Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1798/06
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2007-02-20 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Wywłaszczanie nieruchomości
Skarżony organ: Minister Budownictwa
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję
Powołane przepisy: article: art. 8 ust. 1 i 4,  art. 21 ust. 1 i  ust. 2 pkt 3
journal: Dz.U. 1952 nr 4 poz 31
law: Dekret z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Łukaszewska-Macioch Sędziowie WSA Daniela Kozłowska asesor WSA Przemysław Żmich /spr./ Protokolant st. sekretarz sądowy Małgorzata Mierzejewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 lutego 2007 r. sprawy ze skargi S. S. i R. S. na decyzję Ministra Budownictwa z dnia [...] sierpnia 2006 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności orzeczenia o wywłaszczeniu nieruchomości 1.uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Ministra Transportu i Budownictwa z dnia [...] lipca 2006 r., [...], 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu, 3.zasądza od Ministra Budownictwa na rzecz skarżącej S. S. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Minister Budownictwa, po rozpatrzeniu wniosku S. S. i R. S. – kuratora dla nieznanych z miejsca pobytu H. L. i J. E. o ponowne rozpatrzenie sprawy, decyzją z dnia [...] sierpnia 2006 r., nr [...] utrzymał w mocy decyzję Ministra Transportu i Budownictwa z dnia [...] lipca 2006 r., nr [...] o odmowie stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. z dnia [...] stycznia 1955 r., nr [...] o wywłaszczeniu nieruchomości położonej w K. objętej [...], oznaczonej jako parcele nr [...], [...] (część), [...],[...],[...] i [...], stanowiącej własność K. i M. R. oraz utrzymującej ją w mocy decyzji Odwoławczej Komisji Wywłaszczeniowej przy Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. z dnia [...] lutego 1955 r., nr [...].

Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. orzeczeniem z dnia [...] stycznia 1955 r. orzekło o wywłaszczeniu części nieruchomości położonej w gm. kat. [...] Dz. [...], zapisanej w księdze wieczystej [...], obejmującej parcele oznaczone [...] kat. [...],[...] (wywłaszczono [...] m2 z [...] m2), [...],[...],[...],[...], o łącznej pow. [...] m2, stanowiących hipoteczną własność M. i K. R.

Odwoławcza Komisja Wywłaszczeniowa przy Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. decyzją z dnia [...] lutego 1955 r. wyżej wymienione orzeczenie utrzymała w mocy.

W dniu [...] września 2002 r. S. S., spadkobierczyni po K. R. i M. R., złożyła Prezesowi Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast wniosek o stwierdzenie nieważności orzeczenia z dnia [...] stycznia 1955 r. oraz decyzji z dnia [...] lutego 1955 r. W uzasadnieniu podniosła, że w chwili wydawania orzeczenia o wywłaszczeniu M. R. - były współwłaściciel wywłaszczonej nieruchomości - nie żył. Poza tym wskazała, że organ wywłaszczeniowy nieprawidłowo ustalił, iż w sprawie doszło do skutecznego wezwania właściciela nieruchomości o dobrowolne jej odstąpienie, na podstawie art. 8 dekretu 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz. U. z 1952 r. Nr 4, poz. 31). Wezwanie takie skierowane do osób nie legitymujących się postanowieniem o stwierdzeniu nabycia spadku nie mogło być skuteczne.

Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast decyzją z dnia [...] stycznia 2003 r., nr [...] odmówił stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. z dnia [...] stycznia 1955 r. utrzymanego w mocy decyzją Odwoławczej Komisji Wywłaszczeniowej przy Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. z dnia [...] lutego 1955 r.

Na skutek wniosku S. S. o ponowne rozpatrzenie sprawy Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast decyzją z dnia [...] kwietnia 2003 r., nr [...] utrzymał w mocy swoją decyzję z dnia [...] stycznia 2003 r.

Po rozpoznaniu skargi S. S. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 21 lutego 2005 r., sygn. akt I SA 1288/03 uchylił obie decyzje Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast. W uzasadnieniu Sąd wskazał, że organ nie wyjaśnił dokładnie sprawy i nie rozpatrzył całego materiału dowodowego, ponieważ pomiędzy decyzją Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia [...] stycznia 2003 r. i z dnia [...] kwietnia 2003 r. zachodzi istotna rozbieżność co do treści rozstrzygnięcia. Sąd ustalił, że w pierwszej z decyzji nadzorczych organ ocenił pod względem legalności obydwa orzeczenia wywłaszczeniowe, natomiast w drugiej decyzji dokonał wyłącznie oceny orzeczenia wywłaszczeniowego organu pierwszej instancji. Jednocześnie Sąd stwierdził, że Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast w wydanych decyzjach nie odniósł się do charakteru wywłaszczonej nieruchomości i wynikających z tego skutków związanych z różnicą w charakterze wezwania właścicieli takiej nieruchomości do jej odstąpienia.

