Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 1263/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2018-02-13 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą
Powołane przepisy: article: art. 28 ust 3, , ust 3a
journal: Dz.U. 2016 poz 963
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.
article: art. 7, art. 11, art. 77 par 1, art. 80
journal: Dz.U. 2017 poz 1257
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 145 par 1 ust 1 lit a i lit c
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: par. 3
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia: WSA Wiesław Kuśnierz (spr.) Sędziowie: WSA Waldemar Michaldo WSA Jarosław Wiśniewski Protokolant: Tomasz Famulski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 lutego 2018 r. sprawy ze skargi I. S. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 20 października 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne - uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w K. -


UZASADNIENIE

I. S. (dalej: Strona, Skarżąca) wnioskiem z dnia 21 czerwca 2017 r. zwróciła się do Dyrektora Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w K. (dalej: ZUS, organ) z wnioskiem o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. W uzasadnieniu wniosku Strona wskazała, że nie posiada możliwości finansowych spłaty zadłużenia z powodu trudnej sytuacji materialnej i zdrowotnej. Na powyższe okoliczności przedłożyła liczne dokumenty w tym m.in. zaświadczenia lekarskie, kartę informacyjną leczenia szpitalnego.

ZUS decyzją z 25 sierpnia 2017 r. nr [...]/ [...] odmówił Skarżącej umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenia zdrowotne i Fundusz Pracy za okres od maja 2016 r. do maja 2017 r. w łącznej kwocie [...]zł.

Strona wnioskiem z dnia 22 sierpnia 2017 r. zwróciła się do Prezesa ZUS o ponowne rozpatrzenie sprawy. We wniosku Strona oświadczyła, że nie zgadza się ze stanowiskiem ZUS zawartym w decyzji z 7 sierpnia 2017 r. Uważa, że wykazała, iż ze względu na stan majątkowy i bardzo trudną sytuację rodzinną i zdrowotną nie jest w stanie opłacić należności z tytułu składek, ponieważ pozbawiłoby to ją możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Strona stwierdziła że w jej przypadku zachodzą przesłanki przemawiające za umorzeniem należności i tym samym spełnia wymogi określone powołanymi przepisami. Do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Strona przedłożyła dwa zaświadczenia o stanie zdrowia i ponownie złożyła oświadczenie dotyczące swojej sytuacji rodzinnej, zdrowotnej i finansowej. Dalej wskazała, że nigdy nie prowadziła sprzedaży detalicznej książek, a zwłaszcza w 2004 r. Zatrudniała pracowników w okresie [...] r. i [...] r., ale to zamierzchła przeszłość i nie ma nic do rzeczy w odniesieniu do zadłużenia za okres od [...] r. do [...] r. Składki do ZUS zawsze płaciła regularnie. Zawiesiła działalność gospodarczą z powodu braku możliwości zarabiania (stara się o rentę z ZUS i ponowny zasiłek z MOPS) - jest to spowodowane dwoma ciężkimi i przewlekłymi chorobami.

Podała również, że ponosi wydatki rzędu [...] zł za czynsz, [...] zł za prąd i inne koszty związane z koniecznością zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych - sama jednak nic nie zarabia. Pomaga jej znajomy rencista. Dalej Strona podniosła, że nie posiada "ściągalnego majątku" (połowa domu w W. obciążona jest szybko narastającym kredytem we frankach, druga połowa należy do męża A. S., z którym jest od trzech lat w nieformalnej separacji - i to również przyczynia się do jej problemów finansowych, w zakresie dnia codziennego i zakupów etc. zdrowia i życia). Obecnie mieszka w małym mieszkaniu, które wynajmuje.

Strona opisując swój stan zdrowia wskazała, że jest niezdolna do pracy. Od 2004 r. do nadal jest przewlekle i ciężko chora. Porusza się o dwóch kulach. W maju w maju 2017 r. przebywała w Szpitalu im. dr. B. w K..

