Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 912/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2015-05-27 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6369 Inne o symbolu podstawowym 636
Hasła tematyczne: Zabytki
Skarżony organ: Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego
Treść wyniku: *Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 3, art. 21, art. 23
journal: Dz.U. 2003 nr 162 poz 1568
law: Ustawa z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Henryk Ożóg, Sędziowie: Sędzia NSA Tadeusz Kuczyński, Sędzia WSA Lidia Serwiniowska (spr.), Protokolant: Asystent sędziego Marcin Jarecki, po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 27 maja 2015 r. sprawy ze skargi Prezydenta Miasta L. na czynność D. Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków we W. w przedmiocie włączenia do wojewódzkiej ewidencji zabytków elewacji frontowej budynku oddala skargę.


UZASADNIENIE

Pismem z dnia 3 września 2014 r., nr [...] D. Wojewódzki Konserwator Zabytków we W., zawiadomił Prezydenta Miasta L. o włączeniu do Wojewódzkiej Ewidencji Zabytków obiektu: elewacja frontowa (zachodnia) budynku [...], ul. [...] (dz. [...], obr. [...]) w L.

Pismem z dnia 22 września 2014 r., Nr [...] Prezydent Miasta L., w oparciu o art. 52 § 3 w związku z art. 3 § 2 pkt 4 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wezwał D. Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków do usunięcia naruszenia prawa, polegającego na bezzasadnym wpisie do Wojewódzkiej Ewidencji Zabytków elewacji frontowej (zachodniej) budynku [...], ul. [...] (dz. [...], obr. [...]) w L. a tym samym usunięcia z Wojewódzkiej Ewidencji Zabytków przedmiotowego wpisu.

W uzasadnieniu wskazał, iż elewacja frontowa (zachodnia) budynku [...], znajdującej się przy ul. [...] (Dz. [...], obr. [...]) nie spełnia ustawowej definicji zabytku, o której mowa w art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie i opiece nad zabytkami (t.j. Dz. U. z 2003 r., poz. 162, nr 1568 ze zm.), określającej zabytek jako nieruchomość lub rzecz ruchomą, ich części lub zespoły, będące dziełem człowieka lub związane z jego działalnością i stanowiące świadectwo minionej epoki bądź zdarzenia, których zachowanie leży w interesie społecznym ze względu na posiadaną wartość historyczną, artystyczną lub naukową.

D. Wojewódzki Konserwator Zabytków odpowiadając na wezwanie w piśmie z dnia 23 października 2014 r. podtrzymał ujęcie w wojewódzkiej ewidencji zabytków elewacji frontowej w/w budynku. Wskazał, że w sierpniu wykonana została karta ewidencyjna przedmiotowego zabytku nieruchomego niewpisanego do rejestru zabytków, w której mowa w § 10, ust. 1 rozporządzenia Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia 26 maja 2011 r. w sprawie prowadzenia rejestru zabytków, krajowej, wojewódzkiej i gminnej ewidencji zabytków oraz krajowego wykazu zabytków skradzionych lub wywiezionych zagranicę niezgodnie z prawem (Dz. U. Nr 113, poz.661). Zgodnie z § 13 ww. rozporządzenia kartę ewidencyjną zabytku sporządza się co najmniej w 2 egzemplarzach, z których jeden włącza się do wojewódzkiej ewidencji zabytków, a drugi do krajowej ewidencji zabytków.

Mając na względzie powyższe przepisy wskazano, że działanie organu konserwatorskiego, polegające na włączeniu karty do wojewódzkiej ewidencji zabytków, a następnie - zgodnie z § 15 cyt. rozporządzenia - zawiadomienie właściwej gminy o włączeniu danego zabytku nieruchomego do wojewódzkiej ewidencji zabytków nie stanowi naruszenia prawa.

Dodano, że w aktach sprawy znajduje się specjalistyczna opinia Narodowego Instytutu Dziedzictwa OT we W. z dnia [...] na temat wartości zabytkowych przedmiotowego budynku. W opinii tej, przesłanej Prezydentowi L. przy piśmie z dnia 25 lipca 2014 r., stwierdzono, że walory zabytkowe posiada wyłącznie główna, zachodnia elewacja budynku od strony ul. [...] - zakomponowana indywidualnie, piętnastoosiowa, z wyraźnie wyodrębnioną dwuosiową częścią południową. Organ konserwatorski podziela opinię o walorach zabytkowych elewacji frontowej, dlatego włączył fasadę przedmiotowego budynku do wojewódzkiej ewidencji zabytków.

