Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt I SA/Lu 611/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2022-02-16 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 47 ust. 1 pkt 1, ust. 2a, ust. 2e
journal: Dz.U. 2020 poz 266
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - t.j.
article: art. 31 zo ust. 2, art. 31 zp ust. 1 i 2, art. 31 zq ust. 1- ust. 3
journal: Dz.U. 2020 poz 374
law: Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych  chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Halina Chitrosz-Roicka Sędziowie WSA Monika Kazubińska-Kręcisz (sprawozdawca) WSA Andrzej Niezgoda Protokolant Starszy asystent sędziego Karolina Orłowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 lutego 2022 r. sprawy ze skargi M. L. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] znak [...] w przedmiocie odmowy prawa do zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] sierpnia 2021r. nr [...].


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] Prezes Inne, po ponownym rozpoznaniu sprawy M. L. (płatnika, skarżącego, strony), utrzymał w mocy decyzję Zakładu z dnia [...] sierpnia 2020 r. odmawiającą płatnikowi prawa do zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek na własne obowiązkowe ubezpieczenia emerytalne i rentowe oraz wypadkowe, ubezpieczenie zdrowotne za okres marzec 2020 r., kwiecień 2020 r., maj 2020 r.

W uzasadnieniu decyzji wskazano, że wnioskiem z [...] kwietnia 2020 r. płatnik zwrócił się o zwolnienie z obowiązku opłacenia składek za okres marzec, kwiecień i maj 2020 r. W wyniku analizy jego konta Zakład ustalił, że nie dopełnił on obowiązku złożenia dokumentów rozliczeniowych ZUS DRA za wskazany we wniosku okres w ustawowym terminie. W dniu [...] r. Zakład wydał decyzję odmawiającą prawa do zwolnienia.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy płatnik podniósł, że deklaracja rozliczeniowa za styczeń 2020r. złożona została w ustawowym terminie i nie miał obowiązku składania deklaracji za kolejne miesiące. Wskazał, że [...] lipca 2020 r. złożył zaległe deklaracje i wniósł o przywrócenie terminu do ich złożenia.

Płatnik prowadzi działalność fotograficzną, która jest związana wyłącznie z obsługą imprez kulturalnych i rozrywkowych. Z powodu epidemii COVID-19 nie mógł świadczyć usług.

Prezes ZUS nie uwzględnił podniesionych argumentów. Wskazując na art. 47 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2020 poz. 266; dalej: u.s.u.s.) podał, że deklarację rozliczeniową płatnik winien przekazać do ZUS do 10 dnia następnego miesiąca. Płatnik nie spełnił warunku do zwolnienia z obowiązku składania deklaracji rozliczeniowej, określonego w art. 47 ust 1 ww. ustawy. Dokumenty rozliczeniowe za okres objęty wnioskiem zostały zatem złożone po ustawowym terminie. Zgodnie bowiem z art. 31 zq pkt. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r., poz. 374 ze zm., dalej ustawa o COVID-19), warunkiem zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek jest przesłanie deklaracji rozliczeniowych należnych za miesiące marzec, kwiecień, maj 2020 r. nie później niż do dnia 30 czerwca 2020 r., chyba że płatnik składek zwolniony jest z obowiązku ich składania.

W odniesieniu do wniosku o przywrócenie terminu do złożenia deklaracji organ podał, że termin do ich złożenia jest terminem ustawowym. Oznacza to, że nie może on być przedłużany, przywracany ani skracany. Upływ tego terminu Zakład musi uwzględnić z urzędu.

Organ odwoławczy wskazał, że z uwagi na przygotowywane przez rząd zmiany w ustawie o delegowaniu pracowników w ramach świadczenia usług oraz niektórych innych ustaw w art. 10 (Dz.U. z 2020 poz. 1423), pismem z [...] września 2020 r. (doręczonym [...].09.2020 r.) zawiadomiono płatnika o wyznaczeniu nowego terminu załatwienia sprawy. Ponowna analiza sprawy potwierdziła jednak, że dokumenty rozliczeniowe złożono dopiero w dniu [...] lipca 2020 r., to zaś spowodowało, że nie spełniono podstawowego warunku decydującego o możliwości przyznania prawa do zwolnienia z obowiązku opłacania składek. Zakład podkreślił, że nie dysponuje informacjami o istnieniu innych podstaw do udzielenia ulgi.