Dyrektor ZUS, działający z upoważnienia Prezesa ZUS, decyzją z dnia 20 października 2017 r. nr [...] AG, wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1257; dalej: K.p.a.), w związku z art. 83 ust. 4 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 963 ze. zm.; dalej: u.s.u.s.) utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu decyzji organ podał, że w okresie co najmniej 1 stycznia 1998 r. do 8 czerwca 2017 r. Strona prowadziła działalność gospodarczą. W trakcie wykonywania tej działalności Strona nie opłacała składek na ubezpieczenia, dlatego część zaległości składkowych, została wyegzekwowana, pozostałe nie zostały skierowane do przymusowego dochodzenia przez organy egzekucyjne.

Dalej organ wskazał, że aktualnie Strona nie prowadzi Pani działalności gospodarczej (działalność zawieszona) oraz że wykazała przychód/dochód (stratę) z w/w działalności w kwocie: za 2014 r. [...] zł/24.749,28 zł, za 2015 r. [...] zł/23.706,79 zł, za 2016 r. [...] zł/ -8 705 zł. Organ wskazał, że Strona ponosi stałe wydatki związane z utrzymaniem w kwocie [...]zł miesięcznie (w tym czynsz [...] zł, energia elektryczna [...] zł, koszty związane z leczeniem [...] zł) i poza zaległymi składkami zgłosiła ma zobowiązanie finansowe z tytułu zaciągniętego we frankach szwajcarskich kredytu (aktualna kwota do spłaty wynosi [...] zł).

Dalej organ podał, do akt sprawy Strona przedłożyła obszerną dokumentację medyczną, w tym m.in. orzeczenie o stopniu niepełnosprawności wydane do dnia 31 sierpnia 2017 r. na podstawie którego Strona została zaliczona do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności i może pracować w warunkach pracy chronionej i jednocześnie wskazał, że Strona nie przedłożyła aktualnego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności.

Następnie organ wskazał, że w żaden sposób nie kwestionuje sposób podnoszonych przez Stronę w toku postępowania problemów zdrowotnych i wskazał, że Strona nie wykazała jednak, że stan zdrowia uniemożliwia jej wykonywanie aktywności zawodowej. W oparciu o zebrany materiał dowodowy organ uznał, iż sytuacja Strony nie wyczerpuje w całości kryteriów niezbędnych do pozytywnego załatwienia wniosku o umorzenie należności. Aktualnie Strona nie legitymuje się orzeczeniem o częściowej lub całkowitej niezdolności do pracy czy orzeczeniem o niepełnosprawności, dlatego też w stosunku do Strony nie będzie miał zastosowania § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r., nr 141, poz. 1365; dalej rozporządzenie MGPiPS). Organ wyraźnie zaznaczył, że ww. przesłanka ma zastosowanie jedynie do takich sytuacji, kiedy choroba dłużnika lub któregoś ż członków jego rodziny uniemożliwia całkowicie uzyskiwanie dochodu. Następnie organ wskazał, że Zakład nie kwestionuje trudnej sytuacji, w jakiej Strona się znajduje jednak jego zdaniem Strona nie wykazała, aby sytuacja finansowa i materialna wypełniała znamiona ubóstwa, zwłaszcza, że mimo trudności finansowych Strona w ogóle nie udokumentowała, że aktualnie korzysta z pomocy finansowej MOPS.

Następnie organ przywołał przepis art. 28 ust. 3 pkt 1- 6 u.s.u.s. i wskazał, że nie mają zastosowania do Strony przesłanki wskazane w art. 28 ust. 3 pkt 1, 2, 4 i 4b u.s.u.s. Dalej organ wskazał, że w stosunku do Strony nie było prowadzone postępowanie upadłościowe ani likwidacyjne, w związku z tym przesłanki o których mowa nie można stwierdzić, aby okoliczności, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4 i 4b nie zachodzą. Z przyczyn oczywistych nie ma zastosowania art. 28 ust. 1 pkt 1 u.s.u.s. jak również nie zachodzi przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s. Następnie organ wskazał, że aktualnie należności nie są objęte egzekucją, dlatego zdaniem organu nie można stwierdzić aby okoliczności o których mowa art. 28 ust. 3 pkt 3, 5 lub 6 u.s.u.s. zaistniały w przypadku Strony.

