Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1119/11
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2011-10-26 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6100 Nabycie mienia państwowego z mocy prawa przez gminę
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok oraz decyzję organu II instancji w części
Powołane przepisy: article: art. 134 § 1
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 156 § 2
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 5 ust. 1 pkt 1 w zw. z
journal: Dz.U. 1990 nr 32 poz 191
law: Ustawa z dnia 10 maja 1990 r. Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych.
article: art. 3 i art. 10
journal: Dz.U. 2001 nr 124 poz 1361
law: Obwieszczenie Marszałka Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 11 października 2001 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy o księgach wieczystych i hipotece.
article: art. 1 § 1
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1269
law: Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych.
article: § 5
journal: Dz.U. 1945 nr 10 poz 51
law: Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Małgorzata Borowiec (spr.) Sędziowie sędzia NSA Monika Nowicka sędzia del. NSA Jerzy Solarski Protokolant sekretarz sądowy Joanna Drapczyńska po rozpoznaniu w dniu 26 października 2011 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Gminy B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 16 marca 2011 r. sygn. akt I SA/Wa 1565/10 w sprawie ze skargi Gminy B. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] czerwca 2010 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji komunalizacyjnej 1.uchyla zaskarżony wyrok oraz decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] czerwca 2010 roku, nr [...] w punkcie II, 2.zasądza od Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji na rzecz Gminy Białystok kwotę 640 (sześćset czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania za obie instancje.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 16 marca 2011 r. sygn. akt I SA/Wa 1565/10 oddalił skargę Gminy B. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] czerwca 2010 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji.

Wyrok został wydany w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy.

Wojewoda Białostocki decyzją z dnia [...] maja 1991 r. nr [...] wydaną na podstawie art. 18 ust. 1 w zw. z art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz.U. Nr 32, poz. 191 ze zm.) stwierdził nabycie przez Gminę B. z mocy prawa nieodpłatnie własności nieruchomości oznaczonej w ewidencji gruntów w obrębie 2 ark. 24 jedn. 238 Nr działki [...], uregulowanej w księdze wieczystej Kw nr 10658, opisanej w karcie inwentaryzacyjnej nr 2/384 stanowiącej integralną część decyzji. Działka ta stanowiła część położonej w B. dawnej nieruchomości ziemskiej, której właścicielem był R.W., a przejętej w całości na rzecz Skarbu Państwa, na cele reformy rolnej, w oparciu o orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w B. z dnia [...] lipca 1959 r. oraz z dnia [...] lipca 1959 r. utrzymane w mocy przez Ministra Rolnictwa orzeczeniem z dnia [...] kwietnia 1961 r. nr [...].

Kierownik Urzędu Rejonowego w B. decyzją z dnia [...] listopada 1992 r. zatwierdził podział działki nr [...] na działki o numerach [...]. Następnie Prezydent Miasta Białegostoku decyzją z dnia [...] lutego 1994 r. dokonał podziału działek nr [...] na działki o numerach: [...], zaś decyzją z dnia [...] października 1996 r. zatwierdził podział działki nr [...] na działki o numerach [...].

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] października 2002 r. nr [...] orzekł m.in. o stwierdzeniu nieważności orzeczenia Ministra Rolnictwa z dnia [...] kwietnia 1961 r. nr [...] oraz utrzymanych nim w mocy orzeczeń Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w B. z dnia [...] lipca 1959 r. w części dotyczącej m.in. działki nr [...].

W związku z powyższym, M.K. i Z.Z. (następcy prawni R.W.) wystąpiły z wnioskiem o stwierdzenie nieważności decyzji Wojewody Białostockiego z dnia [...] maja 1991 r. w części dotyczącej obecnych działek o nr: [...].

Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji decyzją z dnia [...] grudnia 2009 r. nr [...] stwierdził nieważność decyzji Wojewody Białostockiego z dnia [...] maja 1991 r., w części dotyczącej aktualnych działek o nr: [...].

Prezydent Miasta B., złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej powyższą decyzją zarzucając naruszenie art. 7, 8, 10-12, 15, 76, 77 § 1, 78, 80 i 107 § 3 K.pa. poprzez niezapewnienie stronie czynnego uczestnictwa w sprawie i niewyjaśnienie wszystkich okoliczności, a także naruszenie art. 156 § 2 K.p.a. poprzez nieuwzględnienie, że unieważniona w części decyzja komunalizacyjna wywołała nieodwracalny skutek prawny.

Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji, po rozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, decyzją z dnia [...] czerwca 2010 r. nr [...], , uchylił zaskarżoną decyzję z dnia [...] grudnia 2009 r. nr [...], w części stwierdzającej nieważność decyzji komunalizacyjnej Wojewody Białostockiego z dnia [...] maja 1991 r., w części obejmującej oddaną w użytkowanie wieczyste działkę nr [...] i stwierdził, że decyzja komunalizacyjna w tej części została wydana z naruszeniem prawa (pkt I), zaś w pozostałej części zaskarżoną decyzję utrzymał w mocy.

W uzasadnieniu decyzji stwierdził, że analiza wniosku Prezydenta Miasta B. o ponowne rozpatrzenie sprawy i załączonych do niego dokumentów wykazała nowe, istotne dla sprawy okoliczności, które doprowadziły do zmiany stanowiska organu w zakresie dotyczącym działki nr [...]. W pozostałej części analiza wniosku nie wykazuje żadnych nowych okoliczności, mogących podważyć stanowisko wyrażone w decyzji nr [...] z dnia [...] grudnia 2009 r.

