Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt III SA/Lu 687/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2013-12-03 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 645  Sprawy nieobjęte symbolami podstawowymi 601644 oraz od 646-652
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 41a ust. 1 pkt 1
journal: Dz.U. 2008 nr 50 poz 291
law: Ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników - tekst jednolity
article: art. 7, art. 77 § 1, art. 80
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 151
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Ibrom, Sędziowie Sędzia WSA Jerzy Drwal (sprawozdawca), Sędzia WSA Grzegorz Wałejko, Protokolant Stażysta Bartłomiej Maciak, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 3 grudnia 2013 r. sprawy ze skargi I. M. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] sierpnia 2013 r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia (...) czerwca 2013 r., znak: PU(...) Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego rozpoznał wniosek I. M. z dnia 26 maja 2013 r. i odmówił umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników za okres od III kw. 2003 r. do III kw. 2009 r. w kwocie 11102,25 zł.

W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że skarżąca jest współwłaścicielem gospodarstwa rolnego o powierzchni 28,06 ha fizycznych (38,89 ha przeliczeniowych) oraz właścicielką gruntów na terenie gminy R. o powierzchni 4,67ha (5,13 ha przeliczeniowe) i z tego tytułu podlegała wraz z mężem S. M., ubezpieczeniu społecznemu rolników. W trakcie postępowania ustalono, że skarżącej przyznano na stałe rentę rolniczą w wysokości 964,13zł brutto. Część uzupełniająca świadczenia w wysokości 789,59 zł zawieszono, zaś kwota do wypłaty – 174,54 zł w całości potrącana jest na zaległe składki. Skarżąca ponosi miesięcznie wydatki na leczenie w kwocie 100,00 zł (leczy się stale u okulisty i na nadciśnienie tętnicze), na opłaty: za energię - 234,28 zł miesięcznie, wodę - 50 zł, zakup butli z gazem - 60 zł miesięcznie, podatek gruntowy w gminie R. - 89 zł, podatek gruntowy w gminie I., ubezpieczenie budynków stanowiących własność skarżącej – 50 zł rocznie. W czasie ostatniej wizytacji gospodarstwa w dniu 18 czerwca 2013 r. ustalono, że skarżąca poniosła wydatki związane z przyłączeniem licznika energetycznego. Według wyjaśnień skarżącej, gospodarstwo rolne jest prowadzone wyłącznie przez synów, którzy ponoszą koszty z tym związane i otrzymują z niego dochody. Synowie posiadają własne rodziny i prowadzą oddzielne gospodarstwa domowe. Dochody otrzymywane ze sprzedaży mleka i dopłaty z ARiMR wypłacane są na konto bankowe synów. Zgodnie z ustawą o ubezpieczeniu społecznym rolników (jej art.41a), umorzenie należności może nastąpić w przypadku uzasadnionego ważnego interesu zainteresowanego oraz w sytuacji całkowitej nieściągalności należności. W rozpoznawanej sprawie nie można stwierdzić, że pozostające do spłaty należności są trwale nieściągalne ponieważ skarżąca posiada dochody w postaci renty rolniczej, czerpnie zyski ze sprzedaży mleka, uzyskuje dopłaty z ARiMR, posiada wartościowe gospodarstwo rolne (według danych GUS, cena za 1 ha gruntu wynosiła w 2012 r. - 19 518 zł), należności zabezpieczono hipoteką w kwocie 24 355 zł, prowadzone jest skuteczna egzekucja należności, istnieje realna możliwość spłaty pozostałego zadłużenia. Skarżąca nie korzysta z pomocy społecznej. Nie wystąpił nadzwyczajny przypadek losowy w gospodarstwie skarżącej.

Po rozpoznaniu wniosku z dnia 9 lipca 2013 r. o ponowne rozpatrzenie sprawy, w którym skarżąca podniosła między innymi, że były mąż sprzedał 1, 50 ziemi ornej, od 1998 r. nie prowadzi z nim wspólnego gospodarstwa rolnego, posiada on własne dochody w postaci emerytury, Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego decyzją z dnia 2 sierpnia 2013 r. utrzymał w mocy własną decyzję z dnia 26 czerwca 2013 r. Podtrzymał także argumentację i stanowisko odnośnie braku faktycznych i prawnych podstaw do umorzenia należności.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie I. M. zarzuciła, że decyzja Prezesa KRUS z dnia 2 sierpnia 2013 r. zawiera wadliwe uzasadnienie, z którym nie można się zgodzić bowiem organ podaje nieprawdę i nie uwzględnia stanowiska Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie, który już kontrolował rozstrzygnięcie Prezesa KRUS o odmowie umorzenia należności. S. M. jest emerytem i jest zdrowy w przeciwieństwie do skarżącej. Bez jej wiedzy sprzedaje ziemię i to on, podobnie jak nabywca gruntu, powinien uregulować zaległości z tytułu składek. Skarżąca podkreśliła, że jest chora (codziennie musi przyjmować leki) i nie prowadzi wspólnego gospodarstwa ze S. M.

