Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1648/13
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2014-11-20 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Wiesław Morys, Sędzia NSA Małgorzata Masternak-Kubiak (spr.), Sędzia del. NSA Zygmunt Zgierski, Protokolant starszy asystent sędziego Rafał Kopania, po rozpoznaniu w dniu 20 listopada 2014 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Z. W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 23 kwietnia 2013 r. sygn. akt II SA/Lu 934/12 w sprawie ze skargi Z. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lublinie z dnia [...] sierpnia 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie wyrokiem z dnia 23 kwietnia 2013 r., sygn. akt II SA/Lu 934/12, oddalił skargę Z. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lublinie z dnia [...] sierpnia 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego.

W uzasadnieniu wyroku Sąd pierwszej instancji przytoczył następujące okoliczności faktyczne i prawne:

Decyzją z dnia [...] czerwca 2012 r. nr [...] Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej w N., działający z upoważnienia Wójta Gminy N., odmówił Z. W. przyznania zasiłku celowego specjalnego z przeznaczeniem na opłacenie pomocy prawnej, zakup bojlera, zakup opału, opłacenie dokumentów niezbędnych do podziału budynku na dwa lokale oraz zakup dzwonka do drzwi, uznając, że jego sytuacja nie stanowi podstawy do przyznania pomocy w tym szczególnym trybie. Organ pierwszej instancji podkreślił przy tym, iż wobec niemożności przeprowadzenia wywiadu z cierpiącym na schorzenia psychiczne wnioskodawcą organ pierwszej instancji, w celu ustalenia jego sytuacji życiowej, posłużył się dokumentacją zgromadzoną w aktach administracyjnych znaną organowi z urzędu. Wynika z niej, iż Z. W. utrzymuje się z renty z tytułu niezdolności do pracy w kwocie 691,25 zł miesięcznie. Fakt, iż wnioskodawcy zajęto wierzytelności z tytułu potrąceń komorniczych i z tego powodu otrzymuje on kwotę około 491,46 zł nie ma wpływu na sposób wyliczenia wysokości dochodu. Dochód wnioskodawcy przekracza, więc kwotę kryterium dochodowego określoną w art. 8 ustawy o pomocy społecznej. Wskazano, że Z. W. otrzymuje stałą miesięczną pomoc na zakup żywności w kwocie 200 zł miesięcznie od 1 stycznia 2012 r. do 30 czerwca 2012 r. Decyzją z dnia [...] lutego 2012 r. nr [...] wnioskodawcy przyznano również pomoc w formie zasiłku celowego specjalnego w kwocie 350 zł z przeznaczeniem na zakup opału i bojlera. W tych okolicznościach, zdaniem organu pierwszej instancji, niezasadnym było przyznanie stronie wnioskowanej przez nią pomocy, bowiem posiada ona stałe źródło dochodu i uzyskuje świadczenia z pomocy społecznej w znacznej wysokości.

Po rozpoznaniu odwołania Z. W., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Lublinie decyzją z dnia [...] sierpnia 2012 r., utrzymało w mocy decyzję z dnia [...] czerwca 2012 r. Podzielając stanowisko organu co do odmowy przyznania odwołującemu się pomocy, wskazano, że posiadany dochód oraz udzielana pomoc społeczna pozwala, zdaniem Kolegium, na wygospodarowanie przez odwołującego się środków na zaspokojenie tych potrzeb, a także na poniesienie niestanowiących dużego obciążenia kosztów zakupu dzwonka do drzwi. Pozostałe potrzeby wymienione we wnioskach odwołującego się, to jest opłacenie pomocy prawnej i "opłacenie dokumentów niezbędnych do podziału budynku na dwa lokale" nie mieszczą się w zakresie niezbędnych potrzeb, które mogłyby być finansowane ze środków pomocy społecznej. Jeżeli odwołujący się uważa je za istotne z jego punktu widzenia, może je sfinansować samodzielnie. Również ewentualne uzupełnienie opału może nastąpić we własnym zakresie, gdyż z uwagi na okres wiosenny (wniosek złożony w kwietniu 2012 r.) zużycie opału w sposób znaczący zmniejsza się. Organ zwrócił nadto uwagę, że ze środków Ośrodka Pomocy Społecznej w N. w 2011 r. udzielono pomocy w formie zasiłku celowego 93 rodzinom w łącznej kwocie 40.383,61 zł. Liczba świadczeń wyniosła więc 164, a średni koszt świadczenia na rodzinę wynosił 434,23 zł (liczba osób w rodzinach wynosiła 259). Z powyższego wynika, że dotychczas udzielona odwołującemu się pomoc do kwietnia 2012 r. jest znaczna.

