Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt II SA/Rz 1261/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2021-02-10 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c, art. 135
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 16 ust. 2, ust. 4, ust. 6
journal: Dz.U. 2019 poz 2407
law: Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci
article: art. 7, art. 77, art. 80
journal: Dz.U. 2020 poz 256
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Piotr Godlewski /spr./ Sędziowie WSA Elżbieta Mazur-Selwa AWSA Karina Gniewek-Berezowska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 10 lutego 2021 r. sprawy ze skargi A. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] września 2020 r. nr [...] w przedmiocie uchylenia prawa do świadczenia wychowawczego uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję Burmistrza Miasta i Gminy z dnia [...] czerwca 2020 r. nr [...]


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi A.G. jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z [...] września 2020 r. nr [...] dotycząca uchylenia prawa do świadczenia wychowawczego.

Burmistrz Miasta i Gminy [...] decyzją z [...] listopada 2018 r. nr [...] przyznał A.G. prawo do świadczenia wychowawczego na dzieci: W.G. w wysokości 500 zł miesięczne na okres od 1 października do 30 listopada 2018 r. oraz w wysokości [...] zł miesięcznie za okres od 1 do 19 grudnia 2018 r.; D.G. w wysokości [...] zł miesięcznie na okres od 1 października 2018 r. do 30 września 2019 r. Decyzja ta została uchylona na wiosek A.G. od dnia 1 czerwca 2019 r. w związku ze zmianą miejsca zamieszkania poza obręb gminy [....].

Na skutek uzyskania od Wojewody informacji, że ojciec dzieci Ł.G. przebywa w Wielkiej Brytanii od czerwca 2004 r. oraz że w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego w okresie od 2004 r., decyzją z [...] czerwca 2020 r. nr [...] Burmistrz uchylił w okresie od dnia 1 października 2018 r. do 31 maja 2019 r. decyzję własną z [...] listopada 2018 r. przyznającą A.G. prawo do świadczenia wychowawczego na dzieci: W. oraz D.G. wskazując, że A.G. w okresie od 2004 r. podlega ustawodawstwu Wielkiej Brytanii w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. W tym okresie organem właściwym jest Wojewoda.

Po rozpatrzeniu odwołania Kolegium decyzją z [...] września 2020 r. działając na podstawie art. 17 pkt 1 i art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2020 r. poz. 256, ze zm., dalej "k.p.a.") oraz art. 16 ust. 6, art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz.U z 2019 r. poz. 2407, ze zm., dalej "ustawa o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci") utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję Burmistrza z [...] czerwca 2020 r.

Wyjaśniło, że w myśl art. 16 ust. 1 ustawy, w przypadku gdy osoba, o której mowa w art. 4 ust. 2, lub członek rodziny tej osoby przebywa poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej w państwie, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, organ właściwy przekazuje wniosek wraz z dokumentami wojewodzie. W przypadku przebywania osoby, o której mowa w art. 4 ust. 2, lub członka rodziny tej osoby w dniu przyznania świadczenia wychowawczego lub po tym dniu poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej w państwie, o którym mowa w ust. 1, organ właściwy występuje do wojewody o ustalenie, czy w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (art. 16 ust. 2 ustawy). W przypadku, gdy wojewoda w sytuacji, o której mowa w ust. 2, ustali, że mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, organ właściwy uchyla prawo do świadczenia wychowawczego za okres, w którym osoba podlega ustawodawstwu w zakresie świadczeń na rodzinę w innym państwie, o którym mowa w ust. 1, w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (art. 16 ust. 6 ustawy). W przypadku, o którym mowa w ust. 6, wojewoda ustala prawo do świadczenia wychowawczego zgodnie z art. 11 od dnia, w którym osoba podlega ustawodawstwu państwa, o którym mowa w ust. 1, w zakresie świadczeń na rodzinę w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (art. 16 ust. 7 ustawy).