Pismem z dnia 19 listopada 2014 r. Prezydent Miasta L. zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu czynność D. Konserwatora Zabytków we W. polegającą na włączeniu do Wojewódzkiej Ewidencji Zabytków obiektu: elewacja frontowa (zachodnia) budynku [...], ul. [...] (dz. [...], obr. [...]) w L.

Skarżący wniósł o uznanie zaskarżonej czynności za niezgodną z prawem i nakazanie usunięcia wpisu z Wojewódzkiej Ewidencji Zabytków przedmiotowego obiektu, jako dokonanego z naruszeniem art. 3 pkt 1 ustawy, tj. brak dostatecznych przesłanek do uznania danego obiektu za zabytek w świetle definicji zwartej w/w przepisie oraz art. 22 ust. 2 ustawy.

W uzasadnieniu skargi wskazano, że Gminną Ewidencję Zabytków dla Gminy Miejskiej L. opracowywała w roku 2011, na zlecenie nr [...] z dnia 16 marca 2011 r., Pracownia [...] we W. dokonując uzgodnień obiektów ujętych w Ewidencji z D. Wojewódzkim Konserwatorem Zabytków we W., Delegatura w L. Gminna Ewidencja Zabytków dla Gminy Miejskiej L., została przyjęta przez Prezydenta Miasta L. i wywieszona na Tablicy Informacyjnej Urzędu Miejskiego w L.

W Ewidencji tej, która była uzgodniona z D. Wojewódzkim Konserwatorem Zabytków, budynek usługowy [...] przy ul. [...], w tym jego elewacja frontowa (zachodnia) nie została ujęta, z powodu braku cech określonych w art. 3 ust. 1 ustawy.

Gmina Miejska L. o dokonaniu wpisu przedmiotowego budynku usługowego do Wojewódzkiej Ewidencji Zabytków, dowiedziała się z pisma z dnia 13 maja 2014 r. D. Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków we W., Delegatura w L., Nr [...], w sprawie wykazu zabytków nieruchomych Gminy Miejskiej L.

Wystosowanie tego pisma i dopisanie budynku usługowego [...] przy ul. [...] do Ewidencji prowadzonej przez D. Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków, miało charakter wpisu interwencyjnego, w związku z planowaną inwestycją na tym terenie, o czym organ konserwatorski został poinformowany przez projektanta działającego w imieniu Gminy Miejskiej L. pismem z dnia 23 kwietnia 2014 r. Następnie Gmina Miejska L. wezwała D. Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków pismem z dnia z dnia 30 mają 2014 r., Nr [...] do usunięcia naruszenia prawa.

D. Wojewódzki Konserwator Zabytków we W. wycofał się z decyzji o w/w wpisie, przekazując informację o wykreśleniu obiektu nieruchomego z wykazu zabytków miasta L. W uzasadnieniu wskazał, iż wyżej wymieniony budynek, w tym, również elewacja stanowiąca integralną cześć budynku, nie ma samoistnej wartości zabytkowej, ale jest wyłącznie elementem kształtowania układu urbanistycznego przedmieścia L.

Ponownie pismem z dnia 3 września 2014 r. Nr [...] D. Wojewódzki Konserwator Zabytków zawiadomił o włączeniu do Wojewódzkiej Ewidencji Zabytków obiektu: elewacja frontowa (zachodnia) budynku [...], ul. [...] (dz. [...], obr. [...]) w L. Jako podstawę uzasadniającą wpis tym razem tylko i wyłącznie elewacji frontowej (zachodniej) budynku [...], ul. [...] (dz. [...], obr. [...]) w L., wskazał opinię Narodowego Instytutu Dziedzictwa, Odział Terenowy we W., pismo z dnia 17 lipca 2014 r. Nr [...], tą samą, na podstawie której, cały budynek został z tej ewidencji wykreślony.

Dalej podniesiono, że budynek, po roku 1945 został przebudowany i dostosowany do potrzeb prowadzenia handlu detalicznego tj. [...]. Funkcję tę pełnił do 15 marca 2012 r. Obecnie budynek usługowy [...] przy ul. [...], nie jest użytkowany. W budynku tym przed rokiem 1945 mieścił się oddział "[...]", której właścicielami byli bracia H., budynek po 1945 r. został rozbudowany, tracąc bezpowrotnie swoje pierwotne przeznaczenie.