Minister wyjaśnił, że na mocy decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] października 2002 r. m.in. z obrotu prawnego zostało wyeliminowane orzeczenie Ministra Rolnictwa z dnia [...] kwietnia 1961 r. oraz utrzymane nim w mocy orzeczenia Prezydium WRN w Białymstoku z dnia [...] lipca 1959 r., o przejęciu na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości ziemskiej położonej w B. w dzielnicach: W.S., M. i A., stanowiącej byłą własność R.W. - w części dotyczącej m.in. przedmiotowych działek. Przyczyną powyższego rozstrzygnięcia był fakt, że w wyniku analizy sporządzonej dokumentacji geodezyjno-prawnej uwzględniającej stan prawny i faktyczny na dzień 1 września 1939 r. i 13 września 1944 r. zostało ustalone, że obszar majątku ziemskiego R.W. wynosił 48,6793 ha w tym 48,1866 ha użytków rolnych, a więc nie przekraczał 50 ha. W związku z tym, przejęcie na cele reformy rolnej tych gruntów nastąpiło z rażącym naruszeniem art. 2 ust. 1 lit. e dekretu z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. Wniesione zaś na tą decyzję skargi, zostały przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalone wyrokiem z dnia 12 lutego 2004 r. sygn. akt IV SA 4470-4472/02. Również skarga kasacyjna wniesiona od tego wyroku została przez Naczelny Sąd Administracyjny oddalona (wyrok z dnia 8 marca 2006 r. sygn. akt OSK 1773/04).

Minister wskazał, że stwierdzenie nieważności decyzji ostatecznej wywołuje skutek prawny ex tunc, tzn. od dnia wydania aktu administracyjnego. Należało zatem przyjąć, że w niniejszej sytuacji nastąpiło restitutio in integrum, czyli przywrócenie do stanu poprzedniego, obowiązującego przed wydaniem aktu, którego nieważność stwierdzono. Oznacza to, że nie mogło dojść do skutecznego przeniesienia prawa własności spornych nieruchomości na rzecz Miasta B., gdyż nieruchomości te nie stanowiąc własności Skarbu Państwa nie podlegały działaniu ustawy z dnia 10 maja 1990 r. Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz. U. Nr 32, poz. 191, ze zm.). Przedmiotowa nieruchomość nadal stanowiła własność R.W.

Przy czym z akt sprawy wynika, że prawo do spadku po R.W. ostatecznie nabyły Z.Z. i M.K.

Z tych względów, Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji uznał, że kwestionowana decyzja we wskazanej części jest obarczona wadami, które wymagają stwierdzenia jej nieważności na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. Przy czym, wyjaśnił, że decyzja z dnia [...] maja 1991 r. dotyczy nieruchomości nr [...]. W świetle art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. organ zobowiązany jest kontroli zaskarżonej tej części decyzji tj. dotyczącej aktualnych działek o nr [...].

Odnosząc się do stanowiska Prezydenta Miasta B., że unieważniona decyzja wywołała bezpośredni skutek prawny, którego organ nie może odwrócić własnym działaniem, wynikający z faktu, że przedmiotowa nieruchomość w części stała się przedmiotem użytkowania wieczystego przez osoby trzecie Minister wyjaśnił, że ze zgromadzonej dokumentacji wynika, iż teren, w skład którego wchodzi działka nr [...], aktem notarialnym z dnia 31 sierpnia 1994 r. rep. A nr [...] został oddany w użytkowanie wieczyste Przedsiębiorstwu B.-H. "B." Sp. z o.o.. Następnie aktem notarialnym z dnia [...] lipca 1999 r. rep. A nr [...] Przedsiębiorstwo to dokonało sprzedaży prawa użytkowania wieczystego działki nr [...] Z.E. B. SA z siedzibą w B.. A zatem w dniu [...] lipca 1999 r. Z.E.B. SA z siedzibą w B. odpłatnie nabył prawo użytkowania wieczystego działki nr [...], dla której prowadzona jest księga wieczysta KW Nr [...]. Oznacza to, że odpłatne nabycie prawa użytkowania wieczystego opisanej nieruchomości przez osobę trzecią wywołało nieodwracalny skutek prawny w rozumieniu art. 156 § 2 K.p.a., co wyłącza możliwość wyeliminowania przez organ nadzoru z obrotu prawnego wadliwej decyzji komunalizacyjnej w części obejmującej oddaną w użytkowanie wieczyste działkę nr [...]. W konsekwencji na podstawie art. 156 § 2 K.p.a. uznał, że decyzja Wojewody Białostockiego z dnia [...] maja 1991 r. w części dotyczącej działki nr [...] została wydana z naruszeniem prawa. Nie ma natomiast przeszkód do stwierdzenia nieważności decyzji w pozostałej części.

