Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt I SA/Sz 40/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2015-03-11 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6539 Inne o symbolu podstawowym 653
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: par. 3 ust. 1 pkt 1
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA (del.) Patrycja Joanna Suwaj (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Nadzieja Karczmarczyk-Gawęcka,, Sędzia WSA Jolanta Kwiecińska, Protokolant starszy sekretarz sądowy Beata Radomska, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 11 marca 2015 r. sprawy ze skargi K. K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek 1.uchyla zaskarżoną decyzję, 2.stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu.


UZASADNIENIE

1. W dniu 26 sierpnia 2014 r. do Z. U. S. O. w S. (dalej zwanego "Zakładem") wpłynął wniosek K. K. (dalej przywoływana jako: "Skarżąca") z dnia 25 sierpnia 2014 r. w sprawie umorzenia należności z tytułu nieopłaconych w terminie składek na ubezpieczenia społeczne, na ubezpieczenie zdrowotne oraz na Fundusz Pracy za okres od [...] do[...] ., uzasadniony trudną sytuacją finansową i rodzinną. Wnioskodawczyni oświadczyła, że otrzymuje wynagrodzenie z tytułu umowy zlecenia w wysokości [..] zł brutto, nie posiada żadnych składników majątkowych, a prowadzona przez nią działalność nie przyniosła oczekiwanych dochodów. Nadto wskazała, że zamieszkuje w mieszkaniu komunalnym wraz z rodzeństwem, prowadząc przy tym samodzielnie gospodarstwo domowe. Poinformowała również, że otrzymuje dodatek mieszkaniowy w wysokości [..] zł przyznany na 6 miesięcy oraz oświadczyła, że jest osobą schorowaną.

2. W dniu 9 października 2014 r., Zakład odmówił Wnioskodawczyni umorzenia należności.

3. W dniu 23 października 2014 r. wpłynął w trybie art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. 2013, poz. 1442, dalej przywoływana jako: "u.s.u.s.") wniosek Skarżącej o ponowne rozpatrzenie sprawy w przedmiocie umorzenia należności. We wniosku Skarżąca oświadczyła, że nie jest w stanie opłacić należności wobec Zakładu, ponieważ w dalszym ciągu znajduje się w trudnej sytuacji finansowej i rodzinnej, osiąga roczny dochód w kwocie [...] zł brutto ([..] zł brutto miesięcznie).

Skarżąca poinformowała, że ponosi wydatki związane z opłatami eksploatacyjnymi za mieszkanie komunalne w kwocie [...] zł, opłatami za gaz w wysokości [...] zł (co dwa miesiące) i za energię w kwocie [...] zł (energia co dwa miesiące, koszty rozkładane na trzy osoby), telefon komórkowy [...] zł miesięcznie co sprawia, że na wyżywienie, odzież i środki czystości pozostaje jej [...] zł dziennie. Ponadto oświadczyła, że nie posiada majątku ani żadnych oszczędności, mieszka w mieszkaniu komunalnym wraz z rodzeństwem, jednakże prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe. Skarżąca otrzymała dodatek mieszkaniowy w wysokości [...] zł przyznany na 6 miesięcy. Wskazała, że prowadzona działalność gospodarcza nie przyniosła oczekiwanych dochodów, kryzys gospodarczy i Jej choroba spowodowały obniżenie dochodów, w związku z czym nie była w stanie opłacić składek.

Jednocześnie Skarżąca poinformowała, że nie korzysta z żadnej pomocy społecznej i nie posiada zdolności kredytowej do zaciągnięcia kredytu lub pożyczki.

4. W toku przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego Organ ustalił, że Zobowiązana pozostaje ujawnionym przedsiębiorcą prowadzącym działalność w zakresie m.in. sprzedaży detalicznej wyrobów tekstylnych, odzieży i obuwia prowadzonej na straganach i targowiskach. Z dniem 1 marca 2013 r. Skarżąca zawiesiła wykonywanie działalności gospodarczej.