W odpowiedzi na skargę Prezes KRUS wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:

Zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa.

W myśl art. 41a ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, Prezes Kasy Ubezpieczenia Społecznego Rolników lub upoważniony przez niego pracownik Kasy, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zainteresowanego, na jego wniosek, uwzględniając możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stan finansów funduszów emerytalnego, rentowego i składkowego, może odroczyć termin płatności należności z tytułu składek na ubezpieczenie, rozłożyć ich spłatę na raty lub umorzyć w całości lub w części. Z użytego w przytoczonym przepisie art. 41a ust. 1 pkt 1 ustawy, sformułowania "może umorzyć" wynika, że podejmowane na tej podstawie decyzje mają charakter uznaniowy. Uznanie oznacza przyznanie organowi administracji przy podejmowaniu decyzji pewnego stopnia swobody, pozwalającej na wybór spośród kilku prawnie dopuszczalnych wariantów rozstrzygnięć tego, który organ uważa za najbardziej właściwy. Od oceny organu zależy więc, czy wydana zostanie decyzja umarzająca należność w całości lub w części. Cechą specyficzną instytucji uznania administracyjnego jest to, że decyzja wydana w tym trybie nie podlega kontroli sądowej z punktu widzenia celowości. Nie oznacza to jednak wyłączenia decyzji uznaniowych całkowicie spod kontroli sądowej. W orzecznictwie podkreśla się, że kontrola legalności decyzji wydawanych w ramach uznania administracyjnego dotyczy prawidłowości postępowania organu administracji, poprzedzającego wydanie decyzji. W szczególności polega ona na sprawdzeniu, czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem dowodowym oraz wyjaśnieniem stanu faktycznego sprawy zgodnie z regułami postępowania zawartymi w przepisach art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego (dalej: k.p.a.).

Przepis art. 7 k.p.a. stanowi, że w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Przepis ten nakłada na organ administracji publicznej obowiązek wyczerpującego zbadania wszystkich okoliczności faktycznych związanych z określoną sprawą w celu ustalenia stanu faktycznego zgodnego z rzeczywistością. Zgodnie z art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć dowody, a następnie na podstawie wszystkich całokształtu materiału dowodowego ocenić, czy dana okoliczność została udowodniona. Ocena powinna być oparta na wszechstronnej analizie całokształtu okoliczność sprawy.

W ocenie Sądu, w rozpoznawanej sprawie organ nie naruszył wskazanych reguł postępowania, określonych w tych przepisach. Zebrał wyczerpująco cały materiał dowodowy, poddał go ocenie, ustalił dokładnie stan faktyczny i wyjaśnił wszystkie okoliczności niezbędne do rozstrzygnięcia sprawy, mając na względzie dyspozycję przepisu art. 41a ust. 1 pkt 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. Wykazał ponadto, że pozostające do spłaty zaległości nie są nieściągalne w rozumieniu art. 41 a ust. 2 ustawy. Prawidłowe jest stanowisko organu, że brakuje podstaw do uznania, że występuje ważny interes skarżącej przemawiający za uwzględnieniem jej wniosku o umorzenie nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne rolników. Nie została spełniona przesłanka określona w art. 41a ust. 1 pkt 1 ustawy, umożliwiająca umorzenie należności z tytułu składek. W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że za sytuację uzasadniającą istnienie po stronie podlegającego ubezpieczeniu rolnika ważnego interesu w umorzeniu należności z tytułu składek uznać należy taki stan, w którym wykonanie obowiązku zapłaty składek mogłoby spowodować niemożność zaspokojenia przez zobowiązanego podstawowych potrzeb życiowych, a zwłaszcza gdy zapłata należności zagrażałaby podstawom egzystencji osoby podlegającej ubezpieczeniu. Taka sytuacja w przypadku skarżącej nie zachodzi. Organ prawidłowo ustalił, że skarżąca jest właścicielką nieruchomości we wsi P., gm. R., w skład której wchodzi dom, obora, stodoła oraz dwie szopy oraz właścicielką gruntów na terenie gminy R. o powierzchni 4,67 ha fizyczne, co stanowi 5,13 ha przeliczeniowe. Skarżąca jest wraz ze S. M. współwłaścicielem gospodarstwa rolnego o powierzchni 28,06 ha fizyczne, co stanowi 38,89 ha przeliczeniowe. Skarżąca mieszka w W. P.. Dom wraz z oborą i stodołą stanowią własność męża skarżącej, S. M.. W protokole z wizytacji z dnia 18 czerwca 2013 r. stwierdzono, że wydatki miesięczne skarżącej kształtują się następująco: prąd – 234,28 zł, woda – 50 zł, leki – 100 zł., gaz – 60 zł. Skarżąca posiada 4 krowy. Nie posiada maszyn rolniczych. Z akt sprawy wynika, że w 2013 roku skarżąca poniosła wydatki związane z podatkiem gruntowym w gminie R. (rata 89 zł) i gminie I., ubezpieczeniem budynków stanowiących jej własność (50 zł) oraz z przyłączeniem licznika energetycznego. Skarżąca ma przyznaną rentę rolniczą w wysokości 964,13 zł brutto.