Minister Transportu i Budownictwa decyzją z dnia [...] lipca 2006 r. odmówił stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. z dnia [...] stycznia 1955 r. oraz utrzymującej je w mocy decyzji Odwoławczej Komisji Wywłaszczeniowej przy Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. z dnia [...] lutego 1955 r. W uzasadnieniu organ wskazał, że wywłaszczenia dokonano w celu realizacji narodowego planu gospodarczego - rozbudowy Zakładów [...] w K. na podstawie zezwolenia Przewodniczącego Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego z dnia [...] lipca 1950 r., nr [...]. Z wnioskiem o wywłaszczenie wystąpiły Państwowe [...] Fabryki [...] w K., ponieważ nie było możliwe nabycie przedmiotowej nieruchomości w formie umowy. Mimo braku w aktach wezwania właściciela do sprzedaży nieruchomości znajdujące się w dokumentacji sprawy potwierdzenie odbioru tego wezwania świadczy, o tym, iż organ wykonał obowiązek z art. 8 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. W czasie wezwania nie byli znani spadkobiercy drugiego właściciela M. R., znanym był jednak fakt jego śmierci. Brak wyraźnej zgody na dobrowolne odstąpienie nieruchomości, jak również brak przeprowadzonego postępowania spadkowego uniemożliwiały nabycie przez wywłaszczającego przedmiotowej nieruchomości. Poza tym organ stwierdził, że wniosek o wywłaszczenie zawierał wykaz właścicieli, szczegółowe uzasadnienie oraz elementy określone w art. 13 dekretu. W obwieszczeniu zawiadamiającym o wszczęciu postępowania wywłaszczeniowego spełniono wymogi z art. 18 dekretu, ponieważ wskazano przedmiot i cel wywłaszczenia oraz jedyną znaną właścicielkę nieruchomości. W trakcie postępowania wywłaszczeniowego, zgodnie z art. 21 ust. 1 dekretu przeprowadzono dwie rozprawy z udziałem stron i biegłych. Orzeczenie o wywłaszczeniu było doręczone K. R., a w jego treści dokładnie ustalono przedmiot i cel wywłaszczenia, co nie narusza art. 21 ust. 2 dekretu. Zarzuty podniesione w odwołaniu nie zostały uwzględnione przez Odwoławczą Komisję Wywłaszczeniową. Nie można więc również uznać, że ta decyzja wypełnia którąkolwiek przesłankę z art. 156 § 1 KPA. Jak wynika z akt sprawy przedmiotowa nieruchomość użytkowana była pod działalność ogrodniczą. Taki charakter nieruchomości uprawniał do jej odsprzedaży lub zamiany, jednak brak w aktach wezwania o dobrowolne odstąpienie nieruchomości uniemożliwił ocenę jego prawidłowości i zupełności. Organ wywłaszczeniowy jednak nie pominął obowiązku dostarczenia nieruchomości zamiennej, ponieważ orzeczeniem z dnia [...] stycznia 1955 r. zobowiązał wywłaszczającego do jej zaofiarowania. Działań organu w tej kwestii nie można więc uznać za rażąco naruszających prawo.

Od powyższej decyzji S. S. i R. S. – kurator nieznanych z miejsca pobytu H. L. i J. E. złożyli wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. W uzasadnieniu podnieśli, że wniosek o udzielnie zezwolenia na nabycie nieruchomości z dnia 19 maja 1950 r. nie spełniał warunków art. 7 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r., ponieważ: nie załączono do niego kompletu wymaganych dokumentów, błędnie określono powierzchnię nieruchomości przeznaczonej do nabycia, nie wskazano na czym polegać ma nabycie. Wniosek ten nie zawiera opinii Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. oraz zaświadczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. co do przeznaczenia nieruchomości na cele wskazane we wniosku i szkicu sytuacyjnego. Ponadto podnoszą, że w aktach sprawy brak jest wezwania, o którym mowa w art. 8 ust. 1 dekretu oraz oświadczenia w przedmiocie wyrażenia gotowości zawarcia umowy, o którym mowa w art. 8 ust. 2 dekretu. W ocenie wnioskodawców we wniosku wywłaszczeniowym nie wymieniono powierzchni całej nieruchomości, a do wniosku nie załączono planu sytuacyjnego. Organ wywłaszczeniowy nie podjął negocjacji, o których mowa w art. 25 dekretu. Orzeczenie wywłaszczeniowe narusza zaś art. 21 ust. 2 pkt 3 i ust. 3 dekretu.