Na koncie Skarżącej figurują zaległości z tytułu nieopłaconych składek w części finansowanej przez płatnika składek na ubezpieczenia społeczne za okres[...] . w łącznej kwocie [...] zł plus odsetki zwłokę liczone do dnia zapłaty włącznie.

5. Wnioskiem z dnia 25 sierpnia 2014 r. Skarżąca wniosła o umorzenie nieopłaconych należności na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy za okres od [..] do[...] .

6. W trakcie prowadzonego postępowania Organ ustalił, że Skarżąca od 13 października 2014 r. wykonuje pracę zarobkową na podstawie umowy o pracę w wymiarze 1/2 etatu w Firmie H. "S." J. R., za którą uzyskuje średniomiesięczny dochód w wysokości [...] zł brutto. Nadto, Skarżąca otrzymuje dodatek mieszkaniowy w wysokości [...] zł miesięcznie. Na podstawie informacji uzyskanej od Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w S. ustalono również, że zgodnie z zeznaniem o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) PIT-36, Skarżąca w roku 2011 przy przychodach w kwocie [...] zł i kosztach w kwocie [...] zł uzyskała dochód w wysokości [...] zł brutto, w roku 2012 przy przychodach w kwocie [...] zł i kosztach w kwocie [...] zł uzyskała dochód w wysokości [...] zł brutto, natomiast w roku 2013 przy przychodach w kwocie [...] zł i kosztach w kwocie [...] zł uzyskała dochód w wysokości [...] zł brutto.

Zgodnie z oświadczeniem Skarżącej, mieszka wraz z rodzeństwem, prowadząc przy tym samodzielnie gospodarstwo domowe, ponosząc wydatki związane z utrzymaniem po opłaceniu których pozostaje jej dziennie na wyżywienie, odzież i środki czystości kwota [...] zł.

7. W dniu 26 listopada 2014 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wydał decyzję nr [...] o utrzymaniu w mocy decyzji z dnia 9 października 2014 r. o odmowie umorzenia należności z tytułu składek.

Uzasadniając swoje stanowisko podjęte w sprawie, Organ nakreślił ramy prawne sprawy. Powołując treść art. 28 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. 2013, poz. 1442) o systemie ubezpieczeń społecznych wskazał kiedy należności z tytułu składek mogą być umorzone oraz co należy rozumieć przez pojęcie ważny interes strony zobowiązanej zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. 2003 r. Nr 141, poz. 1365).

Rozpatrując ponownie wniosek w przedmiocie umorzenia należności Organ stwierdził, że w niniejszej sprawie w stosunku do Skarżącej nie zachodzi całkowita nieściągalność, o której mowa w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Skarżąca pozostaje ujawnionym przedsiębiorcą zawieszając wykonywanie działalności. Ponadto, osiąga dochody na podstawie umowy o pracę. Jak wskazał Organ, na podstawie art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. całkowita nieściągalność zachodzi m.in. gdy nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa.

Zdaniem Organu, w niniejszej sprawie nie zachodzi również uzasadniony przypadek, który ze względu na szczególne okoliczności przy uwzględnieniu ważnego interesu osoby zobowiązanej, winien w oparciu o powołane przepisy i zawarte w nich przesłanki skutkować umorzeniem przedmiotowego zadłużenia i zwolnieniem z długu w okresie jego wymagalności. Skarżąca pracuje osiągając dochody stanowiące podstawę zabezpieczenia niezbędnych potrzeb życiowych w prowadzonym gospodarstwie domowym, nie mając innych osób na utrzymaniu. Skarżąca aktualnie pozostaje ujawnionym przedsiębiorcą z zawieszoną działalnością w gotowości do jej podjęcia. Organ zaznaczył przy tym, że Skarżąca zainteresowana umorzeniem w trakcie prowadzenia działalności w której to powstało zadłużenie objęte wnioskiem, osiągała dochody w roku 2011 w kwocie [...] zł brutto, w roku 2012 w kwocie [...] zł brutto, natomiast w roku 2013 w kwocie [...] zł, nie opłacając czy też przystępując do takiej spłaty celem ułożenia się z wierzycielem publicznoprawnym jakim jest Z. U. S. choćby w ratach.

