Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1359/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2014-01-10 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 138  par. 2,  art. 105  par. 1
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 137
journal: Dz.U. 2010 nr 102 poz 651
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jednolity.
article: art. 145  par. 1  pkt 1  lit. c
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Szmydt (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Elżbieta Lenart Sędzia WSA Gabriela Nowak Protokolant referent stażysta Małgorzata Sieczkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 stycznia 2014 r. sprawy ze skargi "N." sp. z o. o. w W. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] kwietnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu wywłaszczonej nieruchomości 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Wojewody [...] na rzecz skarżącego "N." sp. z o. o. w W. kwotę 474 (czterysta siedemdziesiąt cztery) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

N. Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w W. złożył skargę na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] kwietnia 2013r. znak [...] uchylającą decyzję Prezydenta W. z dnia [...] października 2011r. znak [...] odmawiającą zwrotu nieruchomości o pow. [...] m2, położonej w W., w [...], aktualnie oznaczonej ewidencyjnie jako działki nr , nr [...]-część, nr [...]- część i nr [...] część (wszystkie w obrębie [...]).

Powyższa decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Dnia [...] listopada 1966r. decyzją nr [...], Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej Urząd Spraw Wewnętrznych wywłaszczyło nieruchomość liczącą [...]m2, położoną w [...], stanowiącą współwłasność T. W. (w 12/24 części), S. W. (w 4/24 części), J. N. (w 2/24 części), O. T. (w 2/24 części), W. C. (w 3/24 części) i M. C. (w 1/24 części). Wywłaszczenie zostało dokonane w trybie ustawy z dnia 12 marca 1958r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (j.t. Dz.U.R.P.1961/18/94 - uztwn). Decyzja o lokalizacji szczegółowej [...] wydana [...] maja 1963r. przez Wydział Budownictwa Urbanistyki i Architektury Prezydium WRN w [...], przeznaczała teren pod rozbudowę Zakładów [...] "[...]" Część gruntu odjęto na żądanie właścicieli, gdyż dowłaszczana resztówka nie była możliwa do dalszego racjonalnego wykorzystania (art.5 ust.3 uztwn). Wnioskodawcę wywłaszczenia -Zakłady [...] "[...]"- obciążono odszkodowaniem w kwocie [...] złotych.

Wskutek odwołania T. W., Komisja Odwoławcza ds. Wywłaszczenia przy MSW decyzją [...], dnia [...] lipca 1967r. utrzymała w mocy decyzję wywłaszczeniową. Decyzja odwoławcza została jednak zmieniona na zgodny wniosek stron, decyzją z [...] grudnia 1967r. Okazało się bowiem, że udział T. W. w wywłaszczonej nieruchomości wynosi 16/24 (zamiast 12/24 części).

Dnia 22 czerwca 2005r. C. K. wniosła o zwrot wywłaszczonej nieruchomości. Wskazała, iż za własność działki liczącej [...] m2 położonej w W., T. W. uzyskał użytkowanie wieczyste działki liczącej [...]m2, położonej w P. Wnioskodawczyni wraz z mężem przekształciła użytkowanie wieczyste we własność działki dnia [...] kwietnia 2000r., decyzją nr [...].

Pismem z dnia 4 maja 2011r. wniosek zwrotowy poparli pozostali spadkobiercy poprzednich współwłaścicieli: T. W., T. C., J. T., M. G., J. N. (także jako pełnomocnik K. N.), B. G.

Wywłaszczonej nieruchomości odpowiadają aktualne działki nr [...]-cz., nr [...]-cz., [...]-cz. i [...] (każda z obrębu [...]). Działki są własnością Skarbu Państwa. Po 1998r. oddano je w użytkowanie wieczyste, po czym nastąpił kilkunastokrotny obrót prawem użytkowania wieczystego z udziałem osób trzecich.

Zakłady [...] "[...]" S.A. z siedzibą w W. stały się użytkownikiem wieczystym działki [...] z obrębu [...] na podstawie decyzji Nr [...] [...] Urzędu Wojewódzkiego w [...] ([...]) z dnia [...] marca 1999r.