Z kolei, odnosząc się do podniesionego przez Prezydenta Miasta B. nieuwzględnienia faktu, iż działki nr: [...]zostały zajęte pod drogi publiczne stwierdził, że wyłączny dowód nabycia własności stanowi ostateczna decyzja wojewody, stwierdzająca nabycie z mocy prawa własności nieruchomości zajętej pod drogę publiczną przez Skarb Państwa lub jednostkę samorządu terytorialnego (art. 73 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną, Dz. U. Nr 133, poz. 872). Wskazał, że ocena nieodwracalnych skutków prawnych decyzji komunalizacyjnych nie odnosi się do kwestii działek zajętych pod drogę. Nakłady poczynione na nieruchomość nie mogą być oceniane jako zaistnienie nieodwracalnych skutków prawnych decyzji administracyjnej, które umożliwiłoby stwierdzenie, że przedmiotowa decyzja wydana została z naruszeniem prawa.

Mając powyższe na uwadze, Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji uznał, że decyzja Wojewody Białostockiego z dnia [...] maja 1991 r. w części dotyczącej aktualnych działek nr [...] została wydana z rażącym naruszeniem art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz. U. Nr 32, poz. 191, ze zm.), natomiast w części dotyczącej działki nr 1661/22 została wydana z naruszeniem prawa.

Gmina B. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na powyższą decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] czerwca 2010 r. nr [...]. i zaskarżając ją w części dotyczącej pkt II, zarzuciła naruszenie:

- art. 7, 8, 10, 11, 12, 15, 76, 77 § 1, 78, 80, 107 § 3 K.p.a. w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności sprawy stanowiących podstawę rozstrzygnięcia, a także poprzez brak dostatecznego uzasadnienia prawnego podjętego rozstrzygnięcia;

- art. 156 §1 pkt 2 K.p.a. poprzez uznanie, że decyzja komunalizacyjna została wydana z rażącym naruszeniem prawa - nie wskazując na czym to naruszenie polega oraz dlaczego organ uznał je za rażące;

- art. 156 § 2 K.p.a. poprzez nieuwzględnienie, że unieważniona decyzja komunalizacyjna wywołała bezpośredni skutek prawny w sferze prawa, którego organ nie może odwrócić własnym działaniem.

W obszernym uzasadnieniu przedstawiła argumenty na poparcie przedstawionych zarzutów.

Wskazując na powyższe zarzuty wniosła o uchylenia zaskarżonej decyzji w pkt II, ewentualnie stwierdzenie jej nieważności w tej części.

Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

W uzasadnieniu wyroku podał, że zgodnie z art. 5 ust. 1 pkt 1 cyt. ustawy z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym komunalizacji podlega wyłącznie mienie stanowiące własność państwową. A zatem, w sytuacji gdy w dniu 27 maja 1990 r. (tj. wejścia w życie tej ustawy) mienie nie stanowiło własności Skarbu Państwa, decyzja potwierdzająca przejście własności takiego mienia na rzecz samorządu terytorialnego w sposób oczywisty jest sprzeczna z normą zawartą w powołanej ustawie. Powoduje to, że zaskarżona decyzja jest dotknięta kwalifikowaną wadą prawną - rażącego naruszenia prawa, o której mowa w art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a., co uzasadnia stwierdzenie jej nieważności.

Zdaniem Sądu pierwszej instancji taka sytuacja wystąpiła w rozpoznawanej sprawie. W oparciu o ostateczną decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] października 2002 r. zostały wyeliminowane w trybie art. 156 § 1 K.p.a. orzeczenia nacjonalizacyjne, na podstawie których nieruchomość, której część stanowiła m.in. skomunalizowana działka, została przejęta na własność Skarbu Państwa na cele reformy rolnej. Stwierdzenie nieważności powyższych orzeczeń nacjonalizacyjnych zniosło ich skutki prawne od dnia wydania (skutek ex tunc decyzji nieważnościowej). Ukształtowany nimi stan prawny uznaje się zatem za nieistniejący. Oznacza to, że w stosunku do dawnej nieruchomości ziemskiej nastąpiło przywrócenie stanu prawnego istniejącego przed ich wydaniem, czyli tak jakby nacjonalizacja nigdy nie nastąpiła, a więc stanu, w którym własność tej nieruchomości nadal przysługuje dawnemu właścicielowi (obecnie jego następcom prawnym). W dacie wejścia w życie ustawy Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (tj. 27 maja 1990 r.), skomunalizowana nieruchomość była mieniem prywatnym, a co za tym idzie nie mogła podlegać regulacjom zawartym w powołanej ustawie.

W ocenie Sądu pierwszej instancji, skoro decyzja Wojewody Białostockiego z dnia [...] maja 1991 r., jako rozstrzygająca o skomunalizowaniu mienia niebędącego mieniem ogólnonarodowym, rażąco naruszała art. 5 ust. 1 pkt 1 powołanej ustawy, to organ nadzoru trafnie uznał, iż należało stwierdzić jej nieważność na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. w części, w jakiej skomunalizowała działki o nr: [...].