Minister Budownictwa decyzją z dnia [...] sierpnia 2006 r. utrzymał w mocy decyzję Ministra Transportu i Budownictwa z dnia [...] lipca 2006 r. W uzasadnieniu organ wskazał, że przedmiotową nieruchomość wywłaszczono na cel użyteczności publicznej, pod rozbudowę Zakładów Przemysłu [...]. Z wnioskiem o wywłaszczenie wystąpiły pismem z dnia 30 sierpnia 1950 r. Państwowe [...] Fabryki [...] w K., które zgodnie z art. 2 pkt 2 dekretu były uprawnione do nabycia nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych. Jednocześnie - wbrew twierdzeniom skarżących - do wniosku o wywłaszczenie zostały dołączone dokumenty, o których mowa w art. 17 ust. 2 dekretu, w szczególności zezwolenie Przewodniczącego Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego z dnia [...] lipca 1950 r., dowody doręczenia wezwań do dobrowolnego zbycia nieruchomości, plan sytuacyjny terenu, wykaz właścicieli z podaniem adresów oraz zaświadczenie Wojewódzkiej Władzy Planowania Przestrzennego z dnia [...] stycznia 1950 r. A zatem spełnione zostały przesłanki określone w art. 17. ust. 2 dekretu.

Jednocześnie wnioskodawca wywłaszczenia uzyskał zezwolenie Ministra Przemysłu Rolnego i Spożywczego z dnia [...] marca 1950 r., nr [...] na wykonanie zamierzonej inwestycji. A zatem wnioskodawca spełnił warunek określony w art. 6 powołanego dekretu.

Organ nadzoru stwierdził również, że co prawda w aktach sprawy brak jest wezwania właściciela do sprzedaży nieruchomości, jednak takie wezwanie z całą pewnością było, gdyż w aktach znajduje się potwierdzenie odbioru takiego wezwania przez K. R., jedyną znaną właścicielkę nieruchomości. Należało zatem uznać, iż wykonano obowiązek wynikający z art. 8 ust. 1 dekretu. Przy czym Minister zauważył, że ubiegającemu się o wywłaszczenie nie byli znani spadkobiercy drugiego właściciela M. R., znanym był jednak fakt jego śmierci, co potwierdza zarówno wniosek wywłaszczeniowy jak i orzeczenie z dnia [...] stycznia 1955 r. Brak wyraźnej zgody na sprzedaż w drodze dobrowolnej umowy kupna względnie zamiany, jak również brak przeprowadzonego postępowania spadkowego uniemożliwiały odkupienie przedmiotowej nieruchomości. Do wniosku o wywłaszczenie z dnia 30 sierpnia 1950 r. załączono wykaz właścicieli, w którym wymieniona została K. z B. R. oraz nieobjęta masa spadkowa po M. R.

Obwieszczeniem z dnia [...] września 1950 r. Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w K. zawiadomiło strony o wszczęciu postępowania wywłaszczeniowego odnośnie przedmiotowej nieruchomości. W obwieszczeniu wskazano przedmiot wywłaszczenia, wnioskodawcę, cel wywłaszczenia oraz jedyną znaną właścicielkę nieruchomości, a zatem spełnione zostały wymogi określone w art. 17 ust. 1 dekretu. Obwieszczenie było wywieszone na tablicy ogłoszeń Prezydium Miejskiej Rady Narodowej od dnia 15 września 1950 r. do dnia 28 września 1950 r.

Przed wydaniem orzeczenia, zgodnie z art. 21 ust. 1 dekretu, zostały przeprowadzone rozprawy, w których brała udział właścicielka nieruchomości, biegli oraz syn zmarłego M. R. w imieniu jego spadkobierców.

W ocenie Ministra orzeczenie Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. z dnia [...] stycznia 1955 r. zawiera wszystkie elementy określone w art. 21 ust. 2 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. Jednocześnie w związku z odwołaniem K. R., od tego orzeczenia Odwoławcza Komisja Wywłaszczeniowa przy Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. decyzją z dnia [...] lutego 1955 r. odwołania nie uwzględniła i zaskarżone orzeczenie utrzymała w mocy. W uzasadnieniu decyzji organ podniósł, iż przedmiotowa nieruchomość jest niezbędna dla wykonawcy narodowych planów gospodarczych, co zostało stwierdzone zezwoleniem Przewodniczącego Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego w Warszawie z dnia [...] lipca 1950 r., ponadto wskazano, iż wnioskodawca zgodnie z art. 8 ust. 1 i 2 dekretu wezwał odwołującą się do zawarcia umowy kupna i sprzedaży wywłaszczonych nieruchomości, zaś odwołująca się nie zareagowała. Sprawa przyznania nieruchomości zamiennej została natomiast załatwiona orzeczeniem Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. z dnia [...] stycznia 1955 r.

