Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt II SA/Wa 498/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2022-09-15 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6191 Żołnierze zawodowi
Skarżony organ: Minister Obrony Narodowej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżone postanowienie

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Maciejuk, Sędzia WSA Danuta Kania, Asesor WSA Michał Sułkowski (spr.), po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 15 września 2022 r. sprawy ze skargi P.K. na postanowienie Ministra Obrony Narodowej z dnia [...] stycznia 2022 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy 1. uchyla zaskarżone postanowienie; 2. zasądza od Ministra Obrony Narodowej na rzecz skarżącego P.K. kwotę 497 zł (słownie: czterystu dziewięćdziesięciu siedmiu złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Minister Obrony Narodowej decyzją z [...] grudnia 2021 r. nr [...], na podstawie art. 104 § 1 K.p.a. oraz art. 16 pkt 1 i art. 22 ust. 6 ustawy z dnia 11 kwietnia 2003 r. o świadczeniach odszkodowawczych przysługujących w razie wypadków i chorób pozostających w związku ze służbą wojskową (dalej "ustawa odszkodowawcza"), odmówił P.K. przyznania jednorazowego odszkodowania z tytułu śmierci ojca [...] T.K. w dniu [...] kwietnia 1996 r. pozostającej w związku ze służba wojskową.

P.K. wniósł do Ministra Obrony Narodowej wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją z [...] grudnia 2020 r. nr [...].

Minister Obrony Narodowej postanowieniem z [...] stycznia 2022 r. nr [...], na podstawie art. 127 § 3 i art. 134 K.p.a., stwierdził niedopuszczalność wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. W uzasadnieniu wywiódł, że sprawy objęte postanowieniami ustawy odszkodowawczej nie podlegają kontroli w trybie administracyjnym, lecz podlegają kognicji sądów powszechnych. W przypadku jednak decyzji wydanej w trybie art. 16 ustawy odszkodowawczej oraz decyzji odmownej wydanej w tym trybie, zgodnie z art. 22 ust. 6 ustawy odszkodowawczej, odwołanie do sądu pracy i ubezpieczeń społecznych nie przysługuje. Minister Obrony Narodowej zauważył, że decyzja z [...] grudnia 2021 r. zawiera stosowne pouczenie w tym zakresie. Tym samym w jego ocenie, wobec jednoznacznego brzmienia przepisów ustawy odszkodowawczej, w których nie przewidziano możliwość zaskarżenia decyzji wydanej w trybie art. 16, a w konsekwencji braku przesłanek przedmiotowych dopuszczalności środka zaskarżenia, wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy jest niedopuszczalny.

P.K. reprezentowany przez radcę prawnego 23 lutego 2022 r. (karta nr 12 akt sądowych) wniósł skargę na postanowienie Ministra Obrony Narodowej z [...] stycznia 2022 r. nr [...], zarzucając naruszenie:

1. art 22 ust. 6 w zw. z art. 9 ustawy odszkodowawczej poprzez błędną wykładnie i w efekcie uznanie, że skoro w przypadku decyzji wydanej w trybie art. 16 ustawy odszkodowawczej oraz decyzji odmownej wydanej w tym trybie, zgodnie z art. 22 ust 6 tej ustawy, odwołanie do sądu pracy i ubezpieczeń społecznych nie przysługuje, to brak jest przesłanek przedmiotowych dopuszczalności środka zaskarżenia, a wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy jest niedopuszczalny;

2. art. 45 ust. 1 w zw. z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej poprzez błędną wykładnię i w efekcie uznanie, że sprawa objęta wnioskiem skarżącego nie zasługuje na rozpatrzenie przez właściwy, niezależny, bezstronny sąd, poprzez stwierdzenie niedopuszczalności wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, co wiąże się z nierespektowaniem zasady demokratycznego państwa prawnego;

3. art. 127 § 3 w zw. z art. 144 K.p.a. i art. 9 ustawy odszkodowawczej poprzez uznanie, że od decyzji Ministra Obrony Narodowej z [...] grudnia 2021 r. nr [...] w sprawie odmowy przyznania skarżącemu jednorazowego odszkodowania w trybie art. 16 pkt 1 ustawy odszkodowawczej nie przysługuje skarżącemu wniosek do Ministra Obrony Narodowej o ponowne rozpatrzenie sprawy.