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odnosząc się do kwestii nieuwzględnienia przez organ nadzoru art. 73 ustawy z dnia 13 października 1998 r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz. U. Nr 133, poz. 872, ze zm.), a także faktu, że gmina na podstawie ważnego pozwolenia na budowę wybudowała drogę, wyjaśnił, że stwierdzenie nieważności decyzji komunalizacyjnej wydanej w trybie art. 5 ust. 1 cyt. ustawy z dnia 10 maja 1990 r. obejmującej nieruchomość, na której posadowiona zastała droga publiczna, nie rodzi skutków, które byłyby sprzeczne z obowiązującym obecnie porządkiem prawnym. Wyeliminowanie tej decyzji ze skutkiem ex tunc oznacza wyłącznie, że Gmina B. w dacie 27 maja 1990 r. nie stała się właścicielem spornej nieruchomości, lecz włada nią bez tytułu prawnego. Rozstrzygnięcie to nie odnosi się zatem do stanu prawnego zabudowanej drogą publiczną nieruchomości, jaki został ukształtowany w następstwie wejścia w życie przepisów ustawy z dnia 13 października 1998 r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną i przewidzianego w art. 73 tej ustawy skutku w postaci nabycia z mocy prawa własności tego rodzaju nieruchomości z dniem 1 stycznia 1999 r. przez jednostkę samorządu terytorialnego lub Skarb Państwa, który potwierdzony zostanie dopiero deklaratoryjną decyzją Wojewody, po przeprowadzeniu w tym przedmiocie odrębnego postępowania administracyjnego. Fakt ewentualnego zaistnienia przesłanek określonych w art. 73 ustawy z dnia 13 października 1998 r. w stosunku do przedmiotowych nieruchomości nie stanowi bowiem nieodwracalnego skutku stwierdzenia nieważności decyzji komunalizacyjnej. Nieodwracalność skutków prawnych dotyczy trzech sytuacji: po pierwsze gdy przestał istnieć przedmiot, którego prawo dotyczyło, po drugie, gdy podmiot, któremu prawo przysługiwało, utracił zdolność do zachowania tego prawa oraz po trzecie, gdy poprzedni stan prawny nie może zostać przywrócony. W związku z powyższym Sąd pierwszej instancji wywiódł, że żadna ze wskazanych wyżej przesłanek nie wystąpiła w rozpoznawanej sprawie. Przedmiotowe działki objęte komunalizacją istnieją, następcy prawni właściciela ziemskiego posiadają zdolność do korzystania z uprawnień właścicielskich do spornych działek, a prawo własności przez nich utracone na podstawie orzeczenia nacjonalizacyjnego zostało im przywrócone poprzez stwierdzenie nieważności orzeczenia nacjonalizacyjnego. Z tych względów, podzielił stanowisko organu, iż decyzja Wojewody B. z dnia [...] maja 1991 r. w części dotyczącej działek o nr: [...] nie wywołała nieodwracalnych skutków prawnych w rozumieniu art. 156 § 2 K.p.a. i wobec rażącego naruszenia art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych, w tym zakresie zasadne było stwierdzenie jej nieważności.

Poza tym, w ocenie Sądu pierwszej instancji, wbrew zarzutom skargi, stan faktyczny i prawny rozpoznawanej sprawy został ustalony w sposób prawidłowy i znajduje potwierdzenie w zgromadzonym w aktach materiale dowodowym. Organ nadzoru właściwie zastosował zarówno przepisy procedury administracyjnej, jak i prawa materialnego, a powody podjętych rozstrzygnięć prawidłowo przedstawił w uzasadnieniach wydanych decyzji.

Z powyższych względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. dalej P.p.s.a.) skargę oddalił.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniosła Gmina B. reprezentowana przez radcę prawnego i zaskarżając go w całości zarzuciła:

1. naruszenie przepisów prawa materialnego tj. art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz. U. Nr 32, poz. 191 ze zm.) w zw. z art. 3 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (Dz.U. z 2001 r. Nr 124, poz. 1361 ze zm.) poprzez niewłaściwe zastosowanie, albowiem w dacie komunalizacji dla nieruchomości objętej decyzją komunalizacyjną była prowadzona księgą wieczysta, co wynika z decyzji. Z kolei, art. 3 cyt. ustawy o księgach wieczystych i hipotece wprowadza domniemanie prawne co do stanu zgodnego z prawem, które może zostać obalone jedynie w drodze postępowania cywilnego wytoczonego na podstawie art. 10 tej ustawy. A zatem stwierdzenie Sądu pierwszej instancji, co do braku przez Skarb Państwa tytułu prawnego w dacie komunalizacji narusza art. 3 cyt. ustawy, gdyż kwestionuje wpis zawarty w księdze wieczystej wbrew domniemaniu prawnemu wynikającemu z tego przepisu;

2. naruszenie przepisu art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych poprzez dokonanie oceny prawnej zastrzeżonej dla sądów powszechnych i wymagającej orzeczenia wydanego na podstawie art. 10 cyt. ustawy o księgach wieczystych i hipotece;

