Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 1154/09
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2009-10-29 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 1 i 3
journal: Dz.U. 1998 nr 137 poz 887
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.

SENTENCJA

Sygn. akt I SA/Kr 1154/09 | | W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 29 października 2009 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia: WSA Urszula Zięba, Sędzia: WSA Stanisław Grzeszek, Sędzia: WSA Bogusław Wolas (spr.), Protokolant: Anna Boczkowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 października 2009 r., sprawy ze skargi A. M. i M. M., na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, z dnia 25 maja 2009 r. Nr [...], w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz, Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, I. uchyla zaskarżoną decyzję, II. określa, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do chwili prawomocności wyroku.


UZASADNIENIE

Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych po ponownym rozpatrzeniu sprawy decyzją z dnia 25 maja 2009 r., nr [...]uchylił decyzję z dnia 28 marca 2008 r., nr [...]i umorzył należności za okres od stycznia 2000 r. do maja 2000 r. z tytułu opłaty dodatkowej, odmówił umorzenia należności z tytułu składek w części finansowanej przez płatnika oraz umorzył postępowanie z powodu jego bezprzedmiotowości w części dotyczącej składek finansowanych przez ubezpieczonych.

Z uzasadnienia decyzji oraz akt postępowania administracyjnego wynika, że pismem z 10 lipca 2006 r., A. M. zwróciła się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek ubezpieczeniowych wobec ZUS. Powoływała się przy tym na to, że jej mąż jest jedynym żywicielem rodziny, rachunki płacone są z opóźnieniem, ich niepełnoprawny syn P. otrzymuje rentę socjalną a sama ma także problemy zdrowotne.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z 5 sierpnia 2005 r. stwierdził, że A. M. oraz M.M. jako wspólnicy T. s.c. ponoszą solidarną odpowiedzialność za należności spółki z tytułu składek.

Decyzją z dnia 3 listopada 2006 r. Nr[...], wydaną na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 oraz art. 28 ust. 1 i ust. 3 oraz art. 30 i art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 z późn. zm.) - dalej "u.s.u.s.", w której jako stronę wskazano Spółkę cywilną T., ZUS odmówił umorzenia zaległości z tytułu składek na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres od stycznia 1999 r., do grudnia 2001 r.

W uzasadnieniu swej decyzji organ I instancji wskazał, że przeciwko umorzeniu należności przemawia fakt skutecznej egzekucji z wynagrodzenia za pracę wspólnika, który ponosi solidarną odpowiedzialność za zadłużenie spółki.

Po przeprowadzeniu postępowania wszczętego wskutek wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, podpisanego przez A. M. i M.M. organ odwoławczy decyzją z dnia 14 grudnia 2006r. Nr [...] utrzymał w mocy decyzję wydaną w I instancji, jako podstawę rozstrzygnięcia wskazując art. 83 ust. 1 oraz art. 28, 30, 32 i 123 u.s.u.s. w związku z art. 127 § 3 i art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.) - dalej k.p.a. Także ta decyzja, jako stronę postępowania wskazała T. s.c.

Została ona zaskarżona przez A. i M. M. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który wyrokiem z dnia 10 października 2007 r., sygn. akt: V SA/Wa 1055/07, stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji z 14 grudnia 2006 r. i poprzedzającej jej decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 3 listopada 2006 r. z uwagi na fakt, że decyzje organów obu instancji zostały skierowane do podmiotu nieistniejącego już w chwili składania wniosku o umorzenie zaległości składkowych - T. s.c., przez co decyzje te były dotknięte sankcją nieważności z art. 156 § 1 pkt 4 k.p.a.

Po ponownym rozpoznaniu sprawy Zakład Ubezpieczeń Społecznych wydał decyzję z 28 marca 2008 r., nr [...], dla A. M. i M. M.. Umorzył nią należności za okres od stycznia 2000 r. do maja 2000 r. z tytułu opłaty dodatkowej zaś w pozostałej części odmówił umorzenia zaległości składkowych.

