Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt I SA/Rz 872/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2017-02-14 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art. 29 ust. 1
journal: Dz.U. 2014 poz 1438
law: Ustawa z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S. WSA Grzegorz Panek Sędziowie WSA Małgorzata Niedobylska WSA Jarosław Szaro / spr./ Protokolant ref. staż. Joanna Kulasa po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 lutego 2017 r. spraw ze skarg R. S. na decyzje Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] września 2016 r. - nr [...] w przedmiocie kwoty nienależnie pobranych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2012, - nr [...] w przedmiocie kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW) na rok 2012, oddala skargi.


UZASADNIENIE

Zaskarżonymi decyzjami z dnia [...] września 2016r. nr [...], Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (dalej: ARiMR), po rozpatrzeniu odwołań R. S. (dalej: Beneficjent lub Skarżący), utrzymał w mocy decyzje Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w [...]z dnia [...] lipca 2016r. nr [...] o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego oraz z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW).

Jak wynika z akt sprawy, w dniu 15 maja 2012 roku Beneficjent złożył wniosek o przyznanie płatności na 2012 rok z tytułu jednolitej płatności obszarowej, płatności uzupełniającej do powierzchni grupy upraw podstawowych, płatności do upraw roślin strączkowych i motylkowych drobnonasiennych oraz płatności do krów oraz płatności ONW. Powierzchnia działek rolnych deklarowanych do płatności wynosiła 5,02 ha.

W wyniku przeprowadzonego postępowania decyzjami z dnia [...] maja 2013r., nr [...] Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w [...] przyznał Beneficjentowi płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego w łącznej wysokości 3059,99zł, w tym z tytułu jednolitej płatności obszarowej w wysokości 2174,22zł, z tytułu płatności uzupełniającej do powierzchni grupy upraw podstawowych w wysokości 220,27zł, z tytułu specjalnej płatności do upraw roślin strączkowych i motylkowych drobnonasiennych w wysokości 80,71zł oraz z tytułu płatności do krów w wysokości 584,79zł a z tytułu płatności ONW w wysokości 531,63zł.

Beneficjent złożył odwołania od powyższych decyzji a Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego ARiMR decyzjami z dnia [...] lipca 2013r. nr [...] uchylił powyższe decyzje organu I instancji w całości i przekazał do ponownego rozpoznania organowi I instancji w celu przeprowadzenia dodatkowego postępowania wyjaśniającego.

W wyniku ponownie przeprowadzonego postępowania Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w [...] decyzjami z dnia [...] grudnia 2013 roku nr [...] przyznał Beneficjentowi płatności na rok 2012 w wysokości 584,79zł z tytułu płatności do krów oraz odmówił przyznania płatności w tym:

jednolitej płatności obszarowej i nałożył sankcję w wysokości 1500,72zł, ze względu na przedeklarowanie powierzchni,

uzupełniającej płatności obszarowej do powierzchni grupy upraw podstawowych i nałożył sankcję w wysokości 247,81zł,

-płatności do upraw roślin strączkowych i motylkowatych drobnonasiennych i nałożył sankcję w wysokości 228,67zł,

- -płatności ONW i nałożył sankcję w wysokości 366,95zł.

Beneficjent złożył odwołania od powyższych decyzji, które Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego ARiMR decyzjami z dnia [...] marca 2014 roku nr [...] utrzymał w mocy.

Po rozpoznaniu skarg wniesionych przez Beneficjenta na powyższe decyzje, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie wyrokiem z dnia 29 lipca 2014 roku uchylił ww. decyzje z dnia [...] marca 2014 roku oraz poprzedzające je decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w [...] z dnia [...] grudnia 2013 roku ze względu na nieuwzględnienie wszystkich zgłaszanych przez Beneficjenta wniosków oraz nie wyjaśnienie rozbieżności w zeznaniach świadków.

