Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 345/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2011-10-19 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6198 Inspekcja pracy
Hasła tematyczne: Inspekcja pracy
Skarżony organ: Inspektor Pracy
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 1 pkt 1, art. 35 ust. 1 i 2, art. 37 ust. 1 i 2, art. 41 ust. 1 pkt 1 i 2, ust. 4 pkt 1, 2, 6-8, art. 40 ust. 7, art. 38 ust. 1
journal: Dz.U. 2008 nr 237 poz 1656
law: Ustawa z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych
article: art. 38 ust. 1
journal: Dz.U. 2009 nr 205 poz 1585
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.
article: art. 11a, art. 10 ust. 1 pkt 9a
journal: Dz.U. 2007 nr 89 poz 589
law: Ustawa z dnia 13 kwietnia 2007 r. o Państwowej Inspekcji Pracy

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Danuta Rzyminiak-Owczarczak Sędziowie Sędzia WSA Aleksandra Łaskarzewska Sędzia WSA Elwira Brychcy (spr.) Protokolant St. sekr. sąd. Ewa Wąsik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 października 2011 r. sprawy ze skargi R. K. na decyzję Okręgowego Inspektora Pracy w P. z dnia [...] 2011 r. Nr [...] w przedmiocie umieszczenia pracownika w ewidencji pracowników wykonujących pracę w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze; I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Inspektora Pracy Państwowej Inspekcji Pracy Okręgowego Inspektoratu Pracy – Oddział w K. z dnia [...]2010r. Nr [...], II. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] 2010 r. nr [...] Inspektor Pracy Państwowej Inspekcji Pracy (działający w ramach właściwości terytorialnej Okręgowego Inspektora Pracy w P. - Oddział w K.) - na podstawie na podstawie art. 33 ust. 1 pkt 1 i art. 11a ustawy z dnia 13 kwietnia 2007 r. o Państwowej Inspekcji Pracy (Dz. U. Nr 89, poz. 589, ze zm.) w zw. z art. 3 ust. 3, zał. nr 2 pkt. 24 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych (Dz. U. Nr 237, poz. 1656, ze zm.) - odmówił nakazania umieszczenia R. K. w ewidencji pracowników wykonujących pracę w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, o której mowa w art. 41 ust. 4 pkt 2 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych.

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, iż postępowanie zostało wszczęte w związku z złożoną w dniu 1 czerwca 2010 r. skargą R. K. dotyczącą nieumieszczenia jej w ewidencji pracowników wykonujących pracę w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze. Skarżąca podniosła w niej, iż wykonuje czynności pielęgniarki na odcinku Stacji Dializ w Oddziale Chorób Nerek i Dializoterapii w Wojewódzkim Szpitalu Zespolonym w K. i w jej ocenie praca ta wymaga szczególnej odpowiedzialności oraz szczególnej sprawności psychofizycznej, co uzasadnia umieszczenie osób ją wykonujących w ewidencji pracowników wykonujących pracę w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze.

Następnie Inspektor Pracy wyjaśnił, że decyzją z dnia [...] 2010 r. nakazał pracodawcy - Wojewódzkiemu Szpitalowi Zespolonemu w K. - umieszczenie R. K. w ewidencji pracowników, o której mowa w art. 41 ust. 4 pkt. 2 ustawy o emeryturach pomostowych. W wyniku odwołania pracodawcy Okręgowy Inspektor Pracy w P. dnia [...] 2010 r. ([...]) uchylił jednak tę decyzję i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania. Organ odwoławczy wskazał, iż odwołanie zasługiwało na uwzględnienie z uwagi na to, iż w decyzji organu I instancji nie powołano przepisów materialnoprawnych, nie zawarto szczegółowego uzasadnienia zaliczenia prac wykonywanych przez pielęgniarki odcinka stacji dializ do prac wymagających szczególnej odpowiedzialności oraz szczególnej sprawności psychofizycznej, których możliwość należytego wykonywania w sposób nie zagrażający bezpieczeństwu publicznemu zdrowiu lub życiu innych osób zmniejsza się przed osiągnięciem wieku emerytalnego, a także nie dokonano wyczerpującej analizy wszystkich przesłanek wynikających z zapisów załącznika nr 2 pkt 24 ustawy o emeryturach pomostowych, w szczególności dotyczących wykonywania pracy w warunkach ostrego dyżuru.