W uzasadnieniu organ jako podstawę decyzji wskazał że, umorzenie opłaty dodatkowej nastąpiło w oparciu o art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. - z uwagi na oczywistość, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Motywując odmowę umorzenia pozostałych zaległości powołano się na art. 28 ust. 3 b u.s.u.s., oraz § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r., w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ( Dz. U. z 2003 r., Nr 141, poz. 1365, dalej rozporządzenie). które określa na jakich warunkach mogą być umarzane należności z tytułu składek pomimo braku stwierdzenia całkowitej nieściągalności

W ocenie organu strony nie wykazały w sposób dostateczny, aby zostały spełnione przesłanki wskazane w tych przepisach. W szczególności nie można uznać, że opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, obecnie ich sytuacja materialna i rodzinna, co organ przyznał, jest trudna ale umorzenie należności z tytułu składek ma charakter wyjątkowy. Zakład umarza należności dopiero wówczas, gdy wyczerpane zostaną inne sposoby odzyskania należności na drodze egzekucji lub dobrowolnej spłaty.

Organ wskazał, że nie zachodzi obawa, że rodzina M. zostanie pozbawiona możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, gdyż ustawodawca określił kwotę wolną od potrąceń z wynagrodzenia za pracę. W ocenie ZUS małżonkowie nie wymagają stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby. Ponadto ze względu na art. 30 u.s.u.s. ZUS nie mógł umorzyć zaległych składek, które spółka T. powinna opłacać za ubezpieczonych nie będących płatnikami składek.

W dniu 23 kwietnia 2008 r. małżonkowie M. złożyli wniosek do Prezesa ZUS o ponowne rozpatrzenie ich sprawy.

Po jej ponownym rozpatrzeniu Prezes ZUS, decyzją z 23 maja 2008 r., Nr[...], działając na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 oraz art. 28, art. 30, art. 32 i art. 123 u.s.u.s. w związku z art. 127 § 3 i art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. utrzymał w mocy decyzję z 28 marca 2008 r.

Prezes ZUS w uzasadnieniu swojej decyzji bez zastrzeżeń podzielił argumentację organu I instancji. Organ odwoławczy podkreślił, że nie przedłożono w sprawie żadnych nowych dowodów, które przemawiałyby za zmianą poprzedniego rozstrzygnięcia.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie małżonkowie M. podnieśli, że nie mogą się zgodzić z tezą wysuniętą przez Prezesa ZUS jakoby opłacenie zaległych składek nie spowodowało zbyt ciężkich skutków dla rodziny dłużników, podkreślali, że miesięczny dochód na jednego członka rodziny wynosi tylko 100 zł. Ponadto jedynym żywicielem rodziny jest M. M., A. M. jest osobą bezrobotną cierpiącą na różne schorzenia a syn P. M. jest osobą niepełnosprawną, chorą na epilepsję - której ZUS odmówił renty socjalnej. Zatem spełnione są ustawowe przesłanki pozwalające organom rentowym na umorzenie zaległości składkowych.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 27 listopada 2007 r., sygn. akt: V SA/Wa 1879/08 uchylił zaskarżoną decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 23 maja 2008 r. nr [...]w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych.

Uznał bowiem, że skarga jest zasadna aczkolwiek z innych motywów niż zawarte w skardze. Zdaniem Sądu zaskarżona decyzja naruszała przepisy prawa materialnego oraz przepisy postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy, co uczyniło zasadnym jej uchylenie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit a) i lit c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. - dalej p.o.p.s.a.).

Sąd zauważył niekonsekwencję zaskarżonej decyzji, w której organ umorzył opłatę dodatkową w wysokości 3,5 tys. zł w oparciu o treść art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s., a pozostałych zaległości w kwocie ok. 40 tys. zł nie umorzył, powołując się na brzmienie art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Brak było w decyzji motywów takiego rozstrzygnięcia, toku rozumowania doń prowadzącego.

Zdaniem Sądu organ nie dokonał dokładnej oceny przesłanki niezastosowania w sprawie przesłanki określonej w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. tj. umorzenia należności pomimo braku ich całkowitej nieściągalności na zasadach określonych w § 3 rozporządzenia. W rozpoznawanej sprawie organ stwierdził, iż w przypadku skarżących nie zachodzi całkowita nieściągalność należności, ponieważ jest prowadzone skutecznie postępowanie egzekucyjne z wynagrodzenia za pracę pozwalające na wyegzekwowanie zaległych należności składkowych. Dokonując powyższej oceny organ nie wziął jednak pod uwagę, jak zauważył Sąd, oczywistych konsekwencji pozbawienia rodziny M. środków do życia, dochód na jednego członka ich rodziny wynosi ok. 100 zł miesięcznie w kontekście ich ciężkiej, niekwestionowanej sytuacji życiowej - wynagrodzenia M. M. jedynego żywiciela rodziny jest częściowo zajęte przez komornika, ma on orzeczoną lekką niepełnosprawność, A. M. cierpi na liczne schorzenia a ich dzieci, szczególnie syn P. wymagają opieki i szczególnej uwagi ze strony rodziców.

