pominięcie i nieodniesienie się do argumentów podnoszonych przez skarżącego, w tym w odwołaniu z dnia 25 maja 2014 r., a dotyczących m.in. wykonywania pracy po 10-12 godzin dziennie, a w okresie żniw nawet po 16 godzin oraz monotypowego charakteru czynności pracowniczych, które bardzo obciążały ręce i nadgarstki skarżącego oraz okoliczności, że przed podjęciem pracy zawodowej skarżący nigdy nie cierpiał na ból kręgosłupa szyjnego, a zatem choroba skarżącego była tylko i wyłącznie wynikiem pracy zawodowej,

b) wzięcie pod uwagę przy wydawaniu rozstrzygnięcia wyłącznie orzeczeń lekarskich - co zarazem spowodowało niedostrzeżenie przez Sąd I Instancji uchybień organu administracyjnego, tj. naruszenia art. 7, 77 § 1 i art. 80 k.p.a. poprzez rozstrzygnięcie sprawy na błędnie ustalonym stanie faktycznym, a także niedostrzeżenie po stronie organu braku możliwości oceny wiarygodności orzeczeń lekarskich, które w świetle całego stanu faktycznego spraw budzą szereg wątpliwości;

III. art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez przyjęcie przez Sąd I Instancji ustaleń stanu faktycznego objętych decyzją organu administracyjnego z dnia [...] lipca 2015 r., a poczynionych z naruszeniem przepisów art. 7, 8, 11, 75 § 1, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a., tj. przyjęcie, że:

a) skarżący w trakcie swojej pracy zawodowej nie wykonywał czynności o charakterze monotypowym, co jest twierdzeniem dowolnym, niezgodnym z pozostałym materiałem dowodowym,

b) skarżący jest obciążony chorobą zwyrodnieniową stawów kręgosłupa z wypukliną krążka międzykręgowego C5/C6 i chorobą zwyrodnieniową stawów kończyn górnych - o etiologii pozazawodowej, mimo braku uargumentowania takiego pochodzenia ww. chorób,

c) przyjęcie i nieuargumentowanie, że już sama obecność tych chorób uniemożliwia stwierdzenie u skarżącego choroby zawodowej pod postacią zespołu cieśni nadgarstka - co miało istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż przesądziło o treści rozstrzygnięcia;

IV. art. 3 § 1, art. 106 § 3 w zw. z art. 113 § 1 p.p.s.a. poprzez błędną ocenę pod względem zgodności z prawem ustaleń organu administracyjnego w przedmiocie spełnienia przesłanek do stwierdzenia choroby zawodowej skarżącego, zawartych w decyzji z dnia [...] lipca 2015r., a w szczególności poprzez:

a) brak dostrzeżenia, że orzeczenia lekarskie są niepełne, niespójne i budzą wątpliwości pod względem prawidłowości dokonanej w nich oceny, podczas gdyby Sąd I instancji właściwie ocenił ten materiał dowodowy, doszedłby do wniosku przeciwnego — w tym zwłaszcza dostrzegłby, że orzeczenia lekarskie nie zostały poparte aktualnymi wynikami badań (z wyjątkiem badania emg w przypadku orzeczenia lekarskiego nr [...]), w tym badań neurologicznych, ortopedycznych i reumatologicznych, a co najwyżej oparto je o konsultacje i ocenę nieaktualnych wyników badań,

b) brak dostrzeżenia, że tezy stawiane w orzeczeniach lekarskich są wynikiem nieuargumentowanych i dowolnych przypuszczeń, zwłaszcza w zakresie, w jakim mówią, że skarżący jest obciążony chorobą zwyrodnieniową stawów kręgosłupa z wypukliną krążka międzykręgowego C5/C6 oraz chorobą zwyrodnieniową stawów kończyn górnych - o etiologii pozazawodowej oraz że już sama obecność tych chorób uniemożliwia stwierdzenie u skarżącego choroby zawodowej pod postacią zespołu cieśni nadgarstka, czy też w zakresie w jakim orzeczenie nr [...] sugeruje, że choroba zawodowa nie występuje, gdyż zespół cieśni nadgarstka występuje obustronnie (co jest sprzeczne z aktualną wiedzą medyczną),

