Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 3320/15
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2017-10-17 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Skarbu Państwa
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 3 ust. 2 w zw. z art. 26
journal: Dz.U. 2005 nr 169 poz 1418
law: Ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej   Polskiej

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Maciej Dybowski, Sędzia NSA Czesława Nowak-Kolczyńska (spr.), Sędzia del. WSA Ewa Kręcichwost-Durchowska, Protokolant asystent sędziego Katarzyna Czuduk, po rozpoznaniu w dniu 17 października 2017 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Ministra Skarbu Państwa od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 8 lipca 2015 r. sygn. akt I SA/Wa 609/15 w sprawie ze skargi P. D. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] lutego 2015 r. nr [...] w przedmiocie potwierdzenia prawa do rekompensaty za mienie pozostawione poza obecnymi granicami RP 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji na rzecz P. D. kwotę 180 (sto osiemdziesiąt) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 8 lipca 2015 r. po rozpoznaniu sprawy ze skargi P. D. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z [...] lutego 2015 r. w przedmiocie potwierdzenia prawa do rekompensaty za mienie pozostawione poza obecnymi granicami RP, uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wojewody Łódzkiego z [...] grudnia 2014 r. oraz stwierdził, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. Jednocześnie Sąd zasądził od Ministra Skarbu Państwa na rzecz skarżącego 457 złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Wyrok ten został wydany w następujących okolicznościach sprawy.

Pismem z [...] grudnia 1988 r. W. S. wystąpił do Urzędu Dzielnicowego Łódź-[...] z wnioskiem o potwierdzenie prawa do rekompensaty za pozostawiony na Kresach Wschodnich majątek.

Organ ustalił, że jak wynika z postanowienia Sądu Rejonowego w Łodzi z [...] października 1988 r., sygn. akt [...], na podstawie działu spadku po J. S., W. S. stał się osobą uprawnioną do wystąpienia z roszczeniem przeciwko Skarbowi Państwa o zaliczenie wartości mienia pozostawionego w S. – ZSRR przez jego ojca J. S. Z wyroku Sądu Wojewódzkiego w Łodzi z [...] sierpnia 1988 r., sygn. akt [...], z powództwa W. S. przeciwko Skarbowi Państwa o ustalenie prawa, wynika, że spadkobiercy J. S.: W. S., J. S., H. S. i B. S. pozostawili zabudowaną nieruchomość w miejscowości S. – przy ul. [...] nr [...].

Postanowieniem Sądu Rejonowego w Łodzi z [...] sierpnia 1991 r., sygn. akt [...] potwierdzono, że spadek po W. S. zmarłym w dniu [...] lutego 1990 r. na podstawie testamentu nabył w całości P. D. Spadek zaś po H. S., zmarłej w dniu [...] maja 1955 r., jak wynika z postanowienia Sądu Rejonowego w Łodzi z dnia [...] czerwca 1988 r., sygn. akt [...], na podstawie ustawy nabyli: W. S., J. S. oraz B. S. Z postanowienia Sądu Rejonowego w Łodzi z dnia [...] maja 1988 r., sygn. akt [...] wynika, że spadek po B. S. zmarłym w dniu [...] lutego 1970 r. na podstawie ustawy nabyli: J. S. oraz W. S.

Postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2004 r. Prezydent Miasta Łodzi przekazał wniosek W. S. z [...] grudnia 1988 r. do rozpatrzenia właściwemu w sprawie Wojewodzie Łódzkiemu.

Pismem z [...] grudnia 2008 r. P. D. ponowił wniosek o potwierdzenie prawa do rekompensaty za nieruchomości pozostawione przez J. S. w Kresach Wschodnich.

Wojewoda Łódzki decyzją z [...] grudnia 2014 r. potwierdził P. D. prawo do ½ części rekompensaty z tytułu pozostawienia przez J. S. nieruchomości pozostawionej w S., przy ul. [...] nr [...] tj. poza obecnymi granicami Rzeczpospolitej Polskiej.