Przedsiębiorstwo Produkcyjno-Handlowo-Usługowe "[...]" Sp. z o.o. z siedzibą w S. stało się użytkownikiem wieczystym działki [...] z obrębu [...] na podstawie umowy sprzedaży prawa użytkowania wieczystego gruntu oraz własności budynku stanowiącego odrębną nieruchomość zawartej z firmą Zakłady [...] "[...]" S.A z siedzibą w W. w formie aktu notarialnego Repertorium A [...] z dnia [...] stycznia 2001 r. przed notariuszem [...] prowadzącym Kancelarię Notarialną w W. przy ul. [....]. Firma "N." Sp.z o.o. z siedzibą w W. stała się użytkownikiem wieczystym działki [...] z obrębu [...] na podstawie umowy przeniesienia prawa użytkowania wieczystego gruntu i własności budynku stanowiącego odrębną nieruchomość zawartej z firmą Przedsiębiorstwo Produkcyjno-Handlowo-Usługowe "[...]" Sp. z o.o. z siedzibą w S. w formie aktu notarialnego Repertorium A [...] z dnia [...] czerwca 2001 r. przed notariuszem [...] w Kancelarii Notarialnej w K. przy ul.[...].

Firma "N." S.A. z siedzibą w T. stała się użytkownikiem wieczystym udziału [...] działki [...] z obrębu [...] na podstawie umowy sprzedaży zawartej z firmą "N." Sp.z o.o. z siedzibą w W. w formie aktu notarialnego Repertorium A [...] z dnia [...] maja 2002r. przed notariuszem [...] prowadzącym Kancelarię Notarialną w T. przy [...]. Firma "N." S.A. z siedzibą w T. stała się użytkownikiem wieczystym całej działki [...] z obrębu [...] na podstawie umowy sprzedaży zawartej z firmą "N." Sp.z o.o. z siedzibą w W. w formie aktu notarialnego Repertorium A [...] z dnia [...] marca 2003r. przed notariuszem [...] prowadzącym Kancelarię Notarialną w K. przy ul.[...].

Firma "S." Sp.z o.o. stała się użytkownikiem wieczystym działki [...] z obrębu [...] na podstawie umowy sprzedaży zawartej z firmą "N." S.A. w formie aktu notarialnego Repertorium A [...] z dnia [...] listopada 2005r. przed asesorem notarialnym [...] zastępcą notariusza [...] w Kancelarii Notarialnej w T. przy ui.[...].

Firma N. Sp. z o.o. stała się użytkownikiem wieczystym działki [...] z obrębu [...] na podstawie umowy sprzedaży zawartej z firmą "S." Sp. z o.o. w formie aktu notarialnego Repertorium A [...] z dnia [...] lutego 2006r. przed notariuszem [...] prowadzącą Kancelarię Notarialną w T. przy ul. [...]. Zakłady [...] "[...]" S.A. z siedzibą w W. stały się użytkownikiem wieczystym działki [...] z obrębu [...] na podstawie Decyzji Nr [...] Urzędu Wojewódzkiego w [...] ([...]) z dnia [...] października 1998r.

W wyniku opracowania KEM [...] i decyzji Burmistrza Gminy W. z dnia [...] września 2000r. Nr [...] działka [...] z obrębu [...] odpowiada działkom [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] i [...] z obrębu [...].

W wyniku opracowania KEM [...] i Postanowienia Sądu Rejonowego w W. Wydział I Cywilny Sygn. akt. [...] z dnia [...] czerwca 2007r. działka [...] z obrębu [...] odpowiada działkom [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] z obrębu [...].

Firma F. [...] "[...]" Sp. z o.o. z siedzibą w W. stała się użytkownikiem wieczystym działki [...] z obrębu [...] na podstawie umowy przeniesienia prawa użytkowania wieczystego gruntu zawartej z firmą Zakłady [...] "[...] " z siedzibą w W. w formie aktu notarialnego Repertorium A [...] z dnia [...] sierpnia 2002r. przed notariuszem [...] prowadzącym Kancelarię Notarialną w W. przy ul. [...]. Firma "W." Sp. z o.o. z siedzibą w P. stała się użytkownikiem wieczystym działki [...] z obrębu [...] na podstawie umowy o przeniesienie użytkowania wieczystego gruntu zawartej z firmą F. [...] "[...]" Sp. z o.o. z siedzibą w W. w formie aktu notarialnego Repertorium A [...] z dnia [...] marca 2004r. przed notariuszem [...] prowadzącym Kancelarię Notarialną w W. przy [...]. Firma W. Sp. z o.o. z siedzibą w W. stała się użytkownikiem wieczystym działki [...] z obrębu [...] na podstawie umowy przeniesienia prawa użytkowania wieczystego gruntu zawartej z firmą " W." Sp. z o.o. z siedzibą w P. w formie aktu notarialnego Repetytorium A [...] z dnia [...] września 2007r. przed notariuszem [...] prowadzącym Kancelarię Notarialną w W. przy ul. [...]. Firma W. Sp. z o.o. zmieniła nazwę na V. Sp. z o.o. w dniu [...] grudnia 2009r. Zmiana została wprowadzona na podstawie pełnego odpisu z Krajowego Rejestru Sądowego Nr [...].