c) brak dostrzeżenia, że orzeczenia lekarskie dotyczą różnych stanowisk pracy (w tym orzeczenie nr [...] stanowiska mechanika samochodowego, blacharza, lakiernika, spośród których skarżący zajmował tylko pierwsze),

d) w wyniku powyższego - niewyjaśnienie istotnych wątpliwości i braków materiału dowodowego w drodze przeprowadzenia dowodu z dodatkowej opinii lekarskiej,

e) niedostrzeżenie błędnych ustaleń faktycznych dokonanych przez organ administracyjny oraz naruszenia przez organ przepisów art. 7, 11, 77 § 1, art, 80, 75 § 1 k.p.a.

- które to naruszenie miało istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż uwzględnienie treści tych niekompletnych, a w związku z tym nieprawidłowych orzeczeń lekarskich zadecydowało o błędnym rozstrzygnięciu w przedmiocie oddalenia skargi;

V. art. 3 § 1, art. 151 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. i w zw. z art. 1 § 2 ustawy Prawo o ustroju sądów administracyjnych poprzez pominięcie uchybień organu administracyjnego, tj.:

a) naruszenia art. 7, 77, 107 § 3 k.p.a. poprzez nierozstrzygnięcie sprawy na podstawie całokształtu zebranego materiału dowodowego oraz niedostrzeżenie lub nie rozstrzygnięcie wątpliwości, jakie nasuwa treść orzeczeń lekarskich w drodze uzupełniającego przesłuchania lekarzy lub zażądania dodatkowej opinii od tych samych lub innych lekarzy,

b) naruszenia art. 8 i 80 k.p.a. poprzez nieuzasadnienie, dlaczego organ pominął dowód ze świadectwa pracy Skarżącego w [...] nr [...] w [...] na stanowisku mechanika samochodowego w latach 1973-1977,

c) naruszenia art. 80 k.p.a. poprzez przyjęcie, że orzeczenia lekarskie są przekonujące oraz wyczerpująco umotywowane i wyjaśniają wszelkie wątpliwości, spełniają zatem wymagania stawiane opiniom biegłego, podczas gdy są oparte na założeniach niezgodnych z prawdą i resztą materiału dowodowego w zakresie okoliczności, że skarżący w trakcie pracy zawodowej nie wykonywał czynności monotypowych pozwalających na stwierdzenie jego choroby zawodowej, na dowolnych twierdzeniach i ocenach, niepopartych żadną argumentacją i podnoszonych mimo niedokonania własnych badań, w zakresie w jakim lekarze uznają, że skarżący jest obciążony chorobą zwyrodnieniową stawów kręgosłupa z wypukliną krążka międzykręgowego C5/6 oraz chorobą zwyrodnieniową stawów kończyn górnych - o etiologii pozazawodowej, oraz że już sama obecność tych chorób uniemożliwia stwierdzenie u skarżącego choroby zawodowej pod postacią zespołu cieśni nadgarstka,

d) naruszenia art. 7, 77 § 1 k.p.a. poprzez błędne określenie zakresu postępowania dowodowego oraz zebranie materiału dowodowego w sposób niewyczerpujący, podczas gdy treść orzeczeń lekarskich jest niepełna, a zwłaszcza nie obejmuje okresu pracy skarżącego w latach 1973-1977 oraz bez żadnego uzasadnienia wyklucza zawodową etiologię choroby zwyrodnieniowej stawów kręgosłupa z wypukliną krążka międzykręgowego C5/C6 oraz choroby zwyrodnieniowej stawów kończyn górnych skarżącego, a także jedynie sugeruje i nie uzasadnia, iż choroby te nie mogą jedynie współwystępować z chorobą zawodową w postaci zespołu cieśni nadgarstka i nie być jej przyczyną - a zatem organ powinien uzupełniająco przesłuchać lekarzy lub zażądać od nich lub innych lekarzy opinii dodatkowej, co rozwiałoby wszelkie wątpliwości w zakresie wystąpienia choroby zawodowej. Naruszenie to miało istotny wpływ na wynik sprawy, jako że organ administracyjny nie dysponował pełnym materiałem dowodowym, a jednocześnie nie wziął pod uwagę wszystkich dostępnych mu dowodów, a zatem nie dokonał prawidłowej oceny materiału dowodowego, która mogła doprowadzić do wydania orzeczenia stwierdzającego chorobę zawodową skarżącego,

- co miało istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż spowodowało oddalenie skargi.

