Wyrok NSA, sygn. akt II OSK 801/21
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2021-11-23 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6272 Wizy, zezwolenie na zamieszkanie na czas oznaczony, na osiedlenie się, wydalenie z terytorium Rzeczypospolitej Polskiej
Hasła tematyczne: Cudzoziemcy
Skarżony organ: Szef Urzędu do Spraw Cudzoziemców
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok oraz decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: artr. 195 ust 1 pkt3 i ust 2
journal: Dz.U. 2020 poz 35
law: Ustawa z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach - t.j.
article: art. 5 ust 1 pkt 1 art. 6 ust 1 i 2
journal: Dz.U. 2000 nr 106 poz 1118
law: Ustawa z dnia 9 listopada 2000 r. o repatriacji.
article: art. 80
journal: Dz.U. 2020 poz 256
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
article: art. 135 art. 145 § 1 pkt 1 lit a i c art. 188
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Jerzy Siegień Sędziowie sędzia NSA Małgorzata Miron (spr.) sędzia del. WSA Mirosław Gdesz po rozpoznaniu w dniu 23 listopada 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej D. N. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 30 grudnia 2020 r. sygn. akt IV SA/Wa 1968/20 w sprawie ze skargi D. N. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców z dnia [...] maja 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy udzielenia zezwolenia na pobyt stały na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej 1. uchyla zaskarżony wyrok, zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Wojewody [...] z dnia [...] września 2019 r. nr [...]; 2. zasądza od Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców na rzecz D. N. kwotę 1287 (jeden tysiąc dwieście osiemdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 30 grudnia 2020 r. sygn. akt IV SA/Wa 1968/20 oddalił skargę D. N. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców z dnia [...] maja 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy udzielenia zezwolenia na pobyt stały na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.

Powyższy wyrok zapadł w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy.

W dniu 18 czerwca 2019 r. D. N. wystąpił do Wojewody [...] z wnioskiem o udzielenie mu zezwolenia na pobyt stały na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, powołując się na polskie pochodzenie.

Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] września 2019 r. odmówił wnioskodawcy udzielenia zezwolenia, stwierdzając niespełnienie przesłanek określonych w art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 9 listopada 2000 r. o repatriacji (Dz.U. z 2014 r., poz. 1392 ze zm.) do udzielenia mu wnioskowanego zezwolenia, albowiem wnioskodawca nie udokumentował, że co najmniej jedno z jego rodziców lub dziadków albo oboje pradziadków było narodowości polskiej.

Szef Urzędu do Spraw Cudzoziemców (dalej: Szef Urzędu) decyzją z dnia [...] maja 2020 r., po rozpatrzeniu odwołania D. N., utrzymał w mocy ww. decyzję Wojewody.

Organ odwoławczy, oceniając zgromadzony materiał dowodowy, stwierdził, że cudzoziemiec w toku postępowania nie wykazał de facto, że jest spokrewniony z J. N., której rodzice, mający być jednocześnie dziadkami strony, mieli polską narodowość. Organ dostrzegł także sprzeczności, jakie pojawiły się w dołączonych dokumentach dotyczących narodowości J. N. (J. N.). Skarżący nie dostarczył stosownych dokumentów źródłowych potwierdzających okoliczność ewentualnego pokrewieństwa z wyżej wymienioną osobą, w szczególności nie dołączył oryginału własnego, źródłowego aktu urodzenia oraz aktu urodzenia A. N., podlegających weryfikacji pod kątem autentyczności. Oryginał aktu urodzenia cudzoziemca, wydany współcześnie, po zmianie dokonanej w wyniku orzeczenia sądowego, nie spełnia zdaniem organu warunków wynikających z art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach (Dz. U. z 2020 r., poz. 35; dalej: ustawa o cudzoziemcach). Dokumentu takiego nie stanowi także odpis aktu małżeństwa cudzoziemca, jak również przedstawione dokumenty dotyczące rodziny N., wydane przez władze kraju pochodzenia, które m.in. nie mogą stanowić środków zastępczych w stosunku do aktów stanu cywilnego, mogących z kolei stwierdzić przede wszystkim pokrewieństwo cudzoziemca z osobami wskazanymi w dołączonych dokumentach. Dokumenty te również nie pozwalają na ich bezsprzeczną weryfikację pod kątem zmian w nich dokonywanych. Organ podkreślił, że jest zobowiązany procedować i orzekać na podstawie oryginałów dokumentów źródłowych jednoznacznie stwierdzających okoliczności istotne dla sprawy, nie zaś na podstawie kopii dokumentów czy dokumentów wydanych współcześnie przez władze kraju pochodzenia. W niniejszej sprawie niezbędne jest zweryfikowanie informacji wskazanych w dokumentach współczesnych, na podstawie dokumentów źródłowych.

