Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 196/09
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2009-04-09 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6170 Adwokaci i aplikanci adwokaccy
Hasła tematyczne: Aplikacje prawnicze
Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Minister Sprawiedliwości
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art.105 par.1, art.156 ,157 par.1 i 3
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Magdalena Bosakirska Sędziowie Sędzia WSA Zbigniew Rudnicki (spr.) Sędzia WSA Halina Emilia Święcicka Protokolant Eliza Mroczek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 kwietnia 2009 r. sprawy ze skargi G. S. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] listopada 2008 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] października 2008 r.; 2. stwierdza, że uchylone decyzje nie podlegają wykonaniu; 3. zasądza od Ministra Sprawiedliwości na rzecz skarżącego G. S. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowoadministracyjnego.


UZASADNIENIE

W dniach [...] i [...] kwietnia 2006 r. p. G. S. (dalej również skarżący) przystąpił do części pisemnej egzaminu adwokackiego przed Komisją Egzaminacyjną do spraw aplikacji adwokackiej przy Ministrze Sprawiedliwości na obszarze właściwości Okręgowej Rady Adwokackiej w W. (zwanej dalej Komisją Egzaminacyjną). Z powyższej części egzaminu skarżący uzyskał łącznie 21 punktów. (Zgodnie z obowiązującym od 1 stycznia 2006 r. art. 78e ust. 1 "Ocena każdego tematu z części pisemnej egzaminu adwokackiego dokonywana jest przy zastosowaniu skali od 0 do 30 punktów. Za część pisemną zdający może otrzymać nie więcej niż 120 punktów. Pozytywny wynik z części pisemnej egzaminu adwokackiego otrzymuje zdający, który uzyskał co najmniej 80 punktów." Natomiast zgodnie z art. 78g "Pozytywny wynik z egzaminu adwokackiego otrzymuje zdający, który uzyskał łącznie za część pisemną i ustną egzaminu co najmniej 130 punktów.").

W dniu [...] maja 2006 r. Komisja Egzaminacyjna podjęła uchwałę nr [...], ustalającą negatywny wynik egzaminu p. G. S. Uchwała ta zawierała pouczenie, iż zdającemu przysługuje odwołanie dotyczące wyniku egzaminu do Ministra Sprawiedliwości (...).

Skarżący złożył do Ministra Sprawiedliwości odwołanie od tej uchwały, w którym podniósł zarzuty co do sposobu oceniania jego prac pisemnych z prawa cywilnego i karnego.

W piśmie z dnia [...] lipca 2006 r. (sygn. akt [...]) Minister Sprawiedliwości zawiadomił G. S., że jego odwołanie nie zasługuje na uwzględnienie.

W dniu [...] sierpnia 2006 r. G. S. złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na rozstrzygnięcie Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] lipca 2006 r. Wniósł o stwierdzenie nieważności uchwały z dnia [...] maja 2006 r. nr [...] Komisji Egzaminacyjnej, o uchylenie decyzji Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] lipca 2006 r. oraz o zwrot kosztów postępowania.

Wojewódzki Sąd Administracyjny (WSA) w Warszawie wyrokiem z dnia 18 kwietnia 2007 r., sygn. akt VI SA/Wa 1911/06, uchylił zaskarżoną decyzję stwierdzając, że nie podlega ona wykonaniu i zasądził od Ministra Sprawiedliwości na rzecz skarżącego kwotę 200 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania.

W uzasadnieniu wyroku WSA w Warszawie stanął na stanowisku, że postępowanie egzaminacyjne jest postępowaniem administracyjnym, a zaskarżone pismo Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] lipca 2006 r. jest decyzją organu II instancji w rozumieniu K.p.a. W związku z powyższym wydanie orzeczenia przez Ministra Sprawiedliwości musi być poprzedzone ponownym zbadaniem sprawy zgodnie z wymogami K.p.a. Oznacza to, że organ II instancji nie może ograniczać się do kontroli warunków formalnych podjęcia uchwały przez Komisję Egzaminacyjną, ale jest również zobowiązany do dokonania kontroli prawidłowości wyników egzaminu

W dniu [...] czerwca 2007 r. Minister Sprawiedliwości złożył do Naczelnego Sądu Administracyjnego skargę kasacyjną od powyższego wyroku, która wyrokiem z dnia 16 stycznia 2008 r., sygn. akt II GSK 313/07, została oddalona.

W dniu [...] czerwca 2008 r. Minister Sprawiedliwości wydał decyzję, w której uchylił w całości uchwałę nr [...] z dnia 12 maja 2006 r. Komisji Egzaminacyjnej i umorzył postępowanie.