Zgodnie natomiast z art. 27 ust. 1 ustawy, organ właściwy oraz wojewoda mogą bez zgody strony zmienić lub uchylić prawo do świadczenia wychowawczego, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna mająca wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego, członek rodziny nabył prawo do świadczenia wychowawczego w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, osoba nienależnie pobrała świadczenie wychowawcze lub wystąpiły inne okoliczności mające wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego.

Wojewoda pismem z [...] sierpnia 2019 r. nr [...] poinformował Burmistrza, iż Ł.G. był uprawniony do zasiłku rodzinnego w Wielkiej Brytanii w okresie od 13 kwietnia 2007 r. na dzieci: D. i W.G. Przebywa bowiem na terenie Wielkiej Brytanii od czerwca 2004 r. a od sierpnia 2006 r. prowadzi tam własną działalność gospodarczą - zgodnie z oświadczeniem A.G. z [...] lipca 2019 r. W oparciu o powyższe informacje, mając na uwadze treść przywołanego wyżej art. 16 ust. 6 i 7 ustawy, organ zasadnie orzekł o uchyleniu decyzji z [...] listopada 2018 r. w okresie od 1 października 2018 r. do 31 maja 2019 r. Skoro bowiem Wojewoda wskazał, iż w sprawie mają zastosowane przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego w okresie od 2004 r. do nadal, a ojciec dzieci, Ł.G. był uprawniony do zasiłku rodzinnego na dzieci w Wielkiej Brytanii w okresie od 13 kwietnia 2007 r., to zgodnie z art. 16 ust. 6 i 7 ustawy właściwym do orzekania w sprawie jest Wojewoda, a nie Burmistrz

Organ odwoławczy podkreślił, że uchylenie decyzji przez Burmistrza nie oznacza, iż świadczenie nie przysługuje stronie, a jedynie oznacza, iż organem właściwym do merytorycznego rozpatrzenia wniosku jest Wojewoda, Samo ustalenie, iż w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, nie jest równoznaczne z tym, że osoba podlega ustawodawstwu w zakresie świadczeń na rodzinę w innym państwie. Użyte w art. 16 ust. 6 ustawy pojęcie "podleganie ustawodawstwu innego państwa" należy rozumieć w taki sposób, że wojewoda w celu ustalenia faktu i okresu podlegania temu ustawodawstwu przez osobę uprawnioną lub członka jej rodziny, musi zbadać sam te okoliczności.

W skardze na decyzję Kolegium z [...] września 2020 r. skarżąca zarzuciła naruszenie prawa materialnego mające wpływ na wynik sprawy, polegające na błędnej wykładni art. 2 pkt 12 i 16, art 4 ust. 1 i 2, art. 16 ust. 2 i 6 i art. 27 ust. 1 ustawy pomocy pa oraz na jego niewłaściwym zastosowaniu.

W ocenie skarżącej Ł.G. nie może zostać uznany za "osobę uprawnioną do świadczenia wychowawczego", gdyż zgodnie z art. 4 ust. 1 ustawy o pomocy pastwa w wychowywaniu dzieci celem świadczenia wychowawczego jest częściowe pokrycie wydatków związanych wychowaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokajaniem jego potrzeb życiowych, a takich ojciec dzieci nie ponosi.

