Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt I SA/Sz 179/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2012-05-17 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6539 Inne o symbolu podstawowym 653
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 32 art. 28 ust. 1 i 2  ust. 3
journal: Dz.U. 2009 nr 205 poz 1585
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.
article: art. 77 par. 1 art. 7 art. 107 par. 3
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Zygmunt Chorzępa (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Marzena Kowalewska,, Sędzia WSA Ewa Wojtysiak, Protokolant Edyta Wójtowicz, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 17 maja 2012 r. sprawy ze skargi W. M. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 13 stycznia 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 7 grudnia 2011 r. Nr [...]


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] r. Nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych, odmówił umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie własne W. M. w łącznej kwocie[...] , w tym:

- na ubezpieczenia społeczne za okres od stycznia 2000 r. do sierpnia 2004 r., od lipca 2005 r. do maja 2006 r.,

- na ubezpieczenie zdrowotne za okres od kwietnia do września 2000 r., od listopada 2000 r. do sierpnia 2004 r., a także za okres od lipca 2005 r. do maja 2006 r.,

- na Fundusz Pracy za kwiecień 2000 r., za okres od lipca 2000 r. do maja 2006 r.

uznając, iż w sprawie nie zostały spełnione przesłanki umorzenia należności z art. 28 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585, ze zm.), dalej w skrócie "u.s.u.s.".

W jej uzasadnieniu organ rentowy wskazał, że wnioskiem z dnia 11 października 2011 r., pełnomocnik zobowiązanej W. M. - E. P. (c) - wystąpiła z prośbą o umorzenie zobowiązań z tytułu składek za wskazane okresy, należnych w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą. Pełnomocnik wyjaśniła, że zgłoszona przez zobowiązaną działalność gospodarcza nie była faktycznie prowadzona, lecz była działalnością fikcyjną, wynikającą z choroby - schizofrenia paranoidalna. Według opinii psychiatrów zobowiązana wymagała hospitalizacji i leczenia w szpitalu psychiatrycznym, jednak odmówiła korzystania z pomocy medycznej. Pełnomocnik nadmieniła, że Naczelnik Urzędu Skarbowego B. prowadził wobec wnioskodawczyni postępowanie egzekucyjne, które zostało umorzone, z uwagi na brak możliwości uzyskania w toku postępowania kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Poinformowała również, że Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w B. uznał wnioskodawczynię za osobę niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym, która wymaga częściowej pomocy osób drugich. Pełnomocnik wskazała, że nie jest możliwym odzyskanie przez wnioskodawczynię pełnej zdolności do pracy, tym bardziej jako [...] letniej osobie, przy takim stanie zdrowia, zdolności zarobkowej umożliwiającej spłatę kwoty zadłużenia ponad [...] zł. Pełnomocnik nadmieniła, że były mąż wnioskodawczyni próbował ją ubezwłasnowolnić sądownie. Wskazała, że rodzina wnioskodawczyni pozbawiona jest dochodów i że boryka się z kłopotami finansowymi, a pozbawienie wnioskodawczyni domu, spowodowałoby ubóstwo oraz brak możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, a także pogorszenie stanu zdrowia wnioskodawczyni. Na potwierdzenie powołanych okoliczności pełnomocnik przedłożyła szereg dokumentów dotyczących m.in. stanu zdrowia, leczenia W. M., jej sytuacji osobistej, majątkowej i finansowej.

Rozpatrując powyższy wniosek organ rentowy, omówił na wstępie wynikające z przepisów prawa przesłanki umorzenia składek na ubezpieczenie społeczne (art. 28 u.s.u.s. oraz rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania zaległości z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne - Dz. U. Nr 141, poz. 1365), zwanego dalej rozporządzeniem. Następnie stwierdził, że w przedmiotowej sprawie nie wystąpiła niezbędna przesłanka umożliwiająca umorzenie długu, o której mowa w art. 28 ust. 3a u.s.u.s., tj. całkowita nieściągalność, wskazując na toczące się wobec W. M. postępowanie egzekucyjne, które zostało co prawda umorzone, jednakże jak podał Zakład, wnioskodawczyni jest właścicielką nieruchomości położonej w K. przy ul. [...] a zatem posiada majątek z którego możliwe jest dochodzenie roszczeń Zakładu.