Decyzja Ministra Sprawiedliwości została doręczona skarżącemu w dniu [...] czerwca 2008 r. i wobec niezłożenia skargi przez G. S., uprawomocniła się w dniu [...] lipca 2008 r.

W dniu [...] sierpnia 2008 r. G. S. złożył wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] czerwca 2008 r. na podstawie art. 156 K.p.a.

Jednocześnie, na podstawie art. 154 § 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, wezwał do wykonania wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 18 kwietnia 2007 r. Ponadto wniósł o wypłatę odszkodowania w wysokości 2.000 zł miesięcznie za okres, o jaki zostanie przekroczony termin na wydanie decyzji zgodnej z wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, na mocy art. 154 § 4 i § 5 ww. ustawy.

Wnioskodawca argumentował, że umorzenie postępowania na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. jest podważeniem prawomocnego wyroku WSA w Warszawie, który dodatkowo podlegał ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego.

G.S. wskazał ponadto, że brak merytorycznego rozstrzygnięcia w tej sprawie stanowi negatywną przesłankę uniemożliwiającą mu wpis na listę adwokatów, ewentualnie wystąpienia z roszczeniem odszkodowawczym za szkodę jaką poniósł w wyniku wydania wadliwej decyzji ustalającej wynik egzaminu adwokackiego.

Decyzją Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] października 2008 r., wydaną na podstawie art. 158 § 1 i art. 157 § 1 K.p.a., po rozpoznaniu wniosku G. S. o stwierdzenie nieważności decyzji Ministra Sprawiedliwości nr [...] z dnia [...] czerwca 2008 r. odmówiono stwierdzenia nieważności ww. decyzji.

W ocenie Ministra, skarżący nie wskazał, która z przesłanek stwierdzenia nieważności, określona w art. 156 K.p.a., zaistniała przy wydaniu decyzji Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] czerwca 2008 r.

W ocenie Ministra Sprawiedliwości, w niniejszej sprawie nie zachodzi żadna z przesłanek wymienionych w powołanym przepisie, a zatem brak jest podstawy do stwierdzenia nieważności decyzji z dnia [...] czerwca 2008 r.

Organ odwoławczy stwierdził, że decyzja Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] czerwca 2008 r. o uchyleniu uchwały nr [...] Komisji Egzaminacyjnej oraz o umorzeniu postępowania, wydana w wykonaniu przedmiotowego wyroku WSA w Warszawie, miała taką treść z uwagi na utratę mocy obowiązującej art. 78i ust. 2 ustawy – Prawo o adwokaturze, stwierdzonej w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 kwietnia 2006 r., sygn. akt K 6/06 (Dz.U. Nr 75, poz. 529); w wyniku tego orzeczenia TK Minister Sprawiedliwości utracił kompetencję do rozpoznania odwołania dotyczącego wyniku egzaminu.

Jednocześnie Minister Sprawiedliwości stwierdził, że nie podważa prawomocnego wyroku WSA w Warszawie, a decyzja o umorzeniu postępowania wynika z braku umocowania Ministra Sprawiedliwości do kontroli uchwał komisji egzaminacyjnych, wobec utraty mocy obowiązującej art. 78i ust. 2 cytowanej wyżej ustawy.

Wezwanie do wykonania wyroku WSA w Warszawie z dnia 18 kwietnia 2007 r. na podstawie art. 154 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270, z późn. zm., dalej jako p.p.s.a.) organ odwoławczy uznał za bezpodstawne, bowiem decyzja w niniejszej sprawie została już wydana.

Odwołując się do literalnego brzmienia art. 154 § 1 p.p.s.a. Minister Sprawiedliwości uznał, że zastosowanie środków przewidzianych w tym przepisie może mieć miejsce wyłącznie w przypadku niewykonania wyroku uwzględniającego skargę na bezczynność oraz w razie bezczynności organu po wyroku uchylającym lub stwierdzającym nieważność aktu lub czynności. Niewątpliwie żadna z przedstawionych wyżej przesłanek nie zaistniała w rozpatrywanej sprawie.

Brak jest więc podstaw do przyjęcia, że w przedmiotowej sprawie Minister Sprawiedliwości - po wydaniu przez WSA w Warszawie wyroku uchylającego poprzednią decyzję - pozostawał w bezczynności, gdyż sprawa została ponownie rozpoznana przez organ. Minister Sprawiedliwości wydał kolejną decyzję w niniejszej sprawie, niemniej jednak z uwagi na wystąpienie przesłanki bezprzedmiotowości postępowania, umorzył postępowanie.

