Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt II SA/Gl 524/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2011-12-21 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 200
journal: Dz.U. 2010 nr 102 poz 651
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jednolity.
article: art. 2
journal: Dz.U. 1990 nr 79 poz 464
law: Ustawa z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości.
article: par. 4 ust. 1 pkt 9
journal: Dz.U. 1998 nr 23 poz 120
law: Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 10 lutego 1998 r. w sprawie przepisów wykonawczych dotyczących uwłaszczenia osób prawnych  nieruchomościami będącymi dotychczas w ich zarządzie lub użytkowaniu.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Bogucka (spr.), Sędziowie Sędzia NSA Bonifacy Bronkowski, Sędzia WSA Elżbieta Kaznowska, Protokolant st. sekretarz sądowy Małgorzata Orman, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 grudnia 2011 r. sprawy ze skargi Wspólnoty Mieszkaniowej Nieruchomości przy [...] w G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie nabycia z mocy prawa użytkowania wieczystego gruntu oddala skargę.


UZASADNIENIE

Akta sprawy dokumentują, że pomiędzy Wspólnotą "A" w G. a Instytutem [...] w G. powstał spór, dotyczący działki nr a (obecnie t). Jego źródłem był fakt oddania w wieczyste użytkowanie działek nr b i a, objętych [...] właścicielom mieszkań w budynku przy [...] w G.. Pismem z dnia [...]r. Instytut zwrócił się do Zarządu Miasta G.o stwierdzenie nabycia z mocy prawa przez Instytut prawa użytkowania wieczystego kilku nieruchomości, w tym działki nr a o pow. [...]. W uzasadnieniu podał, że jest w posiadaniu stanowiącego całość kompleksu zagospodarowanych działek, stanowiących w części własność Skarbu Państwa, a w części Gminy G.. W stosunku do działek Skarbu Państwa wystąpił do Wojewody [...] o wydanie decyzji potwierdzającej nabycie prawa użytkowania wieczystego wnioskiem z [...] r. Działki gminy sąsiadują z działkami Skarbu Państwa i pozostają w posiadaniu Instytutu od lat [...] wieku. Na działce nr a znajduje się część budynku murowanego, stanowiącego własność Instytutu, pozostała cześć budynku znajduje się na innej działce, stanowiącej własność Skarbu Państwa. Działki będące w posiadaniu Instytutu powstały w wyniku podziału zatwierdzonego decyzją [...] z dnia [...] r. We wniosku podano także, że w wyniku czynności wznowienia znaków granicznych okazało się, że członkom wspólnoty mieszkaniowej przy [...] oddano w użytkowanie wieczyste nie tylko działkę, na której wzniesiono budynek, ale także działkę nr a. Skoro użytkowanie wieczyste przysługuje z mocy prawa Instytutowi, to nie mogło zostać ustanowione na rzecz członków wspólnoty mieszkaniowej. W piśmie z [...] r. Instytut dodatkowo podał, że cały teren, w tym działka nr a, będący w jego posiadaniu, jest ogrodzony.

Jednocześnie z akt wynika, że mieszkania w budynku przy [...] były sprzedawana jako odrębne nieruchomości lokalowe, wraz z udziałami w użytkowaniu wieczystym gruntów obejmujących działkę b, na której posadowiony jest budynek i działkę a , która z nią sąsiaduje.

W dniu [...] r. przeprowadzono oględziny działek położonych na tyłach budynków przy [...], czyli działek c, d, a, e i f. Stwierdzono, że stanowią one integralną część terenów zajętych przez Instytut, znajdują się za ogrodzeniem z blachy falistej na podmurówce. Także Wspólnota Mieszkaniowa w skardze z [...]r., skierowanej do Rady Miejskiej w G. na Zarząd Miasta przyznała, że działka nr a nie została objęta w faktyczne posiadanie przez członków Wspólnoty, znajduje się za ogrodzeniem i pozostaje w użytkowaniu Instytutu.

Między zainteresowanymi stronami i Miastem G. kilka lat trwały próby ugodowego załatwienia spornej kwestii.

Pismem z [...] r. Instytut wezwał Prezydenta Miasta G. do wydania w sprawie decyzji administracyjnej, załatwiającej wniosek z [...] r. Sporządzono dokumentację fotograficzną terenu, potwierdzającą utrzymywanie się dotychczasowego stanu faktycznego – działka nr a znajduje się w ogrodzonym kompleksie gruntów posiadanych przez Instytut.