Z załączonej do akt sprawy karty ewidencyjnej wynika, że W. S. opuścił S. oraz przybył na obecne tereny RP w dniu [...] listopada 1945 r.

Pismem z dnia [...] grudnia 2012 r. Wojewoda Łódzki na podstawie art. 6 ust. 6 wezwał P. D. do uzupełnienia wniosku o brakujące dowody wymagane ustawą z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2005 r. Nr 169, poz. 1418 ze zm.).

Postanowieniem z [...] maja 2014 r. Wojewoda Łódzki uznał, że P. D. spełnił przesłanki warunkujące potwierdzenie prawa do rekompensaty oraz wezwał stronę do wskazania jednej z form realizacji prawa do rekompensaty oraz do przedłożenia operatu szacunkowego ustalającego wartość nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami RP.

Potwierdzając P. D. prawo do ½ części rekompensaty Wojewoda przyjął, że własność pozostawionych przez J. S. w [...] nieruchomości przeszła tytułem spadkobrania na W. S., J. S., H. S. oraz B. S. Organ stwierdził, iż postanowienie o dziale spadku po J. S. nie jest dokumentem na podstawie, którego można stwierdzić, że W. S. został wskazany jako jedyny uprawniony do rekompensaty w przypadku pozytywnego zakończenia sprawy. Z uwagi na powyższe, zdaniem Wojewody Łódzkiego, stronie należy się jedynie ½ części rekompensaty za pozostawiony na [...] majątek. Organ stwierdził, że ½ części rekompensaty przypadającej J. S. nie została potwierdzona, ponieważ ww. osoba lub jej ewentualni spadkobiercy nie przyłączyli się do prowadzonego przed Wojewodą Łódzkim postępowania.

Od powyższej decyzji odwołanie złożył P. D. stwierdzając, że jest uprawniony do całości rekompensaty, jaka przysługuje mu z tytułu działu spadku po J. S.

Minister Skarbu Państwa decyzją z [...] lutego 2015 r. utrzymał w mocy kwestionowaną decyzję. Zdaniem Ministra Skarbu Państwa Wojewoda Łódzki słusznie potwierdził stronie prawo do rekompensaty w zakresie ½ części pozostawionych nieruchomości na Kresach Wschodnich. Z wyroku Sądu Wojewódzkiego w Łodzi z dnia [...] sierpnia 1988 r. wynika bowiem, że spadkobiercy J. S.: W. S., J. S., H. S., B.S. pozostawili zabudowaną nieruchomość w miejscowości S. – przy ul. [...] nr [...]. Powyższy wyrok dowodzi zatem, że nieruchomość pozostawiona na Kresach Wschodnich była współwłasnością czterech osób, z czego W. S. przypada ¼ części przedmiotowej nieruchomości. Na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego w Łodzi z [...] czerwca 1988 r. W. S., J.S., B. S. nabyli spadek po współwłaścicielce pozostawionych nieruchomości – H. S., każdy z nich w 1/3 części. Na mocy postanowienia Sądu Rejonowego w Łodzi z [...] maja 1988 r. J. S. oraz W. S. nabyli spadek po współwłaścicielu pozostawionych nieruchomości – B. S., w ½ części każdy z nich.

Z powyższych dokumentów wynika zatem, że W. S. był współwłaścicielem nieruchomości w zakresie ¼ części. Natomiast w wyniku spadkobrania po W. S. (postanowienie Sądu Rejonowego w Łodzi z [...] sierpnia 1991 r., sygn. akt [...]) P.D. stał się następcą prawnym trzech spośród czterech współwłaścicieli pozostawionych nieruchomości, tj. W. S., H. S. oraz B. S. i tym samym uzyskał w zakresie nabytego udziału spadkowego prawo do rekompensaty przysługujące wyżej wymienionym w pozostawionej nieruchomości.

