Wyrok NSA, sygn. akt II FSK 2429/18
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2019-10-16 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy: article: art. 29 par 1, art. 59 par 1 pkt 2, art. 60 par 1, art. 111n par 2
journal: Dz.U. 2017 poz 1201
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jedn.
article: art. 269 par 1
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 70 par 4
journal: Dz.U. 2017 poz 201
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa - tekst jedn.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący – Sędzia NSA Tomasz Zborzyński, Sędzia NSA Jacek Brolik, Sędzia WSA (del.) Marek Olejnik (sprawozdawca), Protokolant Anna Rembowska, po rozpoznaniu w dniu 16 października 2019 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej B. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 20 marca 2018 r. sygn. akt I SA/Lu 99/18 w sprawie ze skargi B. S. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Lublinie z dnia 24 listopada 2017 r. nr [...] w przedmiocie przybicia na rzecz licytanta 1) uchyla zaskarżony wyrok w całości, 2) uchyla postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Lublinie z dnia 24 listopada 2017 r. nr [...], 3) zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Lublinie na rzecz B. S. kwotę 660 (słownie: sześćset sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 20 marca 2018 r. I SA/Lu 99/18, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie oddalił skargę B.S. (zwanej dalej skarżącą lub zobowiązaną) na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Lublinie z dnia 24 listopada 2017 r. w przedmiocie przybicia na rzecz licytanta.

Ze stanu sprawy przyjętego przez sąd I instancji wynika, że Dyrektor Urzędu Kontroli Skarbowej w L. decyzją z dnia 16 października 2003 r. określił skarżącej zobowiązanie w podatku dochodowym od osób fizycznych za 1996 r. w kwocie 249.365,10 zł wraz z odsetkami w wysokości 96.489,30 zł. Decyzja organu podatkowego pierwszej instancji została utrzymana w mocy przez organ odwoławczy. Następnie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie, wyrokiem z dnia 16 marca 2005r. w sprawie o sygn. akt I SA/Lu 207/04, oddalił skargę zobowiązanej na ostateczną decyzję organu odwoławczego, a Naczelny Sąd Administracyjny, wyrokiem z dnia 6 lipca 2006 r. w sprawie o sygn. akt II FSK 943/05, oddalił skargę kasacyjną. W związku z tym, że zobowiązana nie uregulowała zaległości podatkowej, Naczelnik Urzędu Skarbowego wystawił tytuły wykonawcze: [...] (obejmujący należność główną w kwocie 169.090 zł wraz z odsetkami za zwłokę) i [...] (obejmujący odsetki od nieterminowo uiszczonych zaliczek w kwocie 96.489,30 zł), które skierował do egzekucji.

W celu realizacji wymienionych wyżej tytułów wykonawczych Naczelnik Urzędu Skarbowego zawiadomił szereg banków o zajęciu rachunków bankowych oraz dokonał zajęcia wierzytelności pieniężnych wobec kilku podmiotów. Zawiadomieniem z 17 października 2012 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego zajął natomiast należący do zobowiązanej udział wynoszący ½ we współwłasności nieruchomości położonej w L. przy ulicy [...]. Zajęcie to, na skutek uwzględnienia skargi zobowiązanej na czynności egzekucyjne zostało uchylone, o czym zawiadomiono zobowiązaną pismem z 21 stycznia 2013 r.

Zawiadomieniem z tej samej daty Naczelnik Urzędu Skarbowego ponownie zajął należący do zobowiązanej ten sam udział w nieruchomości i wystąpił do Sądu Rejonowego w L. o dokonanie wpisu w dziale III księgi wieczystej o wszczęciu egzekucji z należącego do zobowiązanej udziału w nieruchomości (wpisu dokonano w dniu 7 lutego 2013 r.). Skarga na czynności egzekucyjne dokonane zawiadomieniem z 21 stycznia 2013 r. została prawomocnie oddalona (wyrok WSA w Warszawie z 28 kwietnia 2016 r. w sprawie sygn. akt III SA/Wa 916/15). Oddalone zostały również wnioski skarżącej z dnia 20 sierpnia 2013 r. o umorzenie postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie obydwu tytułów wykonawczych (wyrok WSA w Lublinie z 23 maja 2014 r. w sprawie o sygn. akt I SA/Lu 40/14 i wyrok NSA z 9 grudnia 2016 r., sygn. akt II FSK 3219/14) i z dnia 30 grudnia 2013 r. o umorzenie postępowania prowadzonego na podstawie tytułu nr [...] (wyrok WSA w Lublinie z 25 września 2014 r. w sprawie o sygn. akt I SA/Lu 259/14 i wyrok NSA z 9 grudnia 2016 r., sygn. akt II FSK 287/15).