Mając na uwadze powyższe Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w [...] decyzjami z dnia [...] kwietnia 2015r., nr [...] przyznał Beneficjentowi płatności na rok 2012 w wysokości 584,79zł z tytułu płatności do krów oraz ze względu na stwierdzoną różnicę między powierzchnią stwierdzoną a powierzchnią zadeklarowaną do objęcia płatnością odmówił przyznania płatności, w tym:

-jednolitej płatności obszarowej i nałożył sankcję w wysokości 1500,72zł,

- uzupełniającej płatności obszarowej do powierzchni grupy upraw podstawowych i nałożył sankcję w wysokości 247,81zł,

- płatności do upraw roślin strączkowych i motylkowatych drobnonasiennych i nałożył sankcję w wysokości 228,67zł,

- płatności ONW.

Beneficjent złożył odwołania od powyższych decyzji, które Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego ARiMR utrzymał w mocy decyzjami z dnia [...] czerwca 2015r. nr [...].

Wojewódzki Sąd Administracyjnego w Rzeszowie wyrokiem z dnia 4 listopada 2015r., I SA/Rz 760/15 oddalił skargi na ww. decyzje.

Z uwag na fakt, że decyzje z dnia [...] kwietnia 2015 roku stały się prawomocne, Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w [...] w dniu [...] lutego 2016r. wszczął z urzędu postępowania administracyjne w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego oraz płatności ONW, przyznanych na mocy decyzji z dnia [...] maja 2013r. o przyznaniu płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego oraz płatności ONW wydanych przez Kierownika Biura Powiatowego ARiMR.

Decyzjami z dnia [...] marca 2016r. nr [...] Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w [...] ustalił kwotę nienależnie pobranych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego w wysokości 2.174,22zł a w przypadku płatności ONW w wysokości 531,63zł.

Od powyższych decyzji Beneficjent wniósł odwołania a Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego ARiMR decyzjami o nr [...] uchylił w całości zaskarżone decyzje z dnia [...] marca 2016r. i przekazał sprawy do ponownego rozpatrzenia.

Po ponownym rozpoznaniu spraw Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w [...] wydał w dniu [...] lipca 2016r. decyzje o nr [...], w której ustalił Beneficjentowi kwotę nienależnie pobranych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego 2.174,22zł oraz w ramach płatności ONW w kwocie 531,63zł.

Beneficjent od tych decyzji również złożył odwołania, w których podniósł, że organ I instancji przez wydaniem decyzji nie wezwał strony do zapoznania się z materiałem dowodowym i tym samym uniemożliwił złożenie jej wniosków dowodowych. Ponadto organ I instancji nie dołączył do akt sprawy postanowienia Prokuratury w [...]DS.234/15, o które strona wnioskowała oraz nie zwrócił się w tej sprawie do Prokuratury.

W związku z powyższym Beneficjent wniósł o uchylenie decyzji i zgromadzenie pełnego materiału dowodowego w jego sprawie, w tym w szczególności postanowienia Prokuratury w [...] [...].

Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego ARiMR w opisanych na wstępie decyzjach z dnia utrzymał zaskarżone rozstrzygnięcia w mocy.

W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że rozstrzygnięcia zawarte w decyzjach z dnia [...] sierpnia 2015r. o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego oraz płatności ONW opierają się na rozstrzygnięciu w sprawie przyznania płatności bezpośrednich na 2012 rok, zakończonym ostatecznymi decyzjami Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w [...] z dnia [...] kwietnia 2015r. w sprawie przyznania płatności bezpośrednich i płatności ONW na rok 2012.

Organ odwoławczy przywołując treść art. 29 ust. 1 pkt 1 i pkt 2 z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (tekst jednolity: Dz.U. z 2014 r., poz. 1438) wskazał, że płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego i płatności za 2012 rok, przyznane Beneficjentowi decyzjami Kierownika Biura Powiatowego ARiMR z dnia [...] maja 2013r. w wysokości 3.059,99zł oraz 531,63zł zostały w dniach 20 i 24 czerwca 2013r. przelane na rachunek bankowy wskazany we wniosku o wpis do ewidencji producentów. Z powodu wyeliminowania z obrotu prawnego powyższych decyzji należy uznać, że Beneficjent utracił uprawnienie do uzyskania tych płatności w związku, z czym środki przekazane na jego rachunek zostały pobrane nienależnie.

