Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 2380/14
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2016-07-11 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 99 § 1, art. 156 § 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 2 ust. 2, art. 3 ust. 1, art. 10, art. 6 ust. 1 w zw. z art. 15, art. 16 ust. 1, art. 17 ust. 2, art. 18 ust. 1 i 2 i art. 21
journal: Dz.U. 1961 nr 18 poz 94
law: Ustawa z dnia 12 marca 1958 r. o zasadzie i trybie wywłaszczania nieruchomości - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jolanta Rudnicka (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Monika Nowicka Sędzia del. WSA Dariusz Chaciński Protokolant starszy asystent sędziego Marta Sikorska po rozpoznaniu w dniu 11 lipca 2016r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej K. Ś., K. S., A.S., K.Z., M.Ś., K. Z., J. T. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 24 czerwca 2014 r. sygn. akt I SA/Wa 2592/13 w sprawie ze skargi K. Ś., K. S., A.S., K.Z., M.Ś., K. Z., J. T. na decyzję Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej z dnia [...] sierpnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 24 czerwca

2016 r., sygn. akt I SA/Wa 2592/13 oddalił skargę K. Ś., A.S., K. S., K.Z., K. Z., J. T. oraz M. Ś. na decyzję Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej z dnia [...] sierpnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji.

Wyrok zapadł w oparciu o następujący stan faktyczny i prawny sprawy.

Decyzją z dnia [...] marca 1967 r. Prezydium Rady Narodowej miasta P. orzekło o wywłaszczeniu za odszkodowaniem części nieruchomości położonej w P. przy ul. [...], zapisanej w księdze wieczystej KW nr [...], oznaczonej jako działka nr [...] o powierzchni 1089 m2, stanowiącej współwłasność M. S., A. S. i J. Ś..

Pismem z dnia 28 kwietnia 2010 r. K.Ś. wystąpiła do Wojewody [...] o stwierdzenie nieważności ww. decyzji. W uzasadnieniu wniosku podniesiono, że zaskarżona decyzja została wydana z rażącym naruszeniem przepisów ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości. Zakwestionowano niezbędność nieruchomości na cel wywłaszczenia, brak biegłych na rozprawie oraz oparcie się na opinii sporządzonej przez ubiegającego się o wywłaszczenie. Podniesiono, że decyzję winno wydać Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej, a nie Prezydium Rady Narodowej m. P., wniosek o wywłaszczenie nie spełniał ustalonych wymogów, rozprawa została wyznaczona bez zachowania ustawowych terminów.

Rozstrzygnięciem z dnia [...] września 2012 r. Prezes Rady Ministrów Rzeczypospolitej Polskiej orzekł, iż organem właściwym do rozpatrzenia wniosku z dnia 28 kwietnia 2010 r. jest Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej.

Decyzją z dnia [...] maja 2013 r. nr [...] Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Prezydium Rady Narodowej m. P. z dnia [...] marca 1967 r. W uzasadnieniu wskazał, że w orzeczeniu tym Prezydium Rady Narodowej m. P. jako organ administracji państwowej przewidywał w swym planie na lata 1967/68 budowę zakładu usługowo-produkcyjnego dla Związku Ochotniczych Straży Pożarnych w P.. Niezbędność wywłaszczenia na wskazany cel została potwierdzona decyzją Prezydium Rady Narodowej m. P. z dnia [...] września 1965 r. o lokalizacji szczegółowej inwestycji. Skoro zgodnie z ustaleniami miejsca i warunków realizacji inwestycji określonymi decyzją inwestor zmierzał do realizacji zadań gospodarczych, to wywłaszczenie nieruchomości mieściło się w celach, na jakie nieruchomość ta miała być wywłaszczona w oparciu o art. 3 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości.

Organ stwierdził, że Związek Ochotniczych Straży Pożarnych w P. wykonywał zadania o charakterze użyteczności publicznej w zakresie ochrony przeciwpożarowej. Wywłaszczenie nieruchomości dla Związku Ochotniczych Straży Pożarnych w P. było dopuszczalne ze względu na cel użyteczności publicznej.

Minister podał, że w aktach archiwalnych sprawy nie zachowała się oferta dobrowolnego odstąpienia nieruchomości. Natomiast z wniosku o wywłaszczenie z dnia 19 stycznia 1967 r. oraz z uzasadnienia orzeczenia z dnia [...] marca 1967 r. wynika, że rokowania o nabycie nieruchomości w drodze dobrowolnej umowy nie dały pozytywnych rezultatów z uwagi na brak odpowiedzi na ofertę. Spełniony został wymóg art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. Pismem z dnia 19 stycznia 1967 r. Prezydium Rady Narodowej m. P. Wydział Gospodarki Mieszkaniowej wystąpiło do Prezydium Rady Narodowej m. P. Urząd Spraw Wewnętrznych z wnioskiem o wywłaszczenie spornej nieruchomości Brak jest zatem podstaw do uznania, że wniosek nie spełniał wymogów ustawowych.

Minister stwierdził także, że Prezydium Rady Narodowej m. P. było właściwe do wszczęcia postępowania i wydania orzeczenia o wywłaszczeniu przedmiotowej nieruchomości.

Organ wskazał, że pismem z dnia 2 lutego 1967 r. Prezydium Rady Narodowej m. P. Urząd Spraw Wewnętrznych zawiadomiło o wszczęciu postępowania wywłaszczeniowego odnośnie przedmiotowej nieruchomości i rozprawie wywłaszczeniowo- odszkodowawczej wyznaczonej na dzień 23 lutego 1967 r. Rozprawa wywłaszczeniowo-odszkodowawcza została przeprowadzona w dniu

23 lutego 1967 r. W rozprawie udział wzięli J. Ś. - za męża oraz A.S. - współwłaściciel wywłaszczanej nieruchomości. Obecność stron na rozprawie wskazuje, że o terminie rozprawy były skutecznie powiadomione

i zapewniono im możliwości wypowiedzenia się w kwestii wywłaszczenia

i odszkodowania. Biegły choć nie uczestniczył w rozprawie wywłaszczeniowo-odszkodowawczej, to brał udział w postępowaniu poprzez sporządzenie pisemnej opinii szacunkowej. Biegli byli osobami uprawnionymi do sporządzania takich opinii. Biegli dokonali wyceny nieruchomości w oparciu o przepisy art. 8 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. Wyceny roślin znajdujących się na wywłaszczanym gruncie dokonał biegły inż. T. B. w opinii szacunkowej z 15 grudnia 1966 r. Za błędne organ uznał twierdzenie strony, że powołanie biegłego przez wnioskodawcę wywłaszczenia, a nie przez organ wywłaszczeniowy stanowi rażące naruszenie prawa, bez jednoczesnego wykazania, że mogło to mieć wpływ na wartość nieruchomości określoną w opinii szacunkowej.

Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 10 ustawy organ wskazał, że ustawa z dnia 12 marca 1958 r. jako zasadę przyjmowała przyznawanie odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość (art. 7), a dopiero w dalszej kolejności dostarczenie nieruchomości zamiennej (art. 10). Nieruchomość zamienna przyznawana była

"w miarę możliwości", co oznacza, że od uznania organu zależało ewentualne przyznanie nieruchomości zamiennej. W ocenie organu decyzja Prezydium Rady Narodowej miasta P. z dnia [...] marca 1967 r. nie została wydana z rażącym naruszeniem prawa. W trakcie postępowania nadzorczego nie stwierdzono również, aby badane decyzje naruszały pozostałe przesłanki art. 156 § 1 k.p.a.

K. S., J. T., M. S., K.Z., K. Z. wnieśli o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej ww. decyzją Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej.

Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej decyzją z dnia

[...] sierpnia 2013 r. utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] maja 2013 r.

Przede wszystkim organ podtrzymał stanowisko wyrażone we wcześniejszej decyzji, iż w sprawie zaistniała przesłanka niezbędności przedmiotowej nieruchomości dla celów wywłaszczenia określona w art. 3 ust. 1 ustawy wywłaszczeniowej.

Minister podniósł, że nie zachowała się oferta dobrowolnego odstąpienia przedmiotowej nieruchomości. Jednakże jak wynika z wniosku o wywłaszczenie z dnia 19 stycznia 1967r. oraz z uzasadnienia decyzji z dnia [...] marca 1967 r. oferta taka była kierowana do byłych właścicieli wywłaszczonej nieruchomości. Jak wynika z treści ww. dokumentów do zawarcia cywilnoprawnej umowy nie doszło ze względu na brak odpowiedzi na powyższą ofertę. W ocenie organu nie można stwierdzić naruszenia art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r.

Odnosząc się do zarzutu stron niedochowania terminu wyznaczenia rozprawy wywłaszczeniowo-odszkodowawczej określonego w art. 18 ust. 1 ustawy wywłaszczeniowej, organ wskazał, że wprawdzie organ wywłaszczeniowy wyznaczył termin rozprawy od razu w zawiadomieniu z dnia 2 lutego 1967 r. o wszczęciu postępowania, jednakże w tym zawiadomieniu organ prawidłowo pouczył o uprawnieniach wynikających z art. 17 ustawy, tak więc strony miały pełną możliwość skorzystać z tych uprawnień. Ponadto strony brały też udział w rozprawie przeprowadzonej w dniu 23 lutego 1967 r. Tym samym strony miały w pełni zapewniony czynny udział w postępowaniu wywłaszczeniowym, co oznacza, że naruszenie przepisu art. 18 ust. 1 nie może być uznane za rażące.

Organ podniósł, że z protokołu rozprawy wywłaszczeniowo-odszkodowawczej wynika, iż na rozprawie nie był obecny biegły, co stanowi wprawdzie naruszenie art.

21 ustawy, jednakże nie może być oceniany w kategoriach przesłanki stwierdzenia nieważności decyzji. W przedmiotowej sprawie dwóch biegłych sporządziło wyceny wartości wywłaszczonej nieruchomości. Jedną z opinii szacunkowych w dniu 6 lipca 1966 r. sporządził Z. P. inż. Budownictwa Lądowego - biegły z listy Prezydium Rady Narodowej m. P., który dokonał wyceny wartości działki nr [...] o powierzchni 1089 m2 oraz znajdującego się na gruncie ogrodzenia. W dniu

24 lutego 1967 r. biegły skorygował wycenę. Drugą wycenę gruntu sporządził w lipcu 1966 r. biegły inż. T.R., który ww. opinią dokonał również wyceny furty i parkanu. Opinia powyższa została również skorygowana (brak czytelnej daty). Podstawą sporządzenia wyżej powołanych operatów szacunkowych był art. 8 ustawy oraz wydane na podstawie tego przepisu zarządzenie Ministra Rolnictwa z dnia 24 września 1962 r. w sprawie ceny, warunków i trybu sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych (M.P. z 1962 r., Nr 72, poz. 335).

Odnosząc się do dokonania wyceny wartości składników znajdujących się na wywłaszczonej nieruchomości tj. parkanu z furtką oraz składników roślinnych organ wskazał, że wyceny roślin znajdujących się na wywłaszczanym gruncie dokonał biegły inż. T. B. w opinii szacunkowej z 15 grudnia 1966 r., który oszacował wartość roślin w oparciu o zasady wyceny drzew i krzewów owocowych - opracowanych przez Instytut Sadownictwa oraz cennik materiału szkółkarskiego CNOS za rok 1966/67, łącznie na kwotę 5 904,65 zł. Za parkan z furtką (o znacznym stopniu zużycia) przyznano 431,- zł, tj. zgodnie z opinią Z.P.. Z opinii inż. T. R. wynikała kwota podobna tj. 456 zł.

W ocenie organu, przyznanie odszkodowania za składniki roślinne zgodnie z wolą stron J.Ś. nie może być uznane za rażące naruszenie prawa. Odnosząc się do zarzutu sporządzenia opinii szacunkowych na zlecenie wnioskodawcy i przed wszczęciem postępowania wywłaszczeniowego organ wskazał, że opinia biegłego sporządzona na potrzeby postępowania ugodowego, przed wszczęciem postępowania wywłaszczeniowego, była opinią, albowiem biegłego obowiązywały te same zasady ustawy z dnia 12 marca 1958 r. dot. przygotowania opinii. Rzeczoznawcy byli niezależni, gdyż powołani zostali z listy Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej. Sporządzenie opinii przed wszczęciem postępowania wywłaszczeniowego nie stanowi rażącego naruszenia prawa. Decyzja Prezydium Rady Narodowej miasta P. z dnia [...] marca 1967 r. zawiera ustalenie przedmiotu wywłaszczenia, wskazuje na czyj wniosek nastąpiło wywłaszczenie, uzasadnienie faktycznie i prawne oraz pouczenie o środkach odwoławczych.

W ocenie organu, decyzja z dnia [...] marca 1967 r. spełnia wszystkie wymagania określone w art. 22 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. Odnosząc się do zarzutu naruszenie art. 99 § 1 k.p.a. polegającego na braku prawidłowo wskazanej podstawy wywłaszczeniowej organ uznał, że jest on niezasadny, albowiem nawet brak powołania któregoś z przepisów jako podstawy prawnej wydanej decyzji nie może być uznany za rażące naruszenie prawa, jeżeli podstawa prawna istnieje i decyzja odpowiada stawianym przez prawo wymogom.