Zakład nie dopatrzył się również w rozpoznawanej sprawie żadnych nadzwyczajnych okoliczności, uzasadniających umorzenie należności, o których mowa ww. rozporządzeniu. Przeprowadzając pod tym kątem analizę przedłożonych dokumentów i sytuacji zobowiązanej, ustalono, że zobowiązana nie prowadzi działalności gospodarczej, nie pracuje, nadto zamieszkuje i prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z byłym mężem, który ma przyznany zasiłek stały z pomocy społecznej w kwocie [...] zł miesięcznie oraz z córką, która prowadzi działalność gospodarczą, a także z zięciem, który jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku, jak również z ich 2-letnim dzieckiem. Ze złożonego oświadczenia wynika, że wnioskodawczyni otrzymuje pomoc finansową z Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. i pobiera zasiłek przyznany na okres od 27 września 2011 r. do 31 sierpnia 2012 r. w kwocie [...] zł, i że korzysta z pomocy finansowej swoich dzieci.

Wydatki z tytułu miesięcznych opłat przyjęto w kwocie oszacowanej przez zobowiązaną w wysokości [...] zł plus koszty opału w okresie zimowym na kwotę ok. [...] zł miesięcznie. Natomiast koszty związane z leczeniem obliczono na kwotę [...] zł miesięcznie. Zakład wskazał także, że według oświadczenia zobowiązanej, oprócz zadłużenia w ZUS posiada ona inne zobowiązania: z tytułu podatku od nieruchomości w kwocie [...] zł, z tytułu zaciągniętych kredytów na kwotę [...] zł, w bankach na kwotę [...] zł oraz związane z bieżącymi opłatami w kwocie [...] zł. W zakresie sytuacji majątkowej organ rentowy stwierdził, że zobowiązana jest właścicielką [...] udziału w nieruchomości (KW nr[...] ) położonej w K. przy ul.[...] , na której ustanowiona jest hipoteka na rzecz ZUS. Ponadto, na podstawie przedłożonej dokumentacji lekarskiej ustalono, że u dłużniczki rozpoznano zespół paranoidalny, co wymaga leczenia w Poradni Zdrowia Psychicznego oraz systematycznego przyjmowania leków. Zakład wskazał również na Orzeczenie Lekarza Orzecznika ZUS z dnia 24 sierpnia 2011 r., którym zobowiązana została uznana za całkowicie niezdolną do pracy na okres od 30 czerwca 2011 r. do 31 sierpnia 2012 r. Natomiast orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w B. z dnia 3 października 2011 r. uznał wnioskodawczynię za osobę niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym na okres do 31 października 2014 r., z uzasadnieniem, że wnioskodawczyni wymaga odpowiedniego zatrudnienia (zakład pracy chronionej), czasowej, częściowej pomocy osób drugich, bez wskazania na konieczność opieki w związku z ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