Od powyższej decyzji skargę do Sądu złożył Z. W., zarzucając organom administracji obu instancji wielokrotne naruszanie prawa na jego szkodę. Zdaniem skarżącego organy administracji z naruszeniem prawa: nie ustaliły w niniejszej sprawie "szczególnego przypadku", nie zapewniły mu czynnego udziału w postępowaniu, nie przeprowadziły z nim aktualizacji wywiadu środowiskowego. Skarżący wskazał także pracowników organów obu instancji, którzy nie powinni byli brać udziału w tej sprawie, gdyż podlegali wyłączeniu w myśl art. 24 § 1 pkt 5 K.p.a.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

W motywach wyroku oddalającego skargę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie wskazał, że zgodnie z art. 39 ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362 ze zm.) w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. Zasiłek ten może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Osobie samotnie gospodarującej, jaką jest skarżący, świadczenie to może być przyznane wyłącznie, gdy dochód tej osoby nie przekracza kryterium dochodowego, określonego w art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy, które wynosi 477 zł.

Z ustaleń organów administracji wynika, że skarżący prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, pozostaje w separacji z żoną, która mieszka w tym samym budynku. Jego dochód, który stanowi renta z tytułu niezdolności do pracy w kwocie 691,25 zł miesięcznie, przekracza kryterium dochodowe w wysokości 477 zł, warunkujące przyznanie zasiłku celowego na podstawie powołanych przepisów. W ocenie Sądu fakt, iż z przysługującej skarżącemu renty potrącane są egzekwowane przez komornika należności niealimentacyjne i w związku z tym skarżący, jak podaje faktycznie otrzymuje kwotę około 491,46 zł, w świetle powołanych art. 8 ust. 3 i ust. 4 ustawy, nie ma wpływu na wysokość dochodu w rozumieniu wskazanej ustawy.

Zdaniem Sądu organy administracji obu instancji prawidłowo oceniły, iż w rozpoznawanej sprawie nie zachodzi również "szczególnie uzasadniony przypadek", pozwalający w myśl art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej na przyznanie wnioskowanego świadczenia osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe. W toku postępowania administracyjnego Z. W. nie wskazał na istnienie w jego przypadku szczególnych okoliczności, które wskazywałyby na zasadność przyznania wnioskowanej pomocy. Wbrew zarzutom skarżącego nie można uznać, iż taką okolicznością jest jego trudna sytuacja finansowa. Z. W. posiada stały dochód w postaci renty z tytułu niezdolności do pracy, a także uzyskuje w szerokim zakresie pomoc w formie różnorodnych świadczeń z pomocy społecznej - zasiłku celowego specjalnego w kwocie 350 zł z przeznaczeniem na zakup opału i bojlera. Otrzymuje stałą miesięczną pomoc na zakup żywności w kwocie 200 zł miesięcznie od 1 stycznia 2012 r. do 30 czerwca 2012 r. Nadto decyzją z dnia [...] lutego 2012 r. nr [...] skarżącemu udzielono pomocy w formie specjalistycznych usług opiekuńczych w okresie od 1 marca 2012 r. do 31 grudnia 2012 r. w wymiarze 5 dni w tygodniu po 6 godzin dziennie.