Wobec powyższego organ stwierdził, że orzeczenie Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. z dnia [...] stycznia 1955 r. oraz utrzymująca je w mocy decyzja Odwoławczej Komisji Wywłaszczeniowej przy Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. z dnia [...] lutego 1955 r. nie zostały wydane z rażącym naruszeniem prawa w rozumieniu art. 156 § 1 KPA, uzasadniającym wyeliminowanie ich z obrotu prawnego.

W dniu 29 września 2006 r. S. S. i R. S. – kurator nieznanych z miejsca pobytu H. L. i J. E. wnieśli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Ministra Budownictwa z dnia [...] sierpnia 2006 r. domagając się jej uchylenia. W uzasadnieniu podnieśli, że wbrew postanowieniom art. 5 ust. 1 i 2 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r., w toku postępowania wywłaszczeniowego nie została wydana opinia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. Brak przedmiotowej opinii uniemożliwiał wydanie zezwolenia, stąd zezwolenie Przewodniczącego Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego z [...] lipca 1950 r. zostało wydane z naruszeniem art. 5, jak również z naruszeniem art. 7 ust. 1 - 3 dekretu. Wbrew postanowieniom art. 7 ust. 1 dekretu do wniosku wywłaszczeniowego nie dołączono wszystkich wymaganych dokumentów i brak ten nie został uzupełniony w toku postępowania wywłaszczeniowego. Naruszenie art. 7 ust. 2 pkt 2 polegało na błędnym określeniu powierzchni nieruchomości przeznaczonych do wywłaszczenia, nadto nie określono, w jaki sposób przedmiotowe nieruchomości były zagospodarowane (infrastruktura). Wbrew art. 7 ust. 2 pkt 5 dekretu nie wskazano, na czym polegać miało nabycie nieruchomości, w szczególności czy planowany był zakup czy też dostarczenie nieruchomości zamiennej. Naruszenie art. 7 ust. 3 pkt 2 w związku z art. 5 ust. 2 dekretu nastąpiło poprzez niedołączenie opinii Prezydium WRN w K., co więcej nie dołączono zaświadczenia Prezydium WRN w K. działającego jako organ ds. planowania zabudowy miast i osiedli w porozumieniu z Wojewódzką Komisją Planowania Gospodarczego w przedmiocie przeznaczenia nieruchomości na cele wskazane we wniosku. Art. 7 ust. 3 pkt 4 dekretu został naruszony w ten sposób, że brak jest planu lub szkicu sytuacyjnego w odpowiedniej skali z wymienieniem powierzchni nieruchomości przeznaczonej do nabycia i oznaczenia jej granic. Naruszenie art. 8 ust. 1 dekretu polegało na zaniechaniu wezwania właściciela nieruchomości, niezbędnej dla realizacji planu, by odstąpił przedmiotową nieruchomość dobrowolnie. W aktach sprawy brak jest wezwania wykonawcy narodowych planów gospodarczych skierowanego do właścicieli przedmiotowych nieruchomości by odstąpili je za cenę określoną na podstawie art. 28. Brak jest również oświadczenia w przedmiocie wyrażenia gotowości zawarcia umowy przekazującej nieruchomość zamienną, przez co naruszony został art. 8 ust. 2 w zw. z art. 30 ust. 1 dekretu. Wobec braku w aktach wyżej wymienionych dokumentów wywody Ministra Budownictwa w przedmiocie samego dowodu doręczenia przesyłki poleconej są niewystarczające, albowiem nie sposób odnieść przedmiotowy dowód doręczenia do określonego pisma. Nadto Archiwum Państwowe w K. w toku postępowania administracyjnego poinformowało Ministra Budownictwa, że w zasobach archiwalnych brak jest oferty skierowanej do byłych właścicieli wywłaszczonych nieruchomości. Zważyć również należy, iż dowód doręczenia pisma (o nieznanej treści) wskazuje jako datę odbioru dzień 24 sierpnia 1950 r., tymczasem wniosek Państwowych [...] Fabryk [...] o wywłaszczenie został wniesiony do Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. w dniu 30 sierpnia 1955 r., a zatem w 6 dniu od doręczenia wezwania. Tymczasem art. 8 ust 4 dekretu przewidywał termin 15 - dniowy, stąd jego uchybienie przez wnioskodawcę stanowić musi o rażącym naruszeniu prawa. Skarżący wskazali, że zatwierdzenie przez Prezydium WRN w K. ceny nabycia przedmiotowych nieruchomości było wadliwe, a to wobec braku oferty, nadto stanowiło rażące naruszenie prawa. Wobec powyższego brak było również podstaw do wystąpienia z wnioskiem o wywłaszczenie przedmiotowych nieruchomości. Naruszenie art. 17 ust. 2 pkt 2 przedmiotowego dekretu polegało na nie wymienieniu w wniosku łącznej powierzchni nieruchomości, jak też ich części przeznaczonej do wywłaszczenia, z uwzględnieniem planu sytuacyjnego wraz z opisem infrastruktury. Skarżący podnieśli, iż zgodnie z art. 17 ust. 3 pkt 2 dekretu, do wniosku wymagane było dołączenie wezwania właścicieli stosownie do art. 8, czego zaniechano. Poza tym podkreślili, że współwłaściciele w trakcie postępowania wywłaszczeniowego zgłaszali wnioski w przedmiocie zamiany wywłaszczanej nieruchomości na nieruchomość zamienną, co zawsze skutkowało natychmiastowym odroczeniem rozprawy. Nadto organ wywłaszczeniowy nie podjął żadnych negocjacji celem zawarcia umowy zakupu lub zamiany przedmiotowych nieruchomości, przez co doszło do naruszenia art. 25 ust. 1 dekretu. Również samo orzeczenie o wywłaszczeniu z dnia [...] stycznia 1955 r. oparte na dokumentach zawierających błędne dane obarczone było wadą rażącego naruszenia prawa. W szczególności wbrew art. 21 ust. 2 pkt 3 dekretu organ wywłaszczeniowy nie odniósł się do wniosków współwłaścicieli naruszając tym samym art. 21 ust. 3 - orzeczenie zapadło bez rozprawy. Decyzja organu odwoławczego z dnia [...] lutego 1955 r. została wydana z rażącym naruszeniem prawa, albowiem została oparta na przesłankach i dowodach przyjętych przez organ pierwszej instancji. Poza tym wywłaszczenie nieruchomości nie tylko było sprzeczne z ówcześnie obowiązującym prawem, lecz nastąpiło bez odszkodowania.

