Wyrok WSA w Opolu, sygn. akt II SA/Op 412/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Data orzeczenia: 2013-11-05 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Zaliczka alimentacyjna
Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 15 ust. 1, ust. 2, ust. 5, art. 18 ust. 1, art. 25
journal: Dz.U. 2009 nr 1 poz 7
law: Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów - tekst jednolity.
article: art. 7, art. 8, art. 9, art. 77 par. 1, art. 107 par. 3
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: par. 5
journal: Dz.U. 2008 nr 136 poz 855
law: Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 28 lipca 2008 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania, sposobu ustalania dochodu  oraz wzorów wniosku, zaświadczeń i oświadczeń o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Teresa Cisyk Sędziowie Sędzia WSA Ewa Janowska Sędzia WSA Elżbieta Naumowicz – spr. Protokolant St. sekretarz sądowy Grażyna Stykała po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 5 listopada 2013 r. sprawy ze skargi małoletniej B. B. reprezentowanej przez matkę D. B. na decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 31 lipca 2013 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy Łambinowice z dnia 11 grudnia 2012 r., nr [...], 2) określa, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości.


UZASADNIENIE

D. B., jako przedstawiciel ustawowy małoletniej B. B., złożyła w Ośrodku Pomocy Społecznej w Łambinowicach w dniu 31 maja 2012 r. wniosek o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Do wniosku dołączyła:

- zaświadczenie Urzędu Skarbowego w [...] z dnia 20 września 2008 r. o dochodzie D. B. podlegającym opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych za rok 2007,

- kserokopię zaświadczenia Sądu Okręgowego w Opolu z [...] o bezskuteczności egzekucji świadczeń alimentacyjnych należnych od J. S. przebywającego na terytorium [...],

- oświadczenia D. B. o dochodzie niepodlegającym opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych oraz o braku dochodu podlegającego opodatkowaniu zryczałtowanym podatkiem dochodowym za rok 2007,

- kserokopię postanowienia Sądu Rejonowego w Nysie z dnia [...]. , sygn. akt [...], o odrzuceniu pozwu przeciwko Ośrodkowi Pomocy Społecznej w Łambinowicach o zasądzenie wypłaty należnych alimentów z Funduszu Alimentacyjnego,

- kserokopię wyroku zaocznego Sądu Rejonowego w Nysie z dnia [...], sygn. akt [...] o podwyższeniu alimentów od pozwanego J. S. na rzecz B. B. do kwoty 350 zł,

- kserokopie PIT-11 za okres od 1 stycznia do 31 marca 2007 r. i PIT-37 za rok 2007, dotyczące D. B.,

- kserokopię decyzji z dnia 8 października 2007 r. o przyznaniu B. B. stypendium szkolnego na rok szkolny 2007/2008 przez [...] w [...],

- dyspozycję przekazywania świadczeń z funduszu alimentacyjnego na konto bankowe.

Decyzją z dnia 18 czerwca 2012 r., Kierownik Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Łambinowicach, działający z upoważnienia Wójta Gminy Łambinowice, powołując się na przepis art. 105 § 1 K.p.a., umorzył postępowanie wszczęte wnioskiem D. B. o przyznanie świadczeń na rzecz B. B. na okres świadczeniowy 2008/2009.

Od decyzji tej D. B. wniosła odwołanie z dnia 2 lipca 2012 r., w którym zarzuciła, że w dniu 3 października 2008 r. doszło do odmowy przyjęcia wniosku przez pracownika odpowiedzialnego za przyjmowanie wniosków w dziale świadczeń alimentacyjnych, co jest niedopełnieniem obowiązków służbowych i rażącym naruszeniem prawa, gdyż w ustawie o pomocy osobom uprawnionym do alimentów nie przewidziano sytuacji, w której usprawiedliwionym byłoby nieprzyjęcie wniosku o wypłatę świadczenia. Do odwołania dołączyła m.in.:

- kserokopię pozwu z dnia 21 września 2011 r. przeciwko Ośrodkowi Pomocy Społecznej w Łambinowicach o zasądzenie wypłaty należnych alimentów z Funduszu Alimentacyjnego,

- oświadczenie A. B. z dnia 21 września 2011 r. na okoliczność odmowy przyjęcia w dniu 3 października 2008 r. przez pracownika działu alimentów Ośrodka Pomocy Społecznej w Łambinowicach wniosków o wypłatę świadczeń alimentacyjnych dla A., A. i B. B. z powodu braku zaświadczenia o bezskuteczności egzekucji.

