Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 2326/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2018-11-27 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Infrastruktury
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 8,77
journal: Dz.U. 2017 poz 1257
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Agnieszka Wójcik (spr.), Sędziowie sędzia WSA Joanna Borkowska, sędzia WSA Wanda Zielińska-Baran, Protokolant ref. Paweł Jastrzębski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 listopada 2018 r. sprawy ze skargi M. P., A. P., B. S., G. P., M. G., M. M. na decyzję Ministra Inwestycji i Rozwoju z dnia [...] czerwca 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności orzeczenia 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Ministra Inwestycji i Rozwoju solidarnie na rzecz M. P., A. P., B. S., G. P., M. G., M. M. kwotę 782 (siedemset osiemdziesiąt dwa) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Decyzją z [...] czerwca 2018 r. Nr [...] Minister Inwestycji i Rozwoju, działając na podstawie art. 157 § 1 i art. 158 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r., poz. 1257), po rozpatrzeniu wniosku M. P., A. P. – P., G. P., B. S. oraz M. M., reprezentowanych przez adw. R. P. o stwierdzenie nieważności orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] z dnia [...].08.1950 r. nr [...] w części dotyczącej wywłaszczenia części parceli nr [...] o pow. [...] m2 (z ogólnej powierzchni [...] m2), zapisanej w księdze wieczystej KW [...] - [...] tom [...] wykaz [...], stanowiącej własność M. P.- odmawiówił stwierdzenia nieważności tegoż orzeczenia w żądanej części.

W uzasadnieniu organ wskazał, że z akt sprawy wynika, iż wywłaszczona parcela nr [...] odpowiada obecnie działkom ewidencyjnym nr [...],[...],[...],[...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], obręb R. w P..

Stronami niniejszego postępowania nadzorczego są zatem spadkobiercy poprzedniego właściciela wywłaszczonej nieruchomości, tj. M. P., A.P. – P., G. P., B. S., M. M. i M. G.;

Przedmiotowe orzeczenie wywłaszczeniowe zostało wydane na podstawie przepisów dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939 - 1945 r. (Dz. U. z 1948 r. nr 20, poz. 138, z późn. zm.). Stosownie do art. 1 ust. 1 dekretu, dopuszczalne było wywłaszczenie nieruchomości zajętych w okresie od 1 września 1939 r. do 9 maja 1945 r. na cele wymienione w art. 2 pkt 1) i znajdujących się w dniu wejścia w życie dekretu we władaniu Skarbu Państwa, związków samorządu terytorialnego lub przedsiębiorstw państwowych. Dopuszczalne było także wywłaszczenie nieruchomości zajętych w okresie od 01.09.1939 r. do 09.05.1945 r. na cele wymienione w art. 2 pkt 1 i przewidzianych w dniu wejścia w życie niniejszego dekretu cele wskazane w art. 2 dekretu.

Zgodnie zaś z art. 2 dekretu, wywłaszczenie przewidziane w art. 1 ust. 1 dotyczyć mogło tylko tych nieruchomości, które:

1) zajęte zostały: a) na cele budowy, rozwoju i utrzymania urządzeń komunikacji publicznej, b) na cele przedsiębiorstw podstawowych gałęzi gospodarki narodowej, będących przedsiębiorstwami państwowymi lub przejętych na własność Państwa, c) na cele wojskowe, d) pod ulice i place publiczne, skwery, zieleńce, parki, place sportowe i cmentarze, e) pod zalesienia lub na melioracje, f) na cele użyteczności publicznej,

2) były nadal użytkowane na cele wymienione w pkt 1 lub w planach zagospodarowania przestrzennego bądź w wytycznych do tych planów są przewidziane na cele wymienione w pkt 1 i zostały częściowo lub całkowicie zagospodarowane z funduszów publicznych bądź też zagospodarowanie ich było przewidziane do realizacji w pierwszej kolejności planu.

Zgodnie z treścią kontrolowanego orzeczenia z dnia [...].08.1950 r. nr [...] przedmiotowa część nieruchomości o powierzchni [...] m2 (z ogólnej powierzchni [...] m2 została wywłaszczona na cele użyteczności publicznej.