Odnosząc się do kwestii obowiązku przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego zgodnie z art. 106 ust. 4 kpa, Sąd stwierdził, że wobec niemożności przeprowadzenia wywiadu z cierpiącym na schorzenia psychiczne skarżącym, organy administracji postąpiły prawidłowo ustalając jego sytuację życiową w oparciu o dokumentację znajdującą się w aktach administracyjnych innych spraw, znaną organom z urzędu. Skarżący, korzysta bowiem od lat ze świadczeń udzielanych przez Ośrodek Pomocy Społecznej w N. i w aktach administracyjnych innych spraw znajdują się dokumenty potwierdzające przeprowadzenie z nim aktualizacji wywiadu w dacie nieodległej od daty złożenia przez niego wniosków rozpoznawanych w niniejszej sprawie.

W myśl § 5 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 25 stycznia 2011 r. w sprawie rodzinnego wywiadu środowiskowego (Dz. U. Nr 27, poz. 138), który obowiązywał w dacie wydania decyzji organu pierwszej instancji oraz § 4 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 8 czerwca 2012 r. w sprawie rodzinnego wywiadu środowiskowego (Dz. U. poz. 712), który obowiązywał w dacie wydania zaskarżonej decyzji, w przypadku gdy o przyznanie świadczenia ubiega się osoba, do której mają zastosowanie przepisy ustawy z dnia 19 sierpnia 1994 r. o ochronie zdrowia psychicznego (Dz. U. z 2011 r. Nr 231, poz. 1375 ze zm.), i nie można, ze względu na stan jej zdrowia, uzyskać podczas wywiadu wymaganych informacji lub dokumentów, pracownik socjalny odnotowuje ten fakt w kwestionariuszu wywiadu.

Biorąc powyższe pod uwagę, w ocenie Sądu organy obu instancji orzekające w sprawie nie naruszyły przepisów art. art. 7, 77 § 1 i 80 K.p.a. Organy te przeprowadziły postępowanie zgodnie z regułami wynikającymi z powołanych przepisów i prawidłowo ustaliły stan faktyczny sprawy. Uzasadnienie zaskarżonej decyzji odpowiada zaś wymogom art. 107 § 3 K.p.a.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł Z. W., zaskarżając go w części oddalającej skargę i zarzucając mu na podstawie art. 174 pkt 1 P.p.s.a naruszenie przepisów postępowania, które to uchybienie miało istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie art. 1 § 1 i 2 Prawa o ustroju sądów administracyjnych w zw. z art 3 § 1 i § 2 pkt 1 i art. 151 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z art. 41 pkt 1, art. 39 ust. 1 i ust. 2 w zw. z art. 8 ust. 3, art. 107 ust. 5b ustawy z dnia 12 marca 2004 roku o pomocy społecznej (tj. Dz. U. z 2009 r. Nr 175, poz.1326 ze zm.) oraz w związku z art. 7 k.p.a., art. 72 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a., art. 80 k.p.a., z powodu nienależytej kontroli organów administracji publicznej, pod względem zgodności z prawem przez błędne zaaprobowanie instytucji uznania administracyjnego i przez wyrażenie poglądu, że materiał dowodowy został przez organy zgromadzony, rozpatrzony i oceniony w sposób prawidłowy i wyczerpujący, i że nie budzi wątpliwości dokonana przez organy interpretacja prawa materialnego i skarżącemu nie powinno być przyznane świadczenie w postaci specjalnego zasiłku celowego, podczas gdy nie wykazano jak wyliczono dochód wnioskodawcy ("dożywianie" nie jest dochodem, por. I OSK 1535/12), w związku z czym nie wiadomo czy przekroczono kryterium dochodowe, a więc czy w sprawie chodzi o zasiłek celowy czy specjalny zasiłek celowy, a nadto w zaskarżonym wyroku odstąpiono od korzystnych dla skarżącego wskazań WSA w Lublinie, odnośnie tej samej osoby i tego samego przedmiotu: II SA/Lu 758/07, a także II SA/Lu 859/07, oraz I OSK 59/07,czy I OSK 1535/12, co do tego, że notatką służbową nie można zastępować wywiadu środowiskowego, że w tym przypadku wywiad powinien być przeprowadzony z żoną Z. W., że brak współdziałania osoby z pracownikiem organu nie może stanowić podstawy do wyprowadzenia z tego faktu wniosków o nieistnieniu przesłanek do przyznania świadczenia, i nie można aprobować uporczywego nękania (stalking) wnioskodawcy przez pracownicę socjalną pod pozorem stosowania prawa, czyli konkretnie aktualizacji wywiadu środowiskowego, bo to istotnie narusza prywatność skarżącego i wzbudza u niego, jako osoby chorej psychicznie z powodu urojenia prześladowczego urzędników - uzasadnione okolicznościami poczucie zagrożenia, bowiem zakładając domniemanie racjonalności prawodawcy należy przyjąć, iż wolą ustawodawcy było - o czym świadczy treść zdania drugiego art. 107 ust. 4 u.p.s. - by wniosek złożony przez osobę będącą pod stałą opieką organu pomocy społecznej, nie wiązał się za każdym razem z obowiązkową, kolejną aktualizacją wywiadu, a o niecelowości przeprowadzania wywiadu środowiskowego przy okazji każdego odrębnego wniosku w tym zakresie, jeżeli pochodzi on od tej samej osoby, przesądza rezultat wykładni funkcjonalnej (por. także: II SA/Lu 519/12, LEX nr 1241001).