Inspektor pracy wskazał, że w wyniku ponownego rozpoznania sprawy ustalił, że zgodnie z treścią Załącznika 2 pkt 24 ustawy o emeryturach pomostowych, warunkiem umieszczenia w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze jest wykonywanie prac personelu medycznego w zespołach operacyjnych dyscyplin zabiegowych i anestezjologii w warunkach ostrego dyżuru. Z tak sformułowanego przez legislatora zapisu wynika, iż przy kwalifikowaniu prac uprawniających do emerytury pomostowej uwzględnić należy prace spełniające łącznie wskazane wyżej kryteria. W ocenie organu bezspornym jest, iż R. K. wykonuje czynności personelu medycznego posiadając ku temu stosowne kwalifikacje.

Dalej organ wyjaśnił, iż pozostałe sformułowania warunkujące umieszczenie pracowników w ewidencji, o której mowa wyżej, pozostają w przepisach prawa nie zdefiniowane w związku z czym zasadnym jest wykorzystanie tożsamych lub zbliżonych terminów zawartych w przepisach prawa bądź dokumentach dotyczących organizacji służby zdrowia oraz sprawowania ochrony zdrowia na obszarze Polski.

Inspektor pracy wskazał, iż zwrot "dyscypliny zabiegowe" używany był w nieobowiązującym juz Rozporządzeniu Ministra Zdrowia z dnia 16 lipca 2004 r. w sprawie sytemu resortowych kodów identyfikacji dla zakładów opieki zdrowotnej oraz szczegółowych zasad ich nadawania, określającym zasady nadawania kodów resortowych na podstawie informacji zawartych w dokumentach o dokonanie wpisu do rejestru zakładów opieki zdrowotnej. W rozporządzeniu dokonano podziału komórek organizacyjnych zakładów opieki zdrowotnej na tzw. komórki zabiegowe oraz komórki niezabiegowe. W pierwszej grupie specjalności zabiegowych, związanych m.in. z chorobami nerek umieszczono jedynie urologię oznaczoną kodem 1640, natomiast nefrologia oznaczona kodem 1130 przypisana została jako specjalistyczna dziedzina medycyny należąca do specjalizacji zachowawczych (niezabiegowych). Dalej organ wskazała, iż podobny podział nauk medycznych stosowany jest kwalifikowaniu dyscyplin naukowych na potrzeby składania wniosków do Komitetu Badań Naukowych o dofinansowanie badań z określonych dziedzin, gdzie w grupie nauk medycznych dokonuje się podziału na: nauki kliniczne niezabiegowe oraz nauki kliniczne zabiegowe. Z przywołanego podziału nauk medycznych jednoznacznie wynika, iż nefrologia uznawana jest za niezabiegową naukę kliniczną znajdującą się w grupie N402.

W dalszej części uzasadnienia decyzji organ wyjaśnił, iż dializa kwalifikowana jest zgodnie z pkt 2.3 kontraktu zawartego między Wojewódzkim Szpitalem Zespolonym a Narodowym Funduszem Zdrowia jako zakres nefrologii natomiast pod pojęciem nefrologii w literaturze tematu, rozumie się dziedzinę medycyny zajmującą się schorzeniami nerek leczonych nieinwazyjnie w odróżnieniu od urologii. Nefrologia jest traktowana jako podspecjalność interny. W ocenie Inspektora Pracy cały oddział leczenia chorób nerek i dializoterapii oraz odcinek stacji dializ traktować należy jako czynności medyczne związane z zachowawczą metodą leczenia schorzeń nerek, mieszczące się w dyscyplinie medycyny - nefrologii - będącej niezabiegową metodą leczenia chorób nerek, a tym samym pielęgniarki odcinka stacji dializ wykonujące czynności dializoterapii (hemodializy- zachowawczej metody leczenia nerek) nie pozostają w związku z dyscyplinami zabiegowymi o których mowa w zał. 2 pkt 24 ustawy o emeryturach pomostowych.