Z treści wniosku wywłaszczeniowego Technicznej Obsługi R. Przedsiębiorstwo Państwowe Zarząd Centralny z dnia [...].12.1949 r. nr [...] o wywłaszczenie przedmiotowej nieruchomości wynika, że przedmiotowa nieruchomość była w okresie okupacji zajęta przez [...] spółkę H. L. [...], która to spółka została umieszczona w wykazie 14 przedsiębiorstw przechodzących na własność Skarbu Państwa na zasadzie art. 2 ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej z dnia 3 stycznia 1946 r. (Dz.U. z 1946 r. Nr 3, poz. 17), ogłoszonym w [...] Dzienniku Wojewódzkim z 1946 r. Nr [...], poz. [...]. Obszar zawnioskowany do wywłaszczenia był zabudowany w znacznej części ([...] m2 z [...] m2) obiektami o charakterze fabrycznym. Przedsiębiorstwo H. L. zostało formalnie objęte we władanie przez Państwowe Przedsiębiorstwo T. i M. R. protokołem zdawczo-odbiorczym w dniu [...].06.1945 r., lecz wcześniej - w dniu [...].04.1945 r. dokonano inwentaryzacji obejmowanego majątku.

Orzeczeniem z dnia [...].11.1949 r. ([...] z 1949 r. Nr [...], poz. [...]) Minister Przemysłu Ciężkiego stwierdził przejście m.in. H. L. [...] – P., ul. R. M. i ul. S. (poz. [...] orzeczenia, poz. [...] wykazu).

Ustawa z 3 stycznia 1946 r. przewidywała, iż dla planowego odbudowania gospodarki narodowej, zapewnienia Państwu suwerenności gospodarczej i podniesienia ogólnego dobrobytu Państwo przejmuje na własność przedsiębiorstwa na zasadach wskazanych w ustawie. Zgodnie z art. 2 ustawy, na własność Państwa przeszły z mocy prawa z dniem wejścia w życie ustawy (tj. z dniem [...].02.1946 r.), bez odszkodowania, przedsiębiorstwa: przemysłowe, górnicze, komunikacyjne, bankowe, ubezpieczeniowe oraz handlowe [...] i byłego [...], obywateli [...] i byłego [...] z wyjątkiem osób narodowości [...] lub innej przez [...] prześladowanej, [...] i [...] osób prawnych z wyłączeniem osób prawnych prawa publicznego, spółek kontrolowanych przez obywateli [...] lub [...] albo przez administrację [...] lub [...], osób które zbiegły do nieprzyjaciela.

Przedsiębiorstwo prowadzone przez spółkę H. L. [...] zostało zatem przejęte na rzecz Skarbu Państwa w dniu [...].02.1946 r.

Przejęciu w trybie przepisów ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. nie mogła ulec nieruchomość (przedmiotowa parcela nr [...]), na której znajdowało się ww. przedsiębiorstwo, gdyż ta stanowiła własność M. P., a tym samym nie mogła stanowić części przedsiębiorstwa prowadzonego przez ww. spółkę [...]. W 1946 r. przejęto zatem tylko mienie ruchome i inne prawa należące do ww. spółki.

Należy podkreślić, iż zabudowa wywłaszczonego terenu obiektami przemysłowymi zdeterminowała sposób korzystania z nieruchomości, zaś przejęcie na rzecz Skarbu Państwa mienia przedsiębiorstwa H. L. [...] oznaczało, że właścicielka – M. P. - nie mogła władać ww. nieruchomością.

Z zebranego materiału dowodowego wynika, że Państwowe Przedsiębiorstwo T. i M. R. formalnie objęło przedmiotową nieruchomość we władanie w dniu [...].06.1945 r., lecz już co najmniej od dnia [...].04.1945 r. pozostawała ona we władaniu Państwa, gdyż dokonywano czynności inwentaryzacyjnych przygotowujących nieruchomość do objęcia przez ww. przedsiębiorstwo.

Tym samym w ocenie organu, przedmiotowa nieruchomość została zajęta do dnia [...].05.1945 r. Jednocześnie zdaniem Ministra nie sposób kwestionować późniejszego władania (w tym m.in. w dniu [...].04.1948 r. oraz w dniu [...].08.1950 r.) tą nieruchomością przez państwowe jednostki organizacyjne, gdyż faktem powszechnie znanym jest, iż na tym terenie utworzono zakład produkcyjny P. Fabryki M. Ż., który rozpoczął produkcję w 1953 r. (zaś budowę rozpoczęto w 1951 r.). Zakład ten istniał przez cały okres trwania [...]. Przedsiębiorstwo to zostało postawione w stan upadłości w 1993 r., lecz dotychczas nie zostało wykreślone z Krajowego Rejestru Sądowego.

