Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt III SA/Wr 148/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2018-05-24 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: *Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: journal: Dz.U.UE.L 1995 nr 312 poz 1  art. 4 ust. 3
law: Rozporządzenie Rady (WE, EURATOM) NR 2988/95 z dnia 18 grudnia 1995 r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot  Europejskich.
journal: Dz.U.UE.L 2013 nr 347 poz 549  art. 60
law: Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013z dnia 17 grudnia 2013 w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej,  zarządzania nią i monitorowania jej oraz uchylające rozporządzenia Rady (EWG) nr 352/78, (WE) nr 165/94, (WE) nr 2799/98, (WE) nr  814/2000, (WE) nr 1290/2005 i (WE) nr 485/2008(1)
article: par. 2 ust. 1
journal: Dz.U. 2015 poz 370
law: Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2015 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy  finansowej w ramach działania "Rolnictwo ekologiczne" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020. (Dz. U. poz. 370  z późn. zm.).

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Borońska, Magdalena Jankowska – Szostak (sprawozdawca), Sędzia WSA Tomasz Świetlikowski, Protokolant referent Aneta Szmyt, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 24 maja 2018 r. sprawy ze skargi J. J. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa we W. z dnia [...] stycznia 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej na rok 2016 I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. zasądza od Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa we W. na rzecz skarżącego kwotę 697 (sześćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi J. J. (dalej: skarżący, strona skarżąca) jest decyzja Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa we W. (dalej: Dyrektor OR ARiMR, Dyrektor Agencji, organ odwoławczy) z dnia [...] stycznia 2018 r., o nr podanym w sentencji wyroku, odmawiająca przyznania skarżącemu płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej PROW 2014-2020 na rok 2016.

W dniu [...] czerwca 2016 r. do BP ARiMR we W. wpłynął wniosek strony o przyznanie płatności obszarowej, płatności za zazielenienie, płatności dodatkowej oraz płatności dla młodych rolników. W przedmiotowym wniosku J. J. ubiegał się również o płatność ONW, płatność rolno-środowiskowo-klimatyczną (PROW 2014-2020) oraz płatność ekologiczną (PROW 2014-2020).

W toku postępowania administracyjnego, pismem z dnia [...] czerwca 2017 r., kierownik BP ARiMR we W. wezwał stronę do złożenia wyjaśnień odnośnie rzeczywistego użytkowania zadeklarowanych we wniosku gruntów do płatności oraz przedstawienia dowodów w tym zakresie, w związku z koniecznością ustalenia, czy nie zachodzą pozory prowadzenia działalności rolniczej na zadeklarowanych gruntach. W odpowiedzi na wezwanie, pismem z dnia [...] lipca 2017 r., strona skarżąca wyraziła brak zrozumienia odnośnie skierowanego do niej wezwania, argumentując, że w 2016 r. była ona faktycznym posiadaczem i użytkownikiem wszystkich zadeklarowanych we wniosku gruntów do płatności.

Ponadto [...] lipca 2017 r. do organu I instancji wpłynęło pismo strony, w którym wyjaśniono, że wnioskodawca J. J. nie dysponuje własnym sprzętem

i wszystkie zabiegi agrotechniczne wykonywane są przez osoby i firmy świadczące takie usługi przy użyciu ich sprzętu. Strona podkreśliła, że osobiście decyduje

o wszystkich zabiegach oraz charakterze i rodzaju upraw. Strona wyjaśniła ponadto, że wszystkie zadeklarowane przez nią grunty są dzierżawione na podstawie ustnych umów i 2016 r. był on faktycznym i rzeczywistym użytkownikiem tych gruntów. Na tę okoliczność strona przedstawiła: umowę na świadczenie usług agrotechnicznych na działkach nr [...],[...],[...],[...],[...] oraz [...] zawartą w dniu [...] września 2016 r. pomiędzy D. K. (usługodawcą) a J. J. (producentem); oświadczenia osób potwierdzających wykonanie na zlecenie strony zabiegów agrotechnicznych na działkach [...] (obręb O.), [...] (obręb B.), [...] (obręb N.), [...] (obręb K.) oraz [...] (obręb S.); wykaz działań agrotechnicznych na zadeklarowanych we wniosku działkach ewidencyjnych; faktury VAT za zakup lnu siewnego, pszenicy, ostropestu plamistego oraz za wykonanie usługi rolniczej; umowę z dnia [...] kwietnia 2016 r. pomiędzy "A" H. A. K. (usługodawca) a J. J. (producentem) na przeprowadzenie kompleksowej usługi uprawy ostropestu plamistego na działce nr [...].

Pismem z dnia [...] sierpnia 2017 r. organ I instancji wezwał stronę do dostarczenia informacji odnośnie zawartych ustnych umów dzierżawy gruntów poprzez wskazanie właścicieli tych gruntów. Organ poinformował jednocześnie stronę, że dostarczone dotychczas oświadczenia nie mają wartości dowodowej, albowiem nieczytelny podpis na anonimowym oświadczeniu uniemożliwia weryfikację jego treści. Organ wskazał również na szereg innych wad tych oświadczeń. Strona została ponadto wezwana do dostarczenia faktur za nasiona pszenicy, kukurydzy, ostropestu, nawozów i środków ochrony roślin stosowanych przy uprawie pszenicy i kukurydzy oraz dostarczenia informacji jakie zabiegi agrotechniczne i w jakich terminach były wykonywane przy uprawie ostropestu plamistego.

W piśmie z dnia [...] sierpnia 2017 r. strona wyjaśniła, że wszystkie umowy zawierane były od marca do maja 2016 r. Działki położone w obrębie S. P. i I. dzierżawione są od Nadleśnictwa S. P. Działka położona w obrębie K. dzierżawiona była od Nadleśnictwa L. Działki położone w obrębie N. i B. wydzierżawione są od A. J. Działka położona w obrębie O. dzierżawiona jest od T. K. Działka w obrębie S. dzierżawiona jest od M. K. Działka położona w O. dzierżawiona jest od E. Ł., natomiast działka położona w obrębie B. dzierżawiona jest od S. M. W piśmie tym strona wyjaśniła ponadto inne aspekty działalności rolniczej podejmowanej przez niego przy współpracy z innymi podmiotami na dzierżawionych gruntach, raz jeszcze podkreślając, że w 2016 r. była ona faktycznym użytkownikiem gruntów zgłoszonych do płatności.

Decyzją z dnia [...] października 2017 r. nr [...] Kierownik BP ARiMr we W. odmówił wnioskodawcy przyznania płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej PROW 2014-2020 na rok 2016 r.

Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie, organ I instancji wskazał, że zgromadzony materiał dowodowy dał podstawy do przyjęcia, że w przedmiotowej sprawie doszło do stworzenia sztucznych warunków do otrzymania płatności bezpośrednich, o czym mowa w art. 4 ust. 3 rozporządzenia Rady (WE, EUROATOM) nr 2988/95 z dnia 18 grudnia 1995 r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich. Organ I instancji przyjął, że w przedmiotowej sprawie miał miejsce sztuczny podział jednego gospodarstwa rolnego pomiędzy A. J. a J. J. Na podstawie analizy akt sprawy Kierownik BP ARiMR uznał, że strona nie posiada żadnych środków produkcji (maszyn i urządzeń) umożliwiających samodzielne prowadzenie działalności rolniczej.