W oparciu o powyższe wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Lublinie do ponownego rozpoznania.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.

Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) - dalej: "P.p.s.a.", Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W sprawie nie występują enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 powołanej ustawy, przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Z tego względu, przy rozpoznaniu sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej.

Odnosząc się do zarzutów określonych w art. 174 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi należy stwierdzić, że sformułowany w tej podstawie kasacyjnej zarzut naruszenia art. 1 § 1 i 2 ustawy Prawo o ustroju sądów administracyjnych w związku z art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi był całkowicie niezasadny, gdyż wskazane wyżej przepisy należą do kategorii przepisów o charakterze ustrojowym. Wydanie wyroku niezgodnego z oczekiwaniem skarżącego kasacyjnie nie może być zaś utożsamiane z uchybieniem powołanym normom. Zważyć należy, że powyższe przepisy zakreślają jedynie właściwość sądów administracyjnych, stanowiąc, że sądy te sprawują wymiar sprawiedliwości m. in. przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Nie ma zaś żadnych podstaw do przyjęcia, iż Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie nie dokonał takiej kontroli albo, że ocenę swoją oparł na innym kryterium niż zgodność zaskarżonej decyzji z prawem. Przepisy te mogłyby być naruszone tylko wtedy, gdyby skarga w ogóle nie została przez Sąd rozpoznana, albo rozpoznanie jej opierałoby się na innych kryteriach, niż są one określone w art. 1 § 2 ustawy Prawo o ustroju sądów administracyjnych. W przedmiotowej sprawie sytuacja taka nie zaistniała.

W dalszej kolejności w ramach podstawy z art. 174 pkt 2 ustawy P.p.s.a. wskazano na naruszenie art. 7, art. 72, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. z argumentacją sprowadzającą się do kwestionowania stanu faktycznego sprawy. Zarzutów tych, wbrew twierdzeniom skarżącego, nie można uznać za uzasadnione.