W rozważanym przypadku wywłaszczenie zostało dokonane na cel wskazany w art. 2 pkt 1 lit. b dekretu, tj. na cele przedsiębiorstw podstawowych gałęzi gospodarki narodowej, będących przedsiębiorstwami państwowymi lub przejętych na własność Państwa.

W sposób oczywisty zakłady produkujące maszyny rolnicze należały do podstawowej gałęzi gospodarki narodowej (rolnictwo).

W ocenie organu nie sposób uznać argumentu wnioskodawców postępowania nadzorczego, że niedopuszczalne było wywłaszczenie nieruchomości na cele związane z działalnością gospodarczą. Expressis verbis sformułowano bowiem w dekrecie cel należący do tej kategorii.

Nie stanowi zaś rażącego naruszenia prawa wskazanie w orzeczeniu z dnia [...].08.1950 r. celu określonego w sposób ogólny (cele użyteczności publicznej). Szczegółowy cel wywłaszczenia był możliwy bowiem do ustalenia na podstawie akt archiwalnych, w tym m.in. wniosku podmiotu ubiegającego się o wywłaszczenie.Nie można zatem stwierdzić rażącego naruszenia art. 1 oraz art. 2 dekretu.

Jednocześnie organ wskazał, że stosownie do art. 3 ust. 1 dekretu, ubiegający się o wywłaszczenie winien zgłosić wniosek do właściwego wojewody do dnia [...] grudnia 1950 r.

W aktach archiwalnych zachował się przedmiotowy wniosek z dnia [...].12.1949r. nr [...], skierowany do Wojewody [...], który został uprzednio zatwierdzony przez Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych w grudniu 1949 r. (brak daty dziennej na piśmie Ministra). Nie można zatem uznać, by doszło do naruszenia art. 3 ust. 1 dekretu.

Zgodnie z art. 4 ust. 1 pkt 2 dekretu do wniosku załączano tylko ogólny plan sytuacyjny, przewidziany wart. 11 § 1 pkt 1 rozporządzenia Prezydenta RP z dnia 24 września 1934r. - Prawo o postępowaniu wywłaszczeniowem (Dz. U. z 1934 r. nr 86, poz. 776, z późno zm.), natomiast dane przewidziane w pkt 2 i 3 tegoż § 1 [wyciągi z ksiąg hipotecznych i wykaz właścicieli] i art. 17 § 2 [granice i rodzaj każdej nieruchomości przeznaczonej do wywłaszczenia, powierzchnie wyrażone w metrach kwadratowych, imiona i nazwiska właścicieli oraz tych osób trzecich, którym służą prawa rzeczowe na danej nieruchomości, z wymienieniem tych praw zgodnie z księgą hipoteczną, a w braku jej na zasadzie innych odpowiednich dokumentów] ubiegający się o wywłaszczenie przedstawiał tylko o tyle, o ile był w ich posiadaniu.

Z treści wniosku o wywłaszczenie z dnia [...].12.1949 r. wynika, iż został do niego dołączony plan sytuacyjny z dnia [...].07.1949 r. nr ew. [...]. Nie można zatem uznać, aby doszło do rażącego naruszenia art. 4 ust. 1 pkt 2 dekretu.

Po zgłoszeniu wniosku wywłaszczeniowego inwestor uzupełnił materiał dowodowy przesyłając odpisy ksiąg wieczystych (przy piśmie z dnia [...].01.1950 r.) oraz wyciągi katastralne (przy piśmie z dnia [...].03.1950 r.).

