Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt I SA/Bd 990/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2013-01-08 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 7, 77, 80, 107 par. 3, 105
journal: Dz.U. 2011 nr 6 poz 18
law: Ustawa z dnia 3 grudnia 2010 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego oraz ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami  administracyjnymi.
article: art. 28 ust. 3, art. 28 ust. 3 a
journal: Dz.U. 2009 nr 205 poz 1585
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Teresa Liwacz Sędziowie: Sędzia WSA Dariusz Dudra (spr.) Sędzia WSA Leszek Kleczkowski Protokolant: Asystent sędziego Daniel Łuczon po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 08 stycznia 2013 r. sprawy ze skargi R. S. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek 1. uchyla zaskarżoną decyzję 2. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana w całości


UZASADNIENIE

W złożonym wniosku o umorzenie należności z tytułu składek na obowiązkowe ubezpieczenia skarżący podał, że ma na utrzymaniu bezrobotną żonę i trudno jest mu utrzymać się z jednej pensji, zwłaszcza, że nie otrzymuje jej w całości. Wskazał, że z jego wynagrodzenia za pracę potrącane są należności komornicze, w związku z czym, do dyspozycji rodziny co miesiąc pozostaje kwota około [...] zł, czyli znacznie poniżej minimum socjalnego. Z tej kwoty rodzina musi dokonać wszelkich opłat, co skutkuje brakiem możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

Decyzją z dnia [...] r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił stronie umorzenia należności z tytułu składek w części finansowanej przez płatnika na ubezpieczenia społeczne za osobę prowadzącą działalność gospodarczą za sierpień 1997 r. oraz od listopada 1997 r. do grudnia 1998 r. w łącznej kwocie [...] zł; ubezpieczenie społeczne za okres od marca 1999 r. do czerwca 2007 r. w łącznej kwocie [...] zł; ubezpieczenie zdrowotne za okres od kwietnia 2000 r. do czerwca 2007 r. w łącznej kwocie [...] zł; oraz Fundusz Pracy za okres od stycznia 2000 r. do lutego 2002 r. i od sierpnia 2002 r. do czerwca 2007 r. w łącznej kwocie [...] zł. Organ wskazał na prowadzenie skutecznych działań egzekucyjnych z wynagrodzenia za pracę i za pośrednikiem naczelnika urzędu skarbowego oraz możliwość wdrożenia egzekucji z rachunku bankowego, a także instytucję uznania administracyjnego.

W złożonym wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżący powtórzył przedstawioną argumentację przemawiającą, w jego ocenie, za umorzeniem zadłużenia z tytułu składek. Podniósł, że dokonywane potrącenia z wynagrodzenia za pracę w znacznym stopniu wpływają na pogorszenie jego sytuacji materialnej.

Decyzją z dnia [...] r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu organ wskazał, że zobowiązany jest zatrudniony na stanowisku kierowcy autobusu w ramach umowy o pracę w wymiarze [...] etatu, z tytułu której otrzymuje wynagrodzenie w wysokości średnio około [...] zł brutto (za sierpień 2012 r. – [...] zł). W wyniku zajęć sądowych z wynagrodzenia potrącane były następujące kwoty: za kwiecień 2012 r. – [...] zł, za maj 2012 r. – [...] zł, za czerwiec 2012 r. – [...] zł, co pomniejszało wynagrodzenie o średnio [...] zł, powodując, że średnie wynagrodzenie netto wyniosło [...] zł. Z zeznania PIT-37 za 2011 r. wynika, że skarżący osiągnął dochód (z tytułu zatrudnienia i działalności wykonywanej osobiście) w łącznej wysokości [...] zł, co w przeliczeniu na miesiąc dawało kwotę [...] zł, z PIT-37 za 2010 r. wynika, że dochód strony (z tytułu zatrudnienia i działalności wykonywanej osobiście) w łącznej wysokości wyniósł [...] zł, co średniomiesięcznie dawało kwotę [...] zł. Natomiast dla 2009 r., zgodnie z PIT-37, wielkości te kształtowały się w kwotach: [...] zł i [...] zł.

Z przedłożonych przez zobowiązanego oświadczeń wynika, ze prowadzi on gospodarstwo domowe wraz z niepracującą żoną. Miesięczne koszty utrzymania ogółem kształtują się w granicach [...] zł i są to: czynsz – [...] zł, energia elektryczna – [...] zł, telewizja kablowa – [...] zł, telefon – [...] zł. Dodatkowo na spłatę zobowiązań cywilnoprawnych przeznaczane jest [...] zł. Organ ustalił, że strona nie ma udziałów w firmach i przedsiębiorstwach, ani wierzytelności, a także majątku ruchomego. Nie posiada także żadnych nieruchomości.