Podnosząc powyższe zarzuty, skarżący wniósł o:

1. uchylenie zaskarżonego postanowienia;

2. zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych;

3. rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.

Minister Obrony Narodowej wniósł o oddalenie skargi. Stwierdził, że w zakresie decyzji, o której mowa w art. 16 ustawy odszkodowawczej przepisy są jasne i w pełny sposób regulują materię objętą tym przepisem, zatem nie ma podstaw do uzupełniającego stosowania K.p.a. Minister skonstatował, że w przypadku decyzji w sprawach o podwyższenie odszkodowania w sytuacjach szczególnych, w tym decyzji odmownych, ustawodawca w jednoznaczny sposób wyłączył uprawnienie do odwołania do sądu pracy i ubezpieczeń społecznych, nie przewidując przy tym innego trybu zaskarżania. W ocenie organu, biorąc pod uwagę, że świadczenie przyznawane na podstawie art. 16 ustawy odszkodowawczej jest ze swej istoty dodatkowe, uzupełniające i ściśle związane ze świadczeniem przyznawanym na zasadach ogólnych, oraz którego kryterium przyznania zależy od wyjątkowości sytuacji uprawnionego, regulacja wyłączająca prawo kontroli takiej decyzji zarówno w toku postępowania administracyjnego, jak i przed sądami administracyjnymi lub powszechnymi, nie może zostać uznana za naruszenie praw skarżącego wynikających z Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej lub z przepisów ustawowych.

Minister zwrócił też uwagę, że skarżący nie występował z wnioskiem o przyznanie świadczenia odszkodowawczego wskazanego w art. 13 ustawy odszkodowawczej, nie posiada więc ustalonego prawa do jednorazowego odszkodowania, co – jak wyjaśniono w decyzji z [...] grudnia 2021 r. nr [...]

– wyklucza możliwość zwiększenia odszkodowania na podstawie art. 16 pkt 1 ustawy odszkodowawczej.

Minister wskazał też, że skarżący skorzystał w sprawie z następujących środków prawnych:

1. wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, po rozpatrzeniu którego zostało wydane zaskarżone postanowienie;

2. wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji odmawiającej przyznania odszkodowania, po rozpatrzeniu którego została wydana decyzja Ministra Obrony Narodowej z [...] lutego 2022 r. nr [...];

3. wniosku o stwierdzenie nieważności zaskarżonego postanowienia;

4. wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją Ministra Obrony Narodowej z [...] lutego 2022 r. nr [...] połączonego z wnioskiem o "analizę decyzji pod kątem art. 145 § 1 pkt 4 K.p.a.".

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

W pierwszej kolejności należy przypomnieć, że przedmiotową skargę wniesiono 23 lutego 2022 r. i zauważyć, że wniosek skarżącego o stwierdzenie nieważności skarżonego postanowienia wpłynął do Ministra Obrony Narodowej 4 marca 2022 r. (karta nr 127 akt postępowania administracyjnego). W tej sytuacji nie stwierdzono podstaw do zawieszenia postępowania sądowoadministracyjnego na podstawie art. 56 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329 ze zm. – dalej powoływana jako "P.p.s.a."), zgodnie z którym, w razie wniesienia skargi do sądu po wszczęciu postępowania administracyjnego w celu zmiany, uchylenia, stwierdzenia nieważności aktu lub wznowienia postępowania, postępowanie sądowe podlega zawieszeniu.

Materialnoprawną podstawę decyzji Ministra Obrony Narodowej z [...] grudnia 2021 r. nr [...] stanowił art. 16 pkt 1 ustawy z dnia 11 kwietnia 2003 r. o świadczeniach odszkodowawczych przysługujących w razie wypadków i chorób pozostających w związku ze służbą wojskową (Dz. U. z 2017 r. poz. 1950 – stan prawny na dzień wydania powołanej decyzji; dalej powoływana jako "ustawa odszkodowawcza"). Należy zatem wskazać, że zgodnie z art. 16 ustawy odszkodowawczej, w szczególnie uzasadnionych przypadkach Minister Obrony Narodowej może przyznać: 1) żołnierzowi albo członkowi rodziny zmarłego żołnierza

- jednorazowe odszkodowanie wyższe niż określone w art. 11 i 13; 2) członkowi rodziny zmarłego żołnierza niespełniającemu warunków wymaganych do uzyskania renty rodzinnej albo innej osobie bliskiej - jednorazowe odszkodowanie na zasadach określonych w art. 13; 3) członkom rodziny żołnierza, który zaginął w czasie pełnienia czynnej służby wojskowej - jednorazowe odszkodowanie w wysokości określonej w art. 13.