Firma "H." Sp. z o.o. z siedzibą w W. stała się użytkownikiem wieczystym działki [...] z obrębu [...] na podstawie umowy sprzedaży zawartej z firmą Zakłady [...] "[...]" z siedzibą w W. w formie aktu notarialnego Repertorium A [...] z dnia [...] grudnia 2001 r. przed notariuszem [...] asesorem notarialnym, zastępcą notariusza [...] prowadzącego Kancelarię Notarialną w W. przy ul.[...]. Firma "W." S.A. z siedzibą w P. stała się użytkownikiem wieczystym działki [...] z obrębu [...] na podstawie umowy sprzedaży zawartej z firmą "H." Sp. z o.o. z siedzibą w W. w formie aktu notarialnego Repertorium A [...] z dnia [...] maja 2003r. przed notariuszem [...] prowadzącym Kancelarię Notarialną w W. przy ul.[...].

Firma "W." Sp. z o.o. z siedzibą w P. stała się użytkownikiem wieczystym działki [...] z obrębu [...] na podstawie umowy o przeniesienie użytkowania wieczystego i własności budynków zawartej z firmą "W." S.A. z siedzibą w P. w formie aktu notarialnego Repertorium A [...] z dnia [...] września 2003r. przed notariuszem [...] prowadzącą Kancelarię Notarialną w P. przy ul.[...]. Firma W. Sp. z o.o. z siedzibą w W. stała się użytkownikiem wieczystym działki [...] z obrębu [...] na podstawie umowy sprzedaży i umowy warunkowej sprzedaży zawartej z firmą "W." Sp. z o.o. z siedzibą w P. w formie aktu notarialnego Repertorium A [...] z dnia [...] czerwca 2007r. przed notariuszem [...] prowadzącym Kancelarię Notarialną w W., przy ul. [...]. Zmiana ewidencji gruntów została wprowadzona po otrzymaniu zawiadomienia o wpisie użytkowania wieczystego w księdze wieczystej.

Firma W. Sp. z o.o. zmieniła nazwę na V. Sp. z o.o. w dniu [...] grudnia 2009r. Zmiana została wprowadzona na podstawie pełnego odpisu z Krajowego Rejestru Sądowego Nr [...].

Firma "F." Sp. z o.o. stała się użytkownikiem wieczystym działki [...] z obrębu [...] na podstawie umowy sprzedaży w formie aktu notarialnego Repertorium A [...] z dnia [...].03.2010r. przed notariuszem [...]. Zmiana ewidencji gruntów została wprowadzona jedynie na podstawie zawiadomienia o wpisie użytkowania wieczystego w księdze wieczystej, ponieważ akt notarialny nie wpłynął do Wydziału Aktualizacji Ewidencji Gruntów i Budynków.

Firma "C." Sp. z o.o. z siedzibą w W. stała się użytkownikiem wieczystym działki [...] z obrębu [...] na podstawie umowy sprzedaży zawartej z firmą Zakłady [...] "[...]" z siedzibą w W. w formie aktu notarialnego Repertorium A [...] z dnia [...] października 2009r. przed notariuszem [...] prowadzącą Kancelarię Notarialną w W. przy [...].

Firma [...] G. [...] spółka z ograniczoną odpowiedzialnością spółka komandytowa z siedzibą w W. stała się użytkownikiem wieczystym działki [...] z obrębu [...] na podstawie umowy przeniesienia praw użytkowania wieczystego gruntu i własności budynków zawartej z firmą "C." Sp. z o.o. z siedzibą w W. w formie aktu notarialnego Repertorium A [...] z dnia [...] grudnia 2010r. przed notariuszem [...] prowadzącą Kancelarię Notarialną w W. przy [...].