Na podstawie załączonej do akt sprawy karty ewidencyjnej oraz zaświadczenia Głównego Pełnomocnika P.K.W.N. z dnia [...] maja 1945 r. Minister Skarbu Państwa ustalił, że W. S. opuścił S. oraz przybył na obecne tereny RP w dniu [...] listopada 1945 r. W opinii organu odwoławczego karta ewidencyjna oraz ww. zaświadczenie potwierdza również fakt posiadania obywatelstwa polskiego przez W. S. oraz przesłankę zamieszkiwania na byłych terenach RP.

Na podstawie pisma Magistratu Miasta S. z [...] sierpnia 1929 r. oraz przedmiaru i kosztorysu na budowę domu mieszkalnego parterowego murowanego w Stryju Minister Skarbu Państwa ustalił, iż na dzień 1 września 1939 r. właścicielem pozostawionych nieruchomości był J. S.(do chwili śmierci w 1943 r.). W ocenie Ministra Skarbu Państwa fakt posiadania przez wyżej wymienionego obywatelstwa polskiego potwierdza postanowienie Sądu Rejonowego w Łodzi z dnia [...] października 1988 r.

Zdaniem Ministra Skarbu Państwa w niniejszym postępowaniu możliwe jest jedynie potwierdzenie prawa do rekompensaty w zakresie udziału, jaki W. S. posiadał we własności pozostawionych nieruchomości oraz w zakresie udziałów jakie W. S. nabył z tytułu spadkobrania po współwłaścicielach tej nieruchomości, tj. po B. S. oraz H. S. Zatem, wbrew stanowisku strony, nie jest możliwe potwierdzenie prawa do rekompensaty w zakresie całości 20 % wartości nieruchomości pozostawionej w S. Przede wszystkim W. S. jako jedyny ze współwłaścicieli pozostawionych nieruchomości wystąpił z wnioskiem o potwierdzenie prawa do rekompensaty. Z akt sprawy wynika, że pierwszy wniosek w tej sprawie W. S. złożył do Urzędu Dzielnicowego Łódź-[...] w 1988 r. (pismo z dnia [...] grudnia 1988 r.). Zdaniem Ministra Skarbu Państwa to, iż W. S. złożył swój wniosek pod rządami art. 81 ust. 4 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, nie oznacza, iż postępowanie zostało wszczęte wobec wszystkich współwłaścicieli przedmiotowej nieruchomości. Powyższy artykuł przewiduje przysługiwanie uprawnień łącznie wszystkim spadkobiercom właściciela nieruchomości pozostawionych, nie zaś wszystkim współwłaścicielom pozostawionych nieruchomości. Tak więc wniosek złożony przez W. S. w 1988 r. wszczął postępowanie wyłącznie wobec wnioskodawcy (współwłaściciela nieruchomości). Postępowanie to nie zostało natomiast zdaniem organu wszczęte w imieniu pozostałych współwłaścicieli, tj. wobec J. S., H. S. i B. S. Fakt, że strona niniejszego postępowania uzyskała potwierdzenie prawa do rekompensaty w większym zakresie niżeli wynika to z wyroku Sądu Wojewódzkiego w Łodzi z dnia [...] sierpnia 1988 r. (sygn. akt [...]) jest wynikiem nabycia spadku po H. S. oraz B. S. oraz złożenia przez P.D. późniejszego wniosku z dnia [...] grudnia 2008 r., w którym wyżej wymieniony wystąpił o potwierdzenie prawa do rekompensaty za całość pozostawionych na Kresach Wschodnich nieruchomości.

Skoro zatem z wyroku Sądu Wojewódzkiego w Łodzi z [...] sierpnia 1988 r., sygn. akt [...], wynika, że współwłaścicielami pozostawionych nieruchomości byli W. S., J. S., H. S. oraz B. S., to postanowienie o dziale spadku upoważniające W.S. do ubiegania się o całość rekompensaty za pozostawione mienie jest nieskuteczne na gruncie ustawy z dnia 8 lipca 2005 r., która możliwość ubiegania się o potwierdzenie prawa do rekompensaty przyznaje jedynie właścicielowi lub współwłaścicielowi nieruchomości oraz jego spadkobiercy (art. 2 i art. 3 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r.).