Na podstawie powyższych ustaleń faktycznych Zakład przyznał, że spłata zadłużenia jest dla zobowiązanej znacznym obciążeniem finansowym, jednakże uznał, że umorzenie należności byłoby przedwczesne i niedostatecznie uzasadnione z uwagi na okresowo orzeczony stopień niepełnosprawności (do dnia 31 października 2014 r.), co w ocenie Zakładu, nie wyklucza możliwości poprawy stanu zdrowia wnioskodawczyni. Ponadto organ rentowy zwrócił uwagę na fakt, że orzeczony stopień niepełnosprawności, nie wyklucza całkowicie możliwości zarobkowania. Przyjął zatem, że do czasu przedawnienia zaległości, stan zdrowia wnioskodawczyni może ulec poprawie, co pozwoli na częściowe uregulowanie długu. W uzasadnieniu decyzji wskazano także, że na umorzenie należności nie może wpłynąć fakt posiadania zobowiązań wobec innych wierzycieli, z uwagi na uprzywilejowany charakter należności ZUS w stosunku do innych wierzytelności (art. 24 ust. 3 u.s.u.s.). Zakład nie dopatrzył się w przedmiotowej sprawie żadnych nadzwyczajnych okoliczności, w postaci zdarzeń losowych, które powodowałyby konieczność ponoszenia szczególnych, dodatkowych wydatków i uzasadniałyby umorzenie.

Pismem z dnia 15 grudnia 2011 r. pełnomocnik zobowiązanej zwróciła się o ponowne rozpoznanie sprawy umorzenia wyżej wskazanych należności oraz dalszych odsetek z uwagi na to, że wniosek o umorzenie nie został rozpatrzony w sposób dokładny oraz ostateczny. Pełnomocnik wskazała, że lekarz psychiatra w wydanej opinii stwierdził, że wnioskodawczyni cierpi na nieuleczalną chorobę, i że do końca życia będzie zmuszona leczyć się. Ze względu na ciężki przypadek zastosowano regularne okresowe zastrzyki, po których wnioskodawczyni większość dnia przesypia i nie jest w stanie normalnie funkcjonować, tym bardziej podejmować pracę zarobkową.

Decyzją z dnia [...] r., Nr[...] , wydaną w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy, Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy ww. decyzję, nie stwierdzając podstaw do zmiany dotychczasowego rozstrzygnięcia. Zakład wskazał, na uznaniowy i wyjątkowy charakter instytucji umorzenia należności stosowany jest tylko wówczas, gdy faktycznie nie ma szansy na odzyskanie należności w okresie nieprzedawnionym. Wyjaśnił także, że w sprawie o umorzenie oceniane jest nie tylko wystąpienie przesłanek umorzenia po stronie zobowiązanego, ale także to, czy uzasadnione jest uszczuplenie państwowych funduszy celowych dla poprawy sytuacji dłużnika. Wskazano też, że ocena ta obejmuje stan obecny, jak i możliwość zmiany sytuacji finansowej, jak też to, czy trudności mają charakter okresowy, stały i pogłębiający się.

Dalej w motywach rozstrzygnięcia organ rentowy, w ślad za rozstrzygnięciem I instancji powtórzył, że skoro wnioskodawczyni posiada majątek w postaci nieruchomości, to nie zachodzi przesłanka całkowitej nieściągalności. Organ nie dopatrzył się w rozpoznawanej sprawie również przesłanek z rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek, powtarzając dotychczasową argumentację, że w sytuacji orzeczonej jedynie czasowej całkowitej niezdolności do pracy, nie jest wykluczona poprawa stanu zdrowia zobowiązanej, umożliwiająca jej uregulowanie długu do czasu jego przedawnienia. Wskazano także, że umorzenie uprzywilejowanych należności wobec ZUS nie jest dopuszczalne również ze względu na posiadanie przez dłużniczkę innych zobowiązań, wobec innych niż ZUS wierzycieli, prowadziłoby to bowiem do zaspokojenia tych wierzycieli kosztem Zakładu.

W zakresie przyczyn powstania zadłużenia wyjaśniono, że przepisy prawa nie wymieniają ich jako przesłanki umożliwiającej umorzenie, w konsekwencji uznano, że nie mają one wpływu na ocenę zasadności umorzenia i w postępowaniu o umorzenie nie mogą być brane pod uwagę.