Decyzją nr [...], wydaną [...] października 2011r. ([...]) Prezydent W. odmówił zwrotu nieruchomości liczącej [...]m2, położonej w W., będącej dawną działką nr [...], odjętą na rzecz Skarbu Państwa na mocy orzeczenia Prezydium WRN w [...] z [...] listopada 1966r., aktualnie stanowiącej działki nr [...]-cz., [...]-cz., [...]-cz. i [...] z obrębu [...].

Odmowę zwrotu oparto na art.136 ust.3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami ze zm. (dalej: "u.g.n."). Prezydent W. podkreślił, że przesłanka zwrotu nie wystarcza, by wyeliminować decyzje uwłaszczeniowe i umowy o użytkowanie wieczyste nieruchomości. W trybie administracyjnym nie można zaś usunąć praw osób trzecich jako przeszkód zwrotu. Organ I instancji wskazał, że skoro "sytuacja prawna nieruchomości, a w szczególności brak możliwości uzyskania faktycznego władztwa nad nieruchomością uniemożliwia jej zwrot, organ nie podejmował działań zmierzających do zbadania przesłanek wynikających z art. 137 w zw. z art. 136 ust.3 u.g.n., automatycznie odmawiając zwrotu działek.

Odwołanie od decyzji wydanej przez Prezydenta W., dnia [...] października 2011r. złożyli D. W., T. W., C. K., T. C. i J. T.

Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] kwietnia 2013r. znak [...] uchylił decyzję Prezydenta W. z dnia [...] października 2011r. znak [...] odmawiającą zwrotu nieruchomości o pow. [...] m2, położonej w W., w [...], aktualnie oznaczonej ewidencyjnie jako działki nr [...], nr [...]-część, nr [...]-część i nr [...] część (wszystkie w obrębie [...]).

Organ odwoławczy wskazał, że w pierwszej kolejności należało bezspornie wyjaśnić wszelkie ustawowe przesłanki warunkujące zwrot nieruchomości. Jeżeli bowiem okaże się, że nie było wywłaszczenia, wnioskodawcy nie mają pełnej legitymacji do ubiegania się o zwrot albo działki nie stały się zbędne w rozumieniu art. 137 u.g.n., to sprawa zostanie zakończona w oparciu o unormowania ustawowe. Ocena przeszkód zwrotu spoza u.g.n. byłaby zbyteczna. Organ podkreślał, że rozstrzygnięcie sprawy wymaga zatem uprzedniego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego kwestię zbędności nieruchomości na cel wywłaszczenia, jak i zaakcentowanie przez ten organ, że odmowa zwrotu wywłaszczonej nieruchomości - w przypadku pozytywnych ustaleń w w/w zakresie - możliwa jest dopiero wówczas, gdy nie zostanie usunięta przeszkoda wynikająca z faktu, iż nieruchomość ta nie znajduje się we władaniu Skarbu Państwa, czy też samorządu terytorialnego. Zdaniem organu odwoławczego należało pozyskać dane dotyczące przesłanek zwrotu, zwłaszcza zbędności nieruchomości. Zaniechano też oceny już zebranych informacji o realizacji celu wywłaszczenia, wbrew art.7, 77 §1 i 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego (dalej: "k.p.a."). W licznych aktach notarialnych odnotowano, że budynki posadowione na działkach mają charakter biurowy lub przemysłowy, powstały około 1974r., staraniem i ze środków Zakładów [...] "[...]". Konkretyzacja przestrzenna celu wywłaszczenia w oparciu o dane poprzedzające inwestycję i odjęcie prawa, a następnie uzasadnienie realizacji tego celu w terminach ustawowych i na każdej z działek stosownie do art. 107 § 3 k.p.a., art.136 ust.3 i 137 ugn, może zwolnić organ z oceny użytkowania wieczystego osób trzecich. Odwrócenie tej kolejności wywołało pochopną odmowę zwrotu, poprzedzoną zaniechaniem wyjaśnienia okoliczności prawnomaterialnych, które determinują istotę postępowania zwrotowego i interes prawny stron. Przeszkodę użytkowania wieczystego osób trzecich spoza art. 229 u.g.n. należy więc badać w ostatniej kolejności, bo może być nieistotna dla wyniku sprawy i dlatego nie zwalniała od oceny ustawowych przesłanek zwrotu.