Decyzja Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej z dnia

[...] sierpnia 2013 r. stała się przedmiotem skargi K. Ś., K. S., J. T., M.S., K.Z., K. Z., A.S. wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie.

Sąd uznał, że skarga nie jest zasadna, bowiem zaskarżona i poprzedzająca ją decyzja Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej odpowiadają prawu.

W ocenie Sądu, niezasadny jest zarzut naruszenia przez Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej przepisu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., bowiem na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego, który zachował się w tej sprawie, w tym wobec treści decyzji kwestionowanej w postępowaniu nadzorczym, zasadnie organ przyjął, że decyzja Prezydium Rady Narodowej m. P. z dnia [...] marca 1967 r. nie została wydana z rażącym naruszeniem prawa. Za prawidłowe Sąd uznał ustalenie organu, że w sprawie tej nie wystąpiła przesłanka nieważności decyzji (art. 156 § 1 k.p.a.).

Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 2 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości Sąd wskazał, że ubiegającym się o wywłaszczenie był Wydział Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej Prezydium Rady Narodowej m. P., a nie Związek Ochotniczych Straży Pożarnych. Zgodnie z art. 2 ust. 2 ustawy o wywłaszczenie mógł ubiegać się zainteresowany organ administracji państwowej, instytucja państwowa lub przedsiębiorstwo państwowe. Wnioskodawcą był zatem podmiot, o którym mowa w art. 2 ust. 2 ustawy i wskazano to jednoznacznie w samej decyzji wywłaszczeniowo-odszkodowawczej.

Następnie za prawidłowe Sąd uznał ustalenia organu, co do tego, że sporna nieruchomość była niezbędna na cele użyteczności publicznej. Sąd nie podzielił zarzutów skargi, co do tego, że budowa zakładu produkcyjno-usługowego była całkowicie obojętna z punktu widzenia obywateli. W czasie, gdy wydawana była decyzja wywłaszczeniowo-odszkodowawcza, prezydia rad narodowych współdziałały

w organizowaniu ochotniczych straży pożarnych i popierały ich działalność, zapewniały pomieszczenia, sprzęt i urządzenia przeciwpożarowe, co wynika z art. 2 ust. 2 ustawy

z dnia 13 kwietnia 1960 r. o ochronie przeciwpożarowej (Dz. U. Nr 20, poz. 120). Ochotnicze straże pożarne, tak jak i zawodowe były powołane do bezpośredniego wykonywania zadań ochrony przeciwpożarowej, ich zadaniem była powszechna działalność w zwalczaniu pożarów i klęsk żywiołowych. Związek Ochotniczych Straży Pożarnych współdziałał na mocy art. 20 powołanej ustawy w wykonywaniu zadań w zakresie ochrony przeciwpożarowej.

Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw. z art. 6 ust. 1 i art. 15 ustawy poprzez bezzasadne przyjęcie, iż nastąpiło złożenie oferty nabycia nieruchomości, Sąd wskazał, że brak w aktach postępowania, po ponad 40 latach od wydania decyzji wywłaszczeniowo-odszkodowawczej, dokumentu oferty dobrowolnego odstąpienia nieruchomości nie oznacza, że jej nie było, zwłaszcza, gdy weźmie się pod uwagę treść decyzji z dnia [...] marca 1967 r. Ustalenia organu, co do braku możliwości uznania zasadności zarzutu rażącego naruszenia prawa w tym zakresie są trafne.

W sprawie jest bezsporne, że przed wszczęciem postępowania wywłaszczeniowego nie zawarto umowy nabycia nieruchomości. Umowy takiej nie zawarto także do czasu wydania decyzji wywłaszczeniowo-odszkodowawczej.

Za prawidłowe Sąd uznał także stanowisko organu, co do braku podstaw stwierdzenia zaistnienia przesłanki rażącego naruszenia prawa w odniesieniu do zarzutu nieprzyznania nieruchomości zamiennej. Organ wywłaszczeniowy wydając decyzję rozważał, jak wynika jednoznacznie z treści decyzji z dnia [...] marca 1967 r., kwestię możliwości zastosowania przepisu art. 10 ustawy z dnia 12 marca 1958 r., jednakże stwierdził, że nie zachodzi żadna z okoliczności powołanych w tym przepisie, stąd też wniosek o przyznanie nieruchomości zamiennej nie został przez organ wywłaszczeniowy uwzględniony. Kwestia interpretacji przepisu prawa nie może być kwalifikowana jako rażące naruszenie prawa. Nadto, słusznie Minister stwierdził w decyzji, że nieruchomość zamienną przyznawano w miarę możliwości. Z tych względów, nieprzyznanie nieruchomości zamiennej nie może być kwalifikowane jako rażące naruszenie prawa.

Sąd uznał następnie, że nie są zasadne zarzuty naruszenia art. 156 § 1 pkt 2 w zw. z art. 16,17,18 ustawy wywłaszczeniowej, bowiem prawidłowo organ przyjął, iż strony były zawiadomione o rozprawie, o czym świadczy obecność na rozprawie A.S. i w imieniu J.Ś. – żony J.Ś.. Nieobecność jednego ze współwłaścicieli nie stanowi o tym, że zawiadomienie o rozprawie wywłaszczeniowo-odszkodowawczej, czy procedura zawiadomienia nastąpiła z rażącym naruszeniem prawa. Strony miały możliwość przedstawiania wniosków. Organ zasadnie przyjął, że samo zawiadomienie o rozprawie wywłaszczeniowo-odszkodowawczej wraz z zawiadomieniem o wszczęciu postępowania nie stanowi rażącego naruszenia prawa.

Dalej Sąd wywodził, że dokonanie oceny, czy decyzja oraz postępowanie prowadzące do jej wydania obarczone są przesłanką rażącego naruszenia prawa zawsze wymaga rozważenia na gruncie okoliczności sprawy. W sprawie niniejszej, opinie biegłych określające wartość wywłaszczonej nieruchomości, które stanowiły podstawę ustalenia wysokości odszkodowania, istotnie sporządzone zostały przed wszczęciem postępowania wywłaszczeniowo-odszkodowawczego, co w ocenie Sądu stanowi naruszenie prawa, jednakże w okolicznościach sprawy nie może być ono kwalifikowane jako rażące. Minister zasadnie wskazał, po pierwsze, że biegli wpisani byli na listę Prezydium Rady Wojewódzkiej w P., po drugie, iż wysokość odszkodowania za grunt ustalona została w oparciu o art. 8 ustawy z dnia 12 marca 1958 r., w szczególności w oparciu o art. 8 ust. 6 pkt 3 tej ustawy. Zgodnie z zarządzeniem Ministra Rolnictwa z dnia 24 września 1962 r. w sprawie ceny, warunków i trybu sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych (M.P. z 1962 r., Nr 72, poz. 335), stawka za grunt rolny klasy I w strefie miejskiej okręgu I wynosiła 3,60 zł za m2, a zatem była ściśle ustalona. Nie było w tym zakresie możliwości ustalenia odszkodowania w innej wysokości. Wyceny roślin znajdujących się na wywłaszczanym gruncie dokonał biegły inż. T. B. w opinii szacunkowej z 15 grudnia 1966 r. Biegły oszacował wartość roślin w oparciu o zasady wyceny drzew i krzewów owocowych - opracowanych przez Instytut Sadownictwa oraz cennik materiału szkółkarskiego CNOS za rok 1966/67, łącznie na kwotę 5 904,65 zł.