Za bezpodstawny organ uznał również wniosek G. S. o wypłatę odszkodowania za okres, o jaki zostanie przekroczony termin na wydanie decyzji, zgodnie z wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. Warunkiem wystąpienia z roszczeniem odszkodowawczym w stosunku do organu administracyjnego jest bowiem stwierdzenie przez sąd niewykonania wyroku lub załatwienia sprawy i nałożenie grzywny, co w niniejszej sprawie nie miało miejsca.

Lakoniczny wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy wniósł G. S.

Decyzją Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] listopada 2008 r., wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 127 § 3 K.p.a., po rozpoznaniu wniosku G. S. o ponowne rozpatrzenie sprawy w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] czerwca 2008 r., utrzymano w mocy decyzję z dnia [...] października 2008 r. Ministra Sprawiedliwości o odmowie stwierdzenia nieważności decyzji z dnia [...] czerwca 2008 r.

W uzasadnieniu decyzji powtórzono argumentację podniesioną w decyzji Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] października 2008 r.

W konkluzji stwierdzono, że decyzja z dnia [...] października 2008 r. dotycząca odmowy stwierdzenia nieważności decyzji Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] czerwca 2008 r. podjęta została zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa.

Skargę na powyższą decyzję Ministra Sprawiedliwości złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie G. S., wnosząc o:

- na podstawie art. 156 K.p.a. - o stwierdzenie nieważności decyzji Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] czerwca 2008 r. oraz utrzymującej ją w mocy decyzji z dnia [...] listopada 2008 r.,

- na podstawie art. 154 § 1 ustawy o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – o wymierzenie Ministrowi Sprawiedliwości grzywny w wysokości dziesięciokrotnego przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego w gospodarce narodowej w roku poprzednim, ogłaszanego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego,

- orzeczenie, że Minister Sprawiedliwości ma wypłacić odszkodowanie z tytułu nie wykonania wyroku WSA w Warszawie z dnia 18 kwietnia 2007 r., sygn. akt VI SA/Wa 1911/06, potwierdzonego wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 stycznia 2008 r., sygn. akt II GSK 313/07, na podstawie art. 154 § 2 i § 4 ustawy o postępowaniu przed sądami administracyjnymi,

- zwrot kosztów sądowych, w tym wpisu sądowego oraz kosztów obsługi prawnej według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skarżący przypomniał, że w wyroku z dnia 18 kwietnia 2007 r., sygn. akt VI SA/Wa 1911/06, WSA w Warszawie uchylił zaskarżoną decyzję Ministra Sprawiedliwości. W uzasadnieniu WSA wskazał, że każda sprawa z zakresu administracji publicznej podlega dwukrotnemu rozpoznaniu i rozstrzygnięciu i Minister Sprawiedliwości nie może się uchylić od merytorycznego zbadania zasadności zarzutów odwołania w przedmiocie zaniżenia wyniku egzaminu. Skarżący podkreślił przy tym, że przywołany wyrok WSA został wydany już po utracie mocy obowiązującej przez część przepisów ustawy – Prawo o adwokaturze na podstawie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 kwietnia 2006 r., sygn. akt K 6/06, więc stan prawny sprawy nie uległ – w jego ocenie - zmianie.

W tym stanie rzeczy umorzenie postępowania na podstawie art. 105 § 1 K.p.a. jest podważaniem prawomocnego wyroku WSA w Warszawie, który dodatkowo podlegał ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego. Decyzja taka jako sprzeczna z prawomocnym wyrokiem sądowym jest nieważna.

Zgodnie z art. 154 § 1 ustawy o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, skarżący był zobowiązany do wezwania organu do wykonania wyroku, przed wystąpieniem z wnioskiem o ukaranie organu (Ministra Sprawiedliwości) grzywną - co też uczynił. Pomimo wezwania nie została wydana decyzja zgodna ze wskazanymi wyżej wyrokami sądów administracyjnych. W tym stanie rzeczy wniosek o ukaranie Ministra Sprawiedliwości grzywną jest w pełni uzasadniony.