W myśl art. 4 ust. 1 dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. do wywłaszczenia na jego podstawie stosowano odpowiednio przepisy rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 24 września 1934 r. - Prawo o postępowaniu wywłaszczeniowem (Dz. U. RP Nr 86, poz. 776) ze zmianami wskazanymi w tym przepisie. Zmiany opisane w art. 4 ust. 1 pkt 4 dekretu dotyczyły zawiadomień i doręczeń. Zawiadomienia i doręczenia do rąk właściciela lub posiadacza nieruchomości w toku czynności wstępnych, postępowania przygotowawczego i wywłaszczenia przewidziane w ww. rozporządzeniu Prezydenta RP (art. 6-25 rozporządzenia), zastąpione zostały przez ogłoszenie w Wojewódzkim Dzienniku Urzędowym i przez wywieszenie tych ogłoszeń w siedzibie właściwego zarządu gminnego lub miejskiego.

Obwieszczeniem z dnia [...].04.1950 r. Prezydent [...], działając na zlecenie organu wojewódzkiego, poinformował strony o wszczęciu postępowania wywłaszczeniowego.

Pismem z dnia [...].05.1950 r. Prezydent [...] poinformował, że obwieszczenie o wszczęciu postępowania wywłaszczeniowego było wywieszone na tablicy ogłoszeń w dniach [...].04.1950 r. - [...].05.1950 r., zaś żadna ze stron nie wniosła żadnych sprzeciwów ani wniosków.

Ogłoszenie o wszczęciu postępowania wywłaszczeniowego zamieszczono również w [...] Dzienniku Urzędowym z 1950 r. Nr [...], poz. [...].

Organ wskazał, że w ocenianym postępowaniu wywłaszczeniowym nie przeprowadzono rozprawy. Nie można jednak uznać, aby doszło do rażącego naruszenia prawa, gdyż prawidłowo zawiadomiono strony o wszczęciu postępowania i o możliwości zapoznania się z aktami sprawy. Mimo to, żadna ze stron nie zgłosiła żadnych wniosków ani zarzutów. Okoliczność zajęcia nieruchomości w kwietniu 1945r. i jej trwałego wykorzystania na cele produkcji maszyn rolniczych (nieruchomość była niemal w całości zabudowana obiektami fabrycznymi) czyniła zbędnym przeprowadzenie rozprawy.

Zgodnie z treścią art. 22 § 1 i § 2 prawa o postępowaniu wywłaszczeniowem, który miał odpowiednie zastosowanie do kontrolowanego postępowania wywłaszczeniowego na podstawie art. 4 ust. 1 dekretu, wojewoda (a po jego likwidacji - prezydium wojewódzkiej rady narodowej) wydawał orzeczenie o wywłaszczeniu albo odmawiał jego wydania, po przeprowadzeniu rozprawy, przy czym orzeczenie wywłaszczeniowe powinno w szczególności zawierać ustalenie przedmiotu i rozmiaru wywłaszczenia, cel wywłaszczenia z określeniem rodzaju projektowanych robót oraz uzasadnienie przyjęcia lub odrzucenia wniosków i sprzeciwów.

Analiza treści orzeczenia z dnia [...].08.1950 r. zdaniem organu wskazuje, że spełnia ono wymogi stawiane przez art. 22 § 2 rozporządzenia wywłaszczeniowego. Orzeczenie określa bowiem przedmiot i rozmiar wywłaszczenia oraz cel wywłaszczenia. Ze względu na specyfikę dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r., który przewidywał wywłaszczenie z mocy prawa, z dniem [...].05.1945 r. (potwierdzane przez wydanie decyzji deklaratoryjnej) i miał charakter w istocie nacjonalizacyjny, zaś przesłanki odnosiły się do stanu istniejącego w przeszłości (przed datą orzekania), nie mógł zostać określony rodzaj projektowych robót (art. 22 § 2 pkt 2 rozporządzenia).

Bez wpływu na legalność kontrolowanego orzeczenia z dnia [...].08.1950 r., pozostaje również okoliczność dotycząca wskazania w przedmiotowym orzeczeniu M. P. (właścicielki tabularnej przedmiotowej nieruchomości), zmarłej w 1947 r., która nie przesądza o skierowaniu do zmarłej orzeczenia o wywłaszczeniu, albowiem w myśl ukształtowanego orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego za skierowanie decyzji do danego podmiotu należy uznać ukształtowanie jego praw lub obowiązków (zob. wyrok NSA z dnia 19.06.2015 r. sygn. akt I OSK 2210/13).