Sąd uznał, że organ odwoławczy nie przeanalizował i nie uzasadnił swojego stanowiska w sposób nie budzący żadnych wątpliwości.

WSA w Warszawie zalecił aby organ ponownie rozpatrując sprawę:

- w pierwszej kolejności rozważył rzetelnie i wnikliwie całokształt okoliczności dotyczących sytuacji majątkowej i zdrowotnej zobowiązanych. W szczególności, mając na względzie uznaniowy charakter ww. regulacji podjęte przez organ rozstrzygnięcie powinno wyczerpująco, przekonująco i jasno uzasadnione zarówno co do faktów, jak i co do prawa (art. 107 § 3 k.p.a.),

- rozważył argumenty podnoszone przez skarżących w toku postępowania administracyjnego, takie jak pozostawanie bez pracy przez A. M. jej syna P. oraz brak realnych możliwości zatrudnienia ze względu na sytuację rodzinną i zdrowotną, wysokość niezbędnych wydatków związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego w zestawieniu z wysokością osiąganych dochodów, brak majątku ruchomego nadającego się do egzekucji czy utrata przez państwa M. i ich dzieci zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych.

Sąd zauważył, że rodzina M. już w chwili rozpoznawania przez niego sprawy utrzymuje się ze środków pomocowych państwa (zasiłki: pielęgnacyjny, rodzinny, celowy i specjalny i dodatek mieszkaniowy). Zapłata zaś zaległości składkowych będzie skutkować powiększeniem się konieczności sięgania przez zobowiązanych do pomocy państwa, pogłębi ich ubóstwo - zatem wyegzekwowanie od nich zaległości, nie może pozostawać w zgodzie z interesem publicznym i słusznym interesem obywatela.

Zdaniem Sądu organ winien także mieć na względzie fakt, iż organy podatkowe umorzyły postępowanie egzekucyjne wobec T. s.c., a także postępowanie egzekucyjne w stosunku do zaległości podatkowych skarżącej.

Sąd uznał, że organ odwoławczy nie zbadał zasadności wszystkich argumentów przyjętych przez organ I instancji a powinien to uczynić i wynik oceny zamieścić w uzasadnieniu swojej decyzji zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a. Organ odwoławczy w uzasadnieniu swojej decyzji podzielił w sposób bezkrytyczny argumenty i tok rozumowania organu I instancji.

Sąd wskazał, że z decyzji organu musi wynikać, iż organ nie pozostawił poza swoim badaniem zarzutów podniesionych przez stronę, nie pominął istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy dowodów lub nie dokonał ich oceny wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego.

Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych po ponownym rozpatrzeniu sprawy wydał wskazaną na wstępie decyzję z dnia 25 maja 2009 r., Nr[...], którą uchylił decyzję z dnia 28 marca 2008 r., nr [...]i umorzył należności za okres od stycznia 2000 r. do maja 2000 r. z tytułu opłaty dodatkowej, odmówił umorzenia należności z tytułu składek w części finansowanej przez płatnika oraz umorzył postępowanie z powodu jego bezprzedmiotowości w części dotyczącej składek finansowanych przez ubezpieczonych. Powyższą decyzję wydał na podstawie art. 83 ust. 1 oraz art. 28, 30, 32 i 123 u.s.u.s. w związku z art. 105, 127 § 3 i 138 § 1 pkt 2 k.p.a.

Organ odwoławczy wskazał, że Spółka była obowiązana opłacać składki za zatrudnionych pracowników. Art. 30 u.s.u.s. stanowi, że składki w części finansowanej przez ubezpieczonych nie będących płatnikami składek nie podlegają umorzeniu, jak też rozłożeniu na raty czy odłożeniu płatności. Ponieważ brak jest podstaw prawnych do prowadzenia merytorycznego postępowania wobec składek w części finansowanej ze środków ubezpieczonych nie będących płatnikami, postępowanie w tym zakresie jest bezprzedmiotowe i należało je umorzyć na zasadzie art. 105 k.p.a.