Sąd podniósł, że z protokołu rozprawy wywłaszczeniowo-odszkodowawczej wynika, iż kwestia wysokości odszkodowania ustalonego na podstawie opinii biegłych, o których mowa w decyzji z dnia [...] marca 1967 r., była poruszana w toku rozprawy z dnia 23 lutego 1967 r. W protokole tym wskazywano kwoty odszkodowania wynikające z opinii biegłych. Wysokość ustalonego odszkodowania za grunt, parkan z furtką i naniesienia roślinne nie była w toku rozprawy kwestionowana przez strony. Tym samym, nieobecność biegłego na rozprawie wywłaszczeniowo-odszkodowawczej, zasadnie nie została przez organ zakwalifikowana jako rażące naruszenie prawa. Prawidłowo organ uznał, że także okoliczność, iż odszkodowanie za drzewa i krzewy owocowe przyznane zostało w decyzji wywłaszczeniowo-odszkodowawczej tylko J. Ś., nie stanowi w okolicznościach tej sprawy rażącego naruszenia prawa. Nie jest sporne, że przyznanie odszkodowania za drzewa i krzewy, tylko jednemu ze współwłaścicieli, stanowi naruszenie prawa, jednakże biorąc pod uwagę treść protokołu rozprawy wywłaszczeniowo-odszkodowawczej, zasadnie organ stwierdził, że naruszenie to nie może być kwalifikowane jako rażące. Na rozprawie w dniu 23 lutego 1967 r. A.S. wyjaśnił, że faktycznym użytkownikiem wywłaszczonej części nieruchomości jest J. Ś., a A.S. nie rości sobie żadnych praw do odszkodowania, tak za grunt, jak i za uprawy. W tych okolicznościach, wobec oświadczenia jednego ze współwłaścicieli nieruchomości, co do faktycznego użytkowania przez J. Ś. wywłaszczonej części nieruchomości, brak jest podstaw do stwierdzenia, że ustalenie odszkodowania za drzewa i krzewy wyłącznie jednemu ze współwłaścicieli, miało charakter rażącego naruszenia prawa. W sprawie nie jest bowiem kwestionowane, że J.Ś. był osobą uprawnioną do odszkodowania. Okoliczność, że na rozprawie wywłaszczeniowo-odszkodowawczej nie było M. S.nie zmienia powyższego ustalenia. Nadto, ustawa z dnia 12 marca 1958 r. dopuszczała w określonych przypadkach ustalenie odszkodowania nawet dla osoby, która nie była właścicielem nieruchomości, jednakże była uprawniona do odszkodowania (art. 23 w zw. z art. 19 ustawy). W tej sprawie ten przypadek nie zachodzi, jednakże – wobec ustalenia odszkodowania za drzewa i krzewy wyłącznie współwłaścicielowi będącemu faktycznym użytkownikiem wywłaszczonej nieruchomości, na gruncie przepisów ustawy z dnia 12 marca 1958 r., nie może być ono kwalifikowane jako rażące naruszenie prawa.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wnieśli: K. Ś., K.S., J. T., M. Ś., K. Z., K.Z. oraz A.S.. Skarżący kasacyjnie zarzucili zaskarżonemu orzeczeniu:

1. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.:

- art 151 p.p.s.a. w związku art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw. z art. 2 ust 1 i 2 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości ( Dz.U. z 1961 r., Nr 18 poz. 94) poprzez błędną wykładnię i przyjęcie, że o wywłaszczenie mogło ubiegać się stowarzyszenie Związek Ochotniczych Straży Pożarnych nie będące organem administracji państwowej, instytucją państwową lub przedsiębiorstwem państwowym,

- art 151 p.p.s.a. w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw. z art. 3 ust. 1 ustawy

o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, poprzez błędną wykładnię i przyjęcie, że budowa zakładu produkcyjnego stanowi cel użyteczności publicznej, cele obrony Państwa albo jest niezbędna dla wykonania zadań określonych w zatwierdzonych planach gospodarczych w sytuacji gdy budowa zakładu produkcyjnego generuje przychody jedynie organowi prowadzącemu taki zakład a taki zakład produkcyjny nie jest dostępny dla wszystkich,

- art 151 p.p.s.a i art. 141 § 4 p.p.s.a w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw. z art. 3 ust. 1 ustawy o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, poprzez błędną wykładnię

i przyjęcie, iż budowa zakładu produkcyjnego ustalona decyzją lokalizacji szczegółowej jedynie precyzowała i realizowała zamierzenia planu gospodarczego w sytuacji braku jakiegokolwiek dowodu, iż akurat ta dana inwestycja znalazła się w planie gospodarczym, skoro nic takiego z decyzji tej nie wynika a jedynie wskazuje ona miejsce na którym ma być zlokalizowana inwestycja,

- art 151 p.p.s.a. w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., 7 k.p.a., 77 § 1 k.p.a. w zw. art. 6 ust. 1 w zw. z art. 15 ustawy o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, poprzez błędną wykładnię i bezzasadne przyjęcie, iż nastąpiło złożenie oferty nabycia nieruchomości, w sytuacji gdy zachowały się pełne akta sprawy i brak w nich dokumentu w postaci złożonej oferty dobrowolnej kupna,

- art. 151 p.p.s.a w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw. art. 10 ustawy o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, poprzez błędną wykładnię i przyjęcie prawidłowości decyzji wywłaszczeniowej co do nie przyznania działki zamiennej,

- art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw. art. 16 ust 1., art. 17 ust. 1 i 2, art. 18 ust. 1 i 2 ustawy o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości poprzez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu prawidłowości w niedochowaniu terminu wyznaczenia rozprawy i wyznaczenie jej od razu przy wysyłaniu zawiadomienia, czym naruszono bezwzględnie obowiązujące ustawowe terminy mające na celu zagwarantowanie stronom należytej ochrony swych praw, zważywszy dodatkowo na brak udziału w rozprawie wywłaszczeniowej M.S.,