3. naruszenie przepisów art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz. U. Nr 32, poz. 191 ze zm.) poprzez niewłaściwe zastosowanie § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa I Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r. Nr 10, poz. 51 ze zm.), albowiem na dzień wejścia w życie ustawy kompetencyjnej z 1990 roku, tytuł prawny do nieruchomości, będącej przedmiotem zaskarżonej decyzji, przysługiwał Skarbowi Państwa. Tytuł ten nie był kwestionowany, ani w trakcie postępowania komunalizacyjnego, jak też w innych postępowaniach, zaś decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] października 2002 r. wyeliminowała z obrotu prawnego orzeczenie Ministra Rolnictwa z dnia [...] kwietnia 1961 r., gdyż w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego dokonanej np. w wyroku z dnia 20 czerwca 2001 w sprawie IV SA 1011/00, nie miała ona podstaw prawnych, jako że brak było przepisu prawa materialnego stanowiącego podstawę jej wydania. Jednakże pominięto ważną okoliczność, a mianowicie to, że przejmowanie nieruchomości w trybie i na warunkach dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r. Nr 3, poz. 13 ze zm.), następowało z mocy prawa, a więc wyeliminowanie z obrotu prawnego decyzji z mocy prawa nieważnej, nie może skutkować na inne obszary własnościowe przy założeniu, że nieruchomości objęte przejęciem z mocy prawa, w trybie art. 2 ust. 1 lit e ww. dekretu, stały się własnością Skarbu Państwa właśnie z mocy przywołanego przepisu. W istniejących uwarunkowaniach postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji komunalizacyjnej może ewentualnie nastąpić po ostatecznym stwierdzeniu, że nieruchomość przejęta podlegała nacjonalizacji dokonanej na podstawie przepisów dekretu, co jedynie może zostać potwierdzone w postępowaniu przeprowadzonym, na wniosek strony, na podstawie § 5 cyt. rozporządzenia wykonawczego (por: uchwała NSA z dnia 10 stycznia 2011 sygn. akt I OPS 3/10 - op. na stronach internetowych NSA). W niniejszej sprawie takie postępowanie nie toczyło się i nie toczy się przed organem właściwym na podstawie ustawy z dnia 17 maja 1990 r. o podziale zadań i kompetencji określonych w ustawach szczególnych pomiędzy organy gminy a organy administracji rządowej oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. Nr 34, poz. 198), która weszła w życie również z dniem 27 maja 1990r. i która nie przekazała kompetencji do orzekania w tych sprawach (art. 2 ust. 1 lit. e dekretu) organom samorządu terytorialnego lub innym organom, a wobec czego organami właściwymi do orzekania w omawianych sprawach w pierwszej instancji byli i są wojewodowie;

4. naruszenie art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. dalej P.p.s.a.) w zw. z art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych, poprzez nieuwzględnienie i zbadanie uwarunkowań prawnych i faktycznych związanych z wprowadzeniem reformy rolnej na podstawie wskazanych wyżej, w zarzucie pierwszym, przepisów prawa, które miały istotny wpływ na wynik postępowania, albowiem wpłynęły na ocenę zaistnienia przesłanek do zastosowania art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych, a przede wszystkim na ocenę, iż Skarbowi Państwa w dacie komunalizacji nie przysługiwał tytuł prawny do przedmiotowej nieruchomości, z czym strona skarżąca się nie zgadza;

5. naruszenie przepisów postępowania w sposób mający istotny wpływ na wynik sprawy, polegający na niezastosowaniu art. 135 w związku z art. 145 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a. i oparcie rozstrzygnięcia na przepisach art. 156 § 2 K.p.a., z pominięciem art. 73 ustawy z dnia 13 października 1998 r. - Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną, a w związku z czym błędne zastosowanie prawa uznając, iż stan prawny powstały w wyniku wprowadzenia art. 73 tej ustawy nie stanowi przesłanki do stwierdzenia zaistnienia nieodwracalnych skutków prawnych.

Wskazując na powyższe podstawy skargi kasacyjnej wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i uwzględnienie skargi oraz zasądzenie na rzecz Gminy B. zwrotu kosztów procesu.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniosła, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w swojej ocenie pominął fakt, że nieruchomość objęta przedmiotową decyzją komunalizacyjną w dacie komunalizacji była objęta wpisem do księgi wieczystej, co wprost stwierdzono w tej decyzji. Wbrew więc domniemaniu wynikającemu z art. 3 ustawy o księgach wieczystych i hipotece Sąd ustalił, iż tytuł prawny do tej nieruchomości, w dacie komunalizacji, nie przysługiwał Skarbowi Państwa. Przepis art. 10 ustawy o księgach wieczystych i hipotece stanowi, że w razie niezgodności między stanem prawnym nieruchomości ujawnionym w księdze wieczystej a rzeczywistym stanem prawnym osoba, której prawo nie jest wpisane lub jest wpisane błędnie albo jest dotknięte wpisem nieistniejącego obciążenia lub ograniczenia, może żądać usunięcia niezgodności. Taki proces nie toczy się ani nie toczył się, co do przedmiotowej nieruchomości. Sąd administracyjny wkroczył więc w kompetencje sądu cywilnego i dokonał oceny, która powinna być dokonana w procesie o uzgodnienie treści księgi wieczystej.

Ponadto, autor skargi kasacyjnej zarzucił, iż w zaskarżonym wyroku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] października 2002 r. stwierdzającą nieważność potraktował jako wyeliminowanie z obrotu dokumentu potwierdzającego tytuł Skarbu Państwa do nieruchomości będącej przedmiotem zaskarżonej decyzji, a tym samym stwierdził brak jednej z przesłanek do wydania decyzji komunalizacyjnej. Nie uwzględnił jednak przyczyn prawnych stwierdzenia nieważności orzeczenia Ministra Rolnictwa z dnia [...] kwietnia 1961 r. oraz utrzymanych nim w mocy orzeczeń Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w B. z dnia [...] lipca 1959 r. Przyczyny te zostały omówione w uzasadnieniu wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 czerwca 2001 r. sygn. akt IV SA 1011/00. Sąd stwierdził wówczas, że rozporządzenie wykonawcze stanowiło jedynie podstawę do orzekania, czy dana nieruchomość podpada pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu i że przepis ten nie mógł stanowić podstawy do wydania decyzji o przejęciu nieruchomości, gdyż następowało ono z mocy prawa. A zatem decyzje o przejęciu zostały wydane bez podstawy prawnej.