Zdaniem skarżącego, wpisanie tylko i wyłącznie elewacji frontowej (zachodniej) budynku [...], ul. [...] (dz. [...], obr. [...]), wydaje się tym bardziej nieuzasadnione, że stan techniczny elewacji oraz jej oryginalnych detali, ulegał zmianom ze względu na liczne przebudowy i nie stanowi już świadectwa minionej epoki bądź zdarzenia, którego zachowanie leży w interesie społecznym, ze względu na posiadana wartość historyczną artystyczną lub naukową a tym samym nie jest ona zabytkiem w rozumieniu przepisów prawa.

Dokonanie wpisu nie jest czynnością dowolną gdyż zabytkiem jest nieruchomość lub rzecz ruchoma, której wartości historyczne, naukowe lub artystyczne są wyższe niż przeciętne. Dlatego też, do Ewidencji powinny zostać wpisane jedynie te obiekty, które ze względu na posiadane wartości historyczne, naukowe lub artystyczne zasługują na zachowanie, przy czym nie ulega wątpliwości, że posiadanie takich walorów nie może być z góry zakładane, lecz powinno być poprzedzone ekspertyzą czy badaniem.

Wprawdzie przedmiotowy budynek znajduje się w strefie objętej ochroną konserwatorską lecz to nie powoduje, że znajdujące się w tej strefie nieruchomości gruntowe lub budynki stają się przez to zabytkami.

Ponadto D. Wojewódzki Konserwator Zabytków, nie ujął tego budynku w Wojewódzkiej Ewidencji Zabytków na dzień 30 grudnia 2010 r., gdy po nowelizacji przepisów wprowadzono nową obecnie funkcjonującą Ewidencję. Organ konserwatorski już wtedy uznał, że przedmiotowy budynek nie posiada wartości historycznej czy też naukowej, artystycznej a tym bardziej jego elewacja.

Wskazano, że od roku 2010 budynek usługowy [...] elewacja frontowa (zachodnia) przy ul. [...], uległ dalszemu zniszczeniu i degradacji. Gmina Miejska L. podjęła działania mające na celu uporządkowanie terenu.

Dokonanie przez D. Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków wpisu do Wojewódzkiej Ewidencji Zabytków elewacji frontowej (zachodniej) budynku [...], ul. [...] ( dz. [...], obr. [...]) w L., rodzi po stronie Gminy Miejskiej L., zgodnie z art. 22 ust. 5, pkt 3 ustawy, obowiązek dokonania wpisu w Gminnej Ewidencji Zabytków, co w konsekwencji powoduje ochronę konserwatorską, a co za tym idzie władcze wkroczenie w zespół uprawnień właściciela i ograniczenie prawa własności Gminy Miejskiej L.

