Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 1628/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2012-09-26 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6294 Przejęcie mienia na podstawie umów międzynarodowych
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Minister Finansów
Treść wyniku: Stwierdzono nieważność decyzji I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 156 par. 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art.145 par. 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Teresa Zyglewska, Sędziowie Sędzia WSA Alina Balicka (spr.),, Sędzia WSA Agnieszka Łąpieś-Rosińska, Protokolant ref. staż. Renata Lewandowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 września 2012 r. sprawy ze skargi A. G. na decyzję Ministra Finansów z dnia [...] lipca 2010 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia przejścia na rzecz Skarbu Państwa udziału w prawie własności nieruchomości 1. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji Ministra Finansów nr [...] z dnia [...] października 2009 roku; 2. zasądza od Ministra Finansów na rzecz skarżącej A. G. kwotę 457 (czterysta pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie decyzją z dnia [...] lipca 2010 r. Nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kpa w zw. z art. 127 § 3 Kpa, Minister Finansów utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] października 2009 r., nr [...], stwierdzającą przejście na rzecz Skarbu Państwa udziału w wysokości 80% części w prawie własności nieruchomości położonych w L. przy ul. [...] (dawna ul. [...]), objętej księgą wieczystą [...] i ul. [...], objętej księgą wieczystą [...], w odniesieniu do których na mocy postanowień układu zawartego pomiędzy Rządem Stanów Zjednoczonych Ameryki a Rządem Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej dotyczącym roszczeń obywateli Stanów Zjednoczonych podpisanym dnia 16 lipca 1960 r., zwanego dalej "Układem", przyznano L. S., jako właścicielowi, odszkodowanie za ich utratę.

W uzasadnieniu decyzji Minister Finansów wskazał, że na wniosek Skarbu Państwa - Prezydenta Miasta L., postanowieniem z dnia [...] marca 2009 r., znak: [...] wszczął postępowanie administracyjne w sprawie zastosowania w stosunku do nieruchomości położonych w L. przy ul. [...] (dawna ul. [...]), objętej księgą wieczystą [...] i ul. [...], objętej księgą wieczystą [...], przepisów ustawy z dnia 9 kwietnia 1968 r. o dokonaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych (Dz. U. nr 12, poz. 65). Minister Finansów uznał, iż przedmiotowe postanowienie zostało skierowane do stron postępowania, tj. Skarbu Państwa - Prezydenta Miasta L., L. S. - beneficjenta Układu oraz A. G., wskazanej przez Prezydenta Miasta L. jako osoby posiadającej interes prawny odnośnie nieruchomości będących przedmiotem postępowania. Organ uznał, iż zawiadomienia zostały doręczone skutecznie.

Decyzją z dnia [...] października 2009 r. Minister Finansów stwierdził przejście na rzecz Skarbu Państwa udziału w wysokości 80% części w prawie własności przedmiotowych nieruchomości położonych w L., w odniesieniu do których na mocy postanowienia Układu przyznano L. S., jako właścicielowi, odszkodowanie za ich utratę.

W dniu 3 listopada 2009 r. wpłynął do organu wniosek pełnomocnika A. G. o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją z dnia [...] października 2009 r. Minister Finansów postanowieniem z dnia [...] grudnia 2009 r. oraz z dnia [...] marca 2010 r. przedłużył termin rozpoznania przedmiotowego wniosku z uwagi na brak potwierdzeń odbioru korespondencji przez L. S. Organ wyjaśnił, iż w wyniku przeprowadzonego postępowania reklamacyjnego (pismo Poczty Polskiej S.A. z dnia 26 maja 2010 r. i z dnia 27 maja 2010 r.) ustalono, że zarówno zawiadomienie z dnia 18 listopada 2009 r. jak i decyzja z dnia [...] października 2009 r. zostały doręczone L. S., jako stronie postępowania.