Jednocześnie Minister nie zgodził się ze stanowiskiem Wojewody Łódzkiego, który wskazał, iż ½ części rekompensaty przypadającej J. S. nie została potwierdzona, ponieważ ww. osoba lub jej ewentualni spadkobiercy nie przyłączyli się do prowadzonego przed Wojewodą Łódzkim postępowania. Z akt sprawy nie wynika, również, że J. S. wskazał P. D. jako uprawnionego do dochodzenia jego części rekompensaty. Minister zaznaczył, że w aktach sprawy brak jest wniosku J. S. (wnioski złożyli jedynie W. S. w 1988 r. oraz P. D. w 2008 r., każdy w swoim imieniu). Wobec J. S. nie zostało zatem wszczęte postępowanie administracyjne. Tym samym uzależnienie potwierdzenia prawa do rekompensaty od przystąpienia J. S. do toczącego się postępowania nie znajduje, zdaniem organu odwoławczego, uzasadnienia prawnego.

Na decyzję Ministra Skarbu Państwa skargę złożył P. D.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał skargę za zasadną i na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., dalej: p.p.s.a.), uchylił obie wydane w sprawie decyzje.

Sąd podkreślił, że J. S. zmarł [...] listopada 1943 r., a spadek po nim nabyły dzieci (w tym pozostawioną nieruchomość) W. S., J. S., H. S. i B. S. Na skutek postanowienia dotyczącego działu spadku rodzeństwo wskazało W. S. jako jedyną osobę uprawnioną do ekwiwalentu za mienie pozostawione przez ich ojca J. S. Natomiast jedynym spadkobiercą W. S., zm. [...] lutego 1990 r. na podstawie testamentu został wnuk P. D. (skarżący). Sąd uznał, wbrew stanowisku organu, że skuteczne nabycie uprawnień do ekwiwalentu (rekompensaty) przez W. S. nastąpiło już na skutek wydania przez Sąd postanowienia o dziale spadku (będącego nadal w obrocie prawnym). Odbyło się to w czasie obowiązywania art. 88 ust. 2 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, w brzmieniu z marca 1988 r. (Dz. U. Nr 22, poz. 99 ze zm.), którego odpowiednikiem w tekście jednolitym z 1991 r. (Dz. U. z 1991 r. Nr 30, poz.127) był art. 81 ust. 3. Z przepisu tego wynikało, że zaliczenie wartości mienia nieruchomego, o którym mowa w ust. 1, następuje na rzecz właściciela tego mienia lub wskazanej przez niego jednej osoby uprawnionej do dziedziczenia ustawowego. Dopiero następny ustęp stanowił, że w razie śmierci właściciela mienia nieruchomego pozostawionego za granicą uprawnienia wynikające z ust. 1 (do zaliczenia na poczet ceny nabycia nieruchomości lub opłaty za użytkowanie wieczyste – obecnie prawo do rekompensaty) przysługują łącznie wszystkim jego spadkobiercom lub jednemu z nich, wskazanemu przez osoby uprawnione.

Skoro zatem, jak podkreślił Sąd, takie wskazanie nastąpiło skutecznie w dniu [...] października 1988 r., to po tym czasie W. S. należy traktować tak jak właściciela pozostawionej poza granicami nieruchomości i jedynego uprawnionego do ekwiwalentu. Kolejność uprawnień do ekwiwalentu (rekompensaty) była bowiem następująca: właściciel lub osoba wskazana przez niego z kręgu spadkobierców ustawowych, a dopiero w razie śmierci właściciela jego spadkobiercy lub osoba przez nich wskazana. Wprowadzając ustawę z 2005 r. ustawodawca w żadnym z przepisów nie unieważnił skutków czynności polegającej na wskazaniu w przeszłości przez właściciela pozostawionej poza granicami nieruchomości lub jego spadkobierców, jednego ze spadkobierców, jako osoby uprawnionej do ekwiwalentu (rekompensaty), który w ten sposób nabył zdaniem Sądu skutecznie określone prawa majątkowe. Ustawodawca nie mógł zresztą tego uczynić pozostając w zgodzie z Konstytucją (zob. art. 64 ust. 1 i 2 w zw. z art. 2). Nie ograniczył też skutków tej czynności na przyszłość, tj. w stosunku do postępowań toczących się pod rządami ustawy 2005 r.