Należy w pierwszej kolejności wskazać, iż organy administracji orzekały w przedmiotowej sprawie w oparciu o tzw. uznanie administracyjne. Oznacza ono przyznanie organowi administracji publicznej przepisem prawa materialnego (w tym przypadku art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej) pewnego stopnia swobody przy podejmowaniu decyzji, pozwalającej na wybór spośród kilku prawnie dopuszczalnych wariantów rozstrzygnięcia, tego, który organ uważa za najbardziej właściwy. Decyzja taka nie podlega kontroli sądowej z punktu widzenia jej celowości, co nie oznacza wyłączenia decyzji uznaniowych spod kontroli sądowej. Kontrola ta jest jednak ograniczona. Ocena legalności decyzji wydawanych w ramach uznania administracyjnego sprowadza się do sprawdzenia, czy organ administracji uwzględnił całokształt okoliczności faktycznych, mających znaczenie w sprawie oraz czy w ramach swego uznania nie naruszył zasady swobodnej oceny dowodów (por. wyrok NSA z dnia 8 maja 2002 r., sygn. akt SA/Sz 2548/00, niepubl.). W rozpoznawanej sprawie Sąd I instancji wyczerpująco wykazał, dlaczego uznał poprawność przeprowadzonego przez organ administracji postępowania wyjaśniającego. Bezspornym jest, iż Z. W. samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe. Z żoną, mieszkającą w tym samym budynku, pozostaje w separacji. Skarżący zajmuje dwa pomieszczenia: pokój i kuchnię (wyposażoną w kuchnię węglową); przedpokój i łazienka są wspólnie użytkowane. Skarżący, który został zaliczony do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności z przyczyną niepełnosprawności P (choroba psychiczna), utrzymuje się z renty z tytułu niezdolności do pracy w kwocie 691,25 zł netto miesięcznie. W związku z potrąceniami komorniczymi otrzymuje on kwotę w wysokości 491,46 zł. Przyznana została mu nadto stała miesięczna pomoc na zakup żywności w kwocie 200 zł miesięcznie od 1 stycznia 2012 r. do 30 czerwca 2012 r. Decyzją z dnia [...] lutego 2012 r., wnioskodawcy przyznano także pomoc w formie zasiłku celowego specjalnego w kwocie 350 zł z przeznaczeniem na zakup opału i bojlera. Zauważyć również należy, że skarżący od kilku lat korzysta ze wsparcia udzielanego mu przez Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w N., mimo, iż jego dochody przekraczają kryterium dochodowe określone u przepisach dotyczących pomocy społecznej.

Wbrew wywodom zawartym w skardze kasacyjnej, Sąd pierwszej instancji prawidłowo przyjął, że wydanie zaskarżonej decyzji zostało poprzedzone wyczerpującym - w miarę możliwości organu, biorąc pod uwagę utrudnioną współpracę ze skarżącym - postępowaniem dowodowym. W dniach 19 kwietnia 2012 r. i 23 maja 2012 r. podjęto próbę skontaktowania się ze skarżącym w celu uaktualnienia wywiadu środowiskowego. Pismem z dnia 24 maja 2012 r. organ wezwał Z. W. do dostarczenia dokumentów potrzebnych do rozpatrzenia jego wniosku. W odpowiedzi skarżący złożył pismo, do którego dołączył odcinek renty za marzec 2012 r., nie przedstawiając żadnych dowodów potwierdzających wydatki. Wobec niemożności przeprowadzenia wywiadu ze skarżącym, Sąd słusznie stwierdził, że organy administracji postąpiły prawidłowo, ustalając jego sytuację życiową w oparciu o dokumentację znajdującą się w aktach administracyjnych innych spraw, znaną organom z urzędu. Ponadto, jak wynika z akt sprawy, pismem z dnia 16 lipca 2012 r. strona była informowana, iż w związku z toczącym się przed Samorządowym Kolegium Odwoławczym w Lublinie postępowaniem, przed wydaniem decyzji przez ten organ, może zapoznać się z aktami sprawy, a także wnieść ewentualne dodatkowe uwagi na piśmie. Z tego uprawnienia jednak nie skorzystała.

W związku z powyższymi rozważaniami za nieusprawiedliwione należało uznać twierdzenia strony wskazujące na odstąpienie od wskazań zawartych w korzystnych dla niej rozstrzygnięciach zapadłych w innych postępowaniach toczących się z jej skarg. W powoływanych przez skarżącego wyrokach uwzględniających jego skargi bezpośrednią przyczynę odmowy uwzględnienia przez organ jego wniosków stanowił brak współdziałania skarżącego z pracownikami socjalnymi. W przedmiotowej sprawie organ, pomimo tożsamych trudności, podjął czynności zmierzające do zebrania materiału dowodowego w jak najszerszym zakresie, wykorzystując przy tym dane posiadane z urzędu. Ponadto warto w tym miejscu podkreślić, że sądy nie są związane orzeczeniami wydanymi w innych sprawach, nawet jeśli dotyczą one analogicznych stanów faktycznych.