W dniu 14 września 2015 r. organ egzekucyjny wydał obwieszczenie o pierwszej licytacji udziału w nieruchomości gruntowej zabudowanej, położonej w L. przy ulicy [...]. Do licytacji nikt nie przystąpił. Pełnomocnik zobowiązanej złożył skargę powołując się na art. 111I w związku z art. 45 i art. 111n § 1 i § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (obecnie Dz.U. z 2017 r., poz. 1201 ze zm., dalej: "u.p.e.a."). W jego ocenie, w zaistniałych okolicznościach faktycznych i prawnych postępowanie egzekucyjne podlega obligatoryjnemu umorzeniu na skutek wygaśnięcia i nieistnienia obowiązku oraz powinno zostać zawieszone z mocy prawa. Komornik skarbowy oddalił skargę. Dyrektor Izby Skarbowej w Lublinie postanowieniem z 8 stycznia 2016 r. utrzymał w mocy postanowienie komornika skarbowego z 3 grudnia 2015 r.

Na wyżej wymienione postanowienie organu odwoławczego zobowiązana wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie, który prawomocnym wyrokiem z 14 października 2016 r., sygn. akt I SA/Lu 208/16, uchylił zaskarżone postanowienie oraz postanowienie komornika skarbowego. Wykonując wskazany wyrok organ egzekucyjny postanowieniem z 3 marca 2017 r. odmówił zawieszenia postępowania egzekucyjnego, a postanowieniem z 7 marca 2017 r. odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego, które to postanowienia zostały przez organ nadzorczy utrzymane w mocy postanowieniami z 26 kwietnia 2017 r. Na postanowienie organu nadzorczego z dnia 26 kwietnia 2017 r. utrzymujące w mocy postanowienie organu egzekucyjnego w przedmiocie odmowy umorzenia postępowanie egzekucyjnego pełnomocnik wniósł skargę do sądu (skargę oddalono nieprawomocnym wyrokiem z dnia 4 października 2017 r., sygn., akt I SA/Lu 582/17).

W dniu 20 lipca 2017 r. organ egzekucyjny wydał obwieszczenie o drugiej licytacji udziału w nieruchomości gruntowej zabudowanej, położonej w L. przy ul. [...]. Pełnomocnik zobowiązanej do protokołu licytacji złożył skargę na czynność poborcy skarbowego w postaci wywołania drugiej licytacji. W jego ocenie nie mogło nastąpić wywołanie drugiej licytacji, ponieważ pierwsza licytacja nie odbyła się. Komornik skarbowy postanowieniem z dnia 30 sierpnia 2017 r. oddalił skargę uznając, że podnoszone w niej argumenty są bezzasadne. Organ nadzorczy ostatecznym postanowieniem z dnia 5 października 2017 r. utrzymał w mocy postanowienie organu pierwszej instancji.

Następnie Naczelnik Urzędu Skarbowego wydał postanowienie z 25 października 2017 r. o przybiciu na rzecz licytanta, który zaoferował cenę nabycia wynoszącą 246.400 zł za licytowany udział 1/2 nieruchomości gruntowej zabudowanej położonej w L. przy ul. [...], działka nr [...] o obszarze 0,1999 ha, dla której Sąd Rejonowy [...] w L. prowadzi księgę wieczystą nr [...] należący do zobowiązanej.

W zażaleniu na powyższe postanowienie pełnomocnik zobowiązanej zarzucił naruszenie przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego.