W odpowiedzi na skargę Minister Budownictwa wniósł o jej oddalenie i jednocześnie podtrzymał stanowisko prezentowane dotychczas w sprawie.

W piśmie z dnia 7 lutego 2007 r. uczestnik postępowania G. sp. z o. o. w K. wniósł o oddalenie skargi. W uzasadnieniu strona wskazała, że skarżący zarzucając naruszenie przepisów w brzmieniu obowiązującym w dniu wydania decyzji wywłaszczeniowych nie uwzględniają, że przepisy dekretu zostały zmienione ustawą z dnia 29 grudnia 1951 r. i zmiany dekretu obowiązywały dopiero od dnia 31 stycznia 1952 r., jednocześnie zgodnie z przepisami przejściowymi zawartymi w art. 4 ustawy zmieniającej z 1951 r. postępowanie wywłaszczeniowe będące w toku w dniu wejścia w życie ustawy powinno być prowadzone nadal zgodnie z przepisami zmienionymi przez tę ustawę, co oznacza, że wszelkie czynności dokonane w postępowaniu przed wejściem w życie zmiany dekretu zachowały swoją moc, a jedynie dalsze czynności (a więc dokonane po 31 stycznia 1952 r.) powinny być prowadzone na podstawie zmienionych przepisów. Dlatego też wszelkie czynności podjęte w postępowaniu dokonane przed wprowadzeniem zmian pozostają skuteczne. Zdaniem G. sp. z o. o. zarzut naruszenia art. 25 dekretu poprzez niepodjęcie przez organ wywłaszczeniowy negocjacji celem zawarcia umowy zakupu lub zamiany jest całkowicie chybiony, gdyż przepis ten nie nakładał na organ obowiązku prowadzenia takich negocjacji. Ponadto uczestnik podniósł, że uchybienie w zakresie rzekomego zaniechania wezwania do dobrowolnego przekazania nieruchomości jest wątpliwe i nie zostało wykazane. Za niesłuszny uznał także zarzut skargi w zakresie naruszenia art. 8 ust. 4 dekretu. Wbrew twierdzeniom skarżącego przepis ten nie uzależniał dopuszczalności złożenia wniosku o wywłaszczenie od upływu terminu 15 - dniowego, lecz uzależniał od upływu tego terminu nabycie (a więc wydanie decyzji wywłaszczeniowej) nieruchomości w trybie wywłaszczenia. Wobec zasady trwałości decyzji administracyjnej zaginiecie wezwania do sprzedaży lub zamiany nieruchomości, przy jednoczesnym śladzie w aktach administracyjnych, że wezwanie takie zostało dokonane nie może być przesłanką stwierdzenia nieważności decyzji. Nawet gdyby nie uznać powyższych twierdzeń, to ewentualne uchybienia w toku postępowania wywłaszczeniowego były tego rodzaju, że nie wpłynęły na zgodność decyzji z ówcześnie obowiązującym prawem, a tym samym decyzji nie można uznać za naruszającej prawo w sposób rażący (kwalifikowany). Twierdzenia skarżących co do wywłaszczenia nieruchomości bez odszkodowania nie znajdują potwierdzenia w złożonych przez S. S. oświadczeniach w sprawie o zwrot przedmiotowej nieruchomości. W obecnej sytuacji prawnej nie może być mowy o stwierdzeniu nieważności decyzji wywłaszczeniowych, gdyż w związku ze sprzedażą przez W. S.A. prawa użytkowania wieczystego nieruchomości oraz własności budynków, budowli i urządzeń wybudowanych na tej nieruchomości, decyzje te wywołały nieodwracalne skutki prawne w rozumieniu art. 156 § 2 KPA.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Skarga jest uzasadniona.