Ustosunkowując się do zarzutów podniesionych we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Minister Finansów wskazał, iż w niniejszej sprawie nie znajdują uzasadnienia zarzuty wnioskodawcy dotyczące naruszenia przez organ przepisów Konstytucji, tj. art. 2, art. 7, art. 21 ust. 1 i 2, art. 31 ust. 3, art. 64 oraz art. 89. Minister podkreślił, iż wykładnia językowa przepisów ustawy z dnia 9 kwietnia 1968 r. prowadzi do wniosku, że rozpoznając sprawę powinien on zbadać, czy dana osoba i jej mienie zostały objęte którymś z międzynarodowych układów odszkodowawczych. Udowodnienie tej okoliczności powoduje powstanie obowiązku po stronie orzekającego organu wydania decyzji deklaratoryjnej, potwierdzającej przejście na rzecz Skarbu Państwa określonego prawa. Dlatego Minister Finansów stwierdził, iż opierając się na dowodach w postaci dokumentacji Komisji Stanów Zjednoczonych do Spraw Uregulowania Roszczeń Zagranicznych miał on obowiązek wydać decyzję z dnia [...] października 2009 r.

Minister wskazał, iż wydana decyzja ma charakter deklaratoryjny, nie tworzy zatem żadnych praw i obowiązków. Potwierdza jedynie, że prawo własności Skarbu Państwa do przedmiotowych nieruchomości, wynikające z ustawy z dnia 9 kwietnia 1968 r., istnieje od dnia wejścia w życie ustawy, tj. od dnia 17 kwietnia 1968 r.

Ponadto Minister Finansów uznał, iż powołane przez pełnomocnika wnioskodawczyni przepisy Konstytucji należą do norm ustrojowych, nie stanowią tym samym przepisów prawa materialnego ani procesowego, zatem nie są adekwatnymi wzorcami działania organu w trybie przepisów Kpa. Dlatego też w sprawie niniejszej, w ocenie Ministra, normy konstytucyjne nie znajdują bezpośredniego zastosowania i nie powinny stanowić podstawy do formułowania zarzutów względem decyzji z dnia [...] października 2009 r.

Nietrafne są również zdaniem Ministra Finansów zarzuty naruszenia art. 7, 8, 75 § 1 i 2, art. 77 § 1 , 80 i art. 107 § 3 Kpa, bowiem nie znajdują oparcia w materiale dowodowym i czynnościach podjętych przez organ.

W kwestii natomiast naruszenia art. 365 § 1 Kpc w zw. z art. 13 § 2 Kpc oraz art. 11038 i art. 11071 Kpc organ stwierdził, iż Układ wraz z załącznikami oraz protokół z 29 listopada 1960 r. sporządzony do tego Układu nakładały na stronę amerykańską i polską określone prawa i obowiązki. Minister Finansów nie był uprawniony do kwestionowania ustaleń Komisji, bowiem to strona amerykańska była uprawniona do stwierdzania czy i komu oraz w jakiej wysokości i za co należne było odszkodowanie na podstawie zawartego Układu. Minister wskazał, że z decyzji Komisji ds. Roszczeń Zagranicznych Stanów Zjednoczonych z dnia [...] marca 1964 r. wynika, iż Komisja uznała na podstawie prawa amerykańskiego, że L. S. jest indywidualnym spadkobiercą po S. J., N. J., L. J., I. Z. oraz C. J. i dziedziczy po nich prawo do spornych nieruchomości w udziale 80%. Decyzja Komisji wiązała organ w zakresie ustalenia tytułu własności nieruchomości w Polsce. Minister ponadto podkreślił, iż jeżeli w wyniku wydania decyzji z dnia [...] października 2009 r. pomiędzy Skarbem Państwa, reprezentowanym przez Prezydenta Miasta L. wykonującego zadania z zakresu gospodarki nieruchomościami Skarbu Państwa, a A. G. powstał spór co do prawa własności tych nieruchomości, to uprawnionym do jego rozstrzygnięcia jest sąd powszechny.