Decyzją z [...] r. nr 80/2007 Prezydent Miasta odmówił stwierdzenia nabycia z mocy prawa z dniem [...] r. przez Instytut prawa użytkowania wieczystego działki nr a. W uzasadnieniu podano w szczególności, że w dniu [...] r. dokonano wyodrębnienia i sprzedaży pierwszego lokalu mieszkalnego w budynku przy [...] wraz ustanowieniem udziału w prawie użytkowania wieczystego działek nr b i a. Rozstrzygnięcie to zostało uchylone, a sprawa przekazana do ponownego rozpoznania decyzją Kolegium z [...] r.

W piśmie procesowym z [...] r. Instytut podał, że domaga się stwierdzenia, iż nabył prawo użytkowania wieczystego przedmiotowej działki z dniem [...] r. na podstawie art. 200 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami w związku z art. 2 ust. 1 ustawy z 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. nr 74, poz. 464 ze zm.).

Po przeprowadzeniu rozprawy administracyjnej, w sprawie został sporządzony operat szacunkowy, a strony postępowania zawiadomiono o możliwości zapoznania się z materiałem sprawy. Decyzją z [...] r. Prezydent Miasta stwierdził nabycie z mocy prawa dniem [...] r. przez [...] w G. prawa użytkowania wieczystego działki nr a o pow. [...], stanowiącej własność Gminy G., która w dniu [...]r. pozostawała i nadal pozostaje w posiadaniu wnioskodawcy. Także to rozstrzygnięcie zostało uchylone a sprawa przekazana do ponownego rozpatrzenia decyzją SKO w K. z dnia [...] r. Jako podstawę rozstrzygnięcia podano, ze decyzja organu I instancji był wydana przez osobę do tego nieupoważnioną. Także kolejna decyzja organu I instancji z [...]r. została przez organ odwoławczy uchylona do ponownego rozpoznania decyzją z [...] r. W tym przypadku powodem uchylenia były wadliwości merytoryczne decyzji.

W sprawie został sporządzony nowy operat szacunkowy ze [...] r., którego aktualność potwierdzono klauzulą z [...] r. Po zawiadomieniu stron o możliwości zapoznania się z materiałem sprawy, wobec zarzutu, że teren nie jest wykorzystywany na cele statutowe, w dniu [...] r. przeprowadzono oględziny. Stwierdzono, że działka nr a stanowi drogę pożarową, po której odbywa się dojazd i dojście do budynków użytkowych Instytutu. Na działce posadowiony jest częściowo garaż blaszany oraz znajduje się fragment murowanej hali, użytkowanej jako garaż na samochody służbowe, pomieszczenie socjalne pracowników oraz myjnia samochodów służbowych. Działka nr a odgrodzona jest od działki nr b płotem z blachy falistej na podmurówce, a droga jest utwardzona płytami żelbetonowymi. Od strony działki nr a brak jest dojścia do działki nr b. Instytut w piśmie z [...] r. oświadczył, że działka nr a nie jest wykorzystywana wyłącznie do działalności gospodarczej w rozumieniu art. 18a ust. 1 ustawy z 25 lipca 1985 r. o jednostkach badawczo-rozwojowych (Dz. U. z 2008 r., nr 159, poz. 993 ze zm.).