Skoro tak, to uprawnienia przysługujące osobie wskazanej w przeszłości (przed dniem wejścia w życie ustawy z 2005 r.) przez właściciela pozostawionej nieruchomości (lub przez jego spadkobierców, w sytuacji gdy właściciel zmarł, sam nie wskazując żadnej osoby), muszą być respektowane na gruncie obecnej ustawy, ze wszystkimi skutkami z tego wynikającymi, również tym, że spadkobiercy, którzy zostali wskazani przez właściciela nieruchomości lub przekazali swoje uprawnienia na rzecz jednego z nich po śmierci właściciela, ale przed dniem wejścia w życie ustawy z 2005 r., nie mogą już obecnie skorzystać z prawa do rekompensaty.

Przytaczając następnie treść przepisu art. 3 ust. 2 ustawy z 2005 r. Sąd wskazał, że skoro ustawodawca nie uregulował odrębnie w 2005 r. sytuacji prawnej osób wskazanych przed dniem wejścia w życie obecnej ustawy – przez właściciela lub spadkobierców właściciela pozostawionej nieruchomości – jako uprawnionych do rekompensaty, to postępując w zgodzie z Konstytucją osoby takie należy traktować jak właścicieli pozostawionego mienia, w rozumieniu art. 3 ust. 2 ustawy z 2005 r. Odnosząc powyższe rozważania do rozpoznawanej sprawy Sąd przyjął, że po śmierci J. S. "prawo do rekompensaty przysługiwało wszystkim jego spadkobiercom, albo niektórym z nich wskazanym przez pozostałych spadkobierców" (art. 3 ust. 2 ustawy z 2005 r.). Jeśli więc W. S. został wskazany przez pozostałych spadkobierców J. S. jako jedyny uprawniony do rekompensaty (i to w formie postanowienia o dziale spadku pozostającego nadal w obrocie prawnym), to jego następcy prawnemu (skarżącemu) P. D., prawo to należy się też w całości, z uwzględnieniem wcześniejszego "zaliczenia" dokonanego na rzecz jego dziadka W. S. – art. 13 ust. 2 i 3 ustawy z 2005 r.

Sąd podzielił przy tym pogląd wyrażony przez skarżącego w odwołaniu, że w przedmiocie działu spadku Sąd nie jest uprawniony do udzielania pełnomocnictwa do działania jedynie w imieniu pozostałych spadkobierców. Sąd w tym postępowaniu decyduje jak podzielić majątek jaki pozostawił spadkobierca. W przedmiotowym przypadku jest to prawo do ekwiwalentu (rekompensaty), a nie prawo do złożenia wniosku, bez prawa otrzymania rekompensaty (ekwiwalentu) w całości. Gdyby spadkobiercy chcieli jedynie upoważnić jednego z nich do wystąpienia w imieniu wszystkich z wnioskiem to nie byłoby zdaniem Sądu koniecznym wydawanie postanowienia w przedmiocie działu spadku. Dlatego też zdaniem Sądu, skarżący jest uprawniony do otrzymania rekompensaty w pełnej wysokości z tytułu pozostania poza obecnymi granicami RP nieruchomości w S. przy ul. [...], w województwie [...].

W tej sytuacji Sąd uznał, że decyzje organów obu instancji wydane zostały z naruszeniem prawa materialnego – art. 3 ust. 2 w zw. z art. 26 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. oraz art. 64 ust. 1 i 2 w zw. z art. 2 Konstytucji RP, które miało wpływ na wynik sprawy.