Chybione są także zarzuty odnoszące się do naruszenia przepisów prawa materialnego tj. art. 41 pkt 1 i art. 39 ust. 1 w zw. z art. 8 ust. 3 oraz art. 107 ust. 5b ustawy o pomocy społecznej.

Zaskarżona decyzja oraz utrzymana nią w mocy decyzja Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej w N. z dnia [...] czerwca 2012 r., wydana z upoważnienia Wójta Gminy N., zostały wydane w oparciu o art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej, zgodnie z którym w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi.

Jak słusznie ustaliły organy administracji publicznej, a prawidłowo zaakceptował Sąd I instancji w rozpoznawanej sprawie, z uwagi na to, że miesięczny dochód skarżącego przekracza kryterium dochodowe określone w art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej, mógł zostać zastosowany wyłącznie art. 41 pkt 1 ustawy, bowiem tylko ten przepis umożliwiał pozytywne rozpatrzenie wniosku skarżącego o przyznanie mu pomocy we wnioskowanym zakresie. Skarżący, jak już wskazano uprzednio, prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe i utrzymuje się z renty w wysokości 691,25 zł miesięcznie (w związku z potrąceniem dokonanym przez komornika faktycznie otrzymywana kwota to 491,46 zł). Zaś określone w art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej kryterium dochodowe, od którego zależne jest przyznanie zasiłku celowego na podstawie art. 39 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, wynosi 477 zł. Wniosek skarżącego o przyznanie pomocy mógł więc, jak już stwierdzono wcześniej, być rozpoznany tylko na podstawie art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej. Gdyby organy nie zastosowały ww. przepisu skarżący nie mógłby w ogóle otrzymać pomocy z uwagi na jego dochód, wprawdzie niewielki, ale przekraczający kryterium dochodowe umożliwiające pozytywne załatwienie sprawy.

Nie można podzielić przy tym poglądu kasatora, że do dochodu ustalonego zgodnie z art. 8 ust. 3 i ust. 4 ustawy o pomocy społecznej Sąd zaliczył przyznane skarżącemu świadczenie pieniężne na zakup żywności w wysokości 200 zł miesięcznie w ramach pomocy na podstawie przepisów ustawy z dnia 29 grudnia 2005 r. o ustanowieniu programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" (Dz. U. Nr 267, poz. 2259 ze zm.). Biorąc bowiem pod uwagę kwotę wypłacanej skarżącemu renty (bez sumy przyznanych stronie zasiłków), nawet po odliczeniu kwoty potrącanej przez komornika, uzyskany dochód (491,46 zł) przekracza kwotę 477 zł tj. kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej określone w art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w zaskarżonym wyroku dokonano prawidłowej wykładni art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej oraz zasadnie stwierdzono, że w sprawie Z. W. nie zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek warunkujący przyznanie mu specjalnego zasiłku celowego. O możliwości jego przyznania nie decyduje bowiem dochód strony, a sytuacja życiowa, w której się ona znalazła. Przyznanie zatem bądź odmowa przyznania takiego świadczenia uzależniona jest nie tylko od tego, w jakim stopniu podstawowe potrzeby wnioskodawcy mogą zostać zaspokojone z jego własnych środków, ale przede wszystkim wystąpienia szczególnych okoliczności, w związku z którymi konieczne jest udzielenie wsparcia mimo przekroczenia przez wnioskodawcę kryterium dochodowego. W orzecznictwie sądowym ukształtował się pogląd, że szczególnie uzasadniony przypadek w rozumieniu tego przepisu to taka sytuacja życiowa osoby lub rodziny, która ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu rzeczy pozwala stwierdzić, że tak drastyczne, tak dotkliwe w skutkach i ingerujące w plany życiowe zdarzenia nie należą do zdarzeń codziennych ani do zdarzeń nadzwyczajnych (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 sierpnia 2008 r., sygn. akt I OSK 1416/07, Lex nr 489088). Można więc i należy przyjąć, że specjalny zasiłek celowy winien być traktowany jako wyjątkowa, szczególna pomoc doraźna na konkretny cel bytowy w sytuacji, gdy uzyskiwany dochód przekracza ustawowe kryterium dochodowe. Z pisemnych motywów zaskarżonego wyroku wynika jednoznacznie, że w taki właśnie sposób Sąd pierwszej instancji rozumie instytucję specjalnego zasiłku celowego, o którym mowa w art. 41 ustawy o pomocy społecznej, a którego przyznanie uzależnione jest od okoliczności konkretnej sprawy, biorąc pod uwagę cele i zadania pomocy społecznej (art. 2 pkt 1, art. 3 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej).