Powołana regulacja została zawarta w rozdziale 2 ustawy odszkodowawczej "Jednorazowe odszkodowanie". Jednorazowe odszkodowanie jest jednym z dwóch (obok odszkodowania za przedmioty osobistego użytku) przewidzianych w tej ustawie świadczeń odszkodowawczych. Zasadniczo przysługuje ono żołnierzowi, który wskutek wypadku pozostającego w związku z pełnieniem czynnej służby wojskowej, albo choroby powstałej w związku ze szczególnymi właściwościami lub warunkami służby wojskowej doznał stałego lub długotrwałego uszczerbku na zdrowiu (art. 10 w zw. z art. 2 ust. 1 ustawy odszkodowawczej). W razie śmierci żołnierza wskutek wypadku lub choroby jednorazowe odszkodowanie przysługuje też członkom rodziny żołnierza wymienionym w art. 12 ustawy odszkodowawczej, w szczególności małżonkowi, z wyjątkiem przypadku orzeczonej separacji (pkt 1), czy dzieciom własnym, dzieciom drugiego małżonka, dzieciom przysposobionym oraz przyjętym na wychowanie i utrzymanie przed osiągnięciem pełnoletności wnukom, rodzeństwu i innym dzieciom, w tym również w ramach rodziny zastępczej, spełniającym w dniu śmierci żołnierza warunki wymagane do uzyskania renty rodzinnej (pkt 2).

Zasady określania wysokości jednorazowego odszkodowania przysługującego żołnierzowi określono w art. 11 ustawy odszkodowawczej. Wysokość ta została powiązana z przeciętnym wynagrodzeniem, procentem stałego lub długotrwałego uszczerbku na zdrowiu, a także uznaniem za całkowicie niezdolnego do pracy oraz niezdolnego do samodzielnej egzystencji. Zasady określenia wysokości jednorazowego odszkodowania przysługującego członkom rodziny zmarłego żołnierza określono z kolei w art. 13 ustawy odszkodowawczej. Została ona powiązana z przeciętnym wynagrodzeniem oraz liczbą osób uprawnionych do jednorazowego odszkodowania.

Stosownie do treści art. 14 w zw. z art. 3 pkt 3 ustawy odszkodowawczej, do ustalenia wysokości jednorazowego odszkodowania przyjmuje się przeciętne wynagrodzenie w gospodarce narodowej w poprzednim roku, ogłaszane do celów emerytalnych w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej "Monitor Polski" przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego, stosowane poczynając od drugiego kwartału każdego roku przez okres jednego roku obowiązujące w dniu wydania decyzji przyznającej odszkodowanie.

Jak wynika z art. 19 ust. 1 ustawy odszkodowawczej, okoliczności i przyczyny wypadku, któremu uległ żołnierz, ustalają organy wskazane przez Ministra Obrony Narodowej. Wedle natomiast art. 20 ust. 1 ustawy odszkodowawczej, o uszczerbku na zdrowiu żołnierza wskutek wypadku lub choroby, a także o związku śmierci żołnierza ze służbą wojskową wskutek wypadku lub choroby orzekają nieodpłatnie wojskowe komisje lekarskie. W myśl zaś art. 20 ust. 2 tej ustawy, o uznaniu za całkowicie niezdolnego do pracy oraz niezdolnego do samodzielnej egzystencji orzekają: 1) w odniesieniu do rencisty - wojskowe komisje lekarskie; 2) w odniesieniu do inwalidy - lekarz-orzecznik Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.

Jak z kolei wynika z art. 22 ust. 1 i ust. 2 ustawy odszkodowawczej, prawo do świadczenia odszkodowawczego i jego wysokość ustala, w drodze decyzji - co do zasady (z wyjątkiem wynikającym z art. 22 ust. 2 pkt 2 – przyp. Sądu) - szef wojewódzkiego sztabu wojskowego. Należy też zaznaczyć, że przy podejmowaniu decyzji w sprawie, w której pomimo dołożenia najwyższej staranności nie można ustalić okoliczności wypadku, któremu żołnierz uległ w warunkach zbliżonych do działań wojennych, właściwy organ, o którym mowa w ust. 1 i 2, rozstrzyga wątpliwości na korzyść poszkodowanego (art. 22 ust. 3 ustawy odszkodowawczej).