W skardze kasacyjnej wniesionej od powyższego wyroku Minister Skarbu Państwa, reprezentowany przez radcę prawnego, podniósł zarzuty naruszenia następujących przepisów prawa materialnego:

1. art. 3 ust. 2 w zw. z art. 26 ustawy o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 64 ust. 1 i 2 w zw. z art. 2 Konstytucji RP poprzez niewłaściwą wykładnię przejawiającą się w uznaniu, że Sąd Rejonowy w Łodzi w orzeczeniu z dnia [...] października 1988 r., sygn. akt [...], dokonał skutecznego podziału prawa do rekompensaty;

2. art. 4 ustawy o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej poprzez jego niezastosowanie i przyjęcie, że prawo do rekompensaty wchodzi w skład spadku i w związku z tym może być skutecznie cedowane na inne osoby w drodze postanowienia o dziale spadku;

3. art. 27 ustawy o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej poprzez jego niezastosowanie w konsekwencji czego Sąd I instancji uznał, iż czynności (wskazania) dokonane przed wejściem w życie ww. ustawy, które nie spełniają wymogów ww. ustawy, są nadal skuteczne.

Wskazując na powyższe wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz zasądzenie od skarżącego na rzecz organu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną P.D., reprezentowany przez adwokata, wniósł o oddalenie tej skargi i zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zdołała podważyć zasadności zaskarżonego wyroku, który pomimo błędnego uzasadnienia odpowiada prawu.

W myśl powołanego w skardze kasacyjnej art. 3 ust. 2 ustawy o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej, w przypadku śmierci właściciela nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, prawo do rekompensaty przysługuje wszystkim spadkobiercom albo niektórym z nich, wskazanym przez pozostałych spadkobierców, jeżeli spełniają wymóg określony w art. 2 pkt 2. Wskazanie osoby uprawnionej do rekompensaty następuje przez złożenie oświadczenia z podpisem poświadczonym notarialnie lub przed organem administracji publicznej albo przez złożenie oświadczenia w polskiej placówce konsularnej. Zgodnie z art. 4 pow. ustawy, prawo do rekompensaty potwierdzone na podstawie tej ustawy albo odrębnych przepisów jest niezbywalne.

Kwestia prawa do rekompensaty zabużańskiej jako składnik spadku była przedmiotem pogłębionych wypowiedzi sądów administracyjnych. W wyroku z dnia 24 maja 2016 r., sygn. akt I OSK 2025/14 (CBOSA), Naczelny Sąd Administracyjny szeroko przywołując dotychczasowe orzecznictwo potwierdził, że prawo do rekompensaty zabużańskiej jest prawem publicznoprawnym, powstającym – po stronie spadkobiercy – nie z mocy faktu samego spadkobrania, a na podstawie przepisów ustawy zabużańskiej, a więc nie jest prawem cywilnym, objętym dyspozycją art. 922 § 1 kodeksu cywilnego, i z tego względu nie wchodzi w skład spadku. Z powyższego wyprowadzono wniosek, że skoro prawo spadkobierców do rekompensaty wywodzone jest z prawa nieżyjącego właściciela pozostawionego mienia, to udziały poszczególnych spadkobierców w tym prawie są uwarunkowane wielkością przynależnych im udziałów spadkowych. Przepis art. 3 ust. 2 ww. ustawy nie stanowi wymogu wykazania ciągłości dziedziczenia prawa do rekompensaty, ale tylko następstwa prawnego – tu spadkobrania, jeśli idzie o osoby wskazujące uprawnionego do rekompensaty.