Wojewoda [...] uznał, iż w sprawie naruszono również normy procedury administracyjnej. Decyzję skierowano do "D. W.", zamiast do “D. W. W.". Oznaczenie strony w komparycji i w punkcie 3 rozdzielnika decyzji jest sprzeczne z wnioskiem zwrotowym i postanowieniami o stwierdzeniu nabycia spadku po T. W. i J. W. Błąd mógłby rodzić komplikacje dla powagi rzeczy ostatecznie rozstrzygniętej i w ogóle skuteczności decyzji.

Zdaniem organu odwoławczego należa też zweryfikować legitymację zwrotową M. G., jako dziedziczki A. C. (zm. w 2001r.) i M. C. (zm. w 1969r.) Rozbieżność w nazwisku wnioskodawczym wymaga wyjaśnienia. Zgodnie z art.4 ustawy z dnia 29 września 1986r. Prawo o aktach stanu cywilnego (j.t. Dz.U.R.P. 2011/212/1264) "akty stanu cywilnego stanowią wyłączny dowód zdarzeń w nich stwierdzonych; ich niezgodność z prawdą może być udowodniona jedynie w postępowaniu sądowym." Należy formalnie ustalić (potwierdzić), tożsamość osoby o nazwisku C. i G. wobec rozbieżności nazwisk osób wskazanych w postanowieniach o stwierdzeniu nabycia spadku po poprzednich współwłaścicielach nieruchomości.

W ocenie organu odwoławczego sfera podmiotowa, wymagała też ustaleń dzierżawy (najmu) hal i udziału korzystających w sprawie. W aktach notarialnych, w podaniach i odwołaniach stron wzmiankowano obligacyjne i rzeczowe tytuły do budynków posadowionych na wnioskowanych działkach, na rzecz spółek pracowniczych i usługowych. Zgodnie z utrwaloną wykładnią art. 138 u.g.n., korzystający z nieruchomości objętej wnioskiem zwrotowym jako użytkownik, trwały zarządca, najemca, dzierżawca i biorący w użyczenie, jest stroną postępowania zwrotowego.

Organ odwoławczy podsumowując wskazał, że decyzja odmowna była zatem przedwczesna i jako taka wymagała uchylenia, a sprawa została przekazana organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia.

N. Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w W. złożył skargę na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] kwietnia 2013r. znak [...] uchylającą decyzję Prezydenta W. z dnia [...] października 2011r. znak [...] odmawiającą zwrotu nieruchomości o pow. [...] m2 , położonej w W., w [...], aktualnie oznaczonej ewidencyjnie jako działki nr [...], nr [...]-część, nr [...]- część i nr [...] część (wszystkie w obrębie [...]).

Zaskarżonej decyzji N. Spółka z o.o. zarzucał naruszenie:

przepisów prawa materialnego:

art. 229 w zw. z art. 136 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami ze zm. poprzez przyjęcie, iż wystąpienie przesłanek negatywnych zwrotu nieruchomości nie skutkuje a limine koniecznością odmowy zwrotu wywłaszczonej nieruchomości

przepisów postępowania mające wpływ na wynik sprawy:

art. 138 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego w zw. z art. 136 k.p.a. poprzez wydanie kasacyjnej decyzji w sprawie, podczas gdy organ odwoławczy może wydać decyzję kasacyjną przekazującą sprawę do ponownego rozpatrzenia tylko wtedy, gdy organ I instancji przeprowadził postępowanie z rażącym naruszeniem norm prawa procesowego, a w szczególności nie przeprowadził w ogóle postępowania wyjaśniającego albo co prawda postępowanie takie przeprowadzono, ale w rażący sposób naruszono w nim przepisy procesowe, co nie miało miejsca w niniejszej sprawie, a zgromadzony materiał dowodowy pozwala na wydanie decyzji merytorycznej;

art. 107 § 1 k.p.a. poprzez uznanie, że w zaskarżonej decyzji nie zostały prawidłowo oznaczone strony, do których decyzja jest adresowana.