Odnosząc się do powstałego zadłużenia, organ wskazał, że działalność gospodarcza prowadzona była przez skarżącego samodzielnie, przez co brak jest osób, na które istnieje możliwość przeniesienia odpowiedzialności. W stosunku do zaległości prowadzona jest egzekucja za pośrednictwem naczelnika urzędu skarbowego.

Rozpatrując przedstawione przez zobowiązanego argumenty pod kątem konkretyzacji zasadniczej przesłanki uzasadniającej umorzenie, tj. stwierdzenia stanu całkowitej nieściągalności, w świetle art. 28 ust. 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r., nr 205, poz. 1585 ze zm., dalej "u.s.u.s."), organ stwierdził, że w przedmiotowej sprawie ona nie zaistniała. Wprawdzie działalność przez stronę nie jest już prowadzona. jednakże istnieje możliwość prowadzenia egzekucji z rachunku bankowego, a także jest prowadzona egzekucja za pośrednictwem naczelnika urzędu skarbowego, przez co nie konkretyzuje się w tym przypadku przesłanka umorzenia zawarta w art. 28 ust. 3 pkt 5 i 6, bowiem na obecnym etapie nie można też przesądzać braku możliwości uzyskania w postępowaniu egzekucyjnym kwot przekraczający wydatki egzekucyjne. Również wysokość nieopłaconych składek przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym, co skutkuje brakiem konkretyzacji przesłanki umorzenia z pkt 4a. Nie toczyło się także postępowanie upadłościowe, ani też likwidacyjne, tak więc nie zostały spełnione przesłanki ustawowe wskazane w art. 28 ust. 3 pkt 2 i 4 u.s.u.s.

Z dokonanej analizy zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego organ wywiódł, że sytuacja materialna w jakiej się obecnie skarżący znajduje jest bardzo trudna i uniemożliwia z pewnością jednorazową spłatę długu. W tym kontekście organ uznał, że zaistniała przesłanka umorzenia zawarta w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. nr 141, poz. 1365 ze zm.). Zobowiązany nie wskazał jednak na żadne problemy natury zdrowotnej, które w jakikolwiek sposób ograniczały, czy wręcz uniemożliwiały zarobkowanie. W konsekwencji, organ stwierdził, że nie można jednoznacznie wykluczyć podjęcia próby spłaty zadłużenia w dłuższym okresie czasu, w ratach ustalonych w takiej wysokości aby nie stanowiło to nadmiernego obciążenia budżetu domowego.

Na decyzję organu drugiej instancji strona wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy, w której nie podniosła żadnych zarzutów i nie przytoczyła żadnej argumentacji.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Wstępnie Sąd zauważa, iż zgodnie z art. 184 Konstytucji RP w związku z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) oraz w związku z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270), zwanej dalej p.p.s.a. kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 p.p.s.a., sprawowana jest o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a – c p.p.s.a.) lub stwierdzenia nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).

Zgodnie z przepisem art. 133 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje wyrok po zamknięciu rozprawy na podstawie akt sprawy. Aktami sprawy są akta sądowe, jak i przedstawione sądowi akta administracyjne. Zatem sąd administracyjny rozpoznaje sprawę w zakresie stanu faktycznego, który legł u podstaw wydania zaskarżonej decyzji i znajduje się w nadesłanych aktach administracyjnych (por. wyrok NSA z dnia 28 sierpnia 2008 r., sygn. akt II OSK 1533/07, LEX nr 488467).

Wskazać dalej należy, że zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W tak określonym zakresie kognicji Sąd uznał, że decyzja będąca przedmiotem skargi narusza przepisy prawa procesowego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Dlatego też, zaskarżona decyzja została wyeliminowana z obrotu prawnego.

Rozstrzygnięcie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych podjęte zostało na podstawie art. 28 ust. 1-4 u.s.u.s. Zgodnie z ust. 1 należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4. Ustęp 2 stanowi, że należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. W ust. 3 określono katalog zamknięty przypadków całkowitej nieściągalności. Natomiast w ust. 3a postanowiono, że należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. W myśl zaś ust. 3b Minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego określi, w drodze rozporządzenia, szczegółowe zasady umarzania, o którym mowa w ust. 3a, z uwzględnieniem przesłanek uzasadniających umorzenie, biorąc pod uwagę ważny interes osoby zobowiązanej do opłacenia należności z tytułu składek oraz stan finansów ubezpieczeń społecznych.