- art.151 p.p.s.a. w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw. art. 46 § 1 k.c., art. 48 k.c. w zw. z art. 21 ustawy o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, poprzez błędną wykładnię i przyjęcie prawidłowości przyznania odszkodowania bez udziału biegłych na rozprawie oraz oparcie się na opinii biegłych sporządzonej przed wszczęciem postępowania wywłaszczeniowego oraz wykonanej na zlecenie zainteresowanego oraz poprzez przyjęcie prawidłowości przyznania odszkodowania jedynie J.Ś. co do drzew i krzewów owocowych,

- art.151 p.p.s.a. i art 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw z art. 99 § 1 k.p.a. poprzez błędną wykładnię i przyjęcie za prawidłowe brak wskazania prawidłowej podstawy prawnej rozstrzygnięcia w decyzji wywłaszczeniowej,

2. naurszenie przepisów postępowania, tj. art. 151 p.p.s.a. oraz art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez nie ustosunkowanie się w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku do wszystkich zarzutów podnoszonych przez skarżących, co uniemożliwia poznanie motywów rozstrzygnięcia Sądu I instancji.

W konsekwencji podniesionych zarzutów skarżący kasacyjnie wnieśli o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania, ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku i rozpoznanie sprawy poprzez uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do rozpoznania organowi II instancji lub także uchylenie decyzji Ministra Transportu Budownictwa i Gospodarki Morskiej z dnia [...] maja 2013 r.

i przekazanie sprawy organowi I instancji, a ponadto zasądzenie na rzecz skarżących zwrotu kosztów postępowania.

W obszernym uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazano, że mając na uwadze przedmiot wywłaszczenia tj. zakład produkcyjno – usługowy, nawet uwzględniając obowiązek współdziałania Państwa z Ochotniczą Strażą Pożarną oraz uwzględniając formę stowarzyszenia tej organizacji nie sposób przyjąć, iż z zakładu takiego mogło by korzystać społeczeństwo. Nadto przeniesienie własności na rzecz stowarzyszenia powoduje utratę możliwości kontroli, czy cel wywłaszczenia został przez to stowarzyszenie zrealizowany i uniemożliwia domaganie się zwrotu takiej nieruchomości. Sąd do powyższych kwestii się nie ustosunkował.

Ponadto zdaniem skarżących, stanowisko Sądu, że po 40 latach brak oferty kupna nie oznacza, iż jej nie było, jest całkowicie dowolne. Równie wiarygodne jest odmienne stanowisko, iż takiej oferty nie było. W skardze kasacyjnej podniesiono, że dostępne dla organu administracji są akta postępowania wywłaszczeniowego, które w całości się zachowały, a zatem nie można domniemywać, iż taki dokument z pewnością był. Takie domiemanie można by ewentualnie przyjmować jedynie wtedy gdyby nie zachowały się akta administracyjne.

W ocenie strony skarżącej, nieuzasadnione jest stanowisko Sądu w kwestii odmowy stwierdzenia nieważności decyzji co do części dotyczącej ustalenia odszkodowania i uznanie, że pomimo tego iż naruszono prawo, naruszenie prawa nie było rażące. Przedmiotem wyceny nie był sam grunt, lecz także drzewa i krzewy roślinne, które zostały wycenione przez T. B., który działał na zlecenie Ochotniczej Straży Pożarnej. Taka sama opinia stała się podstawą decyzji za parkan z furtką. Nie można zatem mówić, iż oparcie się na tych opiniach, czy brak udziału biegłych na rozprawie nie stanowi rażącego naruszenia prawa. Na rozprawie wywłaszczeniowej wobec nieobecności biegłych nie rozważano kwestii wysokości odszkodowania. Wobec ich nieobecności uniemożliwiono stronom zadawanie pytań. Zarazem na rozprawie nie byli obecni wszyscy współwłaściciele.

Zwrócono również uwagę, że zgodnie z podstawowymi kanonami prawa cywilnego własność drzew i krzewów owocowych nie może przysługiwać innym osobom aniżeli właścicielom danej nieruchomości. Drzewa i krzewy stanowią część składową nieruchomości. Oznacza to, iż wartość nieruchomości dla każdego z 3 współwłaścicieli winna uwzględniać po 1/3 wartość drzew i krzewów ozdobnych. Nieuzasadnione było przyznanie wartości tych drzew i krzewów jedynie jednemu ze współwłaścicieli w sytuacji gdy nie można było dokonać rozbicia poszczególnych wartości tj. wartości gruntu i wartości drzew i krzewów ozdobnych. Tym samym rażąco naruszono art. 47 i art. 48 k.c. w zw. z art. 22 ust 1. ustawy wywłaszczeniowej.

Odnośnie do zarzutu naruszenia art. 99 § 1 k.p.a., skarżący podnieśli, że wydane w sprawie decyzje nie zawierały prawidłowo wskazanej podstawy prawnej. Nie wskazano w sposób prawidłowy przepisów prawa materialnego.

Nadto decyzje nie zawierały uzasadnienia wymaganego przez art. 99 § 2 k.p.a. oraz art. 23 ust. 1 pkt 5 ustawy. Zdawkowe uzasadnienie nie spełniało bowiem cech uzasadnienia decyzji. W uzasadnieniu nie zawarto argumentów wskazujących na zasadność wniosku o wywłaszczenie czy też niezbędność wywłaszczenia. Nie wskazano podstaw prawnych np. art. 3 wraz z podpunktem w podstawie prawnej decyzji. Nie wskazano także pozostałych podpunktów konkretnych przepisów.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną Prezydent Miasta P. reprezentujący Miasto P. i Prezydent Miasta P. wykonujący zadania starosty z zakresu administracji rządowej wnieśli o jej oddalenie i zasądzenie zwrotu kosztów postępowania.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw.

Dokonując kontroli instancyjnej wyroku Sądu I instancji z dnia 24 czerwca

2014 r., Naczelny Sąd Administracyjny miał na uwadze, że zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.tj. z 2016 r. poz. 718, dalej p.p.s.a.) w postępowaniu kasacyjnym rozpoznanie sprawy sądowoadministracyjnej następuje w granicach skargi kasacyjnej przy uwzględnieniu z urzędu przesłanek nieważności postępowania. W niniejszej sprawie nie wystąpiły wyliczone w art. 183 § 2 p.p.s.a. przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego, dlatego też Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznanie sprawy ograniczył do zbadania zasadności zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej.