Dalej organ wyjaśnił, że legalnej wykładni nie posiada również pojęcie "warunki ostrego dyżuru". W literaturze i dokumentach związanych ze świadczeniami medycznymi pojęcie to jest rozumiane jako udzielanie świadczeń zdrowotnych w trybie nagłym (wynikającym ze wskazań życiowych). Dodatkowo przyjmuje się, iż funkcjonowanie w "warunkach ostrego dyżuru" oznacza nieuchronność wystąpienia zdarzenia, które powoduje konieczność działań natychmiastowych z uwagi na zagrożenie życia pacjentów. W ocenie organu brak jest również przesłanek do kwalifikowania czynności pielęgniarek stacji dializ do mieszczących się w pojęciu "warunki ostrego dyżuru", bowiem nieuchronność wystąpienia takiego działania jest bardzo mała, a tym samym istnieje małe prawdopodobieństwo wystąpienia zdarzenia skutkującego koniecznością podjęcia działań w trybie nagłym. Do podstawowych czynności wykonywanych przez pielęgniarki odcinka stacji dializ, Oddziału Chorób Nerek i Dializoterapii, należy zachowawcze wykonywanie dializ według z góry zaplanowanego harmonogramu, realizowanych faktycznie w warunkach oddziału nefrologicznego (zachowawczego, nie zabiegowego). Dializy nagłe (ostre) wykonywane są sporadycznie i stanowią one około 2% ogólnej liczby realizowanych dializ przewlekłych.

W ocenie organu zakres obowiązków, odpowiedzialności i czynności wykonywanych faktycznie na stanowisku pielęgniarki odcinka stacji dializ Oddziału Chorób Nerek i Dializoterapii, nie spełnia wskazanych wyżej kryteriów, w tym w szczególności wynikających z Załącznika nr 2 pkt 24 ustawy o emeryturach pomostowych i brak jest podstaw do nakazania umieszczenia pracownicy w ewidencji pracowników wykonujących pracę w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze.

Odwołanie od powyższej decyzji złożyła R. K. W odwołaniu podniosła, iż dializa jest w rzeczywistości zabiegiem i nie można zgodzić się z twierdzeniami organu, że czynności wykonywane w stacji dializ traktować należy jako czynności związane z zachowawczą metodą leczenia schorzeń nerek. Dializy, wszystkie, bez wyjątku, są zabiegami ratującymi życie, bez względu na próby ich podziału na procedurę ambulatoryjną i hemodializę nagłą. Odwołująca podniosła także, iż zgodnie z komunikatem Ministra Zdrowia w sprawie rozumienia pojęcia "w warunkach ostrego dyżuru" zawartego w pkt 24 załącznika nr 2 do ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych pojęcie "w warunkach ostrego dyżuru" oznacza nieuchronność wystąpienia zdarzenia, które powoduje konieczność udzielania świadczeń zdrowotnych w trybie nagłym, ze wskazań życiowych. Nieuchronność występowania takich zdarzeń skutkuje tym, że od pracowników pracujących w tych warunkach wymagane są kryteria określone w art. 3 ust. 3 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych (szczególna odpowiedzialność oraz szczególna sprawność psychofizyczna). W tym przypadku nie ma znaczenia, czy nieuchronność wystąpienia zdarzenia występuje w stopniu mniejszym lub większym. Odwołująca się wskazała, również, iż Ministerstwo Zdrowia w swoim komunikacie stwierdził, że prace personelu medycznego w zespołach operacyjnych dyscyplin zabiegowych i anestezjologii w warunkach ostrego dyżuru to nie tylko prace (wykonywane w ramach obowiązków pracowniczych), polegające na udzielaniu świadczeń zdrowotnych w trybie nagłym, ze wskazań życiowych, ale również inne prace tego personelu (w ramach obowiązków pracowniczych), które są wykonywane w ramach czasu pracy, kiedy istnieje bardzo duże prawdopodobieństwo wystąpienia zdarzenia, skutkującego koniecznością podjęcia działań w trybie nagłym.