art. 7 i 77 § 1 i 107 § 3 k.p.a., poprzez błędną ocenę okoliczności faktycznych przyjętych za podstawę wydanej decyzji, a w szczególności bezpodstawne uznanie, że na wywłaszczonej nieruchomości nie został zrealizowany cel wywłaszczenia, mimo iż zebrany materiał dowodowy w sprawie nie usprawiedliwia przyjęcia tej tezy

art. 11 k.p.a. (zasada przekonywania ) art. 8 k.p.a. (zasad pogłębiania zaufania do organów Państwa) i art. 107 § 3 k.p.a. polegające na całkowicie wadliwym uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, a w szczególności nie odniesienie się do konkretnych okoliczności sprawy wskazywanych przez stronę, które w jej ocenie miały podstawowe znaczenie dla rozstrzygnięcia i zawarcie w uzasadnieniu okoliczności które w istocie są obojętne dla rozstrzygnięcia.

W związku z powyższymi zarzutami skarżący wnosił o uwzględnienie niniejszej skargi przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie i uchylenie zaskarżonej decyzji w całości na zasadzie art. 145 § 1 p.p.s.a.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko przedstawione w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje:

Zgodnie z art.1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego. Oznacza to, że kontrola ta sprowadza się do zbadania, czy organ administracji wydając zaskarżony akt nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Sąd administracyjny nie dokonuje ustaleń faktycznych w zakresie objętym sprawą administracyjną. Sąd ten bada, czy ustalenia faktyczne dokonane przez organy administracji publicznej, których decyzje zostały zaskarżone, odpowiadają prawu (wyrok NSA z dnia 23 stycznia 2007 r., II FSK 72/06, ONSA WSA 2008, nr 2, poz. 31; zob. także uchwała pełnego składu NSA z dnia 26 października 2009 r., I OPS 10/09, s. 29 uzasadnienia). Ponadto, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

W dniu 22 czerwca 2005 r. i 4 maja 2011 r. spadkobiercy poprzednich właścicieli wnieśli o zwrot nieruchomości wywłaszczonej na rzecz Skarbu Państwa na mocy orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] z dnia [...] listopada 1966 roku, znak: [...].

Wojewódzki Sąd Administracyjny, w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę stoi na stanowisku, że nieposiadanie tytułu prawnego do wywłaszczonej nieruchomości przez Skarb Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego jest uzasadnioną przyczyną odmowy jej zwrotu, bez względu na to, czy wystąpiły, czy też nie przesłanki z art. 137 u.g.n. Taka sytuacja powoduje, że organy nie mają przesłanek do zajmowania się kwestią wykorzystania nieruchomości na cel wywłaszczenia, bowiem ustalenia w tym przedmiocie nie będą miały żadnego wpływu na treść merytoryczną decyzji administracyjnej. Postępowanie w przedmiocie zwrotu nieruchomości nie może przy tym służyć jedynie dokonywaniu ustaleń i gromadzeniu dowodów na poczet innych potencjalnych postępowań, czy to o charakterze administracyjnym, czy to cywilnym. Przy ustaleniach organu, co do negatywnej przesłanki zwrotu nieruchomości z uwagi na brak tytułu prawnego Skarbu Państwa czy też właściwej jednostki samorządu terytorialnego, do takiej roli sprowadzałoby się prowadzenie postępowania w kierunku badania przesłanek z art. 137 u.g.n.

W przedmiotowej sprawie organ I instancji ustalił (bezsporne), że nieruchomości będące przedmiotem postępowania nie stanowią własności Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego. Ponownie należy przy tym podkreślić, iż możliwość orzeczenia o zwrocie wywłaszczonej nieruchomości na rzecz uprzedniego właściciela istnieje tylko wówczas, gdy w chwili rozstrzygania sprawy nieruchomość ta stanowi własność Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego.

Sąd podziela wyrażone w orzecznictwie sądowym, jak i w doktrynie stanowisko potwierdzające brak możliwości orzekania o zwrocie nieruchomości wywłaszczonej, ze względu na istnienie przeszkody prawnej, polegającej na utracie władania nieruchomością przez Skarb Państwa lub gminę (por. przykładowo wyroki NSA: z dnia 11 sierpnia 1998 r., IV SA 1687/96, z dnia 17 sierpnia 1998 r., IV SA 615/97, z dnia 25 sierpnia 2005 r., I OSK 4/05, z dnia 23 czerwca 2008 r., I OSK 1010/07, z dnia 20 sierpnia 2008 r., I OSK 1179/07, z dnia 7 sierpnia 2009 r., I OSK 1122/08, z dnia 14 września 2011 r., I OSK 1545/10, niepublikowane; M. Wolanin, Bezprzedmiotowość a bezzasadność roszczenia o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, PS 2000, nr 7-8, s. 22-23).

