Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt II SA/Gd 662/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2023-02-23 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1
journal: Dz.U. 2022 poz 615
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Magdalena Dobek-Rak (spr.) Sędzia WSA Katarzyna Krzysztofowicz Asesor WSA Wojciech Wycichowski po rozpoznaniu w Gdańsku w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 23 lutego 2023 r. sprawy ze skargi E. T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 20 czerwca 2022 r., nr SKO Gd/6297/21 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku na rzecz skarżącej E. T. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

E. T. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z 20 czerwca 2022 r., nr SKO Gd/6297/21, którą utrzymano w mocy decyzję Kierownika Sekcji ds. Świadczeń Rodzinnych Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Malborku z 7 października 2021 r., nr 1802/ŚR/2021, wydaną z upoważnienia Burmistrza Miasta Malborka, o odmowie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną.

Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym

i prawnym:

Pismem z 8 grudnia 2020 r. E. T. złożyła do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Malborku wniosek o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad niepełnosprawnym mężem W. T.

Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że mąż skarżącej, W.T. (ur. 21 maja 1957 r.) legitymuje się orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Malborku z 28 września 2020 r. o znacznym stopniu niepełnosprawności. Orzeczenie zostało wydane do 30 września 2022 r. W orzeczeniu wskazano, że nie da się ustalić, od kiedy istnieje niepełnosprawność, a ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 26 sierpnia 2020 r. W orzeczeniu wskazano także, że W. T. wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

Z dołączonego do wniosku wykazu czynności opiekuńczych wynika, że skarżąca w ramach sprawowanej opieki codziennie pomaga mężowi w czynnościach higienicznych, smaruje go kremami przeciw odparzeniom, przygotowuje ubrania i pomaga w ubieraniu, trzy razy dziennie mierzy ciśnienie, poziom glukozy i podaje insulinę, leki, kilka razy dziennie przygotowuje i podaje posiłki zgodnie ze ścisłą dietą, sprząta, pierze, prasuje, w razie potrzeby umawia i uczestniczy w wizytach lekarskich, opłaca rachunki, robi zakupy i realizuje recepty, załatwia sprawy urzędowe, czyta książki i pisma urzędowe, układa do snu, wykonuje masaże i oklepuje, czuwa podczas snu.

Organ I instancji w oparciu o złożony wniosek oraz przeprowadzony w dniu 12 listopada 2020 r. wywiad środowiskowy ustalił, że skarżąca mieszka wspólnie z mężem W. T., który choruje na przewlekłą niewydolność krążenia, nadciśnienie tętnicze, otyłość, nefropatię cukrzycową, cukrzycę typu 2, regularnie jest dializowany. Mąż skarżącej porusza się samodzielnie i nie korzysta z przedmiotów ortopedycznych, samodzielnie spożywa przygotowane wcześniej posiłki, bez opieki skarżącej pozostaje jedynie w trakcie dializ. Mąż skarżącej posiada troje rodzeństwa, które jednak nie może się nim opiekować z powodu wieku lub stanu zdrowia. W. T. posiada także dwoje dzieci, które nie utrzymują z nim kontaktu.

Organ I instancji ustalił, że skarżąca od 13 października 2020 r. jest zarejestrowana jako osoba bezrobotna (bez prawa do zasiłku). Po raz ostatni pracowała w okresie od 28 lipca 1993 r. do 29 maja 1994 r. w ramach prac interwencyjnych. Przed zarejestrowaniem się jako osoba bezrobotna w październiku 2020 r. skarżąca po raz ostatni figurowała jako osoba bezrobotna 8 listopada 2017 r., lecz została wyrejestrowana z powodu niestawienia się w Urzędzie Pracy w wyznaczonym terminie i braku powiadomienia o uzasadnionej przyczynie tego niestawiennictwa. W toku przeprowadzonego wywiadu środowiskowego pracownik socjalny ustalił, że skarżąca zajmuje się prowadzeniem gospodarstwa domowego, przygotowuje wszystkie posiłki, wykonuje przy mężu wszystkie czynności higieniczno - sanitarne i dba o prawidłowy przebieg procesu leczenia. Skarżąca oświadczyła, że opiekę nad mężem sprawuje całodobowo i przez całą dobę jest do dyspozycji męża.

W dołączonym do wniosku oświadczeniu skarżąca zadeklarowała wolę rezygnacji z pobieranego specjalnego zasiłku opiekuńczego w przypadku przyznania jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

W świetle tak zebranego materiału dowodowego decyzją z 22 stycznia 2021 r. odmówiono przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad niepełnosprawnym mężem wskazując, że w sprawie nie została spełniona przesłanka wynikająca z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, odnosząca się do daty powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki. Organ I instancji wskazał także, że skarżąca pobiera specjalny zasiłek opiekuńczy w związku z opieką nad małżonkiem, a zatem zachodzi negatywna przesłanka wynikająca z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Nie zgadzając się ze stanowiskiem organu I instancji, skarżąca wniosła odwołanie, na skutego którego decyzją z 23 lipca 2021 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku uchyliło decyzję organu I instancji i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia wskazując, że wedle orzecznictwa sądów administracyjnych przesłanka odnosząca się do daty powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki nie powinna być stosowana, mimo że ustawodawca nie zadbał o stosowną modyfikację przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych. Jednocześnie Kolegium wskazało, że materiał dowodowy wymaga uzupełnienia o informacje dotyczące stanu zdrowia W. T., zakresu opieki sprawowanej przez skarżącą oraz związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy sprawowaniem opieki nad mężem a rezygnacją przez skarżącą z aktywności zawodowej.