Zgodnie z art. 22 ust. 1 ustawy odszkodowawczej, od decyzji i postanowień organów, o których mowa w ust. 1 i 2, w sprawach odszkodowań przysługuje osobie zainteresowanej odwołanie do sądu pracy i ubezpieczeń społecznych, na zasadach i w terminach określonych w przepisach Kodeksu postępowania cywilnego.

Stosownie natomiast do treści art. 22 ust. 6 ustawy odszkodowawczej, od decyzji wydanej w trybie art. 16 oraz od decyzji odmownej wydanej w tym trybie odwołanie do sądu pracy i ubezpieczeń społecznych nie przysługuje.

Analiza powołanych przepisów ustawy odszkodowawczej prowadzi do wniosku, że ustalenie przez organ, o którym mowa w art. 22 ust. 1 lub 2 ustawy odszkodowawczej prawa do jednorazowego odszkodowania i jego wysokości stanowi konsekwencję spełnienia ściśle określonych w ustawie warunków nabycia prawa do świadczenia w określonej wysokości. Właśnie ten aspekt - zdeterminowanie prawa do odszkodowania i jego wysokości warunkami szczegółowo określonymi przez ustawodawcę - jest kluczowym dla rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy kryterium odróżniającym decyzje wydawane przez szefów wojewódzkich sztabów wojskowych (w przypadkach wymienionych w art. 22 ust. 2 pkt 2 przez Ministra Obrony Narodowej) od decyzji podejmowanych przez Ministra Obrony Narodowej na podstawie art. 16 ustawy odszkodowawczej. W drugim z wymienionych przypadków, źródłem uprawnienia nie jest bowiem spełnienie określonych warunków nabycia prawa do odszkodowania, lecz podjęta "w szczególnie uzasadnionych przypadkach" decyzja Ministra Obrony Narodowej. Jednorazowe odszkodowanie jest zatem przyznawane na podstawie art. 16 ustawy odszkodowawczej na zasadzie tzw. uznania administracyjnego. Posługując się sformułowaniem "w szczególnie uzasadnionych przypadkach" ustawodawca nie wskazał bowiem szczegółowych kryteriów, jakimi powinien kierować się Minister Obrony Narodowej, podejmując rozstrzygnięcie w przedmiocie przyznania jednorazowego odszkodowania.

Konsekwencją wywiedzionej wyżej różnicy pomiędzy jednorazowym odszkodowaniem, do którego prawo i którego wysokość ustala właściwy organ na zasadach ogólnych wynikających z ustawy odszkodowawczej, a jednorazowym odszkodowaniem przyznawanym w szczególnie uzasadnionych przypadkach przez Ministra Obrony Narodowej, jest "wyłączenie" w stosunku do decyzji wydawanych na podstawie art. 16 ustawy odszkodowawczej drogi odwoławczej przed sądami pracy i ubezpieczeń społecznych. Kontroli w postępowaniu sądowym przed sądem pracy i ubezpieczeń społecznych podlegają bowiem decyzje, które ustalają prawo do danego świadczenia i jego wysokość na podstawie ścisłych, z góry ustalonych przesłanek (warunków) wynikających z przepisów odnoszących się do tej materii, a co za tym idzie sytuujące się w kategorii decyzji jedynie ustalających prawo do świadczeń. Takiej kontroli nie mogą natomiast podlegać decyzje wydawane w ramach tzw. uznania administracyjnego, w przypadku których przedmiotem kontroli sądowej jest ocena, czy na podstawie przepisów prawnych dopuszczalne było wydanie decyzji uznaniowej, czy właściwy organ nie przekroczył granic uznania administracyjnego, czy uzasadnił rozstrzygnięcie sprawy dostatecznie zindywidualizowanymi przesłankami, i czy w sposób prawidłowy dostosował się do wymogów procedury administracyjnej (zob. też A. Kisielewicz, Emerytury i renty przyznawane w trybie szczególnym, Prawo Pracy 2001 r. nr 9, str. 5-6 oraz P. Szustakiewicz, Świadczenia wyjątkowe z zakresu ubezpieczeń społecznych, Radca Prawny 2007 r. nr 3, str. 62-63).