Stwierdzenie nieważności decyzji jest instytucją procesową, pozwalającą na eliminację z obrotu prawnego decyzji dotkniętych wadami wymienionymi w art. 156 § 1 KPA., w sytuacji, gdy nie występują przeszkody, o których mowa w art. 156 § 2 KPA. W tym trybie tracą więc moc obowiązującą decyzje obarczone szczególnie ciężkimi wadami, w szczególności wydane z rażącym naruszeniem prawa (kwalifikowanym naruszeniem przepisu prawa materialnego, procesowego lub ustrojowego), które ma miejsce tylko wtedy, gdy treść decyzji pozostaje w wyraźnej i oczywistej sprzeczności z treścią przepisu i jednocześnie charakter tego naruszenia nie pozwala, aby decyzja mogła mieć moc obowiązującą w demokratycznym państwie prawnym.

W dacie wydania kwestionowanych w postępowaniu nadzorczym decyzji obowiązywały przepisy dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych, w brzmieniu ustalonym ustawą z dnia 29 grudnia 1951 r. zmieniającej dekret z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz. U. z 1952 r. Nr 4, poz. 25).

Przepis art. 8 ust. 1 dekretu (poprzednio art. 7 ust. 1) nakładał na wykonawcę narodowego planu gospodarczego zainteresowanego wywłaszczeniem obowiązek wezwania właściciela nieruchomości, by odstąpił mu tę nieruchomość za cenę określoną przez wykonawcę na podstawie art. 28 oraz zatwierdzoną przez prezydium wojewódzkiej rady narodowej. W przypadku nabywania nieruchomości należącej do kategorii określonych w art. 30 ust. 1 wezwanie powinno zawierać ponadto wyrażenie gotowości zawarcia umowy o przyjęcie nieruchomości w zamian za nieruchomość zamienną (art. 8 ust. 2 dekretu – poprzednio art. 7 ust. 2). Jeżeli w terminie 15 – dniowym od doręczenia wezwania nie została zawarta umowa sprzedaży, zamiany albo umowa przedwstępna w przedmiocie sprzedaży lub zamiany nieruchomości wówczas wykonawca planu mógł nabyć niezbędną dla realizacji narodowych planów gospodarczych nieruchomość, w drodze wywłaszczenia (art. 8 ust. 4 dekretu – poprzednio art. 7 ust. 4).

Wskazany wyżej przepis uzależniał dopuszczalność wywłaszczenia od uprzedniego wyczerpania trybu nabycia nieruchomości na podstawie cywilnoprawnej umowy. Dopiero niezawarci umowy sprzedaży nieruchomości, w terminie 15 dni od dnia doręczenia wezwania, o którym mowa w art. 8 ust. 4 dekretu uprawniało organ wywłaszczeniowy do wszczęcia postępowania wywłaszczeniowego na wniosek złożony przez wykonawcę narodowych planów gospodarczych (art. 8 ust. 4 dekretu). Dokumenty potwierdzające dokonanie czynności o, których mowa w art. 8 ust. 1, 2 i 4 dekretu były elementem wniosku wywłaszczeniowego i zarazem stanowiły część materiału dowodowego podlegającego ocenie organu wywłaszczeniowego. W przypadku niezachowania przesłanek stanowiących podstawę wywłaszczenia organ wywłaszczeniowy obowiązany był odmówić wywłaszczenia nieruchomości (art. 21 ust. 1 dekretu).