Ponadto w ocenie organu w orzeczeniach wydawanych w trybie przepisów dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. miało charakter jedynie opisowy i nie wpływało na krąg podmiotów, których prawa i obowiązki były przedmiotem postępowania.

Orzeczenie wywłaszczeniowe zostało opublikowane w [...] Dzienniku Urzędowym z dnia [...].08.1950 r. Nr [...], poz. [...], a także zostało wywieszone na tablicy ogłoszeń Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w [...] w dniach od [...].09.1950 r. - [...].09.1950 r.

Na podstawie analizy całości zebranego w sprawie materiału dowodowego organ przyjął, że nie można uznać, aby przedmiotowe orzeczenie z dnia [...].08.1950r. nr [...] zostało wydane z rażącym naruszeniem prawa (art. 156 § 1 pkt 2 kpa).

W kontrolowanym orzeczeniu z dnia [...].08.1950 r. w części dotyczącej wywłaszczenia nieruchomości M. P. nie stwierdzono również wad wymienionych wart. 156 § 1 pkt 1, 3, 4,5,6 i 7 kpa

Skargę na powyższą decyzję wnieśli do Sądu: M. P., A. P. – P., G. P., B. S., M. M. i M. G., reprezentowani przez profesjonalnego pełnomocnika. Zaskarżonej Decyzji zarzucono naruszenie przepisów prawa tj.:

- art. 156 kpa w związku z art. 1, 2 Dekretu z 7 kwietnia 1948 r o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939-1945 r. (dalej "Dekret") poprzez przyjęcie, że orzeczenie Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] z dnia [...].08.1950 r. (dalej "Orzeczenie ") nie jest dotknięte rażącym naruszeniem prawa podczas gdy w treści Orzeczenia wskazano, iż wywłaszczenie następuje na cel użyteczności publicznej, podczas gdy w istocie wywłaszczenie na taki cel nie nastąpiło, bowiem Przedsiębiorstwo Państwowe, które wnioskowało o wywłaszczenie nie prowadziło działalności użyteczności publicznej;

- art. 22 § 2 pkt 2 Prawa o postępowaniu wywłaszczeniowym poprzez przyjęcie, że nie jest konieczne wskazanie w decyzji wywłaszczającej celu na jaki następuje wywłaszczenie;

- art. 170 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (dalej ppsa) poprzez nie uwzględnienie w wydanej Decyzji treści prawomocnych orzeczeń WSA w Warszawie z dnia 25.11.2005 orzeczonego w sprawie I SA/Wa 340105, wyroku z 15.10.2009 r. I SA/Wa 1882/07 oraz wyroku NSA z 8.04.2011 r sygn. I OSK 862/10 w których to wyrokach sądy jednoznacznie uznały, że zaskarżone Orzeczenie o wywłaszczeniu ( w zakresie innej działki) zostało wydane z rażącym naruszeniem prawa bowiem działalność Przedsiębiorstwa Państwowego wnioskującego o wywłaszczenie nie mieściła się w pojęciu użyteczności publicznej.

- art. 77 § 1 kpa poprzez nie przeprowadzenie dowodu z akt sprawy sygn. [...] Ministerstwa Budownictwa i nie ustalenia treści prawomocnych orzeczeń WSA w Warszawie z dnia 25.11.2005 orzeczonego w sprawie I SA/Wa 340/05, wyroku z 15.10.2009 r. I SA/Wa 1882/07 oraz wyroku NSA z 8.04.2011 r sygn. I OSK 862/10, które mają bezpośrednie znaczenie dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy.

Wskazując na powyższe naruszenie przepisów prawa skarżący wnieśli o uchylenie zasakrżonej decyzji i zasądzenie kosztów postępowania.

W uzasadnieniu skargi wskazano, że Minister w ogóle nie zapoznał się z treścią prawomocnych wyroków Sądów, które rozstrzygały, iż orzeczenie o wywłaszczeniu zostało wydane z rażącym naruszeniem prawa. Wprawdzie ww. wyroki Sądów dotyczą innej działki, niemniej działka ta była wywłaszczona tym samym orzeczeniem, co do którego w obecnym postępowaniu Minister odmówił stwierdzenia nieważności decyzji. Takie postępowania organu administracji państwowej stanowi jaskrawe naruszeni art. 170 ppsa.