Prezes ZUS powołał się na treść art. 28 ust. l i 3 u.s.u.s. podkreślając, że przepis uzależnia możliwość umorzenia zaległych składek od zaistnienia wymienionych w nim przesłanek świadczących o całkowitej nieściągalności.

W wyniku przeprowadzonego postępowania ustalono, że w stosunku do M. M. na wniosek ZUS jest prowadzone przez Dyrektora Oddziału ZUS skuteczne postępowanie egzekucyjne z wynagrodzenia za pracę. W związku z czym zadłużenie uległo zmniejszeniu. Natomiast w przypadku A. M. Dyrektor Oddziału ZUS zajął rachunek bankowy, a następnie na wniosek dłużnika postanowieniem z 25.08.2006 r. wyraził zgodę na zwolnienie rachunku z uwagi na fakt, iż był on rachunkiem wspólnym małżonków, na który wpływała wolna od egzekucji część wynagrodzenia M. M.. Obecnie wobec A. M. nie są stosowane żadne środki egzekucyjne. Nie można zatem stwierdzić braku majątku, z którego można by prowadzić egzekucję, bowiem takiego stwierdzenia dokonuje organ, który postępowanie egzekucyjne prowadzi.

Organ wskazał, powołując się na art. 28 ust. 3 a u.s.u.s., że jest możliwe umorzenie w uzasadnionych przypadkach, należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, za ubezpieczonych będącymi równocześnie płatnikami tych składek, pomimo braku całkowitej nieściągalności. Przytoczył treść § 3 powołanego wyżej rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. Rozważając spełnienie przesłanek wskazanych w tym przepisie podkreślono, że we wnioskach o umorzenie małżonkowie M. powołują się na trudną sytuację materialną i zdrowotną rodziny.

Według ustaleń organu, w roku 2009 r. rodzina Malec utrzymywali się z wynagrodzenia za pracę M. M. (1.924,50 zł brutto, 1.407,19 zł netto - po potrąceniu ok. 950 zł), renty socjalnej syna P. M. (567,08 zł) oraz zasiłku rodzinnego w kwocie 64 zł wraz z dodatkiem tytułu rozpoczęcia przez dziecko roku szkolnego w wysokości 100 zł. Do tego dochodzi dodatek mieszkaniowy w wysokości 260 zł miesięcznie.

Organ ustalił, że A. M. pozostaje obecnie bez pracy i prawa do zasiłku dla bezrobotnych, co potwierdziła zaświadczeniem z 19.03.2009 r. Jednakże w okresie 08.2008 r.-12.2008 r. pracowała w niepełnym wymiarze czasu w S. Z tego tytułu otrzymywała wynagrodzenie w kwocie ok. 280 zł miesięcznie. Z przyczyn leżących po stronie pracodawcy znów jest obecnie bez pracy.

W 2008 r. rodzina otrzymała z Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej dwa zasiłki celowe w wysokości 2.080 zł oraz dwa zasiłki specjalne w łącznej kwocie 400 zł. Natomiast do marca 2009 r. otrzymała jeden zasiłek celowy w wysokości 560 zł.

Organ wyliczył, że stały dochód rodziny wynosi ok. 1.581,00 zł miesięcznie brutto nie licząc zasiłków MOPS. Natomiast na podstawie przedstawionych dowodów ustalił miesięczne wydatki rodziny na 1.139 zł. W skład tych kosztów wchodzi 340 zł rat miesięcznych kredytu konsolidacyjnego udzielonego M. M. przez P. w grudniu 2007 r. w kwocie 16.761,63 zł ze spłatą do lutego 2012.

W dalszej części uzasadnienia decyzji Prezes ZUS przytacza, że A. M. ma orzeczony umiarkowany stopień niepełnoprawności do 31.03.2010 a syn P. M. jest zaliczony do umiarkowanego stopnia niepełnoprawności do 31.12.2009 r. Został też uznany przez organ orzeczniczy ZUS za całkowicie niezdolnego do pracy.