Nadto w ocenie Organu, pomimo powołanej choroby, Skarżąca nie jest osobą wyłączoną z rynku pracy i możliwości zarobkowych, osiągania dochodów na spłatę czy finansowania zobowiązań. Skarżąca nie legitymuje się orzeczeniem o całkowitej niezdolności do pracy ze względu na swoją sytuacje zdrowotną.

W ocenie Organu, powołane we wniosku okoliczności związane z sytuacją finansową i rodzinną w okoliczności w której Skarżąca pracuje i osiąga dochody nie mogą samoistnie uzasadniać umorzenia i takiego odstąpienia od dochodzenia przedmiotowej należności. Organ stwierdził zatem, brak uzasadnionego przypadku o którym mowa w art. 28 ust. 3 a u.s.u.s. oraz rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r.

8. Nie zgadzając się z powyższą decyzją, Skarżąca złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w S., wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji z dnia 9 października 2014 r. oraz o zasądzenie kosztów postępowania.

Zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie:

a) art. 28 ust.3 a i 3 b u.s.u.s. poprzez niewłaściwą ocenę zebranego materiału dowodowego i nie uznanie ważnego interesu Skarżącej pomimo wykazania, że nie jest w stanie ze względu na przewlekłą chorobę oraz stan majątkowy i sytuację rodzinną, opłacić żądanych należności, ponieważ pociągnęłoby to za sobą ciężkie skutki Skarżącej i jej rodziny w postaci pozbawienia zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych,

b) naruszenie par.3 ust. 1 pkt. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, poprzez nierozpatrzenie w sposób należyty i rzetelny sytuacji majątkowej i rodzinnej płatnika składek oraz wydanie decyzji o charakterze nie uznaniowym a dowolnym,

c) naruszenie art. 7, 77, 80 i art.107 § 1 i 3 k.p.a., polegający na braku podjęcia kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy i jej rozstrzygnięcie przy uwzględnieniu interesu społecznego i słusznego interesu strony.

W uzasadnieniu skargi Skarżąca podniosła, że Organ administracyjny odmawiając umorzenia podpiera się charakterem decyzji o umorzenie czyli jej uznaniowością. Jak wskazała Skarżąca, ZUS nie kwestionuje Jej sytuacji finansowej i zdrowotnej a jedynie argumentuje, że fakt pozostawania aktywnym przedsiębiorcą - co neguje Skarżąca oraz okoliczności, że pracuje i osiąga dochody jest przesłanką do odmowy umorzenia.

Skarżąca wskazała, że załączyła rzetelnie wszelkie dokumenty świadczące o tym jakie ponosi koszty co miesiąc i jakie osiąga dochody. Wskazała na jakie przewlekłe choroby cierpi i ile wydaje na leki. Przedłożyła zaświadczenie od lekarza informujące o przewlekłości choroby, ale to dla Organu zbyt mało.

Skarżąca po odliczeniu comiesięcznych wydatków, żyje z dnia na dzień pogrążona w coraz większej depresji z powodu urzędniczej machiny. Wskazała, że ten stan trwa już od ponad 12 lat i ta cała sytuacja, a zwłaszcza okoliczności , iż już dwakroć Sądy Administracyjne w S. uchylały odmowne decyzje ZUS w kwestii umorzenia Skarżącej składek i uporczywość Organu, pogłębia Jej depresję.

Skarżąca ponownie podniosła, iż zachorowała na raka tarczycy, na skutek krachu na rynku straciła swoje miejsce pracy i nadal walczy o godne życie nie prosząc państwa o żadną inną pomoc, niż ta objęta tym wnioskiem. Mieszka razem z bratem i z siostrą, ale każda z osób prowadzi odrębne gospodarstwo domowe. Obecnie Skarżąca pracuje na 1/2 etatu na umowę o pracę i otrzymuje netto [...] zł. Dojeżdża do pracy (poza Szczecin).