Skarżący wskazali, że w.w wyrokach zostało przesądzone, iż w okolicznościach niniejszej sprawy nie było podstaw do wywłaszczenia gruntów na rzecz SP na cele urzyteczności publicznej tj. zgodnie z art. 22 § 2 pkt 2 Prawa o postępowaniu wywłaszczeniowym -kwestię powyższą szczegółowo analizował Wojewódzki Sąd Administracyjny wyroku z dnia 25 listopada 2005 r I SA/Wa 340/05, które to orzeczenie jest prawomocne i wiąże także organ administracyjny w tej sprawie. Nie można zatem znaleźć uzasadnienia dla którego Minister nie odniósł się w ogóle do treści wiążących orzeczeń, pomimo powołania się na nie przez pełnomocnika wnioskodawcy wniosku z [...] maja 2015 r o stwierdzenie nieważności Orzeczenia.

Minister arbitralnie wbrew jednoznacznej treści orzeczenia stwierdził, iż wywłaszczenie w sprawie nastąpiło na cel wskazany w art. 2 pkt 1 lit b Dekretu, tj. na przedsiębiorstw podstawowych gałęzi gospodarki narodowej, będących przedsiębiorstwami państwowymi lub przejętych na własność Państwa. To ustalenie Ministra jest zdaniem skarżących sprzeczne z treścią Orzeczenia o wywłaszczeniu z którego jednoznacznie wynika, że celem wywłaszczenia jest użyteczność publiczna. Ustalenie Ministra dowodzi wprost, że orzeczenie o wywłaszczeniu dotknięte jest rażącą wadą prawną bowiem z jego treści wynika inny cel niż wskazany przez Ministra. Minister przyjął zatem, że wskazanie właściwego celu orzeczeniu nie jest konieczne. Tymczasem wymóg wskazania celu wywłaszczenia w orzeczeniu wynika wprost z art. 22 § 2 pkt Prawa o postępowaniu wywłaszczeniowym.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Kontrola sądu administracyjnego, zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. 2017.2188) i art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 poz.1302 - dalej "p.p.s.a.") polega na badaniu zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Kontrola ta sprowadza się do zbadania, czy w toku rozpoznania sprawy organy administracji publicznej nie naruszyły prawa materialnego i procesowego w stopniu istotnie wpływającym na wynik sprawy. Przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu i na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu.

Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie. Przedmiotem kontroli Sądu, jest decyzja wydana w trybie nieważnościowym. Tryb nadzwyczajny ma na celu weryfikację rozstrzygnięcia tylko z punktu widzenia ściśle określonych przesłanek, które wymienia art. 156 § 1 pkt 1 - 7 kpa Przypadki te dotyczą zaś tylko takich sytuacji, gdy decyzja administracyjna jest obarczona tak poważną wadliwością, że jej trwałość i związana z tym pewność porządku prawnego musi ustąpić wymaganiom płynącym z zasady praworządności. Stwierdzenie nieważności decyzji oznacza, iż weryfikowana decyzja jest dotknięta ciężką wadliwością od chwili jej wydania (por. J.Borkowski (w:) B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, C.H. Beck Warszawa 1996, s. 699).

W niniejszej sprawie, organ uznał, że kontrolowane orzeczenie Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] z dnia [...].08.1950 r. nr [...] w części dotyczącej wywłaszczenia części parceli nr [...] o pow. [...] m2 (z ogólnej powierzchni [...]m2), zapisanej w księdze wieczystej KW [...] tom [...] wykaz [...], stanowiącej własność M. P., nie jest dotknięte wadą nieważności i odmówił stwierdzenia nieważności tegoż orzeczenia w żądanej części.

W ocenie jednak Sądu, rozpoznając przedmiotową sprawę organ nie rozważył i nie odniósł się do wszystkich istotnych dla jej rozstrzygnięcia okoliczności, a dokładnie, jak słusznie wskazują skarżący, organ zupełnie pominął i nie odniósł się do zapadłych już na gruncie kontrolowanego orzeczenia prawomocnych orzeczeń WSA w Warszawie z dnia 25.11.2005 w sprawie I SA/Wa 340105, wyroku z 15.10.2009 r. I SA/Wa 1882/07 oraz wyroku NSA z 8.04.2011 r sygn. I OSK 862/10 w których to wyrokach sądy jednoznacznie uznały, że zaskarżone orzeczenie o wywłaszczeniu ( w zakresie innej działki tj. nr [...]) zostało wydane z rażącym naruszeniem prawa bowiem działalność Przedsiębiorstwa Państwowego wnioskującego o wywłaszczenie nie mieściła się w pojęciu użyteczności publicznej.