W oparciu o kolejny wywiad środowiskowy przeprowadzony w dniu 31 sierpnia 2021 r. oraz składane przez skarżącą oświadczenia organ I instancji ustalił, że stan zdrowia W. T. pogarsza się z powodu gromadzenia wody w organizmie. Z tego względu mąż skarżącej ma coraz mniej sił i coraz mniej chodzi. Dokucza mu też drętwienie kończyn, stopa cukrzycowa. Jest po operacji oka i oczekuje na drugą operację. Porusza się samodzielnie, ale w toalecie wymaga pomocy, gdyż toaleta nie jest dostosowana do potrzeb osoby niepełnosprawnej. Samodzielnie spożywa posiłki. W.T. jest trzy razy w tygodniu dializowany, a każda dializa trwa około 5 godzin. Mąż skarżącej w ciągu dnia głównie leży lub siedzi, sam w domu zostaje na krótko. W przypadku nieobecności żony w domu, w razie konieczności, mąż skarżącej utrzymuje z nią kontakt telefoniczny. Mąż skarżącej sam potrafi się ogolić, uczesać, zaś przy ubieraniu się, myciu, korzystaniu z toalety wymaga pomocy drugiej osoby. Ponadto ustalono, że skarżąca ma wykształcenie średnie i nie ma żadnych kwalifikacji zawodowych. Skarżąca oświadczyła także, że przed podjęciem się sprawowania opieki nad mężem pracowała w Niemczech jako opiekunka osób starszych, jednak nie posiada na tę okoliczność żadnych dokumentów.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy organ I instancji decyzją z 7 października 2021 r. odmówił przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia wskazując, że w jego ocenie istnieje związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy rezygnacją przez skarżącą z zatrudnienia lub innej aktywności zawodowej a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem. Organ I instancji podtrzymał jednak swoje stanowisko co do zaistnienia w sprawie negatywnych przesłanek wynikających z art. 17 ust. 1b i art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Na skutek złożonego odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku decyzją z 20 czerwca 2022 r. utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. Kolegium nie podzieliło stanowiska organu I instancji w zakresie zaistnienia negatywnej przesłanki, wynikającej z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, uznało natomiast, że w sprawie nie została spełniona przesłanka przyznania świadczenia wskazana w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, bowiem w ocenie organu II instancji skarżąca nie została zmuszona do zrezygnowania z pracy zarobkowej, jak również do jej niepodejmowania ze względu na konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem.

Organ odwoławczy wyjaśnił, że pismem z 20 kwietnia 2022 r. wezwał pełnomocnika skarżącej do przesłania dokumentów potwierdzających, że w 2020 r. skarżąca wykonywała pracę zarobkową. W piśmie z 29 kwietnia 2022 r. skarżąca wyjaśniła, że od 1994 r. do 2009 r. pobierała świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad synem M. K. Od 2009 r. do 2020 r. podejmowała prace dorywcze w Niemczech, nie posiada jednak dokumentów potwierdzających to zatrudnienie.

Jednocześnie, pismem z 20 kwietnia 2022 r. Kolegium zwróciło się do Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Malborku o przeprowadzenie dodatkowego postępowania dowodowego i ustalenie, czy po zarejestrowaniu się w Powiatowym Urzędzie Pracy w 2020 r. skarżąca była zainteresowana podjęciem aktywności zawodowej, tzn. czy stawia się w Urzędzie Pracy, korzysta z poradnictwa zawodowego, czy jest zainteresowana przedstawianymi przez Urząd Pracy ofertami pracy, czy jest zainteresowana podnoszeniem swoich kwalifikacji zawodowych. W odpowiedzi na to wezwanie organ I instancji przesłał zaświadczenie z Urzędu Pracy, zgodnie z którym skarżąca zarejestrowała się jako bezrobotna w dniu 13 października 2020 r. Jako bezrobotna zarejestrowana była do dnia 20 listopada 2020 r. W tym okresie skarżącej nie przedstawiono ofert pracy ani ofert szkoleń, a skarżąca w tym czasie potwierdzała gotowość do podjęcia zatrudnienia. W oświadczeniu z 16 maja 2022 r. skarżąca wyjaśniła, że w 2020 r. zarejestrowała się w Urzędzie Pracy za radą pracownika socjalnego, tylko do czasu uzyskania ubezpieczenia w ośrodku pomocy społecznej. Przed 2020 r. skarżąca była zaś zarejestrowana w Urzędzie Pracy, z przerwami, w latach 2009 - 2017.

Organ odwoławczy wyjaśnił, że jedyne potwierdzone zatrudnienie skarżącej miało miejsce w latach 1993 - 1994 w ramach prac interwencyjnych. W latach 1994 - 2009 pobierała ona natomiast świadczenie pielęgnacyjne w związku z niemożnością podjęcia zatrudnia z powodu sprawowania opieki nad synem. Następnie, w latach 2009 - 2017, z przerwami, była zarejestrowana jako osoba bezrobotna. Brak jest danych potwierdzających, by w tym okresie skarżąca podejmowała zatrudnienie, a skarżąca nie wskazała, by pracowała zarobkowo w tym okresie. Następnie, w październiku 2020 r., a zatem w czasie, gdy podjęła się już sprawowania opieki nad mężem, zarejestrowała się jako osoba bezrobotna, jednak nie w celu poszukiwania zatrudnienia, tylko w związku z poradą pracownika socjalnego, dla uzyskania ubezpieczenia zdrowotnego, bowiem gdy uzyskała ubezpieczenie z pomocy społecznej wyrejestrowała się z Urzędu Pracy.

Kolegium uznało przy tym, że skarżąca nie udowodniła w żaden sposób pracy dorywczej, którą wedle jej oświadczenia, miała wykonywać w Niemczech. W ocenie Kolegium, organy rozpatrujące sprawę o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego i badające, czy w przypadku wnioskodawcy zaszła konieczność rezygnacji z zatrudnienia i niepodejmowania go, nie mogą opierać się wyłącznie na zapewnieniach strony o wykonywaniu pracy zarobkowej. Wnioskodawca ubiegający się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego musi bowiem wykazać, że podejmując się opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, był zmuszony do zaprzestania aktywności zawodowej. Powinien zatem przedstawić dokument wystawiony przez pracodawcę, z którego wynikać będzie, jaki był okres zatrudnienia i z jakiej przyczyny stosunek pracy ustał. Związek pomiędzy sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny a rezygnacją z zatrudnienia i niepodejmowaniem go musi być bezpośredni i ścisły i nie może wzbudzać jakichkolwiek wątpliwości.