Podsumowując organ wskazał, że z tych powodów nie zachodzą wobec Strony przesłanki pozwalające na stwierdzenie całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek, a to uniemożliwia pozytywne rozstrzygnięcie wniosku na podstawie art. 28 ust. 3 u.s.u.s. i wydanie decyzji o umorzeniu należności na tej podstawie.

Dalej organ podał, wobec braku całkowitej nieściągalności ZUS może umorzyć należności", jeśli stwierdzi, że z powodu sytuacji rodzinnej i stanu majątkowego dłużnik nie może opłacić należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny. Umorzeniem z tego powodu można objąć należności z tytułu składek ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek. Możliwość ta wynika z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. i wydanym na tej podstawie rozporządzeniu MGPiPS). Organ przytoczył przepisy § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia i wskazał, że do Strony nie ma zastosowania przesłanka wskazana w § 3 ust.1 pkt 2 rozporządzenia, gdyż Strona nie wykazała, że w wyniku klęski żywiołowej lub innego

nadzwyczajnego zdarzenia poniosła straty materialne uniemożliwiające -w przypadku

opłacenia należności z tytułu składek - prowadzenie działalności. Strona nie przedstawia żadnych dokumentów na potwierdzenie zaistnienia takich zdarzeń. Organ podkreślił, że organ rozpatrując wniosek o umorzenie zaległości nie bada przyczyn, które doprowadziły do powstania zadłużenia na koncie podmiotu, ale bierze pod uwagę sam fakt zadłużenia, za powstanie którego odpowiedzialny jest płatnik składek. Działalność gospodarcza jest aktywnością profesjonalną i ryzyko z nią związane ciąży na płatniku, który ponosi odpowiedzialność za regulowanie zobowiązań publicznoprawnych, niezależnie od czynników ekonomicznych wpływających na jej funkcjonowanie oraz wysokość uzyskiwanych z niej dochodów. W każdą działalność wpisane jest ryzyko gospodarcze, które ponosi zawsze przedsiębiorca.

Dalej organ wskazał, że Strona przedstawiła dokumenty, które jednak nie potwierdzają one sytuacji przewidzianej w §3 ust. 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia MGPiPS. Zdaniem organu Strona nie wykazała w sposób bezsporny, że spłata zadłużenia pozbawi ją możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych gdyż "Zgodnie z naszymi ustaleniami aktualnie nie prowadzi Pani działalności gospodarczej - została ona zawieszona 08.06.2017 r. Nie wyklucza Pani zatem wznowienia jej wykonywania. Nie wykazała Pani żadnego źródła dochodu. Zgłosiła Pani, że ma problemy zdrowotne. Organ nie kwestionuje w żaden sposób podnoszonych przez Panią w toku postępowania problemów zdrowotnych. Nie wykazała Pani jednak, że stan zdrowia uniemożliwia Pani wykonywanie aktywności zawodowej. W zakresie zaspokajania podstawowych potrzeb życiowych aktualnie nie korzysta Pani z pomocy opieki społecznej czy innych form pomocy ze strony państwa. Na dodatek, co nie pozostaje bez znaczenia dla Organu, nie sygnalizowała Pani, aby zalegała z jakimikolwiek opłatami w instytucjach z tytułu nieuregulowanych w terminie rachunków za media. Materiał przedstawiony w sprawie nie daje podstaw do przyjęcia, że Pani trudności finansowe mają charakter stały i wykluczają zaspokojenie roszczeń ZUS. Sygnalizowane przez Panią obecne trudności finansowe nie wykluczają możliwości stopniowej spłaty należności w dłuższym okresie czasu." Organ nie kwestionuje, że jednorazowa wpłata należności wraz z odsetkami może okazać się niemożliwa, nic nie stoi jednak na przeszkodzie, aby w przyszłości przystąpiła Pani do dobrowolnego i sukcesywnego regulowania zaległych składek wobec ZUS. Dlatego też Organ odmówił Pani umorzenia posiadanych zaległości.