Brak merytorycznego rozstrzygnięcia we wskazanej sprawie stanowi negatywną przesłankę uniemożliwiającą skarżącemu wpis na listę adwokatów, w wyniku czego poniósł szkodę. Sąd administracyjny na podstawie art. 154 § 2 ustawy o postępowaniu przed sądami administracyjnymi może orzec o istnieniu uprawnienia lub obowiązku; w tym przypadku przysługuje skarżącemu uprawnienie na podstawie art. 417 K.c. do odszkodowania, a po stronie organu ciąży obowiązek naprawienia szkody. Skarżący wniósł w związku z tym o uznanie, że Minister Sprawiedliwości ma naprawić szkodę spowodowaną niewykonaniem wyroku sądu. Wysokość odszkodowania zostanie ustalona w wyniku negocjacji lub wyroku sądu cywilnego.

W odpowiedzi na skargę Minister Sprawiedliwości wniósł o jej oddalenie.

Jednocześnie wniesiono o nieuwzględnienie wniosków o:

- wymierzenie Ministrowi Sprawiedliwości grzywny na podstawie art. 154 § 1 p.p.s.a. oraz

- wydanie na podstawie art. 154 § 2 i § 4 p.p.s.a orzeczenia, że Minister Sprawiedliwości ma wypłacić odszkodowanie z tytułu niewykonania wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 18 kwietnia 2007 r., sygn. akt VI SA/Wa 1911/06, potwierdzonego wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 stycznia 2008 r., sygn. akt II GSK 313/07.

Odpowiadając na skargę G. S. na decyzję administracyjną z dnia [...] listopada 2008 r., utrzymującą w mocy decyzję z dnia [...] października 2008 r. o odmowie stwierdzenia nieważności decyzji z dnia [...] czerwca 2008 r., Minister Sprawiedliwości podtrzymał swoje stanowisko zawarte w ww. decyzji i stwierdził, że w rozpatrywanej sprawie nie zachodzi żadna z przesłanek stwierdzenia nieważności decyzji wymienionych w art. 156 K.p.a., na który powołuje się skarżący, a zatem brak jest podstawy do stwierdzenia nieważności decyzji z dnia [...] czerwca 2008 r.

Po uchyleniu przez WSA w Warszawie decyzji z dnia [...] lipca 2006 r., Minister Sprawiedliwości ponownie rozpatrzył sprawę dotyczącą odwołania od wyniku egzaminu adwokackiego. W wyniku powyższego, w dniu [...] czerwca 2008 r. wydana została decyzja o uchyleniu uchwały nr [...] Komisji Egzaminacyjnej oraz o umorzeniu postępowania, bowiem z uwagi na utratę mocy obowiązującej art. 78i ust. 2 cytowanej wyżej ustawy, w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 kwietnia 2006 r., Minister Sprawiedliwości utracił kompetencję do rozpoznania odwołania dotyczącego wyniku egzaminu.

Minister Sprawiedliwości wskazał przy tym, że nie podważa prawomocnego wyroku WSA w Warszawie, a decyzja o umorzeniu postępowania wynika z braku umocowania Ministra Sprawiedliwości do kontroli uchwał komisji egzaminacyjnych, wobec utraty mocy obowiązującej art. 78i ust. 2 ustawy – Prawo o adwokaturze. Zdaniem organu, w sytuacji w której brak jest obowiązujących przepisów prawa, upoważniających Ministra Sprawiedliwości do merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy, a co więcej, wyeliminowana została z obrotu prawnego cała procedura dotycząca ustalania wyniku egzaminu adwokackiego, postępowanie w tej sprawie z oczywistych względów stało się bezprzedmiotowe. W związku z tym, organ ponownie rozpoznając sprawę podjął prawidłową decyzję umarzając postępowanie.

Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 12 lutego 2008 r., sygn. akt II OSK 2042/06, wskazał, że postępowanie może być bezprzedmiotowe z przyczyn prawnych — gdy okaże się, że nie ma normy prawnej udzielającej organowi administracji publicznej kompetencji do wydania decyzji administracyjnej, lub z przyczyn faktycznych - gdy okaże się, że nie ma okoliczności faktycznych uzasadniających według hipotezy normy prawnej kompetencję organu administracji publicznej do wydania decyzji administracyjnej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 30 września 2008 r. (sprawa w przedmiocie uchylenia uchwały ustalającej wynik egzaminu radcowskiego i umorzenia postępowania, gdyż przepisy ustawy o radcach prawnych określające organy upoważnione do rozstrzygania w przedmiocie wyniku egzaminu radcowskiego uchylone zostały wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 8 listopada 2006 r. i przestały obowiązywać z dniem 31 grudnia 2006 r.) wskazał, że "w rozpoznawanej sprawie zaistniała przesłanka bezprzedmiotowości z art. 105 § 1 k.p.a., bowiem utraciły moc obowiązującą przepisy konstytuujące organy uprawnione do przeprowadzenia egzaminu zawodowego oraz ustalenia jego wyniku. Sąd orzekł, że Minister Sprawiedliwości nie mógł w tej sytuacji podjąć merytorycznego rozstrzygnięcia w sprawie, jako organ odwoławczy. Jeżeli bowiem podstawa działania organów obu instancji odpadła, organ odwoławczy w żadnym razie nie był władny dokonać oceny podjętej przez organ pierwszej instancji uchwały. W tej sytuacji organ odwoławczy mógł tylko uchylić zaskarżoną uchwałę w całości i umorzyć postępowanie pierwszej instancji (art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a.), ponieważ postępowanie stało się, jak to stanowi art. 105 § 1 k.p.a., bezprzedmiotowe".