Dyrektor Izby Administracji Skarbowej uznał, że zażalone postanowienie o przybiciu zostało wydane zgodnie z przepisami prawa. Spełnia ono wymogi formalne z art. 111 m § 5 u.p.e.a. i nie wystąpiły jednocześnie przesłanki przemawiające za dalszym wstrzymaniem wydania postanowienia o przybiciu lub za odmową przybicia. Organ egzekucyjny prawidłowo wstrzymał się przed wydaniem postanowienia o przybiciu niezwłocznie po zamknięciu licytacji, do czasu ostatecznego rozpatrzenia środków zaskarżenia wniesionych przez pełnomocnika skarżącej.

Organ nadzorczy zwrócił też uwagę, że prawomocnymi wyrokami NSA z 9 grudnia 2016 r., sygn. akt II FSK 3219/14 oraz sygn. akt II FSK 287/15, w których ocenie podlegały postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego oraz Dyrektora Izby Skarbowej w Lublinie w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego, NSA oddalił skargi kasacyjne zobowiązanej. Prawidłowość prowadzonego postępowania egzekucyjnego potwierdził również WSA w Lublinie, który wyrokiem z 4 października 2017 r., sygn. akt I SA/Lu 582/17, oddalił wniesioną przez pełnomocnika skarżącej skargę na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Lublinie z 26 kwietnia 2017 r. w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego.

W skardze do WSA skarżąca, odwołując się do orzecznictwa sądów administracyjnych, w tym do treści uchwały o sygn. II FPS 5/09, powoływała się na nieistnienie egzekwowanej należności ze względu na jej przedawnienie. Zdaniem skarżącej zobowiązanie w podatku dochodowym od osób fizycznych przedawniło się z dniem 31 grudnia 2002 r., odsetki zaś od tego zobowiązania utraciły swój byt prawny 31 grudnia 1996 r., nie mogło zatem nastąpić skuteczne przerwanie biegu terminu przedawnienia 22 lipca 2002 r. skoro obowiązek nie istniał. Oznacza to, w ocenie skarżącej, że wszelkie czynności egzekucyjne dokonane po tej dacie były nieskuteczne, a postępowanie egzekucyjne winno być umorzone.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Lublinie wniósł o jej oddalenie, podtrzymując w całości stanowisko zawarte w zaskarżonym postanowieniu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę. Wskazał, że prawidłowo wyjaśnił skarżącej organ odwoławczy, że przyczyna wstrzymania przybicia odpadła definitywnie z chwilą ostatecznego rozpoznania wniesionej skargi na czynności organu egzekucyjnego polegające na obwieszczeniu o drugiej licytacji udziału w nieruchomości (postanowienie z dnia 12 października 2017 r., o którego ostateczności w administracyjnym toku instancji strona została pouczona) oraz wydania ostatecznego postanowienia utrzymującego w mocy postanowienie komornika skarbowego z 30 sierpnia 2017 r. oddalające skargę na czynności poborcy skarbowego w toku licytacji (postanowienie z dnia 5 października 2017 r.).

Dlatego, wobec zakończenia ww. postępowań uzasadniających wstrzymanie wydania przedmiotowego postępowania organ zobligowany był do zakończenia etapu egzekucji, który miał miejsce w dniu 30 sierpnia 2017 r. (licytacji) poprzez udzielenie licytantowi przybicia. Brak było przy tym negatywnych przesłanek do stwierdzenia odmowy przybicia. Z akt sprawy nie wynika, aby przeprowadzona licytacja naruszyła jakiegokolwiek przepisy postępowania, które to naruszenie mogły mieć istotny wpływ na jej wynik (art. 111n § 1 u.p.e.a.). Postanowienie organu egzekucyjnego pierwszej instancji zawiera przy tym wszelkie wymagane przepisami prawa elementy, takie jak wymienienie imienia i nazwiska nabywcy, oznaczenie nieruchomości, datę licytacji i cenę nabycia (art. 111m § 5 u.p.e.a.), stanowiąc przykład prawidłowo wydanego rozstrzygnięcia.