Dalej organ wskazał, że Strona powołuje się na problemy zdrowotne których organ nie kwestionuje jednak zdaniem organu Strona nie wykazała, że stan zdrowia wpływa na możliwości uzyskiwania dochodów i nie przedłożyła do wniosku orzeczeń lekarskich stwierdzających niezdolność do pracy czy niepełnosprawność. Wobec powyższego nie będzie miała zastosowania treść § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia MGPiPS, mówiący o przewlekłej chorobie zobowiązanego bądź konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Reasumując organ stwierdził, że poprzednio wydana decyzja jest prawidłowa i w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy ZUS doszedł do takich samych wniosków jak w poprzednim postępowaniu.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie Skarżąca nie zgodziła się z ww. decyzją ZUS, zarzucając, że decyzja narusza prawo i jej interes prawny organ, powtórzyła argumentację z wniosku o umorzenie i z wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy oraz dołączyła do skargi:

- orzeczenie lekarza orzecznika ZUS Oddział w K. z dnia 11 września 2017 r. nr [...], o całkowitej niezdolności do pracy,

- decyzję ZUS Oddział w K. z dnia 18 października 2017 r. znak [...] w sprawie przyznania renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy,

- pismo ZUS Oddział w K. z dnia 9 listopada 2017 r. nr [...], informujące o przyznaniu renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy od dnia 1 lipca 2017 r. i przekazaniu na rachunek bankowy wyrównania z tytułu renty,

- kopię decyzji z dnia 20 października 2017 r z odręcznymi własnoręcznymi komentarzami (nazwanymi przez Skarżącą "krok po kroku"), odnoszącymi się do poszczególnych stwierdzeń w uzasadnieniu organu, co do zasady kwestionujących twierdzenia organu.

W odpowiedzi na skargę ZUS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje.

Stosownie do art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.; dalej: P.p.s.a.) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania.

Zgodnie z treścią art. 134 P.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Orzekanie następuje w granicach sprawy będącej przedmiotem kontrolowanego postępowania i odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa.

Na podstawie art. 135 P.p.s.a. Sąd podejmuje środki w celu usunięcia naruszenia prawa, w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego załatwienia sprawy.

Uwzględnienie skargi następuje w przypadkach naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a P.p.s.a.), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt. 1 lit. b P.p.s.a.), oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c P.p.s.a.). W przypadkach, gdy zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach sąd stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia (art. 145 § 1 pkt. 2 P.p.s.a.).

Przeprowadzona przez Sąd, w granicach tak określonej kognicji, kontrola legalności zaskarżonej decyzji, a także - z mocy art. 135 P.p.s.a. - poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji, wykazała, że akty te zostały wydane z naruszeniem przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a więc skutkującym koniecznością ich uchylenia.

Przedmiotem kontroli sądowej jest w sprawie niniejszej decyzja Dyrektora ZUS Oddział w K. utrzymująca w mocy decyzję własną, którą odmówiono Skarżącej umorzenia zaległości z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenia zdrowotne i Fundusz Pracy oraz odsetek za zwłokę od składek na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne.

W rozpoznawanej sprawie jedną z podstaw prawnych zaskarżonej decyzji stanowił przepis art. 28 ust. 2 i ust. 3 u.s.u.s. Zgodnie z treścią z art. 28 ust. 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez ZUS tylko w przypadku stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wymienionych w ust. 3 w pkt od 1 do 6. Wobec treści wniosku Skarżącej, zastosowanie w sprawie miał także przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s., w którym ustawodawca przewidział instytucję umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Przesłanki umorzenia należności w oparciu o przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. określone zostały w § 3 ust. 1 w przywołanym już powyżej rozporządzeniu MGPiPS w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Zgodnie z powołanym przepisem, ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającej opłacenie należności.

Przy czym podnieść należy, że w art. 24 ust. 2 u.s.u.s wskazano, iż pojęciem "należności z tytułu składek" objęte są składki oraz odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkowa opłata. Na uwadze należy mieć też treść art. 32 tejże ustawy, który z kolei do składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oraz na ubezpieczenie zdrowotne w zakresie stosowania umorzeń nakazuje stosowanie odpowiednie przepisów dotyczących składek na ubezpieczenia społeczne.