W skardze na powyższą decyzję M. L. wniósł o:

1) przywrócenie terminu do złożenia odwołania od decyzji ZUS z dnia [...].;

2) uchylenie lub zmianę zaskarżonej decyzji ZUS.

W uzasadnieniu podniósł, że decyzję ZUS otrzymał w dniu [...]. Wcześniej jej nie otrzymał. Dowiedział się o decyzji po kontakcie z Inspektoratem ZUS w B. w sprawie wyjaśnień dotyczących upomnienia.

Skarżący wskazał, że prowadził działalność gospodarczą pod firmą "A" M. L. do dnia [...] września 2020r. Za styczeń 2020r płatnik złożył deklarację DRA, a zatem za następne m-ce nie było takiego obowiązku. Za płatników zwolnionych z obowiązku sporządzania deklaracji DRA, sporządza je ZUS.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej odrzucenie, popierając jednocześnie stanowisko prezentowane w decyzji.

Wskazał, że zaskarżona decyzja została doręczona skarżącemu w trybie art. 44 k.p.a. w dniu [...] listopada 2020 r. Skarżący złożył natomiast skargę w dniu [...] grudnia 2020 r. (data nadania pisma – [...] grudnia 2020 r.).

Postanowieniem z dnia [...] grudnia 2021 r. tut. Sąd odrzucił wniosek skarżącego o przywrócenie terminu do wniesienia skargi stwierdzając, że skarżący nie uchybił temu terminowi (skarga została złożona terminowo).

Wojewódzki Sąd Administracyjny [...] zważył, co następuje:

Skarga jest uzasadniona, czego skutkiem jest wyeliminowanie z obrotu prawnego zarówno decyzji zaskarżonej, jak i ją poprzedzającej. Obie bowiem decyzję obarczone są tymi samymi deficytami, które wykluczają pozytywną ocenę ich legalności.

Zgodnie z art. 31 zo ust. 2 ustawy COVID-19, w brzmieniu obowiązującym na dzień złożenia wniosku, na wniosek płatnika składek, będącego osobą prowadzącą pozarolniczą działalność, o której mowa w art. 8 ust. 6 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, zwanej dalej "osobą prowadzącą pozarolniczą działalność", opłacającego składki wyłącznie na własne ubezpieczenia społeczne lub ubezpieczenie zdrowotne, zwalnia się z obowiązku opłacenia nieopłaconych należności z tytułu składek na jego obowiązkowe ubezpieczenia emerytalne i rentowe oraz wypadkowe, dobrowolne ubezpieczenie chorobowe, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy, należne za okres od dnia 1 marca 2020 r. do dnia 31 maja 2020 r., jeżeli prowadził działalność przed dniem 1 kwietnia 2020 r. i przychód z tej działalności w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych uzyskany w pierwszym miesiącu, za który jest składany wniosek o zwolnienie z opłacania składek, o którym mowa w art. 31zp ust. 1, nie był wyższy niż 300% prognozowanego przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia brutto w gospodarce narodowej w 2020 r. Stosownie do treści art. 31zp ust. 1 i 2 cyt. ustawy, wniosek o zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo, należnych za okres od dnia 1 marca 2020 r. do dnia 31 maja 2020 r., zwany dalej "wnioskiem o zwolnienie z opłacania składek", płatnik składek przekazuje do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, nie później niż do dnia 30 czerwca 2020 r.

Stosownie do art. 31zq ust. 1 ustawy COVID-19, za marzec, kwiecień i maj 2020r. płatnik składek zobowiązany jest przesyłać deklaracje rozliczeniowe lub imienne raporty miesięczne na zasadach i w terminach określonych w przepisach ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, chyba że zgodnie z tymi przepisami zwolniony jest z obowiązku ich składania.

ZUS zwalnia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo, w terminie nie dłuższym niż 30 dni od dnia przesłania deklaracji rozliczeniowej lub imiennych raportów miesięcznych należnych za ostatni miesiąc wskazany we wniosku o zwolnienie z opłacania składek, a w przypadku gdy płatnik składek zwolniony jest z obowiązku ich składania - w terminie nie dłuższym niż 30 dni od terminu, w którym powinna być opłacona składka za ostatni miesiąc wskazany we wniosku o zwolnienie z opłacania składek (art. 31zq ust. 2 ustawy COVID-19).

Warunkiem zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo, jest przesłanie deklaracji rozliczeniowych lub imiennych raportów miesięcznych należnych za marzec, kwiecień i maj 2020 r. nie później niż do dnia 30 czerwca 2020 r., chyba że płatnik składek zwolniony jest z obowiązku ich składania (art. 31 zq ust. 3 ustawy COVID-19).