Wskazać zatem należy, że wprawdzie wyroki te odnoszą się do innej nieruchomości, ale objętej tym samym orzeczeniem, które dotyczyło 2 działek (parceli) nr [...] i [...] stanowiących własność W. R. i M. P.. Zasada demokratycznego państwa prawnego wyrażona w art. 2 Konstytucji RP, wskazuje zaś, że Rzeczpospolita Polska jest demokratycznym państwem prawnym, urzeczywistniającym zasady sprawiedliwości społecznej. Artykuł 2 Konstytucji RP stanowi podstawę formułowania szeregu wymogów, jakie winne być realizowane przez organy państwa po to, by wyrażona w nim zasada nie była jedynie gołosłowną deklaracją ustrojodawcy. Wśród tych wymogów szczególne miejsce zajmuje kwestia ochrony zaufania obywatela do różnorodnych aktów "firmowanych" przez administrację publiczną (K. Celińska-Grzegorczyk, Zasada pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa w orzecznictwie sądów administracyjnych (w:) Kodyfikacja postępowania administracyjnego na 50-lecie kpa, pod red. J. Niczyporuka, Lublin 2010, s. 61).

Co więcej statuowana w art. 8 kpa zasada pogłębiania zaufania do organów państwa traktowana jest w doktrynie jako odbicie konstytucyjnej zasady demokratycznego państwa prawnego. W dacie wydania zaskarżonej do Sądu decyzji art. 8 kpa stanowił, że organy administracji publicznej prowadzą postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, bez uzasadnionej przyczyny nie odstępują też od utrwalonej praktyki rozstrzygania spraw w takim samym stanie faktycznym i prawnym.

Zasada prowadzenia postępowania w sposób budzący lub pogłębiający zaufanie jednostki do organów władzy publicznej nie tylko ma kształtować etykę administrowania, ale również ma na celu unikanie tworzenia takich sytuacji procesowych, które są dla stron zaskakujące, niedogodne, wskazują na niejasną zmienność ocen faktów lub uprawnień, powodują powstawania nierówności ich pozycji w postępowaniu bez należytego uzasadnienia w stanie faktycznym lub prawnym sprawy (J. Borkowski, System prawa administracyjnego, t. 9, Prawo procesowe administracyjne, pod red. R. Hausera, Z. Niewiadomskiego, A. Wróbla, Warszawa 2010, s. 145.). Zasada ta stanowi niejako klamrę, która spina całość zasad postępowania. Jest to bowiem zasada najszersza pod względem zakresu, a przy tym bardzo doniosła pod względem politycznym, gdyż ustawodawca wychodzi z założenia, że o sile państwa i skuteczności jego działania decyduje zaufanie obywateli do władzy państwowej (S. Rozmaryn, O zasadach ogólnych kodeksu postępowania administracyjnego. Charakter prawny i znaczenie zasad ogólnych kpa, Państwo i Prawo 1961, z. 12, s. 903). Z zasady tej wynikają dla organów prowadzących postępowanie przede wszystkim następujące dyrektywy (określone wprost przez inne zasady ogólne): respektowanie zasady równości obywateli wobec prawa; dokładne wyjaśnienie okoliczności sprawy; uwzględnienie wszystkich wchodzących w grę interesów i ustosunkowanie się do zgłoszonych w toku postępowania twierdzeń i wniosków stron; czuwanie, by uczestnicy postępowania nie ponieśli szkody z powodu nieznajomości prawa i udzielanie im w tym celu niezbędnych informacji; praworządne prowadzenie spraw (ścisłe przestrzeganie prawa) i sprawiedliwe ich rozstrzyganie; dążenie do przekonania stron o zasadności podejmowanych rozstrzygnięć; szybie (terminowe) załatwianie spraw; wykluczenie ujemnych następstw uchybień organu prowadzącego postępowanie dla obywatela, który działa w dobrej wierze (Z.R. Kmiecik, Postępowanie administracyjne, postępowanie egzekucyjne w administracji i postępowanie sądowoadministracyjne, Warszawa 2011, s. 65).