Okręgowy Inspektor Pracy w P. decyzją z dnia [...] 2011r. nr [...] utrzymał w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie organu I instancji. Organu odwoławczy stwierdził, iż Inspektor Pracy słusznie powołał się na funkcjonujący w praktyce i w naukach medycznych podział na dyscypliny zabiegowe i niezabiegowe zaznaczając jednocześnie, iż nie chodzi tu o ustalenie czy wykonując pracę dokonuje się "zabiegów" ale o to że sama dyscyplina w ramach, której funkcjonuje dana jednostka szpitala nie jest dyscypliną zabiegową. Stanowisko zajmowane przez skarżącą jakoby każda praca, gdzie wykonywane są zabiegi jest wykonywana w ramach dyscyplin zabiegowych prowadziłoby do wniosku, że każda praca personelu medycznego łącząca się z wykonywaniem zabiegów (np. zwykłej iniekcji dożylnej) kwalifikować może pracownika takiej jednostki do zaliczenia jego pracy do prac wykonywanych w szczególnych warunkach bądź o szczególnym charakterze.

Okręgowy Inspektor Pracy podzielił także ustalenia organu I instancji co do braku podstaw do przyjęcia, iż pracownice Oddział Chorób Nerek i Dializoterapii swoje czynności wykonują w warunkach ostrego dyżuru. W ramach wykonywanych przez Oddział Chorób Nerek i Dializoterapii świadczeń dializy nagłe, gdzie istnieje konieczność ratowania życia pacjenta, stanowią jedynie ok. 2% ogólnej liczby realizowanych dializ przewlekłych, przy czym liczba dializ nagłych odnosi się do całego Oddziału, a nie do czynności wykonywanych przez poszczególnych pracowników personelu Oddziału. Tym samym prawdopodobieństwo wystąpienia okoliczności, w których pracownice Oddziału wykonują swoje czynności w trybie nagłym jest bardzo niewielkie.

Skargę na powyższą decyzję wniosła R. K. podnosząc, że organ odwoławczy nie odniósł się do jej twierdzenia, iż wykonywanie dializ polega wyłącznie na wykonywaniu zabiegu u pacjenta, który to zabieg jest zabiegiem ratującym życie. Ponadto organ nie odniósł się do złożonej w toku postępowania odwoławczego opinii Krajowego Konsultanta w Dziedzinie Nefrologii prof. dr hab. med. B. R., w której stwierdza on, że praca pielęgniarek zatrudnionych w stacji dializ spełnia wszelkie warunki niezbędne do uznania za pracę o szczególnym charakterze. Skarżąca domagała się uchylenia zaskarżonej decyzji organu II instancji w całości.

Odpowiadając na skargę Okręgowy Inspektor Pracy w P. w wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Odnosząc się do zarzutu pominięcia opinii Krajowego Konsultanta w Dziedzinie Nefrologii prof. dr hab. med. B. R. organ wyjaśnił, że pismo to stanowi jedynie konstatację autora, że praca pielęgniarek zatrudnionych w stacji dializ spełnia wszelkie warunki niezbędne do uznania za pracę o szczególnym charakterze. Nie dotyczy ono faktów ani "zasad doświadczenia" i nie może stanowić dowodu, gdyż sądy w nim zawarte dotyczą prawa, o którym orzeka uprawniony do tego organ.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga zasługiwała na uwzględnienie, jednakże ze względu na inne naruszenia prawa aniżeli podniesione przez skarżącą.

Zauważyć w pierwszym rzędzie należy, iż sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd bada, czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej P.p.s.a.), Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, iż podniesione w skardze zarzuty i ich uzasadnienie nie są wyłącznym kryterium badania legalności zaskarżonego aktu lub czynności. Sąd ma bowiem obowiązek wziąć pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i zarzutów podniesionych w skardze i dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet gdy dany zarzut nie został podniesiony (por. wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 6 maja 2004 r. sygn. akt I SA 2027/02, publ. LEX nr 146756 i z dnia 29 czerwca 2004 r. sygn. akt I SA 2819/02, publ. LEX nr 146750).

Wyjaśnienie motywów wyroku w tej sprawie należy poprzedzić wskazaniem kilku podstawowych uwag dotyczących objęcia pracowników ustawą o emeryturach pomostowych.