Zwolnieniu z obowiązku opłacania podlegają należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo, znane na dzień rozpatrzenia wniosku o zwolnienie z opłacania składek (art. 31zq ust. 4 ustawy COVID-19). ZUS informuje płatnika składek o zwolnieniu z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w ust. 2 (art. 31zq ust. 5 ustawy COVID-19). W przypadku płatnika składek, który utworzył profil informacyjny w systemie teleinformatycznym ZUS, informacja o której mowa w ust. 5, udostępniana jest wyłącznie na tym profilu (art. 31zq ust. 6 ustawy COVID-19). Odmowa zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo, następuje w drodze decyzji (art. 31zq ust. 7 ustawy COVID-19). Od decyzji o odmowie zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o której mowa w ust. 7, płatnikowi składek przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy, na zasadach dotyczących decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra. Do wniosku stosuje się odpowiednio przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego dotyczące odwołań od decyzji oraz ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (art. 31 zq ust. 8 ustawy COVID-19).

Z akt sprawy wynika, że organ na podstawie zapisów konta płatnika przyjął, iż skarżący nie złożył stosownych dokumentów ZUS-DRA i ZUS -DRA II w terminie do 30 czerwca 2020r., a zatem – według oceny organu - nie dopełnił warunków formalnych z art. 31zq ust. 3 ustawy COVID-19. Równocześnie brak jest jakiegokolwiek wskazania w aktach administracyjnych, by skarżący przed upływem terminu, o którym mowa, był wzywany przez organ do złożenia brakujących dokumentów lub też uprzedzany o skutkach ich niezłożenia.

Skarżący podniósł nadto, że do chwili wystąpienia o ulgę dokumenty podlegały "klonowaniu" i korzystał z automatycznego zwolnienia z ich składania za kolejne miesiące. Za styczeń 2020 r. złożono właściwe deklaracje w terminie, przez co płatnik pozostawał w przeświadczeniu, że dopełnił warunków wynikających z ulgi Mały ZUS. Za marzec – maj 2020 r. skarżący złożył natomiast deklaracje w dniu [...] lipca 2020 r., po informacji uzyskanej przez pracownika w rozmowie telefonicznej odbytej z przedstawicielem ZUS na początku lipca 2020 r. (w aktach sprawy brak jest notatki urzędowej z odbytej rozmowy).

Jak już podniesiono, przepis art. 31zq ust. 3 ustawy COVID-19 określa zasady, na jakich przyznane może zostać zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek. Wynika z niego, że warunkiem zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo, jest przesłanie deklaracji rozliczeniowych lub imiennych raportów miesięcznych należnych za marzec, kwiecień i maj 2020 r. nie później niż do dnia 30 czerwca 2020 r., chyba że płatnik składek zwolniony jest z obowiązku ich składania.

Do postępowania zakończonego zaskarżoną decyzją, z mocy art. 180 k.p.a. oraz art. 123 u.s.u.s., miały zastosowanie przepisy k.p.a. Przepis art. 77 § 1 k.p.a. stanowi, że organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Materiał dowodowy zebrany w sprawie powinien być kompletny, tj. dotyczący wszystkich okoliczności faktycznych, które mają znaczenie dla merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy, a zatem konieczne jest zgromadzenie i przeprowadzenie z urzędu dowodów, które pozwolą rozstrzygnąć sprawę w kontekście znajdujących zastosowanie przepisów prawa materialnego. Zgodnie zaś z art. 77 § 4 zd. drugie k.p.a., fakty znane organowi z urzędu należy zakomunikować stronie. Dopiero na podstawie całokształtu materiału dowodowego organ ocenia, czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 k.p.a.). Z kolei przepis art. 107 § 1 pkt 6 k.p.a. nakazuje, by decyzja administracyjna zawierała m.in. uzasadnienie faktyczne i prawne. W myśl art. 107 § 3 k.p.a. uzasadnienie faktyczne decyzji zawiera w szczególności wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Uzasadnienie faktyczne i prawne jest ważnym elementem decyzji, bowiem przedstawia tok rozumowania organu, który doprowadził do wydanego rozstrzygnięcia. Ponadto odpowiednie ujawnienie procesu decyzyjnego w sferze podstawy faktycznej i prawnej rozstrzygnięcia stanowi jedną z gwarancji prawidłowej realizacji zasady przekonywania wynikającej z art. 11 k.p.a. Uzasadnienie decyzji powinno umożliwiać kontrolę poprawności jej rozstrzygnięcia, w tym również przez Sąd, który nie zastępuje organu w podaniu motywów uzasadnienia decyzji o oznaczonej treści.