Skarżąca wskazała na swoje życiowe potrzeby wykazane załączonymi dokumentami. Na leki miesięcznie wydaje średnio ok.[...] zł a do tego musi przestrzegać odpowiednią dietę (przy gruźlicy i raku tarczycy wymagana). Koszty eksploatacyjne mieszkania to [...] czynsz, opłata za gaz ok. [...] zł (co dwa miesiące) energia [...] zł (co dwa miesiące w podziale na trzy osoby ), telefon komórkowy [...] zł. Skarżąca otrzymała dodatek mieszkaniowy w wysokości [...] zł (przyznany na 6 miesięcy).

Nadto, wniosła o włączenie do akt niniejszej sprawy dokumentacji medycznej załączonej do akt sprawy [...] .

Skarżąca wskazała, iż prowadziła działalność gospodarczą ale z roku na rok Jej przychody i dochody z tytułu prowadzonej działalności spadały. Dochód w 2010 r. z działalności gospodarczej wyniósł [...] zł. Podkreśliła, że to jest dochód a nie zysk; czyli trzeba jeszcze odjąć wpłaty na Fundusz Zdrowia, które nie są w kosztach. Dochód w 2011r. wyniósł [...] zł, w 2012r. [...] zł, a w 2013 r. Skarżąca osiągnęła dochód w wysokości [..] zł. Skarżąca wskazała te dane by wykazać, że Jej sytuacja życiowa nie ma znamion sytuacji przejściowej. W chwili obecnej otrzymuje wynagrodzenie [...] zł netto i pracuje jako ekspedientka.

Zdaniem Skarżącej wykazała, że zostaje jej na inne niezbędne wydatki (np. wyżywienie , środki czystości, ubranie ) dziennie ok. [...] zł. Podniosła, iż niewątpliwie ważki jest interes społeczny, ale jej sytuacja życiowa, materialna i zdrowotna wypełnia całkowicie przesłanki z przywołanego art. 28 ust. 3 a u.s.u.s. a w szczególności z § 3 ust. 1 pkt. 1 aktu wykonawczego, a Organ w żadnej mierze nie uzasadnił, dlaczego odmawia wydania decyzji dla niej korzystnej i nie wyważył tych dwóch interesów.

W ocenie Skarżącej, Organ nie uwzględnił żadnych uwag i zaleceń Sądów administracyjnych.

9. W odpowiedzi na skargę, Prezes Z. U. S. reprezentowany przez Dyrektora Z. U. S. Oddziału w S. działającego w sprawie przez pełnomocnika, wniósł o oddalenie skargi w całości podtrzymując swoje stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w S. zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

10. W świetle przepisów art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 15, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta - jeżeli ustawy nie stanowią inaczej - sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Zadaniem sądu administracyjnego jest zbadanie prawidłowości zastosowania przez organy administracji przepisów obowiązującego prawa, zarówno prawa materialnego, jak też przepisów postępowania. Uwzględnienie skargi następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia przepisów prawa materialnego, jeżeli miało ono wpływ na wynik sprawy, lub naruszenia przepisów prawa procesowego, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także dając podstawę do wznowienia postępowania - art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., dalej powoływana jako "p.p.s.a.").

Kompetencja kontrolna sądu administracyjnego sprowadza się zatem do oceny legalności działania organu administracji na trzech płaszczyznach: a) oceny zgodności działania z prawem materialnym, b) dochowania wymaganej prawem procedury, c) respektowania reguł określonych w przepisach ustrojowych (por. A. Kabat, Prawo do sądu jako gwarancja ochrony praw człowieka w sprawach administracyjnych [w:] Podstawowe prawa jednostki i ich sądowa ochrona, Warszawa 1997, s. 231).

Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Badając rozpoznawaną sprawę w tak zakreślonej kognicji, Sąd dopatrzył się naruszeń prawa, które skutkują koniecznością wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji.