W wyniku rozpatrzenia odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Opolu uchyliło powyższą decyzję, wskazując w uzasadnieniu, że błędnie za stronę postępowania uznano przedstawiciela ustawowego osoby uprawnionej, któremu należy jedynie doręczyć decyzję. Ponadto organ zakwestionował możliwość zastosowania w sprawie art. 105 § 1 K.p.a. w sytuacji, gdy istnieje podmiot i przedmiot postępowania.

Ponownie rozpatrzywszy sprawę Wójt Gminy Łambinowice decyzją z dnia 11 grudnia 2012 r., nr [...], opartą o przepisy art. 104 § 1 K.p.a. oraz art. 2 pkt 8, art. 9 ust. 2, art. 18 ust. 1, art. 20 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2012 r., poz. 1228), zwanej dalej ustawą, odmówił przyznania prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz B. B. za okres od 1 października 2008 r. do 30 września 2009 r.

W motywach decyzji, po przedstawieniu stanu faktycznego sprawy, organ wskazał, że na podstawie wyroku z dnia [...]. na rzecz uprawnionej B. B. zostały zasądzone alimenty w kwocie 350 zł miesięcznie, a zgodnie z zaświadczeniem Sądu Okręgowego z dnia 3 października 2008 r. egzekucja świadczeń w roku 2007 była bezskuteczna. Powołując przepis art. 9 ustawy organ stwierdził, że w skład rodziny wchodzi B. B. i D. B., która uzyskała w roku 2007 dochód wynoszący 1435,12 zł oraz dochód niepodlegający opodatkowaniu podatkiem dochodowym w wysokości 220 zł, tj. łącznie 1655,52 zł. Po odliczeniu dochodu utraconego, przeciętny dochód wyniósł 18,33 zł miesięcznie, co stanowi kwotę 9,17 zł na osobę w rodzinie i nie przekracza kwoty kryterium uprawniającego do świadczeń z funduszu alimentacyjnego wynoszącej 725 zł. Organ zauważył, że do wniosku dołączone zostały dokumenty dotyczące dochodów rodziny uzyskanych w roku 2007, które stanowią podstawę do ustalenia prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego za okres świadczeniowy od 1 października 2008 r. do 30 września 2009 r. i w dniu złożenia wniosku D. B. oświadczyła, że wniosek składany jest na ten właśnie okres. Powołując się na przepis art. 18 ust. 1 i art. 20 ust. 1 i ust. 3 ustawy organ wyjaśnił, że wniosek na konkretny okres świadczeniowy jest przyjmowany od dnia 1 sierpnia do dnia 30 września następnego roku kalendarzowego, a świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłaca się w okresach miesięcznych. Stosownie do tego organ podał, że ustawodawca nie przewiduje przyznawania zaległych świadczeń, o ile brak było w stosownym czasie złożonego wniosku o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Tymczasem w okresie od 1 sierpnia 2008 r. do 30 września 2009 r. nie wpłynął do Ośrodka wniosek B. B. o ustalenia prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, wobec czego brak jest podstawy prawnej do przyznania wnioskowanego świadczenia, dotyczącego minionego okresu świadczeniowego.