Kolegium stwierdziło, że związek przyczynowo - skutkowy pomiędzy rezygnacją z pracy zarobkowej i jej niepodejmowaniem a sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym mężem w przypadku skarżącej nie występuje, ponieważ nie wykazała ona w żaden sposób, że pracowała zarobkowo przed podjęciem się sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem.

Ponadto, Kolegium uznało, że nawet gdyby przyjąć, że skarżąca w 2020 r., przed podjęciem się sprawowania opieki nad mężem rzeczywiście pracowała, to o związku przyczynowo - skutkowym pomiędzy sprawowaniem opieki a rezygnacją z aktywności zawodowej nie może być mowy także z powodu zakresu opieki sprawowanej przez skarżącą nad mężem. Jak wskazał organ odwoławczy, z informacji uzyskanych w trakcie wywiadu środowiskowego wynika bowiem, że W.T. wymaga pomocy opiekuna przy ubieraniu, korzystaniu z toalety, czynnościach higieniczno - pielęgnacyjnych. Trzeba mu też przygotować posiłki i dopilnować czynności związanych z procesem leczenia, czyli wykupić lekarstwa, podać je, umówić wizytę lekarską i udać się na nią. Mąż skarżącej po mieszkaniu porusza się samodzielnie i sam spożywa przygotowane posiłki. W razie potrzeby potrafi zadzwonić po skarżącą. Mąż skarżącej nie podejmuje również zachowań mogących stanowić zagrożenie dla niego lub otoczenia. Odnosząc się do wskazywanej przez skarżącą okoliczności, że mąż potrzebuje jej pomocy przy korzystaniu z toalety, bowiem toaleta nie jest dostosowana do potrzeb osoby niepełnosprawnej, Kolegium uznało, że urządzenia toaletowe zawsze można dostosować w ten sposób, by korzystanie z nich było dla osoby niepełnosprawnej wygodne. W ocenie Kolegium, w sytuacji, gdy domownik staje się osobą niepełnosprawną i ma problem ze skorzystaniem z toalety bez pomocy drugiej osoby, to w pierwszej kolejności powinno się podejmować kroki służące stworzeniu takich warunków, w których osoba niepełnosprawna będzie w stanie sama skorzystać z toalety, w szczególności w tych przypadkach, w których osoba niepełnosprawna jest w stanie sama poruszać się po mieszkaniu, jak to ma miejsce w przypadku męża skarżącej.

W oparciu o ustalenia poczynione w trakcie wywiadu środowiskowego Kolegium uznało, że czynności ściśle związane z opieką nad mężem nie zajmują skarżącej tyle czasu, że praca zarobkowa byłaby w jej przypadku całkowicie wykluczona. Nie musi ona bowiem wykonywać przy mężu takich czynności jak karmienie, przewracanie z boku na bok, zmiana pieluchomajtek, dozór z uwagi na ryzyko podjęcia przez męża nieracjonalnych zachowań. Do zakresu opieki nie można też, zdaniem Kolegium, zaliczyć tych czynności, które skarżąca wykonuje w ramach prowadzenia gospodarstwa domowego. Skoro małżonkowie prowadzą jedno gospodarstwo domowe, to takie czynności jak sprzątanie, gotowanie, robienie zakupów skarżąca wykonuje także dla siebie. W przypadku osób wnioskujących o świadczenie pielęgnacyjne wliczenie czynności związanych z prowadzeniem domu byłoby zasadne jedynie wówczas, gdyby opiekun osoby niepełnosprawnej, poza prowadzeniem swojego domu, musiał także zajmować się domem osoby niepełnosprawnej. Jeśli natomiast osoba niepełnosprawna i jej opiekun zamieszkują razem, brak jest podstaw do zaliczenia domowych czynności do zakresu opieki nad osobą niepełnosprawną.

Kolegium uznało także, że aktualny stan zdrowia W. T. nie skutkował koniecznością rezygnacji przez skarżącą z aktywności zawodowej, bowiem jest on w dużym stopniu samodzielny i nie podejmuje zachowań nieracjonalnych, zatem nie wymaga nieprzerwanej wielogodzinnej obecności opiekuna. Codzienne czynności opiekuńcze skarżącej wykonywane wobec męża ograniczają się do pomocy w porannej i wieczornej toalecie, ubieraniu i rozbieraniu, czynnościach pielęgnacyjnych i higienicznych, przygotowaniu posiłków, podania leków, wsparcia przy wychodzeniu z domu. Inne czynności, takie jak wizyty lekarskie, załatwianie spraw urzędowych, nie są wykonywane codziennie. Nie bez znaczenia jest także okoliczność, że W. T. trzy razy w tygodniu uczestniczy w dializach poza domem, które trwają 5 godzin, a skarżąca w nich nie uczestniczy.

W skardze na powyższą decyzję skarżąca wniosła o jej uchylenie, a także o uchylenie poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. Zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie prawa materialnego mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez uznanie, że stan zdrowia osoby niepełnosprawnej oraz zakres sprawowanej nad nią opieki nie wymaga rezygnacji z zatrudnienia przez skarżącą.