W odpowiedzi na skargę organ konserwatorski wniósł o oddalenie skargi

W uzasadnieniu wyjaśnił, że ewidencja i rejestr zabytków prowadzone są na podstawie ustawy oraz rozporządzenia Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia 26 maja 2011 r. w sprawie prowadzenia rejestru zabytków, krajowej, wojewódzkiej i gminnej ewidencji zabytków oraz krajowego wykazu zabytków skradzionych lub wywiezionych za granicę ; niezgodnie z prawem (Dz. U. Nr 113, poz.661). Zgodnie z art. 21 ustawy, ewidencja zabytków jest podstawą do sporządzania programów opieki nad zabytkami przez województwa, powiaty i gminy. Generalny Konserwator Zabytków prowadzi krajową ewidencję zabytków w formie zbioru kart ewidencyjnych. Wojewódzki konserwator zabytków prowadzi wojewódzką ewidencję zabytków w formie kart ewidencyjnych. Wójt, burmistrz, prezydent miasta prowadzi gminną ewidencję zabytków w formie zbioru kart adresowych, nieruchomych z terenu gminy (art. 22 ustawy) D. Wojewódzki Konserwator Zabytków we W. przed włączeniem przedmiotowej elewacji budynku do wojewódzkiej ewidencji zabytków rozpatrzył, czy obiekt kwalifikuje się do objęcia ochroną, tj. czy spełnia wymogi legalnej definicji zabytków, zawartej w art. 3 ust. 1 ustawy. Uzyskał opinię Narodowego Instytutu Dziedzictwa Oddział Terenowy we W., który w dokumencie z dnia 17 lipca 2014 r. formułował wniosek, że budynek nie kwalifikuje się do objęcia ochroną w całości, a walory zabytkowe posiada wyłącznie główna, zachodnia elewacja budynku, od strony ul. [...]. Następnie wykonana została w dniu 18 sierpnia 2014 r. karta ewidencyjna elewacji frontowej budynku stosownie do § 13 cyt. powyżej rozporządzenia. Kartę włączono do wojewódzkiej ewidencji zabytków po wykonaniu czynności zgodnie z § 14 ust. 1 rozporządzenia. Spełnione zostały zatem dwa warunki mogące skutkować objęciem nieruchomości zabytkowej ochroną, tj. czynność materialno-techniczna polegająca na opracowaniu dla obiektu karty ewidencyjnej i dołączenie jej do prowadzonego zbioru oraz stwierdzenie, w oparciu o cyt. opinię Narodowego Instytutu Dziedzictwa, że obiekt spełnia warunki do ujęcia w wojewódzkiej ewidencji zabytków, która została przesłana do Gminy L. przy piśmie z dnia 25 lipca 2014 r.

Podkreślono, że organ konserwatorski nie oparł się tylko na własnej ocenie merytorycznej lecz został wsparty poglądem wyspecjalizowanej jednostki kultury, jaką jest Narodowy Instytut Dziedzictwa. Organ powołał się następnie na orzecznictwo sądowoadministracyjne, zgodnie z którym, skutek prawny objęcia nieruchomości zabytkowej ochroną w świetle przepisów ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami wynika nie tyle z czynności materialno-technicznych polegających na opracowaniu dla obiektu zabytkowego karty ewidencyjnej i dołączeniu jej do prowadzonego zbioru, ale ze stwierdzeniem, że dany obiekt spełnia warunki do ujęcia go w gminnej ewidencji zabytków.

Wskazano, że budynek przy ul. [...] w L. powstał jako budynek produkcyjny [...] w drugiej połowie XIX w. W obecnej formie ukształtowany został w latach 30-tych XX w. Cała zabudowa zajmuje zwarty blok, którego poszczególne 2-kondygnacjowe człony nakryte są zróżnicowanymi dachami. Stwierdzono, że cały budynek, tj. bryła i wnętrze nie ma wartości zabytkowych, a wartości te ma jedynie elewacja frontowa od strony ul. [...]. Elewacja frontowa dzieli się na dwa segmenty: dwuosiowy w partii szczytowej i piętnastoosiowy w partii kalenicowej, posiada dekorację ramową w- tynku o cechach zmodernizowanego klasycyzmu. Bezspornie elewacja budynku dawnej przetwórni owoców jest zabytkiem w rozumieniu art. 3 pkt 1 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, ponieważ jest dziełem człowieka i stanowi świadectwo minionej epoki, którego zachowanie leży w interesie społecznym ze względu na posiadaną wartość historyczną, artystyczną lub naukową; będąc materialnym dokumentem wyglądu dawnego L. i jego gospodarczego rozwoju. W ocenie organu konserwatorskiego elewacja posiada także wartości artystyczne i jest wartościowym przykładem dla badań nad budownictwem przemysłowym regionu w latach 30-tych XX w. Z tych powodów zasługuje na zachowanie.

Odnosząc się do stanowiska skarżącego, że D. Wojewódzki Konserwator Zabytków we W. wycofał się z decyzji o ww. wpisie, przekazując informację o wykreśleniu obiektu nieruchomego z wykazu zabytków miasta L. W uzasadnieniu wskazując, iż wyżej wymieniony budynek w tym, również elewacja stanowiąca integralną część budynku, nie ma samoistnej wartości zabytkowej, ale jest wyłącznie elementem kształtowania układu urbanistycznego przedmieścia L. uznano, że nie jest ono prawdziwe. W piśmie z dnia 25 lipca 2014 r. skierowanym do Prezydenta L., organ konserwatorski wyłączył z ewidencji budynek przy ul. [...] uzasadniając to tym, że nie ma on jako całość kubaturowa wartości zabytkowych, co w żadnym stopniu nie dotyczyło elewacji budynku, która w świetle art. 3 pkt 1 ustawy może podlegać ochronie, niezależnie od oceny całego budynku.