Zgodnie z regulacją przewidzianą w powołanych przepisach decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek ma charakter uznaniowy. Problematyka uznania administracyjnego została szeroko omówiona w dotychczasowym orzecznictwie. Powszechnie panuje zgoda co do tego, że uznanie administracyjne nie powinno i nie może oznaczać dowolności. Ograniczeniami swobody uznania są określone przez ustawodawcę dyrektywy wyboru. Organ przy wydawaniu decyzji o charakterze uznaniowym obowiązany jest do rzetelnej i wnikliwej analizy wszelkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione określone w przepisach przesłanki. Dopiero w ten sposób przeprowadzona, gruntowna analiza stanu faktycznego sprawy, stanowi materiał będący podstawą do wydania decyzji o charakterze uznaniowym. Szczególnie trzeba o tym pamiętać wtedy, kiedy organ ma pozbawić obywatela pewnych praw, nałożyć na niego obowiązek, ewentualnie tak, jak w przypadku rozpoznawanej sprawy, ma odmówić obywatelowi możliwości skorzystania z prawem przewidzianych uprawnień (por. wyrok NSA z dnia 20 marca 2007 r., sygn. akt II GSK 345/06).

Uznanie ograniczają przesłanki nieściągalności nakreślone przez ustawodawcę we wspomnianym powyżej ust. 3 art. 28. Jak wcześniej wskazano, stanowią one katalog zamknięty, inaczej rzecz ujmując, sformułowano je w sposób wyczerpujący,

w przeciwieństwie do normy pomieszczonej w art. 28 ust. 3b, która zawiera delegację dla Ministra właściwego do spraw zabezpieczenia społecznego, do określenia w uzasadnionych przypadkach (art. 28 ust. 3a) szczegółowych zasad umarzania, biorąc pod uwagę ważny interes osoby zobowiązanej do opłacania należności z tytułu składek oraz stan finansów ubezpieczeń społecznych. Przywołana regulacja w sposób ogólny, oczywiście w zakreślonych tym przepisem ramach, pozwala na sprecyzowanie innych niż nieściągalność należności z tytułu składek przypadków zastosowania ulgi w postaci umorzenia.

Wypełniając ustawowy obowiązek unormowania innych przypadków umożliwiających skorzystanie z ulgi Minister Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w rozporządzeniu z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r. Nr 141, poz. 1365 ze zm. ), postanowił w § 3 ust. 1, że Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Zwrot w szczególności oznacza, iż w zakresie tego przepisu mieszczą się wszystkie przypadki, które będą spełniały warunki w nim określone, tj. przypadki, gdy zobowiązany w ich ramach wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Taka konstrukcja przepisu zobowiązuje Zakład podczas postępowania prowadzonego w przedmiocie przyznania umorzenia do szczególnie wnikliwej oceny sytuacji zobowiązanego pod kątem przesłanek warunkujących umorzenie, określonych w punktach 1-3 § 3 ust. 1 rozporządzenia oraz wszystkich przypadków do nich podobnych, a zarazem mieszczących się w treści § 3 ust. 1.

W sprawie została wydana decyzja uznaniowa. Uznanie - jak wyżej już wskazano - wymaga wszechstronnego i wnikliwego rozpatrzenia sprawy. To wszechstronne i wnikliwe rozpoznanie sprawy musi znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji. Jeżeli organ odmawiający umorzenia nie rozpozna dokładnie sprawy, nie ustali wszystkich istotnych dla sprawy faktów, nie rozważy wszystkich okoliczności sprawy, nie odniesie się do wszystkich argumentów, wtedy taka decyzja staje się decyzją dowolną, a nie uznaniową.