W dniu [...] listopada 2017 r. do BP ARiMR we W. wpłynęło oświadczenie A. J., który wskazał, że zarzut stworzenia z J. J. sztucznych warunków uzyskania płatności w stosunku do działek znajdujących się w zarządzie Nadleśnictwa S. P. oraz Nadleśnictwa L. jest niezasadny. Oświadczył, że to on wydzierżawił te grunty oraz początkowo zamierzał je użytkować w 2016r. Ze względu jednak na trudności finansowe, spowodowane brakiem dopłat za lata 2015-2016, nie mógł on jednak pokryć kosztów zabiegów agrotechnicznych oraz opłaty za wydzierżawienie gruntów. Wtedy też zaproponował swojemu szwagrowi –J. J. - poddzierżawę te grunty, który zaczął je w dobrej wierze uprawiać.

Od decyzji organu I instancji strona złożyła odwołanie do Dyrektora OR ARiMR we W. W uzasadnieniu odwołania skarżący podniósł, że posądzenie go o stworzenie sztucznych warunków przyznania pomocy nie zostało przez organ udowodnione. Strona wskazała, że rolnik nie jest zobligowany do wykonywania wszystkich prac polowych osobiście. Ponadto nie jest wymagana pisemna umowa dzierżawy, czy też inne potwierdzenie władania ziemią. Żaden z przeprowadzonych w toku postępowania administracyjnego dowodów nie świadczy również, zdaniem skarżącego, o tym, że nie prowadzi on gospodarstwa rolnego. Natomiast fakt jego prowadzenia został potwierdzony przez stronę innymi zaoferowanymi organowi dowodami – umowami, czy też pisemnymi oświadczeniami.

Decyzją z dnia [...] stycznia 2018 r. Dyrektor OR ARiMR we W. utrzymał zaskarżoną decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR we W. w mocy.

W uzasadnieniu organ odwoławczy wyjaśnił że materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji o odmowie przyznania stronie płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej PROW 2014-2020 za rok 2016 stanowi zasadniczo art. 60 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 z 17 grudnia 2013 r. w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej, zarządzania nią i monitorowania jej oraz uchylające rozporządz9enia Rady (EWG) nr 352/78, (WE) nr 165/94, (WE) nr 2799/98, (WE) nr 814/2000, (WE) nr 1290/2005 i (WE) nr 485/2008, który stanowi, że bez uszczerbku dla przepisów szczególnych, osobom fizycznym ani prawnym nie przyznaje się jakichkolwiek korzyści wynikających z sektorowego prawodawstwa rolnego, jeżeli stwierdzono, że warunki wymagane do uzyskania takich korzyści zostały sztucznie stworzone, w sprzeczności z celami takiego prawodawstwa. Organ odwoławczy wskazał również na analogiczne klauzule dotyczące praktyk obchodzenia prawa ujęte zostały w art. 4 ust. 3 rozporządzenia Rady (WE) nr 2988/2005 z dnia 18 grudnia 1995 r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich.

Organ odwoławczy podzielił zapatrywanie Kierownika Biura Powiatowego ARiMR we W., który uznał, że w przedmiotowej sprawie doszło do stworzenia sztucznych warunków do uzyskania pomocy finansowej wypłacanej przez Agencję. Dyrektor OR ARiMR wskazał przy tym, że dokonane przez stronę obejście miało miejsce zarówno w zakresie istnienia elementów obiektywnych, jak i subiektywnych. Organ I instancji w tym kierunku zebrał kompletny materiał dowodowy i na jego podstawie poczynił prawidłowe ustalenia faktyczne.

Dyrektor OR ARiRM podkreślił, że skarżący nie posiada żadnych gruntów,

a wszystkie działki zgłoszone do płatności zostały wydzierżawione na podstawie ustnych umów. Organ wskazał, że wnioskodawca ukończył 18 lat i stał się pełnoletni dopiero [...] maja 2016 r., zaś status producenta rolnego uzyskał [...] maja 2016 r.

Z wyjaśnień strony wynika zatem, że w okresie od marca do maja 2016 r., deklarowane ustne umowy dzierżawy, zawarte zostały z osobą niepełnoletnią, niebędącą jednocześnie producentem rolnym.

Organ II instancji za wątpliwy uznał również, podzielając w tym zakresie ustalenia Kierownika BP ARiMR, fakt zawarcia przez stronę ustnych umów

z jednostkami organizacyjnymi zarządzającymi mieniem Skarbu Państwa. Z informacji uzyskanych od Nadleśnictwa L. wynikało bowiem, że dzierżawcami działki nr [...] (obręb K.), na mocy umowy z dnia [...] grudnia 2014 r., są Z. K. oraz A. J. Co istotne dzierżawcy nie byli uprawnieniu do przelania uprawnień wynikających z umowy dzierżawy na inne osoby. Podobnie rzecz się miała z gruntami położonymi w obrębie S. P. oraz obrębie I. Dzierżawcą tych nieruchomości, na dzień [...] maja 2016 r. pozostawał A. J., a z treści umowy wynikało, że nie miał on uprawnień, aby poddzierżawić grunty osobie trzeciej. Tym samym strona, wbrew złożonemu oświadczeniu, nie mogła wydzierżawić ww. gruntów.

Organ II instancji zwrócił przy tym uwagę na fakt, że A. J. jest spowinowacony z wnioskodawcą J. J., a także od 2004 r. samodzielnie składa wnioski o przyznanie pomocy oraz otrzymuje od Agencji płatności. Organ podał przy tym, że zgodnie z obowiązującymi regulacjami dla uzyskania płatności nie wystarczy być posiadaczem nieruchomości, w jej cywilistycznym ujęciu, lecz konieczne jest również ich rolnicze użytkowanie.

W zakresie działki nr [...], dzierżawionej według twierdzeń skarżącego od T. K., Dyrektor OR ARiMR wskazał, że dołączone do akt sprawy oświadczenie o przeprowadzeniu na jego rzecz zabiegów agrotechnicznych pozbawione było wartości dowodowej. Było ono pozbawione daty wystawienia oraz innych danych pozwalających na zidentyfikowanie składającego oświadczenie. Podobne cechy posiadało oświadczenie o przeprowadzeniu zabiegów agrotechnicznych na działce nr [...], dzierżawionej według skarżącego od M. K. na podstawie ustnej umowy. Ponadto z informacji w nim zawartych wynikało, że cześć prac została wykonana w listopadzie 2015 r. tj. jeszcze przed rzekomym zawarciem ustnej umowy dzierżawy. Skarżący nie mógł zatem zlecić przeprowadzenia na jej terenie prac, skoro nie był on użytkownikiem gruntu. Dodatkowo strona nie była wówczas ani osobą pełnoletnią, ani producentem rolnym. Jednocześnie dane zawarte w przedłożonej przez stronę fakturze VAT nr [...] na sprzedaż pszenicy z działki w S. budziły wątpliwości. Wynika z nich bowiem, że skarżący z hektara uzyskał plon pszenicy w wysokości poniżej 2 t/ha, co czyniłoby uprawę zupełnie nieopłacalną oraz sprzeczną z efektywnymi zasadami prowadzenia działalności rolniczej. Wątpliwości Dyrektora Or ARiMR budziło również to, że powyższa faktura została wystawiona przez skarżącego, sporządzona została za pomocą oprogramowania należącego do odbiorcy tej faktury.

