Wyrok NSA, sygn. akt II FSK 1499/17
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2019-05-23 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej~Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 97 § 2, art. 38 § 1-3, art. 5 § 1 pkt 4, art. 67 § 2 pkt 1 i § 4
journal: Dz.U. 2016 poz 599
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący – Sędzia NSA Grażyna Nasierowska (sprawozdawca), Sędzia NSA Sławomir Presnarowicz, Sędzia WSA (del.) Paweł Dąbek, Protokolant Piotr Stępień, po rozpoznaniu w dniu 23 maja 2019 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej H. [...] sp. z o.o. z siedzibą w W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 2 marca 2017 r. sygn. akt I SA/Go 443/16 w sprawie ze skargi H. [...] sp. z o.o. z siedzibą w W. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Zielonej Górze z dnia 12 października 2016 r. nr UNP: [...] w przedmiocie skargi na czynności egzekucyjne oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z 2 marca 2017 r., sygn. akt I SA/Go 443/17, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim oddalił, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017 r., poz. 1369 z poźn. zm., dalej: P.p.s.a.), skargę H. [...] Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w W. (dalej: Skarżąca, Spółka) na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Zielonej Górze z 12 października 2016 r. w przedmiocie skargi na czynność egzekucyjną.

Od wyroku tego skargę kasacyjną wywiodła Spółka. Na podstawie art. 174 pkt 2 P.p.s.a. zarzuciła naruszenie przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

1) art. 3 § 1, art. 151 w zw. z art. 133 § 1 P.p.s.a. oraz art. 97 § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2016 r., poz. 599 z późn. zm.; dalej: u.p.e.a.) i art. 7, art. 77 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016 r., poz. 23 z późn. zm.; dalej K.p.a.) w nawiązaniu do art. 18 u.p.e.a. poprzez dokonanie niewłaściwej kontroli działalności administracji publicznej i oddalenie skargi na skutek bezpodstawnego uznania przez Sąd pierwszej instancji, że zaskarżone postanowienie nie narusza prawa m.in. poprzez nieuwzględnienie zarzutu odnoszącego się do okoliczności, że zajęte ruchomości nie stanowią własności zobowiązanego wskazując, że poborca skarbowy jest uprawniony do zajęcia wszystkich ruchomości, którymi zobowiązany faktycznie włada oraz wskazując, że nie jest ani obowiązany, ani uprawniony do badania, czy zobowiązany ma tytuł do rzeczy, którą dysponuje, podczas gdy organ egzekucyjny (rekwizycyjny) winien w pierwszej kolejności wyjaśnić istotną w sprawie okoliczność jaką jest ustalenie czy ruchomości, których dokonania zajęcia planuje stanowią własność zobowiązanego, gdyż czynność egzekucyjna skierowana do składnika nie będącego majątkiem zobowiązanego jest wadliwa i jako taka winna zostać uchylona, a okoliczność ta nabiera jeszcze większej istotności w przypadku (jak w niniejszej sprawie), gdy zajmowane zostają ruchomości, którymi zobowiązany ani faktycznie nie włada, ani nimi nie dysponuje;

2) art. 3 § 1, art. 151 w zw. z art. 133 § 1 P.p.s.a. oraz art. 67 § 2 pkt 1 w zw. z art. 67 § 4 u.p.e.a. poprzez dokonanie niewłaściwej kontroli działalności administracji publicznej i oddalenie skargi na skutek bezpodstawnego uznania przez Sąd pierwszej instancji, że w niniejszym protokole zajęcia nie doszło do błędnego określenia wierzyciela poprzez wskazanie Dyrektora Izby Celnej w S., podczas gdy w protokole z zaskarżonej czynności egzekucyjnej organ rekwizycyjny błędnie określił wierzyciela, wskazując, iż zajęcie dotyczy tytułu wykonawczego nr [...] i podając jako wierzyciela Dyrektora Izby Celnej w S., w sytuacji gdy Dyrektor Izby Celnej w S. zgodnie z dyspozycją art. 5 § 1 pkt 1, 4 w zw. z art. 1a pkt 13 u.p.e.a. nie jest wierzycielem i podmiotem uprawnionym do zainicjowania postępowania egzekucyjnego na podstawie aktu administracyjnego powoływanego w tytułach wykonawczych, co stanowi brak elementarnego składnika protokołu czynności egzekucyjnej;

3) art. 3 § 1, art. 151 P.p.s.a. w zw. z art. 6 i 8 K.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. poprzez dokonanie niewłaściwej kontroli działalności administracji publicznej i oddalenie skargi w sytuacji, gdy organ obciążył zobowiązanego ciężarem identyfikacji wierzyciela, podczas gdy z zasady legalizmu oraz działania organów w sposób budzący zaufanie do władzy publicznej wynika, że organ egzekucyjny winien dokonywać czynności egzekucyjnej w taki sposób, aby jednoznacznie wynikało z niej z inicjatywy jakiego wierzyciela czynność ta zostaje dokonana.