W ocenie Sądu w sprawie wywłaszczeniowej będącej przedmiotem postępowania nadzorczego ten tryb nie został dochowany.

Na podstawie akt sprawy stwierdzić należy brak wezwania, o którym mowa w art. 8 ust. 1 dekretu, a dołączone do wniosku o wywłaszczenie dowody doręczenia potwierdzają odbiór pism, jednak nie ma podstaw do uznania, że którekolwiek z nich dotyczy wezwania, o którym mowa w art. 8 ust. 1 dekretu.

W świetle powyższego brak było materialnych podstaw do stwierdzenia w uzasadnieniu orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. z dnia [...] stycznia 1955 r., że "starania Dyrekcji Zakładów [...] w K. o nabycie (...) nieruchomości w drodze dobrowolnej umowy kupna względnie zamiany nie dały rezultatu". To samo dotyczy stanowiska Odwoławczej Komisji Wywłaszczeniowej, która bez bliższego uzasadnienia stwierdziła, że "wnioskodawca (...) wezwał odwołującą się do zawarcia umowy kupna i sprzedaży (...), a ponieważ odwołująca się nie zareagowała na wezwanie wnioskodawca zgodnie z art. 8 ust. 4 (...) dekretu zgłosił wniosek o wywłaszczenie przedmiotowej nieruchomości". Treść tych decyzji nie wskazuje też, aby organ wywłaszczeniowy ustalił charakter przedmiotowych nieruchomości, w kontekście art. 30 § 1 dekretu i jaka była w związku z tym treść wezwania do dobrowolnego odstąpienia nieruchomości przez właściciela, a konkretnie, czy wykonawca narodowych planów gospodarczych wyraził gotowość jej przyjęcia w zamian za nieruchomość zamienną (wywłaszczenia nieruchomość stanowiła gospodarstwo ogrodnicze). W uzasadnieniach decyzji wywłaszczeniowych brak również ustaleń odnośnie bezskutecznego upływu 15 – dniowego terminu, o jakim mowa w art. 8 ust. 4 dekretu.

Przyjmując nawet, że datą doręczenia wezwania właściciela do zawarcia umowy sprzedaży nieruchomości była data 24 sierpnia 1950 r. zamieszczona na potwierdzeniu odbioru, to należy zaznaczyć, że termin 15 – dniowy, o którym mowa w art. 8 ust. 4 dekretu nie został zachowany, gdyż postępowanie wywłaszczeniowe zostało wszczęte już w dniu 31 sierpnia 1950 r.

W kontekście omówionych wyżej przepisów za błędne należało więc uznać stanowisko Ministra Budownictwa, że orzeczenie Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. z dnia [...] stycznia 1955 r. oraz utrzymująca je w mocy decyzja Odwoławczej Komisji Wywłaszczeniowej z dnia [...] lutego 1955 r. zostały wydane z zachowaniem wymagań, o których mowa w art. 8 ust. 1, 2 i 4 dekretu.

Należy zauważyć, że przepisy art. 8 dekretu miały charakter przepisów bezwzględnie obowiązujących (iuris cogentis). Przepisy te – inaczej niż stanowiące ich odpowiednik późniejsze przepisy art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1974 r. Nr 10, poz. 64 ze zm.) - nie przewidywały żadnych wyjątków w zakresie odstąpienia od obowiązku przeprowadzenia rokowań. Nie mają zatem znaczenia argumenty organu nadzoru, że wobec śmierci jednego ze współwłaścicieli i braku przeprowadzonego postępowania spadkowego, zawarcie odpowiedniej umowy z właścicielem nieruchomości było niemożliwe.

W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalił się pogląd, że wywłaszczenie nieruchomości wbrew obowiązkom określonym w art. 8 ust. 1 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r., świadczy o wydaniu orzeczenia wywłaszczeniowego z rażącym naruszeniem prawa (por. wyrok NSA z dnia 20 grudnia 2000 r., sygn. akt I SA 1184/99, LEX nr 75557; wyrok NSA z dnia 13 listopada 2001 r., sygn. akt I SA 925/00, LEX nr 81999; wyrok WSA w Warszawie z dnia 22 lipca 2005 r., sygn. akt I SA/Wa 960/04, LEGALIS).

Skład orzekający w niniejszej sprawie pogląd ten w pełni podziela. Trzeba bowiem pamiętać, że wywłaszczenie nieruchomości lub ich części niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych nie mogło nastąpić, jeżeli nie było zgodne z przepisami dekretu (art. 1 dekretu). Tak nakreślona przez ustawodawcę konstrukcja wywłaszczenia została następnie wzmocniona przez wprowadzenie konstytucyjnej zasady ochrony własności indywidualnej (art. 12 Konstytucji PRL z dnia 22 lipca 1952 r.).

