Wyrok WSA w Białymstoku, sygn. akt I SA/Bk 163/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Data orzeczenia: 2022-10-05 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6117 Odpowiedzialność podatkowa osób trzecich, ulgi płatnicze (umorzenie, odroczenie, rozłożenie na raty itp.)
Hasła tematyczne: Ulgi podatkowe
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 67a par. 1 i 2, art. 120, art. 121 par. 1, art. 122
journal: Dz.U. 2021 poz 1540
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Andrzej Melezini, Sędziowie sędzia WSA Małgorzata Anna Dziemianowicz, asesor sądowy WSA Justyna Siemieniako (spr.), Protokolant sekretarz sądowy Renata Kryńska, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 5 października 2022 r. sprawy ze skargi A. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] marca 2022 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości podatkowej z tytułu opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi wraz z odsetkami za okres od 1 kwietnia 2018 r. do 30 września 2021 r. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą jej wydanie decyzję Burmistrza S. z dnia [...] grudnia 2021 r. nr [...].


UZASADNIENIE

Przedmiotem kontroli sądowej jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z [...] marca 2022 r., nr [...] r. utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza S. z [...] grudnia 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości podatkowej z tytułu opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi wraz z odsetkami.

Jak wynika z akt sprawy, A. K. (dalej: "skarżący") w dniu 18 października 2021 r. wystosował do Burmistrza Gminny S. pismo nazwane "wezwanie o umorzenie" Pismo to złożył w odpowiedzi na dostarczonym mu upomnienie i wezwanie do wniesienia opłaty za odpady komunalne w wysokości 3.395,60 zł za okres kwiecień 2018 – wrzesień 2021 r. Wskazał, że żąda umorzenia tej kwoty gdyż nie istnieje podstawa prawna do nałożenia na niego tej opłaty. Wskazał, że w S. nie mieszka od 40 lat.

W piśmie z 7 listopada 2021 r., będącym odpowiedzią na wezwania Burmistrza S. o podanie danych dotyczących stanu finansowego i zdrowotnego, skarżący stwierdził, że nie poda takich danych i zaznaczył, że organ źle odczytuje jego wniosek (cyt. "nie taka jest podstawa mojego roszczenia!").

Decyzją z [...] grudnia 2021 r. Burmistrz S., działając na podstawie art. 67a § 1 pkt 3 i § 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2021 r., poz. 1540) odmówił skarżącemu umorzenia zaległości podatkowej z tytułu opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi wraz z odsetkami.

W odwołaniu do tej decyzji skarżący stwierdził, że "wykreowano ją bez podstawy prawnej", naruszając art. 30, 32 i 47 Konstytucji RP. Wskazał, że z mocy prawomocnego wyroku sądu z 20 grudnia 2019 r. nie jest on właścicielem działki przy ul. N.

Utrzymując w mocy decyzję Burmistrza S., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w decyzji z [...] marca 2022 r. wskazało, że zaległość w opłatach za gospodarowanie odpadami komunalnymi powstała w wyniku nieuregulowania kwoty wynikającej z decyzji z dnia [...] lutego 2019 r. znak; [...] określającej wysokość opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi A. K., jako współwłaścicielowi nieruchomości położonej w S. ul. N, w oparciu o zapis w księgach wieczystych nr [...], oraz wypis z rejestru gruntów dla działki nr [...].

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku skarżący wskazał, że organy nie dostrzegają istoty sprawy. Zaznaczył, że nie ubiegał się o "odrzucenie" opłaty ze względu na stan finansowy. Wskazuje, że nałożenie na niego tej opłaty nie znajduje podstawy prawnej. Następnie organ przytoczył treść art. 67a § 1 pkt 3 o.p. i dokonał analizy wynikających z tego przepisu pojęć "ważnego interesu podatnika" i "interesu publicznego". Wskazał, że przepis ten jest stosowany w związku z art. 6q ust. 1 ustawy z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach (tj. Dz. U. z 2021 r., poz. 888), według którego w sprawach dotyczących opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi stosuje się przepisy ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa.

Oceniając wystąpienie ww. przesłanek organ wyraził niezrozumienie dla zachowania strony, która nie chciała współpracować w zebraniu materiału dowodowego świadczącego na jej korzyść. Wskazał organ, że w postępowaniu zainicjowanym wnioskiem stron nie można ciężaru dowodu przerzucać w całości na organ podatkowy. Konieczność zebrania i analizy całego materiału dowodowego oznacza, że organ podatkowy powinien przejawić inicjatywę dowodową, a nie wyręczać podatnika w gromadzeniu dowodów świadczących na korzyść wnioskodawcy. Pomimo wezwania, wnioskodawca nie złożył także stosownych dokumentów ani też zeznań obrazujących sytuację majątkową. Pomimo pasywnej postawy skarżącego, organ wykazał się inicjatywą dowodową (z czego dodatkowo - co zdumiewające - zobowiązany czyni organowi zarzuty w odwołaniu wskazując na "wymuszenie danych osobistych"), w wyniku czego ustalono, że z danych uzyskanych z Urzędu Stanu Cywilnego wynika, że skarżący jest żonaty z T. K., obecnie nie są nigdzie zameldowani na stałe. Po analizie informacji uzyskanych z Powiatowego Urzędu Pracy w B., z MOPR, od Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w B., z ZUS, Kolegium stwierdziło, że po stronie skarżącego nie zachodzi przesłanka ważnego interesu, która przemawiałaby za zastosowaniem instytucji umorzenia. Organ nie dopatrzył się również w sprawie interesu publicznego przemawiającego za umorzeniem zaległości podatkowej.