Organ odwoławczy wskazał, że na kwotę nienależnie pobranych płatności za rok 2012 składa się kwota płatności w wysokości: 2.174,22zł przyznana z tytułu jednolitej płatności obszarowej (JPO), 220,27zł przyznana z tytułu uzupełniającej płatności obszarowej (UPO), 80,71zł z przyznana z tytułu płatności do roślin strączkowych (ST) oraz 531,63zł przyznana z tytułu płatności ONW.

Kwoty płatności dotyczące UPO i ST nie przekraczają kwoty 100 euro każda. Zatem odstąpiono od ustalenia kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych ww. płatności na podstawie z art. 40 ust. 1 ustawy z dnia 26 stycznia 2007r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (t.j. Dz. U. z 2012r., poz. 1164 ze zm.) w związku z art. 60 ust. 2 pkt 1 ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego z dnia 5 marca 2015r. ( Dz. U. z 2015r. poz. 1551 ze zm.).

Natomiast kwota z tytułu jednolitej płatności obszarowej wynosząca 2 174,22zł (przyznana do powierzchni 5,02 ha) oraz kwota płatności ONW w wysokości 531,63zł przekraczają kwotę stanowiącą równowartości 100 euro, przeliczoną na złote według kursu euro, ustalonego zgodnie z art. 3 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1913/2006 z dnia grudnia 2006r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania agromonetarnego systemu euro w rolnictwie i zmieniającego niektóre rozporządzenia (Dz. Urz. UE L 365 z 21.12.2006r., str. 52, ze zm.) oraz zgodnie z art. 7 ust. 2 rozporządzenia Komisji (WE) nr 883/2006 z dnia 21 czerwca 2006 r. ustanawiające szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1290/2005 w odniesieniu do prowadzenia kont przez agencje płatnicze, deklaracji wydatków i dochodów oraz warunków zwrotu wydatków w ramach EFRG i EFRROW (Dz.Urz. EU L 2006.171.1.).

Tym samym w odniesieniu do jednolitej płatności obszarowej oraz płatności ONW nie zachodzą przesłanki uzasadniające odstąpienie od ustalenia kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności. Z tego powodu Beneficjent zobowiązany jest do zwrotu nienależnie wypłaconej płatności za rok 2012 w wysokości 2 174,22zł.

Odnosząc się do zarzutów odwołania organ odwoławczy zaznaczył, że Beneficjent otrzymał zawiadomienie o wszczęciu postępowań administracyjnych w sprawie, w którym zawarta była również informacja o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów orz zgłoszonych żądań. Ponadto organ I instancji uzyskał wnioskowane przez Beneficjenta postanowienie [...] w przedmiocie umorzenia dochodzenia w sprawie podrobienia i posłużenia się podrobionymi dokumentami przez Beneficjenta. Zarówno organ I, jak i II instancji zapoznał się z ww. postanowieniem, jednakże stwierdził, że nie ma ono wpływu na rozstrzygnięcie w sprawie ustalenia nienależnie pobranych płatności przez Beneficjenta.

Organ odwoławczy wskazał również, że nie zaistniały przesłanki z art. 80 ust. 3 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1122/2009 oraz z art. 5 ust. 3 rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011 z dnia 27 stycznia 2011r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w odniesieniu do wprowadzenia procedur kontroli oraz do zasady wzajemnej zgodności w zakresie środków wsparcia rozwoju obszarów wiejskich (Dz. Urz. UE L nr 25, str. 8, z 28.1.201 ze zm.), skutkujące brakiem obowiązku zwrotu przez skarżącego nienależnie pobranych płatności. Nie doszło bowiem do sytuacji, w której płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwej władzy, błąd ten nie mógł zostać wykryty przez rolnika, lub też w przypadku gdy błąd dotyczy elementów stanu faktycznego związanych z obliczaniem danej płatności, o decyzji o zwrocie nie powiadomiono zainteresowanego w terminie 12 miesięcy od płatności. Beneficjent złożył podpis pod oświadczaniem, że znane są mu zasady przyznawania płatności objętych wnioskiem. Ponadto w postępowaniu wyjaśniającym o przyznanie płatności obszarowej i płatności ONW stwierdzono błędy kontroli krzyżowej na działkach ewidencyjnych o nr 1099, 1141, 1995, 1018, 1024, 1134, 997 w obrębie [...]. Beneficjent nie spełnił warunku przyznania jednolitej płatności obszarowej, gdyż nie spełnił warunku posiadania gruntów określonych w art. 7 ust. 1 ustawy o płatnościach bezpośrednich oraz w § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 11 marca 2009r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Wspieranie gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW)" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz.U. z 2009r. Nr 40, poz. 328 ze zm.). Beneficjent nie był posiadaczem spornych działek ewidencyjnych o nr 1099, 1141, 1995, 1018, 1024, 1134, 997 oraz nie użytkował ich rolniczo.