Z treści powyższych przepisów wynika, że istotą decyzji dotyczącej umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne jest jej uznaniowy charakter. Uznanie administracyjne nie oznacza jednak dowolności organu administracji publicznej co do rozstrzygnięcia, o czym świadczą określone w tych przepisach przesłanki podejmowania decyzji w tej materii. Katalog tych przesłanek pozwalających na umorzenie składek został określony jasno i precyzyjnie i w ten sposób zakreśla granice swobodnego uznania organu. Organ przy wydawaniu decyzji o umorzeniu należności składkowych jest zobowiązany do rzetelnej i wnikliwej analizy wszelkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione przesłanki określone w przytoczonych przepisach prawnych. W ten sposób przeprowadzona analiza stanu faktycznego stanowi podstawę do wydania decyzji o charakterze uznaniowym (por. uzasadnienie wyroku NSA z dnia 15 stycznia 2008 r., sygn. akt II GSK 321/07 wszystkie powołane w uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych są opublikowane w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych – http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W świetle dotychczasowego orzecznictwa sądowego takie decyzje podlegają ograniczonej kontroli sądów administracyjnych. Kontroli nie podlega uznanie administracyjne samo w sobie, lecz kwestia, czy decyzja została podjęta zgodnie z podstawowymi regułami postępowania administracyjnego, a w szczególności, czy wydano ją w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy oraz, czy ocena tego materiału została dokonana zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów, czy też zawiera elementy dowolności.

Decyzja uznaniowa może być przez sąd uchylona w wypadkach stwierdzenia, iż została wydana z takim naruszeniem przepisów postępowania lub prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. O tego rodzaju naruszeniach można mówić, gdyby organ pozostawił poza swoimi rozważaniami argumenty podnoszone przez stronę, pominął istotny dla rozstrzygnięcia materiał dowodowy lub dokonał jego oceny wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego, a także gdyby dokonał wykładni występujących w przepisach określających przesłanki umorzenia należności składkowych pojęć niezgodnie z ogólnymi zasadami prawa. Zwłaszcza negatywne rozstrzygnięcie, dotyczące umorzenia należności z tytułu składek, powinno być przekonująco i jasno uzasadnione, zarówno co do faktów, jak i co do prawa, tak, aby nie było wątpliwości, że wszystkie okoliczności sprawy zostały głęboko rozważone i zbadane (art. 11 K.p.a.). Ocena, czy przesłanki umorzenia występują w konkretnej sprawie (art. 80 K.p.a.) może być dokonana po wszechstronnym i wnikliwym rozważeniu całokształtu materiału dowodowego, a poprzedzać ją powinno wyczerpujące zebranie i rozpatrzenie całego materiału dowodowego (art. 77 K.p.a.).

Dokonując oceny zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji z dnia 7 sierpnia 2017 r. w oparciu o wyżej wskazane zasady Sąd doszedł do przekonania, że naruszają one przepisy w sposób powodujący konieczność ich wyeliminowania z porządku prawnego, dlatego skarga zasługuje na uwzględnienie.

W pierwszym rzędzie należy podnieść, że katalog przypadków całkowitej nieściągalności zawiera art. 28 ust. 3 pkt 1-6 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w brzmieniu obowiązującym w dacie orzekania przez organ. Przepis ten stanowi, że całkowita nieściągalność zachodzi gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2015 r. poz. 233 i 978);

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Powyższe wyliczenie jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Z treści przywołanego przepisu art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. jednoznacznie wynika, że aby ZUS mógł wydać rozstrzygnięcie w ramach uznania administracyjnego musi wcześniej poczynić ustalenia, że w sprawie zachodzi stan całkowitej nieściągalności. Dopiero bowiem zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 u.s.u.s. daje potencjalną możliwość umorzenia należności.

Z przepisu art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s wynika zatem, że to ZUS ma obowiązek samodzielnie ocenić przesłankę całkowitej nieściągalności w nim opisaną, porównując spodziewane koszty egzekucji (obliczane w części w proporcji do egzekwowanych kwot) z posiadanymi informacjami o nadającym się do egzekucji majątku. Jest do tego zobowiązany również w sytuacji, gdy w stosunku do wnioskodawcy prowadzone było postępowanie egzekucyjne, które tak jak w niniejszej sprawie doprowadziło do zaspokojenia wierzyciela.