W sytuacji gdy skarżący posiada stały dochód w postaci renty z tytułu niezdolności do pracy, a także uzyskuje w szerokim zakresie pomoc w formie różnorodnych świadczeń z pomocy społecznej nie sposób było uznać, iż zachodzi w stosunku do niego szczególnie uzasadniony przypadek. Opłacenie pomocy prawnej, opłacenie dokumentów niezbędnych do podziału budynku na dwa lokale oraz zakup dzwonka do drzwi nie stanowi niezbędnej potrzeby życiowej. Przyznana już skarżącemu pomoc w formie zasiłku specjalnego celowego w kwocie 350 zł z przeznaczeniem na zakup opału i bojlera jest adekwatna do sytuacji, w jakiej się on znajduje i nie było konieczności zwiększenia wymiaru tej pomocy. Tym bardziej, że pomoc na zakup opału, finansowaną ze środków, jakimi dysponuje Ośrodek Pomocy Społecznej w N., otrzymywał nie tylko skarżący, ale również mieszkająca w tym samym budynku żona skarżącego. Małżonkowie pozostają wprawdzie w separacji i zajmują odrębne izby mieszkalne, lecz dom, w którym zamieszkują, wyposażony jest w jeden wspólny system grzewczy.

Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 107 ust. 5b ustawy o pomocy społecznej wskazać należy, iż jest on nieuzasadniony, bowiem w związku z wystąpieniem przez Z. W. o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej, organ pomocy społecznej miał obowiązek przeprowadzenia przede wszystkim dowodów, o których mowa w art. 107 ustawy o pomocy społecznej. Środki te, jako dowód obowiązkowy, wywiad środowiskowy – art. 107 ust. 1, którym w wypadku skarżącego – osoby ubiegającej się po raz kolejny o świadczenie z pomocy społecznej – była aktualizacja wywiadu, art. 107 ust. 4, a także możliwość odebrania oświadczenia o dochodach i stanie majątkowym – art. 107 ust. 5. Ponieważ przyznanie świadczeń z pomocy społecznej jest uzależnione od sytuacji przede wszystkim dochodowej i majątkowej, dla jej ustalenia organ wymaga dokumentacji wymienionej w art. 107 ust. 5b.

Ustawa o pomocy społecznej obliguje organy do wspierania osób i rodzin znajdujących się, z różnych przyczyn, w trudnych warunkach bytowych, przewiduje jednak konieczność współdziałania takich osób z pracownikami tych organów. Brak bowiem współdziałania może być podstawą nawet do odmowy przyznania świadczenia, co przewiduje art. 11 ust. 2 tej ustawy. W niniejszej sprawie, pomimo niechęci skarżącego do współdziałania z pracownikiem socjalnym, organ prowadzący postępowanie uznał, że właściwym było rozpatrzenie wniosku skarżącego w zakresie jego możliwości, biorąc pod uwagę dokumentację znaną mu z urzędu. Takiej ocenie nie można postawić zarzutu niezgodności z prawem.

W tej sytuacji brak było zatem podstaw aby przyjąć, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie naruszył art. 151 P.p.s.a.

Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny uznał, iż skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw i podlega oddaleniu w oparciu o art. 184 P.p.s.a.

Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku nie orzekł o przyznaniu pełnomocnikowi skarżącego wynagrodzenia na zasadzie prawa pomocy, gdyż przepisy art. 209 i art. 210 P.p.s.a. mają zastosowanie tylko do kosztów postępowania między stronami. Natomiast wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną należne od Skarbu Państwa (art. 250 P.p.s.a.) jest przyznawane przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258-261 P.p.s.a.