Co do wniosku skarżącego o wymierzenie Ministrowi Sprawiedliwości grzywny na podstawie art. 154 § 1 p.p.s.a., organ wskazał, że zastosowanie środków przewidzianych w tym przepisie może mieć miejsce wyłącznie w przypadku niewykonania wyroku uwzględniającego skargę na bezczynność oraz w razie bezczynności organu po wyroku uchylającym lub stwierdzającym nieważność aktu lub czynności. Niewątpliwie żadna z przedstawionych wyżej przesłanek nie zaistniała w niniejszej sprawie.

Brak jest podstaw do przyjęcia, że w przedmiotowej sprawie Minister Sprawiedliwości - po wydaniu przez WSA w Warszawie wyroku uchylającego decyzję z dnia [...] lipca 2006 r. - pozostawał w bezczynności, gdyż sprawa została ponownie rozpoznana przez organ. Minister Sprawiedliwości wydał kolejną decyzję w niniejszej sprawie, niemniej jednak, z uwagi na wystąpienie przesłanki bezprzedmiotowości postępowania, umorzył postępowanie.

Co do wniosku o wydanie orzeczenia na podstawie art. 154 § 2 i § 4 p.p.s.a. o wypłacie przez Ministra Sprawiedliwości odszkodowania z tytułu niewykonania wyroku WSA w Warszawie z dnia 18 kwietnia 2007 r., sygn. akt VI SA/Wa 1911/06, potwierdzonego wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 stycznia 2008 r. sygn. akt II GSK 313/07, organ wskazał, że warunkiem wystąpienia z roszczeniem odszkodowawczym w stosunku do organu administracyjnego jest stwierdzenie przez sąd niewykonania wyroku lub załatwienia sprawy i nałożenie grzywny, co w niniejszej sprawie nie ma miejsca, nie mówiąc o tym, że właściwym do rozpoznania tego rodzaju roszczeń jest sąd powszechny, a skarżący w najmniejszym stopniu nie przywołał przesłanek wymaganych dla wystąpienia z roszczeniem.

Ponadto Minister Sprawiedliwości podkreślił, że brak jest podstaw prawnych do wniesienia przez G. S. - na podstawie art. 156 K.p.a. - skargi do WSA w Warszawie na decyzję z dnia [...] czerwca 2008 r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle paragrafu drugiego powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, wchodzi tutaj w grę kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywana pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów odnoszących się do słuszności rozstrzygnięcia.

Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.– Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz.U Nr 153, poz. 1270, z późn. zm.; zwaną dalej p.p.s.a.).

Rozpoznając skargę w świetle powołanych wyżej kryteriów należy uznać, że zasługuje ona na uwzględnienie, choć z innych przyczyn niż w niej podane.

Przedmiotem rozpoznania przez Sąd była skarga na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] listopada 2008 r., utrzymującą w mocy decyzję z dnia [...] października 2008 r. Ministra Sprawiedliwości o odmowie stwierdzenia nieważności decyzji z dnia [...] czerwca 2008 r., którą organ ten uchylił w całości uchwałę nr [...] z dnia [...] maja 2006 r. Komisji Egzaminacyjnej, ustalającą negatywny wynik egzaminu adwokackiego skarżącego i umorzył postępowanie. Jednocześnie skarżący wniósł w petycji skargi o stwierdzenie nieważności decyzji Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] czerwca 2008 r.