W stanie faktycznym sprawy Zakład wydając decyzję w pierwszej instancji wskazał, mając na względzie zatrudnienie skarżącego na [...] etatu, że zobowiązany może podjąć dodatkowe zarobkowanie. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy zobowiązany podniósł, że nie może pracować na cały etat, bo pracodawca ma inny system zatrudniania, nie podpisuje umów na cały etat. Nie może też podjąć dodatkowej pracy, albowiem pracodawca na to się nie zgadza. Praca kierowcy autobusu jest bardzo odpowiedzialna, wymaga skupienia, kierowca musi być wypoczęty, nie może być zmęczony. Skarżący podpisał w zakresie niepodejmowania dodatkowego zatrudnienia stosowne pismo, tzw. lojalkę. W decyzji wydanej przez Zakład w drugiej instancji organ w ogóle do tej kwestii nie odniósł się. Zauważył jedynie, że skarżący nie wskazał na problemy natury zdrowotnej, które w jakikolwiek sposób ograniczałyby, czy wręcz uniemożliwiałby zarobkowanie. Tak wiec uznana na etapie pierwszej instancji za istotną okoliczność w postaci możliwości dodatkowego zarobkowania, nie została w żaden sposób skomentowana w związku z zarzutami braku prawnej możliwości dorabiania przez skarżącego. W przekonaniu Sądu możliwość dodatkowego zarobkowania jest okolicznością istotną przy podejmowaniu decyzji w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek. Tym samym decyzja odwoławcza staje się rozstrzygnięciem dowolnym nie spełnia bowiem reguł dotyczących decyzji uznaniowej. Zakład nie ustalił w czasie postępowania, czy rzeczywiście skarżący nie może dodatkowo zarobkować ze względu na warunki stawiane przez pracodawcę. Jeśli zaś przyjął wskazane przez skarżącego fakty za prawdziwe, to winien się do nich odnieść nie tylko ze względu na uznaniowy charakter wydanej decyzji i obowiązek oceny zaistniałych faktów, ale również ze względu na reguły prowadzenia postępowania administracyjnego, a mianowicie zasadę przekonywania, jak i zasadę pogłębiania zaufania do organów Państwa.

Podnieść wobec powyższego należy, że zgodnie z art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn.: Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.), zwanej dalej "k.p.a.", to na organie administracji spoczywa obowiązek ustalenia stanu faktycznego sprawy w myśl zasady prawdy obiektywnej. Zaś zgodnie z art. 77 kpa, to organ w trakcie postępowania zobowiązany jest w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Rozstrzygniecie w ramach uznania wymaga od organu poczynienia ustaleń dokonanych w całokształcie materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.), zgromadzonego i zbadanego w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 k.p.a.), a więc przy podjęciu wszelkich kroków niezbędnych dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jako warunku wydania decyzji zgodnej z unormowaniami z zakresu procedury administracyjnej. Podczas rozpoznawania wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy na organie ciąży obowiązek wnikliwego rozpatrzenia zarzutów i szczegółowego odniesienia się do ich treści w uzasadnieniu indywidualnego aktu administracyjnego.

Podkreślić jeszcze raz w tym miejscu trzeba, że wnikliwej oceny stanu faktycznego sprawy należy dokonać z uwzględnieniem wszystkich istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności faktycznych. Winna ona znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu wydanej decyzji. Treść zawarta w uzasadnieniu decyzji ma bowiem zasadnicze znaczenie przy ocenie jej prawidłowości, realizowanej w administracyjnym toku instancji, a następnie w ramach kontroli sądowej. Szczególnie w przypadku decyzji o charakterze uznaniowym, brak prawidłowego uzasadnienia uniemożliwia - w przypadku jej zaskarżenia - ustalenie, czy organ nie przekroczył granic przyznanego mu uznania administracyjnego. Wobec tego decyzja wydana w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek winna być poprzedzona postępowaniem dowodowym zgodnym z przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego, oraz winna spełniać wymagania zawarte m.in. w art. 107 § 3 k.p.a.

Prawidłowo skonstruowane uzasadnienie, zawierające wyczerpujące omówienie zebranego w postępowaniu materiału dowodowego, wykładnię zastosowanych przepisów oraz ocenę przyjętego stanu faktycznego w świetle obowiązującego prawa jest istotne z punktu widzenia stosowania zasady przekonywania wyrażonej w art. 11 k.p.a., realizowanej na mocy art. 107 § 3 powołanego aktu prawnego. Organ administracji, zgodnie z tą zasadą, jest bowiem obowiązany do wyjaśnienia stronom zasadności przesłanek, którymi kierował się przy załatwieniu sprawy. NSA w wyroku z dnia 25 czerwca 2003 r., sygn. akt III SA 3118/01 (POP 2004/4/77), skonstatował, że zwłaszcza w uzasadnieniu decyzji negatywnej dla zobowiązanego, powinno znaleźć się szczegółowe omówienie kwestii istnienia bądź nieistnienia w konkretnej sprawie okoliczności uzasadniających zastosowanie instytucji umorzenia. Warto również wskazać, że właściwe uzasadnienie decyzji pełni doniosłą rolę w kontekście realizacji art. 8 k.p.a., a więc realizacji zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów Państwa.