Zarzuty skargi kasacyjnej zmierzały do wykazania nieprawidłowej oceny przez Sąd pierwszej instancji legalności wydanych w sprawie decyzji przez uznanie braku podstaw do stwierdzenia nieważności decyzji Prezydium Rady Narodowej Miasta P. z dnia [...] marca 1967 r. o wywłaszczeniu za odszkodowaniem części nieruchomości położonej w P. przy ul. [...], oznaczonej jako działka nr [...] o powierzchni 1089 m 2. Autor skargi kasacyjnej zaprezentował stanowisko, że decyzja badana w postępowaniu nadzorczym dotknięta jest wadą rażącego naruszenia prawa w rozumieniu art.156 §1 pkt 2 k.p.a., czyli rażącego naruszenia art.2 ust.2, art.3 ust.1, art.10, art.6 ust.1 w zw. z art.15, art. 16 ust.1, art.17 ust.2, art.18 ust.1 i 2 i art.21 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości.

Odnośnie do zarzutu naruszenia art. 3 ust.1 wskazanej ustawy na wstępie wymaga przypomnienia, że zgodnie z treścią wskazanego przepisu: "Wywłaszczenie jest dopuszczalne, jeżeli wywłaszczana nieruchomość jest ubiegającemu się o wywłaszczenie niezbędna na cele użyteczności publicznej, na cele obrony Państwa albo dla wykonania zadań określonych w zatwierdzonych planach gospodarczych." Przepis ten zawiera materialnoprawne przesłanki dopuszczalności wywłaszczenia. Wprawdzie każda z wymienionych przesłanek stanowiła samodzielną podstawę wywłaszczenia, to jednak – jak podkreśla się w literaturze przedmiotu- " w warunkach gospodarki planowej realizacja wszystkich wymienionych celów i zadań jest ujęta w ramy planów gospodarczych i dlatego istnieje zbieżność celów i zadań warunkujących wywłaszczenie nieruchomości" ( por. Prawo wywłaszczeniowe. Walenty Ramus, Wydawnictwo Prawnicze Warszawa 1970 r., str.23). Nie można także pominąć regulacji zawartych w obowiązującym w dacie wydania kwestionowanej decyzji dekrecie o planowej gospodarce narodowej z dnia 1 października 1947 r. ( Dz.U. Nr 64, poz.373). Jak wynika z treści dekretu każde zadanie gospodarcze mogło być realizowane wyłącznie w ramach ustalonego planu gospodarczego, zaś zadania ustalone przez narodowy plan gospodarczy dla gospodarki samorządowej i spółdzielczej wykonywane są na podstawie ich własnych planów, zgodnych z planami przewidzianymi w art. 6 ( art.1 i art.7 dekretu).

Z uzasadnienia kwestionowanej decyzji wywłaszczeniowej wynika, że Wydział Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej Prezydium Rady Narodowej m. P., jako organ administracji państwowej, przewidział w swym planie na lata 1967/68 budowę zakładu usługowo - produkcyjnego dla Związku Ochotniczych Straży Pożarnych w P.. Inwestycja ta została decyzją lokalizacyjną Wydziału Budownictwa, Urbanistyki i Architektury Prezydium Rady Narodowej z dnia [...] września 1965 r. zlokalizowana na nieruchomości objętej decyzją wywłaszczeniową. Zgodnie z art. 30 ustawy planowaniu przestrzennym z dnia 31 stycznia 1961 r. ( Dz.U. Nr 7, poz. 47 ze zm.) ust. 1. Sprawy z zakresu wykorzystania określonych terenów należą do właściwości organów miejscowego planowania przestrzennego. 2. W szczególności organy planowania przestrzennego: 1) ustalają lokalizację szczegółową inwestycji budowlanych, określając działkę budowlaną bądź teren, na którym inwestycja może być wykonana, oraz - w miarę potrzeby - warunki urbanistyczne, architektoniczne i budowlane, które powinny być spełnione przy wykonaniu inwestycji, 2) wyrażają zgodę na zmianę sposobu wykorzystania terenu bez dokonywania inwestycji, ustalając - w miarę potrzeby - warunki, które mają być spełnione przy zmianie wykorzystania, 3) ustalają strefy ochronne oraz sposób ich zagospodarowania, jeżeli na podstawie przepisów szczególnych w sprawach tych nie są właściwe inne organy. Stosownie zaś do art.31ust.1 wskazanej ustawy podstawą do podejmowania decyzji w sprawach wymienionych w art. 30 ust. 2 pkt 1 są zatwierdzone plany zagospodarowania przestrzennego.

W uzasadnieniu decyzji wywłaszczeniowej w sposób jednoznaczny wskazano, że Wydział Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej Prezydium Rady Narodowej m. P., jako organ administracji państwowej, przewidział w swym planie na lata 1967/68 budowę zakładu usługowo - produkcyjnego dla Związku Ochotniczych Straży Pożarnych w P.. Nie ma żadnych podstaw ku temu by obecnie negować to twierdzenie. W świetle powyższego decyzja ustalająca lokalizację inwestycji realizowała zamierzenia planu gospodarczego i była wydana zgodnie z zatwierdzonymi planami zagospodarowania przestrzennego. Nie można zatem twierdzić, że nie zachodziły przesłanki do wydania decyzji wywłaszczeniowej określone w art.3 ustawy o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości. Jak wskazano na wstępie przesłanki określone w tym przepisie przewidywały dopuszczalność wywłaszczenia dla wykonania zadań określonych w zatwierdzonych planach gospodarczych. Każda z przesłanek wymienionych w art.3 wskazanej ustawy stanowiła samodzielną podstawę do wydania decyzji wywłaszczeniowej.

W skardze kasacyjnej wiele miejsca poświęcono także na uzasadnienie zarzutu naruszenia art.3 ust.1 ustawy wywłaszczeniowej z 1958 r. polegającego na przyjęciu, że budowa zakładu produkcyjnego stanowi cel użyteczności publicznej. Autor skargi kasacyjnej wywodził, że pojęcie celu użyteczności publicznej musi łączyć się z powszechnością i ogólnodostępnością dla całego społeczeństwa, zaś budowa zakładu produkcyjnego tych warunków nie spełnia. W tej kwestii należy zwrócić uwagę na regulacje prawne dotyczące funkcjonowania ochotniczych straży pożarnych. W dacie wydania decyzji wywłaszczeniowej obowiązywała ustawa z dnia 13 kwietnia 1960 r. o ochronie przeciwpożarowej ( Dz.U. Nr 20, poz.120). Z art.2 wskazanej ustawy wynika obowiązek rad narodowych dbania o stan bezpieczeństwa pożarowego na podległych im obszarach, uchwalania planów ochrony przeciwpożarowej i zapewnienia ich wykonania. W myśl zaś art.2 ust.2 wymienionej ustawy prezydia rad narodowych: 1) nadzorują wykonanie obowiązujących przepisów w zakresie bezpieczeństwa pożarowego, 2) powołują i nadzorują zawodowe i obowiązkowe straże pożarne oraz zespoły do kontroli przeciwpożarowej w obiektach, 3) współdziałają w organizowaniu ochotniczych straży pożarnych i popierają ich działalność, 4) zapewniają zaopatrzenie miast, osiedli i gromad w wodę do gaszenia pożarów, 5) wprowadzają na zasadach określonych w art. 4 ust. 1 pkt 4 obowiązek pełnienia przez ludność wart przeciwpożarowych, 6) zapewniają strażom pożarnym: a) środki alarmowania i łączności, b) pomieszczenie, wyekwipowanie, sprzęt i urządzenia przeciwpożarowe, c) środki transportowe do akcji ratowniczej i do przeprowadzania ćwiczeń.