Podkreślił także sąd, że sprawa wniosków skarżącej o umorzenie postępowania egzekucyjnego prowadzonego w oparciu o wskazane na wstępie tytuły wykonawcze była już kilkakrotnie rozpatrywana przez sądy administracyjne i sprawy kończyły się wyrokami oddalającymi skargi, a zatem potwierdzającymi prawidłowość stanowiska organu egzekucyjnego o braku podstaw do umorzenia postępowania.

Powyższy wyrok skarżąca zaskarżyła w całości skargą kasacyjną, zarzucając naruszenie:

1) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., w zw. z art. 1 § 1 i art. 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 1535, poz. 1269 ze zm.- zwanej dalej: p.u.s.a.) oraz art. 3 § 1 i §2 pkt. 1 i 3 p.p.s.a., poprzez nie wykonanie kontroli zaskarżonego wyroku pod względem jego zgodności z prawem, co miało istotny wpływ na wynik sprawy i doprowadziło do oddalenia skargi,

2) naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na treść orzeczenia, a mianowicie art. 141 § 4 p.p.s.a., poprzez brak wskazania w uzasadnieniu wyroku wyjaśnienia podstawy prawnej rozstrzygnięcia w zw. ze stanem faktycznym nieistnienia obowiązku, skutkującym o obligatoryjnym odstąpieniu od czynności przez organ egzekucyjny i egzekutora,

3) naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na treść orzeczenia, a mianowicie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w związku z art. 151 p.p.s.a. poprzez zastosowanie tego przepisu, mimo iż organ I i II instancji naruszył przepisy postępowania i oddalił skargę, podczas gdy powinien ją uwzględnić,

4) naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na treść orzeczenia a mianowicie art. 145 §1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 111m § 3 i art. 111m § 1 u.p.e.a., poprzez wydanie zaskarżonego wyroku w dacie, gdy skargi i zażalenia wniesione w toku postępowania egzekucyjnego nie są jeszcze ostateczne rozstrzygnięte, co skutkuje, że organ egzekucyjny wstrzymuje wydanie postanowienia o przybiciu do czasu ich rozstrzygnięcia,

5) naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na treść orzeczenia, a mianowicie art. 145 §1 pkt 1 lit. c w zw. z art.111n §1 i 2 u.p.e.a w zw. z art. 59 §1 pkt 2 i art. 33 § 1 pkt 1 u.p.e.a., poprzez ich błędną wykładnię i uznanie, że organ I i II instancji nie naruszył tych przepisów, podczas gdy toczy się postępowanie o obligatoryjnym umorzeniu postępowania egzekucyjnego z uwagi na nieistnienie obowiązku w odsetek od zaliczek nie uiszczonych w terminie płatności na podatek dochodowy od osób fizycznych za 1996 r., oraz zobowiązanie zaległości w podatku dochodowym od osób fizycznych za 1996 r. które przedawniło się z dniem 31 grudnia 2002 r., co skutkuje odmową przybicia,

6) art. 145 § 1pkt. 1 lit. a p.p.s.a, w zw. z art. 45 § 1 i § 2 i art. 7 § 3 u.p.e.a. w zw. z art. 59 § 1 pkt 2 i art. 33 § 1 pkt 1 u.p.e.a., poprzez ich błędną wykładnię i uznanie, że wniesione zarzuty przez Skarżącą na nieistnienie obowiązku, skutkujące o obligatoryjnym umorzeniu postępowania egzekucyjnego, nie dają podstawy do obligatoryjnego odstąpienia od czynności egzekucyjnych, podczas gdy analiza przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji prowadzi do wniosku odmiennego,

7) art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c w zw. z art. 7, art. 77 § 1 i 80 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a., w zw. z art. 2 i art. 184 Konstytucji RP oraz art. 1 p.u.s.a. i art. 3 p.p.s.a., poprzez nie wykonanie oceny legalności ustalenia stanu faktycznego i prawnego przez organ I i II instancji w przedmiocie zaskarżonego postępowania egzekucyjnego, co miało istotny wpływ na wynik sprawy.

Podnosząc powyższe zarzuty strona wniosła o :

- uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie,

- zasądzenie na rzecz skarżącej zwrotu kosztów postępowania według norm prawem przepisanych łącznie z kosztami zastępstwa procesowego.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna jest zasadna w zakresie oceny przedawnienia zobowiązania podatkowego, które uniemożliwiało zgodnie z prawem zaaprobowanie zaskarżonego rozstrzygnięcia.