Odnosząc się do działki nr [...] położonej w obrębie B., a dzierżawionej według oświadczenia od S. M., organ II instancji wskazał, że przedstawione przez stronę dokumenty (umowa kompleksowej uprawy ostropestu plamistego oraz rejestr działalności ekologicznej) nie świadczą o wykonaniu wszystkich istotnych zabiegów agrotechnicznych, takich jak orki i zabiegów uprawy przedsiewnej. Ponadto według organu koszty kompleksowej uprawy ostropestu plamistego wskazane w umowie były znacząco zawyżone. Wątpliwości organu budziły również inne okoliczności towarzyszące wystawieniu faktur za sprzedaż plonów uzyskanych z plantacji ostropestu plamistego. Istotnym było również to, że strona nie zna adresu zamieszkania ww. wydzierżawiającego, co poddaje w wątpliwość jej twierdzenia.

W konsekwencji Dyrektor OR ARiMR uznał, że wskazane powyżej dokumenty, przedstawione przez stronę, dotyczyły czynności pozornych, których jedynym celem było uprawdopodobnienie prowadzenia działalności rolniczej przez J. J. oraz umożliwienie pobrania przez niego nienależnych płatności do gruntów.

Odnośnie pozostałych działek organ II instancji wskazał, że wchodzą one w skład gospodarstwa A. J. na podstawie umów dzierżawy zawartych z Nadleśnictwem L. oraz Nadleśnictwem S. P., które, jak już wspomniano powyżej, nie mogły zostać oddane w poddzierżawę. Co więcej, organ II instancji podkreślił, że strona, składając wniosek o przyznanie płatności do ww. działek, zabiegał o środki, które nie przysługiwałby A. J., gdyby on sam ubiegał się o przyznanie płatności do tych gruntów, ze względu na przekroczenie limitu powierzchniowego w zakresie ubiegania się o płatność dodatkową, braku spełnienia warunków przyznania płatności dla młodego rolnika oraz braku możliwości uzyskania do tych gruntów płatności rolnośrodowiskowej w ramach PROW 2007-2013, jak również płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej w ramach PROW 2014-2020.

Organ odwoławczy nie uznał także za wiarygodne twierdzeń A. J., który wyjaśnił, że nie zadeklarował do płatności działek dzierżawionych od Nadleśnictw, bowiem nie posiadał środków finansowych na zlecenie prac agrotechnicznych na tych działkach z uwagi na trudności finansowe spowodowane brakiem dopłat za lata 2015-2016 r. Z tego też względu zmuszony był oddać ww. grunty w poddzierżawę swojemu szwagrowi – J. J. Odnosząc się do tej kwestii, Dyrektor OR ARiMR wskazał jednak, że płatności, zarówno obszarowe, ONW jak i rolnośrodowiskowe za 2015 r., są wypłacane do czerwca 2016 r., natomiast za 2016 r. do czerwca 2017 r., a wobec tego rzekome oddanie gruntu w poddzierżawę nastąpiło przed ostateczną datą na wypłatę tych środków. W opinii organu odwoławczego, przedstawione przez stronę dowody, miały na celu pozorowanie prowadzenia działalności rolniczej, podczas gdy w rzeczywistości intencją wnioskodawcy J. J. było uzyskanie zawyżonej płatności do gruntów rolnych, co do których A. J. otrzymałby jedynie płatność JPO.

W kontekście powyższego organ odwoławczy stwierdził, że skarżący wspólnie z A. J. stworzyli sztuczne warunki do uzyskania pomocy, polegające na próbie uzyskania nienależnych płatności do działek znajdujących się

w zarządzie Nadleśnictwa S. P. oraz Nadleśnictwa L.

W skardze na powyższą decyzję Dyrektora ARiMR skarżący wniósł o jej uchylenie w całości oraz o zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania. Zaskarżonej decyzji strona zarzuciła naruszenie:

1. art. 7, art. 8 § 1 oraz art. 80 KPA, jak również art. 3 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego – poprzez przyjęcia za udowodnionego zarzutu stworzenia przez skarżącego do spółki z inną osobą fizyczną wskazaną przez organ sztucznych warunków do uzyskania zawyżonego wsparcia pomimo ewidentnego braku podstaw faktycznych pozwalających uznać tego rodzaju twierdzenie za udowodnione, nie zaś pozostające jedynie w sferze podejrzeń organu;

2. art. 80 KPA poprzez niewłaściwe ustalenie stanu faktycznego sprawy w zakresie w jakim organ zakwestionował fakt faktycznego użytkowania przez skarżącego działek ewidencyjnych nr [...] w obrębie N., [...] w obrębie B., [...] w obrębie O., [...] w obrębie S., [...] w obrębie B. oraz [...] w obrębie O.;

3. art. 11 oraz art. 107 § 3 KPA poprzez brak przedstawienia niebudzącego wątpliwości uzasadnienia decyzji w zakresie wskazanym w pkt. 2.

Skarżący zarzucił również naruszenie norm prawa materialnego, a to art. 60 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej, zarządzania nią i monitorowania jej oraz uchylające rozporządzenia Rady (EWG) nr 352/78, (WE) nr 165/94, (WE) nr 2799/98, (WE) nr 814/2000, (WE) nr 1290/2005 i (WE) nr 485/2008 oraz art. 4 ust. 3 rozporządzenia Rady (WE) nr 2988/2005 z dnia 18 grudnia 1995 r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich poprzez nieuzasadnione zastosowanie ww. norm w charakterze podstawy prawnej rozstrzygnięcia, w sytuacji, w której:

- organ wbrew swoim zapewnieniom nie dowiódł łącznego wystąpienia określonych w hipotezie obu ww. norm znamion zdefiniowanego w nich deliktu administracyjnego;

- okoliczności faktyczne, które organ ustalił jako mające jego zdaniem miejsce w sprawie, a mianowicie sugerowany przez organ brak faktycznego użytkowania przez skarżącego działek zgłoszonych przez niego do płatności, nie odpowiadają w ogóle przesłankom zastosowania ww. norm, lecz – w przypadku, gdyby rzeczywiści miały miejsce – stanowią obligatoryjnie podstawę zastosowania innej norm prawa materialnego tj. art. 7 ust. 1 pkt 2 a contrario ustawy z dnia 5 lutego 2015 r. o płatnościach.