Dokonując powyższej samodzielnej oceny organ winien mieć nadto na uwadze, czy majątek zobowiązanego nadaje się w ogóle do egzekucji, jak również czy postępowanie egzekucyjne nie spowoduje ruiny finansowej i życiowej zobowiązanego i jego rodziny. Stanowisko to znajduje potwierdzenie w orzecznictwie sądowym, gdzie zwraca się uwagę na to, że przy ocenie decyzji ZUS należy zawsze brać pod uwagę, czy w wyniku egzekucji powstanie zagrożenie utraty możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb bytowych dłużnika (wyrok WSA w Olsztynie z dnia 5 stycznia 2012 r., sygn. akt I SA/Ol 707/11, wyrok WSA w Krakowie z dnia 18 września 2014 r., sygn. akt I SA/Kr 1176/14).

Z zaskarżonej decyzji jak i decyzji z dnia 7 sierpnia 2017 r. wynika natomiast, że organ rentowy nawet nie podjął próby dokonania powyższego rzetelnego szacunku, jedynie ograniczył się do wskazania w decyzji z dnia 20 października 2017 r. , że możliwość ewentualnej egzekucji wynikać będzie z faktu, że Skarżąca jest "współwłaścicielką kilku nieruchomości", które jak z kolei wskazano w decyzji z dnia 7 sierpnia 2017 r. mogą stanowić przedmiot zabezpieczenia hipotecznego należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Zakład jednak nie zauważył, że owa współwłasność "kilku nieruchomości", to w jednej z nieruchomości udział w wysokości [...] z powierzchni 0,0993 ha, w drugiej nieruchomości udział w wysokości ˝ z powierzchni 0,0427 ha i nieruchomość ta jest obciążona hipotekami w łącznej kwocie [...]zł. Trzecia z nieruchomości o pow. 0,3000 ha, którą Skarżąca posiada wspólnie z mężem (wspólność majątkowa małżeńska) jest nieruchomością niezabudowaną położoną w Sierocku. Z akt sprawy nie wynika jakakolwiek, choćby przybliżona wartość tych nieruchomości, ani organ nie zbadał czy ewentualna egzekucja będzie dopuszczalna. Organ a priori przyjmuje, że skoro Skarżąca jest współwłaścicielką tych nieruchomości to egzekucja pozwoli na ewentualne wyegzekwowanie zaległości, jest to zdaniem Sądu stanowisko w okolicznościach niniejszej sprawy bezpodstawne.

Kolejną kwestią niezbadaną przez organ jest kwestia zaistnienia przesłanki określonej w przepisie art. 28 ust 3 pkt 3 u.s.u.s. Organ w obydwóch decyzjach przyjął, że Skarżąca jest osobą zdolną do samodzielnego uzyskiwania dochodów i jest zdolna do pracy. Ocena organu w tym zakresie jest oceną dowolną i sprzeczną przede wszystkim z materiałem dowodowym, który był w posiadaniu Zakładu z urzędu, a nie został przyjęty i oceniony w niniejszej sprawie. O ile rozpoznając sprawę po raz pierwszy organ nie dysponował jeszcze orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS uznającą Skarżącą za całkowicie niezdolną do pracy, (ale wynikało to z przedłożonego przez Skarżącą w sprawie materiału dowodowego), to w dacie wydawania decyzji z dnia 20 października funkcjonowały w obrocie prawnym zarówno, orzeczenie lekarza orzecznika ZUS Oddział w K. z dnia 11 września 2017 r. nr [...] o całkowitej niezdolności do pracy jak i decyzja ZUS Oddział w K. z dnia 18 października 2017 r. znak [...] w sprawie przyznania renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy. Powyższe dokumenty urzędowe przeczą w sposób oczywisty stanowisku zawartym w decyzjach.