Odnosząc się natomiast do zarzutów podnoszonych przez skarżącego odnośnie tego, że nie jest on właścicielem działki przy ul. N.- Kolegium wyjaśniło, że przedmiotem niniejszego postępowania (umorzeniowego) nie jest kontrola decyzji określającej wysokość opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi. Jeżeli skarżący kwestionuje zgodność z prawem decyzji określającej opłatę za gospodarowanie odpadami komunalnymi, ze względu na okoliczności podnoszone w odwołaniu - winien on podjąć kroki do wyeliminowania jej z obrotu prawnego.

W odpowiedzi na skargę organ, podtrzymując stanowisko w sprawie, wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna. Rozstrzygnięcie organu dotknięte jest wadami, które uzasadniały jego wyeliminowanie z obrotu prawnego.

Jak wynika z akt sprawy i z treści rozstrzygnięć, postępowanie w sprawie zostało zainicjowane wnioskiem skarżącego z 18 października 2021 r. Organy potraktowały ten wniosek jako żądanie umorzenia zaległości podatkowych. Zdaniem Sądu, zarówno treść tego wniosku jak i innych składanych w toku postępowania świadczy jednak o tym, że skarżący nie ubiegał się o umorzenie zaległości, lecz konsekwentnie kwestionuje fakt istnienia jakichkolwiek zaległości po jego stronie.

Zgodnie z treścią powoływanego w sprawie art. 67a § 1 o.p. (który z mocy art. 6q ust. 1 ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach znajduje zastosowanie w sprawach dotyczących opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi), organ podatkowy, na wniosek podatnika, z zastrzeżeniem art. 67b, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym, może:

1) odroczyć termin płatności podatku lub rozłożyć zapłatę podatku na raty;

2) odroczyć lub rozłożyć na raty zapłatę zaległości podatkowej wraz z odsetkami za zwłokę lub odsetki od nieuregulowanych w terminie zaliczek na podatek;

3) umorzyć w całości lub w części zaległości podatkowe, odsetki za zwłokę lub opłatę prolongacyjną.

Z przepisu tego wynika, że orzekanie w przedmiocie umorzenia zaległości podatkowych, a więc rozpatrywanie wystąpienia przesłanek umorzenia warunkowane jest i winno być poprzedzone w pierwszej kolejności wnioskiem podatnika, po drugie zaś muszą istnieć po stronie podatnika zaległości podatkowe.

W doktrynie przyjmuje się, że umorzenie w całości lub w części zaległości podatkowej, odsetek za zwłokę lub opłatę prolongacyjną, z wyjątkiem, o którym mowa w art. 67d § 1, może nastąpić wyłącznie na wniosek podatnika. Decyzja organu podatkowego wydana bez wniosku uprawnionego podmiotu podlega stwierdzeniu nieważności na podstawie art. 247 § 1 pkt 2 o.p. (zob. B. Dauter w: S. Babiarz i in., Ordynacja podatkowa. Komentarz, wyd. XI , opubl. Lex/el, art. 67a i powołany tam wyrok NSA w Warszawie z 17 listopada 1995 r., III SA 52/95).

Żądanie umorzenia zaległości podatkowej podatnik może zgłosić wtedy, gdy zaległość ta istnieje. Oznacza to, że w dacie złożenia wniosku o umorzenie zaległości zobowiązanie podatkowe musi przekształcić się w zaległość podatkową wskutek niezapłacenia podatku w terminie (art. 51 § 1 o.p.) i zarazem w tej dacie nie może jeszcze dojść do wygaśnięcia zobowiązania wskutek zaistnienia któregokolwiek ze zdarzeń określonych w art. 59 § 1. W przeciwnym wypadku wniosek podatnika jest bezprzedmiotowy.

Skoro złożenie wniosku o umorzenie jest warunkowane istnieniem zaległości, to organ rozpoznający wniosek nie może abstrahować od istnienia tej zaległości. Tym bardziej w sytuacji, gdy autor wniosku zaprzecza nie tylko istnieniu zaległości, ale także istnieniu po jego stronie obowiązku zapłaty należności, niedopuszczalnym jest potraktowanie wniosku jako żądanie umorzenia zaległości.

Treść złożonego przez skarżącego w dniu 18 października 2021 r. pozostawiała wątpliwości co do wyrażonego w nim żądania. Skarżący żądał umorzenia kwoty opłaty za odpady komunalne. Wskazywał przy tym jednak, że brak jest podstawy prawnej do wydania wobec niego decyzji. Zdaniem Sądu, w takiej sytuacji organ winien był wezwać skarżącego do sprecyzowania treści wniosku celem upewnienia się, czy skarżący rzeczywiście wnosi o przeprowadzenie postępowania w trybie art. 67a o.p..