Organ wskazał, że na terenach byłego ZSRR oprócz aktów stanu cywilnego istniało wiele różnorodnych dokumentów wskazujących na narodowość ich okazicieli, w tym m.in. tzw. paszporty wewnętrzne odpowiednik polskiego dowodu osobistego, książeczki wojskowe (strona wskazała na polską narodowość swoich przodków także po linii męskiej). Strona jednak nie wyjaśniła, dlaczego nie dysponuje innymi dokumentami źródłowymi, jakimi mogłyby być oprócz aktów metrykalnych dowody osobiste tzw. paszporty wewnętrzne, książeczki wojskowe, czy inne dokumenty wydane w dłuższym okresie od złożenia wniosku, m.in. wymienione w art. 6 ustawy o repatriacji. W ZSRR od momentu urodzenia dane na temat etnicznej przynależności wnoszone były przez organy ZAGS do jej danych personalnych – do świadectwa urodzenia i dalej przez MSW do kary personalnej rejestracji w oparciu o narodowość jej rodziców. Począwszy od 1975 r. (po reformie paszportowej w ZSRR) obywatel miał prawo do samodzielnego wyboru między narodowością ojca i matki, przy czym tego wyboru mógł dokonać tylko jeden raz przy otrzymywaniu pierwszego paszportu obywatela ZSRR, tj. po osiągnięciu pełnoletności w wieku 16 lat. Obywatele ZSRR mieszkający na terenach obecnie należących do Ukrainy byli traktowani w tym względzie tak samo jak inni obywatele ZSRR. Organ także zaznaczył, że w okresie przypadającym na dorosłe życie aplikującego nie notuje się szczególnych prześladowań z powodu polskiej narodowości na terytorium byłego ZSRR. Okres ten był czasem względnej stabilizacji, jeśli chodzi o podejście miejscowych władz do ludności polskiej zamieszkałej te tereny i poprzedzał lata odwilży i wyjątkowo dobrych stosunków Polski z krajami mającymi wkrótce powstać na gruzach ZSRR w obrębie istniejących już wówczas republik radzieckich. W drugiej połowie lat 80. i w latach 90. doszło do rozkwitu polskich organizacji polonijnych stowarzyszeń oraz towarzystw i parafii Kościoła Katolickiego, skupiających polonie.

Nie bez znaczenia jest także fakt, że z dokumentów zgromadzonych w sprawie nie wynika także, aby rodzice wnioskującego wskazali polską narodowość w akcie jego urodzenia, jak i że w ich aktach urodzenia widniała polska narodowość ich rodziców – skoro z treści kopii dołączonego wyroku sądu białoruskiego jasno wynika, że w akcie urodzenia skarżącego widniała białoruska narodowość jego rodziców – A. i L. N. Cudzoziemiec wystąpił do USC Miejskiego Komitetu Wykonawczego w M. z wnioskiem o wprowadzenie zmian do jego pierwotnego aktu urodzenia poprzez zmianę przynależności narodowej jego ojca na polską oraz sprostowanie zapisu nazwiska. Z treści tego wyroku wynika, że USC wydał decyzję w przedmiocie odmowy dokonania zmian narodowości jego ojca z "Białorusin" na "Polak" z uwagi na odmienny zapis nazwiska ojca cudzoziemca w aktach stanu cywilnego: N. i N. w jego akcie urodzenia, którego nie przedłożono do akt postępowania, nie widniała polska narodowość jego rodziców. Odnosząc się z kolei do wyroku w imieniu Republiki Białorusi Sądu dla Rejonu [...] miasta M. z dnia [...] lipca 2019 r. organ wyjaśnił, że taki wyrok nie może stanowić potwierdzenia posiadania przez cudzoziemca polskiego pochodzenia, uprawniającego go do ubiegania się o udzielenie zezwolenia na pobyt stały na podstawie art. 195 ust. 1 pkt 3 ustawy o cudzoziemcach. Wyrokiem tym ustalono bowiem narodowość osoby fizycznej, a w zakresie, w jakim dotyczy on ustalenia narodowości przodka strony, nie może podlegać uznaniu na zasadzie art. 1145 k.p.c., ponieważ stwierdzenie narodowości przez sąd powszechny wykracza poza zakres sprawy cywilnej. W prawie obowiązującym na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej brak norm prawnych, które miałyby znaczenie ekwiwalentne dla przepisów prawa białoruskiego, w oparciu o które ów wyrok zapadł. Przepisy prawa polskiego nie przewidują drogi sądowej dla spraw ustalenia narodowości osoby fizycznej. Organ wyjaśnił, że jedynie zainteresowany, który jest obywatelem Ukrainy, może uzyskać od strony ukraińskiej istotne w sprawie dokumenty.

Z treści art. 203 ust. 2 ustawy o cudzoziemcach wynika, że to na wnioskodawcy spoczywa przede wszystkim obowiązek udokumentowania, że spełnia określone w ustawie wymogi. Do tego konieczne jest okazanie przez stronę oryginałów aktów stanu cywilnego, jako właściwego i celowego sposobu na dokonane ustaleń faktycznych co do pochodzenia cudzoziemca od osób narodowości polskiej. Organ nie może opierać się jedynie na oświadczeniach strony co do zaistniałych okoliczności, nie może domniemywać, że cudzoziemiec spełnia określone przesłanki. Jak wskazano, dokumenty dołączone przez cudzoziemca w trakcie postępowań obu instancji, nie potwierdzają posiadania przez niego polskiego pochodzenia. W związku z tym skarżący nie spełnia przesłanek do uzyskania zezwolenia na pobyt stały na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.