Uwzględniając stanowisko Sądu wskazał, że chociaż wskazana decyzja o przejęciu była wadliwa to nie jest wykluczoną sytuacja, że dana nieruchomość została przyjęta z mocy prawa w trybie dekretu PKWN o przeprowadzeniu reformy rolnej. Strona, nie zgadzającą się z tym stanowiskiem, może w trybie § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa I Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej wystąpić o orzeczenie, czy dana nieruchomość podpada pod działanie przepisów art. 2 ust. 1 pkt e dekretu. Dopiero więc orzeczenie wydane w powołanym trybie może rozstrzygnąć kwestię tytułu prawnego do nieruchomości objętej decyzją komunalizcyjną. A zatem tylko w przypadku negatywnego rozstrzygnięcia można byłoby mówić o wadliwości samej decyzji komunliazcyjnej.

Nieruchomość będąca przedmiotem unieważnionej decyzji komunalizacyjnej stanowi w całości fragment drogi publicznej. Z uwagi więc na treść art. 73 ustawy - Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną nawet w przypadku wadliwości decyzji komunalizacyjnej na mocy tego przepisu doszło do przejścia nieruchomości zajętych pod drogę z mocy prawa. Stwierdzenie nieważności decyzji w części objętej drogą, która na mocy powołanego przepisu art. 73 cyt. ustawy stała się i tak własnością gminy stanowiłoby rażące naruszenie prawa.

Uzasadniając zarzut naruszenia przez Sąd pierwszej instancji art. 134 § 1 P.p.s.a. autor skargi kasacyjnej wskazał, że rozstrzygając sprawę w jej granicach – w niniejszej sprawie w granicach przedmiotowej decyzji komunalizacyjnej, Sąd winien uwzględnić omówione na wstępie uwarunkowania prawne, ściśle związane z trybem realizacji reformy rolnej. Pominięcie tego aspektu sprawy, niewątpliwie miało istotny wpływ na wynik postępowania.

M.K. i Z.Z. – uczestniczki postępowania reprezentowane przez adwokata w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniosły o oddalenie skargi kasacyjnej jako bezzasadnej.

Odnosząc się do zarzutu naruszenia prawa materialnego art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych w zw. z art. 3 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece poprzez niewłaściwe zastosowanie podały, że jest to domniemanie wzruszalne i może być obalone przez przeprowadzenie dowodu przeciwnego albo w procesie o uzgodnienie stanu prawnego ujawnionego w księdze wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym albo w każdym innym postępowaniu, jako przesłanka rozstrzygnięcia ( por.: wyrok SN z dnia 6 grudnia 2000 r. sygn. akt III CKN 179/99 ). Uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym nieruchomości polega na doprowadzeniu księgi wieczystej do jej aktualnego, rzeczywistego w dacie orzekania stanu prawnego a nie istniejącego w przeszłości.

Odnosząc się do kolejnego zarzutu skargi kasacyjnej naruszenia przepisów prawa materialnego art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz. U. Nr 32, poz. 191 ze zm.) poprzez niewłaściwe zastosowanie § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa I Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej autor odpowiedzi na skargę kasacyjną stwierdził, iż jest on bezzasadny. Wbrew stanowisku skarżącej Gminy B., w dacie wejścia w życie ustawy kompetencyjnej nie była i nie mogła być właścicielem nieruchomości będącej przedmiotem zaskarżonej decyzji dekomunalizacyjnej, a to z uwagi na fakt, że na mocy dekretu PKWN na własność Państwa przechodziły nieruchomości rolne spełniające odpowiednie normy obszarowe — w tym przypadku powyżej 50 ha. Kwestia ta była przedmiotem postępowania nadzorczego, zakończonego ostateczną i wykonalną decyzją Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] października 2002 r. nr [...]) stwierdzającą ze skutkiem ex tunc nieważność orzeczenia nacjonalizacyjnego Ministra Rolnictwa z dnia [...] kwietnia 1961 r. oraz utrzymanych nim w mocy orzeczeń Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w B. z dnia [...] lipca 1959 r. m.in. w części dotyczącej nieruchomości będącej przedmiotem zaskarżonej decyzji komunalizacyjnej.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Skarga kasacyjna nie zasługiwała na uwzględnienie, aczkolwiek nie wszystkie podniesione w niej zarzuty są trafne.

Zgodnie z art. 183 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu biorąc pod rozwagę wyłącznie nieważność postępowania, której przesłanki enumeratywnie wymienione w § 2 art. 183 P.p.s.a. w rozpoznawanej sprawie nie występują.

Istota niniejszej sprawy sprowadzała się do ustalenia, czy w dniu 27 maja 1990 r. część nieruchomości stanowiącej dawniej własność R.W., obecnie określonych jako działki o numerze ewidencyjnym [...] stały się własnością jednostki samorządu terytorialnego. W świetle art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. – Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych, z dniem wejścia w życie omawianej ustawy tj. z dniem 27 maja 1990 r., z mocy prawa, mieniem właściwych gmin staje się mienie ogólnonarodowe należące do rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego, przedsiębiorstw państwowych, dla których organy określone w pkt 1 pełnią funkcję organu założycielskiego oraz zakładów i innych jednostek organizacyjnych podporządkowanych organom określonym w pkt 1. Zatem, aby można było mówić o komunalizacji mienia z mocy prawa, mienie to musiało stanowić w dniu 27 maja 1990 r. własność Skarbu Państwa.

Zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie taka sytuacja nie zachodzi w przedmiotowym stanie faktycznym. To zaś skutkowało przyjęciem, że decyzja Wojewody Białostockiego z dnia [...] maja 1991 r. stwierdzająca nabycie z mocy prawa przez Gminę B. własności nieruchomości oznaczonej wówczas w ewidencji gruntów jako działka nr [...] została wydana z rażącym naruszeniem prawa – w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a.

Sąd pierwszej instancji podzielił przy tym pogląd organu, że skoro ostateczną decyzją z dnia [...] października 2002 r. nr [...] Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi orzekł o stwierdzeniu nieważności orzeczenia Ministra Rolnictwa z dnia [...] kwietnia 1961 r. nr [...] oraz utrzymanych nim w mocy orzeczeń Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w B. z dnia [...] lipca 1959 r. w części dotyczącej przedmiotowej działki, które to orzeczenia stanowiły o przejęciu spornego gruntu na rzecz państwa w trybie przepisów o reformie rolnej, to tym samym nie mogły one nigdy stanowić własności państwowej.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w składzie orzekającym w tej sprawie stanowisko to uznać należy za przedwczesne.

Wyjaśnić należy, iż zgodnie z art. 2 ust. 1 dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej ( Dz. U. R.P. Nr 4, poz. 17 ze zm.) przejście na rzecz Skarbu Państwa własności wszystkich nieruchomości, określonych w tym artykule w punktach: b, c, d, i e (zatem również nieruchomości ziemskich o charakterze rolniczym, należących do osób fizycznych lub prawnych, przekraczających określone normy obszarowe) z przeznaczeniem na cele reformy rolnej, następowało z mocy samego prawa. Oznacza to, że wydanie decyzji administracyjnej oczywiści wadliwej, bo wydanej bez podstawy prawnej - art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a., nie rozstrzygało kwestii nabycia przez Skarb Państwa własności nieruchomości stanowiącej własność R.W.

Z tych względów uznać należy, iż stwierdzenie nieważności decyzji nacjonalizacyjnej pozostawało bez wpływu na stan prawny ukształtowany na mocy dekretu z dnia 6 września 1944 r. o reformie rolnej.

Trafnie zatem autor skargi kasacyjnej zarzucił zaskarżonemu wyrokowi naruszenie art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. oraz art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych i § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, choć nie w pełni prawidłowo zarzuty te uzasadnił.

Zauważyć należy, iż Sąd pierwszej instancji nie stosował przepisów ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece ( Dz. U. z 2001 r. Nr 124, poz. 1361 ze zm. ) i nie orzekał również w kwestiach zastrzeżonych do kompetencji sądów cywilnych. Nie można zatem przyjąć, iż zaskarżony wyrok naruszał art. 3 i 10 cyt. ustawy o księgach wieczystych i hipotece, a także normę kompetencyjną określoną w art. 1 § 1 ustawy – Prawo o ustroju sądów administracyjnych. Ubocznie wyjaśnić należy, że w trybie art. 10 ustawy o księgach wieczystych i hipotece nie jest możliwe uzgodnienie z rzeczywistym stanem prawnym wpisu historycznego, a takim wpisem był wpis dotyczący prawa własności Skarbu Państwa.

Podkreślić należy, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdzając, że: " w oparciu o ostateczną decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] października 2002 r. wyeliminowane zostały w trybie art. 156 § 1 K.p.a. orzeczenia nacjonalizacyjne, na podstawie których nieruchomość, której część stanowiła m. in. skomunalizowana działka przejęta została przez Skarb Państwa na cele reformy rolnej" jedynie nieprawidłowo zinterpretował przepisy prawa materialnego tj. dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. Błędnie uznał, że do przejścia prawa własności spornego gruntu doszło na podstawie, obecnie wyeliminowanych z obrotu, decyzji nacjonalizacyjnych, podczas, gdy w trybie reformy rolnej przejście prawa własności nieruchomości ziemskich o charakterze rolniczym następowało z mocy prawa.

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego w uzasadnieniu skargi kasacyjnej zasadnie wskazano, że w sytuacji istnienia sporu, czy dana nieruchomość podpadała pod przepisy o reformie rolnej, ustalenia powinny być czynione nie w postępowaniu dotyczącym komunalizacji mienia, a w postępowaniu szczególnym, o którym mowa w § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej ( Dz. U. z 1945 r. Nr 10, poz. 51 ze zm.). W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, jak i Sądu Najwyższego przyjmuje się bowiem, że dopiero wydanie decyzji deklaratoryjnej na podstawie § 5 cyt. rozporządzenia stwierdzającej, iż dana nieruchomość nie podpadała pod działanie regulacji zawartej w art. 2 ust. 1 pkt e dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, pozwalałaby przyjąć, że w analizowanym stanie faktycznym nie doszło do przejścia prawa własności nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa (por: uchwała składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 stycznia 2011 r., sygn. akt I OPS 3/10, wyroki Sądu Najwyższego z dnia 25 marca 1999 r., sygn. akt III RN 165/98, OSNAPU 2000, nr 3, poz. 90 i z dnia 15 października 2002, sygn. akt I ACa 423/02, Palestra 2004, nr 3-4, s. 469). Oznacza to, że dopiero wydana w omawianym postępowaniu decyzja deklaratoryjna mogłaby stanowić dowód w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji komunalizacyjnej, że kwestionowana decyzja rażąco naruszała art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. – Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych.