W ocenie skarżącej, organ odwoławczy formułując wskazane w decyzji tezy nie wziął w ogóle pod uwagę ustaleń wywiadu środowiskowego, w trakcie którego pracownik socjalny w żaden sposób nie zakwestionował samego faktu sprawowania opieki, jak i zakresu czynności opiekuńczych deklarowanych przez samą skarżącą w złożonym oświadczeniu. Organ dokonał nadto pobieżnej oceny oświadczenia wnioskodawcy odnoszącego się do zakresu i harmonogramu sprawowanej opieki. Zdaniem skarżącej, wskazane dokumenty w wystarczający sposób potwierdzają, że jej mąż potrzebuje w opisanym w tych dokumentach zakresie codziennej, stałej opieki. Co istotne, okoliczność, że mąż skarżącej nie jest w stanie samodzielnie funkcjonować bez stałej lub długotrwałej opieki drugiej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, została potwierdzona przez wyspecjalizowany w tym zakresie organ zaliczający osobę niepełnosprawną do grupy osób ze znacznym stopniem niepełnosprawności.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku wniosło o jej oddalenie podtrzymując argumentację sformułowaną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny, zważył co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Sąd, dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z 20 czerwca 2022 r., utrzymującej w mocy decyzję Kierownika Sekcji ds. Świadczeń Rodzinnych Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Malborku z 7 października 2021 r., wydaną z upoważnienia Burmistrza Miasta Malborka, o odmowie przyznania skarżącej na jej wniosek świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym mężem, stwierdził, że narusza ona prawo.

Materialnoprawną podstawę wydanych w sprawie decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 615), zwanej dalej u.ś.r., a w szczególności art. 17 u.ś.r., w którym szczegółowo określono wymogi, od spełnienia których uzależnione jest pozytywne rozpatrzenie wniosku opiekuna osoby niepełnosprawnej o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.

W myśl art. 17 ust. 1 u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

– jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Stosownie do art. 17 ust. 1b u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.

W rozpoznawanej sprawie nie jest sporne, że na skarżącej ciąży obowiązek alimentacyjny wobec męża oraz że mąż skarżącej posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Organy obu instancji odmówiły przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego, aczkolwiek z analizy uzasadnień wydanych w sprawie decyzji wynika, że ich rozstrzygnięcia uwarunkowane były ustaleniem odmiennych przesłanek negatywnych.

Organ I instancji stanął na stanowisku, że w sprawie nie została spełniona przesłanka warunkująca przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wskazana w art. 17 ust. 1b u.ś.r., gdyż nie da się ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność wymagającego opieki W. T. Za przeszkodę w przyznaniu wnioskowanego świadczenia organ I instancji uznał także okoliczność, że skarżąca w związku ze sprawowaną opieką nad mężem jest uprawniona do specjalnego zasiłku opiekuńczego. Jednocześnie organ I instancji stwierdził, że istnieje związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy rezygnacją przez skarżącą z zatrudnienia lub innej aktywności zawodowej, a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem.

Kolegium nie podzieliło stanowiska organu I instancji w zakresie zaistnienia negatywnej przesłanki, wynikającej z art. 17 ust. 1b u.ś.r., uznało natomiast, że brak jest związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy rezygnacją lub niepodejmowaniem przez wnioskodawczynię zatrudnienia a koniecznością sprawowania opieki nad mężem.

Odnosząc się w pierwszej kolejności do argumentacji zaprezentowanej przez organ I instancji wyjaśnić należy, że niewątpliwie przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Jednakże, jak słusznie wskazało Kolegium, przepis ten winien być, interpretowany z uwzględnieniem wiążącego, w myśl art. 190 Konstytucji RP, wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, z którego wynika, że w odniesieniu do grupy opiekunów osób, których niepełnosprawność wymagająca opieki powstała po ukończeniu 18. roku życia, przesłanka nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego utraciła cechę konstytucyjności. W konsekwencji przysługiwanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tej grupie osób należy rozpatrywać bez wskazanej przesłanki. Organy administracji rozstrzygające o prawie do świadczenia pielęgnacyjnego mają zatem obowiązek procedować w oparciu o przepisy u.ś.r. z wyłączeniem tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., która z dniem wejścia w życie wyroku Trybunału Konstytucyjnego, tj. w dniu 23 października 2014 r., została ostatecznie uznana za niekonstytucyjną.

Ponadto, wskazania wymaga, iż zgodnie z treścią art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone m.in. prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego. Norma prawna zawarta w tym przepisie wyklucza zatem możliwość pobierania przez daną osobę jednocześnie specjalnego zasiłku opiekuńczego oraz świadczenia pielęgnacyjnego. Dopuszczalny jest zbieg uprawnień, ale nie kumulatywne pobieranie świadczeń (zob. wyrok WSA w Poznaniu z 11 sierpnia 2022 r., IV SA/Po 345/22, dostępny https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Przywołany przepis nie ogranicza jednak prawa wyboru przez osobę uprawnioną świadczenia pielęgnacyjnego, gdy specjalny zasiłek opiekuńczy jest już przyznany wcześniejszą decyzją. Przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. nie powinien być bowiem interpretowany w oderwaniu od treści art. 27 ust. 5 u.ś.r., zgodnie z którym w przypadku zbiegu uprawnień do kilku świadczeń rodzinnych, przysługuje jedno, wybrane przez osobę uprawnioną. Organ powinien w pierwszej kolejności wyjaśnić, czy strona spełnia pozostałe przesłanki do otrzymywania świadczenia pielęgnacyjnego, a następnie poinformować ją, że wyłączną przeszkodą do jego przyznania pozostaje jedynie pobieranie innego świadczenia. Mając powyższe na uwadze należy podkreślić, że posiadanie obecnie przez skarżącą prawa do pobierania specjalnego zasiłku opiekuńczego nie mogło samo w sobie stanowić przeszkody w przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego.