D. N. zaskarżył powyższą decyzję, zarzucając organowi naruszenie: polegające na błędnym ustaleniu faktycznym, że skarżący nie posiada polskiego pochodzenia, podczas gdy w aktach sprawy znajdują się dokumenty potwierdzające polskie pochodzenie wraz z uwierzytelnionymi tłumaczeniami na język polski; art. 195 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 195 ust. 2 ustawy o cudzoziemcach oraz w zw. z art. 5 ust. 1 ustawy o repatriacji poprzez niewydanie zezwolenia na pobyt stały, pomimo wykazania przez skarżącego spełnienia wszystkich przesłanek warunkujących wydanie wnioskowanego zezwolenia; art. 5 ust. 1 ustawy o repatriacji poprzez nieuznanie skarżącego za osobę polskiego pochodzenia w rozumieniu ustawy o repatriacji, podczas, gdy skarżący przedstawił kompletny materiał dowodowy, z którego wynika, że powinien zostać uznany za osobę polskiego pochodzenia; art. 6 ust. 1 i 2 ustawy o repatriacji poprzez uznanie, że organ administracji publicznej jest zobowiązany orzekać na podstawie oryginałów dokumentów źródłowych, a nie na podstawie dokumentów wydanych współcześnie przez władze kraju pochodzenia, podczas gdy dokumentami potwierdzającymi polskie pochodzenie w związku z treścią art. 6 ust. 2 ustawy o repatriacji mogą być także inne dokumenty niż wymienione w ust. 1 tego przepisu, co oznacza, że organ może orzekać również na postawie dokumentów wydanych współcześnie przez władze kraju pochodzenia; art. 7 k.p.a. w zw. z art. 195 ust. 1 pkt 3 ustawy o cudzoziemcach, poprzez brak uwzględnienia ogólnych zasad postępowania administracyjnego, w tym w szczególności zasady kierowania się interesem społecznym i słusznym interesem strony oraz wydanie przedmiotowych decyzji z naruszeniem słusznego interesu skarżącego, podczas gdy skarżący spełnił wszystkie wymogi warunkujące udzielenie zezwolenia na pobyt stały, przedkładając do akt sprawy dokumenty wykazujące spełnienie relewantnych przesłanek; art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a. oraz art. 80 k.p.a. w zw. z art. 195 ust. 1 pkt 3 ustawy o cudzoziemcach oraz art. 5 ustawy o repatriacji, poprzez niewyczerpujące zebranie i rozpatrzenie materiału dowodowego przy załatwieniu sprawy oraz brak wyjaśnienia stanu faktycznego polegający na pominięciu faktu, że w sprawie zostały złożone dokumenty warunkujące wydanie ww. zezwolenia, co doprowadziło do wydania decyzji odmawiającej udzielenia zezwolenia, wobec błędnego uznania, że nie zostały spełnione przesłanki warunkujące wydanie pozytywnej decyzji, podczas, gdy w aktach sprawy znajduje się materiał dowodowy, na podstawie, którego organ zobowiązany był do udzielenia skarżącemu zezwolenia na pobyt stały na terytorium Rzeczypospolitej Polski; art. 7, art. 77 § 1, art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 5 ust. 1 pkt 2 ustawy o repatriacji, poprzez niewyczerpujące zebranie i rozpatrzenie materiału dowodowego przy załatwieniu sprawy oraz brak wyjaśnienia stanu faktycznego polegający na nieprzeprowadzeniu dowodu z przesłuchania skarżącego na okoliczność wykazania jego związku z polskością; art. 79a § 1 k.p.a. poprzez niezastosowanie i niewskazanie skarżącemu przesłanek zależnych od strony, które nie zostały spełnione lub wykazane, co mogło skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z wnioskiem strony oraz w konsekwencji doprowadziło do błędnego uznania, że skarżący nie spełnia przesłanek do uzyskania wnioskowanego zezwolenia; art. 9 k.p.a. poprzez niezastosowanie i niepoinformowanie skarżącego o okolicznościach, które mogą wpłynąć negatywnie na rozpoznanie niniejszej sprawy, co spowodowało, że skarżący nie miał świadomości, że zdaniem organu istnieją okoliczności, które przemawiają za wydaniem decyzji negatywnej.

W odpowiedzi na skargę Szef Urzędu wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w uzasadnieniu przywołanego na wstępie wyroku, stwierdził, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu. Zdaniem Sądu, dokumenty przedłożone przez skarżącego w toku postępowania administracyjnego nie wskazują na polską narodowość jego wstępnych. Jedynym dokumentem wskazującym wprost na polską narodowość ojca skarżącego jest wydany powtórnie w dniu [...] sierpnia 2019 r. odpis aktu urodzenia. Jak wynika jednak z uzasadnienia wyroku wydanego w imieniu Republiki Białorusi Sądu dla Rejonu [...] miasta M. z dnia [...] lipca 2019 r., w pierwotnym akcie urodzenia cudzoziemca w rubryce narodowość ojca wpisana została "białoruska". Ponadto z uzasadnienia tego wynika wprost, że zmiany tej dokonano na wniosek cudzoziemca, który nie wyjaśnił powodów swojej decyzji. Nie przedłożył również, pomimo wezwania, własnego źródłowego aktu urodzenia czy też aktu urodzenia swojego ojca. Sąd podkreślił, że wbrew twierdzeniom skarżącego powyższy wyrok nie może stanowić potwierdzenia posiadania przez cudzoziemca polskiego pochodzenia, uprawniającego go do ubiegania się o udzielenie zezwolenia na pobyt stały na podstawie art. 195 ust. 1 pkt 3 ustawy o cudzoziemcach. Wyrokiem tym ustalono bowiem narodowość osoby fizycznej, a w zakresie, w jakim dotyczy on ustalenia narodowości przodka strony, nie może podlegać uznaniu na zasadzie art. 1145 k.p.c., ponieważ stwierdzenie narodowości przez sąd powszechny wykracza poza zakres sprawy cywilnej. W prawie obowiązującym na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej brak norm prawnych, które miałyby znaczenie ekwiwalentne dla przepisów prawa białoruskiego, w oparciu o które ów wyrok zapadł. Przepisy prawa polskiego nie przewidują drogi sądowej dla spraw ustalenia narodowości osoby fizycznej. Cudzoziemiec nie przedstawił dokumentów potwierdzających pokrewieństwo z I. N. oraz z J. N. Skarżący udokumentował jedynie fakt zmiany we własnym akcie urodzenia zapisu narodowości jego ojca z "Białorusin" na "Polak". W przedłożonym zaś oryginale aktu urodzenia ojca A. N. widnieje zapis o białoruskiej narodowości jego rodziców I. N. i F. N. Tym samym organy obu instancji nie dysponowały dokumentami źródłowymi potwierdzającymi polskie pochodzenie wstępnych cudzoziemca, jak również jednoznacznie wskazujących na pokrewieństwo pomiędzy osobami, których dotyczą dokumenty zgromadzone w przedmiotowej sprawie. W związku z powyższym brak było w ocenie Sądu przesłanek do udzielenia cudzoziemcowi zezwolenia na pobyt stały na podstawie art. 195 ust. 1 pkt 3 ustawy o cudzoziemcach. Sąd podzielił stanowisko organu, że przedłożone dokumenty nie mogą stanowić podstawy udokumentowania przez skarżącego pochodzenia polskiego w świetle przesłanek z art. 5 ust. 1 ustawy o repatriacji ze względu na niewykazanie, że jego przodkowie byli osobami narodowości polskiej, albowiem przedłożone dowody w tym zakresie budzą wątpliwości i nie jest możliwe usunięcie tychże wątpliwości z pominięciem aktywności samej strony. W konsekwencji Sąd nie uznał zarzutów skargi.