Spółka wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gorzowie Wielkopolskim oraz o zasądzenie od organu na jej rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.

Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Zielonej Górze nie skorzystał z możliwości sporządzenia odpowiedzi na skargę kasacyjną.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna pozbawiona jest usprawiedliwionych podstaw.

Stosownie do art. 183 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej i bierze z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania, której przesłanki nie zachodzą w niniejszej sprawie. Wyjaśnić też trzeba, że zgodnie z art. 193 zdanie drugie P.p.s.a. uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. Przepis ten umożliwia Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu przedstawienie w uzasadnieniu wyroku wyłącznie motywów wykazujących brak usprawiedliwionych podstaw skargi kasacyjnej albo zgodności z prawem orzeczenia sądu pierwszej instancji mimo nieprawidłowego uzasadnienia.

Przed przystąpieniem do rozważenia zarzutów skargi kasacyjnej wskazać należy, że w analogicznym stanie faktycznym i prawnym zapadły już wobec Skarżącej wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego, w tym wyroki z 17 kwietnia 2019 r., II FSK 3074/17, z 5 kwietnia 2019 r., II FSK 1423/17, II FSK 1424/17, II FSK 1426/17, II FSK 1347/17, a ponieważ Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie w pełni podziela stanowisko wyrażone w tych orzeczeniach, wykorzystał argumentację w nich zawartą.

Odnośnie do zarzutów naruszenia przepisów ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wyjaśnić należy, iż art. 3 § 1 P.p.s.a. ma charakter ustrojowy, ogólny, o charakterze kompetencyjnym i nie zawiera samodzielnej treści normatywnej. O jego naruszeniu można mówić jedynie w sytuacji wykroczenia poza kompetencje sądu, zastosowania środka nieprzewidzianego w ustawie, względnie w sytuacji, gdy Sąd uchyla się od obowiązku wykonania kontroli, o której w przepisie mowa. Przepis nie określa wzorca, według którego kontrola ta ma być wykonana. (wyrok NSA z 24 stycznia 2019 r., I GSK 3208/18, www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W rozpoznanej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny dokonał oceny legalności zaskarżonego postanowienia, czemu dał wyraz w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku przedstawiając motywy zajętego stanowiska. Sam fakt, że ocena postanowienia dokonana przez Sąd w rozstrzygnięciu jest odmienna od tej, jakiej oczekiwałaby Skarżąca, nie może stanowić o naruszeniu art. 3 § 1 P.p.s.a.

Natomiast art. 151 P.p.s.a. jest przepisem wynikowym i jego naruszenie mogłoby nastąpić w sytuacji, gdyby Sąd oddalił skargę, pomimo stwierdzenia uchybień skutkujących podjęciem przez Sąd określonych rozstrzygnięć. W niniejszej sprawie taka sytuacja nie zachodzi, ponieważ Sąd pierwszej instancji uznał, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa ani materialnego, ani procesowego.

Z kolei do naruszenia art. 133 § 1 P.p.s.a. dochodzi wówczas, gdy sąd oddali skargę mimo niekompletnych akt sprawy, pominie istotną część tych akt, albo przeprowadzi postępowanie dowodowe z naruszeniem przesłanek wskazanych w art. 106 § 3 P.p.s.a., a także gdy oprze orzeczenie na własnych ustaleniach, czyli dowodach lub faktach nieznajdujących odzwierciedlenia w aktach sprawy. Do naruszenia art. 133 § 1 P.p.s.a. może dojść, gdy zostanie ogłoszony wyrok, pomimo że rozprawa nie została zamknięta (por. wyroki NSA z 17 lipca 2018 r., I FSK 1415/16, z 1 sierpnia 2018 r., I FSK 1733/16). Skarżąca nie wykazała, aby w niniejszej sprawie wystąpiła którakolwiek z tych sytuacji, zatem zarzut naruszenia tego przepisu jest niezasadny.