Uwzględniając z kolei powyższe, należy stwierdzić, że "wyłączenie" właściwość sądów pracy i ubezpieczeń społecznych w sprawach rozstrzyganych na podstawie art. 16 ustawy odszkodowawczej nie oznacza bynajmniej, że od decyzji wydawanych na podstawie tego przepisu nie przysługuje środek zaskarżania przewidziany w procedurze administracyjnej, którym zgodnie z art. 127 § 3 K.p.a. jest wniosek o ponowne rozpatrzenie.

Brzmienie art. 22 ust. 6 ustawy odszkodowawczej wprost potwierdza, że rozstrzygnięcie podejmowane przez Ministra Obrony Narodowej w oparciu o art. 16 tej ustawy następuje w prawnej formie decyzji administracyjnej, natomiast zgodnie z art. 9 ustawy odszkodowawczej, w sprawach nieuregulowanych w ustawie stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Skoro natomiast w przypadku decyzji Ministra Obrony Narodowej wydawanych w trybie art. 16 ustawy odszkodowawczej – odmiennie niż w przypadku wydawanych co do zasady przez szefów wojewódzkich sztabów wojskowych decyzji ustalających prawo do świadczeń odszkodowawczych i ich wysokości – w ustawie zawarto regulację, zgodnie z którą odwołanie do sądu pracy i ubezpieczeń społecznych nie przysługuje, to kwestia zaskarżenia tych decyzji została uregulowana w ustawie odszkodowawczej, ale tylko poprzez wyłączenie drogi odwoławczej przed sądem powszechnym, a nie poprzez wyłączenie możliwości zaskarżenia w ogóle. Co za tym idzie, do decyzji tej znajdują zastosowanie przepisy rozdziału 10 K.p.a., w tym wspomniany wyżej art. 127 § 3 K.p.a., zgodnie z którym, od decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra lub samorządowe kolegium odwoławcze nie służy odwołanie, jednakże strona niezadowolona z decyzji może zwrócić się do tego organu z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy; do wniosku tego stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji.

Sąd nie podziela tym samym stanowiska Ministra Obrony Narodowej, zgodnie z którym brzmienie art. 22 ust. 6 ustawy odszkodowawczej skutkuje brakiem możliwości zaskarżania decyzji wydanej w trybie art. 16 zarówno w toku postępowania administracyjnego, jak i przed sądem administracyjnym. Wskazany przepis wyłącza postępowanie odwoławcze przed sądem pracy i ubezpieczeń społecznych (z uwagi na uznaniowy charakter decyzji podejmowanej na podstawie art. 16 ustawy odszkodowawczej), ale nie pozbawia strony (osoby wnioskującej o przyznanie jednorazowego odszkodowania przez Ministra Obrony Narodowej w szczególnie uzasadnionych przypadkach) prawa zaskarżenia tej decyzji środkiem przewidzianym przez art. 127 § 3 K.p.a. i prawa do sądowoadministracyjnej kontroli decyzji Ministra.

W ocenie Sądu, za dopuszczalnością złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy w stosunku do decyzji wydawanych przez Ministra Obrony Narodowej na podstawie art. 16 ustawy odszkodowawczej przemawiają ponadto wnioski płynące z wykładni systemowej.

Otóż w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o świadczeniach odszkodowawczych przysługujących w razie wypadku lub choroby pozostających w związku ze służbą (Dz. U. z 2022 r. poz. 1032 – dalej powoływana jako "ustawa z dnia 4 kwietnia 2014 r."), która określa m.in. zasady i tryb przyznawania i wypłaty jednorazowego odszkodowania przysługującego w razie wypadku pozostającego w związku ze służbą lub choroby pozostającej w związku ze szczególnymi warunkami lub właściwościami służby funkcjonariuszom Policji, Straży Granicznej, Straży Marszałkowskiej, Państwowej Straży Pożarnej, Służby Ochrony Państwa, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Służby Celno-Skarbowej, a także członkom rodziny funkcjonariusza, który zmarł wskutek wypadku albo choroby (art. 1 pkt 1 lit. a oraz art. 2 powołanej ustawy), zawarto regulację odpowiadającą art. 16 ustawy odszkodowawczej. Zgodnie bowiem z art. 14 ustawy z dnia 4 kwietnia 2014 r., w szczególnie uzasadnionych przypadkach odpowiednio Prezes Rady Ministrów, minister właściwy do spraw finansów publicznych, minister właściwy do spraw wewnętrznych albo Szef Kancelarii Sejmu może: 1) podwyższyć jednorazowe odszkodowanie funkcjonariuszowi albo uprawnionemu członkowi rodziny, nie więcej jednak niż o 100% wysokości odszkodowania ustalonej na podstawie art. 11 i art. 12; 2) przyznać jednorazowe odszkodowanie: a) członkowi rodziny zmarłego funkcjonariusza niespełniającemu warunków wymaganych do uzyskania renty rodzinnej - do wysokości określonej w art. 12, b) uprawnionemu członkowi rodziny funkcjonariusza zaginionego w czasie pełnienia służby - w wysokości określonej w art. 12, c) uprawnionemu członkowi rodziny funkcjonariusza zmarłego wskutek przestępstwa, jeżeli zachodzi uzasadnione przypuszczenie, że jego śmierć pozostaje w związku ze służbą - do wysokości określonej w art. 12.

W ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r., podobnie jak w ustawie odszkodowawczej, zawarto przepis (art. 6), zgodnie z którym, do postępowań w sprawie przyznania świadczeń odszkodowawczych, w zakresie nieuregulowanym w ustawie, stosuje się przepisy K.p.a. Przewidziano też, że prawo do świadczeń odszkodowawczych i ich wysokość ustala się w drodze decyzji (art. 34 ust. 1), a od decyzji w sprawie świadczeń odszkodowawczych przysługuje odwołanie do sądu pracy i ubezpieczeń społecznych (art. 38 ust. 1 w zw. z art. 37 ust. 1).

W art. 37 ust. 2 i ust. 3 ustawy z dnia 4 kwietnia 2014 r. zawarto natomiast regulację, zgodnie z którą, jeżeli organ, o którym mowa w art. 34 ust. 2 (organ właściwy do wydania decyzji ustalającej prawo do świadczenia odszkodowawczego i jego wysokość – przyp. Sądu) uzna, że zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek, może przedstawić również, odpowiednio Marszałkowi Sejmu, Prezesowi Rady Ministrów, ministrowi właściwemu do spraw finansów publicznych albo ministrowi właściwemu do spraw wewnętrznych, wniosek o podwyższenie odszkodowania albo o jego przyznanie w wysokości określonej w art. 14, wraz z dokumentami zebranymi w sprawie, natomiast wymienione organy wydają decyzję w terminie 30 dni od dnia otrzymania wniosku.

Wreszcie w art. 38 ust. 3 ustawy z dnia 4 kwietnia 2014 r. przewidziano, że od decyzji, o której mowa w art. 37 ust. 3, przysługuje skarga do sądu administracyjnego.

Odniesienie powołanych wyżej przepisów ustawy z dnia 4 kwietnia 2014 r. do przepisów ustawy odszkodowawczej prowadzi w ocenie Sądu do istotnych dla rozpoznania przedmiotowej sprawy wniosków.

Po pierwsze, w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. ustawodawca wprost przewidział sądowoadministracyjną kontrolę podejmowanych w oparciu o tzw. uznanie administracyjne decyzji w przedmiocie podwyższenia jednorazowego odszkodowania albo jego przyznania w wysokości określonej w art. 14 ze względu na szczególnie uzasadniony przypadek. Po drugie, podobieństwo regulacji zawartej w art. 14 ustawy z dnia 4 kwietnia 2014 r. do regulacji zawartej w art. 16 ustawy odszkodowawczej nie pozwala znaleźć żadnych racjonalnych przesłanek, które przemawiałyby za dopuszczeniem kontroli sądowoadministracyjnej w pierwszym przypadku, a jej wyłączeniem w drugim. Po trzecie, ustawa z dnia 4 kwietnia 2014 r. (w tym art. 38 ust. 3) weszła w życie 1 lipca 2014 r. (art. 51 tej ustawy), kiedy nieznajdującym wyjątku w przepisach P.p.s.a. (Dz. U. z 2012 r. poz. 270, zm. wyn. z Dz. U. z 2014 r. poz. 543) warunkiem dopuszczalności skargi do sądu administracyjnego było wyczerpanie środka zaskarżenia w postaci wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy (art. 52 § 1 i § 2 P.p.s.a.). Skoro zatem, zgodnie z art. 6 ustawy z dnia 4 kwietnia 2014 r., do postępowań w sprawie przyznania świadczeń odszkodowawczych - w zakresie nieuregulowanym w ustawie - stosuje się przepisy K.p.a., natomiast zgodnie z art. 38 ust. 3 tej ustawy, od decyzji, o której mowa w art. 37 ust. 3, przysługuje skarga do sądu administracyjnego, to w tym zakresie nie znajduje zastosowania art. 127 § 3 K.p.a. Od decyzji tej przysługuje więc "bezpośrednio" skarga do sądu administracyjnego, a nie przysługuje wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Po czwarte, brak w ustawie odszkodowawczej przepisu, który odpowiada swą treścią art. 38 ust. 3 ustawy z dnia 4 kwietnia 2014 r., nie oznacza zatem, że decyzje podejmowane w trybie art. 16 ustawy odszkodowawczej nie podlegają kontroli sądowoadministracyjnej, lecz potwierdza, że w stosunku do tych decyzji, na postawie art. 9 ustawy odszkodowawczej w zw. z art. 127 § 3 K.p.a., przysługuje wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, ewentualnie skarga do sądu administracyjnego bez skorzystania z tego środka, co wynika z art. 52 § 3 P.p.s.a. w aktualnym brzmieniu (Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm.).