W uzasadnieniu skargi strona wskazała po pierwsze, iż Dyrektor D. Oddziału Regionalnego ARiMR błędnie uznał, że prawdziwym użytkownikiem działek miał być A. J., będący szwagrem skarżącego, który przy pomocy J. J., w sposób sztuczny, wykreować miał pozorne stosunki umożliwiające mu uzyskanie zawyżonej kwoty płatności, szczegółowo wyliczonej przez organ w treści decyzji. Ponadto w stosunku do działek [...] w obrębie N., [...] w obrębie B., [...] w obrębie O., [...] w obrębie S., [...] w obrębie B. oraz [...] w obrębie O., dzierżawionych odpowiednio od A. J., E. Ł., M. K., Sz. M. oraz T. K., organ zakwestionował przedłożenie przez skarżącego dowody, mające potwierdzić fakt użytkowania przez skarżącego omawianych działek, we właściwym rozumieniu, obejmującym osobiste podejmowanie decyzji o sposobie wykorzystania gruntów, ponoszenie nakładów oraz czerpanie ewentualnych dochodów. W kontekście powyższego skarżący podniósł, że podstawowym warunkiem przedmiotowym uzyskania płatności jest fakt posiadania zgłoszonych gruntów rolnych, przez co rozumie się na użytek postępowania, fakt ich rzeczywistego użytkowania. Natomiast fakt posiadania ważnego tytułu prawnego do użytkowania działek nie jest warunkiem niezbędnym do uzyskania do nich płatności. Wyjątkiem od tej zasady jest jedynie uregulowanie zawarte w art. 18 ust. 4 ustawy o płatnościach zastrzegające, iż w odniesieniu do działki rolnej wchodzącej w skład Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa płatność bezpośrednia przysługuje rolnikowi, który na dzień [...] maja danego roku, ma do tej działki tytuł prawny. Skarżący zauważył także, że grunty należące do Nadleśnictw nie wchodzą do ww. Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa. W przypadku spełnienia kryterium faktycznego zarządu zadeklarowanymi działkami uprawniony do uzyskania płatności jest także użytkownik bezumowny. Skarżący sądził, że posiada on tytuł prawny do korzystania z omawianych terenów, mylnie przyjmując, że dzierżawca tych terenów skutecznie udzielił mu ustanej poddzierżawy, działając w tym zakresie za zgodą właściciela. Pomimo tego, że działał on w błędzie, w swoim przeświadczeniu działał tak jak dzierżawca, co jest przesłanką pojęcia posiadania w rozumieniu prawa cywilnego. Ponadto okoliczności w jakich doszło do udostępnienia skarżącemu omawianych działek przez A. J. zostały czytelnie wyjaśnione w pisemnym oświadczeniu skierowanym przez tego ostatniego do organu I instancji. Przeszkodą w faktycznym użytkowaniu działki począwszy od wskazanej przez skarżącego daty, tj. marca 2015 r. miał być również fakt, że skarżący dopiero [...] maja 2016 r. ukończył lat osiemnaście, a więc w dacie objęcia działek w użytkowanie nie był jeszcze osobą pełnoletnią, a [...] maja 2018 r. uzyskał w drodze decyzji administracyjnej numer w ewidencji producentów rolnych. Skarżący wskazał przede wszystkim, że warunek uzyskania numeru producenta w EPR jest warunkiem koniecznym ubiegania się o przyznanie płatności, przy czym musi on być spełniony najpóźniej w dniu złożenia przez stronę wniosku o przyznanie płatności. Natomiast ani posiadanie w sensie cywilnoprawny, ani rzeczywiste, rolnicze użytkowanie rolnych, nie są w żaden sposób powiązane z faktem uprzedniego uzyskania przez dany podmiot numeru producenta w EPR. Ponadto zdaniem skarżącego brak pełnoletności również nie jest okolicznością wyłączającą możliwość faktycznego użytkowania gruntów rolnych. Najważniejszą jednak przyczyną prowadzącą organ do konkluzji, że skarżący omawianych działek należących do Nadleśnictwa S. P. oraz Nadleśnictwa L. nie użytkował w 2016 r., było przyjęcia przez organ, że rzeczywistym ich użytkownikiem był A. J. Organ nie przedstawił jednak żadnego konkretnego dowodu, który miałby świadczyć o tym, że ww. rolnik miał wykonywać w stosunku do tych gruntów jakiekolwiek czynności. Teza to została oparta jedynie na spostrzeżeniach dotyczących stosunków ekonomicznych A. J. Organ przyjął, że A. J. posiadał potencjalny interes ekonomiczny w tym, aby ustanowić skarżącego pozornym użytkownikiem gruntów. Skarżący podniósł w tym kontekście, że w polskim systemie prawa administracyjnego nie istnieje domniemanie celowego tworzenia przez obywateli w sposób sztuczny warunków do uzyskania nienależnych płatności. Organ takie twierdzenia powinien udowodnić, nie zaś poprzestać na domysłach, co uczynił w przedmiotowej sprawie. Skarżący argumentował, że Dyrektor OR ARiMR nie przedstawił również żadnych dowodów pozwalających domniemywać, że środki finansowe, o które ubiegał się wnioskodawca, trafiłby do rąk A. J.

Skarżący nie zgodził się również z wnioskami organu, który uznał, że przedstawione przez stronę dowody świadczą o pozorach użytkowania rolniczego innych, wskazanych w decyzji, działek. Rozstrzygając wątpliwości pojawiające się w przeprowadzonych dowodach, organ rozstrzygał z góry przyjmując domniemanie, że wyjaśnienia przedłożone przez skarżącego są niezgodne z prawdą. W celu zweryfikowania, czy deklarowana uprawa była w rzeczywistości prowadzona na zgłoszonych działkach, ARiMR powinna przeprowadzić wizytację terenową przez akredytowanych inspektorów. Ponadto – odnosząc się do wytkniętych przez organ nieprawidłowości przy wystawianych fakturach VAT – skarżący podał, że zgodnie z ustawą o podatku od towarów i usług w transakcji zakupu płodów rolnych od rolnika ryczałtowego, do wystawienia faktury zobowiązany jest nabywca. W dalszej kolejności skarżący podał, że do ważności umowy dzierżawy nie jest konieczne, aby została ona zawarta w miejscu zamieszkania wydzierżawiającego, z tego też względu dzierżawca nie musi znać miejsca jego zamieszkania. Ponadto skarżący – zwracając uwagę na nieścisłości w zakresie wydzierżawienia działki nr [...] – wskazał, że oczywiście, nie podjął on decyzji o rodzaju uprawy prowadzonej w 2016 r., gdyż wydzierżawił on ten grunt, który był już obsiany pszenicą ozimą, co jednocześnie nie wyklucza okoliczności, iż był on faktycznym użytkownikiem tej działki od chwili jej wydzierżawienia. Jednocześnie strona skarżąca nie zgodziła się z argumentacją organu, jakoby nieczytelne podpisy na złożonych do akt sprawy oświadczeniach dyskwalifikują te dokumenty jako wartościowe dowody. Wskazał, że dokładne dane autorów oświadczeń figurują w stosowanych rejestrach organu. Ponadto organ powinien zwrócić stronie uwagę na ten fakt przed wydaniem decyzji i poprosić o sprecyzowanie brakujących danych adresowych, czy wręcz przedłożenie w wyznaczonym terminie czytelnie podpisanych dokumentów.