11. Na wstępie wywodu nakreślić należy ramy prawne sprawy.

Zgodnie z normą zawartą w art. 28 ust. 1 u.s.u.s., należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład z uwzględnieniem treści ust. 2-4. Jest to regulacja określająca prawo wierzyciela do zwolnienia dłużnika z długu. W przypadku wierzycieli, będących podmiotami dysponującymi środkami publicznymi, do których należy Z. U. S., nie występuje dowolność w tym zakresie. W takim bowiem przypadku, ustawodawca - zezwalając na rezygnację z egzekwowania należności - wprowadza daleko idące ograniczenia prawne.

I tak, przepis art. 28 ust. 2 ww. ustawy stanowi, że należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, a w ust. 3 wymienione są w siedmiu punktach sytuacje, w których zachodzi całkowita nieściągalność w rozumieniu ustawy. Są to takie sytuacje, jak: śmierć dłużnika i brak następców prawnych (pkt 1), oddalenie wniosku o ogłoszenie upadłości (pkt 2), zaprzestanie prowadzenia działalności przy braku majątku, następców prawnych i podstaw do odpowiedzialności osób trzecich (pkt 3), brak środków po zakończeniu postępowania likwidacyjnego (pkt 4), znikoma wysokość nieopłaconej składki (pkt 4a), stwierdzenie przez organ egzekucyjny braku majątku (pkt 5), oraz brak możliwości uzyskania w postępowaniu egzekucyjnym kwot przekraczających wydatki egzekucyjne( pkt 6).

Z zestawienia tych sytuacji wynika, że Z. U. S. może zrezygnować z egzekwowania należności tylko wówczas, gdy dalsze prowadzenie egzekucji jest bezcelowe lub nieopłacalne. Wyliczenie zawarte w tym przepisie jest wyczerpujące, tzn. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności. Nawet wówczas oznacza to jednak dla Organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tych składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia.

11. O ile powyższa regulacja, dotycząca możliwości umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne z powodu ich całkowitej nieściągalności, odnosi się do wszystkich podmiotów zobowiązanych do ich uiszczenia, o tyle w odniesieniu do osób ubezpieczonych, będących równocześnie płatnikami tych składek, ustawa ta przewiduje również możliwość umorzenia należności z tytuł składek pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Podkreślić także należy, iż w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. odmiennie unormowano podstawę i przesłanki umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia. Należności z tytułu składek od takich osób mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. W art. 28 ust. 3b u.s.u.s. zawierającym uprawnienie do wydania przez właściwego ministra rozporządzenia do określenia szczegółowych zasad umarzania takich należności z uwzględnieniem przesłanek uzasadniających umorzenie, sformułowano zalecenie w postaci brania pod uwagę ważnego interesu osoby zobowiązanej do opłacania należności z tytułu składek oraz stanu finansów ubezpieczeń społecznych.

Przesłanki, którymi powinien się kierować Organ podejmujący decyzję w takim przypadku, wskazane zostały w rozporządzeniu Ministra Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365), w którego § 3 ust. 1 przewidziano, że zaległe składki mogą być umorzone, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku, gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych (pkt 1) lub, że ze względu na poniesione w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia straty materialne opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności (pkt 2). Przewlekła choroba zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, która pozbawia zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności, jest kolejną przesłanką wymienioną w tym rozporządzeniu wykonawczym (pkt 3).

Jak wskazał NSA w wyroku z dnia 5 marca 2014 r. (sygn. akt II GSK 22/13), w stosunku do tej grupy osób (zobowiązanego i jego rodziny), konieczność uwzględnienia ich ważnego interesu oraz stanu finansów ubezpieczeń społecznych jest konstrukcją podobną do przyjętej w art. 7 k.p.a., gdzie obowiązek załatwienia sprawy z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli stanowi w orzecznictwie i doktrynie podstawowy element uznania administracyjnego (por. wyrok NSA z dnia 13 grudnia 2007 r. sygn. akt II GSK 264/07, LEX 494281).