Skargą kasacyjną D. N. zaskarżył powyższy wyrok w całości, zarzucając Sądowi naruszenie:

1) art. 195 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 195 ust. 2 ustawy o cudzoziemcach, art. 5 ust. 1 ustawy o repatriacji w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. poprzez jego błędne zastosowanie i oddalenie przez Sąd I instancji skargi, podczas gdy skarżący spełnił wszystkie wymogi warunkujące udzielenie zezwolenia na pobyt stały, przedkładając do akt sprawy dokumenty wykazujące spełnienie relewantnych przesłanek, co obliguje organ do wydania decyzji pozytywnej, ponieważ decyzja dotycząca zezwolenia na pobyt stały ma charakter decyzji związanej;

2) art. 5 ust. 1 ustawy o repatriacji w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. poprzez jego błędną wykładnię prowadzącą do uznania, iż organy zasadnie nie uznały skarżącego za osobę polskiego pochodzenia w rozumieniu ustawy o repatriacji, podczas, gdy skarżący przedstawił kompletny materiał dowodowy, z którego wynika, iż powinien on zostać uznany za osobę polskiego pochodzenia, tj.:

a) akt urodzenia J. N. – ciotki skarżącego, na okoliczność, iż dziadkowie skarżącego (I. N., w tym akcie jako N.) syn I. oraz F. N. (w tym akcie jako N.) córki F., posiadali polską narodowość;

b) informacja z aktu urodzenia J. i N. z dnia [...] maja 2006 r. na okoliczność, iż dziadkowie skarżącego (I. N., w tym akcie jako N.) syn I. oraz F. N. (w tym akcie jako N.) córki F., posiadali polską narodowość;

c) odpowiedź Komitetu Bezpieczeństwa Państwowego Republiki Białorusi na wniosek ojca skarżącego – A. N., na okoliczność, iż dziadek skarżącego (I. N.) oraz pradziadek skarżącego (I. N.) posiadali polską narodowość,

d) pozwolenie na pochówek A. N. na okoliczność, iż był on spokrewniony ze skarżącym w linii prostej w I stopniu;

e) zaświadczenie o składzie rodziny dziadków skarżącego – I. N. i F. N., na okoliczność posiadania pokrewieństwa z A. N. (ojcem skarżącego) w linii prostej w I stopniu;

f) dokumenty dotyczące pochodzenia rodu N. wydane przez Narodowe Archiwum Historyczne Białorusi;

g) księga gminna Rady Wiejskiej wsi C. za lata 1946-48 dotycząca rodziny N.;

h) zaświadczenie archiwalne dot. genealogii rodziny N.;

i) akt urodzenia skarżącego wydany w dniu [...] sierpnia 2019 r.;

j) wydruki informacji dotyczących osób o nazwisku N. oraz informacji w sprawie ofiar represji politycznych o nazwisku N.;

k) zaświadczenie z Instytutu Filologii Polskiej o uzyskaniu przez skarżącego certyfikatu potwierdzającego znajomość języka polskiego;

l) wyjaśnienia skarżącego dotyczące jego rodziny i dokumentów dołączonych w toku postępowania;

m) wyrok wydany w imieniu Republiki Białorusi Sądu dla Rejonu [...] miasta M. z dnia [...] lipca 2019 r.;

n) pismo z Ministerstwa Obrony Republiki Białorusi nr [...] na okoliczność braku możliwości uzyskania dalszych dokumentów potwierdzających pokrewieństwo skarżącego z I. N. z uwagi na opatrzenie tych dokumentów klauzulą ograniczonego dostępu "poufne";

o) pismo z Ministerstwa Obrony Republiki Białorusi nr [...] na okoliczność posiadania przez I. N. (dziadka wnioskodawcy) narodowości polskiej;

p) zaświadczenia z archiwum nr [...] i [...] z dnia [...] maja 2006 r. wraz z tłumaczeniem uwierzytelnionym na język polski;

q) zdjęcie nagrobka ze wsi T. wspólnego pochówku A., I. i F. N.;