Nie uwzględnienie tych dowodów przy wydawaniu decyzji z dnia 20 października 2017 r. jest ewidentnym naruszeniem przywołanych powyżej przepisów art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. jak również zasad ogólnych postępowania (art. 7, art. 8,art. 9 K.p.a.). Organ prowadząc postepowanie, zgodnie z art. 7 K.p.a. powinien wyjaśniać dokładnie stan faktyczny danej sprawy, zbierając i rozpatrując cały materiał dowodowy w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 k.p.a.). Zasada prawdy obiektywnej jest naczelną zasadą postępowania administracyjnego, wpływającą na kwestię odpowiedniego rozłożenia ciężaru dowodu w tym postępowaniu. Organ winien generalnie przeprowadzać niezbędne dowody z urzędu (zasada oficjalności postępowania) oraz wnioskowane przez stronę. Inaczej rzecz ujmując, mimo, iż ciężar dowodu istnienia przesłanek umorzenia, co do zasady, spoczywa na wnioskodawcy, to jednak organ odpowiada za prawidłowość przeprowadzonego postępowania dowodowego oraz rzetelność dokonanych ustaleń.

Nie do przyjęcia jest model prowadzenia postępowania w świetle powyższych przepisów w których organ nie uwzględnia dowodów z dokumentów urzędowych, które sam wytworzył i wprowadził do obrotu i które powinien znać z urzędu. Fakt, że dysponuje tymi dowodami inna komórka organizacyjna organu, w żaden sposób nie usprawiedliwia takiego działania organu. Niedopuszczalne w takiej sytuacji jest ich żądanie od strony postępowania w sprawie umorzenia zaległości, i wyciąganie w przypadku ich nieprzedłożenia negatywnych wniosków dla Strony, tak jak to czynił organ stwierdzając, że Skarżąca "nie wykazała, że stan zdrowia wpływa na możliwości uzyskiwania dochodów i nie przedłożyła do wniosku orzeczeń lekarskich stwierdzających niezdolność do pracy czy niepełnosprawność". Pominięcie dowodu z dokumentu urzędowego będącego w posiadaniu organu, mającego niezwykle istotne znaczenie dla sprawy, gdyż dotyczącego stanu zdrowia Skarżącej, który to dowód wprost podważa ustalenia organu, czyni twierdzenia zawarte w decyzji organu całkowicie bezpodstawne i dowolne.

Zdaniem Sądu, w okolicznościach rozpatrywanej sprawy, istnieją również podstawy do zakwestionowania oceny organu odnośnie niewystąpienia przesłanki o umorzenie, o której mowa w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia MGPiPS, a więc oceny dotyczącej nie wystąpienia w sprawie sytuacji, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną Skarżąca nie jest w stanie opłacić należności ZUS, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanej, w szczególności, gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązaną możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Organ ocenił, że sytuacja Skarżącej nie jest na tyle szczególna i uzasadniona wyjątkowymi okolicznościami, aby zasługiwała na wyjątkowe potraktowanie w formie udzielenia ulgi. W kontekście tych ustaleń ZUS uznał, że skoro Skarżąca nie korzysta z pomocy społecznej czy innych form pomocy ze strony Państwa i nie zalega w regulowaniu z jakimikolwiek opłatami za media to sytuacja Skarżącej jest na tyle dobra, że trudności finansowe nie wykluczają stopniowej spłaty należności w przyszłości. W kontekście powyższego organ nie dostrzegł, że Skarżąca w dacie orzekania nie osiągała żadnych dochodów (świadczenie z tytułu renty przekazano Skarżącej w listopadzie 2017 r.) i nie wyjaśnił z jakich środków się utrzymywała. Organ nie wyjaśnił również, jakie potrzeby człowieka w świetle realiów życiowych i przysługującego mu konstytucyjnego prawa do poszanowania i ochrony godności (art. 30 Konstytucji RP) uznano za niezbędne i jaką miarą te potrzeby szacowano. Nie wzięto również pod uwagę tego, że wspomniany art. 30 Konstytucji nakłada na władze publiczne obowiązek poszanowania i ochronny godności człowieka. W ocenie Sądu, to, że Skarżąca nie korzysta z pomocy opieki społecznej lub innej pomocy ze strony Państwa nie przesądza o jej dobrej sytuacji finansowej, jak również o tym, że nie występuje przesłanka umorzenia określona w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia MGPiPS .