Po zawiadomieniu stron o możliwości zaznajomienia się z zebranym materiałem, decyzją z [...] r. nr [...] Prezydent Miasta G. stwierdził nabycie z mocy prawa z dniem [...] r. przez Instytut, prawa użytkowania wieczystego działki nr a o pow. [...], stanowiącej własność Miasta G., która w dniu [...] r. pozostawała w zarządzie wnioskodawcy. Nieruchomość zabudowana jest fragmentem budynku garażowego, który w całości stanowi własność Instytutu. W kolejnych punktach decyzji Prezydent stwierdził, że uzyskanie prawa użytkowania przez Instytut nie narusza praw osób trzecich, określił okres użytkowania lat [...] z możliwością przedłużenia, zobowiązał użytkownika do wykorzystywania nieruchomości zgodnie z planem w celu realizacji zadań statutowych, na podstawie operatu szacunkowego określił wartość nieruchomości na dzień wydania decyzji na kwotę [...]zł i określił wysokość opłaty rocznej z tytułu wieczystego użytkowania w wysokości [...]% wartości nieruchomości, płatnej do 31 marca każdego roku z góry. Jako podstawę prawną decyzji podano przepis art. 200 ust. 1 pkt 2,3 i 4 ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami oraz § 3 i 4 rozporządzenia z 10 lutego 1998 r. w sprawie przepisów wykonawczych dotyczących uwłaszczenia osób prawnych nieruchomościami będącymi dotychczas w ich zarządzie lub użytkowaniu wieczystym (Dz. U. nr 23, poz. 120 ze zm.). W uzasadnieniu opisano przebieg postępowania. Wyjaśniono, że uchwałą z dnia [...] r., nr [...], znajdującą się w aktach sprawy, Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w G. postanowiło nie wysuwać zastrzeżeń w kwestii wyrażenia zgody przez Ministra Gospodarki Komunalnej na przekazanie [...] im. [...] w G. w zarząd i użytkowanie nieruchomości wyszczególnionych w pozycjach od 1 do 13 z przeznaczeniem pod rozbudowę Instytutu. Podstawą prawną tej uchwały był przepis art. 3 ust. 1 dekretu z 16 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz. U. nr 27, poz. 197). Minister Gospodarki Komunalnej wydał decyzję z 27 czerwca 1958 r. nr MT-341-3/58, której brak w aktach sprawy i która nie została odnaleziona. Jej istnienie potwierdza jednak protokół zdawczo-odbiorczy z [...] r., w którym jest powoływana jako jego podstawa. W aktach sprawy znajduje się protokół zdawczo-odbiorczy z [...] r., którym nastąpiło przekazanie m. in. przedmiotowej nieruchomości przez [...] w G. na rzecz [...] w G.. Zgodnie z § 9 rozporządzenia Rady Ministrów z 2 sierpnia 1949 r. w sprawie przekazywania nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz. U. nr 47, poz. 354), przekazanie nieruchomości w zarząd i użytkowanie w celu realizacji narodowych planów gospodarczych następowało nie w formie decyzji, lecz w formie protokołu zdawczo-odbiorczego, wówczas gdy dotyczyło wykonawców nie zobowiązanych do dokonania inwestycji zastępczych (jak [...] w G.). Sporządzenie przez właściciela takiego protokołu i wydanie na jego podstawie nieruchomości mogło nastąpić na podstawie zgody Ministra Gospodarki Komunalnej, o jakiej mowa w § 7 powołanego rozporządzenia.

W następnej kolejności na podstawie art. 37 ustawy z dnia 14 lipca 1961 r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach (Dz. U. z 1969 r. nr 32, poz. 159) nieruchomość przeszła z mocy prawa w użytkowanie [...] w G., z dniem wejścia tej ustawy w życie. Na wniosek Instytutu z [...] r. w celu uregulowania stanu prawnego zgodnie ze stanem użytkowania w terenie, decyzją [...]z [...] r. [...] w G. zatwierdziło podział geodezyjny nieruchomości. W wyniku tego podziału powstała między innymi działka nr a, aktualnie nr a przy [...].

Z dniem wejścia w życie ustawy z 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. nr 22, poz. 99 ze zm.),na podstawie jej art. 87 grunty państwowe będące w użytkowaniu państwowych jednostek organizacyjnych przeszły w zarząd tych jednostek, w ten sposób przedmiotowa działka przeszła z mocy prawa w zarząd Instytutu. Działka ta została skomunalizowana decyzją z [...] r. i obecnie stanowi własność gminy. Działka pozostaje w posiadaniu Instytutu. Organ I instancji wyjaśnił, że w dniu [...] r. działka pozostawała w zarządzie Instytutu i z mocy prawa z tą datą, na podstawie art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. nr 79, poz. 464 ze zm.), doszło do przekształcenia prawa zarządu w prawo użytkowania wieczystego. Wydana decyzja ma charakter deklaratoryjny i nie narusza praw osób trzecich, albowiem prawo użytkowania wieczystego na rzecz członków wspólnoty powstało później. W dniu nabycia prawa działka zgodnie z obowiązującym wówczas planem była położona w jednostce [...] – tereny administracji i usług wymagających koncentracji w ośrodkach oraz zabudowy mieszkaniowej w dobrym stanie w rejonie ulicy [...]i. Na podstawie tego planu rzeczoznawca dokonał szacunku przedmiotowej nieruchomości wedle stanu na dzień [...]r. i jej wartości na dzień wydania decyzji. Zastosowano podejście porównawcze, metodę korygowania ceny średniej. Dla porównania przyjęto nieruchomości gruntowe niezabudowane o funkcji mieszkaniowo- usługowej na terenie miasta G.. Wartość rynkową nieruchomości ustalono na kwotę [...] zł. Do operatu nie wniesiono zastrzeżeń. Stawkę opłaty rocznej ustalono w wysokości [...] %, mając na względzie ustanowienie zarządu na cele związane z działalnością Instytutu i zrealizowanie tego celu. Jednostki badawczo-rozwojowe są zwolnione z opłaty z tytułu użytkowania wieczystego, z wyjątkiem gruntów wykorzystywanych wyłącznie do działalności gospodarczej. Na podstawie oświadczenia Instytutu, nieruchomość jest wykorzystywana wyłącznie na cele związane z działalnością podstawową Instytutu.