3) art. 6 ust. 1 i 2 ustawy o repatriacji w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. poprzez jego błędną wykładnię prowadzącą do uznania, iż organ administracji publicznej jest zobowiązany orzekać na podstawie oryginałów dokumentów źródłowych, a nie na podstawcie dokumentów wydanych współcześnie przez władze kraju pochodzenia, podczas gdy dokumentami potwierdzającymi polskie pochodzenie w związku z treścią art. 6 ust. 2 ustawy o repatriacji mogą być także inne dokumenty niż wymienione w ust. 1 tego przepisu, co oznacza, że organ może orzekać również na postawie dokumentów wydanych współcześnie przez władze kraju pochodzenia;

4) art. 7 k.p.a. w zw. z art. 195 ust. 1 pkt 3 ustawy o cudzoziemcach w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a oraz c p.p.s.a. poprzez ich niezastosowanie i oddalenie przez Sąd I instancji skargi skarżącego, podczas gdy skarżący spełnił wszystkie wymogi warunkujące udzielenie zezwolenia na pobyt stały, przedkładając do akt sprawy dokumenty wykazujące spełnienie relewantnych przesłanek, a organy wbrew ogólnym zasadom postępowania administracyjnego, w tym w szczególności wbrew zasadzie kierowania się interesem społecznym i słusznym interesem strony, wydały decyzje w sprawie z naruszeniem słusznego interesu skarżącego;

5) art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a., 107 § 3 k.p.a. oraz art. 80 k.p.a. w zw. z art. 195 ust. 1 pkt 3 ustawy o cudzoziemcach oraz art. 5 ustawy o repatriacji w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a oraz c p.p.s.a. poprzez oddalenie przez Sąd I instancji skargi skarżącego pomimo niewyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego przy załatwieniu sprawy przez organy oraz pomimo braku wyjaśnienia stanu faktycznego polegającego na pominięciu faktu, iż w sprawie zostały złożone dokumenty warunkujące wydanie ww. zezwolenia, co doprowadziło do wydania decyzji odmawiającej udzielenia zezwolenia, wobec błędnego uznania, iż nie zostały spełnione przesłanki warunkujące wydanie pozytywnej decyzji, podczas gdy w aktach sprawy znajduje się materiał dowodowy, na podstawie którego organy zobowiązane były do udzielenia skarżącemu zezwolenia na pobyt stały na terytorium Rzeczpospolitej Polski;

6) art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a., 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 5 ust. 1 pkt 2 ustawy o repatriacji w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a oraz c p.p.s.a. poprzez oddalenie przez Sąd I instancji skargi skarżącego pomimo niewyczerpującego zebrania i rozpatrzenia przez organy materiału dowodowego przy załatwieniu sprawy oraz braku wyjaśnienia stanu faktycznego polegającego na nieprzeprowadzeniu dowodu z przesłuchania skarżącego na okoliczność wykazania jego związku z polskością, w szczególności z uwagi na znajomość języka polskiego, kultury polskiej, historii i zwyczajów polskich, co doprowadziło do wydania decyzji odmawiającej udzielenia skarżącemu zezwolenia na pobyt stały, wobec błędnego uznania, iż nie zostały spełnione przesłanki warunkujące wydanie pozytywnej decyzji, podczas gdy organy nie dołożyły najmniejszego starania w celu ustalenia związku skarżącego z polskością, podczas gdy w toku postępowania skarżący wnioskował o przeprowadzenie przesłuchania na tę okoliczność;

7) art. 79a § 1 k.p.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. poprzez oddalenie skargi skarżącego, pomimo niewskazania skarżącemu przez organy przesłanek zależnych od strony, które nie zostały spełnione lub wykazane, co mogło skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z wnioskiem strony oraz w konsekwencji doprowadziło do błędnego uznania, iż skarżący nie spełnia przesłanek do uzyskania wnioskowanego zezwolenia;

8) art. 9 k.p.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. poprzez oddalenie skargi przez Sąd I instancji, pomimo niepoinformowania skarżącego przez organy o okolicznościach, które mogą wpłynąć negatywnie na rozpoznanie niniejszej sprawy, co spowodowało, iż skarżący nie miał świadomości, iż zdaniem organów istnieją okoliczności, które przemawiają za wydaniem decyzji negatywnej.

Z uwagi na powyższe zarzuty w skardze kasacyjnej wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania na rzecz skarżącego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Dodatkowo na podstawie art. 193 p.p.s.a. w zw. z art. 106 § 3 p.p.s.a. w skardze kasacyjnej wniesiono o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z załączonego do niniejszej skargi aktu urodzenia skarżącego wydanego w dniu [...] stycznia 2021 r. przez polski urząd stanu cywilnego na podstawie aktu sporządzonego na Białorusi – na okoliczność uznania przez polskie organy za wiarygodne dokumentów wydanych na Białorusi przedłożonych przez skarżącego w toku niniejszego postępowania. Wskazano przy tym, że skarżący nie mógł wcześniej powołać powyższego dowodu z uwagi na fakt, iż dokument ten został wydany po wydaniu wyroku przez Sąd I instancji.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Jak stanowi art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej: p.p.s.a.) Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę jedynie nieważność postępowania. Jeżeli w sprawie nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania wymienione w art. 183 § 2 powołanej ustawy, a taka sytuacja ma miejsce w przedmiotowej sprawie, to Sąd rozpoznający sprawę związany jest granicami kasacji.