W ocenie Sądu, w kontekście przedstawionych okoliczności, organ ponownie rozważy, czy w sprawie nie zachodzi przesłanka umorzenia wskazana w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia MGPiPS, a więc, że ze względu na aktualny stan majątkowy (sytuacja majątkowa Skarżącej uległa zmianie ze względu na przyznanie renty), Skarżąca nie jest w stanie opłacić należnych składek, ponieważ powodowałoby to dla niej zbyt ciężkie skutki, w tym pozbawiłoby ją możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Przeszkodą do rozpatrzenia wniosku w tym aspekcie prawnym, nie może być podnoszony przez ZUS argument, że skoro Skarżąca nie korzysta z pomocy społecznej pomimo trudnej sytuacji finansowej, to można przyjąć, że posiada wystarczające środki finansowe na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Interes publiczny nie powinien być rozumiany, jako sprzeczny z indywidualnym interesem obywatela. Sytuacja, w której zapłata zaległości powoduje konieczność sięgania przez zobowiązanego, pozbawionego możliwości zaspokojenia swoich niezbędnych potrzeb materialnych, do środków pomocy państwa, nie jest zgodna z interesem tego obywatela, jednocześnie nie jest również zgodna z interesem publicznym. Stan finansów ubezpieczeń społecznych nie może być reperowany kosztem ważnych interesów życiowych ubezpieczonych. Wobec tego, dla oceny czy przesłanka zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych, jest spełniona, wymagane jest ustalenie i ocena, czy dokonana przez organ analiza finansów Skarżącej pozwala na przyjęcie, że w jej budżecie, po uwzględnieniu stałych i koniecznych wydatków pozostaje kwota po zaspokojeniu niezbędnych potrzeb życiowych, która mogłaby służyć zaspokojeniu należności ZUS.

Reasumując, Sąd dopatrzył się uchybienia prawa materialnego, w postaci dokonania błędnej wykładni art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s., a także naruszenia wskazanych powyżej licznych przepisów postępowania. Naruszenia te miały wpływ na wynik sprawy. W postępowaniu uchybiono zasadom procedury administracyjnej, nakazującym dokładne wyjaśnienie stanu faktycznego poprzez wszechstronne rozważenie materiału dowodowego. Dopiero wszechstronne wyjaśnienie sprawy w kontekście przepisów prawa materialnego (zwłaszcza art. 28 ust. 3a u.s.u.s.), przy zachowaniu przepisów postępowania administracyjnego, daje prawo do podjęcia decyzji (z uwagi na jej fakultatywny charakter), nawet odmownej, w sytuacji zaistnienia przesłanek pozwalających na umorzenie należności.

Należy również podkreślić, że niniejszy wyrok nie przesądza umorzenia zaległości składkowych.

Na podstawie art. 153 P.p.s.a., przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organ jest zobowiązany do uwzględnienia przedstawionej powyżej oceny prawnej. Rozpatrując ponownie sprawę organ powinien wyeliminować wszystkie wskazane przez Sąd nieprawidłowości, a przede wszystkim ustalić, po pierwsze czy zachodzi całkowita nieściągalność, po drugie wnikliwie ocenić, czy wystąpiły przesłanki umorzenia zawarte w § 1 ust. 1 i 3 rozporządzenia MGPiPS. Dokonując tych ustaleń i ocen organ odniesie się do aktualnej sytuacji Skarżącej, na którą składa się jej sytuacja zdrowotna i majątkowa (finansowa) i w tym kontekście dokona realnej oceny możliwości spłaty zadłużenia.

Mając powyższe na uwadze Sąd, w oparciu o art. 145 § 1 ust. 1 lit. a i lit. c P.p.s.a w zw. z art. 135 P.p.s.a Sąd orzekł jak w sentencji wyroku

Sąd odstąpił od orzeczenia o kosztach postępowania, z uwagi na to, że Skarżący, po pierwsze był zwolniony z obowiązku uiszczania kosztów sądowych z mocy art. 239 pkt 1lit. e P.p.s.a., który stanowi, że nie ma obowiązku uiszczania kosztów sądowych strona skarżąca działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych, po drugie w sprawie występował osobiście bez profesjonalnego pełnomocnika.