R. S. wniósł skargi na powyższe decyzje, wnosząc o ich uchylenie. Skarżący wskazał, że nie zgadza się ze stanowiskiem zawartym w zaskarżonych decyzjach. Zakwestionował również zasadność dołączenia do akt sprawy postanowienia Prokuratury [...] nr [...] bez wniosku dowodowego w tym zakresie. Powyższe skutkowało naruszeniem prawa procesowego oraz materialnego przez organ.

W odpowiedzi na skargi Dyrektor [...] Oddziału ARiMR wniósł o ich oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie miał na uwadze, co następuje:

Skargi nie są uzasadnione. Organ wydając zaskarżone decyzje nie naruszył prawa.

Podstawą orzekania przez organ II instancji był przepis ustawy z dnia 9 maja 2008r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (t.j.Dz.U. 2016r., poz.1512) dalej ustawa o ARiMR. Przepis ten pozwala temu organowi na ustalanie nienależnie lub nadmiernie pobranych środków pochodzących z funduszy Unii Europejskiej lub też krajowych przeznaczonych na współfinansowanie wydatków realizowanych z funduszy europejskich, jak też finansowanie przez agencję pomocy przyznawanej w drodze decyzji administracyjnej.

Jak wynika z tego przepisu uprawnienie do ustalenia tej kwoty jest realizowane przez Agencję w drodze decyzji.

Jako przesłanka działania w tym trybie organów Agencji jawi się tylko i wyłącznie fakt ustalenia, że beneficjent otrzymujący dopłaty realizowane z funduszy unijnych (współfinansowanych z funduszy krajowych) otrzymał pomoc w sposób nienależny lub też otrzymał ją w nadmiernej wysokości (por. np. wyrok NSA z 14 grudnia 2016r., sygn. II GSK 2715/26, wyrok WSA w Szczecinie z 8 września 2016r. I SA/Sz 168/16, czy wyrok WSA w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 1 września 2016r. I SA/Go 419/16 – wszystkie wyroki na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Jeżeli zatem organ stwierdzi na podstawie dowodów zgromadzonych w postępowaniu administracyjnym, że kwota została przyznana beneficjentowi jest kwotą nienależną to wówczas jest on zobowiązany do wydania decyzji opartej na przepisie art. 29 ust.1 ustawy o ARiMR.

Ustalenia będące podstawą wydania takiej decyzji mogą wynikać z przeprowadzonej kontroli przez stosowne komórki Agencji, w czasie których zostaną stwierdzone nieprawidłowości czy też niezgodności, ale może też być podstawą wydania takiej decyzji fakt, że decyzja na podstawie której dana pomoc została przyznana, została następnie wyeliminowana z obrotu prawnego.

Należy przy tym zaznaczyć, że w tym drugim przypadku organ nie jest uprawniony do kontrolowania zasadności uchylenia decyzji przyznającej pomoc, a jedynie jest zobligowany do ustalenia faktu wynikającego z jej uchylenia, a mianowicie tego, że pomoc taka – w tej sytuacji – jest kwotą pobraną nienależnie lub też w nadmiernej wysokości.

Jeżeli zatem kwota pomocy została przyznana na podstawie decyzji wyeliminowanych następnie z obrotu prawnego, to obowiązkiem organu jest ustalić obowiązek jej zwrotu.