W odwołaniu od tej decyzji D. B. wskazała, że B. B. była i jest uprawniona do świadczeń z funduszu alimentacyjnego w okresie wskazanym w decyzji. Stwierdziła, że nie domaga się świadczeń zaległych, jak to podaje organ, ale świadczeń należnych. Podniosła, że w dniu 3 października 2008 r. organ nie przyjął od niej wniosków o ustalenie świadczeń z funduszu alimentacyjnego dla dzieci, tj. małoletniej B., A. oraz A. B. Zarzuciła, że odpowiedzialność za ten stan rzeczy ponosi w szczególności pracownik działu alimentów. Ponadto organ miał wiedzę, że z dniem 31 sierpnia 2008 r. utraciła źródło dochodu, gdyż w dniu 1 września 2008 r. dostarczyła do działu alimentów świadectwo pracy, które było podstawą do zmiany decyzji w sprawie wypłaty zaliczki dla B., A. i A. B. Jako dowód przedłożyła kserokopie ww. decyzji organu z dnia 19 września 2008 r. Ponadto, w tym samym czasie toczyło się postępowanie o zwrot nienależnie pobranej zaliczki alimentacyjnej za okres o 1 lutego do 31 lipca 2008 r., zakończone decyzjami z dnia 29 października 2008 r. Wskazała też, że w listopadzie 2008 r. informowała Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej o nieprzyjęciu wniosków, co skutkuje niepowetowaną stratą i jest łamaniem procedur administracyjnych.

W toku postępowania odwoławczego, D. B. - wezwana przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Opolu do przedłożenia dowodów potwierdzających wskazywaną w odwołaniu okoliczność nieprzyjęcia dokumentów w dniu 3 października 2008 r. - wyjaśniła w piśmie z dnia 18 czerwca 2013 r., że w dniu 31 maja 2013 r. miała zamiar złożyć ten wniosek, którego nie przyjęto w dniu 3 października 2008 r., jednak pracownik działu alimentów nakazał jego przepisanie na aktualnie obowiązującym druku. Do pisma dołączyła dokumenty, które posiadała w dniu 3 października 2008 r., niezbędne do złożenia wniosku dla uprawnionych A., A. i B. B., w tym zaświadczenia komornicze z dnia 29 września 2008 r. o bezskuteczności egzekucji. D. B. podkreśliła, że są to kserokopie wydane na jej wniosek na potrzeby niniejszego postępowania, w związku z czym pracownik, który nie przyjął wniosków w dniu 3 października 2008 r. musiał uznać te zaświadczenia za niewłaściwe lub nieaktualne. Dodała, że nie posiada już wniosku (pierwszego), gdyż nie miała świadomości, że może on być jeszcze kiedykolwiek potrzebny. Z kolei organ pierwszej instancji na wezwanie Kolegium wyjaśnił w piśmie z dnia 10 czerwca 2013 r., że podnoszona przez stronę okoliczność rzekomego nieprzyjęcia wniosku w dniu 3 października 2008 r. nie znajduje potwierdzenia. Organ wskazał, że działając w oparciu o § 5 ust. 1 i 2 obowiązującego wówczas rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 28 lipca 2008 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania, sposobu ustalania dochodu oraz wzorów wniosku, zaświadczeń i oświadczeń o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego wniosek zostałby przez organ przyjęty, a strona byłaby wezwana do jego poprawienia albo uzupełnienia, gdyż powyższy przepis był i jest nadal stosowany przez organ. Przyjmowane są wszystkie wnioski, a wnioskodawca nigdy nie otrzymuje informacji, że wniosek nie zostanie przyjęty, natomiast organ nie może ponosić konsekwencji niezłożenia wniosku w określonym terminie.

Polemizując z powyższym pismem D. B. w piśmie z dnia 26 czerwca 2013 r. stwierdziła, że teoria wskazywana przez organ nie ma nic wspólnego ze stosowaną praktyką. Ponownie podkreśliła, że wnioskiem złożonym w dniu 31 maja 2012 r. domaga się naprawienia szkody wyrządzonej jej dziecku, a fakt nieprzyjęcia wniosku jest znany organowi pierwszej instancji, Wójtowi i Przewodniczącemu Rady Gminy. Organ natomiast usiłuje uchylić się od odpowiedzialności za łamanie przepisów prawa i procedury administracyjnej.

