Wyrok NSA, sygn. akt II OSK 2660/12
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2014-04-03 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6050 Obowiązek meldunkowy
Hasła tematyczne: Ewidencja ludności
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok oraz decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art 15 ust 2
journal: Dz.U. 2006 nr 139 poz 993
law: Ustawa z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych - tekst jedn.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Aleksandra Łaskarzewska Sędziowie Sędzia NSA Wojciech Mazur Sędzia del. WSA Iwona Bogucka ( spr.) Protokolant asystent sędziego Marta Romanowska po rozpoznaniu w dniu 3 kwietnia 2014 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej L. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 28 czerwca 2012 r. sygn. akt II SA/Rz 405/12 w sprawie ze skargi L. K. na decyzję Wojewody Podkarpackiego z dnia [...] marca 2012 r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego 1. uchyla zaskarżony wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie oraz zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Prezydenta miasta Tarnobrzega z dnia [...] lutego 2012 r., nr [...], 2. zasądza od Wojewody Podkarpackiego na rzecz L. K. kwotę 777 (słownie: siedemset siedemdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z 28 czerwca 2012 r., sygn. II SA/Rz 405/12 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie oddalił skargę L. K. na decyzję Wojewody Podkarpackiego z [...] marca 2012 r., nr [...], którą utrzymano w mocy decyzję Prezydenta Miasta Tarnobrzega z [...] lutego 2012 r. o wymeldowaniu L. K. z pobytu stałego w lokalu przy ul. [...] w T. Wyrok zapadł w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych przyjętych przez Sąd I instancji:

Wniosek o wymeldowanie L. K. złożył w dniu 28 lutego 2011 r. T. K., uzasadniając swoje żądanie faktem wyprowadzenia się L. K. w grudniu 2009 r. Podał, że obecnie przebywa ona w mieszkaniu położonym w Tarnobrzegu przy ul. [...]. Prezydent Miasta Tarnobrzega po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego decyzją z dnia [...] lutego 2012 r. Nr [...] orzekł o wymeldowaniu L. K. z pobytu stałego w lokalu mieszkalnym położonym przy ul. [...] w Tarnobrzegu. Zdaniem organu pierwszej instancji nie budzi wątpliwości, że L. K. wyprowadziła się dobrowolnie z tego lokalu po pożarze, który miał miejsce 18 grudnia 2009 r. Po tym wydarzeniu strona zamieszkała z córką L. C. i jej rodziną w mieszkaniu przy ul. [...] w Tarnobrzegu, gdzie nadal przebywa. Świadkowie zeznali, że L. K. nie partycypuje w kosztach utrzymania lokalu przy ul. [...] w Tarnobrzegu, który cały czas jest remontowany przez T. K. 17 czerwca 2009 r. Sąd Rejonowy w Tarnobrzegu wydał wyrok (sygn. akt I C 73/11) w sprawie z powództwa L. K. przeciwko T. K. o ochronę naruszonego posiadania, którym nakazał pozwanemu T. K., aby przywrócił powódce posiadanie budynku przy ul. [...] w Tarnobrzegu poprzez wydanie kluczy do wszystkich drzwi. Według Prezydenta Miasta Tarnobrzega aktualny stan lokalu mieszkalnego powoduje, że nie jest i nie może być obecnie zamieszkały. Podnoszony przez L. K. zarzut, że opuszczenie przez nią lokalu nie było dobrowolne, nie znalazło potwierdzenia. Ustalono, że dopiero po wszczęciu postępowania w sprawie o wymeldowanie pouczona o możliwości skorzystania z powództwa posesoryjnego, z takiego prawa skorzystała. Postępowanie dowodowe potwierdziło, że aktualne miejsce zamieszkania L. K. w domu córki L. C. jest jej centrum życiowym, w którym koncentruje swe interesy osobiste i majątkowe. Pomimo wielokrotnie składnych deklaracji o zamiarze powrotu do spornego lokalu L. K. nie uczyniła nic, aby te deklaracje urzeczywistnić i zamieszkać w lokalu przy ul. [...] w Tarnobrzegu. Upływ kilkuletniego okresu czasu od momentu opuszczenia lokalu daje podstawę do przyjęcia, że jej obecne centrum życiowe znajduje się w innym miejscu, tj. w lokalu przy ul. [...] w Tarnobrzegu.