Naruszenie art. 3 § 1, art. 151 i art. 133 § 1 P.p.s.a. skarżąca powiązała z zarzutami naruszenia przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego oraz ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracyjnym i upatruje je w: 1) nieuwzględnieniu przez Sąd pierwszej instancji zarzutu, iż zajęte ruchomości nie stanowią jej własności, 2) bezpodstawnym uznaniu przez Sąd pierwszej instancji, że w protokole zajęcia nie doszło do błędnego określenia wierzyciela, 3) obciążeniu zobowiązanego ciężarem identyfikacji wierzyciela.

Odnosząc się kolejno do tak zdefiniowanych przez Skarżącą kwestii spornych wskazać należy, że problem dotyczący uprawnień właścicielskich nie stanowi podstawy do złożenia skargi na czynność egzekucyjną i wobec tego nie podlega rozpatrzeniu w trybie art. 54 u.p.e.a. Jak prawidłowo wskazał Sąd pierwszej instancji, do ochrony interesów osób trzecich w przypadku kierowania egzekucji wobec rzeczy lub prawa majątkowego nienależącego do zobowiązanego służy art. 38 u.p.e.a. Zatem uwzględnienie podnoszonych w tym zakresie racji Skarżącej w postępowaniu ze skargi na czynność egzekucyjną odbyłoby się z przekroczeniem zakresu tego środka prawnego.

W zgodzie z obowiązującymi przepisami prawa pozostaje stanowisko Sądu pierwszej instancji, że poborca skarbowy jest uprawniony do zajęcia wszystkich ruchomości, którymi zobowiązany włada. Stosownie bowiem do postanowień art. 97 § 2 u.p.e.a. zajęciu podlegają ruchomości zobowiązanego, znajdujące się zarówno w jego władaniu, jak i we władaniu innej osoby, jeżeli nie zostały wyłączone spod egzekucji lub od niej zwolnione. W piśmiennictwie przyjmuje się, że poborca nie jest ani zobowiązany ani uprawniony do badania, czy zobowiązany ma tytuł do rzeczy, którą dysponuje (tak: L. Guzek, Egzekucja administracyjna zobowiązania podatkowego, Monitor Podatkowy 2000/11, s. 25). Naczelny Sąd Administracyjny w pełni podziela pogląd doktryny, że regulacja z art. 97 § 2 u.p.e.a. pozwala na zajęcie zarówno ruchomości, które znajdują się we władaniu zobowiązanego, jak i tych będących we władaniu innych osób. Natomiast osoba roszcząca sobie prawa do zajętej rzeczy może bronić swych praw, zgłaszając wniosek o wyłączenie danej rzeczy spod egzekucji, co wynika z art. 38 § 1 u.p.e.a., który stanowi, że kto, nie będąc zobowiązanym, rości sobie prawa do rzeczy lub prawa majątkowego, z którego prowadzi się egzekucję administracyjną, może wystąpić do organu egzekucyjnego - w terminie czternastu dni od dnia uzyskania wiadomości o czynności egzekucyjnej skierowanej do tej rzeczy lub tego prawa - z żądaniem ich wyłączenia spod egzekucji, przedstawiając lub powołując dowody na poparcie swego żądania.

Należy podkreślić, że nawet uzyskanie przez poborcę skarbowego informacji o prawach osób trzecich nie zwalnia go z dokonania zajęcia. Poborcy skarbowemu nie służy bowiem prawo do rozstrzygania o zasadności roszczenia osób trzecich do zajętej ruchomości. O prawach tych rozstrzyga organ egzekucyjny, który rozpoznaje żądanie i wydaje postanowienie w sprawie wyłączenia spod egzekucji w terminie 14 dni od dnia złożenia żądania. Termin ten może być przedłużony o dalszych 14 dni, gdy zbadanie dowodów w tym terminie nie było możliwe (art. 38 § 2 u.p.e.a.). Po wniesieniu żądania organ egzekucyjny ma obowiązek zaniechania dalszych czynności egzekucyjnych wobec rzeczy, której wyłączenia zażądano, do czasu wydania postanowienia w sprawie (art. 38 § 3 u.p.e.a.).