Po rozpoznaniu odwołań K.K., E.K., A.K., A.D. i P.D., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K., zaskarżoną decyzją z [...] r. utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. W uzasadnieniu wyjaśniono, że przepis art. 2 ust. 1 ustawy z 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami i wywłaszczaniu nieruchomości, przewidywał, iż grunty stanowiące własność Skarbu Państwa lub gminy, będące w dniu 5 grudnia 1990 r. w zarządzie państwowych osób prawnych, stają się z tym dniem z mocy prawa przedmiotem użytkowania wieczystego. Regulacja ta utraciła moc z dniem 1 stycznia 1998 r. na podstawie art. 241 pkt 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Jednocześnie jednak przepis art. 200 ust. 1 u.g.n. przewiduje, że w sprawach nabycia, z mocy prawa, na podstawie ustawy z 29 września 1990 r., z dniem 5 grudnia 1990 r. prawa użytkowania wieczystego gruntów i prawa własności budynków, innych urządzeń i lokali przez państwowe i komunalne osoby prawne, które posiadały w tym dniu grunty w zarządzie, stosuje się zasady określone w pkt 1-4 tego przepisu. Przesłanką uwłaszczenia przewidzianą w art. 200 ust. 1 ustawy, jest pozostawanie gruntów w zarządzie zainteresowanych podmiotów. Stwierdzenie istnienia tego prawa zarządu określa rozporządzenie RM z 10 lutego 1998 r. w sprawie przepisów wykonawczych dotyczących uwłaszczenia osób prawnych nieruchomościami będącymi dotychczas w ich zarządzie lub użytkowaniu (Dz. U. nr 23, poz. 120). Zgodnie z jego § 4 ust. 1, właściwy organ stwierdza dotychczasowe prawo zarządu w oparciu co najmniej o jeden z wymienionych dokumentów. Wśród tych dokumentów przepis wymienia protokół przekazania nieruchomości sporządzony między państwowymi jednostkami organizacyjnymi przed dniem [...] r. Kolegium podało, że w sprawie podstawą zarządu przysługującego Instytutowi jest protokół zdawczo-odbiorczy z [...] r., sporządzony w trybie rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 2 sierpnia 1949 r. w sprawie przekazywania nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz. U. nr 47, poz. 354). Został on poprzedzony uchwałą [...] z [...]r. oraz decyzją Ministra [...] z [...] r. Dwa ostatnie dokumenty nie mają jednak dla sprawy decydującego znaczenia, albowiem ani uchwała, ani decyzja nie skutkowały oddaniem nieruchomości w zarząd. Skutek taki wywarło jedynie protokolarne przekazanie, zgodnie z przepisem § 9 ust. 1 rozporządzenia RM z dnia 2 sierpnia 1949 r. w sprawie przekazywania nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych. Przepis ten stanowił, że "przekazania w przypadku, gdy polega na oddaniu nieruchomości w zarząd i użytkowanie bez zobowiązania wykonawcy do dokonania inwestycji zastępczych, dokonuje się w formie protokołu zdawczo-odbiorczego". W taki też sposób doszło do oddania nieruchomości w zarząd Instytutowi, a protokół znajdujący się w aktach, stanowi tego dostateczny dowód, zgodnie z § 4 ust. 1 pkt 9 rozporządzenia z 1998 r.

Kolegium wyjaśniło także, że ówczesne działki nr f i g [...] wskazane w protokole z [...] r. zostały oznaczone jako działka nr [...] na karcie mapy[...] przy zakładaniu nowej ewidencji gruntów w [...] r. Na podstawie decyzji z [...] r. wydanej na wniosek Instytutu, działka nr f uległa podziałowi na działki nr ai b. Zmiana oznaczenia numeru działki a na numer a i działki b na numer b nastąpiła w ramach modernizacji ewidencji gruntów i budynków w roku [...], ogłoszenie o dokonanych zmianach Prezydenta Miasta G. z [...] r. w sprawie projektu operatu ewidencji gruntów i budynków zostało opublikowane w [...].

Dalej Kolegium opisało wynikające ze zmian stanu prawnego przekształcenia przysługującego Instytutowi prawa. Na podstawie art. 38 ustawy z 14 lipca 1961 r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach (Dz. U. nr 32, poz. 159), tereny stanowiące własność Państwa, znajdujące się w dniu wejścia w życie ustawy w użytkowaniu lub zarządzie jednostek państwowych, przeszły w użytkowanie tych jednostek. W wyniku kolejnej zmiany, na mocy przepisu art. 87 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. nr 22, poz. 99), grunty państwowe będące w dniu wejścia w życie ustawy w użytkowaniu państwowych jednostek organizacyjnych, przeszły w zarząd tych jednostek . W ten sposób w dniu wejścia w życie kolejnej zmiany – [...] r. przedmiotowa działka znajdowała się w zarządzie Instytutu na podstawie protokołu z [...] r.