W odwołaniu od decyzji pełnomocnik L. K. podniósł, że nie opuściła ona lokalu, ponieważ zostawiła w nim swe osobiste rzeczy, wniosła powództwo o ochronę posiadania, porządkowała lokal, podejmowała starania o zwrot kluczy do lokalu. Wydana decyzja jest błędna albowiem Sąd Rejonowy wyrokiem z dnia 17 czerwca 2009 r. o sygn. akt I C 73/11, przywrócił L. K. posiadanie spornego lokalu.

Wojewoda Podkarpacki decyzją z dnia [...] marca 2012 r. Nr [...] utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. W ocenie organu odwoławczego dla sprawy istotne znaczenie ma to, że L. K. opuściła lokal w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Wojewoda nie zgodził się z poglądem prezentowanym przez pełnomocnika strony, że wymeldowanie jest niezgodne z prawem. Nie jest przekonująca postawa L. K., która oczekuje, że jej mąż samodzielnie wyremontuje lokal, a ona wprowadzi się do niego gdy dom będzie nadawał się do zamieszkania, gdyż obecnie się do tego nie nadaje. Dlatego deklarowany przez nią zamiar powrotu do lokalu nie może zostać zrealizowany. Jest rzeczą logiczną, że jeżeli ktoś zamierza powrócić do lokalu to współuczestniczy w kosztach jego remontu. Podkreślono również, że od czerwca 2011 r. L. K. dysponuje korzystnym dla siebie wyrokiem sądu, a nie stara się wprowadzić jego postanowień w życie. W chwili obecnej wyrok ten stracił znaczenie, skoro przedmiotowy dom nie ma drzwi wejściowych i wewnętrznych. Postawa L. K. jest szczególnie widoczna w treści protokołu z oględzin z dnia 16 grudnia 2012 r. (powinno być 2011 r.). Strona podpisała ten protokół z zastrzeżeniem, że dom przy ul. [...] w Tarnobrzegu nie nadaje się do zamieszkania, a ona ma zamiar wyjechać na dłuższy czas za granicę.

W skardze do sądu administracyjnego pełnomocnik L. K. wniósł o uchylenie decyzji organów obu instancji lub alternatywnie o stwierdzenie ich nieważności. Zarzucił rażące naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych w związku z art. 107 i 138 § 1 pkt 1 K.p.a. Podniósł, że nie jest miarodajne twierdzenie o uracie znaczenia przez wyrok Sądu Rejonowego, bowiem egzekucję komorniczą uprawniona może przeprowadzić w każdym czasie. L. K. chciała dokonać remontu przedmiotowego lokalu zaraz po powodzi, ale z uwagi na wadliwość decyzji scaleniowej oraz wynikających z niej wpisów, Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie stwierdził, że nie jest ona stroną w sprawie. W konsekwencji wszelkie środki finansowe w postaci zasiłków celowych na remont pozyskał w całości wyłącznie T. K. Skarżąca nie zamierzała opuszczać trwale lokalu, gdyż podejmowała starania o powrót do niego. Dowodzi tego w szczególności wystąpienie z powództwem do Sądu o ochronę posiadania. Wojewoda Podkarpacki rozpoznając odwołanie nie ustosunkował się do przytoczonych w odwołaniu orzeczeń sądów administracyjnych.