W związku z powyższymi zarzutami wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości oraz przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcie o zwrocie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. Poinformowano przy tym, że koszty pomocy prawnej świadczonej z urzędu nie zostały pokryte.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o jej oddalenie i zasądzenie od skarżącego na rzecz organu zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego według norm przepisanych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania.

W rozpoznawanej sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, o jakich mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a. i nie zachodzi żadna z przesłanek, o których mowa w art. 189 p.p.s.a., które Naczelny Sąd Administracyjny rozważa z urzędu dokonując kontroli zaskarżonego skargą kasacyjną wyroku. Wobec tego Naczelny Sąd Administracyjny przeszedł do zbadania zarzutów kasacyjnych.

Skarga kasacyjna wniesiona w niniejszej sprawie nie może odnieść zamierzonego skutku, a to z poniższych względów.

Po pierwsze, Sąd pierwszej instancji nie dopuścił się naruszenia art. 3 § 1, art. 151 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 7, art. 8, art.11, art. 75 § 1, art. 77 § 1, art. 78 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. oraz z art. 1 § 2 ustawy – Prawo o ustroju sądów administracyjnych.

Jak stanowi art. 3 § 1 p.p.s.a. sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Kryterium zaś kontroli wykonywanej przez sądy administracyjne określa art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2017r., poz. 2188), który stanowi, że jest ona sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Kontrola legalności zaskarżonych decyzji obejmuje ocenę prawidłowości zastosowania przepisów prawa i ich wykładni przez organy administracji. W świetle tych przepisów wojewódzki sąd administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję administracyjną z punktu widzenia ich zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego. Sąd wydaje wyrok po zamknięciu rozprawy na podstawie akt sprawy (art. 133 § 1 p.p.s.a.). Aktami sprawy w rozumieniu art. 133 § 1 p.p.s.a. są zarówno akta sądowe, jak i przedstawione sądowi administracyjnemu akta administracyjne. Podstawą orzekania przez ten sąd jest materiał dowodowy zgromadzony przez organy administracji publicznej w toku całego postępowania toczącego się przed organami.

Skoro Sąd wydaje wyrok na podstawie akt sprawy, to tym samym badając legalność zaskarżonej decyzji Sąd ocenia jej zgodność z prawem materialnym i procesowym w aspekcie całości zgromadzonego w postępowaniu administracyjnym materiału dowodowego. I tak też w niniejszej sprawie postąpił Sąd pierwszej instancji. Do kompetencji Sądu administracyjnego nie należy bowiem rozstrzyganie sprawy administracyjnej co do jej meritum. Zadaniem Sądu administracyjnego jest ocena zgodności z prawem zaskarżonego aktu i przeprowadzonego postępowania administracyjnego, w tym ocena, czy organ administracji publicznej w sposób wyczerpujący zebrał i rozpatrzył cały materiał dowodowy. Sąd pierwszej instancji nie ustala stanu faktycznego sprawy, a ocenia prawidłowość jego wyjaśnienia i ustalenia przez organy administracji publicznej.

Wbrew zarzutom skargi kasacyjnej, Sądowi pierwszej instancji w tym zakresie nie można skutecznie zarzucić wadliwości i twierdzić, że Sąd bezzasadnie przyjął, że organ w toku postępowania poprzedzającego wydanie zaskarżonej decyzji nie naruszył przepisów prawa procesowego. Nie można podzielić zarzutu skarżącego, że Sąd pierwszej instancji nie dostrzegł, że zebrany przez organ materiał dowodowy jest niewystarczający dla wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, a nadto pominięte zostały dokumenty znajdujące się w aktach sprawy, zwłaszcza świadectwa pracy skarżącego w [...] nr [...] w [...] na stanowisku mechanika samochodowego w okresie od [...] września 1973r. do [...] października 1977r. Organy obu instancji w uzasadnieniu decyzji wskazują na ten okres zatrudnienia skarżącego i powołują się na ocenę narażenia zawodowego na stanowisku mechanik samochodowy dotyczącą tego okresu zatrudnienia. Organy uwzględniły również kartę oceny narażenia zawodowego i wywiad zawodowy T. S. dotyczące pracy skarżącego we własnym zakładzie [...] T. S., [...] na stanowisku mechanik samochodowy (od [...] kwietnia 1978r. do nadal).