Po rozpatrzeniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Opolu decyzją z dnia 31 lipca 2013 r., nr [...], wydaną w oparciu o art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a., utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu Kolegium zrelacjonowało dotychczasowy przebieg postępowania, natomiast uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie wskazało, że postępowanie prowadzone było w oparciu o przepisy ustawy oraz rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 7 lipca 2010 r. Przywołując przepisy art. 2 pkt 11, art. 9 ust. 1 i 2, art. 15 ust. 1 oraz art. 18 ust. 1 ustawy i § 5 ww. rozporządzenia Kolegium stwierdziło, że decyzja organu pierwszej instancji odmawiająca przyznania świadczeń za okres od 1 października 2008 r. do 30 września 2009 r. jest prawidłowa. Za zasadne organ odwoławczy uznał stwierdzenie, że skoro wniosek został złożony w dniu 31 maja 2012 r., to obowiązujące przepisy nie dają możliwości przyznania świadczeń od innego miesiąca niż ten, w którym wniosek został złożony. Odnośnie zarzutów dotyczących nieprzyjęcia wniosku w dniu 3 października 2008 r. Kolegium wskazało, że brak jest dowodów potwierdzających tę okoliczność, natomiast w toku postępowania odwoławczego organ pierwszej instancji wyjaśnił, iż przyjąłby wniosek i wezwał stronę do jego uzupełnienia. Dalej Kolegium przytoczyło treść wyjaśnień organu oraz strony i stwierdziło, że nie może uznać uprawnień strony w sytuacji gdy brak jest jakichkolwiek dowodów na złożenie lub nieprzyjęcie przez organ pierwszej instancji wniosku. Kolegium podkreśliło, że postępowanie w sprawie przyznania świadczeń jest wszczynane na wniosek osoby uprawnionej lub jej przedstawiciela ustawowego, a data jego złożenia ma decydujące znaczenie w sprawie, zatem z uwagi na brak dowodu złożenia wniosku w dniu 3 października 2008 r. argumenty podnoszone przez stronę pozostają bez wpływu na załatwienie sprawy.

D. B. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu skargę na tę decyzję, w której powtórzyła twierdzenia podnoszone wcześniej w odwołaniu, dotyczące nieprzyjęcia wniosku w dniu 3 października 2008 r., czyli trzeciego dnia po wejściu w życie ustawy. Zakwestionowała stanowisko organu, że nieprzyjęcie wniosku automatycznie wywołuje skutek w postaci braku wpływu wniosku do organu, podczas gdy odmawiając przyjęcia wniosków organ złamał obowiązujące wówczas przepisy i nie zastosował się do obowiązku wystąpienia do komornika o przesłanie odpowiedniego zaświadczenia. Zarzuciła, że nieuwzglednienie jej argumentów podnoszonych w odwołaniu narusza przepisy art. 77 i art. 80 K.p.a. Ponadto podniosła, że nie są prawdziwe wyjaśnienia organu pierwszej instancji dotyczące respektowania obowiązków wynikających z ustawy, na dowód czego przedłożyła kserokopię swego pisma z dnia 27 października 2011 r., stanowiącego odpowiedź na wezwanie organu o uzupełnienie wniosku złożonego w dniu 15 września 2011 r. o brakujące zaświadczenie komornicze.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Opolu wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Dodatkowo Kolegium wyjaśniło, że nie doszło do naruszenia wskazywanych w skardze przepisów procedury administracyjnej, gdyż właśnie na podstawie całokształtu materiału dowodowego oceniono sporna w sprawie okoliczność niezłożenia w okresie "zasiłkowym" wniosku o przyznanie świadczenia z funduszu alimentacyjnego dla B. B. Nadto Kolegium stwierdziło, że oświadczenie A. B., dołączone do odwołania z dnia 2 lipca 2012 r. od decyzji organu pierwszej instancji z dnia 18 czerwca 2012 r., nie może być uznane za wiarygodny dowód w sytuacji braku innych dowodów na potwierdzenie okoliczności niezłożenia w dniu 3 października 2008 r. m.in. wniosku dotyczącego B. B., gdyż dokumenty prywatne potwierdzają jedynie to, że zawarte w nich oświadczenia pochodzą od ich wystawcy.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Według art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269, z późn. zm.) sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w postępowaniu sądowym nie mogą być brane pod uwagę argumenty natury słusznościowej czy celowościowej. Badana jest wyłącznie legalność aktu administracyjnego, czyli prawidłowość zastosowania przepisów prawa do zaistniałego stanu faktycznego, trafność ich wykładni oraz prawidłowość przyjętej procedury. Uwzględnienie skargi i usunięcie z porządku prawnego decyzji następuje w przypadku, gdy postępowanie sądowe dostarczy podstaw do uznania, że przy wydawaniu zaskarżonej decyzji organy administracji publicznej naruszyły prawo w zakresie wskazanym w art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, z późn. zm.), zwanej dalej P.p.s.a., w szczególności w razie stwierdzenia naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1).