W skardze do WSA w S. na wyżej powołaną decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych pełnomocnik skarżącej wniosła o uchylenie wskazanej decyzji jak i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji oraz o dopuszczenie dowodów z dokumentów przytoczonych w uzasadnieniu skargi jak i zgromadzonych w toku postępowania administracyjnego obu instancji. Zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie art. 28 u.s.u.s. i § 3 ust. 1 i 2 ww. rozporządzenia poprzez jego niezastosowanie i oddalenie wniosku o umorzenie zobowiązań skarżącej. Ponadto pełnomocnik zarzuciła naruszenie art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), dalej w skrócie K.p.a, poprzez nie rozpatrzenie materiału w sposób wyczerpujący, niedokładne ustalenie stanu faktycznego sprawy.

W uzasadnieniu skargi pełnomocnik skarżącej w oparciu o wyroki sądów administracyjnych przedstawiła obszerny wywód odnoszący się do powinności Zakładu Ubezpieczeń Społecznych dotyczący rozważenia przesłanek umorzenia zaległości. Zarzuciła organowi dowolność w ocenie stanu faktycznego, brak rozważenia słusznego interesu strony, przekroczenie granic uznania administracyjnego, przy jednoczesnym naruszeniu obowiązku należytego uzasadnienia decyzji.

W odpowiedzi na skargę pełnomocnik Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w S. uznał, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153 poz. 1269 ze zm.) sąd sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Ocenie sądu podlega zatem zgodność aktów (w tym wypadku decyzji administracyjnej) zarówno z przepisami prawa materialnego jak i procesowego. Zgodnie z art. 134 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270), zwanej dalej "p.p.s.a.", sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami skargi. Ponadto stosownie do art. 145 § 1 p.p.s.a sąd uwzględniając skargę na decyzję, może decyzję w całości lub części uchylić, stwierdzić jej nieważność w całości lub części lub stwierdzić wydanie decyzji z naruszeniem przepisów prawa. Sąd nie ma natomiast możliwości umorzenia zadłużenia skarżącej, ponieważ uprawnienie to jest zastrzeżone do kompetencji ZUS.

Badając zaskarżoną decyzję we wskazanym zakresie, Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że skarga jest zasadna.

Przedmiotem zaskarżonej decyzji jest odmowa umorzenia należności z tytułu nieopłaconych przez W. M. składek na ubezpieczenie własne osoby prowadzącej działalność gospodarczą w wysokości [...] zł. Z wnioskiem o umorzenie wystąpiła córka skarżącej jako jej pełnomocnik.

Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowi art. 28 ust. 1 – 3 w związku z art. 32 u.s.u.s. Zgodnie z treścią art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek, pod którym to pojęciem należy rozumieć składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę (art. 24 ust. 2 u.s.u.s.), mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wyliczonych w ust. 3 tego przepisu. Wyliczenie zawarte w powołanym przepisie jest wyczerpujące, a zatem stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, że zachodzi całkowita nieściągalność należności z tytułu składek.

Szczegółowe zasady tego umarzania zostały uregulowane w rozporządzeniu z 31 lipca 2003 r., wydanym na podstawie delegacji zawartej w art. 28 ust. 3 b u.s.u.s. Zgodnie z dyspozycją § 3 tego rozporządzenia, Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych (pkt 1), poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodującego, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności (pkt 2), przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności (pkt 3).