W ocenie organu A. M. i M.M. pozostają w trudnej sytuacji życiowej. Jednakże M. M. posiada stały dochód, taki sam charakter ma renta socjalna syna. Jest to stabilne i stałe źródło utrzymania rodziny. W ocenie organu biorąc pod uwagę wskazane wyżej fakty A. M. jest zdolna podjąć pracę; ponadto z zaświadczenia Urzędu Pracy z 19.03.2009 r. wynika, że przedkładano jej dwukrotnie oferty pracy. Organ zauważył też, że znaczną część wydatków rodziny stanowią raty kredytów bankowych. Organ zwrócił też uwagę, że unormowania art. 87 kodeksu pracy, regulujące potrącenia z wynagrodzenia za pracę ustanawiają próg, który ma zapewnić minimum egzystencji. Wskazał, że zadłużenie może być wyegzekwowane od dłużników w drodze długotrwałej egzekucji.

Prezes ZUS powołując się na powyższe, uznaniowość decyzji w tejże sprawie a także interes finansowy ubezpieczeń społecznych odmówił umorzenia zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek w części finansowanej przez płatnika, całości odsetek oraz kosztów upomnienia.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżący A. M. i M. M. wnieśli o uchylenie decyzji Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w części odmawiającej umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne finansowanych przez płatnika.

W uzasadnieniu swojej skargi podnieśli, że organ naruszył ich zdaniem art. 28 ust. 1 u.s.u.s. oraz § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31.07.2003 r.

Skarżący w szczególności wskazali, że organ rentowy nie wykonał zaleceń wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 27 listopada 2008 r. i podważył ustalenia zawarte w jego uzasadnieniu.

Ponadto wskazują, że organ w uzasadnieniu swojej decyzji powołuje się na interes finansowy ubezpieczeń społecznych, natomiast w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31.07.2003 r. nie jest zawarte to pojęcie.

Skarżący wyjaśnili, że kredyt konsolidacyjny o którym mowa w uzasadnieniu decyzji Prezesa ZUS był konsekwencją ciężkiej sytuacji rodziny-groźbą eksmisji z braku środków na czynsz, problemami z zakupem potrzebnej żywności.

Prezes ZUS w odpowiedzi na skargę wniósł o oddalenie skargi podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje:

Według art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2002 r. Nr 152, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2 tej ustawy). Kryterium legalności przewidziane w art. 1 § 2, umożliwia sądowi administracyjnemu wyeleminowanie z obrotu prawnego zarówno decyzji administracyjnej uchybiającej prawu materialnemu, jeżeli naruszenie to miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2002 r., Nr 153, poz. 1270 ze późn. zm., dalej p.p.s.a.), jak też rozstrzygnięcia dotkniętego wadą warunkującą wznowienie postępowania administracyjnego (lit. b), a także rozstrzygnięcia wydanego bez zachowania reguł postępowania. W tym ostatnim przypadku chodzi jednak wyłącznie o sytuacje, gdy uchybienie przepisom prawa procesowego mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c).

Natomiast zgodnie z art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia.

Mając na względnie powyższe regulacje należało przyjąć, że skarga zasługuje na uwzględnienie, Sąd dopatrzył się bowiem takich naruszeń prawa, które skutkuje koniecznością wyeleminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji.

W sprawie wypowiedział się Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, który wyrokiem z dnia 27 listopada 2008 r., uchylił zaskarżoną decyzję Prezesa ZUS z dnia 23 maja 2008 r., podnosząc w uzasadnieniu, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania. Sąd ten uznał, że organ odwoławczy nie przeanalizował i nie uzasadnił swojego stanowiska w sposób nie budzący żadnych wątpliwości.

WSA w Warszawie zalecił aby organ ponownie rozpatrując sprawę:

- w pierwszej kolejności rozważył rzetelnie i wnikliwie całokształt okoliczności dotyczących sytuacji majątkowej i zdrowotnej zobowiązanych. W szczególności, mając na względzie uznaniowy charakter instytucji umorzenia zaległości składkowych podjęte przez organ rozstrzygnięcie powinno wyczerpująco, przekonująco i jasno uzasadnione zarówno co do faktów, jak i co do prawa (art. 107 § 3 k.p.a.),

- rozważył argumenty podnoszone przez skarżących w toku postępowania administracyjnego, takie jak pozostawanie bez pracy przez A. M., jej syna P. oraz brak realnych możliwości zatrudnienia ze względu na sytuację rodzinną i zdrowotną, wysokość niezbędnych wydatków związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego w zestawieniu z wysokością osiąganych dochodów, brak majątku ruchomego nadającego się do egzekucji czy utrata przez państwa M. i ich dzieci zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych.

