Postanowienie NSA, sygn. akt IV SA 272/97
NSA w Warszawie (przed reformą)
Data orzeczenia: 1998-02-02 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 601  Budownictwo, nadzór architektoniczno-budowlany i specjalistyczny, ochrona przeciwpożarowa
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Powołane przepisy: article: art. 5 ust. 2
journal: Dz.U. 1972 nr 27 poz. 192
law: Ustawa z dnia 6 lipca 1972 r. o terenach budownictwa jednorodzinnego i zagrodowego oraz o podziale nieruchomości w miastach i osiedlach.
article: art. 222-231
journal: Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93
law: Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny.
article: art. 156 par. 1 pkt 2
journal: Dz.U. 1980 nr 9 poz. 26
law: Obwieszczenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 marca 1980 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego.
Teza: Odszkodowanie za przejęte nieruchomości musi się nierozłącznie wiązać z aktem wywłaszczenia, mającym swoje podstawy w przepisach obowiązującego prawa. Jeśli brak jest w danym stosunku prawnym zgodnego z przepisami prawa aktu wywłaszczenia, trudno mówić o przesłankach pozytywnych do orzeczenia odszkodowania. Obowiązek organu administracji państwowej do orzeczenia odszkodowania, musi wynikać z prawa materialnego, bądź w ściśle określonych przypadkach z przepisów prawa procesowego, np. art. 160 i art. 161 par. 3 Kpa. W tej sytuacji roszczenia odszkodowawcze winny być dochodzone na drodze postępowania cywilnego przed sądem powszechnym.

TEZY

Odszkodowanie za przejęte nieruchomości musi się nierozłącznie wiązać z aktem wywłaszczenia, mającym swoje podstawy w przepisach obowiązującego prawa. Jeśli brak jest w danym stosunku prawnym zgodnego z przepisami prawa aktu wywłaszczenia, trudno mówić o przesłankach pozytywnych do orzeczenia odszkodowania. Obowiązek organu administracji państwowej do orzeczenia odszkodowania, musi wynikać z prawa materialnego, bądź w ściśle określonych przypadkach z przepisów prawa procesowego, np. art. 160 i art. 161 par. 3 Kpa. W tej sytuacji roszczenia odszkodowawcze winny być dochodzone na drodze postępowania cywilnego przed sądem powszechnym.


UZASADNIENIE

Pismem z dnia 7.02.1997 r. Irena W. i Stefan M. złożyli do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniosek o rozstrzygnięcie negatywnego sporu kompetencyjnego, który zaistniał pomiędzy Zarządem Miasta T. a Kierownikiem Urzędu Rejonowego w T. Jak wynika z pisma, żaden z wymienionych organów nie uznał się właściwym do wypłaty odszkodowania za przejętą w 1997 r. na rzecz Skarbu Państwa nieruchomość o pow. 1.080 m2, położoną w T. przy ul. K., stanowiącą własność Ireny W. i Stefana M. Nieruchomość została przejęta w oparciu o przepisy ustawy z dnia 6 lipca 1972 r. o terenach budownictwa jednorodzinnego i zagrodowego oraz o podziale nieruchomości w miastach i osiedlach /Dz.U. nr 27 poz. 192 ze zm./.

Decyzją z dnia 18.07.1990 r. Minister Gospodarki Przestrzennej i Budownictwa na podstawie art. 156 par. 1 pkt 2 w zw. z art. 157 par. 1 Kpa stwierdził nieważność:

- decyzji Dyrektora Wydziału Geodezji i Gospodarki Gruntami Urzędu Wojewódzkiego w Z. z dn. 31.07.1985 r.,

- decyzji Naczelnika Miasta T. z dnia 8.06.1985 r. i 8.07.1985 r.,

którymi ustalono odszkodowanie. W trakcie tego postępowania ustalono, że zarządzenie Naczelnika Miasta T. z dnia 17 października 1977 r. w sprawie ustalenia terenu budownictwa jednorodzinnego osiedla "Ś." etap I i jego podziale na działki budowlane nie zostało opublikowane w Dzienniku Urzędowym Wojewódzkiej Rady Narodowej w Z. do dnia 1.08.1985 gdy ww. ustawa z dnia 6 lipca 1972 r., na mocy art. 100 pkt 6 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości /Dz.U. nr 22 poz. 99 ze zm./ utraciła swą moc. Uznano zatem, że zarządzenie Naczelnika Miasta T. nie weszło w życie, a tym samym nie ma mocy obowiązującej.

Z tego powodu wszelkie czynności i podjęte decyzje na podstawie tego zarządzenia są pozbawione podstawy prawnej, a zatem nieważne z mocy prawa /art. 156 par. 1 pkt 2 Kpa/.

W odpowiedzi na wniosek skierowany do NSA Kierownik Urzędu Rejonowego w T. wnosi o odrzucenie wniosku z uwagi na niedopuszczalność drogi administracyjnej.