Przypomnieć należy, iż rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009r. w sprawie chorób zawodowych ( t.j. Dz. U. z 2013r., poz. 1367) określa m.in. sposób i tryb postępowania dotyczący zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych. Zgodnie z § 8 ust. 1 decyzję o stwierdzeniu choroby zawodowej albo decyzję o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej wydaje się na podstawie materiału dowodowego, a w szczególności danych zawartych w orzeczeniu lekarskim oraz formularzu oceny narażenia zawodowego pracownika lub byłego pracownika. Sąd pierwszej instancji trafnie uznał, iż organ nie ma prawa samodzielnej oceny dokumentacji lekarskiej, prowadzącej do odmiennego rozpoznania schorzenia. Rozpoznanie chorób zawodowych należy do właściwości jednostek medycznych określonych w § 5 powołanego wyżej rozporządzenia i organy inspekcji sanitarnej nie są uprawnione do samodzielnej oceny dokumentacji lekarskiej, prowadzącej do odmiennego rozpoznania schorzenia. Orzeczenia jednostek organizacyjnych służby zdrowia w kwestii rozpoznania choroby zawodowej lub braku do tego podstaw są wiążące dla organów inspekcji sanitarnej, jeżeli zostały one wydane z zachowaniem norm określonych w rozporządzeniu w sprawie chorób zawodowych (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 3 marca 2015r., sygn. akt II OSK 1872/13; z dnia 28 stycznia 2015r., sygn. akt II OSK 1567/13 – CBOSA; z dnia 24 lutego 1998r., I SA 1520/97, ONSA 1998/4/150, z dnia 23 lipca 2003r., I SA 108/03, LEX nr 160259, z dnia 24 maja 2001r., SA 1801/00,LEX nr 77663, z dnia 2 czerwca 1998r., I SA 225/98, LEX nr 45827). Zaznaczyć też należy, iż właściwym do orzekania w zakresie chorób zawodowych jest lekarz spełniający wymagania kwalifikacyjne określone w przepisach wydanych na podstawie art. 9 ust. 3 ustawy z dnia 27 czerwca 1997 r. o służbie medycyny pracy (t.j. Dz. U. z 2014 r., poz. 1184 ze zm.) zatrudniony w jednej z jednostek orzeczniczych, o których mowa w ust. 2 i 3 - § 5 ust. 1 rozporządzenia.

W niniejszej sprawie Sąd pierwszej instancji dokonał prawidłowej oceny decyzji i orzeczeń lekarskich. Sąd pierwszej instancji stwierdzając, że w toku postępowania administracyjnego skarżący był badany w [...] Wojewódzkim Ośrodku Medycyny Pracy w [...] oraz w Instytucie Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w [...], uznał, iż orzeczenia wydane przez upoważnionych do tego lekarzy zostały poprzedzone analizą zgromadzonej dokumentacji, są przekonujące i wyjaśniają wszelkie wątpliwości. Sąd pierwszej instancji podkreślił, że orzeczenie [...]WOMP w [...] z dnia 13 lutego 2013r. poprzedzone było badaniem lekarskim skarżącego w dniu 5 listopada 2012r. i dodatkowymi badaniami (m.in. badanie emg) oraz konsultacjami: neurologiczną, ortopedyczną i reumatologiczną, a także analizą dokumentacji /wyniki badań/ z wcześniejszego okresu. Także Instytut Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w [...] w trakcie pobytu skarżącego w Klinice - skarżący na badaniach przebywał dwukrotnie: od [...] czerwca 2013r. do [...] czerwca 2013r. i od [...] listopada 2013r. do dnia [...] listopada 2013r. - przeanalizował dokumentację medyczną odnośnie schorzeń obwodowego układu nerwowego i kartę oceny narażenia zawodowego oraz przeprowadził konsultacje specjalistyczne: neurologiczną i ortopedyczną. Jednostki orzecznicze I i II stopnia stwierdziły brak podstaw do rozpoznania choroby zawodowej wymienionej pod poz. 20.1 w wykazie chorób zawodowych, stanowiącym załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009r. w sprawie chorób zawodowych, przy czym wyjaśniły przyczyny braku podstaw do rozpoznania tej choroby zawodowej, pomimo narażenia na sposób wykonywania pracy i rozpoznania klinicznego tej jednostki chorobowej. Jednostki orzecznicze podkreśliły, że brak jest związku przyczynowo-skutkowego między pracą a schorzeniem, szczegółowa analiza narażenia zawodowego nie przedstawia charakterystycznego obciążenia kończyn, które można by łączyć z etiologią zespołu cieśni w obrębie nadgarstka, a nadto wykonane badania specjalistyczne wykazały szereg typowych pozazawodowych przyczyn, które wykluczają zawodowy charakter schorzenia.