Taka też sytuacja zaistniała w sprawie niniejszej. Jak słusznie ustaliły to organy zarówno I, jak i II instancji, beneficjent R. S. uzyskał na podstawie decyzji Kierownika Biura Powiatowego Agencji w [...] z dnia [...] maja 2013r. dopłaty w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (w łącznej wysokości 3059,99 zł) i z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW) w kwocie 531,63 zł.

Decyzje te zostały beneficjentowi doręczone, zaś płatności zostały przekazane.

Decyzje te zostały przez rolnika zaskarżone i stały się przedmiotem orzeczeń organów odwoławczych (Dyrektor [...]OR ARiMR) oraz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, co organ szczegółowo opisał w uzasadnieniach decyzji.

W wyniku przeprowadzonych postępowań ostatecznymi decyzjami Dyrektora [...] Oddziału regionalnego ARiMR z dnia [...] czerwca 2015r. została ustalona płatność w ramach systemu dopłat bezpośrednich w wysokości 584,79 z tytułu płatności do krów, zaś została nałożona sankcja w wysokości 1500,72 zł z uwagi na stwierdzoną różnicę pomiędzy powierzchnią deklarowaną a powierzchnią stwierdzoną, a także odmówiono przyznania uzupełniającej płatności obszarowej i nałożono sankcję w wysokości 247,81zł oraz nałożono sankcje 228,67zł w zakresie płatności do upraw roślin strączkowych i motylkowatych drobnonasiennych, w zaś zakresie płatności ONW odmówiono R. S. przyznania tej płatności.

Obie decyzje zostały zaskarżone do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego i skargi zostały oddalone wyrokiem z dnia 4 listopada 2015r. (I SA/Rz 760/15 ).

W tej sytuacji nie może budzić wątpliwości trafność dokonanej przez organ oceny, że różnica pomiędzy kwotą otrzymaną przez skarżącego na podstawie pierwotnych, uchylonych następnie decyzji a wysokością dopłat przyznanych na podstawie decyzji ostatecznych będzie stanowiła kwotę świadczenia nienależnie pobranego (pobranego w nadmiernej wysokości).

Sąd w niniejszej sprawie nie jest władny badać zasadności podjętych w tamtych sprawach rozstrzygnięć, gdyż są one prawomocne (zostały poddane również sądowej kontroli).

Kognicji sądu podlega jedynie ustalenie, że takie orzeczenia zostały wydane i pomiędzy wysokością dopłat przyznanych w pierwszej, nie ostatecznej decyzji a wysokością dopłat przyznanych w decyzjach prawomocnych występuje różnica tego typu, że te pobrane w wysokości wyższej, niż wynikająca z decyzji prawomocnych są dopłatami nienależnie pobranymi.

Organy w uzasadnieniu decyzji wykazały, jakie są to kwoty i przedstawiły stosowne wyliczenia. Jako prawidłowe nie mogą być one skutecznie kwestionowane.

Przedstawione w trakcie postępowania sądowego przez skarżącego dokumenty nie mają znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy.

Pomijając już sam fakt, że nie wynika z nich w sposób nie budzący wątpliwości, że R. S. w rzeczywistości powinien jednak otrzymać dopłaty w takiej wysokości, jak w decyzji pierwotnej, to skarżący chcąc uzyskać korzystne dla siebie rozstrzygniecie powinien korzystać z możliwości ewentualnego wznowienia postępowań w sprawie przyznania dopłat. Od wzruszenia decyzji o przyznaniu poszczególnych dopłat zależy bowiem następnie ustalenie ewentualnych dopłat nienależnych.

W takim układzie procesowym, jak sprawie niniejszej, jeżeli dopłaty przyznane w decyzji ostatecznej są niższe niż pierwotnie przyznane, zawsze będzie dochodziło do ustalenia nienależnie pobranych kwot lub pobranych nadmiernie.

Mając powyższe na uwadze Sąd skargę oddalił na podstawie art.151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. 2016r., poz. 718 ze zm.).