Powołując się na wybrane orzecznictwo sądów administracyjnych podniosła, że ojciec lub matka dziecka, którzy nie zamieszkują wspólnie z dzieckiem i nie łączą wszystkich swoich dochodów z dochodami innych członków rodziny w celu utrzymania dziecka, nie mogą być w świetle art. 2 pkt 16 w zw. z art. 2 pkt 12 ustawy o pomocy pastwa w wychowywaniu dzieci uznani za członków rodziny dziecka. Przepis art. 2 pkt 16 ustawy o pomocy pastwa w wychowywaniu dzieci wyraźnie nakazuje, aby za członka rodziny uznawać jedynie tego z rodziców dziecka, który wspólnie zamieszkuje z dzieckiem i na którego utrzymaniu dziecko to pozostaje. Rodzic, który nie uczestniczy w procesie wychowawczym dziecka, nie sprawuje nad nim opieki i nie zamieszkuje z nim wspólnie, nie tylko nie jest uprawniony do uzyskania świadczenia wychowawczego, lecz dodatkowo nie może być uznany za członka rodziny dziecka w rozumieniu art. 2 pkt 16 ustawy o pomocy pastwa w wychowywaniu dzieci .Skarżąca wyjaśniła, że od dnia uprawomocnienia się wyroku rozwodowego nie tworzy z dziećmi wraz z Ł.G. rodziny w rozumieniu art. 2 pkt 16 ustawy o pomocy pastwa w wychowywaniu dzieci. Ojciec nie utrzymuje bowiem kontaktów z dziećmi, nie uczestniczy w ich wychowaniu, nie zamieszkuje z nimi wspólnie, ani nie wykazuje jakiejkolwiek troski o zaspokojenie ich potrzeb materialnych. Realna opieka i zabezpieczenie bytu małoletnich w całości spoczywało na A.G., z którą dzieci zamieszkiwały w dacie przyznania jej świadczenia wychowawczego. Ponadto skoro zgodnie z decyzją z [...] listopada 2018 r. nr [...] oraz leżącymi u jej podstaw przesłankami były mąż, a ojciec dzieci, nie zamieszkiwał wspólnie z dziećmi oraz nie tworzył z nimi wspólnoty dochodowej w rozumieniu art. 2 pkt 12 t ustawy o pomocy pastwa w wychowywaniu dzieci o nie był osobą uprawnioną do świadczenia wychowawczego w rozumieniu art. 4 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy pastwa w wychowywaniu dzieci w zw. z art. 2 pkt 16 ustawy o pomocy pastwa w wychowywaniu dzieci ani członkiem rodziny dzieci w rozumieniu art. 2 pkt 16 ustawy o pomocy pastwa w wychowywaniu dzieci. Tym samym nie została spełniona przesłanka z art. 16 ust. 2 ustawy o pomocy pastwa w wychowywaniu dzieci obligująca właściwy organ do wystąpienia o ustalenie, czy w niniejszej sprawie znajdują zastosowanie przepisy koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (wyrok Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Rzeszowie z 27 sierpnia 2019 r. II SA/Rz 629/19).

W konsekwencji Burmistrz nie był uprawniony do wystąpienia do Wojewody o przesłanie informacji ustalającej, o której mowa w art. 16 ust. 2 w zw. z art. 16 ust. 4 ustawy o pomocy pastwa w wychowywaniu dzieci, zaś uzyskana w powyższym trybie informacja pozytywna nie mogła stać się podstawą do uchylenia decyzji z [...] listopada 2018 r. przyznającej skarżącej prawo do świadczenia wychowawczego na dzieci z powołaniem się na treść art. 16 ust. 6 w zw. z art. 27 ust. 1 ustawy o pomocy pastwa w wychowywaniu dzieci. Decyzje organów obu instancji zostały więc wydane z oczywistym naruszeniem prawa, co uzasadnia konieczność ich uchylenia w oparciu o wyżej wskazane przepisy prawa.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie z przyczyn wywiedzionych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Sprawa została rozpoznana zgodnie z wnioskiem organu i przy braku sprzeciwu skarżącej w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym na postawie art. 119 pkt 2 i art. 120 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.; dalej: "p.p.s.a.").

Stosownie do art. 3 § 1 p.p.s.a. sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną ( art. 134 § 1 p.p.s.a.), a kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest w granicach sprawy.

W myśl art. 145 § 1 p.p.s.a., Sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia ich nieważności, ewentualnie niezgodności z prawem, gdy dotknięte są one naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli miało ono istotny wpływ na wynik sprawy, lub zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji wymienione w art. 156 k.p.a. lub innych przepisach.