Naczelny Sąd Administracyjny uprzednio już dwukrotnie stwierdził przedawnienie zobowiązania podatkowego, którego egzekucji dotyczy również sprawa niniejsza. W sprawach o sygn. akt II FSK 141/18 oraz II FSK 1173/18 Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, między innymi, co następuje: Wyrokiem z dnia 23 kwietnia 2003 r., I SA/Lu 898/02, Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zarówno zaskarżoną jak i poprzedzającą ją decyzję organów podatkowych, określającą skarżącej zobowiązanie podatkowe w podatku dochodowym od osób fizycznych za 1996 r. Sytuacja ta oznacza, że "uchylenie decyzji ostatecznej w zakresie określenia zobowiązania (...) i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania powoduje unicestwienie materialnoprawnego skutku zastosowania środka egzekucyjnego w postaci przerwania biegu przedawnienia na podstawie art. 70 § 4 O.p. - Uchwała 7 sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 lutego 2018 r., I FPS 5/17 (POP 2018, nr 2, s. 124-125).

Przypomnieć w tym miejscu także należy uchwałę 7 sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 czerwca 2008 r., I FPS 1/18 (ONSAiWSA 2008, nr 5, poz. 75), z której wynika że: Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpatrywaniu ponownej skargi kasacyjnej obowiązany jest - w związku z art. 269 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - odstąpić od zastosowania art. 190 tej ustawy, z uwagi na podjęcie uchwały przez Naczelny Sąd Administracyjny w składzie siedmiu sędziów, zawierającej stanowisko dotyczące wykładni prawa, odmienne od wyrażonego w poprzednim wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego, do którego to stanowiska zastosował się wojewódzki sąd administracyjny.

Uchwały te są wiążące w trybie prawnym i na podstawie prawnej art. 269 § 1 p.p.s.a. Powinny być znane Sądowi pierwszej instancji, który jednak nie wykorzystał ich w procesie wykładni i oceny możliwości zastosowania prawa w rozpoznawanej sprawie – najprawdopodobniej z tego powodu, że w rozważaniach i analizach uzasadnienia zaskarżonego wyroku pominął wydanie wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego dnia 23 kwietnia 2003 r., I SA/Lu 898/02, a więc i również wynikające z treści tego orzeczenia konsekwencje prawne.

Uchylenie – w sprawie I SA/Lu 898/02 – decyzji podatkowych obu instancji odnośnie do zobowiązania podatkowego skarżącej za rok podatkowy 1996 spowodowało natomiast – w świetle uchwały I FPS 5/17 – ten skutek, że zastosowanie środków egzekucyjnych na podstawie uchylonej (następnie) decyzji nie przerywało biegu terminu przedawnienia. Jeżeli zaś zobowiązanie podatkowe uległo przedawnieniu, to nie było podstaw prawnych: do odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego oraz do zastosowania przybicia egzekucyjnego i następującego po nim przyznania własności (por. rozpoznane na rozprawach w dniu 16 października 2019 r. sprawy II FSK 208/18, II FSK 2429/18 oraz niniejsza sprawa II FSK 3730/18 i art. 29 § 1 u.p.e.a., art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a., art. 111n § 2 u.p.e.a.).

Z tych powodów, na podstawie art. 188 p.p.s.a. i art. 203 pkt 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżony wyrok oraz zaskarżone do Sądu pierwszej instancji postanowienie.

Organ egzekucyjny powinien doprowadzić w sprawie do stanu niewątpliwej zgodności z prawem, uwzględniając oceny prawne Naczelnego Sądu Administracyjnego a także treść z art. 60 § 1 u.p.e.a. – rozważając w szczególności zagadnienie ochrony praw osób trzecich nabytych na podstawie zakwestionowanych czynności egzekucyjnych.

O kosztach postępowania sądowego Naczelny Sąd Administracyjny orzekł na podstawie art. 203 pkt 1, art. 200, art. 205 § 2, art. 210 § 1 p.p.s.a. w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit.c) i pkt 2 lit.b) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r., 1800).