Były to zalecenia wiążące dla organu w postępowaniu administracyjnym. Oceniając zgodność z prawem zaskarżonej decyzji Prezesa ZUS z dnia 25 maja 2009 r., Nr [...] po uwzględnieniu powyższych zaleceń należy wskazać, że decyzja ta narusza prawo materialne: § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Socjalnej z 31 lipca 2003 r. w związku z art. 28 ust. 3a i 3b u.s.u.s. Zalecenia zawarte w wyroku WSA w Warszawie nie zostały wykonane.

Art. 28 u.s.u.s i § 3 Rozporządzenia dają prawo Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych do umorzenia należności z tytułu składek w ramach uznania administracyjnego. Sądowa kontrola legalności decyzji wydanych w ramach uznania administracyjnego sprowadza się do zbadania, czy wydanie decyzji zostało poprzedzone prawidłowo prowadzonym postępowaniem wyjaśniającym, czy organ prawidłowo zebrał materiał dowodowy i rozważył wszystkie okoliczności, mogące mieć wpływ na rozstrzygnięcie.

Rozstrzygnięcie podjęte w ramach uznania wymaga od organu poczynienia ustaleń dokonanych zgodnie z zebranym materiałem dowodowym (art, 80 k.p.a.), zgromadzonym i zbadanym w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 k.p.a.), przy podjęciu wszelkich kroków niezbędnych dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jako warunku wydania decyzji o przekonującej treści (art. 11 k.p.a.), a także załatwiania sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.). Sąd w ramach sądowej kontroli będzie także badał spełnienie tych wymogów przez organ administracji.

Art. 28 ust. 3a u.s.u.s. stwarza możliwość umorzenia zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami tych składek, mimo braku ich całkowitej nieściągalności. Szczegółowe przesłanki umorzenia należności zostały na mocy delegacji ustawowej z art. 28 ust. 3b u.s.u.s. uregulowane w § 3 Rozporządzenia, zgodnie z którym ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeśli zobowiązany wykaże, że względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie spłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Dla rozstrzygnięcia powyższej sprawy istotna jest pierwsza przesłanka z § 3 ust. 1 3 Rozporządzenia, a więc ocena czy skarżący wykazali, że ze względu na stan majątkowy i ciężką sytuację rodzinną nie są w stanie opłacić należności z tytułu składek, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanych i ich rodziny przez pozbawienie ich możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. W ocenie organu jakkolwiek sytuacja A. M. i M. M. jest bardzo ciężka takie okoliczności nie zachodzą.

Organ dla celu wydania decyzji zebrał dane o sytuacji majątkowej i rodzinnej A. i M. M.. Ustalona przez organ kwota miesięcznych wydatków rodziny M. to kwota 1.139 zł. Organ ustalił, że stabilny, stały dochód miesięczny rodziny M. kształtuje się na poziomie ok. 1.581,00 zł brutto nie licząc otrzymywanych przez rodzinę zasiłków z MOPS w T.. Organ jednakże w zestawieniu wydatków rodziny M. nie uwzględnił innych miesięcznych kosztów utrzymania 4 osobowej rodziny, w której jedynie M. M. jest osobą pracującą a syn P. posiada przyznaną rentę socjalną. Rodzina musi przecież chociażby ponosić koszty wyżywienia i ubrania. Sąd korzystając z uzasadnienia decyzji Prezesa ZUS ustalił, że co prawda miesięczny dochód netto rodziny M. wynosi ok. 1841,00 zł (bez zasiłków z MOPS), jednakże po odliczeniu kwoty 1.139 zł zostaje wolna kwota 702 zł, co daje ok. 5,80 zł na członka rodziny dziennie.

W ocenie Sądu Prezes ZUS zgromadził obszerny materiał dowodowy jednakże jego ocena i wnioski prowadzące do decyzji naruszają zasadę swobodnej oceny dowodów. Trudno przyjąć, że w sytuacji gdy miesięczny dochód rodziny M. z najwyższym trudem pozwala na zaspokojenie miesięcznych kosztów wyżywienia i ubrania można uznać, że pozwala on jednocześnie na opłacenie należności z tytułu zaległych składek. Na pewno różnica pomiędzy kwotą 1.841,00 zł brutto a kwotą 1.139 zł nie jest kwotą, którą rodzina M. przeznacza na cele niezwiązane z zaspokajaniem bieżących potrzeb życiowych.