Dokonana przez Sąd, według wskazanych na wstępie kryteriów, kontrola legalności zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji - objętej oceną z mocy art. 135 P.p.s.a. - wykazała, że skarga zasługuje na uwzględnienie, gdyż skontrolowane akty naruszają prawo w stopniu skutkującym ich uchyleniem.

W pierwszej kolejności odnotowania wymaga, iż na gruncie ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2012 r., poz. 1228), zwanej dalej również ustawą, obowiązuje wynikająca z art. 18 ust. 1 ustawy zasada, że prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego ustala się na okres świadczeniowy począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek do organu właściwego wierzyciela, nie wcześniej niż od początku okresu świadczeniowego do końca tego okresu. Przepis ten został zastosowany przez organy w niniejszej sprawie, w której odmówiono przyznania na rzecz B. B. świadczeń z funduszu alimentacyjnego na okres od 1 października 2008 r. do 30 września 2009 r. Argumentem organu pierwszej instancji, uwzględnionym przez organ odwoławczy było to, że wniosek o przyznanie świadczeń został przez D. B. - przedstawicielkę ustawową małoletniej córki B. B. - złożony w dniu 31 maja 2012 r. Natomiast według twierdzeń D. B., próbowała ona złożyć wniosek wcześniej, tj. w dniu 3 października 2008 r., jednak pracownik Ośrodka Pomocy Społecznej w Łambinowicach odmówił jego przyjęcia z uwagi na brak zaświadczenia o bezskuteczności egzekucji. Wskazane okoliczności stanowiły główną, w zasadzie jedyną kwestię będącą przedmiotem zarzutów wszystkich odwołań wnoszonych przez stronę, tj. zarówno od decyzji organu pierwszej instancji z dnia 18 czerwca 2012 r., umarzającej postępowanie, jak i od kolejnej decyzji z dnia 11 grudnia 2012 r., poprzedzającej decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 31 lipca 2013 r., która jest przedmiotem zaskarżenia w niniejszej sprawie. Argumentacja ta została powtórzona również w treści wniesionej skargi.

Dostrzec należy, że istota sporu dotyczy zatem naruszenia przez organ zasad prowadzenia postępowania o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, którego konsekwencje mają wpływ na uprawnienia B. B. do uzyskania pomocy finansowej za okres wskazywany we wniosku i koncentruje się wokół daty złożenia wniosku przez skarżącą. Organy orzekające w niniejszej sprawie przyjęły, że przedmiotowy wniosek został złożony w dniu 31 maja 2012 r., co w świetle art. 18 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów uzasadnia odmowę przyznania świadczenia za okres dochodzony przez skarżącą. W ocenie Sądu, stanowisko to co do zasady należy uznać za prawidłowe. Ustawa w powołanym wyżej przepisie wiąże prawo do świadczeń z czynnością złożenia wniosku, uzależniając od daty dokonania tej czynności datę początkową wypłaty świadczenia z modyfikacjami określonymi w art. 20 ust. 4 i 5 ustawy. Są to zatem terminy materialnoprawne, ustanawiane dla zapewnienia stabilności stosunków prawnych. W razie niezachowania terminu prawa materialnego strona nie może żądać przyznania świadczenia wstecz i to niezależnie od okoliczności i przyczyn niezłożenia takiego wniosku, w tym niezależnie od istnienia bądź braku po jej stronie winy, nie mają znaczenia dla ustalenia początkowej daty przyznania świadczenia, która określona została precyzyjnie przez ustawodawcę i związana jest z datą złożenia wniosku. Sytuację polegającą na zaniechaniu przez stronę - z jej woli albo w wyniku zaniedbania - czynności złożenia wniosku należy jednak odróżnić od odmowy przyjęcia wniosku z winy pracownika organu. Z tego względu skutki prawne niezłożenia wniosku w każdym z tych przypadków nie mogą być tożsame. W szczególności konsekwencje nieuzasadnionej odmowy przyjęcia wniosku nie mogą obciążać strony.