W dniu 31 maja 2012 r. wpłynęło do WSA pismo pełnomocnika strony o dopuszczenie jako dowodu w sprawie wyroku Sądu Okręgowego w Tarnobrzegu z dnia 19 kwietnia 2012 r. sygn. akt I Ca 61/12 w sprawie o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym Wyrokiem tym sąd dokonał podziału działki nr 268 położonej w Tarnobrzegu na działki o nr 268/1 i 268/2 i zmienił wyrok sądu I instancji w ten sposób, że uzgadniając treść ksiąg wieczystych nakazał sądowi prowadzącemu te księgi m. in. przeniesienie działki nr 268/1 do KW [...], co w przekonaniu strony oznacza, że działka nr 268/1, na której zlokalizowany jest przedmiotowy budynek, stanowiła i stanowi współwłasność T. K. oraz L. K. na prawach ustawowej wspólności małżeńskiej i dlatego wymeldowanie L. K. z jej własności nie znajduje oparcia w przepisach oraz w zebranym materiale dowodowym.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda Podkarpacki wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu decyzji.

Zaskarżonym wyrokiem z 28 czerwca 2012 r. sygn. II SA/Rz 405/12 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie oddalił skargę. W uzasadnieniu wyjaśnił, że zgodnie z art. 6 ust. 1 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych pobytem stałym jest zamieszkiwanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania. W myśl art. 15 ust. 2 tej ustawy organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Na podstawie ust. 1 tego artykułu, obowiązek wymeldowania się spoczywa na osobie opuszczającej miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące, która powinna dopełnić tego obowiązku najpóźniej w dniu opuszczenia tego miejsca. Powołując się na orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego Sąd podał, że ustawowa przesłanka w postaci opuszczenia miejsca pobytu stałego jest spełniona, jeżeli opuszczenie ma charakter trwały i jest dobrowolne. Chodzi więc o taką sytuację, w której osoba fizyczna nie przebywa w lokalu mieszkalnym, w którym poprzednio miała zorganizowane centrum życiowe, a nieprzebywanie to jest wynikiem woli tej osoby. W wyroku z dnia 26 kwietnia 2010 r. sygn. akt II OSK 716/09 NSA wskazał, że kwestia dobrowolności ma drugorzędne znaczenie, o ile tylko opuszczeniu lokalu towarzyszy zamiar opuszczenia go w sposób trwały. Zamiar ten ma istotne znaczenie dla oceny, czy do opuszczenia lokalu rzeczywiście doszło, jednak przy jego ustalaniu nie można poprzestać wyłącznie na oświadczeniach osoby zainteresowanej. Dla oceny tego zamiaru istotne będą takie okoliczności, jak okoliczności i sposób opuszczenia lokalu, koncentracja interesów życiowych w danym miejscu oraz obiektywna możliwość realizacji woli przebywania (tak w wyroku WSA w Warszawie z dnia 30 listopada 2010 r., sygn. akt IV SA/Wa 1938/10).