Sąd orzeka przy tym na podstawie akt sprawy, których częścią są akta administracyjne przesłane wraz ze skargą przez organ. Akta te są zbiorem dokumentów odzwierciedlających przebieg postępowania przed organem. Winny one obrazować wszystkie czynności podejmowane w toku postępowania. Oznacza to obowiązek dołączenia i zabezpieczenia w aktach wszystkich dokumentów stanowiących dowody, pism wymienianych pomiędzy stronami, jak też notatek urzędowych np. z przeprowadzonych rozmów telefonicznych lub osobistych z pracownikiem organu.

Z analizy stanowiska skarżącego, podawanych przez niego okoliczności w konfrontacji z zakresem dokumentów przedstawionych w aktach ZUS wynika, że nie przedstawiają one pełnego obrazu sytuacji związanej z rozpoznaniem wniosku. Brak jest w nich np. notatki urzędowej z odbytej rozmowy z pracownikiem organu na początku lipca 2020 r., w której pouczono skarżącego o konieczności złożenia deklaracji za miesiące luty – maj 2020 r. i w odpowiedzi na które w dniu [...] lipca 2020 r. złożył brakujące deklaracje rozliczeniowe. Do twierdzenia tego nie odniósł się organ ani w treści decyzji, ani w odpowiedzi na skargę. Jeśliby zaś przyjąć, że czynność ta stanowiła wezwanie do uzupełnienia dokumentów, to skarżący miał pełne prawo uznać, że terminowe wykonanie tego zobowiązania nie doprowadzi do skutków wskazanych w decyzji, tj. do odmowy udzielenia mu wnioskowanej ulgi. Stanowisko przeciwne powoduje bez wątpliwości naruszenie zasady zaufania do organu, podobnie zresztą jak nieujawnianie pełnej dokumentacji sprawy w aktach administracyjnych. Rozmowy telefoniczne i pouczenia udzielane przez pracowników organu, a zatem osoby reprezentujące organ w kontakcie z płatnikami, nie pozostają bez określonych konsekwencji dla praw i obowiązków płatników, a tym samym powinny być dokumentowane w aktach spraw i oceniane przez organ rozpoznający wniosek płatnika.

W niniejszej sprawie wskazano natomiast, że płatnik nie złożył w terminie ZUS-DRA i ZUS-DRA II za miesiąc luty 2020 r. w terminie do tego przewidzianym. Dopiero na podstawie tego dokumentu mógł być uznany za zwolnionego z obowiązku złożenia ZUS-DRA za kolejne miesiące 2020r., w tym za marzec, kwiecień i maj. W luty 2020 r. doszło bowiem do zmiany przepisów, co powodowało konieczność powtórzenia czynności deklaracyjnych ze stycznia 2020 r.

Zasady zwalniania z obowiązku składania deklaracji rozliczeniowych reguluje art. 47 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2020 r., poz. 266 ze zm. t.j.; dalej: u.s.u.s.). Zgodnie z art. 47 ust. 1 pkt 1 u.s.u.s., płatnik składek przesyła w tym samym terminie deklarację rozliczeniową, imienne raporty miesięczne oraz opłaca składki za dany miesiąc, z zastrzeżeniem ust. 1a, 2a i 2b, nie później niż do 10 dnia następnego miesiąca - dla osób fizycznych opłacających składkę wyłącznie za siebie. Dalsze części przepisu wskazują m.in. na okoliczności, w których przysługuje zwolnienie z obowiązku składania deklaracji rozliczeniowej lub imiennych raportów miesięcznych. I tak, zgodnie z art. 47 ust. 2a u.s.u.s., osoby prowadzące pozarolniczą działalność, opłacające składki wyłącznie za siebie lub osoby z nimi współpracujące, są zwolnione z obowiązku składania deklaracji rozliczeniowej lub imiennych raportów miesięcznych za kolejny miesiąc, jeżeli w ostatnio złożonej deklaracji rozliczeniowej lub imiennym raporcie miesięcznym zadeklarowały do podstawy wymiaru składek:

1) na ubezpieczenie społeczne – kwotę w wysokości najniższej podstawy wymiaru składek dla osób prowadzących pozarolnicza działalność, obowiązującej je i osoby z nimi współpracujące, zaś w przypadku osób, o których mowa w art. 18 ust. 1 ustawy z dnia 6 marca 2018 r. Prawo przedsiębiorców – obowiązującej osoby z nimi współpracujące, z zastrzeżeniem ust. 2g;

2) na ubezpieczenie zdrowotne – kwotę w wysokości najniższej podstawy wymiaru określonej w art. 18 ust. 2 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz.U. z 2018 r., poz. 1510 ze zm.), obowiązującej je i osoby z nimi współpracujące, i nie nastąpiła żadna zmiana w stosunku do miesiąca poprzedniego, z zastrzeżeniem ust. 2c.

Ponadto, zgodnie z art. 47 ust. 2e u.s.u.s. osoby wymienione w art. 7 opłacające składki wyłącznie za siebie, są zwolnione z obowiązku składania deklaracji rozliczeniowej za kolejny miesiąc, jeżeli w ostatnio złożonej deklaracji rozliczeniowej zadeklarowały do podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne – kwotę w wysokości określonej w art. 18 ust. 7.

Skarżący nie zaprzeczył, że za marzec, kwiecień i maj 2020 r. nie złożył deklaracji rozliczeniowych we wskazanych w ustawie terminach. Złożył je dopiero w dniu [...] lipca 2020 r., gdy w rozmowie telefonicznej pouczyła go o tym pracownica organu. Przedwczesnym jednak w ocenie Sądu jest stwierdzenie, że z tego względu nie przysługuje mu prawo do zwolnienia z opłacania składek za marzec, kwiecień i maj 2020 r., zważywszy w szczególności na całkowicie zignorowany przez organ przepis art. 15 znnnnn2 ustawy COVID-19 i wypływające z niego obowiązki organu, odnoszące się – wbrew stanowisku organu - nie tylko do terminów procesowych, ale i materialnych (przepis ten znajduje zastosowania do całego okresu trwania pandemii i zastępuje uchylony z dniem 23 maja 2020 r. przepis art. 15 zzr tej ustawy, który w okresie od 14 marca 2020 r. zawieszał bieg terminów prawa administracyjnego, a zatem strona w okresie obowiązywania tego uregulowania miała prawo nie czuć się nawet zobowiązana do wykonywania obowiązku, o którym mówi w decyzji organ). Skarżący złożył wniosek o zwolnienie z opłacania składek w dniu [...] kwietnia 2020 r., a zatem daleko przed terminem złożenia dokumentów, który upływał 30 czerwca 2020 r.

Organy administracji publicznej obowiązane są zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań (art. 10 § 1 k.p.a.). Mogą odstąpić od zasady określonej w § 1 tylko w przypadkach, gdy załatwienie sprawy nie cierpi zwłoki ze względu na niebezpieczeństwo dla życia lub zdrowia ludzkiego albo ze względu na grożącą niepowetowaną szkodę materialną (art. 10 § 2 k.p.a.). Organ administracji publicznej obowiązany jest utrwalić w aktach sprawy, w drodze adnotacji, przyczyny odstąpienia od zasady określonej w § 1 (art. 10 § 3 k.p.a.). Zgodnie zaś z art. 79a § 1 k.p.a. w postępowaniu wszczętym na żądanie strony, informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. Przepis ten stanowi konkretyzację i uzupełnienie obowiązków wynikających z art. 10 § 1 k.p.a., a jego celem jest zapobieganie sytuacjom, w których strona dysponuje dodatkowymi dowodami na okoliczności istotne dla wykazania zasadności jej żądania albo może je łatwo uzyskać, a z powodu braku odpowiedniej wiedzy o potrzebnych dowodach bądź o sposobie oceny wcześniej przedstawionych dowodów - nie korzysta z takiej możliwości. Chodzi przy tym o to, aby strona nie została zaskoczona negatywnym rozstrzygnięciem sprawy oraz zmuszona do zaskarżenia decyzji i przedstawiania tych dodatkowych dowodów dopiero na etapie postępowania odwoławczego (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z 23 maja 2019 r., sygn. akt II SA/Sz 239/19).

