Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 3192/19
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2022-01-04 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Skarżony organ: Minister Insfrastruktury i Budownictwa
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną

SENTENCJA

Dnia 4 stycznia 2022 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Jolanta Rudnicka Sędziowie: sędzia NSA Iwona Bogucka sędzia del. WSA Arkadiusz Blewązka (spr.) po rozpoznaniu w dniu 4 stycznia 2022 roku na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej B[...]i E[...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 28 marca 2019 r., sygn. akt IV SA/Wa 2958/18 w sprawie ze skargi B[...] i E[...] na postanowienie Ministra Inwestycji i Rozwoju z dnia 27 sierpnia 2018 r. nr D[...] w przedmiocie sprostowania oczywistej omyłki pisarskiej oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 28 marca 2019 r., IV SA/Wa 2958/18 oddalił skargę B[...] i E[...]na postanowienie Ministra Inwestycji i Rozwoju z dnia 27 sierpnia 2018 r. nr D[...] w przedmiocie sprostowania oczywistej omyłki pisarskiej.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiodły B[...] i E[...], zaskarżając wyrok w całości i zarzucając:

1. naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 7 i art. 77 k.p.a., które miało istotny wpływ na wynik sprawy przez uznanie, że organy administracji wyczerpująco i prawidłowo przeprowadziły postępowanie dowodowe;

2. rażące naruszenie art. 113 § 1 k.p.a. przez niewłaściwe zastosowanie, albowiem sprostowanie decyzji w trybie art. 113 k.p.a. nie może dotyczyć numeru działki, albowiem w tym zakresie nie podpada to pod pojęcie błędu czy omyłki w rozumieniu tej normy;

3. rażące naruszenie art. 113 § 1 i 3 k.p.a. przez potraktowanie jako oczywistej omyłki oznaczenia działki podlegającej wywłaszczeniu na podstawie uznania, iż działka wskazana w treści decyzji wywłaszczeniowej "nie była przedmiotem jakichkolwiek analiz organu wywłaszczeniowego, w odróżnieniu od działki pgr 462/238", co w ocenie Sądu I instancji determinuje i uprawnia inne oznaczenie działki w decyzji wywłaszczeniowej;

4. rażące naruszenie art. 7 k.p.a. przez pominięcie skutków wynikających z prawomocnego wyroku Sądu Rejonowego w Katowicach – Wschód Wydział I Cywilny z dnia 21 października 2009 r., I C 529/09/12 dotyczącego uzgodnienia treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym przez uznanie możliwości dokonania oznaczenia właścicieli nieruchomości wynikających z tego orzeczenia w drodze sprostowania oczywistej omyłki pisarskiej w trybie art. 113 § 1 i 2 k.p.a.

Mając powyższe zarzuty na uwadze wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i uchylenie zaskarżonej decyzji, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej powyższe zarzuty szerzej umotywowano.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna okazała się niezasadna.

Na wstępie należy zauważyć, iż sprawę niniejszą rozpoznano na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U.2000.1842 ze zm.), który pozwala przewodniczącemu zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Powyższa regulacja nie przewiduje konieczności uzyskania zgody strony na rozpoznanie sprawy w powyższym trybie.

Postępowanie kasacyjne oparte jest na zasadzie związania Naczelnego Sądu Administracyjnego granicami skargi kasacyjnej i podstawami zaskarżenia wskazanymi w tej skardze. Jedynie w przypadku, gdyby zachodziły przesłanki, powodujące nieważność postępowania sądowoadministracyjnego, określone w art. 183 § 2 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny mógłby podjąć działania z urzędu, niezależnie od zarzutów wskazanych w skardze kasacyjnej. W niniejszej sprawie nie stwierdzono takich przesłanek.