Dokonując oceny wydanych w sprawie decyzji Sąd I instancji stwierdził, że organy administracji na podstawie zebranego w sprawie materiału dowodowego dokonały prawidłowych ustaleń, skutkujących wymeldowaniem skarżącej. Nie budzi wątpliwości, że w przypadku skarżącej doszło do dobrowolnego opuszczenia przez nią miejsca zamieszkania, gdyż na równi z tym są traktowane wszystkie te przypadki, kiedy osoba podlegająca wymeldowaniu nie może zgodnie z prawem lub na skutek okoliczności faktycznych dalej zamieszkiwać w miejscu, w którym była zameldowana, a swoje centrum życiowe skoncentrowała w innym miejscu (w niniejszej sprawie było to spowodowane pożarem lokalu mieszkalnego oraz wynikającym z dokonanych zniszczeń obiektywnym brakiem możliwości dalszego zamieszkiwania w nim, który to stan rzeczy trwał nadal w dacie wydawania decyzji przez organ I i II instancji - fakt ten potwierdziła sama skarżąca, jak również wszyscy świadkowie). W tej sytuacji, mimo utrudnień w dostępie skarżącej do lokalu przy ul. [...] w Tarnobrzegu spowodowanych działaniami jej męża (wymiana zamków w drzwiach), wyrażaną przez nią chęć powrotu należy oceniać jako deklarację składaną na użytek toczącego się postępowania, która nie przekłada się na konkretne działania zmierzające do realizacji tego celu. Mimo wydanego względem męża skarżącej sądowego nakazu przywrócenia jej posiadania budynku przy ul. [...] w Tarnobrzegu poprzez wydanie kluczy do wszystkich drzwi, umożliwiającego swobodny dostęp do budynku, skarżąca nie podjęła żadnych czynności mających na celu wyegzekwowanie tego nakazu. Także samo wytoczenie przez skarżącą powództwa posesoryjnego nastąpiło już po wszczęciu postępowania w sprawie o wymeldowanie, po upływie ok. 15 m-cy od opuszczenia budynku przy ul. [...] w Tarnobrzegu. Jeśli budynek ten miałyby stanowić centrum życiowe dla L. K. a jego opuszczenie byłoby wymuszone określoną sytuacją, to z pewnością działania faktyczne (remont budynku, partycypowanie w kosztach jego utrzymania) oraz prawne nakierowane na powrót do tego miejsca zostałyby przez nią podjęte bezzwłocznie. Zgodnie z wyrokiem NSA z dnia 21 listopada 2008 r. II OSK 1426/07, nawet w sytuacji usunięcia danej osoby z lokalu wbrew jej woli, jeżeli przez długi okres czasu nie podejmuje ona kroków prawnych w celu przywrócenia jej posiadania tego lokalu, może to świadczyć o opuszczeniu przez nią miejsca stałego pobytu w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Wnioski wyprowadzone przez organy z zebranego materiału są zatem prawidłowe, zaś argument o pozostawieniu w lokalu części rzeczy, wobec równoczesnego oświadczenia o ich zbędności dla codziennego funkcjonowania potwierdza, że opuszczony lokal nie stanowi dla skarżącej centrum życiowego. Za miejsce koncentracji interesów życiowych należy uznać bowiem miejsce, w którym dana osoba realizuje swoje podstawowe funkcje życiowe tj. mieszka, nocuje, spożywa posiłki, przechowuje rzeczy niezbędne do codziennego użytku (odzież, żywność, meble), przyjmuje wizyty członków rodziny i znajomych (wyrok WSA w Warszawie, IV SA/Wa 279/10). W przypadku skarżącej nie budzi wątpliwości, że aktualnie jej sprawy koncentrują się w domu córki L. C. Sąd I instancji podkreślił, że obowiązek meldunkowy służy wyłącznie celom ewidencyjnym i ma na celu potwierdzenie pobytu konkretnej osoby w danym lokalu. Zameldowanie na pobyt stały w oznaczonej miejscowości pod wskazanym adresem ma odpowiadać faktycznemu przebywaniu tam danej osoby, a nie sankcjonować fikcję meldunkową. Postępowanie o wymeldowanie i decyzja je kończąca ma charakter wyłącznie ewidencyjny, potwierdza wyłącznie fakt nieprzebywania osoby w danym lokalu i w żaden sposób nie rzutuje na prawa rzeczowe do niego. Z tego względu wpływu na postępowanie o wymeldowanie nie mają ewentualne prawa skarżącej wywodzone z toczącej się sprawy o uzgodnienie treści księgi wieczystej nieruchomości położonej przy ul. [...] w Tarnobrzegu z rzeczywistym stanem prawnym. Jeżeli w przyszłości skarżąca zrealizuje swój zamiar powrotu do wcześniejszego miejsca stałego zamieszkania, nie będzie żadnych przeszkód do ponownego jej zameldowania w tym miejscu.