Rozpatrując niniejszą sprawę należy mieć na uwadze, że ustawa o pomocy osobom uprawnionym do alimentów w art. 18 ust. 4 wylicza enumeratywnie dokumenty, jakie osoba ubiegająca się o przyznanie świadczeń winna dołączyć do wniosku. Wśród tych dowodów wymienione zostało też zaświadczenie organu prowadzącego postępowanie egzekucyjne albo oświadczenie stwierdzające bezskuteczność egzekucji (art. 18 ust. 4 pkt 3 lit. b). Z kolei w art. 18 ust. 5 ustawodawca jednoznacznie wskazał, że w przypadku złożenia wniosku bez zaświadczenia, o którym mowa w ust. 4 pkt 3 lit. b, organ właściwy wierzyciela występuje do organu prowadzącego postępowanie egzekucyjne z wezwaniem o przesłanie zaświadczenia o bezskuteczności egzekucji. Ponadto, przepisy wykonawcze do ustawy, tj. rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 7 lipca 2010 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania, sposobu ustalania dochodu oraz wzorów wniosku, zaświadczeń i oświadczeń o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego (Dz. U. nr 123, poz. 836 z późn. zm.), obowiązujące w dacie orzekania przez organy, jak też poprzednio obowiązujące w tym zakresie przepisy rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 28 lipca 2008 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania, sposobu ustalania dochodu oraz wzorów wniosku, zaświadczeń i oświadczeń o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego (Dz. U. nr 136, poz. 855) w § 5 ust. 1 precyzują sposób działania organu w przypadku złożenia nieprawidłowo wypełnionego wniosku albo złożenia wniosku bez wymaganych dokumentów, obligując go w tym zakresie do pisemnego wezwania wnioskodawcy do usunięcia braków w zakreślonym terminie. Z treści przytoczonych wyżej przepisów wynika, że na gruncie ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów nie została przewidziana instytucja odmowy przyjęcia wniosku w jakiejkolwiek sytuacji. Co więcej, przepis art. 18 ust. 5 ustawy obliguje organ do uzupełnienia we własnym zakresie braku zaświadczenia o bezskuteczności egzekucji, natomiast brak któregokolwiek z innych wymaganych dokumentów skutkuje koniecznością wezwania przez organ do ich uzupełnienia. Również przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, do których odsyła przepis art. 25 ustawy, nie przewidują procedury polegającej na odmowie przyjęcia wniosku. Jeśli zatem taka sytuacja faktycznie miała miejsce, to doszło do rażącego naruszenia przepisów prawa.

W realiach rozpoznawanej sprawy trzeba stwierdzić, że w toku postępowania nie doszło do wyjaśnienia okoliczności wskazywanych przez D. B. Zauważenia wymaga, że z przedłożonych akt administracyjnych wynika, iż D. B., jako przedstawiciel ustawowy dzieci: B., A. i A. B. występowała do Sądu Okręgowego w Opolu z pozwem przeciwko Ośrodkowi Pomocy Społecznej w Łambinowicach o zasądzenie wypłaty na rzecz powodów należnych alimentów z Funduszu Alimentacyjnego. Również w treści pozwu wskazywała na fakt nieprzyjecia przez pracownika działu alimentów wniosków o wypłatę świadczeń alimentacyjnych w dniu 3 października 2008 r. z uwagi na brak zaświadczenia komornika o bezskuteczności egzekucji. W aktach administracyjnych znajduje się ponadto oświadczenie A. B. potwierdzające tę okoliczność.