Uwzględniając powyższe regulacje, w orzecznictwie podkreśla się, że przewidziane w art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s., uzależnienie umorzenia należności z tytułu składek od całkowitej ich nieściągalności nie dotyczy ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek. Do nich zalicza się także przedsiębiorców prowadzących działalność gospodarczą zobowiązanych do opłacania składek na swoje ubezpieczenie. Przy ich umarzaniu należy więc zawsze oceniać, czy w konsekwencji egzekwowania zadłużenia pojawi się niebezpieczeństwo powstania zbyt ciężkich skutków dla zobowiązanego i rodziny przy uwzględnieniu jego stanu majątkowego i sytuacji rodzinnej.

Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 21 maja 2009 r. (sygn. II GSK 1045/08, źródło internetowe: www.orzeczenia.nsa.gov.pl) odnosząc się do powyższej kwestii wyjaśnił, że na tym właśnie polega istota odmienności obu reżimów prawnych mająca na celu zapewnienie koniecznej ochrony dla przedsiębiorców, którym w razie umorzenia składek – pomimo braku przesłanki całkowitej ich nieściągalności – nie zalicza się do okresu ubezpieczenia przerw w ich opłacaniu na własne ubezpieczenie społeczne. Natomiast wskazana w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia wykonawczego przesłanka uzależnia ocenę zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych od tego, czy w konsekwencji egzekwowania zadłużenia pojawi się niebezpieczeństwo powstania zbyt ciężkich skutków dla zobowiązanego i jego rodziny przy uwzględnieniu jego sytuacji majątkowej i rodzinnej.

12. W tym miejscu Sąd pragnie podkreślić, że jego rolą w kontroli legalności decyzji administracyjnej mającej charakter uznaniowy, jest dokonanie analizy sytuacji materialnej strony skarżącej uwzględniającej zaspokojenie podstawowych potrzeb, przy czym przy tej analizie sąd administracyjny nie może oderwać się od istoty ubezpieczenia społecznego, a w szczególności jego funkcji ochronnej.

Zadaniem bowiem regulacji zawartej w art. 28 ust. 3 a u.s.u.s. oraz w § 3 ust. 1 rozporządzenia wykonawczego jest zabezpieczenie niezbędnego minimum socjalnego, które pozwoli osobie zobowiązanej funkcjonować w codziennym życiu, dając gwarancję, że podstawowe potrzeby jej oraz jej rodziny będą zaspokojone. Punktem odniesienia przy ocenie, czy spłata zadłużenia zagraża egzystencji strony, powinna być szczegółowa analiza określonego na ten okres minimum socjalnego oraz minimum egzystencji (por. wyrok NSA z dnia 25 sierpnia 2010 r., sygn. akt II GSK 724/09, LEX nr 746112).

Na gruncie regulacji z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia wykonawczego nie można stwierdzić, co należy uważać za zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych, jednakże w ocenie Sądu należy przyjąć, że chodzi tu o niezbędne minimum. W delimitacji znaczenia tego terminu należy bez wątpienia odnieść się do takich pojęć, jak "minimum socjalne" oraz "minimum egzystencji". W związku z tym należy zauważyć, że Główny Urząd Statystyczny i Instytut Pracy i Spraw Socjalnych w publikowanych okresowo danych statystycznych uwzględnia informacje określające wielkość tzw. minimum egzystencji, jak i minimum socjalnego i te okoliczności Sąd winien mieć na względzie przy ocenie zgodności z prawem zaskarżonej decyzji.

Tymczasem w treści zaskarżonej decyzji trudno dopatrzyć się analizy i odniesienia konkretnej sytuacji Skarżącej do tychże pojęć, co niewątpliwie stanowi błędną interpretację i w konsekwencji naruszenie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia wykonawczego.

W tym miejscu Sąd podkreśla, że za ziszczenie się przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia wykonawczego należy uznać taką sytuację, gdy warunki bytowe osoby zobowiązanej powodują trwałe zagrożenie dalszej egzystencji. Przy ocenie czy ten stan ma charakter trwały należy uwzględnić, czy trudności płatnicze strony mają charakter okresowy, czy też może trwały i pogłębiający się oraz czy istnieją szanse na poprawę sytuacji finansowej. Ponadto, przy tej ocenie trzeba porównać stwierdzoną sytuację materialną strony z wysokością zaległej należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zestawić wysokość dochodu uzyskiwanego przez stronę i członków jej rodziny w rozumieniu § 3 ust. 2 rozporządzenia wykonawczego z niezbędnymi kosztami utrzymania jej i najbliższych w celu ustalenia, czy jest w stanie faktycznie spłacać istniejące zadłużenie bez niedostatku.