Odpowiadając na skargę Dyrektor ARiMR wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j.: Dz. U. z 2016 r. poz. 1066 ze zm.) sąd administracyjny kontroluje legalność zaskarżonego rozstrzygnięcia administracyjnego, czyli jego zgodność z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa procesowego i materialnego. Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.: Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Zaskarżona decyzja może być uchylona wówczas, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego albo inne naruszenie prawa procesowego, które mogło mieć wpływ na rozstrzygnięcie (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.).

Rozpatrując sprawę w tak ustalonym zakresie kognicji Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził, że skarga zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa procesowego w stopniu uzasadniającym jej wyeliminowanie z obrotu prawnego.

Materialnoprawną podstawą zaskarżonego rozstrzygnięcia, mocą którego odmówiono stronie skarżącej przyznania płatności rolnej za rok 2013, jest art. 4 ust. 3 rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) Nr 2988/95 z dnia 18 grudnia 1995 r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich (Dz. Urz. UE L 312 z 23 grudnia 1995 r.; dalej też: rozporządzenie Rady (WE, EURATOM) Nr 2988/95) – dalej: rozporządzenie 2988/95, zgodnie z którym działania nakierowane na pozyskanie korzyści w sposób sprzeczny z odpowiednimi celami prawa wspólnotowego mającymi zastosowanie w danym przypadku poprzez sztuczne stwierdzenie warunków w celu uzyskania tej korzyści, prowadzą do nieprzyznania lub wycofania korzyści.

Przepis ten stanowi generalną klauzulę pozwalającą organom administracji publicznej przeciwdziałać obejściu prawa przez podmioty celem uzyskania przez nich korzyści wbrew intencjom ustawodawcy unijnego. Znajduje ona odzwierciedlenie również w treści art. 60 rozporządzenia Parlamentu europejskiego i Rady (UE) nr 1369/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej, zarządzania nią i monitorowania jej oraz uchylające rozporządzenia rady (EWG) nr 352/78, (WE) nr 2799/98, (WE) 814/2000, (WE)12902005 i (WE) nr 485/2008 (Dz.U.UE.L 2013.357.549 ze zm., dalej: rozporządzenie 1306/2013), zgodnie z którym bez uszczerbku dla przepisów szczególnych, osobom fizycznym ani prawnym nie przyznaje się jakichkolwiek płatności wynikających z sektorowego prawodawstwa rolnego, jeżeli stwierdzono, że warunki wymagane do uzyskania takich korzyści zostały sztucznie stworzone, w sprzeczności z celami tego prawodawstwa.

Analogiczne klauzule dotyczące praktyk obchodzenia prawa normodawca unijny zawarł w przepisach art. 4 ust. 8 rozporządzenia Komisji (UE) Nr 65/2011 z dnia 27 stycznia 2011 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) Nr 1698/2005 w odniesieniu do wprowadzenia procedur kontroli oraz do zasady wzajemnej zgodności w zakresie środków wsparcia rozwoju obszarów wiejskich (Dz. Urz. UE L 25 z 28.01.2011, str. 8; dalej też: rozporządzenie Komisji (UE) Nr 65/2011) i art. 30 rozporządzenia Rady (WE) Nr 73/2009 ustanawiającego wspólne zasady dla systemów wsparcia bezpośredniego dla rolników w ramach wspólnej polityki rolnej i ustanawiającego określone systemy wsparcia dla rolników, zmieniającego rozporządzenia (WE) nr 1290/2005, (WE) nr 247/2006, (WE) nr 378/2007 oraz uchylającego rozporządzenie (WE) nr 1782/2003 (Dz. Urz. UE L 30 z 31.01.2009 r. str. 16; dalej też: rozporządzenia Rady (WE) Nr 73/2009).

W świetle powyższych regulacji obejście prawa (nadużycie prawa) nie może skutkować ochroną prawną podmiotu, który sztucznie kreuje okoliczności uzasadniające stosowanie danej normy przyznającej określoną korzyść finansową i wiąże się to z sankcją wykluczenia możliwości skorzystania z tego prawa przez ten podmiot, o czym orzekł Trybunał Sprawiedliwości UE w wyroku C-94/05 Emsland-Stärke GmbH przeciwko Landwirtschaftskammer Hannover (pkt 52-53).

Problematyka obchodzenia prawa była przedmiotem szerszych rozważań Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej na tle wskazanych powyżej przepisów. W motywach wyroku w sprawie C-434/12 z dnia 12 września 2013 r. Trybunał dokonując wykładni stwierdził, że przepis art. 4 ust. 8 rozporządzenia Komisji (UE) Nr 65/2011, "należy interpretować w ten sposób, że przesłanki stosowania tego przepisu wymagają istnienia elementu obiektywnego i elementu subiektywnego. W ramach pierwszego z tych elementów do sądu odsyłającego należy rozważenie obiektywnych okoliczności danego przypadku pozwalających na stwierdzenie, że nie może zostać osiągnięty cel zamierzony przez system wsparcia Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW). W ramach drugiego elementu do sądu odsyłającego należy rozważenie obiektywnych dowodów pozwalających na stwierdzenie, że poprzez sztuczne stworzenie warunków wymaganych do otrzymania płatności z sytemu wsparcia EFRROW ubiegający się o taką płatność zamierzał wyłącznie uzyskać korzyść sprzeczną z celami tego systemu. W tym względzie sąd odsyłający może oprzeć się nie tylko na elementach takich jak więź prawna, ekonomiczna lub personalna pomiędzy osobami zaangażowanymi w podobne projekty inwestycyjne, lecz także na wskazówkach świadczących o istnieniu zamierzonej koordynacji pomiędzy tymi osobami. Artykuł 4 ust. 8 rozporządzenia nr 65/2011 należy interpretować w ten sposób, iż stoi on na przeszkodzie temu, by wniosek o płatność z systemu wsparcia Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) został oddalony jedynie na tej podstawie, że projekt inwestycyjny, ubiegający się o skorzystanie z pomocy w ramach tego systemu, nie wykazuje niezależności funkcjonalnej lub że istnieje więź prawna między ubiegającymi się o taką pomoc, jednak przy braku uwzględnienia innych elementów obiektywnych rozpatrywanego przypadku."

Istotne jest więc przy stosowaniu generalnej klauzuli obejścia prawa - bez względu na to, na której (wynikającej ze wskazanych wyżej aktów prawa unijnego) normie ona się opiera w danym przypadku – rozważenie elementów obiektywnych i subiektywnych. Element obiektywny sprowadza się do rozważenia, czy mimo formalnego przestrzegania wymogów stawianych przez regulacje europejskie, cel tych rozwiązań prawnych nie został osiągnięty, natomiast subiektywny element wymaga zbadania, czy wystąpił zamiar skorzystania z unormowań europejskich poprzez sztuczne wykreowanie przesłanek do skorzystania z nich.