Zdaniem Sądu, organy zobligowane były do wyczerpującego wyjaśnienia i ustosunkowania się do zarzutów podnoszonych w toku postępowania przez stronę. Tymczasem poprzestały jedynie na stwierdzeniu, że wniosek nie wpłynął do organu we wskazywanej przez D. B. dacie. Organ odwoławczy bezkrytycznie przyjął wyjaśnienia i zapewnienia organu pierwszej instancji, że wnioski są przyjmowane zgodnie z przepisami. Tego rodzaju działanie zakwalifikować należy jako naruszenie podstawowych zasad procedury administracyjnej. Niewyjaśnienie stanu faktycznego sprawy z uwzględnieniem słusznego interesu skarżącej oraz zaniechanie zebrania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego stanowi bowiem naruszenie zasady wynikającej z art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a. To uchybienie skutkowało naruszeniem zasady prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, zagwarantowanej w art. 8 K.p.a. Obowiązki w tym zakresie ciążą z mocy prawa na organie administracji. Mając natomiast na uwadze, że termin złożenia wniosku o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego rodzi dla strony określone skutki, organy winny także rzetelnie realizować wynikającą z art. 9 K.p.a. zasadę należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach prawnych sprawy oraz czuwać nad tym, by nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa i w tym celu udzielać im niezbędnych wskazówek.

W tym miejscu wskazać przyjdzie, że nie budzi wątpliwości, iż wynikający z art. 9 K.p.a. ustawowy obowiązek udzielania stronom informacji należy rozumieć szeroko - jako obowiązek powstający nie tylko z chwilą wszczęcia sformalizowanego postępowania, ale także wcześniej, gdy działanie lub zaniechanie organu mogą wpływać na zdarzenia, które w przyszłości mogą decydować o wyniku postępowania. Ponadto, zasada udzielania informacji prawnych stronom, tak by nie poniosły szkody z powodu nieznajomości przepisów prawa, może być naruszona nie tylko przez odmowę czy jej brak. Narusza ją także udzielenie przez pracownika właściwego do załatwienia danej sprawy informacji niepełnych albo błędnych mających znaczenie dla załatwienia sprawy. Wynikającemu z powołanego przepisu obowiązkowi organu odpowiada prawo strony do domagania się właściwej informacji, ale organ ten nie może się bronić biernością strony, czy też jej niedostatecznym zainteresowaniem zabezpieczenia swoich interesów czy statusem społecznym związanym z wykształceniem i pełnionymi funkcjami zawodowymi. To organ administracji ma czuwać by strona nie poniosła szkody z powodu nieznajomości prawa (por. wyroki NSA z 7 czerwca 1996 r., SA/Gd 850/95; z 12 czerwca 2001 r., II SA/Łd 1080/99, dostępne na stronie internetowej Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych http://orzeczenia.nsa.gov.pl, oraz z 3 grudnia 1999 r., I SA/Gd 1627/97, LEX nr 40161, a także postanowienie SN z 20 czerwca 1995 r., III ARN 21/95, LEX nr 11128). W rozpoznawanej sprawie należy mieć przy tym na względzie, że na tle ustawy o pomocy uprawnionym do alimentów omówione wyżej zasady, a przede wszystkim dobro osób korzystających z tego szczególnego rodzaju pomocy, powinny stanowić podstawową dyrektywę działania organów realizujących obowiązki nałożone przez ustawodawcę. Wynika to przede wszystkim z celu ustawy, mającego umocowanie w konstytucyjnej zasadzie pomocniczości państwa, wyraźnie określonego w preambule ustawy, jakim jest zapewnienie realnego wsparcia osobom ubogim, przede wszystkim dzieciom uprawnionym do alimentów, które w drodze egzekucji sądowej nie mogą wyegzekwować przysługujących im świadczeń.