Z tych względów, odnosząc się do podniesionej w odpowiedzi na skargę kasacyjną okoliczności, że w decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] października 2002 r. nr [...] stwierdzającej nieważność orzeczenia Ministra Rolnictwa z dnia [...] kwietnia 1961 r. oraz utrzymanych nim w mocy orzeczeń nacjonalizacyjnych, ustalono, iż nieruchomość ziemska, stanowiąca własność R.W. stanowiła powierzchnię mniejszą niż 50 ha, a skarga na tę decyzję została przez Sąd administracyjny prawomocnie oddalona, nie była dla postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji komunalizacyjnej miarodajna. Podkreślić należy, że powołana decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] października 2002 r. w uzasadnieniu której organ podał, że wspomniana nieruchomość nie spełniała ww. normy obszarowej, zapadła w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji nacjonalizacyjnych, orzekającym o przejściu na rzecz Skarbu Państwa prawa własności nieruchomości w trybie przepisów o reformie rolnej. A zatem, przedmiotem tego postępowania było ustalenie, czy badane decyzje posiadały oparcie w przepisach prawa, czy też zostały wydane bez podstawy prawnej, bądź z rażącym naruszenie prawa. Przedmiotem tego postępowania nie było natomiast ustalanie, czy nieruchomość R.W. podpadała, czy też nie podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. Z tego względu nie można uznać, że omawiana decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...]października 2002 r. rozstrzygała definitywnie o kwestii, czy Skarb Państwa nabył w trybie dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej nieruchomości R.W. Ponadto wskazać należy, iż z powołanego na rozprawie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym przez pełnomocnika skarżącej kasacyjnie kserokopii wyciągu z wykazu hipotecznego księgi wieczystej B. [...], wynika, że ogólna powierzchnia nieruchomości R.W. przekraczała 95 ha. Wprawdzie pełnomocnik uczestniczek postępowania stwierdził, że właściciel majątku przed 1939 r. zbył jego znaczną część, także przed wybuchem II Wojny Światowej i powierzchnia nie przekraczała 50 ha, to jednak okoliczność ta powinna zostać dokładnie wyjaśniona zwłaszcza, iż nie można wykluczyć, że część nieruchomości ziemskiej stanowiącej własność R.W. nie została objęta decyzjami nacjonalizacyjnymi.

Ponadto, odnosząc się do powołanego w odpowiedzi na skargę kasacyjną wyroku Sądu Najwyższego z dnia 6 grudnia 2000 r. sygn. akt III CKN 179/99, LEX nr 51805, w którym wyrażono pogląd, iż przeprowadzenie przeciwdowodu w stosunku do domniemania zawartego w art. 3 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece może nastąpić w każdym postępowaniu, wyjaśnić należy, iż zapadł on na tle relacji pomiędzy postępowaniem o uzgodnienie treści księgi wieczystej a procesem wywołanym powództwem windykacyjnym. Odnosił się on zatem do postępowań cywilnych. Tymczasem organ administracji publicznej, poza wyjątkami, w których na mocy szczególnych uregulowań, sprawa cywilna jest rozpoznawana w trybie administracyjnym, nie ma uprawnień do wkraczania w kompetencje sądów powszechnych.

Z kolei, oceniając podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty naruszenia przez Sąd pierwszej instancji art. 134 § 1 P.p.s.a. w zw. z art. 5 ust. 1 pkt 1 cyt. ustawy - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych oraz zarzut naruszenia art. 135 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a. stwierdzić należy, iż w istocie są one ściśle związane z podniesionymi zarzutami naruszenia prawa materialnego, gdyż są ich pochodną. Autor skargi kasacyjnej uzasadniając naruszenie art. 134 § 1 P.p.s.a. podniósł, iż Sąd pierwszej instancji nie uwzględnił regulacji prawnorzeczowej, określonej w art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. – Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych. Z kolei, naruszenie art. 135 w związku z art. 145 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a. poprzez ich niezastosowanie, odniósł do naruszenia art. 73 cyt. ustawy z dnia 13 października 1998 r. – Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administracje publiczną. W konsekwencji należało przyjąć, że źródłem wskazanego w skardze kasacyjnej uchybienia proceduralnego była obraza prawa materialnego, a nie samoistne naruszenie przez Sąd pierwszej instancji podniesionych w skardze kasacyjnej przepisów ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji przy ponownym rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy powinien uwzględnić przedstawioną powyżej ocenę prawa materialnego.

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że skarga kasacyjna Gminy B. była częściowo uzasadniona w zakresie, w jakim zarzucała Sądowi pierwszej instancji naruszenie prawa materialnego i z tego względu na podstawie art. 188 w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i art. 193 P.p.s.a. orzekł jak w pkt 1 sentencji wyroku. Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania oparto na art. 203 pkt 1 w związku z art. 200 i 193 tej ustawy (pkt 2 sentencji wyroku).