Skarżąca, S. M.oraz synowie – J. M. i G. M. prowadzą oddzielne gospodarstwa domowe (zgodnie z protokołem z przeprowadzonej wizytacji w gospodarstwie płatnika z dnia 5 grudnia 2012 r. (k. 431 – 432 akt adm.). Według oświadczenia skarżącej, gospodarstwo rolne jest prowadzone przez synów. Synowie ponoszą koszty związane z jego prowadzeniem i otrzymują z niego dochody. Również dochody ze sprzedaży mleka i dopłaty z ARiMR wypłacane są na konto synów. Z pisma ARiMR z dnia 14 listopada 2012 r. (k. 418 akt adm.) wynika, że skarżąca złożyła wniosek o przyznanie płatności na 2012 r. i wskazała konto bankowe, na które mają być przekazane dopłaty, nie swoje, ale swojego pełnomocnika.

Skarżąca w toku postępowania wielokrotnie powoływała się na swój stan zdrowia, podnosząc, że leczy się na stałe u okulisty i na nadciśnienie tętnicze.

Wszystkie powyższe okoliczności zostały uwzględnione przez organ przy ocenie zasadności wniosku skarżącej o umorzenia zaległych składek. Organ wziął również pod uwagę to, że egzekucja należności z tytułu zadłużenia była skuteczna oraz, że skarżąca nie korzysta z pomocy Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej.

W skardze do Sądu nie wskazuje skarżąca jakichkolwiek okoliczności, które świadczyć miałyby o istnieniu ważnego interesu w rozumieniu ustawy, pozwalającego na podjęcie decyzji o umorzeniu należności.

Na zakończenie jeszcze raz podkreślić należy, że decyzja w sprawie umorzenia należności z tytułu składek ma charakter uznaniowy, co oznacza, że organ przy rozpatrywaniu sprawy i wydawaniu rozstrzygnięcia korzysta ze swobody w ramach uznania administracyjnego, ma prawo wyboru rozstrzygnięcia, może zatem w przypadku stwierdzenia przesłanki uwzględnić wniosek lub odmówić jego uwzględnienia. Decyzja ta nie może być jedna dowolna.

W ocenie Sądu, w rozpoznawanej sprawie zaskarżona decyzja nie ma cech dowolności, jej wydanie poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem dowodowym oraz wyjaśnieniem stanu faktycznego sprawy zgodnie z obowiązkami nałożonymi na organy administracji w przepisach art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Prezes KRUS orzekając o odmowie umorzenia zaległości rozstrzygnął na podstawie całokształtu zebranego w należyty sposób materiału dowodowego. Wyczerpująco go przeanalizował biorąc przy tym pod uwagę sytuację materialną, finansową oraz stan zdrowia skarżącej.