Zgodnie z art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 19 grudnia 2009 r. o emeryturach pomostowych (Dz. U. Nr 237, poz. 1656) ustawa ta określa:

1) warunki nabywania i utraty prawa do emerytur i rekompensat przez niektórych pracowników wykonujących pracę w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, o których mowa w art. 24 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353, ze zm.);

2) rodzaje prac w szczególnych warunkach i prac o szczególnym charakterze, których wykonywanie uprawnia do emerytury pomostowej;

3) zasady postępowania w sprawach emerytur pomostowych;

4) organizację i zasady działania Funduszu Emerytur Pomostowych;

5) zasady i tryb opłacania składek na Fundusz Emerytur Pomostowych oraz zasady finansowania emerytur pomostowych i rekompensat;

6) obowiązki Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oraz płatników składek w zakresie tworzenia i prowadzenia centralnego rejestru i wykazu stanowisk pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze oraz centralnego rejestru i ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze.

Już pobieżna analiza tego wstępnego przepisu ustawy pozwala zorientować się, że ustawodawca rozróżnił w ustawie następujące grupy regulacji:

a/ dotyczące nabywania i utraty prawa do emerytur pomostowych, z czym wiążą się również przepisy szczegółowe określające rodzaje prac o szczególnym charakterze (których wykonywanie uprawnia do emerytury pomostowej) oraz przepisy dotyczące zasad postępowania w sprawie emerytur pomostowych i zasady i tryb opłacania składek oraz zasady finansowania emerytur pomostowych (art. 1 ust. 1 pkt 1, 2, 3 i 5 ustawy);

b/ dotyczące sprawozdawczo-ewidencyjnych obowiązków podmiotów publicznych (Zakładu Ubezpieczeń Społecznych) i płatników składek w zakresie tworzenia i prowadzenia centralnego rejestru i wykazu stanowisk pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze oraz centralnego rejestru i ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze (art. 1 ust. 1 pkt 6 ustawy);

c/ dotyczące organizacji i zasad działania Funduszu Emerytur Pomostowych (art. 1 ust. 1 pkt 4 ustawy).

Zgodnie z art. 35 ust. 1 ustawy o emeryturach pomostowych składki na Fundusz Emerytur Pomostowych opłaca się za pracownika, który urodził się po dniu 31 grudnia 1948 r. i wykonuje prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, o jakich mowa w art. 3 ust. 1 i 3 ustawy. W myśl art. 35 ust. 2 ustawy obowiązek opłacania składek na Fundusz za takiego pracownika powstaje z dniem rozpoczęcia wykonywania przez niego pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, a ustaje z dniem zaprzestania wykonywania takiej pracy. Składkę na Fundusz oblicza, rozlicza i opłaca co miesiąc płatnik składek. Rozliczenia dokonuje w deklaracji rozliczeniowej, o której mowa w art. 46 ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 (art. 37 ust. 1 i 2 ustawy o emeryturach pomostowych). W deklaracji tej zawiera się także informację o liczbie stanowisk pracy w szczególnych warunkach i szczególnym charakterze (art. 41 ust. 7 ustawy). Konsekwencje nieopłacania przez płatników składek na Fundusz Emerytur Pomostowych określa natomiast art. 40 ustawy. Przepis ten zawiera jedynie podstawową regulację w tym zakresie, a w pozostałym zakresie nakazuje odpowiednio stosować przepisy rozdziału 3 i 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Na potrzeby tej sprawy trzeba przy tym zauważyć, że zgodnie z art. 38 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, w razie sporu dotyczącego obowiązku ubezpieczeń społecznych (podlegania obowiązkowi uiszczania składek na Fundusz Emerytur Pomostowych) Zakład Ubezpieczeń Społecznych wydaje decyzje osobie zainteresowanej oraz płatnikowi składek (co do uprawnień Zakładu: por. też art. 39 ust. 3 pkt 1 i ust. 5 ustawy o emeryturach pomostowych).

Mając na względzie powyższe należy stwierdzić, że system emerytur pomostowych został w pewnym zakresie powiązany organizacyjnie z systemem ubezpieczeń społecznych. Przejawia się to chociażby w wykorzystaniu na potrzeby emerytur pomostowych regulacji dotyczących zgłaszania pracowników oraz zasad i trybu opłacania składek. Konsekwencją tego stanu rzeczy jest też to, że osoby objęte emeryturami pomostowymi mogą korzystać z rozwiązań prawnych właściwych dla ubezpieczeń społecznych, w tym także przysługują im właściwe dla systemu ubezpieczeń społecznych środki prawne w razie niezgłoszenia ich przez pracodawcę albo w przypadku nie uiszczania przez płatnika składek na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych.