W konsekwencji z dniem [...] r., na mocy art. 2 ustawy zmieniającej, dotychczasowe prawo zarządu przekształciło się z mocy prawa w prawo użytkowania wieczystego, co podlega stwierdzeniu decyzją na podstawie art. 200 u.g.n. Decyzja ta ma wyłącznie charakter deklaratoryjny, dlatego nie można uznać, że przeszkodą w nabyciu z mocy prawa z dniem [...]r. prawa użytkowania wieczystego w miejsce prawa zarządu Instytutu, jest powstałe po [...] r. prawo użytkowania wieczystego powiązane z odrębną własnością lokali. Bezsporne jest, że pierwsze wyodrębnienie lokalu nastąpiło na podstawie umowy z [...] r. Udziały w prawie użytkowania wieczystego przedmiotowej działki przysługujące właścicielom lokali w dniu [...] r. nie istniały. Nie mogą oni zatem skutecznie przeciwstawić się stanowi prawnemu powstałemu z mocy prawa wcześniej. Nabycie prawa użytkowania wieczystego w miejsce prawa zarządu przez Instytut nie narusza praw osób trzecich, nie istnieje przesłanka negatywna z art. 200 ust. 4 u.g.n.

Kolegium wskazało także, że zmiany stanu prawnego regulujące funkcjonowanie jednostek badawczo-rozwojowych (instytutów badawczych) nie mają znaczenia dla sprawy. Powołując się na wyrok SN [...] r., sygn. [...] Kolegium podało, że podstawą prawną uwłaszczenia jednostek badawczo-rozwojowych są przepisy art. 2 ust. 1 i 2 ustawy z 29 września 1990 r. o zmianie ustawy (...), a nie przepisy ustawy z dnia 22 lutego 1991 r. o zmianie ustawy o jednostkach badawczo-rozwojowych (Dz. U. nr 19, poz. 89). Zwrócono uwagę, że jakkolwiek instytucje badawcze są zwolnione z opłat z tytułu użytkowania wieczystego gruntów, z wyjątkiem gruntów wykorzystywanych wyłącznie do działalności gospodarczej, co wynika z samego prawa, to nie zwalnia to organów od ustalenia opłaty rocznej w decyzji. Faktyczne jej ponoszenie jest uzależnione od spełnienia przesłanek z art. 20 ustawy z 30 kwietnia 2010 r. o instytutach badawczych (Dz. U. nr 96, poz. 618 ). Spory w tym zakresie mają charakter cywilny. W procedurze uwłaszczenia o przysługiwaniu zwolnienia od ponoszenia opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego nie rozstrzyga się zatem w sposób wiążący. Obowiązkiem organu jest jednak ustalenie tej opłaty, co w decyzji uczyniono. Wycenę nieruchomości Kolegium oceniło jako prawidłową. Wskazało, że w operacie z [...] r. przyjęto do porównania inne nieruchomości, niż w operacie z [...] r. Nadto do ustalenia opłaty została przyjęta inna, aktualna stawka procentowa opłaty. Jakkolwiek bowiem decyzja z art. 200 u.g.n. ma charakter deklaratoryjny w zakresie stwierdzenia przekształcenia prawa, to w zakresie ustalenia warunków użytkowania, w tym opłat rocznych, ma charakter konstytutywny i konieczne jest zastosowanie aktualnej stawki procentowej.