Dokonując kontroli w wyżej zakreślonych granicach Sąd stwierdził, że skarga jest zasadna.

Istota sporu w rozpoznawanej sprawie, sprowadza się do tego czy ojciec córek skarżącej może być uznany za członka rodziny uprawnionej do świadczenia wychowawczego tj. skarżącej. Zgodnie bowiem z treścią art. 8 ust. 1 pkt 4 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci świadczenie to nie przysługuje, jeżeli członkowi rodziny przysługuje za granicą na dziecko świadczenie o podobnym charakterze do świadczenia wychowawczego, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy międzynarodowe o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej.

Organy obu instancji stanęły na zgodnym stanowisku, że skoro ojciec dziecka- Ł.G. przebywa na stałe w Wielkiej Brytani to mają zastosowanie przepisy o koordynacji, co dodatkowo potwierdził Wojewoda, który zwrócił się do organu I instancji o uchylenie względem skarżącej prawa do udzielonego świadczenia.

Przeczy temu skarżąca twierdząc, że biologiczny ojciec dziecka nie tworzy z nią rodziny, razem z nią nie zamieszkuje, wyrokiem Sądu Okręgowego w [....] z dnia [...] stycznia 2010 r. sygn. akt [...] orzeczono jej rozwód z Ł.G. ustalając miejsce małoletnich dzieci przy matce oraz zobowiązano Ł.G. do uiszczania alimentów na rzecz dzieci. Od czasu rozwodu, tak, jak i przed, nie utrzymywała kontaktów z byłym mężem, nie konsultowała się z nim w sprawach opieki nad córkami. Podała również, że Ł.G. nigdy nie interesował się córkami, nie płacił również alimentów, które od 2013 r. opłaca Fundusz Alimentacyjny. W świetle powyższego twierdzi, że Ł.G. nie jest członkiem rodziny.

Argumentacja skarżącej jest w całości zasadna.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonych rozstrzygnięć stanowiły między innymi art. 16 ust. 2 i 6 oraz art. 27 ust. 1 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci.

Zgodnie z art. 16 ust. 2 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci w przypadku przebywania osoby, o której mowa w art. 4 ust. 2, lub członka rodziny tej osoby w dniu przyznania świadczenia wychowawczego lub po tym dniu poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej w państwie, o którym mowa w ust. 1, organ właściwy występuje do wojewody o ustalenie, czy w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego.

Natomiast po myśli art. 16 ust. 6 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci w przypadku gdy wojewoda w sytuacji, o której mowa w ust. 2 ustali, że mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, organ właściwy uchyla prawo do świadczenie wychowawczego za okres, w którym osoba podlega ustawodawstwu w zakresie świadczeń na rodzinę w innym państwie, o którym mowa w ust. 1, w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego.

Na podstawie z kolei art. 27: organ właściwy oraz wojewoda mogą bez zgody strony zmienić lub uchylić prawo do świadczenia wychowawczego, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna mająca wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego, członek rodziny nabył prawo do świadczenia wychowawczego w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, osoba nienależnie pobrała świadczenie wychowawcze lub wystąpiły inne okoliczności mające wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego.

Tak więc jednym z warunków koniecznych wydania decyzji na podstawie art. 16 ust. 6 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci było ustalenie, że Ł.G. – ojciec dzieci jest członkiem rodziny skarżącej (art. 16 ust. 2 w zw. z art. 4 ust. 2 pkt 1 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci).

Ustawą z dnia z 26 kwietnia 2019 r. o zmianie ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci oraz niektórych innych ustaw - Dz. U. z 2019 r. poz. 924) został uchylony art. 2 pkt 16 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, który zawierał definicję rodziny, a na który w odpowiedzi na skargę powoływał się organ.