Należy zauważyć, że już na tle art. 69 ust. 1 poprzednio obowiązującej ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. z 1991 r. Nr 30, poz. 127 z późn. zm.) w orzecznictwie Sądu Najwyższego zarysował się pogląd, że zwrot wywłaszczonej nieruchomości jest możliwy, jeżeli zostaną spełnione równocześnie dwie przesłanki: nieruchomość stała się zbędna na cel wywłaszczenia i aktualny w chwili orzekania stan prawny nieruchomości nie stanowi przeszkody dla jej zwrotu poprzedniemu właścicielowi (por. wyroki SN: z dnia 12 maja 1994 r., III ARN 22/94, OSNP 1994, Nr 7, poz. 108 i z dnia 8 października 1998 r., III RN 25/98, Prok. i Pr. 1999, Nr 1, poz. 53).

W sytuacji zaś, gdy Skarb Państwa lub jednostka samorządu gminnego nie dysponuje wywłaszczoną nieruchomością, postępowanie o zwrot takiej nieruchomości jest bezprzedmiotowe, co uzasadnia umorzenie postępowania w sprawie. W wyrokach z dnia 16 listopada 2000 r., I SA 1539/99 (niepubl.) oraz z dnia 25 stycznia 2000 r., I SA 276/99 (OSP 2001, Nr 5, poz. 80) Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, iż jeżeli w sprawie o zwrot nieruchomości, wszczętej na podstawie art. 136 ust. 3 ustawy, ujawni się okoliczność, iż nieruchomość wywłaszczona została sprzedana albo oddana w użytkowanie wieczyste to postępowanie administracyjne podlega umorzeniu na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. jako bezprzedmiotowe.

Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 4 stycznia 2011r. I OSK 336/10 (LEX nr 969422) wskazał, że utrata przez Skarb Państwa lub gminę prawa dysponowania wywłaszczoną nieruchomością, z uwagi na ustanowienie na niej prawa użytkowania wieczystego, zwłaszcza jeśli prawo to stało się następnie przedmiotem obrotu prawnego, w istocie rzeczy skutkuje tym, że przestaje istnieć nieruchomość, w stosunku do której można orzec o jej zwrocie. Wszelkie ustalenia, bowiem dokonywane na podstawie art. 136 i 137 u.g.n., mają w takim przypadku znaczenie tylko teoretyczne. Nawet przy ustaleniu, że żądanie zwrotu nieruchomości, z uwagi na treść przepisów ustawy o gospodarce nieruchomościami, jest uzasadnione, to z uwagi na fakt ustanowienia na nieruchomości prawa użytkowania wieczystego, nie jest to prawnie możliwe. Trzeba, zatem z tego względu przyjąć, że w takiej sytuacji zachodzi bezprzedmiotowość postępowania o zwrot nieruchomości, o której mowa w art. 105 § 1 k.p.a., gdyż przestała istnieć możliwość przyznania stronie prawa do tej nieruchomości.

Oznacza to, że możliwość orzeczenia zwrotu wywłaszczonej nieruchomości występuje jedynie wówczas, gdy w chwili rozstrzygania wniosku poprzednich właścicieli lub jego spadkobierców o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, nieruchomość jest we władaniu Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego.

W sprawie rozpoznawanej przez Wojewódzki Sąd Administracyjny wprawdzie Prezydent W. odmówił zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, zamiast umorzyć postępowanie, jako bezprzedmiotowe, to uchybienie to nie miało istotnego wpływu na wynik sprawy. Niezależnie od wadliwej formy rozstrzygnięcia decyzji z dnia [...] października 2011r., należy podkreślić, iż w wyniku tej decyzji prawidłowo nie uwzględniono wniosku o zwrot wywłaszczonej nieruchomości.

Należy przy tym wskazać, że naruszenia przepisów postępowania przez organy Sąd ocenia przez pryzmat tego czy naruszenia takie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.). Podkreślenia wymaga zastosowane przez ustawodawcę określenie "istotny" a więc nie każde naruszenie przepisów postępowania lecz takie które ma charakter istotny (znaczny, przesądzający) czyli jest jednym z zasadniczych czynników wpływających na wynik sprawy powoduje potrzebę uchylenia decyzji.