Jak wynika z danych powszechnie dostępnych (komunikat ZUS z [...] kwietnia 2020r., dostępny na stronie internetowej www.zus.pl w zakładce "Aktualności"), ZUS od dnia 4 maja 2020 r. przywrócił standardową obsługę klientów w placówkach ZUS, zachęcając jedynie do załatwiania spraw w ZUS "bez wychodzenia z domu", przez elektroniczny portal Platformy Usług Elektronicznych. Zatem organ od [...] maja 2020 r. powinien był realizować w sprawie uregulowaną w art. 10 k.p.a. zasadę czynnego udziału strony w toku prowadzonego postępowania w sprawie. W ocenie Sądu, zamieszczenie na stronie internetowej ZUS komunikatu, iż jednym z warunków zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek jest przesłanie deklaracji rozliczeniowych i imiennych raportów miesięcznych należnych za marzec, kwiecień i maj 2020 r., nie później niż do 30 czerwca 2020 r. chyba, że płatnik składek zwolniony jest z obowiązku ich składania, nie wyczerpuje ciążącego na organie obowiązku indywidualnego, w konkretnej sprawie, poinformowania strony o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów (por. wyrok WSA w Poznaniu z 25 sierpnia 2021 r., sygn. akt III SA/Po 306/21).

Powyższe uchybienie organu świadczy równocześnie o naruszeniu obowiązku, którym mowa w art. 9 k.p.a. (zasada informowania) oraz art. 79a § 1 k.p.a., tj. wyjaśnienia stronie przed wydaniem decyzji przesłanek, które nie zostały spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. Przed wydaniem decyzji z [...] r. i 16 [...]., ZUS nie wyjaśnił skarżącemu skutków nieprzedłożenia deklaracji rozliczeniowych za okres marzec - maj 2020 r., a jeśli tak się nawet stało w opisywanej w pismach skarżącego rozmowie telefonicznej, to nastąpiło to już po terminie wskazanym w art. 31 zq ust. 3 ustawy COVID-19.

W ocenie Sądu (a takie stanowisko zajmują sądy administracyjne w sprawach analogicznych), również przepis art. 77 § 4 k.p.a. zobowiązywał ZUS do zakomunikowania stronie faktów znanych organowi z urzędu, a które nie wymagają dowodu. Przepis ten stanowi, że fakty powszechnie znane oraz fakty znane organowi z urzędu nie wymagają dowodu. Fakty znane organowi z urzędu należy zakomunikować stronie. Jeżeli więc ZUS - na podstawie posiadanych dokumentów ubezpieczeniowych - posiadał wiedzę, że skarżący nie złożył wymaganych deklaracji rozliczeniowych, a nie jest zwolniony z obowiązku ich składania, powinien był zakomunikować to stronie przed upływem ustawowego terminu określonego przepisem art. 31zq ust. 3 ustawy COVID-19, tj. przed 30 czerwca 2020 r. Było to przecież możliwe, zważywszy na fakt złożenia wniosku w dniu [...] kwietnia 2020 r. Wykonanie przez organ powyższych obowiązków było o tyle istotne, że gdyby nastąpiło jeszcze przed upływem terminu, skarżący bez wątpliwości miałaby szansę terminowo przedstawić wymaganą dokumentację rozliczeniową, spełniając wymóg określony w art. 31zq ust. 3 ustawy COVID-19. Tymczasem zaniedbanie organu obciążyło wyłącznie skarżącego.

Stwierdzić zatem trzeba, że naruszenie przez organ przepisów art. 9, art. 10 § 1, art. 79a § 1 i art. 77 § 4 k.p.a. mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

W świetle powyższego niezbędnym jest powtórzenie postępowania, celem wykazania i wyjaśnienia przez ZUS, na podstawie jakich przepisów prawa i w oparciu o jakie dowody przyjął, że na skarżącym w całym okresie, którego dotyczy wniosek ciążył obowiązek złożenia deklaracji rozliczeniowych, którego ten nie wykonał. Organ wyjaśni też, czy przed 30 czerwca 2020 r. informował skarżącego o skutkach niezłożenia wymaganej dokumentacji rozliczeniowej i czy wzywał go do uzupełnienia tego braku (nawet jeśli wezwanie to zostało wystosowane po 30 czerwca 2020 r.). Rozważy zastosowanie art. 15 zzzzzn2 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 ustawy COVID-19 (Dz.U. poz. 2255), który – co już wskazano - stosuje się do całego okresu obowiązywania stanu pandemii.

Z tych względów Sąd, z uwagi na naruszenie powołanych wyżej przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 135 p.p.s.a. uchylił w zaskarżonej części zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Zakładu z [...] r.