W skardze kasacyjnej zaskarżono wyrok Sądu I instancji w całości, wnosząc o jego zmianę poprzez oddalenie wniosku T. K. o wymeldowanie lub alternatywnie o uchylenie wyroku oraz uchylenie wydanych w sprawie decyzji przez organy obu instancji oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania. Wyrokowi zarzucono naruszenie prawa materialnego – art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych w związku z art. 140 i 195 k.c. poprzez uznanie, że w sprawie zachodzą podstawy do wymeldowania, podczas gdy takie twierdzenie nie jest zasadne, albowiem skarżąca jest współwłaścicielem nieruchomości. Nieruchomość została zniszczona najpierw przez pożar, a następnie dwukrotnie przez powódź w maju i czerwcu 2010 r. W takiej sytuacji twierdzenie, że opuszczenie zniszczonego domu miało charakter dobrowolny, nie jest zasadne. Nieruchomość wymaga znacznych nakładów i remontu. Także wnioskodawca postępowania w domu nie mieszka, bo nie nadaje się on do zamieszkiwania. Nie jest zasadne twierdzenie Sądu, że skarżąca trwale opuściła lokal, albowiem czyniła starania o jego uporządkowanie i zdobycie środków na remont. Skarżąca jest współwłaścicielem nieruchomości i zamierza do niej powrócić po dokonaniu remontu usuwającego skutki pożaru i powodzi. Organy ustaliły, że dom w aktualnym stanie nie nadaje się do zamieszkiwania. Nieobecność ma wobec powyższego charakter przejściowy, co nie upoważnia do wymeldowania.

W skardze kasacyjnej postawiono także zarzut naruszenia prawa procesowego art. 104 i art. 107 w związku z art. 7 i art. 138 §1 pkt 1 k.p.a. poprzez dokonanie dowolnej oceny dowodów, skutkującej wydaniem błędnego rozstrzygnięcia oraz naruszenia art. 156 k.p.a. w związku z art. 13 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności poprzez wydanie wyroku sprzecznego z art. 140 k.c. Zarzuty naruszenia prawa procesowego nie zostały uzasadnione.

Naczelny Sąd Administracyjny rozważył, co następuje:

Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu biorąc pod uwagę tylko nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie stwierdzono żadnej z przesłanek nieważności wymienionych w art. 183 § 2 p.p.s.a., wobec czego rozpoznanie sprawy nastąpiło w granicach zgłoszonych podstaw i zarzutów skargi kasacyjnej. W skardze kasacyjnej powołano obie podstawy określone w art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a, zarzucając zarówno naruszenie prawa procesowego, jak i prawa materialnego. Zarzut naruszenia prawa procesowego może odnieść skutek w przypadku wykazania, że uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Uzasadnienie zarzutu błędnej wykładni związane jest z wykazaniem, że przyjęte przez Sąd I instancji rozumienie określonego przepisu narusza uznane dyrektywy interpretacyjne. Wymaga zatem z jednej strony wskazania, na czym polega błąd Sądu w interpretacji przepisu, jakie dyrektywy zostały naruszone, zaś z drugiej strony wykazania, jakie winno być prawidłowe rozumienie przepisu. Zarzut niewłaściwego zastosowania natomiast wymaga wykazania, że w ustalonych okolicznościach faktycznych doszło do wadliwej kwalifikacji prawnej i stan faktyczny nie odpowiada hipotezie zastosowanej normy prawnej.

Należy także wyjaśnić stronie wnoszącej skargę kasacyjną, że sądy administracyjne nie są powołane do załatwiania spraw administracyjnych, ale do kontroli legalności działania administracji publicznej. Również Naczelny Sąd Administracyjny, jako sąd II instancji, nie ma możliwości rozpoznania wniosku o wymeldowanie, stąd niezależnie od zasadności zarzutów kasacyjnych, nie mogło donieść skutku żądanie uchylenia wyroku Sądu I instancji i oddalenia wniosku T. K. o wymeldowanie. Ani Sąd I instancji, ani NSA, nie mają możliwości rozpoznania tego wniosku co do istoty i wydania orzeczenia za organ administracji. Katalog rozstrzygnięć NSA wydawanych w przypadku uwzględnienia skargi określają przepisy art. 185 § 1 i art. 188 p.p.s.a. Zgodnie z tym ostatnim przepisem, jeżeli nie ma naruszeń przepisów postępowania, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a zachodzi jedynie naruszenie prawa materialnego, Naczelny Sąd Administracyjny może uchylić zaskarżone orzeczenie Sądu I instancji i rozpoznać skargę. Rozpoznanie to, odnoszące się do zaskarżonego aktu organu administracji, może przybrać postać przewidzianą w przepisach Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w art. 145 do 151 p.p.s.a., także zatem w takim przypadku nie jest możliwe orzeczenie o odmowie wymeldowania.