Podobnie organ odwoławczy może uchylić zaskarżoną decyzję w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji, gdy decyzja ta została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie (art. 138 § 2 k.p.a.). Kodeks wyodrębnia dwie przesłanki wydania przez organ odwoławczy decyzji, w której uchyla zaskarżoną decyzję w całości i przekazuje sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji. Stwierdzenie przez organ odwoławczy, że zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem przepisów postępowania oraz uznanie przez organ odwoławczy, że konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Niezbędne jest, zatem dodatkowo wykazanie, że "konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie".

Wojewoda [...] uznał, iż organ I instancji naruszył normy procedury administracyjnej, bowiem decyzję skierowano do "D. W.", zamiast do “D. W.".

Należy jednak zważy, że ze zwrotnego poświadczenia odbioru doręczenia decyzji wynika, że odebrała ją osoba właściwa. D. W. złożyła również w terminie odwołanie od decyzji organu I instancji.

Zdaniem organu odwoławczego należało też zweryfikować legitymację zwrotową M. G., jako dziedziczki A. C. (zm. w 2001r.) i M. C. (zm. w 1969r.).

Podzielić należało stanowisko skarżącego, że w prawomocnym postanowieniu Sądu Powiatowego w [...] z [...] listopada 1969 r. Wydział I Nieprocesowy, sygn. akt [...] o stwierdzeniu nabycia spadku po M. C., jako jej spadkobierczyni została wskazana M. C. (określona w postanowieniu jako wnuczka) a w prawomocnym postanowieniu Sądu Rejonowego w W., Wydział I Cywilny, sygn. akt [...] z dnia [...] czerwca 2005 r. o stwierdzeniu nabycia spadku po A. C. jako jej spadkobierczyni została wskazania M. C. (określona w postanowieniu jako córka). W późniejszym postanowieniu o stwierdzeniu spadku, Sąd uznał, że M. G. jest córką A. C. i jednocześnie wnuczką M. C., zatem M. G. to ta sama osoba, co M. C.

Zdaniem Wojewody, należało również wyjaśnić aktualność tytułów prawnych uprawniających osoby trzecie do korzystania z nieruchomości. W tym zakresie, wątpliwość organu wzbudzał fakt, że w umowach pomiędzy PPHU "H." sp. z o.o. z siedzibą w S. a N. sp. z o.o. z siedzibą w W. oraz miedzy Z[...] [...] z siedziba w W. a PPHU "H." sp. z o.o. mowa jest o umowach najmu i użytkowania zawartych z podmiotami trzecimi.

Sąd podziela stanowisko skarżącego, że w niniejszej sprawie nie istniała potrzeba zawiadamiania o wszczęciu postępowania podmiotów najmujących lub użytkujących działki [...] i [...] lub budynki znajdujące się na ich terenie. Sąd rozpoznający niniejsza sprawę stoi na stanowisku, że z uwagi na fakt ustanowienia na nieruchomości prawa użytkowania wieczystego, nie jest prawnie możliwy zwrot tej nieruchomości. W takiej sytuacji zachodzi bezprzedmiotowość postępowania o zwrot nieruchomości, o której mowa w art. 105 § 1 k.p.a., gdyż przestała istnieć możliwość przyznania stronie prawa do tej nieruchomości. W niniejszej sprawie nie istniała realna potrzeba ochrony prawnej podmiotów korzystających ze spornych działek ([...] i [...]) z uwagi na brak przedmiotu nadającego się do zwrotu osobom wywłaszczonym. Prawo osób użytkujących lub najmujących nie było, zatem zagrożone.

Należy zaznaczyć, że Sądowi znana jest wykładnia art. 138 u.g.n. zgodnie, z którą korzystający z nieruchomości objętej wnioskiem zwrotowym użytkownik, trwały zarządca, najemca, dzierżawca i biorący w użyczenie, jest stroną tego postępowania. W sprawie niniejszej, z uwagi na bezprzedmiotowość postępowania o zwrot nieruchomości, o której mowa w art. 105 § 1 k.p.a. nie występował jednak interes prawny tych osób.

Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c oraz art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.