Poza tym wskazać należy, że umorzeniu podlegają należności istniejące, nie podlegają umorzeniu należności przedawnione. W stanie faktycznym sprawy mamy do czynienia m.in. z należnościami z sierpnia 1997 r., od listopada 1997 r. do grudnia 1998 r., czyli należnościami dawnymi. Decyzje zostały wydane w 2012 r. Termin przedawnienia obowiązujący do 31 grudnia 2002 roku wynosił 5 lat, później ustawodawca zadecydował, że termin ten będzie dziesięcioletni. Z decyzji, ani też z akt sprawy nie wynika, że należności z tytułu składek będące przedmiotem postępowania dalej istnieją. W przypadku należności składkowych dawnych organ wydając decyzję w przedmiocie umorzenia winien wskazać, że odmowa umorzenia dotyczy należności, które istnieją. Jeśli są to dawne należności, co do których znalazło zastosowanie zawieszenie biegu terminu przedawnienia, czy też jego przerwa, to organ winien to przedstawić.

W kontekście powyższego warto przywołać orzecznictwo sądów administracyjnych. Postępowanie w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek unormowane w art. 28 u.s.u.s. dotyczyć może tylko i wyłącznie należności istniejących, do których uiszczenia płatnik jest zobowiązany. Niedopuszczalne jest natomiast objęcie postępowaniem należności, które wygasły na skutek przedawnienia. Dlatego jeżeli zobowiązany w swoim wniosku o umorzenie należności zasadnie wskazuje również składki, które uległy przedawnieniu, to w tym zakresie organ pierwszej instancji powinien umorzyć postępowanie jako bezprzedmiotowe (art. 105 k.p.a.). Jeżeli zaś przedawnienie należności stwierdzone zostanie dopiero w postępowaniu będącym skutkiem wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, to zakład powinien uchylić zaskarżoną decyzję w części dotyczącej przedawnionych należności i w tym zakresie umorzyć postępowanie pierwszej instancji (art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a.) (por. wyrok WSA w Lublinie z dnia 27 marca 2012, sygn. akt III SA/Lu 91/12, LEX nr 1139317 oraz wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 10 lutego 2010 r., sygn. akt I SA/Bd 978/09, LEX nr 591421). Nie do pogodzenia z porządkiem prawnym byłaby odmowa umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, które uległy przedawnieniu, a więc nie istnieje obowiązek ich zapłacenia. W takich sprawach rolą orzekających w sprawie organów jest ustalenie, czy należności, co do których jest prowadzone postępowanie dotyczące ich umorzenia, w ogóle są wymagalne, czy też ze względu na ich niewymagalność postępowanie takie należy umorzyć (por. wyrok WSA w Gorzowie wielkopolskim z dnia 6 listopada 2006 r., sygn. akt III SA/Wa 1973/06, LEX nr 328507). Wskazać jeszcze trzeba, że z dniem 1 stycznia 2003 r., ustawą z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 241, poz. 2074 ze zm.), wprowadzony został dziesięcioletni termin przedawnienia należności poprzez zmianę art. 24 ust. 4 u.s.u.s. Brak przepisów przejściowych w ustawie nowelizującej oznacza, że przedawnienie należności winno być oceniane w oparciu o przepisy w brzmieniu znowelizowanym. Okoliczność, że należność powstała przed dniem wejścia w życie nowelizacji nie ma tu znaczenia. Z dniem wejścia w życie przepisu w nowym brzmieniu stosowanie przepisu dotychczasowego wymaga wyraźnego ustawowego odesłania ([por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 22 listopada 2006 r., sygn. akt III SA/Wa 2425/06, LEX nr 328643).

Kierując się powyższym Sąd uznał, iż decyzja będąca przedmiotem skargi narusza przepisy o postępowaniu administracyjnym, a mianowicie art. 107 § 3 i art. 11 k.p.a. z uwagi na brak właściwego uzasadnienia decyzji oraz art. 7, art. 8, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. z powodu niewyjaśnieni stanu faktycznego sprawy i jego mało wnikliwej oceny.

Reasumując, w ponownym postępowaniu organ zobowiązany będzie do dokładnego ustalenia stanu faktycznego, a mianowicie możliwości skarżącego w zakresie dodatkowego zarobkowania i oceny ustalonych faktów pod kątem przesłanek umorzenia oraz dokładnego wykazania istnienia należności z tytułu składek podlegających umorzeniu.

Mając zatem na względzie powyższe Sąd dokonał rozstrzygnięcia na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. W przedmiocie braku możliwości wykonania decyzji do czasu uprawomocnienia się wyroku orzeczono na podstawie art. 152 ustawy p.p.s.a.

L. Kleczkowski T. Liwacz D. Dudra