Odrębną grupę regulacji w ustawie o emeryturach pomostowych stanowią natomiast przepisy rozdziału 7. Przepisy te pełnią funkcje ewidencyjno-sprawozdawcze, przy czym obowiązki w tym zakresie nałożone zostały zarówno na podmioty publiczne (Zakład Ubezpieczeń Społecznych), jak i na płatników składek. W myśl art. 41 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy Zakład Ubezpieczeń Społecznych prowadzi centralny rejestr stanowisk pracy, na których są wykonywane prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze oraz centralny rejestr pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze (za których przewidziany jest obowiązek opłacania składek na Fundusz Emerytur Pomostowych). Dane tych rejestrów publicznych pochodzą od płatników składek, którzy z kolei obowiązani są prowadzić wykaz stanowisk pracy, na których są wykonywane prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze oraz ewidencję pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, za których jest przewidziany obowiązek opłacania składek na Fundusz (art. 41 ust. 4 pkt 1 i 2 ustawy). Ewidencja pracowników prowadzona jest przez pracodawcę i służy mu w celach realizacji zadań sprawozdawczych wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (zob. art. 41 ust. 1 pkt 8 ustawy). Zważając, że w ewidencji tej gromadzi się dane pracowników, ustawodawca przewidział, że płatnik składek jest obowiązany informować pracownika o wpisaniu go do niej. Natomiast pracownik - w przypadku nieumieszczenia go w ewidencji służy swoisty dla tej materii środek prawny w postaci "skargi" do Państwowej Inspekcji Pracy.

W niniejszej sprawie skarżąca zaskarżyła decyzję Okręgowego Inspektora Pracy, którą utrzymano w mocy decyzję inspektora pracy Okręgowej Inspekcji Pracy Oddział w K. odmawiającą nakazania wpisania go do ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach, o której mowa w art. 41 ust. 4 pkt 2 ustawy o emeryturach pomostowych. Organ powołał się przy tym na art. 11a ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy, który stanowi, że właściwe organy Państwowej Inspekcji Pracy są uprawnione do nakazania pracodawcy umieszczenia pracownika w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, o której mowa w art. 41 ust. 4 pkt 2 ustawy o emeryturach pomostowych.

W ocenie Sądu powyższe decyzje merytoryczne wydane przez organy inspekcji pracy nie znajdują umocowania w świetle przepisów rozdziału 7 ustawy o emeryturach pomostowych. Jak wskazano wyżej, prowadzenie ewidencji pracowników wykonujących pracę w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze jest tylko jednym z obowiązków pracodawcy o charakterze wyłącznie ewidencyjno-sprawozdawczym. Z kolei wpisanie do niej konkretnych pracowników, za których jest przewidziany obowiązek opłacania składek na Fundusz Emerytur Pomostowych, stanowi pochodną tego obowiązku. Organy inspekcji pracy są uprawnione do kontroli prowadzonej przez pracodawców ewidencji (art. 10 ust. 1 pkt 9a ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy), natomiast pracownicy podlegający wpisowi do niej mają dodatkowe uprawnienie do zainicjowania postępowania kontrolnego w tym zakresie (w formie skargi z art. 41 ust. 6). Szczególne zaakcentowanie uprawnienia pracownika do otrzymywania informacji i składania "skarg" w kwestii wpisu do ewidencji jest podyktowane względami dyscyplinująco-informacyjnymi, tym bardziej, że obowiązek prowadzenia ewidencji jest zadaniem pracodawcy wyłącznie wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, na którego realizację w przeciwnym wypadku zainteresowany pracownik nie miałby żadnego wpływu.

Przyznanie pracownikowi uprawnienia do złożenia "skargi" dotyczącej niewpisania go do ewidencji pracowników określonej w art. 41 ust. 4 pkt 2 ustawy o emeryturach pomostowych nie może być natomiast w żadnym przypadku rozumiane jako uprawnienie pracownika do żądania wydania przez organy inspekcji pracy rozstrzygnięcia, czy dane stanowisko pracy (które zajmuje pracownik) spełnia wymogi ustawy o emeryturach pomostowych. Należy bowiem pamiętać, że to pracodawca sporządza wykaz stanowisk pracy, na których – w jego zakładzie pracy - wykonywane są prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze (art. 41 ust. 4 pkt 1 ustawy o emeryturach pomostowych).