Z kolei art. 8 ust.1 i 2 omawianej ustawy stanowił, że do bezpośredniego wykonywania zadań ochrony przeciwpożarowej są powołane straże pożarne:1) zawodowe - składające się z osób pełniących służbę zawodowo na podstawie stosunku służbowego, 2) ochotnicze - tworzone spośród mieszkańców miejscowości, a w zakładach pracy spośród pracowników, na podstawie dobrowolnego zgłaszania się. Do podstawowych zadań straży pożarnych należy: 1) prowadzenie przeciwpożarowej działalności zapobiegawczej. 2) prowadzenie akcji ratowniczej w czasie pożarów i innych klęsk żywiołowych oraz katastrof, 3) współudział w terenowej obronie przeciwlotniczej, 4) wykonywanie innych czynności związanych z ochroną przeciwpożarowa. W myśl zaś art. 20 ust.1 ustawy w wykonywaniu zadań w zakresie ochrony przeciwpożarowej współdziała Związek Ochotniczych Straży Pożarnych.

W świetle wskazanych regulacji nie może budzić wątpliwości, że ochotnicza straż pożarna( jak też Związek Ochotniczych Straży Pożarnych) wykonywała zadania służące społeczeństwu i mieszczące się w pojęciu celu użyteczności publicznej. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, skoro straż pożarna wykonywała cele społecznie użyteczne, to także zajmowane przez nią obiekty służyły celom użyteczności publicznej, zakład produkcyjno - usługowy straży pożarnej mógł jej służyć na potrzeby własne ( np. naprawa sprzętu gaśniczego lub produkcja tego sprzętu na potrzeby własne).

Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela zarzutu naruszenia art. 3 ust.1 ustawy z 1958 r. przy podejmowaniu decyzji kwestionowanej w postępowaniu nadzorczym.

Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 2 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości trafnie Sąd pierwszej instancji wskazał, że ubiegającym się o wywłaszczenie był Wydział Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej Prezydium Rady Narodowej m. P., a nie Związek Ochotniczych Straży Pożarnych. Zgodnie z art. 2 ust. 2 ustawy o wywłaszczenie mógł ubiegać się zainteresowany organ administracji państwowej, instytucja państwowa lub przedsiębiorstwo państwowe. Wnioskodawcą był zatem podmiot, o którym mowa w art. 2 ust. 2 ustawy i wskazano to jednoznacznie w samej decyzji wywłaszczeniowo-odszkodowawczej.

Precyzując zarzut naruszenia art.6 ustawy wywłaszczeniowej autor skargi kasacyjnej zarzucił bezzasadne przyjęcie, iż nastąpiło złożenie oferty nabycia nieruchomości w sytuacji, gdy - jego zdaniem - zachowały się pełne akta wywłaszczeniowe, w których takiej oferty brak. Istotnie - zgodnie z art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz.U. z 1961 r., Nr 18, poz. 94 ze zm.) rokowania były obowiązkowe przed wszczęciem postępowania wywłaszczeniowego, a odstąpienie od tego obowiązku było możliwe tylko w przypadku natrafienia na przeszkody trudne do pokonania, a szczególnie gdy właściciel lub miejsce jego pobytu jest nieznane (art. 6 ust. 4). Jednakże z okoliczności sprawy wynika, że oferta taka była skierowana do współwłaścicieli nieruchomości, skoro we wniosku o wywłaszczenie wskazano, że: " Na wezwanie do rokowań celem wyrażenia zgody na dobrowolne zbycie Skarbowi Państwa przedmiotowej nieruchomości mimo zwrotnego poświadczenia odbioru pisma Wydziału współwłaściciele nie stawili się". Również w uzasadnieniu decyzji wywłaszczeniowej stwierdzono, że "starania o nabycie tej części nieruchomości w drodze dobrowolnej umowy nie dały pozytywnego rezultatu, ponieważ współwłaściciele nie wyrazili zgody na takie załatwienie sprawy." W tych okolicznościach sprawy twierdzenie pełnomocnika skarżącej, że zachowały się pełne akta wywłaszczeniowe i dlatego z całą pewnością nie nastąpiło złożenie oferty, nie może zasługiwać na akceptację, jeśli zważy się, że nie jest wiadome, czy zachowały się pełne akta wywłaszczeniowe, a od wydania orzeczenia wywłaszczeniowego w 1967 r. upłynęło prawie 50 lat.

Nietrafnie również w skardze kasacyjnej zarzucono rażące naruszenie art. 10 ustawy wywłaszczeniowej z 1958 r. Zgodnie z tym przepisem: " 1. Za wywłaszczoną nieruchomość stanowiącą gospodarstwo rolne, hodowlane lub ogrodnicze ubiegający się o wywłaszczenie obowiązany jest na żądanie właściciela dostarczyć mu zamiast odszkodowania pieniężnego w miarę możności nieruchomość zamienną odpowiednią ze względu na jej charakter, wyposażenie i położenie oraz ponieść koszty przeniesienia budynków z nieruchomości wywłaszczonej na nieruchomość zamienną lub na inną nieruchomość nie podlegającą wywłaszczeniu, jeżeli to przeniesienie jest niezbędne i gospodarczo uzasadnione, albo ponieść koszty wybudowania nowych zabudowań, jeżeli koszty ich budowy będą niższe od kosztów przeniesienia zabudowań znajdujących się na wywłaszczonej nieruchomości lub gdy według przepisów prawa budowlanego wzniesienie zabudowań w ich dotychczasowej postaci nie jest dopuszczalne; właściwy minister, a w stosunku do przedsiębiorstw podległych prezydium wojewódzkiej rady narodowej - to prezydium, może w porozumieniu z Ministrem Finansów, w przypadkach uzasadnionych wyjątkowymi względami, zezwolić na wybudowanie na koszt ubiegającego się o wywłaszczenie nowych zabudowań, choćby koszty ich budowy były wyższe od kosztów przeniesienia ( ust.1).