Odnosząc się do zarzutów i wniosków skargi, że uzasadnienie zaskarżonej decyzji zawiera nieprawdę i nie uwzględnia stanowiska Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie, który już kontrolował rozstrzygnięcie Prezesa KRUS w tej sprawie, że prawomocnym wyrokiem tut. Sądu z dnia 16 października 2012 r. sygn. akt III SA/Lu 391/ 12 uchylono decyzję Prezesa KRUS z dnia 9 maja 2012 r. o odmowie umorzenia zaległych składek, dotyczącą wcześniejszego wniosku skarżącej (z dnia 8 grudnia 2011 r.). Później złożony wniosek skarżącej z dnia 26 maja 2013 r. załatwiono obecnie skarżoną decyzją Prezesa KRUS, o której nie można mówić, że zawiera nieprawdę. Powierzchnię gospodarstwa rolnego skarżącej ustalono w oparciu o aktualne objęte klauzulą "Tajemnica skarbowa" zaświadczenia - wydane przez Urząd Gmin w I. (z dnia 21 czerwca 2013 r. - k. 524 akt adm.) oraz Urząd Gminy w R. (z dnia 21 czerwca 2013 r. - k. 525 akt adm.) - wskazujące dokładny obszar gruntów rolnych. Stąd zarzut o podaniu nieprawdy przez Prezesa KRUS jest nieusprawiedliwiony. W nawiązaniu do zarzutu skargi, że S. M. jest osobą zobowiązaną do zapłacenia składek, a nie skarżąca, trzeba stwierdzić, że wydaną w toku innego postępowania decyzją Prezesa KRUS z dnia 24 listopada 2009 r. Nr KU/W – 400/62/09 (k. 250 akt adm.) potwierdzono obowiązek opłacania składek na ubezpieczenie przez S. oraz I. małżonków M. (odwołanie skarżącej od wyroku odrzucono postanowieniem Sądu Okręgowego w Zamościu z dnia 8 lutego 2010 r. sygn. akt IV U 81/10). Z uwagi na charakter sporu w przedmiocie odmowy umorzenia należności za okres od III kw. 2003 r. do III kw. 2009 r. (tego dotyczy zaskarżona decyzja Prezesa KRUS z dnia 2 sierpnia 2013 r.), należy w tym miejscu podnieść, że skarżąca powinna znać treść wyroku Sądu Okręgowego w Zamościu z dnia 14 kwietnia 2011 r. sygn. akt IV U 1685/10 zgodnie z którym, skarżąca nie ma obowiązku opłacania składek na ubezpieczenie społeczne S. M. za inny okres, od dnia 31 stycznia 2010 r. (wyrok ten zapadł po rozpoznaniu odwołania skarżącej od decyzji organu z dnia 17 sierpnia 2010 r. o obowiązku opłacania składek przez S. M. oraz I. M. poczynając od dnia 31 stycznia 2010 r.). Skarżąca pozostaje z mężem w separacji, orzeczonej wyrokiem Sądu Okręgowego w Zamościu z dnia 13 lipca 2010 r. S. M. nie pracuje w gospodarstwie skarżącej, nie opłaca podatku rolnego, nie utrzymuje kontaktów z rodziną. Z pisma KRUS Placówki Terenowej w Ch. z dnia 24 czerwca 2013 r. (k. 521 akt adm.) wynika, że S. M. utrzymuje się z przyznanej mu emerytury rolniczej w kwocie 848,60 zł brutto (część uzupełniająca świadczenia podlega zawieszeniu w wysokości 789,59 zł, zaś kwota do wypłaty 59,01 zł w całości potrącana jest na zaległe składki na rzecz KRUS). Faktem jest, że od czasu faktycznej separacji (od 1998 r.) skarżąca nie prowadzi ze S. M. wspólnego gospodarstwa domowego. Nie świadczy to o wadliwości skontrolowanej decyzji oraz nie oznacza, że skarżąca nie jest osobą odpowiedzialną za zaległe składki Jak wyżej wyjaśniono Prezes KRUS lub upoważniony przez niego pracownik, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zainteresowanego, na jego wniosek, uwzględniając możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stan finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego, może umorzyć część lub całość należności z tytułu składek (art. 41 a ust. 1 pkt 1 ustawy). Skarżąca nie przedstawiła jednak dowodów wskazujących, że jej możliwości płatnicze nie pozwalają na uregulowanie składek. Sprawą skarżącej jest to w jaki sposób dysponuje gospodarstwem rolnym i osiąganymi z tego tytułu realnymi dochodami, z których rezygnuje na rzecz najbliższych członków rodziny (na przykład dopłatami do gruntów rolnych, które pobiera syn, czy też przychodami ze sprzedaży mleka). Nie jest sporne, że wydatek w kwocie 1969,97 na przyłącze energetyczne (k. 513 akt adm.) sfinansowała skarżąca. Poza tym nie wykazała ona, że w grę wchodzi całkowita nieściągalność składek, o której mowa w art. 41 a ust. 2 ustawy.

W tym stanie rzeczy skarga podlegała oddaleniu na mocy art. 151 p.p.s.a.

-----------------------

7