Organ konserwatorski wyjaśnił, że wpis samej elewacji do wykazu (rejestru) ma miejsce wtedy, gdy budynek uległ znacznym przebudowom wewnątrz, ale elewacja ciągle pozostaje świadectwem osiągnięć architektonicznych. Procedowanie włączenia karty ewidencyjnej elewacji budynku zgodnie z przywołanym wyżej przepisem nie było możliwe w dniu 25 lipca 2014 r., gdyż w tej dacie karta ewidencyjna nie była jeszcze sporządzona.

Celem ewidencji zabytków jest rozpoznanie obiektów zabytkowych w terenie i ich udokumentowanie, zebranie i opracowanie podstawowych informacji merytorycznych o nich. Jak wskazał w uzasadnieniu wyroku z dnia 1 października 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w sprawie o sygn. II SA/Gd 399/14, z powodu stale rozszerzającego się o kolejne grupy zakresu zainteresowań konserwatorskich ewidencja rozumiana jako sporządzanie dokumentacji jest działaniem ciągłym i nigdy nie zostanie definitywnie zakończona. Możliwe jest jedynie zaspokojenie potrzeb w określonym momencie. Poszerzanie się zakresu zainteresowań o kolejne grupy obiektów dziedzictwa kulturowego oraz dostęp do wcześniej niedostępnych źródeł archiwalnych powodują bowiem konieczność uzupełniania i modyfikacji ewidencji. Fakt nieujęcia budynku [...] w wykazach zabytków przesłanych Gminie według stanu na dzień 30 grudnia 2010 r. nie oznacza, że organ już wtedy uznał, że przedmiotowy budynek nie posiada wartości historycznej, naukowej lub artystycznej i nie przesądza o zamknięciu raz na zawsze wykazu, gdyż ewidencja zabytków, podobnie jak rejestr zabytków ma, w obecnym stanie prawnym, charakter zbioru otwartego.

W skardze podniesiono również, że fakt ujęcia elewacji w wojewódzkiej ewidencji zabytków stanowi władcze wkroczenie w zespół uprawnień właściciela i ograniczenie prawa własności Gminy Miejskiej L. W ocenie organu konserwatorskiego, ujęcie elewacji w powyższym wykazie w żadnej mierze nie dotyka jeszcze uprawnień strony skarżącej, a tym samym uprawnień tych nie narusza. Prawa te stworzy bowiem dopiero decyzja - pozwolenie na budowę lub rozbiórkę - wydawana w trybie przepisów ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane (j.t. Dz. U. z 2010 r., Nr 243, poz. 1623). Prawo budowlane w art. 28 ust. 1 i 2 stanowi, że roboty budowlane, a więc i rozbiórkę (art. 3 pkt 7 prawa budowlanego) można rozpocząć jedynie na podstawie ostatecznej decyzji o pozwoleniu na budowę, z zastrzeżeniem art. 29-31. Stronami w postępowaniu w sprawie pozwolenia na budowę lub rozbiórkę są: inwestor oraz właściciele, użytkownicy wieczyści lub zarządcy nieruchomości znajdujących się w obszarze oddziaływania obiektu. I to właśnie w tym postępowaniu dotyczącym indywidualnej sprawy będzie możliwość kwestionowania czynności organu konserwatorskiego.

Odnośnie stwierdzenia, że D. Wojewódzki Konserwator Zabytków we W. uzgodnił opracowaną w 2011 r. Gminną Ewidencję Zabytków dla Gminy Miejskiej L., należy wskazać, że nie odpowiada ono stanowi faktycznemu. W aktach Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków we W. brak jest jakiegokolwiek dokumentu wskazującego na dokonanie takiego uzgodnienia lub wniosku Gminy o uzgodnienie. Zgodnie z art.22 ust.4 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, wójt (burmistrz, prezydent miasta) prowadzi gminną ewidencję zabytków w formie kart adresowych zabytków nieruchomych z terenu gminy. Z przepisu tego nie wynika zatem dokonywanie jakichkolwiek uzgodnień między wojewódzkim konserwatorem zabytków a organem gminy. Wskazania wymaga, że przepisy prawa przewidują tylko w jednym wypadku konieczność uzgodnienia z wojewódzkim konserwatorem zabytków gminnej ewidencji zabytków, gdy umieszczono w niej inne zabytki nieruchome wyznaczone przez wójta (burmistrza, prezydenta miasta) w porozumieniu z wojewódzkim konserwatorem zabytków.