2. Przepis ust. 1 stosuje się odpowiednio do odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość stanowiącą warsztat rzemieślniczy albo za działkę z domem jednorodzinnym, za dom jednorodzinny lub za dom mieszkalny obejmujący nie więcej niż cztery lokale mieszkalne, z których każdy stanowi odrębną własność nieruchomą, a żaden nie zawiera więcej niż 5 izb.

3. Za wywłaszczoną jedyną działkę budowlaną w mieście lub osiedlu, przeznaczoną pod budowę domu jednorodzinnego, ubiegający się o wywłaszczenie obowiązany jest na żądanie właściciela dostarczyć mu zamiast odszkodowania pieniężnego położoną w tej samej miejscowości inną odpowiednią działkę budowlaną z nałożeniem na właściciela obowiązku wybudowania na niej domu jednorodzinnego w terminie nie krótszym niż trzy lata. Jeżeli dostarczenie takiej działki nie jest możliwe, wywłaszczonemu przyznaje się odszkodowanie pieniężne. Jeżeli działkę zamienną dostarcza zamiast ubiegającego się o wywłaszczenie organ do spraw gospodarki komunalnej i mieszkaniowej prezydium właściwej powiatowej rady narodowej - wywłaszczający wpłaca na rzecz miejskiego (powiatowego) funduszu mieszkaniowego sumę odpowiadającą odszkodowaniu pieniężnemu, jakie przysługiwałoby za wywłaszczoną działkę.

Z treści wskazanego przepisu wynika bezspornie, że przedmiotowa działka nie spełniała wymogów określonych w art.10 ust.1 i 2. Autor skargi kasacyjnej wywiódł, posiłkując się powyższym przepisem, że skoro część wywłaszczonej nieruchomości mogła być wykorzystana na cele budowlane w postaci domu jednorodzinnego, to tym samym organ powinien był przyznać działkę zamienną. Jak jednak wynika z brzmienia wskazanego przepisu art.10 ust.3 - jeżeli dostarczenie działki zamiennej nie jest możliwe, wywłaszczonemu przyznaje się odszkodowanie pieniężne. Zatem nie może być mowy o rażącym naruszeniu art.10 ustawy wywłaszczeniowej z 1958 r.

Co do zarzutu naruszenia art. 18 ust.1 i 2 ustawy z 1958 r., to podnoszona argumentacja odnośnie niedochowania 14 dniowego terminu między zawiadomieniem o wszczęciu postępowania wywłaszczeniowego a terminem rozprawy mogłaby odnieść skutek w postępowaniu zwykłym, tego rodzaju uchybienie nie może być postrzegane jako rażące naruszenie prawa. Tym bardziej, że zawiadomienie o wszczęciu postępowania wywłaszczeniowego i rozprawie wywłaszczeniowej poprzedni właściciele M. i A.S. otrzymali w dniu 8 lutego 1967 r. ; J.Ś. w dniu 4 lutego 1967 r., zaś rozprawa odbyła się w dniu 23 lutego 1967 r., co wynika z akt wywłaszczeniowych. Okoliczność nie wzięcia udziału w rozprawie wywłaszczeniowej przez M.S., która została o terminie rozprawy powiadomiona nie może być także postrzegana, jako naruszenie prawa, a tym bardziej brak jakichkolwiek podstaw do przyjęcia, iż doszło do rażącego naruszenia prawa.

Chybiony jest również zarzut rażącego naruszenia art.21 ustawy wywłaszczeniowej poprzez przeprowadzenie rozprawy bez udziału biegłych a także naruszenie wskazanych w skardze kasacyjnej przepisów kodeksu cywilnego dla wykazania, ze nieprawidłowo przyznano odszkodowanie jedynie J.Ś.. Poza sporem w sprawie jest okoliczność sporządzenia opinii: wyceny gruntu i naniesień ( parkanu, drzew, krzewów i roślin). W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego przyjęto, że brak udziału biegłych w rozprawie wywłaszczeniowej przeprowadzanej na podstawie ustawy wywłaszczeniowej z dnia 22 marca 1958 r. nie stanowi rażącego naruszenia prawa ( por. wyroki NSA z dnia: 6 listopada 2008 r., sygn. I OSK 1459/07, 20 listopada 2009 r., z dnia 9 grudnia 2010 r., sygn. I OSK 228/10 pub.www.nsa.gov.pl). To stanowisko podziela Naczelny Sąd Administracyjny orzekający w niniejszej sprawie.

Trzeba mieć również na uwadze, że - jak podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 10 lipca 2012 r., sygn. I OSK 1274/11: " Specyfika opinii wydawanych na potrzeby wywłaszczenia pod rządami ustawy gruntowej z 1958 r. przejawia się w tym, że w omawianym okresie czasu nie istniał wolny rynek nieruchomości, a szacunki opierały się na "sztywnych stawkach". Zatem odszkodowanie z tytułu wywłaszczenia wyliczane było nie w odniesieniu do materiału porównawczego (jak jest obecnie) a w poprzez przemnożenie powierzchni wywłaszczanego gruntu przez stawkę ustaloną w obowiązującej tabeli w zależności od rodzaju i klasy gleby.

Jeśli zaś chodzi o przyznanie odszkodowania za drzewa i krzewy owocowe jedynie J.Ś., to nie może być również postrzegane, jako rażące naruszenie prawa. Na rozprawie wywłaszczeniowej w dniu 23 lutego 1967 r. A. S. oświadczył, że faktycznym użytkownikiem części wywłaszczonej nieruchomości jest J.Ś., a A.S. nie rości żadnych praw do odszkodowania tak za grunt, jak też za uprawy. W tej sytuacji ustalenie odszkodowania za drzewa i krzewy nastąpiło zgodnie z wolą współwłaścicieli A.S. i J. Ś., co się zaś tyczy prawidłowo zawiadomionej o terminie rozprawy M. S., której też zostało doręczone orzeczenie wywłaszczeniowe, to tego faktu nie kwestionowała.

Nie zasługuje również na uwzględnienie zarzut naruszenia art.151 p.p.s.a. w zw. z art. 156 §1 pkt 2 k.p.a. w zw. z art.99 §1 k.p.a. dotyczący niewskazania prawidłowej podstawy prawnej rozstrzygnięcia w decyzji wywłaszczeniowej. Z orzeczenia o wywłaszczeniu nieruchomości i ustaleniu odszkodowania z dnia [...] marca 1967 r. wynika, że Prezydium Rady Narodowej m. P. wskazało stosowne przepisy k.p.a. będące podstawą procesową oraz przepisy ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, stanowiące podstawę materialnoprawną rozstrzygnięcia. Decyzje wywłaszczeniową uzasadniono w sposób odpowiadający wymogom k.p.a.

Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art.184 p.p.s.a. orzekł, jak w wyroku.