Z przytoczonych regulacji jednoznacznie wynika, że to osoba trzecia jako uprawniona powinna wystąpić w odpowiednim terminie do organu egzekucyjnego z żądaniem wyłączenia zajętej ruchomości spod egzekucji, a w razie odmowy uwzględnienia żądania osobie tej służy powództwo cywilne do sądu powszechnego (zob. W. Grześkiewicz [w]: Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Komentarz [red. D.R. Kijowski], Wyd. II, Lex 2015).

Słusznie zatem stwierdził Sąd pierwszej instancji, że prawo do wystąpienia z wnioskiem o wyłączenie ruchomości przysługuje jedynie osobie trzeciej, a nie zobowiązanemu. W sytuacji, gdy zobowiązana Spółka miała świadomość, że zajęte ruchomości nie stanowiły jej własności, lecz własność osoby trzeciej, powinna o fakcie zajęcia powiadomić osobę, której prawa majątkowe zostały naruszone, żeby mogła ona ewentualnie wystąpić do organu egzekucyjnego ze stosownym wnioskiem o wyłączenie ruchomości spod egzekucji. W niniejszej sprawie, co nie jest kwestionowane, taki wniosek nie został złożony.

W związku z powyższym, zarzut naruszenia przepisów art. 3 § 1, art. 151 w zw. z art. 133 § 1 P.p.s.a. oraz art. 97 § 2 u.p.e.a. i art. 7, art. 77 § 1 K.p.a. nie zasługiwał na uwzględnienie.

Wbrew twierdzeniom Skarżącej, uprawnione jest stanowisko Sądu pierwszej instancji, iż prawidłowo wpisano w protokole zajęcia ruchomości z 14 lipca 2016r. jako wierzyciela Dyrektora Izby Celnej w S. Przede wszystkim należy mieć na uwadze, że zgodnie z art. 5 § 1 pkt 4 u.p.e.a. wierzycielem w stosunku do obowiązków wynikających z wydanych przez naczelnika urzędu celnego decyzji, postanowień lub mandatów karnych jest właściwy dyrektor izby celnej. Przepis ten stanowi bowiem, że w odniesieniu do obowiązków wynikających z wydanych przez naczelnika urzędu celnego decyzji, postanowień lub mandatów karnych, z przyjętych przez naczelnika urzędu celnego zgłoszeń celnych, deklaracji, informacji o opłacie paliwowej albo informacji o dopłatach, z wydanych przez dyrektora izby celnej decyzji lub postanowień, z wydanych przez dyrektora urzędu kontroli skarbowej decyzji w zakresie podatku akcyzowego oraz podatku od wydobycia niektórych kopalin - uprawnionym do żądania wykonania w drodze egzekucji administracyjnej jest właściwy dyrektor izby celnej.

Zadania dyrektora izby celnej zostały określone w ustawie z dnia 27 sierpnia 2009 r. o Służbie Celnej (Dz. U. z 2015 r. poz. 990, z późn. zm.), zaś właściwość rzeczowa i miejscowa w rozporządzeniu Ministra Finansów z dnia 15 maja 2012 r. w sprawie wyznaczania organu Służby Celnej właściwego do wykonywania niektórych zadań Służby Celnej oraz określenia terytorialnego zasięgu jego działania (Dz.U. z 2012r. poz.565 z późn.zm.), które zostało zmienione rozporządzeniem Ministra Finansów z dnia 15 września 2015 r. zmieniającym rozporządzenie w sprawie wyznaczenia organu Służby Celnej właściwego do wykonania niektórych zadań Służby Celnej oraz określenia terytorialnego zasięgu jego działania (Dz. U. z 2015 r. poz. 1494; dalej: rozporządzenie zmieniające z dnia 15 września 2015 r.).