Jak wynika z brzmienia powołanego wyżej przepisu wystąpienie sytuacji faktycznej, mieszczącej się w kategorii przypadków przewidzianych w jego treści, daje Zakładowi możliwość umorzenia zaległości w opłacaniu składek, skorzystanie z której pozostawione zostało, z woli prawodawcy, w gestii uznania organu. W uchwale z dnia 6 maja 2004 r. (sygn. akt III UZP 6/04, OSNP 2004/16/285) Sąd Najwyższy stwierdził, że przepis art. 28 ust. 2 cyt. ustawy zbudowany jest w oparciu o uznanie administracyjne, co oznacza, że decyzja w sprawie umorzenia należności ubezpieczeniowych przysługuje każdorazowo organowi rentowemu, który w przypadku stwierdzenia całkowitej nieściągalności składek, zachodzących w przypadku określonym w art. 28 ust. 3 ustawy, może lecz nie musi umorzyć zaległości. Podobnie wypowiadał się też Naczelny Sąd Administracyjny ( wyrok z dnia 29 sierpnia 2007 r. sygn. akt II GSK 141/07 ), a także inne sądy administracyjne np. Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. ( wyrok z dnia 22 grudnia 2006 r. sygn. akt II SA/Wa 2427/06 ).Tak więc, nawet w sytuacji spełnienia przesłanek, o których mowa w rozporządzeniu z 2003 r., organ nie ma obowiązku umorzenia zaległości, a po stronie zobowiązanego nie powstaje odpowiadające temu roszczenie. Działa on tym samym w granicach uznania administracyjnego, co jednak nie oznacza dowolności w podejmowaniu decyzji przez organy administracji publicznej, tzn. wedle schematu: jeżeli można rozstrzygnąć na korzyść strony, lecz nie ma takiego obowiązku, to żądania nie uwzględnia się przy jednoczesnym braku wyczerpującego wyjaśnienia wszystkich przesłanek takiego działania. Organ administracji, podejmując decyzję w oparciu o uznanie administracyjne, ma bowiem obowiązek, zgodnie z art. 7 K.p.a., wyważyć słuszny interes strony i interes publiczny, co prowadzi do wniosku, iż zasadniczo, w przypadku gdy nie sprzeciwia się temu interes publiczny, organ powinien podjąć decyzje na korzyść strony postępowania. Rozważenie obu interesów tj. słusznego interesu strony postępowania i interesu publicznego, który w sprawach o umorzenie składek ubezpieczeniowych musi być akcentowany szczególnie wyraźnie, znaleźć powinno wyraz w uzasadnieniu decyzji, tak aby umożliwić kontrolę instancyjną, a następnie ewentualną kontrolę sądową rozstrzygnięcia opartego na uznaniu administracyjnym. Temu celowi służy szczegółowa analiza sytuacji, w tym materialnej zobowiązanego i jego rodziny, uwzględniająca nie tylko stan zadłużenia i związaną z tym realność spłaty zadłużenia bez niebezpieczeństwa powstania ciężkich skutków dla zobowiązanego i jego rodziny, ale nadto stan zdrowia strony zobowiązanej (por. wyrok NSA z dnia 10 marca 2009 r., I FSK 31/08 - publikowane w internetowej bazie orzeczeń NSA: www.nsa.gov.pl).

Sąd oceniający zaskarżoną decyzję bada, czy nie nosi ona cech dowolności, a więc, czy organ rozstrzygający zebrał cały materiał dowodowy i dokonał wyboru określonego sposobu załatwienia sprawy po wszechstronnym i dogłębnym rozważeniu wszystkich okoliczności faktycznych, właściwie uzasadniając swoje stanowisko.

Należy również wskazać, że prawidłowo skonstruowane uzasadnienie, zawierające wyczerpujące omówienie co do oceny zebranego w postępowaniu materiału dowodowego, wykładni zastosowanych przepisów i oceny przyjętego stanu faktycznego w świetle obowiązującego prawa, jest istotne z punktu widzenia stosowania zasady przekonywania wyrażonej w art. 11 K.p.a. realizowanej na mocy art. 107 § 3 K.p.a. Organ administracji, zgodnie z tą zasadą, jest bowiem obowiązany do wyjaśnienia stronom zasadności przesłanek, którymi kierował się przy załatwieniu sprawy. Celem tej zasady jest przekonanie stron o trafności wydanego rozstrzygnięcia i uniknięcie w ten sposób wykonania decyzji z zastosowaniem środków przymusu.