Rozpoznając w powyższych granicach wniesioną skargę kasacyjną należało uznać, że zawiera ona częściowo usprawiedliwione podstawy.

Analiza zarzutów skargi kasacyjnej i ich uzasadnienia oraz uzasadnienia zaskarżonego wyroku prowadzi do wniosku, że spór w niniejszej sprawie sprowadza się do oceny, czy zebrany w sprawie materiał dowodowy daje podstawę do uznania – ponad wszelką wątpliwość, że skarżący kasacyjnie jest osobą o polskim pochodzeniu w rozumieniu art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 9 listopada 2000 r. o repatriacji (Dz.U. z 2019 r., poz. 1472; dalej: ustawa o repatriacji) w zw. z art. 195 ust. 2 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach (Dz.U. z 2020 r., poz. 35; dalej: ustawa o cudzoziemcach). Słusznie bowiem organy administracji i Sąd pierwszej instancji wskazały, że w sprawie będą miały zastosowanie przepisy ustawy o cudzoziemcach w brzmieniu obowiązującym po 1 maja 2017 r. (tj. po wejściu w życie noweli tej ustawy z dnia 7 kwietnia 2017 r.), a zatem że skarżący musi wykazać, że co najmniej jedno z jego rodziców lub dziadków albo dwoje pradziadków było narodowości polskiej oraz swój związek z polskością. Oczywiście obie te przesłanki muszą być spełnione łącznie, co oznacza, że niespełnienie choćby jednej z nich uniemożliwia uznanie, że wnioskodawca jest osobą o polskim pochodzeniu. W niniejszej sprawie organy administracji oraz Sąd pierwszej instancji nie badały, czy została spełniona druga z ww. przesłanek, uznając, iż niespełnienie pierwszej z nich zwalnia organ od powyższych ustaleń.

W art. 6 ust. 1 i 2 ustawy o repatriacji ustawodawca wymienił dowody, którymi wnioskodawca może potwierdzać polskie pochodzenie. W orzecznictwie sądów administracyjnych prezentowany jest przy tym jednolity pogląd co do tego, że wskazany katalog nie ma charakteru zamkniętego, o czym świadczy m.in. art. 6 ust. 2 ustawy o repatriacji, który stanowi, że oprócz dokumentów wymienionych w art. 6 ust. 1 dowodami potwierdzającymi polskie pochodzenie mogą być również inne dokumenty, a w szczególności o rehabilitacji osoby deportowanej, zawierające wpis informujący o jej narodowości polskiej lub potwierdzające prześladowanie osoby ze względu na jej polskie pochodzenie. Co więcej, jak przyjmuje się w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, które to stanowisko w pełni podziela Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę, ww. przepis nie wprowadza ograniczeń, które pozwalałyby na przyjęcie założenia, że nie mogą to być dokumenty wydane współcześnie. W wyroku z dnia 22 lutego 2017 r. sygn. akt II OSK 1533/15 (dostępne na: cbois.nsa.gov.pl) Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że "przepis ten nie zawiera ograniczenia, że "inne dokumenty", o których mowa w art. 6 ust. 2 ustawy mają być wydane w czasie zbliżonym do czasu zdarzenia, które dokumentują. (...). Odpisy i wyciągi z aktów stanu cywilnego wydawane współcześnie odnoszą się do aktów stanu cywilnego, które dokumentują zdarzenia z daty ich pierwotnej rejestracji. Oznacza to, że odpisy i wyciągi wydawane na podstawie akt stanu cywilnego, w tym także wyciągi, wypisy i odpisy z Państwowego Rejestru Aktów Stanu Cywilnego (...) powinno być poddane wnikliwej ocenie w postępowaniu administracyjnym, co do tego czy na ich podstawie można ustalić polskie pochodzenia osoby, która ubiega się o to". W tej sytuacji jako uzasadniony należało potraktować zarzut naruszenia art. 6 ust. 1 i 2 ustawy o repatriacji w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit a p.p.s.a., albowiem błędnie organy administracji oraz Sąd pierwszej instancji uznały, że zobowiązane są orzekać jedynie na podstawie dokumentów źródłowych, a nie wydanych współcześnie.

W niniejszej sprawie dowodami, które w ocenie D. N. miały potwierdzać jego polskie pochodzenie, był m.in. akt urodzenia J. N. – ciotki wnioskodawcy, a siostry jego ojca, w którym to akcie widnieje wpis dotyczący polskiego pochodzenia jej rodziców, a dziadków skarżącego (I. N. oraz F. N., córki F.), wyrok Republiki Białorusi dla obwodu [...] miasta M. z dnia [...] lipca 2019 r., którym nakazano sprostowanie w USC Miejskiego Komitetu Wykonawczego aktu urodzenia skarżącego w postaci zmiany narodowości jego ojca N. A., syna I. z "Białorusin" na "Polak" oraz akt urodzenia skarżącego wydany dnia [...] sierpnia 2019 r. Organ uznał i takie stanowisko zaakceptował Sąd pierwszej instancji, że żaden z tych dokumentów (jak i szereg innych przedłożonych przez wnioskodawcę) nie wskazuje jednoznacznie na polskie pochodzenie skarżącego. Argumentacja Sądu pierwszej instancji oraz organów administracji jedynie częściowo zasługuje na uwzględnienie.