Zdaniem organu konserwatorskiego, skoro skarżący twierdzi w piśmie z dnia 1 sierpnia 2014 r., że założył Gminną Ewidencję Zabytków w oparciu o materiały przekazane przez D. Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków we W. pismem z dnia 30 grudnia 2010 r., to uzgodnienie nie jest wymagane, jeżeli jednak wprowadził zmiany, to powinien uzgodnić ewidencję z organem konserwatorskim, czego nie uczynił, gdyż za takie uzgodnienie nie można uznać konsultacji roboczych wykonawcy, firmy Pracownia [...] we W. z pracownikami merytorycznymi Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków we W. Nie jest też wiadome, w jakiej formie Gminna Ewidencja Zabytków dla Gminy L. została przyjęta przez Prezydenta Miasta L. W ocenie organu konserwatorskiego, założenie ewidencji stanowi oświadczenie woli właściwego organu administracji, skierowane bezpośrednio na wywołanie określonych skutków prawnych i nie stanowi czynności materialnotechnicznej, jaką jest w istocie prowadzenie ewidencji, które sprowadza się do umieszczenia w niej kart adresowych zabytków nieruchomych z terenu gminy. Mając na względzie, że w omawianej sprawie brak jest "oświadczenia woli", wyrażonego np. w zarządzeniu Prezydenta Miasta, którą to formę można uznać za właściwą dla założenia gminnej ewidencji zabytków, należy stwierdzono, że aktualnie Gmina L. nie posiada Gminnej Ewidencji Zabytków, gdyż ten fakt nie wynika tylko ze sporządzenia określonych kart ewidencyjnych Gminnej Ewidencji Zabytków.

Biorąc pod uwagę powyższe, zarzuty skargi uznano za nieuzasadnione.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie jest zasadna.

Skarżący kwestionuje czynność włączenia do ewidencji zabytków zabytek nieruchomy w postaci elewacji frontowej (zachodniej) budynek [...] przy ul. [...] w L. dz. [...], obr. [...].

Prowadzenie wojewódzkiej ewidencji zabytków wynika z przepisów ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (Dz. U. z 2003 r. nr 162, poz. 1568 ze zm.) dalej ustawa.

Zgodnie z art. 21 ustawy o ewidencja zabytków jest podstawą do sporządzenia programów opieki nad zabytkami przez województwa, powiaty i gminy.

Przepis art. 22 ust. 2 ustawy stanowi, że wojewódzki konserwator zabytków prowadzi wojewódzką ewidencję zabytków w formie kart ewidencyjnych zabytków znajdujących się na terenie województwa.

Z kolei Rozporządzenie Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia 26 maja 2011 r. (Dz. U. nr 113, poz. 661 ze zm.) – dalej rozporządzenie, określa sposób prowadzenia rejestru zabytków, krajowej ewidencji zabytków, wojewódzkich ewidencji zabytków, gminnych ewidencji zabytków oraz Krajowego wykazu zabytków skradzionych lub wywiezionych za granicę niezgodnie z prawem.

Zgodnie z § 14 ust. 1 cyt. rozporządzenia wojewódzki konserwator zabytków włącza kartę ewidencyjną zabytków do wojewódzkiej ewidencji zabytków po sprawdzeniu czy dane zawarte w karcie ewidencji zabytku są wyczerpujące i zgodne ze stanem faktycznym, a także czy dokumentacja fotograficzna zabytku umożliwia jego identyfikację.

O włączeniu zabytku nieruchomego do ewidencji zabytków wojewódzki konserwator zabytków zawiadamia właściwą gminę w celu ujęcia tego zabytku w gminnej ewidencji zabytków (§ 15 cyt. rozporządzenia).

Według art. 3 pkt 1 ustawy zabytek oznacza nieruchomość lub rzecz ruchomą lub ich części lub zespoły, będące dziełem człowieka lub związane z jego działalnością i stanowiące świadectwo minionej epoki bądź zdarzenia, których zachowanie leży w interesie społecznym ze względu na posiadaną wartość historyczną, artystyczną lub naukową.