Zastępca Burmistrza Miasta T. w piśmie do Naczelnego Sądu Administracyjnego wnosi o ustalenie, że właściwym organem do rozstrzygnięcia merytorycznego przedmiotowej sprawy jest Kierownik Urzędu Rejonowego.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarżący byli współwłaścicielami działki o pow. 1.080 m2 położonej w T. przy ul. K., która w oparciu o przepisy ustawy z dnia 6 lipca 1972 r. o terenach budownictwa jednorodzinnego i zagrodowego oraz o podziale nieruchomości w miastach i osiedlach /Dz.U. nr 27 poz. 192/ została przejęta na własność państwa. Zgodnie z przepisami ww. ustawy, tereny pod budownictwo jednorodzinne i zagrodowe były ustalane w drodze uchwał przez prezydia powiatowych rad narodowych. Uchwały te podlegały ogłoszeniu w dzienniku urzędowym wojewódzkiej rady narodowej. Nieruchomości lub ich części, objęte uchwałą, przechodziły z mocy prawa na własność Państwa, po upływie 2 miesięcy od dnia wejścia w życie uchwały. Wejście w życie uchwały było jednak uwarunkowane jego wcześniejszą publikacją w dzienniku urzędowym wojewódzkiej rady narodowej. Odszkodowania były wypłacane za nieruchomości, które zgodnie z art. 5 ust. 2 ustawy przeszły na własność Państwa.

Po reformie organów administracji terenowej z 1975 r. kompetencje, wynikające z ustawy z dnia 6 lipca 1972 r., przeszły na organy stopnia podstawowego - naczelników gmin, miast i dzielnic.

Jak wynika z uzasadnienia do decyzji ostatecznej Ministra Gospodarki Przestrzennej i Budownictwa z dnia 18.07.1990 r., Zarządzenie Naczelnika Miasta T. z dnia 17 października 1977 r. w sprawie ustalenia terenu budownictwa jednorodzinnego osiedla "Ś." etap I i jego podziale na działki budowlane, które było aktem, na podstawie którego została przejęta nieruchomość stanowiąca własność skarżących, nigdy nie zostało opublikowane w Dzienniku Urzędowym Wojewódzkiej Rady Narodowej w Z.

Skoro nie miała miejsca w dzienniku urzędowym publikacja zarządzenia Naczelnika Miasta, zarządzenie to nigdy nie weszło w życie i nie wywołało w związku z tym skutków prawnych przewidzianych w art. 5 ust. 2 ustawy z dnia 6 lipca 1972 r.

Tak więc nieruchomości objęte tym zarządzeniem nigdy nie przeszły z mocy prawa na własność Państwa. Przejęcie nieruchomości skarżących nastąpiło wyłącznie w sferze faktycznej, nie zaś prawnej. Nie było, jak z tego widać, podstaw prawnych do orzekania o odszkodowaniu. Z tej to przyczyny w oparciu o art. 156 par. 1 pkt 2 w zw. z art. 157 par. 1 Kpa decyzją Ministra Gospodarki Przestrzennej i Budownictwa z dnia 18.07.1990 r. stwierdzono nieważność decyzji, które zostały wydane w sprawie odszkodowania.

Zgodnie z tymi ustaleniami nieruchomość, za którą skarżący ubiegają się o odszkodowanie w świetle prawa, pozostaje w dalszym ciągu ich własnością.

W takich przypadkach stosunki między właścicielem a posiadaczem nieruchomości - kształtują się w oparciu o przepisy prawa cywilnego o ochronie własności /art. 222-231 Kc/. Sanacja faktycznego przejęcia nieruchomości w drodze wydania nowej decyzji o wywłaszczeniu nie jest możliwa, ponieważ cele inwestycyjne, dla wykonania których nieruchomość była niezbędna, zostały już zrealizowane. Nie mogą więc w tej sytuacji mieć aktualnie zastosowania przepisy ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości. Odszkodowanie za przejęte nieruchomości musi się nierozłącznie wiązać z aktem wywłaszczenia, mającym swoje podstawy w przepisach obowiązującego prawa. Jeśli brak jest w danym stosunku prawnym zgodnego z przepisami prawa aktu wywłaszczenia, trudno mówić o przesłankach pozytywnych do orzeczenia odszkodowania.

Obowiązek organu administracji państwowej do orzeczenia odszkodowania, musi wynikać z prawa materialnego, bądź w ściśle określonych przypadkach z przepisów prawa procesowego, np. art. 160 i art. 161 par. 3 Kpa. Roszczenia odszkodowawcze, w związku z którymi sprawa została skierowana do Naczelnego Sądu Administracyjnego, zgodnie z sugestiami zawartymi w pismach Urzędu Wojewódzkiego w Z. i Urzędu Rejonowego w T., winny być dochodzone na drodze postępowania cywilnego przed sądem powszechnym.

Skoro przedstawiona sprawa opiera się na stosunkach cywilnoprawnych, brak jest również przesłanek, aby zakwalifikować ją jako spór z art. 22 par. 2 Kpa, wymagający rozstrzygnięcia Naczelnego Sądu Administracyjnego zgodnie z art. 18 ust. 1 i art. 28 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./.

Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 27 ust. 2 i art. 19 pkt 1 w związku z art. 53 ust. 1 pkt 3 ustawy o Naczelnym Sądzie Administracyjnym, postanowił wniosek odrzucić.