I tak, należało zgodzić się z motywami zawartymi w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji co do tego, że skarżący nie wykazał pokrewieństwa łączącego go z J. N. (nie ulega przy tym wątpliwości, że osoba ta posiada polskie pochodzenie jako córka osoby posiadającej takowe). Za prawidłowością takiej oceny przemawia fakt, że nazwisko J. N. i jej rodziców – I. i F. nie jest takie samo jak nazwisko skarżącego i jego ojca – A. "N.". Bez znaczenia przy tym pozostaje, iż nazwiska te są bardzo podobne, a inne dokumenty zgromadzone w aktach sprawy, w szczególności historia rodziny, mogłyby wskazywać, że różnice te wynikają z błędnej pisowni nazwisk cudzoziemców. Dokonując takiej oceny należy jednak mieć na względzie, że kwestia polskiego pochodzenia wnioskodawcy winna zostać udowodniona, a nie tylko uprawdopodobniona. Co za tym idzie, rzeczą wnioskodawcy jest wykazanie pokrewieństwa z osobą, której polskie pochodzenie ma stanowić źródło takiego pochodzenia dla wnioskodawcy. Skoro – co nie jest kwestionowane w niniejszej sprawie – wnioskodawca nie złożył takiego dokumentu (lub innego dowodu), z którego jednoznacznie wynikałoby, że J. N. i A. N. (ojciec skarżącego) są rodzeństwem (dziećmi tego samego ojca), to trafnie organy administracji oraz Sąd pierwszej instancji uznały, że okoliczność ta sama w sobie nie mogła stanowić podstawy do uznania polskiego pochodzenia D. N.

Inaczej natomiast, niż oceniły to organy administracji oraz Sąd pierwszej instancji, należało odnieść się do mocy dowodowej wyroku Sądu dla Rejonu [...] miasta M. z dnia [...] lipca 2019 r. Organy oraz Sąd pierwszej instancji przyjęły, że wyrok taki nie może stanowić potwierdzenia posiadania przez cudzoziemca polskiego pochodzenia, albowiem przedmiot wyroku – sprostowanie narodowości rodzica – wykracza poza zakres spraw cywilnych rozpoznawanych przez polskie sądy powszechne w oparciu o art. 1145 k.p.c. Naczelny Sąd Administracyjny podziela pogląd, że orzeczenie to nie wiąże w Polsce w zakresie ustalenia, że ojciec skarżącego posiadał polskie pochodzenia, co jednak nie oznacza, że wspomniane orzeczenie pozostaje zupełnie bez znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy. Jak bowiem wynika z uzasadnienia tego rozstrzygnięcia (oryginał wraz z tłumaczeniem w aktach administracyjnych), "dowody wnioskodawcy w przedmiocie narodowości jego ojca są potwierdzone dokumentami w aktach sprawy." Sąd ten w uzasadnieniu wskazał, że oświadczenia wnioskodawcy co do wadliwego wpisu znajdują potwierdzenie w treści zaświadczenia nr [...] z [...] maja 2019 r. dotyczącego zameldowania i zamieszkiwania rodziców cudzoziemca, zaświadczenia nr [...] z dnia [...] maja 2006 r. oraz pisma z dnia [...] maja 2006 r. dotyczących wpisów w aktach urodzenia ojca wnioskodawcy oraz jego dziadka. W ten sposób – jak wskazał sąd, ustalono, że w akcie urodzenia cudzoziemca D. N. wadliwie wpisano dane dotyczące narodowości jego ojca, a to uzasadniało wydanie rozstrzygnięcia nakazującego dokonanie w jego akcie urodzenia określonych zmian. W konsekwencji zatem organy administracji winny ocenić ww. dokumenty i jednoznacznie stwierdzić, czy potwierdzają one na gruncie polskich przepisów prawa pochodzenie wnioskodawcy (tak też NSA w wyroku z dnia 17 kwietnia 2019 r., sygn. akt II OSK 3462/18, dostępne na: cbois.nsa.gov.pl). A zatem zarzuty naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1, art. 107 § 3, art. 80 k.p.a. w zw. z art. 195 ust. 1 pkt 3 ustawy o cudzoziemcach, których autor skargi kasacyjnej upatruje w nienależytym wyjaśnieniu okoliczności sprawy, w tym nieuwzględnieniu, a wręcz pominięciu dokumentów warunkujących wydanie zezwolenia na pobyt stały, są w pełni uzasadnione.

Kluczową jednak kwestią w niniejszej sprawie jest fakt, że w aktach sprawy znajduje się odpis urodzenia wnioskodawcy wydany dnia [...] sierpnia 2019 r., w którym wpisano polską narodowość A. N. – ojca cudzoziemca. Wbrew natomiast stanowisku organów administracji oraz Sądu pierwszej instancji nie można odmówić mocy dowodowej temu dokumentowi tylko z tego powodu, iż stanowi on "duplikat" aktu urodzenia. Wprawdzie ustawa o aktach stanu cywilnego nie zawiera definicji duplikatu aktu stanu cywilnego, jednakże nie budzi wątpliwości, że duplikat (np. dokumentu) to drugi egzemplarz, identyczny z pierwszym. W konsekwencji zatem brak jest jakiegokolwiek racjonalnego powodu, dla którego należałoby odmówić mocy dowodowej złożonemu przez cudzoziemca odpisowi aktu urodzenia. Jak zostało wyżej podkreślone bez znaczenia dla takiej oceny pozostaje fakt, że dokument ten został wydany w 2019 r., a zatem wydany współcześnie, a nie pochodzi z okresu zaistnienia zdarzenia, to jest urodzenia wnioskodawcy. Również okoliczność, że odpis tego aktu został wydany przez polskie władze pozostaje bez znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy. Nie można bowiem odmówić słuszności twierdzeniom skarżącego kasacyjnie, że skoro dokument taki został wydany przez polski urząd stanu cywilnego na podstawie aktu sporządzonego na Białorusi i co więcej, że zaznaczono w nim polskie pochodzenie ojca wnioskodawcy, to świadczy to o uznaniu przez polskie organy dokumentów wydanych na Białorusi.