W tej sytuacji ocenie należało poddać stanowisko organu odwoławczego co do braku związku przyczynowo–skutkowego pomiędzy rezygnacją przez skarżącą z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej a sprawowaną przez nią opieką nad niepełnosprawnym mężem. W niniejszej sprawie organ II instancji zaakcentował przede wszystkim, że przyczyny niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej nie stanowi konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem, ponieważ skarżąca nie przedstawiła dowodów potwierdzających jej aktywność zawodową bezpośrednio przed podjęciem się sprawowania opieki.

Zdaniem Sądu, argumentacja organu II instancji na tle okoliczności faktycznych sprawy jest wadliwa, a wydane rozstrzygnięcie nie może być zaakceptowane. Z przepisów art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, że podstawową przesłanką, jaką musi spełnić osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne, należąca do kręgu osób zobowiązanych do alimentacji, jest niepodejmowanie lub rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej spowodowane koniecznością sprawowania permanentnej opieki nad osobą bliską o określonym stopniu niepełnosprawności. Przy czym rezygnację z czegokolwiek należy rozumieć nie tylko jako zaprzestanie konkretnego działania, ale także jako jego niepodejmowanie z uwagi na wystąpienie przeszkody uniemożliwiającej to działanie (zob. wyrok NSA z 13 maja 2015 r., I OSK 2820/13, dostępny https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Wykładnia powyższego przepisu musi się więc odbywać przez pryzmat celu, jakiemu służą świadczenia opiekuńcze, którym jest zrekompensowanie osobom wymagającym opieki i osobom tę opiekę sprawującym, utraconego zarobku i wydatków związanych z koniecznością zapewnienia tej opieki. Z punktu widzenia celu tego świadczenia, nie jest zatem istotne czy nastąpiła rezygnacja z zatrudnienia czy rezygnacja z podjęcia zatrudnienia. Istotne jest natomiast to, czy zarówno w jednym, jak i w drugim przypadku istnieje bezpośredni związek ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną osobą (por. wyrok WSA w Gdańsku z 28 maja 2020 r., III SA/Gd 408/20, dostępny https://orzeczenia.nsa.gov.pl).

W okolicznościach rozpoznawanej sprawy nie ma istotnego znaczenia to, że skarżąca nie udokumentowała wcześniejszego zatrudnienia. W sytuacji, jaka ma miejsce w niniejszej sprawie, czynienie zatem rozważań na temat bierności zawodowej skarżącej jawi się jako całkowicie zbędne i noszące zmaniona niedopuszczalnego poszerzania katalogu przesłanek uzależniających przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego (por. wyroki: WSA w Gliwicach z 21 lipca 2021 r. II SA/Gl 504/21, WSA w Rzeszowie z 6 kwietnia 2022 r. III SA/Rz 1781/21, dostępne https://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Wskazał należy, że świadczenie pielęgnacyjne może być przyznane nawet osobom, które nigdy wcześniej nie pracowały. Istotne dla rozstrzygnięcia sprawy jest natomiast to, czy aktualnie skarżąca nie podejmuje zatrudnienia w związku ze sprawowaniem opieki nad mężem. Art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie zakreśla żadnych ram czasowych co do wykazania rezygnacji z zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania opieki. Jest to świadczenie przyznawane na wniosek, od wnioskodawcy zależy więc, czy i w jakim czasie po wystąpieniu przesłanek do przyznania świadczenia o nie wystąpi. Nie wyklucza przyznania świadczenia rezygnacja z zatrudnienia z powodu konieczności opieki nad niepełnosprawnym, która miała miejsce miesiąc, rok, czy 25 lat przed złożeniem wniosku pod warunkiem oczywiście, że ten stan w odniesieniu do tego samego niepełnosprawnego i jego opiekuna trwa (zob. wyrok WSA w Poznaniu z 28 listopada 2019 r., II SA/Po 827/19, dostępny https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Nie ma zatem podstaw do kwestionowania prawa strony do wyboru momentu, w którym chce ona wystąpić z wnioskiem o przyznanie świadczenia. Nie można również podważać prawa do uzyskania świadczenia w sytuacji, gdy strona wnioskująca wcześniej nie podejmowała aktywności zawodowej z innych przyczyn niż opieka, jednak u podstaw rezygnacji z zatrudnienia bądź jego niepodejmowania (przy obiektywnej zdolności do podjęcia zatrudnienia) jest na dzień składania wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego konieczność opieki nad osobą niepełnosprawną.

Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 23 listopada 2021 r., I OSK 786/21 (dostępny https://orzeczenia.nsa.gov.pl), stwierdził, że w utrwalonym orzecznictwie sądów administracyjnych wyraźnie wskazuje się, iż przesłanką świadczenia pielęgnacyjnego jest niepozostawanie w zatrudnieniu osoby zdolnej do pracy, bez względu na okoliczności tego stanu rzeczy. Z tego też powodu organ pomocowy nie ma prawa ustalać przyczyn braku zatrudnienia osoby ubiegającej się o świadczenie pielęgnacyjne. Organ jest jedynie zobowiązany do ustalenia, czy osoba taka jest zdolna do pracy i czy wyłączną przyczyną niepodejmowania zatrudnienia jest konieczność sprawowania opieki. Opieka ta musi stanowić oczywistą przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej, a więc powodować faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia lub prowadzić do rezygnacji z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Przesłanka, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., winna być rozumiana jako wystąpienie takiej sytuacji, w której sprawowanie osobistych starań o prawidłowe zapewnienie opieki osobie niepełnosprawnej na tyle wypełnia czas podmiotowi tę opiekę sprawującemu, że nie jest on w stanie podjąć innej stałej aktywności wymagającej jego codziennego i stałego zaangażowania, przez którą należy rozumieć aktywność zawodową (zob. wyrok WSA w Łodzi z 25 sierpnia 2022 r., II SA/Łd 229/22, dostępny https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Zgromadzony w niniejszej sprawie materiał dowodowy, w tym zwłaszcza spostrzeżenia pracownika socjalnego poczynione w trakcie wywiadów środowiskowych oraz oświadczenia skarżącej, złożone pod rygorem odpowiedzialności karnej za fałszywe zeznania, potwierdzają, że zaangażowanie skarżącej w opiekę nad mężem jest przeszkodą w podjęciu przez nią aktywności zawodowej.