Podzielając powyższe wywody Naczelny Sąd Administracyjny w składzie orzekającym uznał przeprowadzoną w tym zakresie przez Sąd I instancji wykładnię art. 3 ust. 2 ustawy o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, za błędną. Jak zasadnie zauważa skarga kasacyjna, nie było możliwe skuteczne przeniesienie prawa do rekompensaty w drodze postanowienia o dziale spadku. W okolicznościach rozpoznawanej sprawy Sąd I instancji w sposób nieuzasadniony przyjął zatem, że warunki określone w powyższym przepisie zostały wypełnione i w wyniku postanowienia Sądu Rejonowego w Łodzi z [...] października 1988 r., [...] o dziale spadku po J. S., jedynym uprawnionym do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej jest W. S., a w wyniku spadkobrania po nim - P. D. Nie budzi natomiast wątpliwości, że forma i przedmiot orzeczenia, z jakiego Sąd I instancji wyprowadził uprawnienie dla możliwości przyjęcia, iż prawo do rekompensaty przysługuje skarżącemu w pełnej wysokości, nie odpowiadają warunkom przewidzianym w art. 3 ust. 2 zdanie drugie ww. ustawy, co dodatkowo wzmacnia argumentację skargi kasacyjnej o naruszeniu przez Sąd I instancji tego przepisu przez jego błędną wykładnię. W tej sytuacji należało uznać, że złożony przez P. D. wniosek mógł zostać rozpoznany jedynie jako pochodzący od spadkobiercy współwłaściciela nieruchomości.

Jednocześnie zaznaczyć należy, że w uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego w składzie siedmiu sędziów z dnia 9 października 2017 r., sygn. akt I OPS 3/17 (CBOSA), przyjęto, iż złożenie wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty przez osobę uprawnioną w terminie określonym w art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, skutkuje wszczęciem postępowania administracyjnego również w stosunku do wszystkich pozostałych uprawnionych w rozumieniu art. 3 tej ustawy. Jak zauważono w uzasadnieniu tej uchwały, wymienione w art. 8 ust. 1 tej ustawy elementy decyzji, o której mowa w art. 5 ust. 3, wskazują na celowość załatwienia sprawy o potwierdzenie prawa do rekompensaty jednym rozstrzygnięciem. Mając na uwadze powyższe, uchylenie wydanych w sprawie decyzji usprawiedliwia okoliczność, że postępowanie w przedmiocie potwierdzenia prawa do rekompensaty powinno być prowadzone przy udziale współuprawnionych spadkobierców. W tym zakresie uwzględnieniu podlegać będą złożone w przypisanej formie oświadczenia o przeniesieniu swoich praw na pozostałych spadkobierców, które – co ważne – nie są ograniczone datą 31 grudnia 2008 r. Rolą organów będzie zatem, w ponownie prowadzonym postępowaniu, ustalić wszystkie strony postępowania i zapewnić im, stosownie do art. 10 k.p.a., udział w postępowaniu, a następnie orzec o całości uprawnienia.

Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną na podstawie art. 184 p.p.s.a. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 2 p.p.s.a., zgodnie z którym w razie oddalenia skargi kasacyjnej strona, która wniosła skargę kasacyjną, obowiązana jest zwrócić niezbędne koszty postępowania kasacyjnego poniesione przez skarżącego - jeżeli zaskarżono skargą kasacyjną wyrok sądu pierwszej instancji uwzględniający skargę. Zgodnie zaś z uchwałą NSA w składzie siedmiu sędziów z dnia 19 listopada 2012 r., sygn. II FPS 4/12 (ONSAiWSA z 2013 r. nr 3 poz. 38) art. 204 i art. 205 § 2 - 4 w związku z art. 207 § 1 p.p.s.a. wraz z właściwymi przepisami odrębnymi, do których odsyła art. 205 § 2 i 3 tej ustawy, stanowią podstawę do zasądzenia zwrotu kosztów za wniesienie sporządzonej przez profesjonalnego pełnomocnika odpowiedzi na skargę kasacyjną. Wobec powyższego, o wysokości kosztów postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie powołanych wyżej przepisów, zasądzając kwotę 180 zł na rzecz skarżącego.