Wynikające z art. 2 pkt 16 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci pojęcie rodziny służyło kwestiom "finansowym" wynikającym z ustawy, np. dochód członka rodziny (art. 2 pkt 2 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci ) dochód rodziny (art. 2 pkt 4 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci ) ustalenie dochodu rodziny (art. 7 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci ). W związku z tym wraz ze zniesieniem z 1 lipca 2019 r. kryteriów dochodowych uprawniających do otrzymywania świadczenia wychowawczego, uchylono przepis zawierający definicję rodziny - art. 2 pkt 16.

W ustawie pozostawiono natomiast sformułowania dotyczące członków rodziny na potrzeby realizacji przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego w kontekście świadczenia wychowawczego.

Z uwagi na brak w treści ustawy definicji rodziny zasadne wydaje się posłużenie się identyczną treścią tego pojęcia na gruncie ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych ( Dz.U. z 2002 r., poz. 111; dalej: "u.ś.r.") – art. 3 pkt 16.

Dla odkodowania norm prawnych na tle ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, posługujących się nadal pojęciem rodziny, aktualne pozostają orzeczenia dotyczące rodziny oraz członka rodziny, wydane na podstawie nieobowiązującego już art. 2 pkt 16 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, jak również na tle identycznej treści art. 3 pkt 16 u.ś.r. Brak jest bowiem podstaw do tworzenia całkowicie nowej wykładni pojęcia członka rodziny na tle tej samej ustawy. (WSA w Warszawie w wyroku z dnia 30 czerwca 2020 r., sygn. I SA/Wa 430/20 to i wszystkie powołane w sprawie orzeczenia dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń i Informacji o Sprawach orzeczenia.nsa.gov.pl).

W orzecznictwie sądowym zarówno w odniesieniu do treści pojęcia rodziny (członka rodziny) zawartego w art. 3 pkt 16 u.ś.r., jak i w art. 2 pkt 16 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, Sądy przy interpretacji tego pojęcia zwracały uwagę na kontekstowość tych definicji, przestrzegając jednocześnie przed wprowadzeniem sztywnych reguł określających w konkretnej sytuacji życiowej, które osoby należy zaliczyć do rodziny. W wyroku z dnia 13 września 2017 r. sygn. akt I OSK 2955/16 Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że gdyby intencją ustawodawcy było obligatoryjne zaliczenie do rodziny wszystkich wymienionych w art. 3 pkt 16 u.ś.r. osób, to w przepisie tym nie umieszczono by słowa "odpowiednio". Jako pożądaną wskazano analizę w odniesieniu do każdej konkretnej sprawy właśnie poprzez użycie słowa "odpowiednio". Możliwe komplikacje stosunków rodzinnych nie są bowiem materią, którą można i należy regulować sztywno i kazuistycznie.

W konsekwencji pod pojęciem rodziny przyjęto osoby wymienione w powyższej definicji legalnej, jednakże w zależności od sprawy nie koniecznie wszystkie wymienione osoby. ( patrz WSA w Poznaniu w wyroku z dnia 9 lutego 2017 r. sygn. akt II SA/Po 970/16, WSA w Olsztynie w wyroku z dnia 12 lutego 2019 r. sygn. akt II SA/OL 35/19, WSA w Gdańsku w wyroku z dnia 7 lutego 2019 r. sygn. akt III SA/Gd 1000/16 oraz w wyroku WSA w Gliwicach z dnia 26 września 2019 r. sygn. akt II SA/Gl 763/19 ).