Sąd dokonując oceny decyzji w przedmiocie umorzenia składek – zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądowym – nie ogranicza się jedynie do zbadania, czy zostały zachowane formalne przesłanki wymagane przepisami K.p.a. Sąd ma kompetencję do należytego zbadania sprawy, a więc oceny tego, czy nieskorzystanie przez wierzyciela z prawa umorzenia należności nie krzywdzi dłużnika (zobowiązanego). Sformułowana w art. 7 K.p.a. ogólna zasada postępowania administracyjnego odnosi się nie tylko do postępowania, lecz również do stosowania prawa materialnego przy wydawaniu decyzji uznaniowych (por. wyroki NSA z dnia 21 lutego 2007 r., sygn. akt II GSK 301/06, LEX nr 325379 , i z dnia 10 października 2007 r., sygn. akt II GSK 176/07, LEX nr 451167). Przy ocenie decyzji ZUS należy zawsze brać pod uwagę, czy w wyniku egzekucji powstanie zagrożenie utraty możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb bytowych dłużnika. NSA w wyroku z dnia 20 marca 2007 r. , sygn. akt II GSK 345/06, Lex nr 321267) podkreślił, że "[...] gdy ustawodawca przewidział możliwość zastosowania umorzenia należności - w uzasadnionych wypadkach - organ odmawiając zastosowania tej instytucji zobowiązany był należycie wykazać, że okoliczności konkretnej sprawy nie uzasadniają potraktowanie jej w sposób szczególny [...]. Sytuacja, w której zapłata zaległości powoduje konieczność sięgania przez zobowiązanego pozbawionego możliwości zaspokojenia swoich niezbędnych potrzeb materialnych do środków pomocy państwa, nie jest bowiem zgodna z interesem tego obywatela, jednocześnie nie jest również zgodna z interesem publicznym [...] norma prawna, która dopuszcza umorzenie należności w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, wobec permanentnie niezadowalającego stanu finansów ubezpieczeń społecznych, nie znalazłaby w praktyce ogóle zastosowania. Takie rozumienie byłoby natomiast sprzeczne ze społeczną funkcją omawianej instytucji prawnej".

Analiza akt sprawy prowadzi do wniosku, że Zakład wydający zaskarżoną decyzję naruszył zarówno przepisy prawa materialnego jak i procesowego i nie wykazał się prawidłowym rozumieniem "uznania administracyjnego".

W ocenie sądu w rozpoznawanej sprawie organ rentowy nie dokonał właściwej i rzetelnej oceny sytuacji majątkowej i rodzinnej skarżącej, dysponując obszernym materiałem dowodowym w postaci szeregu dokumentów źródłowych dotyczących stanu zdrowia, stanu majątkowego skarżącej i rodziny, sytuacji osobistej skarżącej. Na podstawie tych dokumentów organ rentowy stwierdził, że umorzenie należności jest przedwczesne, bowiem nie jest wykluczone, że skarżąca odzyska w przyszłości zdolności do pozyskiwania dochodów pozwalających na spłatę zadłużenia, posiada majątek (udział w nieruchomości), a zatem że nie zachodzi całkowita nieściągalność należności.

Według składu orzekającego, organ nie uzasadnił swojego stanowiska w sposób należyty i nie wskazał, w jaki sposób skarżąca mogłaby znaleźć środki na wykonanie ciążących na niej zobowiązań wobec ZUS bez narażania się na powstanie ciężkich skutków.