Przechodząc do oceny zarzutów kasacyjnych wypada zauważyć, iż autor kasacji naruszenie art. 7 i art. 113 § 1 i 3 k.p.a. uznał za "rażące". Nie wskazał jednak co rozumie pod tym pojęciem, a w szczególności nie powiązał tak zakwalifikowanego naruszenia prawa z konkretnym przepisem, odwołującym się do przesłanki "rażącego naruszenia prawa", choćby art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Powyższe nakazuje uznać, iż postawione w skardze kasacyjnej zarzuty oparte zostały na podstawie kasacyjnej z art. 174 pkt 2 p.p.s.a.

Przedmiotem oceny prawnej wyrażonej w zaskarżonym wyroku pozostawało postanowienie o sprostowaniu oczywistej omyłki pisarskiej zawartej w decyzji o wywłaszczeniu. Konstatacja ta jest istotna bowiem determinuje zakres postępowania prowadzonego w niniejszej sprawie, w szczególności wskazuje zakres niezbędnych wyjaśnień służących zbadaniu istoty tego rodzaju sprawy procesowej. Sprostowanie stanowi zmianę treści decyzji w sytuacji wystąpienia w jej treści wad nieistotnych. Kluczowe w odniesieniu do sprostowania pozostaje wyznaczenie zakresu jego zastosowania, a zatem udzielenie odpowiedzi na pytanie, które błędy w treści decyzji kwalifikują się do sprostowania. Przepis art. 113 § 1 k.p.a. wyrażnie wskazuje, iż tryb rektyfikacji decyzji obejmuje błędy pisarskie, błędy rachunkowe oraz inne oczywiste omyłki. Przez pojęcie błędu pisarskiego rozumie się: widoczne, wbrew zamierzeniu organu administracji publicznej, niewłaściwe użycie wyrazu, widocznie mylną pisownię, widoczne, niezamierzone opuszczenie jednego lub więcej wyrazów, błędy jednoznacznie wynikające z zestawienia zebranego w sprawie materiału z treścią decyzji, natomiast inne oczywiste omyłki to omyłki stojące na równi z błędami pisarskimi, polegające na tym, że w decyzji wyrażono coś, co jest niezgodne z myślą organu, a zostało wypowiedziane (vide: wyrok NSA z dnia 11 kwietnia 2014 r., II OSK 2759/12, www.orzeczenia.nsa.gov.pl ). Oczywistość może wynikać bądź z natury samego błędu, bądź też z porównania rozstrzygnięcia z uzasadnieniem, treścią wniosku czy też innymi okolicznościami wynikającymi z akt sprawy (vide: wyrok NSA z dnia 26 czerwca 2012 r., II GSK 812/11; wyrok NSA z dnia 20 lipca 2010 r., I OSK 323/10, www.orzeczenia.nsa.gov.pl ). Wyznaczając zakres rektyfikacji decyzji wskazuje się także, że w trybie art. 113 § 1 k.p.a. nie mogą być rozpatrywane kwestie merytoryczne będące zasadniczym przedmiotem decyzji. Postępowanie w przedmiocie sprostowania decyzji nie może dotyczyć błędnych ustaleń faktycznych lub wadliwego zastosowania przepisów prawa. Niedopuszczalne jest więc sprostowanie okoliczności dotyczących prawa obowiązującego, stanu faktycznego i jego kwalifikacji prawnej oraz konsekwencji prawnych zastosowania określonej normy prawnej. Sprostowanie nie może bowiem prowadzić do merytorycznej zmiany decyzji (vide: wyrok NSA z dnia 20 lutego 2001 r., IV SA 2746/98, ONSA 2002/2/77; wyrok NSA z dnia 10 kwietnia 2013 r., I OSK 579/13, www.orzeczenia.nsa.gov.pl ).