Okoliczność, iż Sąd akceptuje ustalony przez organ administracji publicznej stan faktyczny sprawy i podjęte rozstrzygnięcie nie oznacza automatycznie, że dopuścił się naruszenia wskazanych wyżej przepisów procedury sądowoadministracyjnej.

Wyjaśnić należy, iż podstawą zatem orzekania przez ten sąd jest materiał dowodowy zgromadzony przez organy administracji publicznej w toku całego postępowania toczącego się przed wymienionymi organami. Sąd bierze ponadto pod uwagę fakty powszechnie znane (art. 106 § 4 p.p.s.a.), a także dowody uzupełniające z dokumentów, o których mowa w art. 106 § 3 p.p.s.a. Stosownie do art. 106 § 3 p.p.s.a. Sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające, ale wyłącznie z dokumentów i to pod warunkiem, że jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Przepis ten nie daje jednak Sądowi uprawnienia do powoływania biegłych w toku postępowania sądowoadministracyjnego.

Sąd pierwszej instancji nie dopuścił się także naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. Sąd pierwszej instancji ocenił wnikliwie postępowanie przeprowadzone przed organami obu instancji i wypowiedział się w zakresie podniesionych przez skarżącego zarzutów. Przypomnieć należy, iż przedstawienie w uzasadnieniu wyroku Sądu administracyjnego podstawy prawnej wyroku oraz jej wyjaśnienie polega zarówno na wskazaniu przepisów regulujących rozpatrywany stan faktyczny jak i wyjaśnieniu, dlaczego w konkretnej sytuacji prawnej mają zastosowanie powołane przepisy. Uzasadnienie wyroku powinno być tak sporządzone, aby wynikało z niego dlaczego Sąd uznał zaskarżone orzeczenie za zgodne lub niezgodne z prawem. Zarzut naruszenia tego przepisu jest skuteczny wówczas, gdyby Sąd pierwszej instancji nie wyjaśnił w sposób adekwatny do celu, jaki wynika z tego przepisu, dlaczego nie stwierdził w rozpatrywanej sprawie naruszenia przez organy administracji przepisów prawa materialnego ani przepisów procedury w stopniu, który mógłby mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia. Z naruszeniem art. 141 § 4 p.p.s.a. mamy do czynienia w przypadku, gdy uzasadnienie nie odpowiada wymogom tego przepisu, przy czym nie każde naruszenie art. 141 § 4 p.p.s.a. może stanowić skuteczną podstawę skargi kasacyjnej a jedynie takie, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.).

W niniejszej sprawie uzasadnienie zaskarżonego wyroku odpowiada wymogom art. 141 § 4 p.p.s.a. W szczególności Sąd pierwszej instancji ocenił przeprowadzone postępowanie administracyjne, wskazał podstawę prawną wyroku (art. 151 p.p.s.a.) i wyjaśnił przyczyny podjętego rozstrzygnięcia. Sąd pierwszej instancji wypowiedział się we wszystkich kwestiach istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy odwołując się do materiału dowodowego sprawy. Uzasadnienie zaskarżonego wyroku w tym zakresie opiera się na konkretnych danych. Odrębną kwestię stanowi zasadność stanowiska wyrażonego przez Sąd pierwszej instancji. Okoliczność, że stanowisko zajęte przez Sąd pierwszej instancji jest odmienne od prezentowanego przez skarżącego nie oznacza, że takie uzasadnienie wyroku nie odpowiada wymogom ustawowym. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.