Podobnie na tle art. 2 pkt 16 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci wskazywano, że nie można pominąć, iż zgodnie z art. 4 ust. 1 tej ustawy celem świadczenia wychowawczego jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zabezpieczeniem jego potrzeb życiowych, a zatem świadczenie to przysługuje tylko temu z rodziców, który nie tylko uiszcza wymagane środki pieniężne na utrzymanie dziecka, ale – jako członek rodziny dziecka – łączy wszystkie swoje dochody z dochodami pozostałych członków rodziny (w tym np. matki dziecka lub samego dziecka), wchodząc w ten sposób w skład "rodziny" w rozumieniu art. 2 pkt 16 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. W konsekwencji ojciec dziecka niezamieszkujący wspólnie z dzieckiem i uchylający się nawet od uiszczania zasądzonych przez sąd świadczeń alimentacyjnych nie może zostać uznany za osobę uprawnioną do świadczenia wychowawczego lub za członka rodziny osoby uprawnionej do tego świadczenia. Rodzic dziecka w opisanej sytuacji nie tworzy bowiem z dzieckiem oraz z pozostałymi członkami rodziny "wspólnoty dochodowej", o której mowa w definicji legalnej z art. 2 pkt 16 w zw. z art. 2 pkt 12 ustawy ( patrz wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 27 sierpnia 2019 r., sygn. akt II SA/Rz 606/19 ). Analogiczne stanowisko Sąd zajął w odniesieniu do członka rodziny na gruncie art. 3 pkt 16 u.ś.r. w wyroku z dnia 27 sierpnia 2019 r. sygn. akt II SA/Rz 627/19.

Afirmując zaprezentowanej wykładni, Sąd stoi na stanowisku, że jest ona aktualna do oceny członka rodziny na gruncie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Uchylenie art. 2 pkt 16 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci nie dezaktualizuje wykładni w zakresie pojęcia członka rodziny na gruncie nadal obowiązujących przepisów dotyczących koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, dla których pojęcie to ma nadal decydujące znaczenie, przy identyczne treści art. 3 pkt 16 u.ś.r. Nie można bowiem w państwie prawa, na gruncie jednej ustawy traktować członka rodziny dla potrzeb ustalania dochodu inaczej niż dla potrzeb ustalania koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego.

Ponadto literalna wykładnia art. 16 ust. 2 i ust. 6 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci w zw. z art. 4 ust. 2 pkt 1 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci prowadzi do wniosku, że pojęcie "członka rodziny", do którego odwołuje się ustawodawca w art. 16 ust. 2 i ust. 6 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci odnosi się do członka rodziny matki bądź ojca dziecka (art. 4 ust. 2 pkt 1 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci ) a nie dziecka.

Zgodnie z art. 4 ust. 2 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci świadczenie wychowawcze przysługuje;

- matce albo ojcu, jeżeli dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu matki albo ojca, z zastrzeżeniem art. 5 ust. 2a albo

- opiekunowi faktycznemu dziecka, jeżeli dziecko wspólnie zamieszkuje z i pozostaje na utrzymaniu opiekuna faktycznego, albo

- opiekunowi prawnemu dziecka, albo

- dyrektorowi domu pomocy społecznej.

Ł.G. nie jest żadną z osób wymienionych w art. 4 ust. 2 pkt 1 - 4 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (art. 5 ust. 2a dotyczy nieistotnej w tej sprawie kwestii opieki naprzemiennej), a jak wynika z wyjaśnień skarżącej nie jest również członkiem jej rodziny ( art. 16 ust. 2 i 6 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci).