Minister Finansów za pozbawiony podstaw prawnych uznał również zarzut wskazujący na naruszenie przez niego, jako organ prowadzący postępowanie, zasady czynnego udziału stron, przejawiające się w braku możliwości zapoznania się przez stronę z materiałem dowodowym zgromadzonym w sprawie.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na decyzję Ministra Finansów z dnia [...] lipca 2010 r. oraz utrzymaną nią w mocy decyzję z dnia [...] października 2009 r. wniosła A. G., reprezentowana przez adw. P. P. Pełnomocnik skarżącej wniósł o stwierdzenie nieważności zarówno zaskarżonej decyzji jak i decyzji ją poprzedzającej z dnia [...] października 2009 r., wskazując na podstawę prawną wynikającą z art. 145 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), ewentualnie o uchylenie powyższych decyzji w trybie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a.

Zaskarżonej decyzji pełnomocnik skarżącej zarzucił:

- naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 9 kwietnia 1968 r., poprzez błędne uznanie, że ustawa ta ma zastosowanie w niniejszej sprawie,

- art. 2, 7, art. 21 ust. 1 i 2, art. 31 ust. 3, art. 64 ust. 1, 2 i 3 oraz art. 87 i 89 ust. 1 pkt 2 Konstytucji RP, poprzez oparcie rozstrzygnięcia na niepublikowanej umowie międzynarodowej i pozbawienie właścicieli nieruchomości własności bez odszkodowania,

- naruszenie norm prawa procesowego, tj. 7, art. 8, art. 10 § 1, art. 11, art. 75 § 1 i 2, art. 77 § 1 Kpa, art. 80 i art. 107 § 3 Kpa,

- naruszenie art. 365 § 1 Kpc poprzez pominiecie faktu związania organu administracji prawomocnymi orzeczeniami sądów stwierdzającymi, że spadek po przedwojennych właścicielach nabył L. G., a nie osoba, której Stany Zjednoczone wypłaciły odszkodowanie,

- art. 11038 Kpc, art. 11071 Kpc oraz art. 1108 § 1 i § 2 Kpc poprzez pominięcie faktu wyłącznej jurysdykcji krajowej w sprawach dotyczących prawa rzeczowego na nieruchomościach położonych w Polsce.

Pełnomocnik skarżącej głównym zarzutem skargi uczynił zarzut błędnego przyjęcia przez Ministra Finansów, iż L. S. był właścicielem przedmiotowych nieruchomości. Przytoczone przez pełnomocnika skarżącej okoliczności, a głównie to, że wyrokiem z dnia [...] grudnia 2006 r. Sąd Okręgowy w L. Wydział [...] wznowił postępowanie o zasiedzenie przez Skarb Państwa własności nieruchomości przy ul. [...] i [...] w L., w jego ocenie jednoznacznie potwierdzają, iż brak było przesłanek do zastosowania w niniejszej sprawie Układu oraz ustawy z dnia 9 kwietnia 1968 r. W ocenie pełnomocnika skarżącej Minister Finansów nie był zatem uprawniony do wydania decyzji stwierdzającej przejście prawa własności na Skarb Państwa, skoro właściciel – A. G. na mocy wyroków sądu odzyskała utracone nieruchomości. Pełnomocnik podniósł, iż A. G. nie posiada obywatelstwa amerykańskiego, nigdy nie składała wniosku o odszkodowanie i nigdy takie odszkodowanie nie zostało jej wypłacone.

W odpowiedzi na skargę Minister Finansów wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.

W dniu 22 listopada 2010 r. wpłynęło do Sądu pismo Ministra Finansów zawierające informację o śmierci L. S.. Jak wynika z odpisu aktu zgonu przedłożonego do akt sądowych przez żonę zmarłego – R. S., L. S. zmarł w dniu [...] czerwca 2002 r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek z innych powodów niż w niej wskazano. Stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270; zwanej dalej P.p.s.a.), Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami skargi.

Aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracji publicznej konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c P.p.s.a.) lub stwierdzenia nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a.).

Z akt administracyjnych sprawy wynika, że na wniosek Skarbu Państwa - Prezydenta Miasta L. w dniu 11 marca 2009 r. Minister Finansów wszczął postępowanie administracyjne w sprawie zastosowania w stosunku do nieruchomości położonych w L. przy ul. [...] (dawna ul. [...]), objętej księgą wieczystą [...] i ul. [...], objętej księgą wieczystą [...], przepisów ustawy z dnia 9 kwietnia 1968 r. o dokonaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych. Orzekający organ uznał, iż stronami przedmiotowego postępowania są: Skarb Państwa – reprezentowany przez Prezydenta Miasta L., L. S. - beneficjent Układu oraz A. G., wskazana przez Prezydenta Miasta L. jako osoba posiadającej interes prawny odnośnie nieruchomości będących przedmiotem postępowania. Do tych osób skierowane zostało postanowienie o wszczęciu postępowania w niniejszej sprawie.

Decyzją z dnia [...] października 2009 r. Minister Finansów stwierdził przejście na rzecz Skarbu Państwa udziału w wysokości 80% części w prawie własności nieruchomości położonych w L. przy ul. [...] i ul. [...], w odniesieniu do których na mocy postanowienia Układu przyznano L. S., jako właścicielowi, odszkodowanie za ich utratę. Decyzja ta została również adresowana do L. S., jako byłego właściciela przedmiotowych nieruchomości. Następnie decyzją z dnia [...] lipca 2010 r. Minister Finansów utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] października 2009 r. Zaskarżona decyzja została także skierowana do L. S., będącego w ocenie Ministra stroną toczącego się postępowania.

W toku postępowania sądowego, do akt sprawy zostało złożone tłumaczenie z języka angielskiego odpisu aktu zgonu, z którego wynika, że L. S. zmarł w dniu [...] czerwca 2002 r. Spadkobiercami po zmarłym jest żona – R. S. oraz jego dzieci- E. S. i M. S.

Z powyższego wynika, że w dacie wydania zarówno zaskarżonej decyzji Ministra Finansów z dnia [...] lipca 2010 r. jak i utrzymanej nią w mocy decyzji z dnia [...] października 2009 r. strona postępowania- L. S. nie żył. Zatem w sprawie niniejszej obydwie decyzje skierowane zostały do osoby nieżyjącej - L. S., który zmarł [...] czerwca 2002 r. Wobec powyższego należy stwierdzić, iż zarówno postępowanie prowadzone w pierwszej instancji, jak i postępowanie odwoławcze toczyło się wobec osoby zmarłej, mimo że istnieli spadkobiercy i postępowanie toczyć się powinno z ich udziałem, a decyzja powinna być skierowana do nich, jako następców prawnych.

Powyższe wskazuje, że w sprawie doszło do rażącego naruszenia praw spadkobierców L. S., którzy mieli przymiot stron przedmiotowego postępowania. Naruszenie to wskazuje na rażące naruszenie prawa, o którym mowa w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. (por. wyrok NSA w Warszawie z dnia 17 grudnia 1998 r. sygn. IVSA 2272/97).

Ministra Finansów ponownie rozpatrując sprawę przeprowadzi postępowanie z udziałem następców prawnych L. S.

Jednocześnie wobec wskazanych powyżej uchybień nie jest aktualnie możliwe ustosunkowanie się Sądu do zarzutów podniesionych w skardze, gdyż kontrola w tym względzie będzie mogła nastąpić dopiero po niewadliwie przeprowadzonym postępowaniu administracyjnym.

Wobec powyższego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 ustawy P.p.s.a. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 250 P.p.s.a.