Jest bezsporne w sprawie, że skarżąca jest osobą chorą psychicznie. Choroba ta trwa od 1992 r. W chwili obecnej skarżąca pozostaje bez dochodu (nie pobiera świadczenia rentowego - stara się o rentę socjalną), ma orzeczoną całkowitą niezdolność do pracy (na okres do 31 października 2014 r.). W chwili obecnej otrzymuje tylko zasiłek stały z Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w kwocie [...] zł miesięcznie, co świadczy o rzeczywiście jej trudnej sytuacji finansowej, by korzystać bowiem z pomocy państwa, jej beneficjent musi spełnić rygorystyczne kryteria dochodowe. W analogicznej sytuacji materialnej znajduje się wspólnie zamieszkujący były mąż skarżącej, który nie pracuje, pobiera zasiłek stały z pomocy społecznej w kwocie [...] zł. Jak wynika z akt sprawy wysokość miesięcznych wydatków stałych wynosi [...] zł, a w sezonie zimowym dochodzą do tego dodatkowo koszty ogrzewania w kwocie ok. [...] zł. Skarżącej w utrzymaniu pomaga rodzina (dzieci). Córka skarżącej prowadzi działalność gospodarczą, zięć zaś jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku, a na ich utrzymaniu pozostaje małoletnie dziecko. Z akt wynika nadto, że postępowanie egzekucyjne prowadzone wobec skarżącej zostało umorzone przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w B., gdyż uznał, że w jego toku, nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne.

Biorąc powyższe pod uwagę, w ocenie sądu, organ rentowy odmówił skarżącej umorzenia należności z tytułu składek przy obiektywnie trudnej sytuacji życiowej i finansowej skarżącej, podczas gdy na gruncie dokonanych ustaleń faktycznych sprawy wprost wynika brak realnych perspektyw na podwyższenie poziomu dochodów strony skarżącej. Organ przyjął, że istnieje majątek pozwalający na wyegzekwowanie zaległych należności składkowych, w postaci nieruchomości, tj. domu zajmowanego przez skarżącą, jej byłego męża, córkę i jej rodzinę.

Nie wzięto pod uwagę oczywistych konsekwencji przewidywanego pozbawienia domu, w kontekście sytuacji życiowej i majątkowej skarżącej i jej rodziny, a mianowicie, czy skutkiem wyegzekwowania należności ZUS z majątku nieruchomego skarżącej, nie będzie konieczność uzyskania innej pomocy państwa. Zakład nie dokonał w zaskarżonej decyzji szczegółowej analizy stanu zdrowia skarżącej, pominął bowiem, że od wielu lat cierpi ona na chorobę psychiczną, i że to choroba bezpośrednio przyczyniła się do powstania zadłużenia, a zatem, że zadłużenie to pozostaje w ścisłym związku skutkowo-przyczynowym z chorobą skarżącej. Zakład pominął, że skarżąca leczy się psychiatrycznie, a mocą orzeczenia lekarza orzecznika ZUS została uznana za całkowicie niezdolną do pracy do 31 sierpnia 2012 r., co w sposób oczywisty prowadzi do wniosku, że już wcześniejszy stan zdrowia psychicznego skarżącej skutkuje wykluczeniem możliwości podjęcia przez nią pracy i prowadzenia działalności gospodarczej. Ten stan zdrowia skarżącej niewątpliwie także utrudnia sprawowanie opieki nad nią i udzielanie jej pomocy wobec zaprzeczania chorobie (umieszczenie w szpitalu bez jej zgody, ucieczka ze szpitala, postępowanie z wniosku męża o ubezwłasnowolnienie). Zakład w zaskarżonej decyzji w ogóle nie odniósł się do tych okoliczności wynikających wprost z materiału dowodowego, a mających kluczowe znaczenie dla jej merytorycznego rozstrzygnięcia. W sposób arbitralny ocenił, że nie jest wykluczone podjęcie przez skarżącą pracy po 31 sierpnia 2012 r., bez uprzedniego ustalenia, czy jej stan zdrowia w ogóle rokuje poprawę oraz, czy ze względu na wiek, zawód, rodzaj schorzenia podjęcie zatrudnienia jest w ogóle realne. Sytuacja skarżącej – zdaniem sądu - jest na tyle trudna i szczególna, że wymaga indywidualnego podejścia, przy czym należy uwzględnić fakt, że w niniejszej sprawie udokumentowana jest całkowita nieściągalność spornej należności wobec umorzenia egzekucji w stosunku do skarżącej w związku z tym, że egzekucji tej nie uzyskano kwoty przekraczającej wydatki egzekucyjne. Tak więc zaprezentowane stanowisko organu nie zasługuje na aprobatę tym bardziej, że powyższe okoliczności powinny być przeanalizowane i omówione w sposób nie budzący żadnych wątpliwości, szczególnie, że w omawianym przypadku decyzja dotyczy nie kwestii błahych, bez istotnego znaczenia z punktu widzenia podstawowych praw i przyrodzonej godności człowieka, ale sfery jego elementarnych potrzeb - posiadania środków niezbędnych do przeżycia i miejsca do zamieszkania.