Przy prowadzeniu ewidencji zabytków należy mieć na uwadze przywołaną ustawową definicję zabytku.

Do ewidencji zabytku powinny być zatem wpisane nieruchomości (...) ich części lub zespoły (...), które posiadają wartość wyższą nić przeciętne. Posiadanie walorów historycznych, artystycznych lub naukowych winno być potwierdzone opinią, badaniem, ekspertyzą.

W niniejszej sprawie D. Wojewódzki Konserwator Zabytków zwrócił się do Narodowego Instytutu Dziedzictwa Oddział Terenowy we W. o wyrażenie opinii odnośnie wartości zabytkowych przedmiotowego budynku. W opinii NJD z dnia 17 lipca 2014 r. stwierdzono, że "budynek nie kwalifikuje się do objęcia ochroną w całości. Walory zabytkowe posiada wyłącznie główna zachodnia elewacja budynku od strony ul. [...] – zakomponowana indywidualnie, piętnastoosiowa, z wyraźnie wyodrębnioną dwuosiową częścią południową". Dokument ten przesłano skarżącemu przy piśmie z dnia 25 lipca 2014 r.

Stosownie do § 13 i § 14 rozporządzenia wykonano kartę ewidencyjną elewacji frontowej budynku, włączono ją do wojewódzkiej ewidencji zabytków. Następnie pismem z dnia 3 września 2014 r. Wojewódzki Konserwator zawiadomił organ samorządowy "o włączeniu do wojewódzkiej ewidencji zabytków następującego obiektu:

1. Elewacja frontowa (zachodnia) budynku [...] ul. [...] (dz. [...], Obr. [...]) w L. (§ 15 rozporządzenia).

W piśmie procesowym z dnia 16 grudnia 2014 r. organ konserwatorski wskazał, że budynek przy ul. [...] w L. powstał jako budynek produkcyjny przedsiębiorstwa zajmującego się przetwórstwem warzyw i owoców w drugiej połowie XIX w. W obecnej formie ukształtowany został w latach 30-tych XX w. Cała zabudowa zajmuje zwarty blok, którego poszczególne 2 - kondygnacjowe człony nakryte są zróżnicowanymi dachami. Stwierdzono, że cały budynek, tj. bryła i wnętrze nie ma wartości zabytkowych, a wartości te ma jedynie elewacja frontowa od strony ul. [...]. Elewacja frontowa dzieli się na dwa segmenty: dwuosiowy w partii szczytowej i piętnastoosiowy w partii kalenicowej, posiada dekorację ramową w tynku o cechach zmodernizowanego klasycyzmu. Bezspornie elewacja budynku[...] jest zabytkiem w rozumieniu art. 3 pkt 1 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, ponieważ jest dziełem człowieka i stanowi świadectwo minionej epoki, którego zachowanie leży w interesie społecznym ze względu na posiadaną wartość historyczną, artystyczną lub naukową; będąc materialnym dokumentem wyglądu dawnego L. i jego gospodarczego rozwoju. W ocenie organu konserwatorskiego elewacja posiada także wartości artystyczne i jest wartościowym przykładem dla badań nad budownictwem przemysłowym regionu w latach 30-tych XX w. Z tych powodów zasługuje na zachowanie.

Skarżący zarzuca, że dokonany przez organ konserwatorski wpis do Wojewódzkiej Ewidencji Zabytków elewacji frontowej (zachodniej) budynku [...] ul. [...] (dz.[...], obręb [...]) powoduje ochronę konserwatorską co w konsekwencji jest władczym wkraczaniem w zespół uprawnień właściciela i ograniczenia prawa własności Gminy Miejskiej L.

Odnosząc się do postawionego zarzutu wskazać należy, że prawna ochrona zabytków nieruchomych znajduje swoje oparcie w preambule oraz przepisach art. 5.6 Konstytucji RP. Preambuła do Konstytucji RP stanowi, że "(...) wdzięczni naszym przodkom za ich pracę, za walkę o niepodległość okupioną ogromnymi ofiarami, za kulturę zakorzenioną w chrześcijańskim dziedzictwie Narodu i ogólnoludzkich wartościach, nawiązując do najlepszych tradycji Pierwszej i Drugiej Rzeczypospolitej, zobowiązani, by przekazać przyszłym pokoleniom wszystko, co cenne z ponad tysiącletniego dorobku".