Odwołując się do akt sprawy, należy ponadto przypomnieć, że zaskarżonym postanowieniem Minister Obrony Narodowej stwierdził niedopuszczalność wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej wydaną na podstawie art. 16 ust. 1 pkt 1 i art. 22 ust. 6 ustawy odszkodowawczej własną decyzją z [...] grudnia 2021 r. nr [...]. Z kolei decyzją z [...] lutego 2022 r. nr [...] Minister Obrony Narodowej odmówił stwierdzenia nieważności decyzji z [...] grudnia 2021 r. nr [...]. W decyzji z [...] lutego 2022 r. zawarto pouczenie o prawie, trybie i terminie wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy lub skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, przy czym z akt sprawy (karta nr 131 akt postępowania administracyjnego) wynika, że skarżący skorzystał z prawa złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy.

Sądowoadministracyjna kontrola decyzji odmawiającej stwierdzenia nieważności decyzji (także decyzji wydanej w wyniku rozpatrzenia odwołania lub wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy) w oczywisty sposób łączy się z koniecznością zweryfikowania przez sąd, czy decyzja, której stwierdzenia nieważności odmówiono narusza prawo w sposób, o którym mowa w art. 156 § 1 K.p.a. Zaakceptowanie stanowiska Ministra Obrony Narodowej prowadziłoby zatem do nieznajdującej uzasadnienia w przepisach ustawy odszkodowawczej, K.p.a. i P.p.s.a. sytuacji, w której sąd administracyjny byłby właściwy do kontroli decyzji wyłącznie pod kątem wad skutkujących stwierdzeniem jej nieważności.

Należy nadmienić, że regulacje zbieżne z zawartymi w art. 16 i art. 22 ust. 6 ustawy odszkodowawczej zawarto w art. 520 i art. 527 ust. 6 obowiązującej obecnie ustawy z dnia 11 marca 2022 r. o obronie Ojczyzny (Dz. U. poz. 655 ze zm.). Niemniej jednak w okolicznościach przedmiotowej sprawy trzeba zauważyć, że stosowanie do treści art. 819 ustawy o obronie Ojczyzny, w sprawach wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy stosuje się przepisy dotychczasowe, o ile ustawa nie stanowi inaczej.

Należy także podkreślić, że kontroli Sądu w granicach przedmiotowej sprawy podlegało wyłączenie postanowienie stwierdzające niedopuszczalność wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Poza zakresem postępowania pozostały kwestie dotyczące możliwości przyznania skarżącemu wnioskowanego odszkodowania, w szczególności dopuszczalności ubiegania się o nie w sytuacji, gdy nie prowadzono postępowania odszkodowawczego w sprawie śmierci ojca skarżącego.

Po zwrocie akt z odpisem prawomocnego wyroku Minister Obrony Narodowej rozpatrzy wniosek P.K. o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją z [...] grudnia 2021 r. nr [...].

W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił zaskarżone postanowienie.

O zwrocie kosztów postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 P.p.s.a. Objęły one wynagrodzenie radcy prawnego ustalone zgodnie z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 265 ze zm.) oraz wydatek w postaci opłaty skarbowej za złożenie dokumentu stwierdzającego udzielenie pełnomocnictwa (17 zł).