Konkludując, trafne są zarzuty skarżącego kasacyjnie w zakresie, w którym podnosi, iż stan faktyczny co do posiadania przez przodków wnioskodawcy polskiego pochodzenia nie został należy wyjaśniony, a organy administracji błędnie odmówiły szeregu dokumentów mocy dowodowej. Naruszenie przepisów postępowania nakładających na organy administracji obowiązek należytego wyjaśnienia okoliczności sprawy mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

W świetle powyższego Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że istota sprawy została należycie wyjaśniona, co w oparciu o art. 188 p.p.s.a. obligowało Sąd odwoławczy do rozpoznania skargi. Biorąc pod uwagę wskazane kwestie należało uznać, że skarga zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżona decyzja i poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji zostały wydane co najmniej przedwcześnie bez należytego wyjaśnienia okoliczności sprawy. Organy administracji nie oceniły bowiem, naruszając tym samym art. 80 k.p.a., wszystkich dowodów znajdujących się w aktach sprawy. Wadliwie również organy administracji przyznały szczególne znaczenie sytuacji w kraju pochodzenia, a szerzej – w Związku Radzieckim i dopuszczalności wyboru pochodzenia w przypadku rozbieżności pomiędzy narodowością matki i ojca, jak i możliwościom dowodowym w zakresie posiadania wielu dokumentów wskazujących na narodowość ich okazicieli (m.in. paszport wewnętrzny).

Rozpoznając ponownie sprawę organy administracji, będąc związanymi przedstawioną wyżej wykładnią przepisów prawa materialnego oraz oceną co do naruszeń przepisów postępowania, ponownie dokonają oceny zebranego materiału dowodowego, w tym odpisu aktu urodzenia wnioskodawcy oraz w miarę możliwości (to jest przedłożenia ich przez wnioskodawcę) dowodów, w oparciu o które Sąd dla Rejonu [...] miasta M. w wyroku z dnia [...] lipca 2019 r. uznał, że wpisane pierwotnie dane co do białoruskiego pochodzenia ojca wnioskodawcy są niewłaściwe i wymagają sprostowania. Brak takich dokumentów sam sobie nie będzie mógł uzasadniać twierdzenia o nieudokumentowaniu polskiego pochodzenia, o ile wnioskodawca wykaże, że nie ma możliwości, z przyczyn od siebie niezależnych, ich przedłożenia.

W tym stanie rzeczy, działając w oparciu o art. 188, art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c oraz art. 135 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.

Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania sądowego zostało oparte o treść art. 200 i art. 205 oraz art. 203 pkt 1 p.p.s.a.

Skargę kasacyjną rozpoznano na posiedzeniu niejawnym (na podstawie zarządzenia z dnia 10 czerwca 2021 r.) zgodnie z art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r., poz. 374 ze zm.). Zgodnie z tym przepisem (w brzmieniu obowiązującym na datę orzekania w niniejszej sprawie) przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego rozpoznanie sprawy było konieczne z uwagi na charakter sprawy oraz długość trwającego postępowania sądowoadministracyjnego i administracyjnego. Jednocześnie ze względów technicznych nie można przeprowadzić wszystkich rozpraw na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Prawo do publicznej rozprawy (art. 10 i art. 90 § 1 p.p.s.a.) nie ma wszak charakteru absolutnego i może podlegać ograniczeniu, w tym także ze względu na treść art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, w którym jest mowa o ograniczeniach w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw, gdy jest to unormowane w ustawie oraz tylko wtedy, gdy jest to konieczne w demokratycznym państwie m. in. dla ochrony zdrowia. Nie ulega wątpliwości, że celem stosowania konstrukcji przewidzianych przepisami ww. ustawy jest m. in. ochrona życia i zdrowia ludzkiego w związku z zapobieganiem i zwalczaniem zakażenia wirusem COVID-19. Ograniczenia związane z epidemią są nadal, w większym lub mniejszym zakresie, utrzymywane. Przeprowadzenie w tych okolicznościach rozprawy, o co pełnomocnik skarżącego kasacyjnie wnosił w piśmie z 23 czerwca 2021 r., zwiększyłoby zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących. W tej szczególnej sytuacji rozpoznanie skargi kasacyjnej na posiedzeniu niejawnym było w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego rozsądnym kompromisem pomiędzy prawem stron do jawnego rozpoznania sprawy a prawem do jej rozpoznania bez nieuzasadnionej zwłoki. Nadmienić należy, że strony niniejszego postępowania zostały poinformowane o skierowaniu sprawy na posiedzenie niejawne w opisanym wyżej trybie oraz o możliwości przedstawienia swego stanowiska w sprawie w wyznaczonym terminie, z którego to prawa finalnie nie skorzystały.