W świetle wskazanych przepisów i przedstawionego wyżej stanowiska TSUE, pozbawienie danego podmiotu płatności jest możliwe w przypadku ustalenia przez organ zaistnienia: stwierdzenia sztucznego stworzenia warunków wymaganych do otrzymania płatności; wykazania celu w postaci osiągnięcia korzyści wynikających z uregulowań, w postaci woli uzyskania takich korzyści; wykazanie sprzeczności tych korzyści z celami systemu wsparcia (por. wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 21 września 2016 r. sygn. akt III SA/Wr 1324/15). Przy ocenie kwestii "sztucznego stworzenia warunków" nie można ograniczać się do działań samego wnioskodawcy (por. wyrok NSA z dnia 14 listopada 2014 r. II GSK 2576/14 ). Konieczne pozostaje zatem badanie m.in. takich elementów jak więź prawna, ekonomiczna czy personalna pomiędzy osobami zaangażowanymi w podobne projekty oraz ocena okoliczności świadczących o istnieniu zamierzonej koordynacji pomiędzy tymi osobami. W przeciwnym razie niemożliwe byłoby uwzględnienie całości okoliczności sprawy dla oceny obiektywnego i subiektywnego aspektu uznania stworzenia sztucznych warunków dla otrzymania płatności. Przez sztuczne stworzenie warunków wymaganych do otrzymania płatności należy rozumieć sztuczne wykreowanie określonych elementów stanów faktycznych, czy też manipulowanie nimi tak, aby odpowiadały one nie przepisowi prawnemu, który miałby w "normalnym" układzie rzeczy zastosowanie, ale przepisowi dla autora tej kreacji (manipulacji) korzystniejszemu (por. M. Godlewska, Pojęcie nadużycia prawa w prawie UE (cz. I), "Europejski Przegląd Sądowy" 2011, nr 6(69), s. 25-26). Takie sztuczne stworzenie warunków może polegać na multiplikacji podmiotów tj. na utworzeniu wielu podmiotów powiązanych, które w kolejnych latach przenoszą między sobą posiadanie gruntów w taki sposób, by uzyskać płatności większe, aniżeli te, które przysługiwałyby, gdyby takich działań nie przeprowadzono. Może ono przyjąć również postać sztucznego podziału gospodarstwa pomiędzy powiązanymi ze sobą osobami, gdy jedna lub kilka z nich zachowuje pozory prowadzenia samodzielnej działalności rolniczej w wykorzystaniem gruntów formalnie jej przekazanych, umożliwiając tym samym pozyskanie do tych gruntów płatności większych, niż gdyby pozostawały one we władaniu podmiotu dokonującego takiego sztucznego podziału i umożliwiając mu w ten sposób czerpanie korzyści sprzecznie z celami wsparcia w ramach danego systemu.

W rozpoznawanej sprawie na taką właśnie sytuację powołał się organ, odmawiając skarżącemu przyznania wnioskowanych płatności ze względu na obejście prawa poprzez stworzenie sztucznych warunków do otrzymania tychże płatności. W świetle poczynionych na wstępie uwag, warunkiem uznania tego stanowiska za uzasadnione i prawidłowe jest ustalenie w postępowaniu, że wystąpiły wszystkie przesłanki omawianej klauzuli, więc zarówno elementy subiektywne, jak i obiektywne przemawiające za taką właśnie kwalifikacją zachowania wnioskodawcy oraz innych podmiotów, współdziałających z nim przy dokonaniu sztucznego podziału jednego gospodarstwa rolnego. Ustalenia w tym zakresie nie powinny przy tym budzić wątpliwości, a więc muszą być wynikiem wszechstronnego i wyczerpującego postępowania wyjaśniającego, realizującego zasadę prawdy obiektywnej.

Podkreślić w tym miejscu należy, że w przypadku powołania się przez organ na tę swoistą klauzulę nadużycia prawa jako podstawę zastosowania sankcji wykluczającej możliwość skorzystania z dopłaty rolnej, inaczej należy postrzegać rolę tegoż organu w procesie ustalania stanu faktycznego, niż zazwyczaj ma to miejsce w postępowaniach o przyznanie płatności. Regulacje ustaw: o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego oraz ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich, przyjmują zasadę ograniczonej aktywności organu w postępowaniu wyjaśniającym na rzecz przerzucenia na podmiot ubiegający się o płatność obowiązku wykazania, że zostały spełniane warunki do udzielenia wsparcia. W świetle art. 3 ust. 3 in fine ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego oraz art. 21 ust. 3 in fine ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich, organ nie ma więc obowiązku aktywnego poszukiwania dowodów, albowiem to na stronie ciąży obowiązek przedstawiania dowodów oraz udzielania wyjaśnień co do okoliczności sprawy. Wobec zobowiązania strony do przedstawienia wszystkich dowodów niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy, ustawodawca oparł postępowanie dowodowe w znacznym stopniu na dowodach przedstawionych przez stronę, a tym samym, przeniósł ciężar dowodu na osobę, która z faktu wywodzi skutki prawne (por. np. wyrok NSA z 25 października 2011 r., sygn. akt GSK 1075/10; wyrok NSA z 7 marca 2012 r., sygn. akt II GSK 88/11, publ. na stronie: www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Jeżeli jednak organ, dokonując oceny przedstawionego przez stronę materiału dowodowego oraz udzielonych wyjaśnień, kwestionuje wartość dowodową przedłożonych dokumentów i podniesionych twierdzeń lub formułuje własne, odmienne od prezentowanych przez stronę, tezy co do tego, jak rzeczywiście kształtował się stan faktyczny w sprawie (co ma miejsce właśnie w przypadku uznania, że doszło do stworzenia sztucznych warunków w celu uzyskania korzyści sprzecznych z celami, na jakie udzielane jest wsparcie), to na organie spoczywa wówczas obowiązek: 1) wykazania w sposób niewątpliwy w oparciu o posiadany materiał dowodowy, z zachowaniem wymogów stawianych swobodnej ocenie dowodów, że strona nie spełnia warunków do otrzymania płatności lub 2) pozyskania dowodów potwierdzających tezę organu. Odmawiając bowiem na podstawie art. 60 rozporządzenia 1306/2013 przyznania płatności, to organ wywodzi skutki prawne z zarzutu tworzenia sztucznych warunków do otrzymania wsparcia, wobec czego to na nim ciąży obowiązek wykazania tych sztucznych warunków.

Podstawą orzekania musi być niewątpliwy stan faktyczny sprawy. Ustalenia co do stworzenia sztucznych warunków dla pozyskania nieuprawnionych, w świetle celów wsparcia, korzyści, muszą więc w sposób niebudzący żadnych wątpliwości wynikać ze zgromadzonego, a następnie rozpatrzonego przez organy materiału dowodowego, jaki stanowi podstawę rozstrzygnięcia. W przeciwnym wypadku, ustalenia organów należy uznać za niekompletne i niewystarczające do wykazania sztucznego stworzenia przez dany podmiot warunków w celu uzyskania korzyści sprzecznych z celami danego systemu wsparcia (por. wyrok NSA z dnia 01 grudnia 2016 r., o sygn. akt II GSK 3581/16).