Przy ustalaniu, który dyrektor izby celnej jest wierzycielem nie można pomijać regulacji zawartych w tych rozporządzeniach, jak czyni to Skarżąca błędnie twierdząc, iż rozporządzenie zmieniające z dnia 15 września 2015 r. zostało wydane bez delegacji ustawowej. Skarżąca zdaje się nie zauważać, że w mającym w niniejszej sprawie zasadnicze znaczenie rozporządzeniu zmieniającym z dnia 15 września 2015 r., została wskazana jego podstawa prawna. Jest nią art. 9 ust. 2a ustawy o Służbie Celnej, który stanowi, że minister właściwy do spraw finansów publicznych może, w drodze rozporządzenia, wyznaczyć organ Służby Celnej do wykonywania niektórych zadań Służby Celnej oraz określić terytorialny zasięg jego działania, uwzględniając potrzebę sprawnego wykonywania zadań organów Służby Celnej oraz gospodarcze potrzeby przedsiębiorców. Zatem rozporządzenie to niewątpliwie zostało wydane na podstawie delegacji ustawowej, a ponieważ został w nim określony organ, o którym mowa w art. 5 § 1 pkt 4 u.p.e.a., uwzględnienie regulacji tego aktu prawnego jest konieczne. Skarżąca nie podała żadnych argumentów prawnych, które stałyby na przeszkodzie określeniu właściwości dyrektora izby celnej w rozporządzeniu wydanym na podstawie przepisu ustawy o Służbie Celnej, więc jej uwagi odnośnie do braku upoważnienia w ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji do wydania rozporządzenia w tej materii, nie zasługują na uwzględnienie. Co najwyżej wskazać można, że w zgodzie z zasadami techniki prawodawczej pozostaje określenie właściwości dyrektora izby celnej, jako wierzyciela, w przepisach normujących materię dotyczącą służby celnej, a nie w akcie wykonawczym wydanym na podstawie przepisu ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Takie rozwiązanie prawne nie jest sprzeczne z art. 92 Konstytucji RP, jak twierdzi Skarżąca.

Mocą § 1c rozporządzenia zmieniającego z dnia 15 września 2015 r., które weszło w życie z dniem 1 października 2015 r., Dyrektor Izby Celnej w S. został wyznaczony organem właściwym do wykonywania zadań wierzyciela na terytorium całego kraju w zakresie obowiązków określonych w rozporządzeniu. Zgodnie zaś z § 3 tego rozporządzenia, w sprawach niezapłaconych należności powstałych przed dniem wejścia w życie niniejszego rozporządzenia, dla których obowiązujące przepisy przewidują tryb egzekucji administracyjnej, wierzycielem jest Dyrektor Izby Celnej w S., przy czym wszystkie podjęte w tych sprawach czynności pozostają w mocy.

W rozpoznanej sprawie tytuł wykonawczy wystawił Dyrektor Izby Celnej w R. w dniu 6 lipca 2015 r., czyli przed wejściem w życie rozporządzenia zmieniającego z dnia 15 września 2015 r. Zastosowanie znajduje więc § 3 tego rozporządzenia, co oznacza, iż zgodnie z obowiązującymi w dacie sporządzania protokołu zajęcia ruchomości (14 lipca 2016 r.) przepisami prawa, wierzycielem był Dyrektor Izby Celnej w S. Dokonujący zajęcia ruchomości Dyrektor Izby Celnej w W. zobowiązany był uwzględnić zmianę przepisów dotyczących właściwości wierzyciela i zastosować obowiązujące przepisy prawa, w związku z tym zupełnie niezasadne jest twierdzenie, iż stosując obowiązujące przepisy dopuścił się naruszenia art. 67 § 2 pkt 1 oraz § 4 u.p.e.a. wpisując w protokole zajęcia jako wierzyciela Dyrektora Izby Celnej w S.

Z powyżej podanych względów zarzut naruszenia art. 3 § 1, art. 151 w zw. z art. 133 § 1 P.p.s.a. oraz art. 67 § 2 pkt 1 w zw. z art. 67 § 4 u.p.e.a. nie zasługiwał na uwzględnienie.

Za całkowicie bezzasadny należy uznać zarzut naruszenia art. 3 § 1, art. 151 P.p.s.a. w zw. z art. 6 i 8 K.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a., którego Skarżąca dopatrzyła się w obciążaniu zobowiązanego ciężarem identyfikacji wierzyciela. Skarżąca miała wiedzę kto jest jej wierzycielem, ponieważ ten został wskazany w protokole zajęcia, o czym była już mowa. Okoliczność, iż Skarżąca kontestowała prawidłowość określenia wierzyciela, nie może być utożsamiana z obciążeniem jej, jak to ujęła, "ciężarem identyfikacji wierzyciela". O takim ciężarze można by mówić, w warunkach niniejszej sprawy, jeśli zostałby określony tylko organ egzekucyjny, przy braku oznaczenia wierzyciela, a przecież taka sytuacja nie wystąpiła. Wbrew twierdzeniom Skarżącej, informacje zawarte w protokole zajęcia ruchomości pozwalają na identyfikację zarówno wierzyciela jak i dochodzonego przez niego obowiązku.

W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.