Powyższa wykładnia oraz wskazany sposób zastosowania przepisów ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci pozostają również w zgodzie z prawodawstwem Unii Europejskiej. Zgodnie z art. 1 lit. i pkt 1i rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, co do zasady, termin "członek rodziny" oznacza "każdą osobę określoną lub uznaną za członka rodziny lub określoną jako członek gospodarstwa domowego przez ustawodawstwo, na mocy którego przyznawane są świadczenia". W zakresie zatem definiowania powyższego pojęcia regulacje unijne odsyłają do prawa krajowego (w tym przypadku - polskiego). Ponadto art. 67 cyt. rozporządzenia wyraźnie stanowi, że osoba jest uprawniona do świadczeń rodzinnych zgodnie z ustawodawstwem właściwego Państwa Członkowskiego, włącznie ze świadczeniami dla członków rodziny, którzy zamieszkują w innym Państwie Członkowskim, tak jak gdyby zamieszkiwali oni w pierwszym Państwie Członkowskim. Z przepisu tego wynika zatem, że przebywający na terytorium innego państwa członkowskiego obywatel własnego państwa członkowskiego może być uprawniony do świadczeń rodzinnych (do których zgodnie z szeroką definicją z art. 1 lit. z) rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. należy zaliczyć także świadczenie wychowawcze) na terytorium tego pierwszego państwa tylko pod warunkiem, że na terytorium własnego państwa jest on uznawany za członka rodziny beneficjentów świadczeń. Dodatkowej wskazówki interpretacyjnej dostarcza art. 68a rozporządzenia. Przepis ten stanowi, że w przypadku gdy świadczenia rodzinne nie są wykorzystywane przez osobę, której powinny zostać udzielone na utrzymanie członków rodziny, właściwa instytucja wywiązuje się ze swoich prawnych obowiązków poprzez udzielenie tych świadczeń osobie fizycznej lub prawnej, która rzeczywiście utrzymuje członków rodziny, na wniosek i za pośrednictwem agencji instytucji w państwie członkowskim, w którym mają miejsce zamieszkania, lub instytucji wyznaczonej lub organu powołanego w tym celu przez właściwą władzę w państwie członkowskim, w którym mają miejsce zamieszkania. Istotnym zatem warunkiem udzielenia świadczeń rodzinnych jest faktyczne i realne utrzymywanie członków rodziny przez osobę, której świadczenia mają zostać udzielone. ( patrz wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 27 sierpnia 2019 r. sygn. akt II SA/Rz 606/19).

W niniejszej sprawie organy ograniczyły się wyłącznie do ustalenia, że ojciec biologiczny dziecka przebywa na stałe w Wielkiej Brytanii, jako negatywnej przesłanki przyznania wnioskowanego świadczenia.

W sprawie należało uwzględnić, że ojciec dziecka (Ł.G.) w uchylonej decyzji ostatecznej z dnia [...] grudnia 2018 r. nie został uznany za osobę uprawnioną do świadczeń rodzinnych na dzieci (D.i W.G), jak również nie został zaliczony do członków rodziny dziecka. Z akt sprawy wynika, że organy, opierając się na wyroku Sądu Okręgowego w [....] z dnia [...] stycznia 2010 r., sygn. akt [...] orzekającym rozwiązanie związku małżeńskiego skarżącej oraz Ł.G. oraz oświadczeniach skarżącej, przyjęły, iż skarżąca jest osobą samotnie wychowującą dziecko, a były mąż skarżącej i ojciec dziecka nie wchodzi w skład rodziny, co skutkowało wyłączeniem dochodów osiąganych przez niego do sumy dochodów członków rodziny. Powyższe przesłanki nie zostały zakwestionowane przez organy i jako wynikające z ostatecznej decyzji z dnia [...] listopada 2018 r., były wiążące dla organów uprawnionych do wzruszenia decyzji w trybie art. 27 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci.

Ponadto w świetle zaprezentowanej wyżej wykładni pojęcia "członka rodziny" nieprawidłowe jest stanowisko organów, które przyjęły, iż do zaliczenia danej osoby do rodziny wystarcza stwierdzenie, że jest ona rodzicem biologicznym dziecka, na które przyznane zostało świadczenie rodzinne. W toku postępowania organy całkowicie pominęły podnoszone przez skarżącą okoliczności, które wykluczały zaliczenie ojca dziecka do rodziny skarżącej. Nie poczyniły w tym zakresie żadnych ustaleń naruszając art. 7, 77 i 80 k.p.a., przy czym naruszenie to mogło mieć wpływ na wynik sprawy.