Prawidłowość u mieszczenia bądź nieumieszczenia faktycznie istniejących u danego pracodawcy stanowisk pracy w wykazie stanowisk na których wykonywane są prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze nie jest zaś objęta kontrolą Państwowej Inspekcji Pracy (por. art. 10 ust. 1 pkt 9a ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy w zw. z art. 41 ust. 4 pkt 2 ustawy o emeryturach pomostowych).

Merytoryczny spór pomiędzy pracodawcą, będącym płatnikiem składek, na ubezpieczenie społeczne, a pracownikiem co do tego czy dane stanowisko pracy jest stanowiskiem, na którym wykonywane są prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, jest de facto sporem dotyczącym ubezpieczeń społecznych, bowiem dotyczy on z jednej strony obowiązków pracodawcy (jako płatnika składek na Fundusz Emerytur Pomostowych), a z drugiej uprawnień pracownika dotyczących nabywania uprawnień do świadczeń z ubezpieczenia społecznego na szczególnych zasadach określonych w ustawie o emeryturach pomostowych.

Mając to wszystko na względzie należy stwierdzić, że organy inspekcji pracy - otrzymawszy skargę pracownika złożoną w oparciu o art. 41 ust. 6 ustawy o emeryturach pomostowych - obowiązane są wszcząć postępowanie kontrolne na podstawie art. 10 ust. 1 pkt 9a ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy. Postępowanie to może zakończyć się wydaniem nakazu wpisu do ewidencji na podstawie art. 11a ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy, jeżeli dane stanowisko pracy zostało przez samego pracodawcę zaliczone do wykazu stanowisk pracy, na których są wykonywane prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, a pomimo to pracownik - spełniający wszystkie warunki do objęcia go obowiązkiem opłacania składek na Fundusz Emerytur Pomostowych - nie został wciągnięty do ewidencji. Nadto nakaz może być wydany w sytuacji, jeżeli w wyniku decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (art. 38 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych) ustalone zostanie, że pracownik zatrudniony na danym stanowisku spełnia warunki do objęcia go systemem emerytur pomostowych, co rodzi po stronie pracodawcy (płatnika) obowiązek uiszczania składek na Fundusz Emerytur Pomostowych. Natomiast w przypadku, gdy stanowisko, na którym zatrudniony jest pracownik, nie zostało zaliczone przez pracodawcę albo uprawniony organ do stanowisk pracy, na których są wykonywane prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, organ Państwowej Inspekcji Pracy obowiązany jest umorzyć postępowanie jako bezprzedmiotowe. W postępowaniu kontrolnym zainicjowanym przez pracownika skargą na pracodawcę inspekcja nie może bowiem rozstrzygać o charakterze jego pracy i przesądzać o okolicznościach decydujących o objęciu pracownika obowiązkami wynikającymi z przepisów emerytalnych. Rolą inspekcji jest wyłącznie orzekanie o istnieniu bądź nieistnieniu naruszenia obowiązku ewidencyjno-sprawozdawczego przez pracodawcę.

W tym miejscu warto wskazać, że w wyroku z dnia 19 kwietnia 2011 r. sygn. akt I OSK 1969/10 (publ. orzeczenia.nsa.gov.pl) Naczelny Sąd Administracyjny zwrócił uwagę, iż nakazanie wpisania pracownika świadczącego pracę na stanowisku nie zaliczonym przez pracodawcę do wykazu stanowisk z art. 41 ust. 4 pkt 1 ustawy o emeryturach pomostowych do ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze byłoby w istocie wiążącym ustalaniem, czy określone stanowisko (zajmowane przez danego pracownika) spełnia wymogi przewidziane przez ustawę o emeryturach pomostowych. Tymczasem - zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, które Sąd orzekający w niniejszej sprawie w pełni podziela - do dokonywania tego rodzaju ustaleń (jakie stanowiska spełniają warunki ustawy o emeryturach pomostowych) organy inspekcji pracy nie są umocowane.