Przedmiotem sprostowania dokonanego zaskarżonym postanowieniem jest oznaczenie jednej z dwóch działek gruntu podlegających wywłaszczeniu na mocy orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K[...] z dnia 16 maja 1956 r. nr Sa.III/20-20/56. Z okoliczności sprawy, które nie były kwestionowane w postępowaniu kasacyjnym wynika wyraźnie, iż przedmiotem postępowania wywłaszczeniowego zakończonego ww. decyzją z dnia 16 maja 1956 r. były m.in. dwie działki gruntu należące do J[...], oznaczone jako parcele o nr 4[...]i nr 9[...]. Nie jest kwestionowane w postępowaniu kasacyjnym, iż okoliczności te wynikały m.in. z dokumentów zgromadzonych w toku postępowania wywłaszczeniowego, w tym: z wniosku podmiotu inicjującego przedmiotowe postępowanie wywłaszczeniowe; z planu sytuacyjnego stanowiącego załącznik do zezwolenia na dokonanie wywłaszczenia wskazującego, że działka nr 4[...]znajduje się na obszarze zawnioskowanym do wywłaszczenia; z zawiadomienia o wszczęciu postępowania wywłaszczeniowego i o terminie rozprawy wywłaszczeniowej i odszkodowawczej; z operatu szacunkowego określającego wartość wywłaszczanych nieruchomości rolnych stanowiących własność J[...], wskazującego, iż wywłaszczaniu podlegały działki nr 4[...]i nr 9[...]o łącznej powierzchni 5.276 m2; z treści działu księgi wieczystej nr K[...], w której zawarty jest wpis o wszczęciu postępowania wywłaszczeniowego odnośnie parcel o nr 4[...] i nr 9[...]. Powyższe okoliczności wyraźnie wskazują, które parcele należące do J[...] były przedmiotem postępowania wywłaszczeniowego zakończonego ww. orzeczeniem z dnia 16 maja 1956 r.

Jeżeli przy tak zarysowanych ustaleniach organ wywłaszczeniowy w treści orzeczenia wywłaszczeniowego podał, że wywłaszczeniu podlega parcela nr "4[...]", to trafnie w toku dotychczasowego postępowania uznano, że nastąpił w powyższym zakresie w orzeczeniu wywłaszczeniowym błąd co do oznaczenia działki gruntu. Oczywistość tegoż błędu wynika z porównania treści orzeczenia z treścią wniosku inicjującego postępowanie wywłaszczeniowe, a także z treścią innych dokumentów zgromadzonych w aktach tegoż postępowania. Analiza tych okoliczności prowadzi do wniosku, iż oczywistość błędu w oznaczeniu parceli podlegającej wywłaszczeniu wynika w istocie z całokształtu okoliczności zgromadzonych w aktach sprawy wywłaszczeniowej.

Autor skargi kasacyjnej stawiając zarzut oparcia sprostowania orzeczenia na wadliwie ustalonych okolicznościach sprawy nie wskazał jakie okoliczności faktyczne, spośród tych stanowiących podstawę orzeczenia wywłaszczeniowego zostały pominięte. Postępowanie w przedmiocie sprostowania orzeczenia, jak już była o tym mowa, nie może prowadzić do weryfikacji stanu faktycznego sprawy. Jednocześnie z okoliczności sprawy nie wynika aby parcela nr "4[...]" w ogóle istniała, aby była własnością J[...] i aby była przedmiotem postępowania wywłaszczeniowego zakończonego orzeczeniem z dnia 16 maja 1956 r. Nie można zatem potwierdzić trafności zarzutu kasacyjnego naruszenia art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a.