W rozpatrywanej sprawie zatem, dla zastosowania sankcji, o jakich mowa w art. 60 rozporządzenia 1306/2013 i art. 4 ust. 3 rozporządzenia 2988/95, wykluczającej prawo do skorzystania z dopłat, organy winny były więc w odniesieniu do wskazanych w zaskarżonej decyzji gruntów, w związku z którymi skarżący ubiegał się o płatności, dokonać ustalenia, czy w każdym przypadku wystąpiły elementy obiektywne i subiektywne, wskazujące na stworzenie sztucznych warunków do otrzymania zwiększonej płatności rolnej.

W przekonaniu Sądu, organy w odniesieniu do nieruchomości będących w zarządzie Nadleśnictwa S. P. oraz Nadleśnictwa L., objętych wnioskiem o płatność, nie dopełniły tego wymogu.

Do niekwestionowanych przez skarżącego okoliczności sprawy, znajdujących potwierdzenie w materiale dowodowym, zaliczyć należy fakt, że żaden z gruntów objętych wnioskiem skarżącego o przyznanie płatności, nie stanowi jego własności. Grunty te były – według jego wyjaśnień – dzierżawione na podstawie ustnych umów zawartych z osobami fizycznymi (E. Ł., M. K., S. M. i T. K.) oraz z A. J., który sam był dzierżawcą gruntów będących w zarządzie nadleśnictw. W sprawie jest bezsporna również okoliczność istnienia powiązań o charakterze osobistym i rodzinnym pomiędzy A. J. oraz skarżącym.

W kontekście tejże więzi organy, zdaniem Sądu, wykazały istnienie subiektywnego elementu nadużycia prawa poprzez stworzenie sztucznych warunków do otrzymania płatności. W zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji pierwszo instancyjnej organy szczegółowo, w odniesieniu do każdego rodzaju płatności, o jakie ubiegał się skarżący, przedstawiły mechanizm pozyskania korzyści na skutek zmniejszenia obszaru gruntów zgłoszonych do płatności przez A. J. i formalnego przekazania części działek do użytkowania skarżącemu, który następnie w swoim imieniu zgłosił je do płatności. W przypadku płatności bezpośrednich taki zabieg pozwolił na obejście limitu przewidzianego w art. 14 ust. 1 ustawy o płatnościach (30 ha) i umożliwił potencjalnie skarżącemu uzyskanie płatności dodatkowej do areału 27 ha, do którego płatności nie otrzymałby A. J., w kwocie [...] zł. Jak przy tym zwróciły uwagę organy, sam A. J. złożył w 2016 r. wniosek o przyznanie płatności obszarowej, płatności za zazielenienie i płatności dodatkowej (oraz zaznaczył, że ubiega się również o płatności ONW i płatność rolnośrodowiskową), deklarując powierzchnię 72,29 ha, a więc przekraczającą ten limit, po czym wniosek wycofał w części, zmniejszając deklarowaną powierzchnię gruntów. W wyniku z kolei ominięcia w ten sam sposób limitu obszarowego, o którym mowa w art. 13 ustawy o płatnościach (50 ha), skarżący mógł się ubiegać o płatność dla młodych rolników w kwocie [...], która nie przysługiwałaby jego szwagrowi A. J., który nie spełnia wymogu wieku dla otrzymania tej płatności. Zgłoszenie części gruntów przez skarżącego do płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej umożliwiało pozyskanie korzyści w wysokości [...] zł, tj. o wartości tej płatności, której, w świetle art. § 3 ust. 3 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 18 marca 2015 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Działanie rolno-środowiskowo-klimatyczne", objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 (Dz.U. z 2015 r. , poz. 415 ze zm.) nie mógłby otrzymać A. J. z uwagi na to, że od 2013 r. realizuje on zobowiązanie rolnośrodowiskowe. Tym samym bezspornie formalne przekazanie przez A. J. części gruntów swojemu szwagrowi stwarzało możliwość ubiegania się dodatkowe płatności w łącznej kwocie [...] zł.

Należy zauważyć, że w świetle treści przywołanego art. 60 rozporządzenia 1306/2013, w przypadku stwierdzenia że stworzono sztuczne warunki do uzyskania pomocy w ramach płatności bezpośrednich oraz płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej, stronie należy odmówić wsparcia z tytułu wszystkich płatności objętych wnioskiem.

Przechodząc do oceny obiektywnych okoliczności świadczących o stworzeniu przez stronę sztucznych warunków dla uzyskania korzyści sprzecznych z celami wsparcia zauważyć należy, że organ I instancji - na podstawie informacji uzyskanych z nadleśnictw – ustalił, że dzierżawcą będących w zarządzie tych nadleśnictw działek był na dzień [...] maja 2016 r. A. J. Zgodnie z treścią umowy dzierżawy, dzierżawca nie mógł przelewać wynikających z tej umowy uprawień na osoby trzecie. W kontekście tego zakazu oraz uwzględniając przedstawiony w decyzji, a przywołany powyżej mechanizm pozyskiwania dodatkowych płatności w razie przekazania części gruntów skarżącemu, powołanie się przez stronę, że poddzierżawiał te grunty od A. J. na podstawie ustnych umów (zawieranych w okresie, gdy skarżący nie był jeszcze pełnoletni), bez zgłoszenia wydzierżawiającemu, mogło stwarzać dodatkowe, uzasadnione wątpliwości co do tego, czy nie były to jedynie ruchy pozorne, których jedynym celem było wykazanie przez skarżącego uprawień do płatności mimo, że faktycznie nie spełniał warunków do ich otrzymania. Tym niemniej podkreślenia wymaga, że stosowanie do treści § 2 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 18 marca 2015 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Działanie rolno-środowiskowo-klimatyczne" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 (Dz.U. z 2015 r., poz. 415 ze zm., dalej: rozporządzenie rolno-środowiskowo-klimatyczne), prawo do płatności uwarunkowane jest nie posiadaniem tytułu prawnego do gruntów ( takie zastrzeżenie zawiera co prawda od [...] marca 2016 r. art. 18 ust. 4 ustawy o płatnościach, jednak tylko w odniesieniu do działek rolnych wchodzących w skład Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa – a w rozpoznawanej sprawie organ nie powołuję się na taką okoliczność), ale zostało uzależnione od tego, czy grunty były w posiadaniu rolnika na dzień [...] maja roku, w którym złożono wiosek o płatności. Spełnienia przez skarżącego tego warunku nie wykluczał natomiast sam brak możliwości zawarcia skutecznej umowy dzierżawy gruntów od A. J. o ile doszło do przeniesienia posiadania i władztwa nad nieruchomością. Słusznie jednak organ podkreślał w zaskarżonej decyzji, że w świetle regulacji rozporządzenia 1307/2013 (art. 4 ust. 1 lit. b i c), samo posiadanie czy władanie gruntami nie jest warunkiem wystarczającym do uzyskania płatności, bowiem konieczne jest ich rolnicze użytkowanie. Zasadnie tym samym organ podjął czynności zmierzające do wyjaśnienia, czy skarżący posiadał obiektywne warunki do prowadzenia na zgłoszonych do płatności działkach działalności rolniczej oraz czy faktycznie wykonywał na nich jakieś zabiegi agrotechniczne. Skarżący jednoznacznie oświadczył, że sam nie posiada żadnego sprzętu umożliwiającego przeprowadzenie koniecznych zabiegów agrotechnicznych oraz gospodarowania na zgłoszonych do płatności gruntach. Powołał się jednocześnie na wykonanie takich czynności przez inne podmioty i na wezwanie organu przedłożył oświadczenia osób fizycznych, które miały je wykonać oraz umowy: z dnia [...] września 2016 r. , zawartą z D. K., o świadczenie na rzecz skarżącego zabiegów agrotechnicznych (koszenie i zebranie siana) na działkach będących w zarządzie Nadleśnictwa S. P. i umowę z dnia [...] kwietnia 2016 r. , zawartą z A. H., reprezentującym firmę "A" z siedzibą we W., o świadczenie na rzecz skarżącego usług kompleksowej uprawy ostropestu plamistego na działce nr [...], położonej w B. Organ zakwestionował wartość dowodową przedłożonych przez skarżącego dokumentów i uznał, że nie potwierdzają one rolniczego użytkowania przez skarżącego gruntów zgłoszonych do płatności.