Mając na uwadze powyższe Sąd doszedł do przekonania, że organy orzekające w tej sprawie nie miały uprawnienia do dokonywania wiążących ustaleń co do charakteru stanowiska pracy zajmowanego przez skarżącą, gdyż jest to orzeczenie wykraczające poza uprawnienia kontrolno-nadzorcze inspekcji pracy wyznaczone przez art. art. 10 ust. 1 pkt 9a i art. 11a ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy. Nakaz taki mógłby być wydany jedynie w przypadku, gdyby stanowisko zajmowane przez skarżącą było zaliczone przez samego pracodawcę do wykazu z art. 41 ust. 4 pkt 1 ustawy o emeryturach pomostowych albo, gdyby o objęciu skarżącego obowiązkami określonymi w tej ustawie rozstrzygnięto uprzednio w stosownym do tego trybie (art. 38 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w zw. z art. 40 ust. 7 ustawy o emeryturach pomostowych).

W niniejszej sprawie przy braku podstaw do nałożenia nakazu organy inspekcji pracy nie były władne do wydania merytorycznego rozstrzygnięcia, stąd postępowanie powinno zostać umorzone na postawie art. 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 2000 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071, ze zm.) jako bezprzedmiotowe.

Z wymienionych wyżej powodów Sądu uznał natomiast za niezasadne zarzuty skargi, gdyż te w istocie zmierzały do wykazania, że błędnie nie zaliczono pracy na stanowisku na odcinku Stacji Dializ w Oddziale Chorób Nerek i Dializoterapii do prac w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze (załącznik nr 2 pkt 17 ustawy o emeryturach pomostowych). Tymczasem - jak wskazano - organy inspekcji pracy nie są upoważnione do wydawania decyzji władczo przesądzających o kwalifikacji stanowiska pracy w świetle wymogów ustawy o emeryturach pomostowych (zob. powołany wyżej wyrok z dnia 19 kwietnia 2011 r. sygn. akt I OSK 1969/10). O zaliczeniu danego stanowiska do stanowisk, na którym są wykonywane prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze decyduje może bowiem przesądzić na wniosek pracownika Zakład Ubezpieczeń Społecznych, wydając decyzję o obowiązku opłacania za danego pracownika składek na Fundusz Emerytur Pomostowych.

Podkreślić należy, iż odmienna wykładnia przepisów analizowanych ustaw prowadziła by do sytuacji, w której w przypadku sporu pomiędzy pracownikiem, a pracodawcą o podleganiu przez danego, konkretnego pracownika regulacjom określonym w ustawie o emeryturach pomostowych, co wiąże się z określonymi konsekwencjami dla pracodawcy wyrażającymi się w konieczności uiszczania składek na Fundusz Emerytur Pomostowych, a więc o zagadnieniu wprost należącym do materii ubezpieczeń społecznych, można by rozstrzygać w dwóch konkurencyjnych, niezależnych od siebie trybach, to jest w postępowaniu przed organami Państwowej Inspekcji Pracy toczącym się na podstawie art. 11a ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy oraz w postępowaniu przez Zakładem Ubezpieczeń Społecznych toczącym się na podstawie art. 38 ust. 1 ustawy systemie ubezpieczeń społecznych w związku z art. 40 ust. 7 ustawy o emeryturach pomostowych, które to tryby przewidują odmienne środki zaskarżenia i co szczególnie istotne zasadniczo odmienne formy sądowej kontroli zapadłych rozstrzygnięć sprawowanej w pierwszym przypadku przez sądy administracyjne, a w drugim przez sądy powszechne. Taka sytuacja byłaby zaś nie do pogodzenia z zasadą racjonalności prawodawcy bowiem rodziłby ryzyko zapadnięcia w tej samej sprawie sprzecznych rozstrzygnięć.

Uznając, że w tej sprawie organy inspekcji pracy wykroczyły poza upoważnienie wynikające z art. art. 10 ust. 1 pkt 9a i art. 11a ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy, Sąd postanowił uchylić zaskarżoną decyzję Okręgowego Inspektora Pracy w P. oraz poprzedzającą ją decyzję inspektora pracy Okręgowej Inspekcji Pracy Oddział w K. na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a.

Ponownie rozpoznając sprawę organy inspekcji pracy uwzględnią poczynione w niniejszym uzasadnieniu rozważania, z zachowaniem wszystkich zasad prawidłowego prowadzenia postępowania administracyjnego.

O wykonalności wyroku orzeczono na podstawie art. 152 P.p.s.a.