Kwestia niewłaściwego wskazania w decyzji numerów ewidencyjnych działek była przedmiotem wypowiedzi sądów administracyjnych, na co trafnie wskazywano w toku dotychczasowego postępowania. Błędne oznaczenie działek gruntu, a nawet przypisanie ich niewłaściwym osobom, nie może być w każdym przypadku zaliczone do kategorii oczywistej omyłki. Kwestie te winny być rozważone w okolicznościach konkretnej sprawy, mając generalnie na uwadze, iż należy przy każdej próbie zastosowania reguł rektyfikacji orzeczenia kierować się wykładnią ścieśniającą (vide: K.Klonowski [w:] H.Knysiak-Sudyka (red.), Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, wyd. II, WKP 2019, uwagi do art. 113). Zaskarżony wyrok właściwie uwzględnił powyższą dyrektywę. Sąd I instancji analizując całość dostępnych akt sprawy trafnie dostrzegł rozdźwięk między treścią orzeczenia wywłaszczeniowego a okolicznościami sprawy, jednoznacznie wskazującymi, które parcele należące do J[...] były przedmiotem wywłaszczenia dokonanego orzeczeniem z dnia 16 maja 1956 r. Powyższa rozbieżność między tym, których działek dotyczyło postępowanie wywłaszczeniowe, a tym, które działki zostały uzewnętrznione w treści orzeczenia wywłaszczeniowego, nie wskazuje na merytoryczne wady powyższego orzeczenia. Nie ma bowiem wątpliwości, iż przedmiotem tegoż postępowania były parcele o nr 462/238 i nr 972/239. Ujawniona wada dotyczy zatem wyłącznie numeracji jednej z wywłaszczonych działek i polega na zmianie kolejności cyfr 6 i 2 w oznaczeniu parceli gruntowej 4[...]. Powyższe może być klasyfikowane zarówno jako błąd pisarski, jak i inna oczywista omyłka, o czym stanowi art. 113 § 1 k.p.a. Nie można zatem zgodzić się z autorem kasacji, iż dokonując sprostowania orzeczenia wywłaszczeniowego w zakresie wadliwego oznaczenia parceli gruntowej "4[...]", naruszono przepis art. 113 § 1 i 3 k.p.a.

Nie można także potwierdzić zasadności zarzutu naruszenie art. 7 k.p.a. w kontekście sprostowania oczywistej omyłki pisarskiej orzeczenia wywłaszczeniowego w trybie art. 113 § 1 i 2 k.p.a. przez pominięcie skutków wyroku sądu powszechnego uzgadniającego treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym. Zarzut ów w sposób nieuprawniony nadmiernie wartościuje charakter orzeczenia rektyfikacyjnego. Jak była o tym mowa, nie może ono służyć weryfikacji wad orzeczenia o merytorycznym charakterze. Jego celem pozostaje naprawa zaburzonego związku pomiędzy wolą (zamierzeniem) organu, a jego wadliwym, błędnym uzewnętrznieniem i to wyłącznie w odniesieniu do pewnego specyficznego, nieistotnego charakteru wady zawartej w samym orzeczeniu. Postanowienie o sprostowaniu nie wpływa zatem na określenie podmiotu wywłaszczonego i przedmiotu wywłaszczenia. Nie odnosi się zatem do przestrzeni prawnej, w której następuje rozstrzygniecie rozbieżności pomiędzy stanem, który pozostawał ujawniony w księdze wieczystej, a rzeczywistym stanem prawnym. Z tego też powodu wyrok Sądu Rejonowego w Katowicach – Wschód z dnia 21 października 2009 r., uzgadniający z rzeczywistym stanem prawnym treści księgi wieczystej nr K[...], nie może być postrzegany jako bariera dla możliwości dokonania w trybie art. 133 § 1 k.p.a. sprostowania błędów i omyłek orzeczenia wywłaszczeniowego z dnia 16 maja 1956 r.

Z tych względów skarga kasacyjna jako pozbawiona usprawiedliwionych podstaw podlegała oddaleniu zgodnie z art. 184 p.p.s.a.

Uzasadnienie wyroku sporządzono stosownie do art. 193 zdanie 2 p.p.s.a. z uwagi na oddalenie skargi kasacyjnej. W takiej sytuacji przepis ten wyłącza odpowiednie stosowanie do postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym wymogów dotyczących koniecznych elementów uzasadnienia wyroku, które przewidziano w art. 141 § 4 w związku z art. 193 zdanie 1 p.p.s.a., zawężając je do oceny zarzutów skargi kasacyjnej.