W skardze do sądu administracyjnego

"A" przy [...] w G. wniosła o uchylenie decyzji organu II instancji, zarzucając wadliwe ustalenie stanu faktycznego oraz wadliwą wykładnię art. 200 ustawy o gospodarce nieruchomościami i przepisów ustawy z 29 września 1990 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości oraz naruszenie prawa poprzez uznanie protokołu zdawczo-odbiorczego z roku [...] za sporządzony zgodnie z przepisami prawa. W uzasadnieniu podniesiono w pierwszej kolejności, że decyzja narusza prawa osób trzecich, czyli członków [...] Gmina zbyła sporną nieruchomość na rzecz członków Wspólnoty, nieruchomości lokalowe były przez nich sukcesywnie nabywane w okresie [...]. W skład nabywanej nieruchomości wchodziła też działka nr a, prawa członków wspólnoty są ujawnione w księdze wieczystej. Nadto członkowie wspólnoty ponosili i nadal ponoszą koszty związane z tą działką, opłacają podatek od nieruchomości i opłatę roczną. Jednak sporna działka, mimo ich monitów, nie została im wydana i jest nadal użytkowana bezprawnie przez [...]. Zwrócono uwagę, że członkowie wspólnoty korzystają z rękojmi wiary publicznej ksiąg wieczystych. Nabyli prawo od Gminy ujawnionej w księdze wieczystej jako właściciel i będąc przekonani, że gmina takim właścicielem jest, zostali jednak wprowadzeni w błąd. Ich dobra wiara chroni nabyte prawo. Podniesiono także, że faktyczne posiadanie działki przez Instytut ogranicza ich prawa, pozbawia możliwości wjazdu na podwórze. Wydanie nieruchomości jest konieczne dla prawidłowego korzystania z nieruchomości zabudowanej budynkiem. Zarzucili też, że Instytut ma bardzo rozległy teren, nie wykorzystuje go w całości i wynajmuje część nieruchomości. Brak zatem podstaw, aby jeszcze dodatkowy teren oddawać mu w użytkowanie wieczyste. Zarzucono, że ustalana wartość gruntu nie odpowiada stanowi rzeczywistemu, w tym zakresie nie sformułowano jednak konkretnych zarzutów. Podniesiono, że uwłaszczenie na podstawie art. 200 ust. 1 u.g.n. było możliwe wyłącznie w stosunku do gruntów będących w zarządzie osób prawnych. Bezzasadne jest twierdzenie, że Instytut miał w zarządzie sporną działkę, albowiem brak jest decyzji [...] z [...] r. Jest wielce prawdopodobne, że decyzja ta nie istnieje, zatem protokół z [...] r. został sporządzony niezgodnie z prawem. Wydanie decyzji narusza zasadę nierotroakcji, działka nie może przejść na rzecz Instytutu z mocą wsteczną, skoro przeszła już wcześniej na rzecz członków wspólnoty.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach rozważył, co następuje:

W pierwszej kolejności należy zwrócić uwagę skarżącej Wspólnocie, że jeśli chodzi o prawa do spornej działki, to członkowie Wspólnoty nabywali od gminy, jako właściciela gruntu, udziały w prawie użytkowania wieczystego tej działki, a nie udziały w prawie własności. Bezsporne, jest, że działka stanowiła i stanowi, od momentu jej komunalizacji, własność Miasta Gliwice, zaś wcześniej stanowiła własność Skarbu Państwa. Prawo to nie uległo zmianie i wciąż Gmina jest jej właścicielem. Bezsporne jest także, że w drodze zawartych umów doszło do ustanowienia przez właściciela gruntu na rzecz nabywców lokali prawa użytkowania wieczystego, którzy z tego powodu ponosili i ponoszą opłaty i inne koszty. Te kwestie mają jednak ograniczony wpływ na ocenę legalności wydanych decyzji.

Sąd podziela przedstawioną przez organy obu instancji kwalifikację prawną ustalonego stanu faktycznego a wnioski wyprowadzone z materiału sprawy ocenia jako prawidłowe. W aktach administracyjnych znajdują się dokumenty poświadczające, że działka oznaczona aktualnie numerem a, w trybie art. 2 ust. 1 dekretu dnia 8 marca 1946 r. o majątkach opuszczonych i poniemieckich (Dz. U. nr 13, poz. 87) stała się własnością Skarbu Państwa. Protokół zdawczo-odbiorczy z [...] r., którego oryginał znajduje się w aktach, poświadcza fakt przekazania [...] w G. w zarząd i użytkowanie pod rozbudowę Instytutu szeregu parcel stanowiących dotychczas podwórza, położonych między ulicami [...] w G., w tym parcel nr [...] i [...]. Opisane przez Kolegium zmiany w oznaczeniach ewidencyjnych tych gruntów wykazują ich tożsamość z działką nr a. Protokół ten został spisany w trybie rozporządzenia Rady Ministrów z 2 sierpnia 1949 r. w sprawie przekazywania nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz. U. nr 47, poz. 354), z powołaniem się na decyzję [...] nr [...] [...] r. Fakt, że decyzja ta nie została odnaleziona, nie ma znaczenia dla skuteczności dokonanego przekazania. Prawidłowo Kolegium wyjaśniło, że wystarczającym a zarazem koniecznym dokumentem wykazującym nabycie przez Instytut prawa zarządu tych nieruchomości jest protokół zdawczo-odbiorczy. Jego wagę i normatywny status uzasadniają ówcześnie obowiązujące przepisy prawa, które Kolegium przytoczyło. Podstawą do przekazywania nieruchomości Skarbu Państwa w zarząd bądź użytkowanie były przepisy dekretu z 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz. U. nr 27, poz. 197 ze zm.). które przewidywały m. in. takie formy władania w art. 3 ust. 1 tego dekretu. Na podstawie dekretu zostało wydane wyżej powołane rozporządzenie Rady Ministrów z 2 sierpnia 1949 r., które w § 9 ust. 1 regulowało formę takiego przekazania, przewidując, że oddanie w zarząd i użytkowanie, bez zobowiązania do dokonania inwestycji zastępczych, dokonuje się w formie protokołu zdawczo-odbiorczego. Teza, że protokół ten poświadcza oddanie m. in. spornego gruntu w zarząd Instytutowi jest zatem zasadna i prawidłowa.