W przekonaniu Sądu stanowisko organu znajduje umocowanie w zgromadzonym materiale dowodowym w odniesieniu do działek: nr [...] i [...] - położonych w obrębie N. i B., nr [...] - położonej w obrębie O., nr [...] - położonej w obrębie S., nr [...] - położonej w O., nr [...] - położonej w obrębie B. Biorąc pod uwagę, że skarżący, poza podaniem nazwisk osób od których miał na podstawie ustnych umów wydzierżawić te grunty, nie wskazuje - mimo wezwania przez organ - adresów ich zamieszkania, organ nie mógł zweryfikować nawet samego faktu posiadania tych działek przez skarżącego. Z tego już względu brak było podstaw do uznania za dowód prowadzenia przez skarżącego działalności rolniczej na działce nr [...], dzierżawionej według skarżącego od S. M., umowy zawartej z firmą "A" A. H. oraz załączonych faktur. Skoro bowiem skarżący nie jest w stanie wskazać adresu (nawet miejscowości) zamieszania osoby, która rzekomo przekazała mu tę działkę w użytkowanie, to uznanie za niewiarygodną przedłożonej umowy o wykonanie upraw (rozliczanej w drodze kompensaty) nie narusza, zdaniem Sądu, wymogów stawianych swobodnej ocenie dowodów przez organ. Nie poddają się z kolei żadnej kontroli twierdzenia skarżącego o wykonaniu na pozostałych ww. działkach czynności i zabiegów agrotechnicznych przez: A. H. i M. T., zważywszy, że nie podaje on żadnych danych adresowych tych osób, a oświadczenia przedłożone na potwierdzenie wykonania przez nie usług na rzecz skarżącego nie tylko nie zawierają takich danych, ale także daty ich złożenia i czytelnych podpisów, pozwalających zidentyfikować składającego oświadczenie. Organ, w wezwaniu z dnia [...] sierpnia 2017 r. skierowanym do skarżącego wyraźnie wskazał, jakich informacji się domaga w związku z koniecznością weryfikacji faktu rzeczywistego użytkowania przez zgłoszonych do płatności gruntów, wskazując m.in. na dane adresowe wydzierżawiających oraz osób wykonujących na rzecz skarżącego usługi rolnicze na tych gruntach. Już wówczas sygnalizował, że przedłożone oświadczenia nie są dowodem pozwalającym skutecznie zweryfikować okoliczność rolniczego użytkowania gruntów przez skarżącego. Przedłożenie tych informacji było zatem w interesie skarżącego i to na nim spoczywała w tym wypadku odpowiedzialność za dostateczne wyjaśnienie stanu faktycznego w tym zakresie oraz jego udokumentowanie. W konsekwencji słusznie, zdaniem Sądu, mimo wezwania przez organ uznały, że skarżący nie wykazał, że faktycznie rolniczo użytkował ww. działki i spełniał warunki do otrzymania do nich płatności, a decyzja w tym zakresie została należycie uzasadniona.

Odmiennie natomiast Sąd ocenił prawidłowość stanowiska i oceny organu co do wykazania przez skarżącego faktu użytkowania i prowadzenia działalności rolniczej na działkach pozostających w zarządzie nadleśnictw, istotnego w kontekście ciążącego na organie obowiązku wykazania obiektywnych okoliczności świadczących o stworzeniu sztucznych warunków do uzyskania płatności niezgodnie z celami przewidzianego przez dany system wsparcia. W odniesieniu do tych działek osobą przekazującą skarżącemu grunty w użytkowanie miał być A. J., którego dane adresowe są organowi znane, natomiast usługi agrotechniczne na tych gruntach miał wykonać Z. K. (działka [...] w zarządzie Nadleśnictwa L.) oraz D. K. (działki w zarządzie Nadleśnictwa S. P.). W przeciwieństwie do oświadczeń złożonych w przypadku zabiegów agrotechnicznych na pozostałych działkach zgłoszonych do płatności, czynności wykonywane przez ww. osoby na gruntach w zarządzie nadleśnictw zostały przez skarżącego u potwierdzone dokumentami (oświadczeniem Z. K. oraz umową z dnia [...] września 2016 r. , zawartą z D. K.), zawierającymi dane osobowe i adresowe wykonawcy usługi, pozwalające na ich weryfikację, także z udziałem podpisanego na ich wykonawcy. Z akt sprawy oraz uzasadnienia decyzji nie wynika jednak, by organ podjął czynności w tym kierunku, brak również w istocie w uzasadnieniu argumentacji odnoszącej się do tych dowodów, choć – jak wywiedziono na wstępie niniejszego wyroku – w przypadku powoływania się przez organ na art. 4 ust. 3 rozporządzenia 2988/95 i art. 60 rozporządzenia 1306/2013 jako podstawę odmowy przyznania płatności, to na organie spoczywa obowiązek wykazania, że rzeczywiście doszło do stworzenia sztucznych warunków do uzyskania płatności wbrew zasadom przyznawania wsparcia. W tym zakresie zatem organ dopuścił się, zdaniem Sądu naruszenia art. 77 i 80 k.p.a., bowiem nie można przyjąć, że orzekał na podstawie wyczerpująco zebranego i rozpatrzonego materiału dowodowego.

W ponownie prowadzonym postępowaniu organ będzie zobowiązany, uwzględniając wyrażone w niniejszym wyroku poglądy prawne i ocenę, uzupełnić postępowanie wyjaśniające poprzez zweryfikowanie rzetelności oświadczenia Z. K. oraz faktu wykonania umowy zawartej pomiędzy skarżącym a D. K., poprzez czynności wyjaśniające, podjęte także wobec tych osób. Organ powinien również dokonać w uzasadnieniu decyzji oceny tych dowodów w kontekście warunku faktycznego prowadzenia przez skarżącego działalności rolniczej na zgłoszonych do płatności gruntach, a w dalszej kolejności – w kontekście okoliczności świadczących o skoordynowanych działaniach mających na celu stworzenie sztucznych warunków do uzyskania płatności niezgodnie z celami wsparcia.

Mając na uwadze powyższe, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c. p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję. O kosztach orzeczono zgodnie z wnioskiem strony, na podstawie art. 200 i 203 p.p.s.a.