Mając powyższe na uwadze należy stwierdzić, że Kolegium dokonało błędnej wykładni art. 17 ust. 1 u.ś.r. uznając, że sam fakt, iż brak jest dowodów na aktywność zawodową skarżącej przed podjęciem się sprawowania opieki nad mężem, wyklucza możliwość stwierdzenia związku przyczynowego pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia a sprawowaniem przez nią opieki nad niepełnosprawnym mężęm. Powyższy błąd spowodował zaś, że Kolegium nie zbadało należycie istotnych w tej sprawie okoliczności mający wpływ na wyjaśnienie, czy taki związek przyczynowy występuje, naruszając tym samym art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.

Niewątpliwie związek między rezygnacją bądź niepodejmowaniem zatrudnienia a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły. Przeprowadzone w toku niniejszego postępowania dowody wyraźnie wskazują, że niepodejmowanie przez skarżącą zatrudnienia ma ścisły związek z opieką sprawowaną nad mężem. Z akt sprawy nie wynika także, aby istniały inne obiektywne przeszkody, np. zdrowotne, które uniemożliwiałyby skarżącej podjęcie zatrudnienia. Przeszkód tych nie może stanowić wiek (50 lat) ani kwalifikacje skarżącej. Nie sposób zatem dopatrzeć się okoliczności, które negowałyby istnienie związku przyczynowego pomiędzy sprawowaniem przez skarżącą opieki a niepodejmowaniem przez nią zatrudnienia. Za nieuzasadnione należy uznać zatem twierdzenie organu odwoławczego, który wskazał, że wątpliwym jest, by skarżąca aktualnie była zainteresowana rozpoczęciem aktywności zawodowej. Skarżąca wszak konsekwentnie w toku postępowania twierdziła, że podjęłaby pracę zawodową, gdyby nie musiała sprawować opieki nad mężem, a akta sprawy nie dostarczają podstaw do kwestionowania tego oświadczenia.

Sąd nie podzielił również stanowiska Kolegium, które uznało, że także zakres sprawowanej przez skarżącą opieki nad mężem nie uniemożliwia jej podjęcia zatrudnienia, przynajmniej w niepełnym wymiarze czasu pracy. Kolegium stwierdziło, że samodzielność męża skarżącej, a także jego aktualny stan zdrowia wykluczają konieczność stałej i długotrwałej opieki uzasadniającej przyznanie świadczenia.

Zdaniem Sądu, analiza całego materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie prowadzi do odmiennych od przyjętych przez Kolegium wniosków co do niepodejmowania przez skarżącą zatrudnienia w celu realizacji niezbędnej potrzeby sprawowania opieki nad mężem.

Należy wskazać, że W. T. legitymuje się orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Malborku z 28 września 2020 r. o znacznym stopniu niepełnosprawności. Orzeczenie to zostało wydane na podstawie przepisów ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 573 ze zm.), zwanej dalej ustawą o rehabilitacji, z którego to orzeczenia wynika wyraźnie, że właściwy organ stwierdził konieczność zapewnienia mężowi skarżącej stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. W orzeczeniu tym potwierdzono również konieczność zaopatrzenia w przedmioty ortopedyczne, środki pomocnicze oraz pomoce techniczne ułatwiające funkcjonowanie oraz uzasadnioną potrzebę korzystania z systemu środowiskowego wsparcia w samodzielnej egzystencji, przez co rozumie się korzystanie z usług socjalnych, opiekuńczych, terapeutycznych i rehabilitacyjnych świadczonych przez sieć instytucji pomocy społecznej, organizacje pozarządowe oraz inne placówki.

Zgodnie z art. 4 ust. 1 ustawy o rehabilitacji do znacznego stopnia niepełnosprawności zalicza się osobę z naruszoną sprawnością organizmu, niezdolną do pracy albo zdolną do pracy jedynie w warunkach pracy chronionej i wymagającą, w celu pełnienia ról społecznych, stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innych osób w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji.

Zarówno organy administracji publicznej, jak i sądy administracyjne, nie są uprawnione w postępowaniu dotyczącym przyznania świadczenia pielęgnacyjnego do kwestionowania wskazanego wyżej orzeczenia. Treść orzeczenia o niezdolności do samodzielnej egzystencji była zatem dla orzekających w sprawie organów wiążąca. Rolą tych organów było natomiast ustalenie, czy osoba wnioskująca o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego znajduje się w kręgu podmiotów legitymowanych do jego przyznania i czy faktycznie sprawuje opiekę w zakresie wymaganym w orzeczeniu. Organy orzekające w sprawie świadczenia pielęgnacyjnego nie są powołane do weryfikacji samej potrzeby zapewnienia osobie niepełnosprawnej pomocy innych osób, albowiem w tej kwestii wiążąco wypowiedział się właściwy organ w orzeczeniu o niepełnosprawności. Zadaniem organów w niniejszej sprawie była natomiast konfrontacja czynności opiekuńczych faktycznie wykonywanych przez skarżącą z normatywnie określonym zakresem czynności niezbędnych do świadczenia osobie niezdolnej do samodzielnej egzystencji.