Sąd zwraca uwagę, że powołany przez organ interes publiczny - w tym przypadku sprowadzony do interesu jednego z działów finansów publicznych, określanego jako stan finansów ubezpieczeń społecznych, z zasady sprzeczny jest z interesem prywatnym tj. ważnym interesem osoby zobowiązanej, przy czym z założenia ten pierwszy uzyskuje wyższą rangę. Z tym stanowiskiem nie sposób się zgodzić, ponieważ interes publiczny nie powinien być rozumiany, jako sprzeczny z indywidualnym interesem obywatela. Należy też przypomnieć, że sytuacja, w której zapłata zaległości powoduje konieczność sięgania przez zobowiązanego, pozbawionego możliwości zaspokojenia swoich niezbędnych potrzeb materialnych, do środków pomocy państwa, nie jest zgodna z interesem tego obywatela, jednocześnie nie jest również zgodna z interesem publicznym. Biorąc pod uwagę, że skarżąca w niniejszej sprawie obecnie nie ma żadnych dochodów, utrzymuje się z pomocy rodziny oraz środków pomocowych (stara się o rentę socjalną), trudno przyjąć, że wyegzekwowanie od niej zaległych należności, nawet jeżeli jest realnie możliwe dzięki sprzedaży nieruchomości, może pozostawać w zgodzie z interesem publicznym i słusznym interesem obywatela.

Należy także wziąć po uwagę, że system ubezpieczeń społecznych jest to system ustawowo zagwarantowanych świadczeń związanych z pracą, służących zaspokojeniu potrzeb wywołanych przez zdarzenia losowe i finansowanych przez ubezpieczonych na zasadzie rozłożenia ich ciężaru na osoby do nich następnie uprawnione. Mieszcząca się w tym systemie również funkcja ochronna ubezpieczenia społecznego, nie pozwala na egzekwowanie niespłaconych składek w każdej sytuacji, bez względu na konsekwencje dla zobowiązanego i jego rodziny.

W tym stanie rzeczy, w świetle powyższych rozważań zachodzi podstawa do uznania, że ustalenia dokonane przez organ w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie są wyczerpujące, zaś ich ocena jest lakoniczna, co doprowadziło do wydania decyzji o nieprzekonującej argumentacji, a w poczuciu skarżącej - krzywdzącej, a w konsekwencji do naruszenia reguł procesowych zawartych w art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 107 § 3 K.p.a. oraz naruszenia prawa materialnego, tj. art. 28 u.s.u.s. jak i § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne.

Zakład przy ponownym rozpoznaniu sprawy - mając na uwadze ww. wskazania sądu co do kierunku postępowania - winien szczegółowo rozważyć, czy w świetle zebranego materiału dowodowego w sprawie w stosunku do skarżącej znajdują zastosowanie przesłanki, o jakich mowa w ww. przepisach, z uwzględnieniem wyczerpującej motywacji rozstrzygnięcia. W przypadku jakichkolwiek wątpliwości co do okoliczności istotnych dla merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy zaistniałych na gruncie zgromadzonego materiału dowodowego, organ ma obowiązek przeprowadzenia dodatkowego postępowania w celu uzupełnienia dowodów i materiałów w sprawie (art. 136 K.p.a.).

Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w S. na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit a i c p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.