Prawo zarządu przysługujące [...] podlegało następnie kolejnym przekształceniom, w wyniku uchwalanych zmian stanu prawnego. Charakterystyczne jest, że każdorazowo ustawodawca posługiwał się mechanizmem powstawania przekształceń z mocy samego prawa. Na podstawie art. 38 ustawy z 14 lipca 1961 r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach (Dz. U. nr 32, poz. 159), tereny stanowiące własność Skarbu Państwa i będące do dnia wejścia w życie tej ustawy w zarządzie lub użytkowaniu jednostek państwowych, przeszły w użytkowanie tych jednostek. Następnie na podstawie art. 87 ustawy z 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. nr 22, poz. 99 ze zm.), grunty państwowe będące w dniu wejścia w życie tej ustawy w użytkowaniu jednostek państwowych przeszły w zarząd tych jednostek. W konsekwencji uprawniona jest konkluzja organu odwoławczego, że w dniu [...] r. Instytut legitymował się prawem zarządu spornej działki.

Kolejna zmiana normatywna została wprowadzona ustawą z dnia [...] r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. nr 79, poz. 464 ze zm.). Przepis art. 2 tej ustawy stanowił, że grunty stanowiące własność Skarbu Państwa lub własność gminy, z wyłączeniem gruntów Państwowego Funduszu Ziemi, będące w dniu 5 grudnia 1990 r. w zarządzie państwowych osób prawnych innych niż Skarb Państwa, stają się z tym dniem z mocy prawa przedmiotem użytkowania wieczystego. Nie narusza to praw osób trzecich . Nabycie prawa użytkowania wieczystego podlegało stwierdzeniu decyzją właściwego organu (art. 2 ust. 3 ustawy), nie przewidziano jednak żadnego terminu do jej wydania, nie określono także skutków braku takiej decyzji. Faktem jest, że ówcześnie decyzja taka nie została wydana. Wobec jej deklaratoryjnego charakteru w części odnoszącej się do stwierdzenia prawa użytkowania wieczystego gruntu i faktu, że skutek przekształcenia prawa nastąpił z mocy prawa, brak tej decyzji nie miał znaczenia dla skuteczności nabycia prawa użytkowania wieczystego. W okresie obowiązywania tej ustawy cały czas istniała możliwość wydania takiej decyzji. Jednocześnie nie jest kwestionowane, że w dacie zaistnienia skutku przekształcenia prawa zarządu w prawo użytkowania wieczystego ([...]r.) członkom skarżącej Wspólnoty nie przysługiwały żadne prawa w stosunku do przedmiotowej nieruchomości, przekształceniu nie sprzeciwiały się zatem prawa osób trzecich.

W dniu 1 stycznia 1998 r. weszła w życie ustawa z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2010 r., nr 102, poz. 651 ze zm.), której przepis art. 241 uchylił zarówno ustawę z 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości jak i ustawę z 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości. Jednocześnie ustawa ta zawiera przepisy przejściowe, w szczególności przepis art. 200. odnoszący się do sytuacji, w których nie doszło w poprzednim stanie prawnym do wydania decyzji potwierdzającej nabycie z mocy prawa użytkowania wieczystego z dniem [...]r.

Przepis art. 200 ustawy o gospodarce nieruchomościami określa zasady, które mają zastosowanie w sprawach stwierdzenia nabycia, z mocy prawa, na podstawie ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, z dniem [...] r. prawa użytkowania wieczystego gruntów oraz własności budynków, innych urządzeń i lokali przez państwowe i komunalne osoby prawne oraz [...], które posiadały w tym dniu grunty w zarządzie, niezakończonych przed dniem jej wejścia w życie. Sąd rozważył w pierwszej kolejności zasadność zastosowania tego przepisu w niniejszej sprawie, mając na względzie zastrzeżenie, że ma on zastosowanie w sprawach niezakończonych. Sąd doszedł do przekonania, że wobec braku terminu do wydania decyzji, o jakiej była mowa w art. 2 ust. 3 ustawy z 29 września 1990 r. o zmianie ustawy (...) oraz wobec zastosowanej formuły, że chodzi niezakończone sprawy stwierdzenia nabycia, a nie niezakończone postępowania w tych sprawach, przepis ten ma zastosowanie. Gdyby ograniczyć jego zastosowanie do przypadków, w których przed wejściem ustawy w życie wszczęto postępowanie administracyjne w celu wydania decyzji, to wówczas w pozostałych przypadkach, mimo przekształcenia z mocy prawa zarządu w użytkowanie wieczyste, fakt ten nie mógłby zostać potwierdzony. Istotne znaczenie ma to, że skutek przekształcenia z dniem [...] r. nastąpił ex lege i brak jest przepisu ustawowego, który ten skutek by niweczył. Te argumentu uzasadniają w przekonaniu Sądu zastosowanie w sprawie art. 200 ustawy o gospodarce nieruchomościami.