Ustawą z 30 czerwca 2005 r. o zmianie ustawy - Prawo o adwokaturze i niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2005 r. Nr 163, poz. 1361) wprowadzono do powołanej ustawy – Prawo o adwokaturze (Dz. U. z 2002 r. Nr 123, poz. 1058, z późn. zm.) cały szereg zmian, w tym dotyczących egzaminów adwokackich. Między innymi art. 1 pkt 20 ustawy zmieniającej wprowadził do ustawy – Prawo o adwokaturze art. 78i ust. 2, w myśl którego "2. Od uchwały komisji służy zdającemu odwołanie dotyczące wyniku jego egzaminu do Ministra Sprawiedliwości." Ustawa zmieniająca – generalnie biorąc – weszła w życie po upływie 14 dni od jej ogłoszenia, które miało miejsce [...] sierpnia 2005 r., z tym że zgodnie z art. 10 ustawy (przepis wprowadzający) m.in. art. 1 pkt 20 ustawy miał być stosowny od dnia 1 stycznia 2006 r.

W dniu 19 kwietnia 2006 r. został podjęty wyrok Trybunału Konstytucyjnego, sygn. akt K 6/06, (Dz.U. Nr 75, poz. 529), w którym powołany wyżej art. 78i ust. 2, dodany na podstawie art. 1 pkt 20 ustawy z dnia 30 czerwca 2005 r. o zmianie ustawy - Prawo o adwokaturze i niektórych innych ustaw, został uznany za niezgodny z art. 17 ust. 1 Konstytucji RP. Zgodnie z częścią II tego wyroku wymieniony wyżej przepis utracił moc z dniem 31 grudnia 2006 r.

Zestawienie przedstawionych dat oznacza, że przepis art. 78i ust. 2, nakładający na Ministra Sprawiedliwości kompetencję w zakresie rozpatrywania odwołań od uchwał Komisji Egzaminacyjnej dotyczących wyników egzaminów adwokackich:

- miał być stosowny od dnia 1 stycznia 2006 r.,

- jego niezgodność z art. 17 ust. 1 Konstytucji RP została stwierdzona przez Trybunał Konstytucyjny dnia 19 kwietnia 2006 r.,

- zgodnie z powołanym orzeczeniem Trybunału przepis ten utracił moc z dniem 31 grudnia 2006 r.

Formalnie biorąc, przepis art. 78i ust. 2 obowiązywał zatem przez cały rok 2006. Jak podkreśla się w piśmiennictwie (np. L. Garlicki, Polskie prawo konstytucyjne. Zarys wykładu, wyd. 5, Liber, Warszawa 2001, str. 384), "W polskim systemie kontroli konstytucyjności przyjmuje się bowiem, że konsekwencją niezgodności aktu (normy) nie jest jego nieważność ex tunc, ale "tylko" wadliwość "wzruszalność), konieczne jest więc wskazanie momentu, od którego akt taki przestanie obowiązywać. Zasadą jest, że następuje to z dniem ogłoszenia orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego w odpowiednim organie urzędowym, ale Trybunał może określić inny termin utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego." Nie oznacza to jednak, że w rozpatrywanej sprawie Minister Sprawiedliwości mógł nadal procesować na podstawie oczywiście niekonstytucyjnego przepisu, który dopiero miał utracić moc z dniem 31 grudnia 2006 r. Należało się bowiem liczyć m.in. z konsekwencjami wynikającymi z art. 145a K.p.a.

Tymczasem, jak to zauważył sam Minister Sprawiedliwości, z końcem 2006 r. utracił moc nie tylko art. 78i ust. 2 ustawy – Prawo o adwokaturze, lecz również uległy zmianie inne przepisy dotyczące egzaminów i roli Ministra Sprawiedliwości nie tylko w procesie egzaminacyjnym, lecz także dotyczące pozycji tegoż organu wobec samorządu adwokackiego. Zgodnie z obecną redakcją ustawy – Prawo o adwokaturze, obowiązującej w czasie wydawania przedmiotowych decyzji, Minister wyznacza termin egzaminu adwokackiego (art. 78 ust. 5 ustawy), a następnie otrzymuje protokół z przebiegu egzaminu adwokackiego(art. 78h ust. 1 i 2). Ustawa nie przewiduje obecnie żadnego trybu weryfikacji wyników tego egzaminu - po przeprowadzeniu egzaminu adwokackiego komisja ustala wynik zdającego w drodze uchwały. Komisja ogłasza wyniki egzaminu adwokackiego (art. 78 i ust. 1).