Przepis art. 5 Konstytucji RP stanowi, że Rzeczypospolita Polska strzeże niepodległości i nienaruszalności swojego terytorium, zapewnia wolności i prawa człowieka i obywatela oraz bezpieczeństwo obywateli, strzeże dziedzictwa narodowego oraz zapewnia ochronę środowiska, kierując się zasadą zrównoważonego rozwoju. Zgodnie natomiast z art. 6 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej stwarza warunki upowszechniania i równego dostępu do dóbr kultury, będącej źródłem tożsamości narodu polskiego i jego trwania i rozwoju.

Konstytucja RP wprowadza jedną z podstawowych zasadę ochrony prawa własności. Ochrona ta, co wielokrotnie podkreślał Trybunał Konstytucyjny, nie ma jednak charakteru absolutnego. Trybunał Konstytucyjny orzekający w pełnym składzie w wyroku z dnia 12 stycznia 2000 r. P/11/98, OTK 2000 nr 1, poz. 3, wskazał m.in., że prawo własności i jego gwarancje z art. 64 Konstytucji RP należy konstruować na tle ogólnych zasad ustroju Rzeczypospolitej, a w szczególności na tle art. 20 i 21 Konstytucji RP, które zaliczają własność prywatną do podstawowych zasad ustrojowych państwa. Ponadto podkreślono, że prawo własności choć stanowi najpełniejsze z praw majątkowych, nie może być jednak traktowane jako ius infinitum i może podlegać ograniczeniom. Tym samym także ochrona własności nie może mieć charakteru absolutnego. Ograniczenie prawa własności, tak samo jak wszelkich innych konstytucyjnych praw i wolności jednostki, musi być ocenione także z perspektywy ogólnych przesłanek ustanowionych w art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, w szczególności z punktu widzenia zasady proporcjonalności (zakazu nadmiernej ingerencji). Trybunał Konstytucyjny wywiódł ponadto z art. 64 ust. 1 in fine (odpowiadający ogólnej zasadzie art. 31 ust. 3 zdanie drugie), że ograniczenia prawa własności dopuszczalne są tylko w takim zakresie, w jakim nie naruszają istoty tego prawa.

Potrzeba ochrony zabytków nieruchomych wymusza ograniczenia w prawie własności, min. wykluczając możliwość zużycia rzeczy oraz określając sposób korzystania z niej. Konstytucja RP dopuszcza wprawdzie możliwość ograniczenia własności, ale tylko przy zachowaniu wymogów wynikających z art. 64 ust. 3 oraz art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, a więc tylko w ustawie i tylko w zakresie, w jakim nie narusza to istoty tego prawa oraz gdy jest to konieczne w demokratycznym państwie dla jego bezpieczeństwa lub porządku publicznego, bądź dla ochrony środowiska, zdrowia i moralności publicznej albo wolności i praw innych osób. "Istota" rozumiana jako pewien rdzeń, bez którego dane prawo w ogóle nie mogłoby istnieć, wyznacza bezwzględną granicę dopuszczalności. (...) Z istoty uznania za zabytek i w konsekwencji włączenie karty tego zabytku do wojewódzkiej ewidencji zabytków nie wynikają takiego rodzaju ograniczenia uprawnień właściciela zabytków, które ingerowałyby w ów "rdzeń" prawa własności, powodując niedopuszczalne jego naruszenie (wyrok WSA w Gdańsku z 1 października 2014 r. sygn. akt II SA/Gd 399/14).

Skoro Wojewódzki Konserwator Zabytków stwierdził, że elewacja frontowa (zachodnia) obiektu przy ul. [...] (dz. [...], obr. [...]) [...], jest zabytkiem w rozumieniu art. 3 ust. 1 ustawy to obowiązkiem organu było włączenie karty zabytku do ewidencji.

Zgodnie z przepisem art. 146 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm. – dalej p.p.s.a.) uwzględniając skargę na akt lub czynność, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4 i uchyla ten akt albo stwierdza bezskuteczność czynności. Sąd nie stwierdził w przedmiotowej sprawie naruszenia prawa uzasadniającego uchylenie bądź stwierdzenie bezskuteczności zaskarżonej czynności. Stąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę należało oddalić.

H.B. 25.06.2015 r.