Zdaniem Sądu organ nadal nie uzasadnił, dlaczego sytuacja skarżących nie zasługuje na ocenę, że spełnia przesłankę do umorzenia należności. Tym samym nie spełnił zalecenia zawartego w uzasadnieniu wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 27 listopada 2008 r.

Ponadto Sąd musi wskazać na łączną kwotę dochodzonych należności -63 052 zł ( wniosek o ponowne rozpatrzenie wniosku o umorzenie należności z maja 2009 r k 93 akt administracyjnych) . Jest ona bardzo wysoka w stosunku do możliwości rodziny M. w kontekście ich ciężkiej sytuacji majątkowej i rodzinnej. W chwili obecnej egzekucja nie chronionej na zasadzie art. 87 kodeksu pracy części wynagrodzenia M. M. poważnie wpływa na możliwość zaspokojenia elementarnych potrzeb jego rodziny. Należy przy tym wziąć pod uwagę, że od kwoty należności głównej naliczane są odsetki , co powoduje dalsze zwiększanie kwoty zobowiązania pomimo prowadzonej egzekucji. Sporządzony bowiem na dzień 14 lutego 2008 r stan należności dla płatnika ( k. 66 akt administracyjnych ) wykazywał kwotę 56 754 zł 66 gr .

W związku z tym organ powinien rozważyć, czy biorąc pod uwagę przesłankę zawartą § 3 ust. 1 pkt 1 Rozporządzenia nie należałoby umorzyć zaległości składkowych skarżących biorąc pod uwagę interes publiczny i słuszny interes obywatela. Należy przy tym rozważyć, czy sytuacja majątkowa skarżących w połączeniu z wysokością zadłużenia nie prowadzi do sytuacji gdy pomimo prowadzenia postępowania egzekucyjnego zobowiązanie nie tylko nie będzie spłacone , ale będzie nadal narastać.

W tej sytuacji szczególnie istotne jest, że Prezes ZUS nie rozważył także w uzasadnieniu swojej decyzji wskazania WSA w Warszawie, iż rodzina M. już w chwili rozpoznawania przez niego sprawy w listopadzie 2008 r. utrzymuje się ze środków pomocowych państwa (zasiłki: pielęgnacyjny, rodzinny, celowy i specjalny i dodatek mieszkaniowy). Zapłata zaś zaległości składkowych będzie skutkować powiększeniem się konieczności sięgania przez zobowiązanych do pomocy państwa, pogłębi ich ubóstwo - zatem wyegzekwowanie od nich zaległości, nie może pozostawać w zgodzie z interesem publicznym i słusznym interesem obywatela (II GSK 345/06, wyrok NSA z 30 marca 2007 r., Lex nr 32126).

Należy również rozważyć, czy w omawianej sprawie nie znajdzie zastosowania przesłanka umorzenia wskazana w § 3 ust. 1 pkt 3 Rozporządzenia, a więc przewlekła choroba zobowiązanego pozbawiająca go możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Jak wynika bowiem ze zgromadzonego materiału dowodowego A. M. została zaliczona do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności na okres do 3l marca 2010 r . W związku z tym należy ustalić czy ma to wpływ na osiąganie dochodu , wzywając ewentualnie skarżącą do przedłożenia w tym zakresie wniosków dowodowych.

Organ, co trzeba z naciskiem podkreślić, może w ramach uznania administracyjnego podjąć niekorzystną dla skarżących decyzję jednakże powinien ją uzasadnić w sposób wyczerpujący, przekonujący i jasny zarówno co do faktów, jak i co do prawa (art. 107 § 3 k.p.a.). Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy powinien wziąć pod uwagę wszystkie zalecenia zawarte w uzasadnieniu wyroku WSA w Warszawie z 27 listopada 2008 r. i w niniejszym uzasadnieniu, zgodnie z art. 153 p.p.s.a.

Mając powyższe na względzie, działając na podstawie art. 145 § 1 lit.a i c p.p.s.a. oraz art. 152 p.p.s.a., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie orzekł jak w sentencji wyroku.