Kwestią tą niejednokrotnie zajmowały się sądy - Sąd Najwyższy stwierdził wręcz w jednym z wyroków, że zasada określona w art. 8 kpa nakazuje organowi wydawanie w zbliżonym stanie faktycznym i prawnym decyzji o podobnej, jeżeli nie tożsamej treści (wyrok SN z 28 listopada 1990 r., III ARN 28/90, OSP 1992, z. 3, poz. 56).

Niniejsza sprawa dotyczyła zaś orzeczenia, któro zostało już skontrolowane w części przez Sądy administracyjne, w ocenie zatem Sądu orzekający w sprawie organ zgodnie z art. 170 P.p.s.a, był związany wykładnią i oceną jaką wyraziły sądy w przywołanych powyżej wyrokach w odniesieniu do orzeczenia w zakresie oceny możliwości stwierdzenia jego nieważności.

Wskazać zatem należy, że w prawomocnym wyroku WSA w Warszawie z dnia 25.11.2005 w sprawie I SA/Wa 340/05, Sąd wskazał, że " .. Stosownie do brzmienia art. 1 ust. 1 tego aktu "dopuszczalne jest wywłaszczenie nieruchomości zajętych w okresie od 1 września 1939 r. do 9 maja 1945 r. na cele wymienione w art. 2 pkt 1 dekretu i znajdujących się w dniu wejścia w życie ww. dekretu we władaniu Skarbu Państwa, związku samorządu terytorialnego lub przedsiębiorstw państwowych.

Nieruchomość położona w [...] przy ul. R. M. stanowiąca własność W. R. zajęta była we wskazanym dekretem okresie najpierw przez [...] firmę H. L. , której działalność ponad wszelką wątpliwość nie spełnia przesłanek wymienionych w art. 2 ust. 1 dekretu z dnia 7 kwietnia 1948r. Następnie w kwietniu 1945r. nieruchomość przejęło Państwowe Przedsiębiorstwo T. i M. R., które to przedsiębiorstwo zdaniem składu orzekającego nie służyło realizacji celów użyteczności publicznej. Należy zauważyć, że przepis art. 2 ust. 1 zawiera wyliczenie celów, na które może nastąpić wywłaszczenie w trybie tego dekretu. Wszystkie one są traktowane przez dekret jako cele użyteczności publicznej, bowiem tylko do takich majątków, które zajęte zostały w okresie wojny na cele użyteczności publicznej dekret ten miał zastosowanie.(...) Wąska interpretacja pojęcia "cele użyteczności publicznej" narzucona redakcją art. 2 ust.1 dekretu wyklucza możliwość zaliczenia do tych celów celu leżącego w interesie Państwa o charakterze gospodarczym. (...)

Państwowe Przedsiębiorstwo T. i M. R. a następnie po jego likwidacji w dniu [...] lipca 1947r.Państwowa Techniczna O. R. nie posiada zdaniem Sądu tego rodzaju charakteru. Prowadzona przez w/w przedsiębiorstwa działalności była działalnością o charakterze gospodarczym. Nawet jeżeli leżała ona w interesie Państwa, to nie sposób przyjąć, aby zaspokajała ona zbiorowe potrzeby społeczne i służyła ogółowi. l powyższego względu wywłaszczenie przedmiotowej nieruchomości na podstawie powołanego dekretu było niedopuszczalne. ..."

W ocenie Sądu, rozpoznając przedmiotową sprawę, organ wobec nieuwzględnienia ww. wyroków w sposób istotny, bowiem mogący mieć wpływ na rozstrzygnięcie sprawy naruszył art. 7, 8 i 77§ 1 kpa. Bowiem nie zebrał z urzędu cały materiał dowodowy w sposób pozwalający na ustalenie stanu faktycznego sprawy zgodnego z rzeczywistością. Pominął bowiem i nie odniósł się do ww. wyroków sądów administracyjnych, w których dokonano już oceny kontrolowanego orzeczenia.

Mając powyższe na względzie Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł jak w wyroku na podstawie art. 145 §1 pkt.1 lit. c i art. 200 i 205 P.p.s.a.n