Dodatkowo należy wskazać, że Minister Budownictwa rozpoznając sprawę zupełnie nie odniósł się do podnoszonego przez skarżących we wniosku o stwierdzenie nieważności zarzutu wydania orzeczenia wywłaszczeniowego wobec osoby nieżyjącej – współwłaściciela wywłaszczonej nieruchomości M. R. Zdaniem Sadu, wyjaśnienie tej kwestii miało istotne znaczenie dla oceny orzeczenia wywłaszczeniowego w kontekście art. 156 1 pkt 2 KPA (rażącego naruszenia prawa). Z istoty wywłaszczenia uregulowanego przepisami dekretu wynikało bowiem, że jeżeli wykonawcy planów nie mogli uzyskać nieruchomości w trybie, określonym w art. 3, wówczas uprawnieni byli do nabycia (w drodze wywłaszczenia) nieruchomości, bez których plan nie mógł być wykonany m. In. od osób fizycznych (art. 4 ust. 1 dekretu). Postępowanie wywłaszczeniowe mogło zatem być prowadzone tylko w stosunku do osoby mającej podmiotowość prawną (zdolność prawną i procesową), a więc właściciela nieruchomości. Tymczasem z treści orzeczenia wywłaszczeniowego wynika, że wywłaszczenia dokonano wobec współwłaścicieli: K. R. oraz nieżyjącego M. R.

O wydaniu orzeczenia wywłaszczeniowego z rażącym naruszeniem prawa nie świadczą natomiast podnoszone przez skarżących uchybienia w zakresie braku niektórych elementów wniosku wywłaszczeniowego (np. braku szkicu sytuacyjnego, braku wymienienia całej powierzchni wywłaszczanej nieruchomości), czy orzeczenia o wywłaszczeniu (np. braku wymagań z art. 21 ust. 2 pkt 3 dekretu). Naruszenia tego rodzaju nie dotyczą bowiem materialnoprawnych przesłanek dopuszczalności wywłaszczenia, z tego względu mają więc charakter drugorzędny.

Na ocenę orzeczenia wywłaszczeniowego w aspekcie art. 156 § 1 KPA nie mają również wpływu podnoszone przez skarżących naruszenia: art. 5 ust. 2, art. 6, art. 7 ust. 1 i 2 pkt 2 i 5, ust. 3 pkt 2 i 4, art. 14 – art. 16, art. 19 i art. 25, ponieważ dotyczą one poszczególnych samodzielnych kwestii wpadkowych wyłaniających się w toku postępowania wywłaszczeniowego (warunków i trybu wydania: zezwolenia na nabycie nieruchomości, zezwolenia na niezwłoczne objęcie nieruchomości, zezwolenia na dokonanie prac pomiarowych, a także uprawnień stron do zawarcia umowy sprzedaży lub zamiany), które nie mają bezpośredniego wpływu na ocenę sprawy dotyczącej stwierdzenia nieważności decyzji o wywłaszczeniu nieruchomości.

Nie można się również zgodzić ze skarżącymi, że w postępowaniu wywłaszczeniowym nie przeprowadzono rozprawy, skoro w aktach sprawy znajdują się protokoły z dnia 10 lipca 1952 r. i z dnia 9 grudnia 1954 r. potwierdzające dokonanie tej czynności procesowej.

Natomiast podnoszony przez skarżących zarzut nieprzyznania odszkodowania za wywłaszczone nieruchomości nie może mieć znaczenia w sprawie dotyczącej kontroli legalności decyzji wywłaszczeniowych.

W ponownie prowadzonym postępowaniu Minister Budownictwa winien uwzględnić ocenę prawną wyrażoną w niniejszym wyroku oraz wyjaśnić czy w sprawie nie wystąpiła przeszkoda, o której mowa w art. 156 § 2 KPA (przesłanka nieodwracalnych skutków prawnych. Z akt sprawy wynika bowiem, że część wywłaszczonej nieruchomości pozostaje w użytkowaniu wieczystym Spółdzielni Mieszkaniowej [...] (działka nr [...]), część (działka nr [...] i [...]) w użytkowaniu wieczystym W. S.A. lub G. sp. z o. o. (organ nadzoru nie wyjaśnił kwestii następstwa prawnego przed wydaniem zaskarżonej decyzji), część stanowi drogę (działka nr [...]), a część należy do osób fizycznych (działka nr [...]).

Biorąc pod uwagę powyższe Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, art. 152 oraz art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł, jak w sentencji.