Uchwała Komisji Egzaminacyjnej o pozytywnym wyniku z egzaminu adwokackiego stanowi podstawę do wydania uchwały o wpisie na listę adwokatów art. 78i ust. 4. Na tym etapie postępowania uprawnienia Ministra Sprawiedliwości są już zdecydowanie większe. Mianowicie, na podstawie art. 68 ust. 6a ustawy w przypadku odmowy wpisu przez Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej służy zainteresowanemu odwołanie od uchwały tego organu do Ministra Sprawiedliwości, zgodnie z Kodeksem postępowania administracyjnego. Minister Sprawiedliwości pełni w tych sprawach rolę organu III instancji. Od ostatecznej decyzji Ministra Sprawiedliwości zainteresowanemu oraz Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej służy skarga do sądu administracyjnego w terminie 30 dni od dnia doręczenia decyzji (ust. 6b). Dalej, zgodnie z art. 69 ust. 1 ustawy, okręgowa rada adwokacka jest zobowiązana zawiadomić w terminie 30 dni Ministra Sprawiedliwości o każdej uchwale o wpisie na listę adwokatów lub aplikantów adwokackich, jak i o odmowie wpisu. Wpis na listę adwokatów lub aplikantów adwokackich uważa się za dokonany, jeżeli Minister Sprawiedliwości nie sprzeciwi się wpisowi w terminie 30 dni od dnia otrzymania uchwały wraz z aktami osobowymi wpisanego. Minister Sprawiedliwości wyraża sprzeciw w formie decyzji administracyjnej (art. 69 ust. 1 ustawy).

Jak wynika z przedstawionych przepisów, ustawa – Prawo o adwokaturze wyraźnie zwiększyła uprawnienia Ministra Sprawiedliwości w zakresie wpisu na listę adwokatów, z równie wyraźnym, bo praktycznie całkowicie wyłączającym, ograniczeniem wpływu tego organu na sam przebieg egzaminów adwokackich. Reasumując, nie ma obecnie w ustawie przepisu prawnego upoważniającego Ministra Sprawiedliwości do wpływu na wynik tych egzaminów.

Minister Sprawiedliwości załatwił odwołanie skarżącego decyzją z dnia [...] czerwca 2008 r., wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 w zw. z art. 105 § 1 K.p.a., a więc wyłącznie na podstawie przepisów postępowania, którą uchylił w całości uchwałę nr [...] z dnia [...] maja 2006 r. Komisji Egzaminacyjnej i umorzył postępowanie.

Minister Sprawiedliwości miał podstawy prawne do umorzenia postępowania. Wobec stwierdzenia przez Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 19 kwietnia 2006 r. o niezgodności art. 78i ust. 2 ustawy – Prawo o adwokaturze i utratą mocy tego przepisu z dniem 31 grudnia 2006 r. w dniu wydawania decyzji odwoławczej, tzn. [...] czerwca 2008 r. nie istniała norma prawna udzielająca Ministrowi Sprawiedliwości kompetencji do załatwienie odwołania skarżącego w drodze decyzji administracyjnej. Minister Sprawiedliwości trafnie odwołał się w tym zakresie do wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 lutego 2008 r., sygn. akt II OSK 2042/06. Podobne stanowisko zajął Wojewódzki Sąd Administracyjny w wyrokach m.in. z dnia lutego 2009 r., sygn. akt VI SA/Wa 2172/08, z dnia 30 września 2008 r., sygn. akt VI SA/Wa 1342/08, czy z dnia 5 listopada 2008 r., sygn. akt VI SA/Wa 1227/08. Z wyroków tych jednoznacznie wynika, że utrata mocy obowiązującej przepisów konstytuujących organy uprawnione do przeprowadzenia egzaminu zawodowego oraz ustalenia jego wyniku stanowi przesłankę rozstrzygającą o bezprzedmiotowości postępowania i stanowi podstawę umorzenia postępowania na podstawie art. 105 § 1 K.p.a.

Jednocześnie Minister Sprawiedliwości nie mógł w tej sytuacji podjąć merytorycznego rozstrzygnięcia w sprawie, jako organ odwoławczy. Jeżeli bowiem podstawa działania organów obu instancji odpadła, organ odwoławczy w żadnym razie nie był władny dokonać oceny podjętej przez organ pierwszej instancji uchwały. Inaczej mówiąc, Minister miał podstawy prawne – wobec uchylenia art. 78 i ust. 2 ustawy – do umorzenia decyzją z dnia [...] czerwca 2008 r. postępowania w sprawie odwołania od wyniku egzaminu adwokackiego ustalonego decyzją Komisji Egzaminacyjnej, natomiast nie miał już podstaw do uchylenia uchwały tej Komisji. W ocenie Sądu nie było tu iunctim – umorzenie postępowania w sprawie odwołania od wyniku egzaminu adwokackiego ustalonego przez Komisję Egzaminacyjną, będące następstwem zmiany trybu postępowania odwoławczego i pozbawieniem Ministra Sprawiedliwości kompetencji w tym zakresie, nie musiało łączyć się z uchyleniem uchwały tej Komisji stwierdzającej negatywny wynik egzaminu, do czego Komisja zachowała prawo (choć w innych uwarunkowaniach), i co oceniła zgodnie z prawdą materialną.