13. Zaskarżona decyzja w ocenie Sądu narusza także dyspozycję art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia wykonawczego. Podkreślić należy, iż okoliczności wskazane w tej normie prawnej (przewlekła choroba zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny) mogą stanowić podstawę ubiegania się o umorzenie należności tylko wtedy, gdy pozbawiają zobowiązanego możliwości uzyskania dochodu pozwalającego na opłacenie należności.

Dla oceny czy przesłanka powyższa jest spełniona, wymagana jest zatem weryfikacja zaskarżonej decyzji w aspekcie, czy dokonana przez Organ analiza finansów Skarżącej pozwala na ustalenie, że w jej budżecie pozostaje kwota po zaspokojeniu niezbędnych potrzeb życiowych, która mogłaby służyć zaspokojeniu należności ZUS (por. wyrok NSA z dnia 5 kwietnia 2011 r., sygn. II GSK 427/10; z dnia 19 lutego 2010 r., sygn. II GSK 393/09).

Oczywiście, decyzja w przedmiocie umorzenia składek na ubezpieczenie społeczne ma charakter uznaniowy. Nie zwalnia to jednak Organu przy wydaniu tego rodzaju decyzji z obowiązku rzetelnej i wnikliwej analizy wszelkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione określone w przepisach przesłanki. Dopiero w ten sposób przeprowadzona analiza stanu faktycznego sprawy stanowi materię będącą podstawą do wydania decyzji o charakterze uznaniowym.

14. Jak wynika z akt sprawy, Skarżąca zachorowała na raka tarczycy a następnie gruźlicę. Na skutek krachu na rynku straciła swoje miejsce pracy. Mieszka razem z bratem i z siostrą, ale każda z osób prowadzi odrębne gospodarstwo domowe. Obecnie Skarżąca pracuje na 1/2 etatu na umowę o pracę jako ekspedientka i otrzymuje netto [...] zł. Nadto, otrzymała dodatek mieszkaniowy w wysokości [...] zł (przyznany na 6 miesięcy). Zgodnie z oświadczeniem Skarżącej, na leki miesięcznie wydaje średnio ok.[...] . zł a do tego musi przestrzegać odpowiedniej diety. Inne stałe wydatki które Skarżąca jest obowiązana ponosić to: koszty eksploatacyjne mieszkania – czynsz [...] zł, opłata za gaz ok. [...] zł (co dwa miesiące), energia [...] zł (co dwa miesiące w podziale na trzy osoby ), telefon komórkowy [...] zł.

Skarżąca wykazała, iż na inne niezbędne wydatki ( np. wyżywienie, środki czystości, ubranie ) dziennie zostaje Jej ok. [..] zł.

15. Biorąc pod uwagę powyższy wywód, a także konieczność odniesienia się do wskazywanych i możliwych do zweryfikowania poziomów minimum socjalnego i minimum egzystencji, Organ winien ustalić, czy jest to kwota zapewniające owe minima i pozwalająca w konsekwencji na stwierdzenie, że Skarżąca jest w stanie faktycznie spłacać istniejące zadłużenie bez niedostatku.

Należy bowiem podkreślić, że dążenie do zaspokojenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne nie może doprowadzić pozbawienia zobowiązanego możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb bytowych (§ 3 pkt 1 rozporządzenia).

16.Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 145 § 1 lit. a) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm., zw. dalej: p.p.s.a.), Sąd uchylił zaskarżoną decyzję, jak też poprzedzającą jej wydanie decyzję Organu I instancji. Zakres, w jakim uchylona decyzja nie podlega wykonaniu określono w oparciu o art. 152 p.p.s.a.