W trakcie wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 12 listopada 2020 r. pracownik socjalny ustalił, że W. T. choruje na przewlekłą niewydolność krążenia, nadciśnienie tętnicze, otyłość, nefropatię cukrzycową, cukrzycę typu 2, regularnie jest dializowany 3 razy w tygodnie przez około 5 godzin. Mąż skarżącej porusza się samodzielnie i nie korzysta z przedmiotów ortopedycznych, samodzielnie spożywa przygotowane wcześniej posiłki, bez opieki skarżącej pozostaje jedynie w trakcie dializ. W oparciu zaś o kolejny wywiad środowiskowy przeprowadzony w dniu 31 sierpnia 2021 r. oraz składane przez skarżącą oświadczenia ustalono, że stan zdrowia W. T. stale się pogarsza z powodu gromadzenia wody w organizmie. Z tego względu mąż skarżącej ma coraz mniej sił i coraz mniej chodzi, 6 godzin w ciągu dnia pozostaje w pozycji leżącej. Dokucza mu też drętwienie kończyn, stopa cukrzycowa (amputowane dwa palce). Jest po operacji oka i oczekuje na drugą operację. Porusza się samodzielnie, ale w toalecie wymaga pomocy, gdyż toaleta nie jest dostosowana do potrzeb osoby niepełnosprawnej. W. T. jest trzy razy w tygodniu dializowany, a każda dializa trwa około 5 godzin. Mąż skarżącej w ciągu dnia głównie leży lub siedzi, sam w domu zostaje na krótko. W przypadku nieobecności żony w domy, w razie konieczności, mąż skarżącej utrzymuje z nią kontakt telefoniczny. Sam potrafi się ogolić, uczesać, zaś przy ubieraniu się, myciu, skorzystaniu z toalety wymaga pomocy drugiej osoby. Ma dolegliwości bólowe i cierpi na bezsenność.

Z akt sprawy, w tym z oświadczeń skarżącej wynika, że w związku ze sprawowaną opieką nad mężem skarżąca codziennie pomaga mu w czynnościach higienicznych, smaruje go kremami przeciw odparzeniom, przygotowuje ubrania i pomaga w ubieraniu, trzy razy dziennie mierzy ciśnienie, poziom glukozy i podaje insulinę, leki, kilka razy dziennie przygotowuje i podaje posiłki zgodnie ze ścisłą dietą, sprząta, pierze, prasuje, w razie potrzeby umawia i uczestniczy w wizytach lekarskich, opłaca rachunki, robi zakupy i realizuje recepty, załatwia sprawy urzędowe, czyta książki i pisma urzędowe, układa do snu, wykonuje masaże i oklepuje, czuwa podczas snu. Skarżąca zajmuje się prowadzeniem gospodarstwa domowego, wykonuje przy mężu wszystkie czynności higieniczno - sanitarne i dba o prawidłowy przebieg procesu leczenia. Skarżąca oświadczyła ponadto, że opiekę nad mężem sprawuje całodobowo i przez całą dobę jest do dyspozycji męża. W oświadczeniu z 14 września 2021 r. skarżąca wyjaśniła, że mąż poddawany jest dodatkowym dializom ze względu na złe wyniki i gromadzenie się wody w organizmie.

Ujawnione w toku postępowania okoliczności, których nie podważyło Kolegium, potwierdzają adekwatność niezbędnej opieki sprawowanej nad niepełnosprawnym, niezdolnym do samodzielnej egzystencji mężem skarżącej względem zakresu potrzeb określonych w orzeczeniu. Zdaniem Sądu, stwierdzenie, że W. T. jest "w dużym stopniu samodzielny i nie podejmuje zachowań nieracjonalnych", a zatem "nieprzerwana wielogodzinna obecność opiekuna" nie jest przy nim konieczna, jest bezpodstawne i pozostaje w oczywistej sprzeczności z treścią orzeczenia o trwałej niezdolności do samodzielnej egzystencji, którym orzekające organy są związane. W ocenie Sądu, organy administracji publicznej, które rozpoznają wnioski w sprawie świadczenia pielęgnacyjnego nie mogą samodzielnie miarkować czy też oceniać skali niezdolności do samodzielnej egzystencji osoby o znacznym stopniu niepełnosprawności. Sam fakt, że podopieczny jest w stanie wykonywać pewne proste czynności domowe, spożywać posiłki, czy poruszać się nie może w żaden sposób przesądzać, że zakres świadczonej opieki nie wymaga od opiekuna rezygnacji z pracy. Nadto, czasu spędzanego przez męża skarżącej na dializach, aktualnie w wymiarze większym niż 3 razy w tygodniu, nie można traktować jako umożliwiającego skarżącej podjęcie zatrudnienia, albowiem ze względu na ograniczenia wynikające ze stanu zdrowia męża, potwierdzone orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności z powodu znacznie ograniczonej możliwości samodzielnej egzystencji, skarżąca musi pozostawać w stałej gotowości do udzielania mu pomocy. Wskazać należy, że opieka nad osobą niepełnosprawną, o której mowa w art. 17 ust. 1, nie musi być sprawowana nieustannie przez całą dobę, sposób jej sprawowania jest bowiem uzależniony od rodzaju schorzeń osoby wymagającej opieki. Wskazany przepis wymaga, aby opieka nad osobą niepełnosprawną legitymującą się znacznym stopniem niepełnosprawności sprawowana była zgodnie ze wskazaniami wynikającymi z orzeczenia o niepełnosprawności, a zatem aby była to opieka długotrwała i stała. Odnosząc się do stanowiska prezentowanego w zaskarżonej decyzji wskazać należy, że zebrany w sprawie materiał dowodowy nie podważa twierdzeń skarżącej o sprawowaniu przez nią opieki w sposób stały oraz długotrwały pomimo tego, że niepełnosprawny mąż skarżącej 3 razy w tygodniu (a obecnie częściej) przez ok. 5 godzin dziennie przebywa poza domem, na dializach. Wykonywanie przez opiekuna w tym czasie czynności związanych z zapewnieniem stabilnego stanu zdrowia męża (których szczegółowy opis strona przedstawiła w trakcie postępowania), w ocenie Sądu również stanowi opiekę nad niepełnosprawnym mężem (zob. wyrok NSA z 12 lutego 2020 r., I OSK 516/19, dostępny https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Ponadto, w orzecznictwie podkreśla się, że opiekun musi pozostawać do dyspozycji podopiecznego – udzielając pomocy oraz wykazując ciągłą gotowość niesienia pomocy. Sprawowanie tego rodzaju opieki nie musi jednak oznaczać, że podopieczny nie może podejmować adekwatnych dla swego stanu zdrowia aktywności, a opiekun musi wykonywać swoje obowiązki bez przerwy, 24 godziny na dobę oraz, że powinien zamieszkiwać ze swoim podopiecznym (por. wyrok NSA z 23 listopada 2021 r., I OSK 786/21, dostępny https://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Zdaniem Sądu, sporządzone w sprawie wywiady środowiskowe w sposób właściwy opisują, na czym polega opieka skarżącej nad mężem, który jest niezdolny do samodzielnej egzystencji. Wszystkie wskazane czynności są konieczne, aby zapewnić osobie niezdolnej do samodzielnej egzystencji właściwe warunki życia i zadbać o jej dobrostan adekwatnie do charakteru schorzeń i orzeczonego stopnia niepełnosprawności. Z zakresu tych czynności nie można wykluczyć zwykłych czynności życia codziennego, takich jak sprzątanie, gotowanie, robienie zakupów, którym osoba niezdolna do samodzielnej egzystencji nie może sprostać ze względu na swoje ograniczenia zdrowotne.