W skardze kasacyjnej powołane zostały obie podstawy kasacyjne wskazane w art. 174 p.p.s.a. Przepis art. 176 p.p.s.a. stanowi, że skarga kasacyjna powinna czynić wymaganiom pisma w postępowaniu sądowym oraz zawierać m. in. przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie. Nie mogły wobec powyższego odnieść skutku zgłoszone w skardze kasacyjnej zarzuty naruszenia prawa procesowego. W tym zakresie skarga nie zawiera po pierwsze żadnego uzasadnienia. Po drugie, zarzuty naruszenia określonych przepisów kodeksu postępowania administracyjnego nie zostały powiązane z żadnym przepisem procedury sądowoadministracyjnej. Nie jest zatem jasne, w jaki sposób mogło dojść do naruszenia przez Sąd I instancji art. 104 k.p.a., który dotyczy formy orzeczenia organu administracji publicznej, a nie budzi wątpliwości, że rozstrzygnięcie w przedmiocie wymeldowania przybiera formę decyzji. Artykuł 107 k.p.a. zawiera natomiast pięć paragrafów i w konsekwencji kilka norm, brak uzasadnienia nie pozwala na stwierdzenie, która z nich i w jaki sposób została naruszona. Podobnie wygląda sprawa z zarzutem naruszenia art. 156 k.p.a., ogólnie jedynie powołanym w skardze kasacyjnej. Przepis art. 13 powołanej w skardze kasacyjnej Konwencji stanowi o prawie do wnoszenia środków zaskarżenia przez osoby, których prawa i wolności zawarte w Konwencji zostały naruszone, jego powołanie w sprawie nie zostało w żaden sposób uzasadnione. Natomiast art. 140 k.c. nie był w sprawie w ogóle stosowany, nie jest on także przepisem prawa procesowego. Wobec wskazanych wad skargi kasacyjnej, zarzut naruszenia prawa procesowego nie mógł odnieść skutku, naruszenia takie nie zostały należycie określone i uzasadnione.

Zasadny natomiast w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego okazał się zarzut naruszenia prawa materialnego art. 15 ust. 2 ustawy z 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 2006 r., nr 139, poz. 993 ze zm.), zwanej dalej ustawą, w zakresie w jakim zarzucono jego wadliwe zastosowanie w okolicznościach rozpoznawanej sprawy i nieuzasadnione przyjęcie, że doszło do dobrowolnego opuszczenia miejsca zameldowania przez Skarżącą. Bez znaczenie natomiast dla sprawy jest kwestia tytułu Skarżącej do nieruchomości, jej status współwłaściciela nie miał żadnego znaczenia dla sprawy wymeldowania, dlatego przepisy art. 140 i 195 k.c. nie były w sprawie stosowane i ich powoływanie w skardze kasacyjnej nie jest uzasadnione.