Nie mają racji organy twierdząc, iż były związane informacją Wojewody co do zastosowania w sprawie przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. W istocie, jak twierdzi skarżąca Wojewoda nie weryfikował wskazanych przez organ I instancji informacji, a jedynie ograniczył się do stwierdzenia, że w związku z oświadczeniem o pozostawaniu ojca dziecka w Wielkiej Brytanii mają zastosowaniowe przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Wojewoda, jak słusznie zarzuca skarżąca nie dysponował informacjami, które posiadał organ od skarżącej i nie poddawał ich ocenie.

Przekazując taką informację wojewoda nie weryfikował, czy osoba wskazana przez organ jako członek rodziny osoby uprawnionej przebywający poza granicami kraju faktycznie posiada status członka rodziny. W tym zakresie wojewoda polegał wyłącznie na informacji zawartej we wniosku organu o ustalenie zastosowania przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego.

Stanowisko wojewody może być uznane za wiążące wyłącznie wtedy, gdy informacja zawarta we wniosku organu dotycząca tego, że osobę przebywającą za granicą uznano za członka rodziny osoby uprawnionej, jest prawidłowa. ( WSA w Gliwicach wyrok z dnia 8 listopada 2019 ., sygn. akt II SA/Gl 1115/19).

Na skutek błędnej wykładni pojęcia rodziny organy obu instancji naruszyły także art. 27 ust. 1 ustawy poprzez jego zastosowanie pomimo tego, że twierdzenia podnoszone przez skarżącą, przy założeniu ich pozytywnej weryfikacji w ramach postępowania dowodowego, wykluczały uprawnienie organu I instancji do wystąpienia z wnioskiem do wojewody o ustalenie zastosowania przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego i w dalszej kolejności stanowiły przeszkodę do zastosowania instytucji uchylenia dotychczasowej decyzji przyznającej skarżącej świadczenie wychowawcze. W konsekwencji nie były uprawnione do wystąpienia do wojewody o przesłanie informacji ustalającej, o której mowa w art. 16 ust. 4 w zw. z art. 16 ust. 2 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, a tym samym uzyskana od wojewody informacja pozytywna z art. 16 ust. 6 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci nie mogła stanowić podstawy do uchylenia ostatecznej decyzji o nabyciu prawa do świadczenia wychowawczego w okresie w niej wskazanym.

Wskazać przy tym należy, że uzasadnione wystąpienie z wnioskiem o ustalenie prawa do zastosowania przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, może prowadzić do pozbawienia uprawnionych osób prawa do tego świadczenia. Pomimo tego, że jak twierdzi organ, decyzja uchylająca prawo do świadczenia w związku z koordynacją systemów zabezpieczenia społecznego nie pozbawia prawa do świadczenia a jedynie przenosi sprawę według właściwości, to w sytuacji nieusprawiedliwionego uruchomienia procedury koordynacji powoduje sytuację, w której przez dłuższy czas osoby zostają pozbawione tych świadczeń. W sytuacji gdy Wojewoda stwierdzi brak podstaw do zastosowania przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenie społecznego, nie będzie właściwy do rozpoznania wniosku, który ponownie wróci do organu I instancji.

Stwierdzone uchybienia skutkowały uchyleniem zaskarżonej decyzji i decyzji ją poprzedzającej na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c oraz art. 135 p.p.s.a.

Ponownie rozpoznając sprawę organ ustali stan faktyczny sprawy biorąc pod uwagę twierdzenia skarżącej dotyczące braku podstaw do zaliczenia ojca jej córek do rodziny skarżącej, przedstawione na tą okoliczność dowody i zaprezentowana przez Sąd wykładnię pojęcia rodziny. Ustalony w powyższy sposób stan faktyczny zostanie następnie poddany ocenie z punktu widzenia do zastosowania art. 27 ust. 1 w zw. z art. 16 ust. 6 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, przy uwzględnieniu wiążącego organ przedstawionego wyżej stanowiska Sądu dotyczącego prawidłowej wykładni pojęcia rodziny i członka rodziny.