W tej sytuacji skarżący wniósł o stwierdzenie nieważności decyzji Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] czerwca 2008 r. na podstawie art. 156 K.p.a., a więc podjął w trybie nadzwyczajnym próbę weryfikacji decyzji dotkniętych – w jego ocenie - wadami kwalifikowanymi. Objętej tym wnioskiem decyzji Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] listopada 2008 r. zarzucił bliżej niesprecyzowane naruszenie art. 156 K.p.a. oraz naruszenie art. 154 § 1 p.p.s.a., związane z zarzutem niewykonania przez Ministra wyroku WSA w Warszawie z dnia 18 kwietnia 2007 r., sygn. akt VI SA/Wa 1911/06.

Zarzut naruszenia zaskarżoną decyzją art. 154 § 1 p.p.s.a., związany z zarzutem niewykonania przez Ministra wyroku WSA w Warszawie z dnia 18 kwietnia 2007 r., sygn. akt VI SA/Wa 1911/06, jest w sposób oczywisty nietrafny, gdyż dotyczy niewykonania wyroku w razie bezczynności organu, a Minister Sprawiedliwości nie pozostawał w tej sprawie w bezczynności i podjął działania zmierzające do wykonania ww. wyroku WSA W Warszawie.

Postępowanie w sprawie nieważności decyzji (w rozpatrywanym przypadku Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] czerwca 2008 r.) uchylającej uchwałę nr [...] z dnia [...] maja 2006 r. Komisji Egzaminacyjnej, którą stwierdzono negatywny wynik egzaminu adwokackiego i umorzono postępowanie w sprawie, ma niewątpliwie odrębny charakter niż postępowanie w przedmiocie – najogólniej biorąc – ustalenia wyniku egzaminu adwokackiego. Różni je m.in. przedmiot i podstawy postępowania, przesłanki rozstrzygnięcia, tryb postępowania itp. W szczególności postępowanie w sprawie nieważności decyzji ustalającej negatywny wynik egzaminu adwokackiego (i umarzającej postępowanie w tej sprawie) nie może być traktowane jako kontynuacja weryfikacji wyniku egzaminu adwokackiego.

Decyzją Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] listopada 2008 r. utrzymano w mocy decyzję z dnia [...] października 2008 r. Ministra Sprawiedliwości o odmowie stwierdzenia nieważności decyzji z dnia [...] czerwca 2008 r., którą organ ten uchylił w całości uchwałę nr [...] z dnia [...] maja 2006 r. Komisji Egzaminacyjnej, ustalającą negatywny wynik egzaminu adwokackiego skarżącego i umorzył postępowanie.

Powołana wyżej decyzja z dnia [...] czerwca 2008 r. została niewątpliwie wydana przez Ministra Sprawiedliwości. Nie ulega zatem wątpliwości, że zgodnie z art. 157 § 1 i § 3 K.p.a. ten organ był właściwy do zajęcia stanowiska w sprawie nieważności powołanych wyżej decyzji, a w szczególności – do odmowy wszczęcia postępowania w sprawie nieważności decyzji. Orzekając w tej kwestii Minister Sprawiedliwości nie uwzględnił jednak, że podejmując decyzję z dnia [...] czerwca 2008 r. nie mógł już odwołać się do normy prawa materialnego, z której wynika, że miał on odpowiednie kompetencje w procesie egzaminacyjnym, że mógł występować w tym procesie jako organ kontrolujący wyniki takich egzaminów. Z tej też przyczyny odmowa stwierdzenia nieważności decyzji Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] czerwca 2008 r. decyzję z dnia [...] października 2008 r. Ministra Sprawiedliwości była niezasadna, podobnie jak utrzymująca ją w mocy decyzja Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] listopada 2008 r.

W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270, z późn. zm.) orzekł jak w sentencji wyroku.

Na podstawie art. 152 powołanej ustawy orzeczono, że uchylone decyzje nie podlegają wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku.

O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 powołanej ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.