W okolicznościach niniejszej sprawy akcentowana przez Kolegium okoliczność, że stan zdrowia męża skarżącej nie wymaga karmienia, przewracania z boku na bok, zmiany pieluchomajtek, dozoru z uwagi na ryzyko podjęcia nieracjonalnych zachowań, nie przekreśla niezbędności opieki sprawowanej nad nim przez skarżącą w zakresie uniemożliwiającym jej podjęcie zatrudnienia. Z ujawnionych okoliczności faktycznych nie wynika natomiast, aby jakiekolwiek czynności życia codziennego mąż skarżącej mógł wykonywać samodzielnie.

Niezbędności i zakresu opieki wykluczającej jakąkolwiek aktywność zawodową skarżącej nie może podważyć sytuacja lokalowa małżonków T. Z tego powodu za nietrafne należy uznać sugestie organu odwoławczego, że przystosowanie toalety do potrzeb niepełnosprawnego męża powinno umożliwić skarżącej podjęcie zatrudnienia, a nieuczynienie tego obciąża ją negatywnymi konsekwencjami w postaci braku spełnienia przesłanek do przyznania świadczenia. Kolegium nie uwzględniło bowiem indywidualnej sytuacji skarżącej i jej męża, którzy zamieszkują w wynajmowanym mieszkaniu, a także wymiaru sprawowanej przez skarżącą opieki, której zakres znacząco wykracza poza pomoc mężowi w czynnościach higienicznych.

Zebrany w sprawie materiał dowodowy nie podważa twierdzeń skarżącej o sprawowaniu przez nią opieki nad mężem w sposób stały, długotrwały i kompleksowy. Wykonywanie przez opiekuna nawet zwykłych czynności związanych z zapewnieniem podopiecznemu właściwych warunków życia (w tym załatwianie codziennych sprawunków i dbałość o dom), z zapewnieniem stabilnego stanu zdrowia podopiecznego, których szczegółowy opis strona przedstawiła w trakcie postępowania, wchodzi w zakres opieki nad osobą niepełnosprawną uzasadniającej prawo do świadczenia, której organ odwoławczy nie zdołał podważyć ustaleniami przeciwnymi.

W toku kontrolowanego postępowania nie wykazano, aby W. T., w sposób niezaprzeczalny wymagającemu opieki i pomocy we wszystkich sferach życia, pomoc świadczył kto inny niż skarżąca. Ustalenia faktyczne wskazują, że skarżąca zakresem i charakterem swoich działań daje mężowi wsparcie, zaspokaja jego potrzeby, pomaga zachować właściwy stan zdrowia i jakość życia.

W ocenie Sądu, wynikające z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie okoliczności dotyczące zakresu świadczonej przez skarżącą opieki nad mężem oraz ich związek z niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia nie został przez Kolegium podważony w sposób, który uzasadniał odmowę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W konsekwencji za nieuzasadnione należało uznać stanowisko organu odwoławczego o braku istnienia związku przyczynowo–skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem.

Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 145 § 1 ust. 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2023 r., poz. 259), zwanej dalej p.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję, uznając to za wystarczające do ponownego, właściwego załatwienia sprawy. Kolegium posiada bowiem kompetencje merytoryczno-reformacyjne umożliwiające wydanie prawidłowego rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie, zgodnego z wiążącą oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania wyrażonymi w niniejszym wyroku. Ponadto, organ biorąc pod uwagę prawidłową wykładnię art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r., dokładnie poinformuje skarżącą o jej sytuacji prawnej w kontekście spełnienia przesłanek do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i możliwości wyboru świadczenia korzystniejszego, do czego niezbędne będzie wyeliminowanie decyzji przyznającej specjalny zasiłek opiekuńczy oraz wezwie do złożenia stosownych dokumentów umożliwiających przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, z odpowiednim pouczeniem. Dopiero przedsięwzięcie właściwych czynności procesowych zabezpieczających sytuację skarżącej umożliwi organowi prawidłowe rozpoznanie sprawy jej wniosku.

O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. z 2015 r. poz. 1800), zasądzając od Kolegium na rzecz skarżącej kwotę 480 zł, na którą składa się wynagrodzenie pełnomocnika.

Sąd orzekał w niniejszej sprawie w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, korzystając z przepisu art. 119 pkt 2 p.p.s.a., bowiem wniosek w tej sprawie złożyła skarżąca, a organ administracji publicznej w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu tego wniosku nie zażądał przeprowadzenia rozprawy.