Z przedłożonych akt administracyjnych nie wynika, aby doszło do zweryfikowania twierdzeń D. B. w kontekście przedłożonych przez nią dowodów, w postaci oświadczenia świadka. Organy nie próbowały nawet ustalić, który z pracowników organu pierwszej instancji odmówił przyjęcia wniosków. Dostrzec przy tym trzeba, że dokumentacja znajdująca się w aktach administracyjnych sprawy potwierdza, iż we wskazywanej przez D. B. dacie, tj. w dniu 3 października 2008 r., sytuacja rodzinna D. B. oraz fakt istnienia po stronie jej dzieci uprawnień do świadczeń alimentacyjnych były znane organowi, który jednocześnie prowadził postępowanie w sprawie nienależnie pobranej zaliczki alimentacyjnej dla B., A. i A. B. za okres od 1 lutego do 31 lipca 2008 r., zakończone decyzjami z dnia 29 października 2008 r., a także wydawał decyzje z dnia 19 września 2008 r. w sprawie zmiany kwoty zaliczki alimentacyjnej dla ww. uprawnionych w okresie od 1 do 30 września 2008 r.

Zarówno zaskarżona decyzja, jak i decyzja organu pierwszej instancji, zostały wydane z naruszeniem wskazanych wyżej przepisów prawa procesowego, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Materiał dowodowy nie pozwala na ocenę, czy w niniejszej sprawie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego w zakresie zachowania terminu do złożenia wniosku. Powoływanie się przez stronę na odmowę przyjęcia wniosku i błędną informację udzieloną przez "pracownika działu alimentów" obligowało zarówno organ pierwszej instancji, ale przede wszystkim organ odwoławczy, do ustosunkowania się do tej okoliczności nie tylko w aspekcie wymagań wynikających z art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a., lecz także z uwagi na omówioną wyżej zasadę wynikającą z art. 9 K.p.a. Ponadto, z mocy art. 107 § 3 K.p.a. organ odwoławczy jest obowiązany ustosunkować się do wszystkich podniesionych w odwołaniu zarzutów, przez wskazanie faktów, które uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł oraz przyczyn, dla których odmówił innym dowodom wiarygodności i mocy dowodowej, a także przyczyn, dla których wnioskowanych dowodów nie przeprowadził i dlaczego nie uznał zasadności argumentów strony. W rozpoznawanej sprawie organ zaniedbał wszystkie te obowiązki, czym dodatkowo naruszył art. 138 § 1 K.p.a. Podnieść ponadto należy, że powyższy brak formalny uzasadnienia decyzji nie może zostać konwalidowany w odpowiedzi na skargę, jak to uczynił organ odwoławczy w niniejszej sprawie. Odpowiedź na skargę jest odrębnym od decyzji aktem wyrażającym stanowisko organu; jest pismem procesowym kierowanym do Sądu po wniesieniu skargi, stąd zawarte w odpowiedzi na skargę wyjaśnienia nie mają charakteru uzupełniającego argumentację, jaka powinna być zamieszczona w uzasadnieniu wydanej wcześniej decyzji, będącej przedmiotem zaskarżenia.

Reasumując, w rozpoznawanej sprawie organy orzekające nie wyjaśniły okoliczności faktycznych, dotyczących próby złożenia przez skarżącą wniosku i jego nieprzyjęcia przez pracownika organu pierwszej instancji, a materiał dowodowy zgromadzony w aktach sprawy nie pozwala na weryfikację twierdzeń podnoszonych w skardze. Konieczne jest zatem przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego w tym zakresie, zgodnie regułami procedury administracyjnej określonymi w K.p.a., a następnie dokonanie na tej podstawie oceny zgromadzonego materiału dowodowego zgodnie z zasadami logiki w kontekście dowodów oferowanych przez D. B., co może mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Dopiero wyjaśnienie powyższych kwestii przez organy administracji uzasadniać będzie zastosowanie negatywnych skutków polegających na odmowie przyznania na rzecz B. B. świadczeń alimentacyjnych za wnioskowany okres. Zakres niezbędny do prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy wykracza poza granice określone przepisem art. 136 K.p.a. i uniemożliwia usunięcie stwierdzonych braków postępowania przez organ odwoławczy bez naruszenia zasady dwuinstancyjności.

Z tych względów, na podstawie art. 145 § 1 ust. 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a., orzeczono jak w punkcie 1 sentencji wyroku. Rozstrzygnięcie w kwestii wykonalności zaskarżonej decyzji oparto o przepis art. 152 P.p.s.a.

Wskazania co do dalszego postępowania wynikają wprost z treści uzasadniania niniejszego wyroku.