W dacie orzekania przez organ odwoławczy, przepis art. 15 ust. 2 ustawy stanowił, że organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Przesłanką decyzji jest opuszczenie przez osobę miejsca stałego zameldowania. W orzecznictwie podkreśla się, że opuszczenie miejsca zameldowania winno mieć charakter dobrowolny i trwały, przy czym za dobrowolne uważa się także opuszczenie pod presją, jeżeli osoba zmuszona do opuszczenia zaniechała ochrony naruszonego posiadania i pogodziła się z wymuszoną zmianą miejsca pobytu. Okoliczności faktyczne sprawy nie są kwestionowane, zajmowane przez Skarżącą mieszkanie uległo zniszczeniu najpierw w wyniku pożaru w grudniu 2009 r., a następnie w wyniku powodzi w maju i czerwcu 2011 r. Od tego czasu budynek nie jest zamieszkany przez żadnego z małżonków i do zamieszkania się nie nadaje, wymagając remontu. W takich okolicznościach faktycznych Sąd I instancji przyjął, że doszło do dobrowolnego opuszczenia, albowiem na równi z dobrowolnym opuszczeniem traktowane są przypadki, gdy osoba nie może na skutek okoliczności faktycznych dalej mieszkać w miejscu zameldowania i zmienia je, koncentrując swoje sprawy w innym miejscu. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego nie jest zasadne zrównanie sytuacji, gdy dochodzi do zaakceptowania przez zainteresowanego zmiany wymuszonej zachowaniem innej osoby i rezygnacji z dochodzenia przywrócenia naruszonego posiadania, z sytuacją zmiany miejsca pobytu wymuszonej okolicznościami niezależnymi od woli i zachowania innych osób. W tej pierwszej sytuacji w wyniku podjęcia kroków prawnych możliwe jest usunięcie stanu faktycznego wymuszonego na osobie zameldowanej. Wobec tego uzasadnione jest przyjęcie, że rezygnacja z dochodzenia przywrócenia posiadania mieszkania i powrotu do zamieszkiwania jest wyrazem ostatecznej akceptacji powstałego stanu faktycznego, co umożliwia jego kwalifikowanie w kategoriach dobrowolności. W sytuacji zniszczenia mieszkania przez żywioł, powrót do niego nie jest uzależniony od podjęcia stosownych kroków prawnych. Należy zwrócić uwagę, że w zakresie, w jakim Skarżąca na skutek działań wnioskodawcy została pozbawiona posiadania mieszkania i swobodnego dostępu do niego, wytoczyła skutecznie powództwo o przywrócenie naruszonego posiadania. Do ponownego zamieszkania nie jest to jednak wystarczające, wymaga uprzedniego wyremontowania zniszczonego lokalu, a to nie należy już do kompetencji organów i sądów. Nawet przedłużający się okres zamieszkiwania w innym miejscu nie może w takiej sytuacji zostać uznany za zmianę stałego miejsca pobytu, jest stanem tymczasowym i nie uzasadnia wymeldowania w drodze decyzji administracyjnej. Nie można też w sprawie wyprowadzać negatywnych dla Skarżącej skutków z okoliczności, że faktycznie nie prowadziła ona osobistych prac remontowych. Wykazane wszak zostało w sprawie, że w wyniku wadliwych wpisów w księgach wieczystych konieczne było uprzednie doprowadzenie ich do stanu zgodnego z rzeczywistym stanem prawnym. W okolicznościach niniejszej sprawy zarzut niewłaściwego zastosowania art. 15 ust. 2 ustawy okazał się zatem skuteczny, co uzasadnia uchylenie zaskarżonego wyroku. Jednocześnie brak naruszeń przepisów postępowania umożliwia w sprawie zastosowanie art. 188 p.p.s.a., co skutkuje rozpoznaniem skargi na wydane w sprawie decyzje administracyjne i ich uchyleniem. Rozpoznając ponownie wniosek T. K. w przedmiocie wymeldowania Skarżącej z budynku organy administracji uwzględnią przedstawiony przez NSA pogląd co do warunków spełnienia przesłanki opuszczenia miejsca stałego zamieszkania w sytuacji uprzedniego zniszczenia mieszkania przez siłę wyższą. Brak przymusu ze strony innych osób w takiej sytuacji nie oznacza, że opuszczenie jest wyrazem woli i zamiaru strony.

Mając na uwadze podane argumenty, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 188 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji. O zwrocie kosztów postępowania postanowiono na podstawie art.200, 203 pkt 1 i 205 § 2 p.p.s.a. oraz § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c i pkt 2 lit. b rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. z 2013 r., poz. 461).