W oparciu o delegację z art. 206 ustawy, wydane zostało rozporządzenie Rady Ministrów z 10 lutego 1998 r. w sprawie przepisów wykonawczych dotyczących uwłaszczenia osób prawnych nieruchomościami będącymi dotychczas w ich zarządzie lub użytkowaniu (Dz. U. nr 23, poz. 120 ze zm.). Reguluje ono w szczególności kwestię stwierdzania przez organ dotychczasowego prawa zarządu, zgodnie z § 4 ust. 1 stwierdzenie to następuje na podstawie co najmniej jednego z wymienionych w tym przepisie dokumentów, w tym protokołu przekazania nieruchomości, sporządzonego między państwowymi jednostkami organizacyjnymi przed dniem [...] r. Protokół taki w aktach się znajduje, co w prawidłowy sposób dokumentuje dotychczasowe, istniejące na dzień 5 grudnia 1990 r., prawo zarządu.

Badaniu przed wydaniem decyzji podlega także to, czy uwłaszczenie nie narusza praw osób trzecich. Jest to jedna z zasad, określona w art. 200 ust.4 ustawy, zgodnie z którą nabycie prawa użytkowania wieczystego, nie może naruszać praw osób trzecich. Ograniczenie to dotyczy momentu nabycia prawa, nie daty jego stwierdzenia decyzją, zatem Sąd akceptuje stanowisko organów, że badanie praw osób trzecich następuje na dzień [...] r., w tej dacie członkowie Wspólnoty żadnymi uprawnieniami w stosunku do nieruchomości się nie legitymowali. Sąd wyjaśnia jednocześnie, że zgłaszane zarzuty pobierania od członków wspólnoty opłat i podatków z tytułu użytkowania wieczystego, jakkolwiek nie mogą odnieść skutku w niniejszej sprawie, to nie wywołały następstw, których nie da się usunąć i działania w tym kierunku winny zostać podjęte, mają jednak charakter cywilny, nie administracyjnoprawny.

Mimo szczególnego charakteru Instytutu jako jednostki badawczo-rozwojowej (aktualnie – instytutu badawczego), Sąd podziela stanowisko Kolegium w sprawie stosowania przepisu art. 200 ustawy o gospodarce nieruchomościami w związku z art. 2 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, a nie przepisów ustawy z dnia 22 lutego 1991 r. o zmianie ustawy o jednostkach badawczo-rozwojowych (Dz. U. nr 19, poz. 89). Ta ostatnia ustaw także przewidywała uwłaszczenie jednostek badawczo-rozwojowych, skutek ten zastępował jednak później, niż skutek wywołany przez art. 2 ustawy z 29 września 1990 r. o zmianie ustawy (...). Z tego względu Sąd podziela pogląd wyrażony w wyroku [...]r. sygn. [...]

Wydane w sprawie decyzje zawierają konieczne elementy, określone w art. 200 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami a operat sporządzony w sprawie jest aktualny, zaś skarżąca Wspólnota nie sprecyzowała w tym zakresie swojego ogólnego zarzutu. Zasadne jest przy tym stanowisko Kolegium, że zwolnienie dla Instytutu od opłaty rocznej wynika z mocy prawa i zależy od stanu faktycznego, stąd zarzuty o braku podstaw do zwolnienia z tej opłaty nie mają wpływu na prawidłowość podjętych rozstrzygnięć. W końcu legitymację do wniesienia skargi w niniejszym postępowaniu po stronie Wspólnoty Sąd uznał z tego względu, że w dacie prowadzenia postępowania, członkom Wspólnoty przysługiwały udziały w prawie użytkowania wieczystego przedmiotowej działki, wobec czego mają oni interes prawny w kontrolowaniu decyzji, w tym w zakresie jej zgodności z prawami osób trzecich.

Mając na względzie podane okoliczności i argumenty, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak w sentencji.