Dalsze wątpliwości winno wzbudzić w organach pismo skarżącego z 7 listopada 2021 r., gdzie skarżący wskazuje, że nie jest właścicielem nieruchomości przy ul. N. w S. i że w sądzie trwa postępowanie, którego celem jest ustalenie prawa własności. W piśmie tym skarżący wskazuje, że w piśmie z 18 października wezwał do "umorzenia wykreowanego zobowiązania". Stwierdza też, że nie wskaże żadnych informacji osobistych.

Zdumiewające jest w tych okolicznościach działanie organu pierwszej instancji, który pomimo wyraźnych stwierdzeń skarżącego, konsekwentnie prowadzi postępowanie w przedmiocie umorzenia zaległości i występuje do organów po kolejne informacje dotyczące sytuacji finansowej, osobistej i zdrowotnej skarżącego i jego małżonki.

Analiza akt sprawy pozostawia też duże wątpliwości co do tego, czy na skarżącym ciąży obowiązek uiszczenia opłaty za gospodarowanie odpadami jak też czy ten obowiązek przekształcił się w zaległość. Jak już wskazano, dopiero w sytuacji bezspornego istnienia zaległości można rozważać przesłanki ewentualnego ich umorzenia na podstawie art. 67a o.p.

W tym zakresie organ w zaskarżonym rozstrzygnięciu wskazał na decyzję z [...] lutego 2019 r. znak; [...] określającą wysokość opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi Andreasowi Kraftowi, jako współwłaścicielowi nieruchomości położonej w S. ul. N. , zapis w księdze wieczystej nr [...], oraz wypis z rejestru gruntów dla działki nr [...].

Zauważyć należy, że w aktach administracyjnych znajduje się ww. decyzja. Jej adresatem nie jest jednak A. K., lecz A. K., zam. ul. Swobodna 28/9, Białystok, któremu określono jako władającemu nieruchomością położoną w S., ul. N. stanowiącą działkę nr [...], dla którego prowadzona jest księga wieczysta o nr [...] wysokość miesięcznej opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi za okres od kwietnia 2018 r. Ani z akt sprawy, ani z decyzji organów nie wynika, że to skarżący – A. K., zam. M., B. jest adresatem tej decyzji.

Podobnie ze znajdującego się w aktach sprawy wypisu rejestru gruntów z 12 lutego 2019 r., który to wypis dotyczy działki o nr [...], wynika, że tytuł własności do tego gruntu mają K. A. G. zam. przy ul. N., S. i A. K. zam. przy ul. S. w B. Organ nie wyjaśnia, na jakiej podstawie przypisuje skarżącemu prawo własności nieruchomości.

Analiza księgi wieczystej – możliwa z uwagi na jej jawność – pozwala stwierdzić, że objęte zostały nią działki ewidencyjne o nr [...] (grunty rolne zabudowane) i [...] (tereny mieszkaniowe). Zatem dotyczy ona innych działek niż wskazywana przez organ działka [...]. Ta niespójność również wymagała dalszego wyjaśnienia.

Z działu II księgi wieczystej, w której ostatnia zmiana została dokonana w 2012 r., wynika, że właścicielami nieruchomości objętej księgą wieczystą są A. K. i K. A. G. Zatem powołanie się w uzasadnieniu decyzji na księgę wieczystą jako dowód tego, że skarżący pozostaje współwłaścicielem nieruchomości, jest również niezrozumiałe.

Sąd zwraca też uwagę, że w dziale III księgi wieczystej widnieje ostrzeżenie z 28 stycznia 2020 r. o niezgodności stanu prawnego nieruchomości ujawnionego w księdze wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym z uwagi na treść postanowienia Sądu Rejonowego w B. o podziale majątku wspólnego, dziale spadku i zniesieniu współwłasności z dnia 20 grudnia 2019 r. mocą którego: działkę nr [...] o powierzchni 0,0252 ha przyznano na własność K. G., działkę o nr [...] o powierzchni 0,0289 ha przyznano na rzecz A. K. w 2/3 części i K. G. w 1/3 części. Na zapis ten organy się nie powołują. Sąd zauważa jednak, że z zapisu tego wynika nabycie przez skarżącego własności działki o nr [...] na mocy postanowienia z 20 grudnia 2019 r. Tymczasem tytuł wykonawczy obejmuje już należności począwszy od czerwca 2018 r.

Jeżeli zniesienie współwłasności nastąpiło 20 grudnia 2019 r. i w ten sposób skarżący stał się współwłaścicielem nieruchomości, to rodzi się pytanie, w jaki sposób zobowiązanie mogło powstać za okresy wcześniejsze.

Analiza zaskarżonej decyzji oraz przeprowadzonego postępowania prowadzi do wniosku, że organy potraktowały sprawę pobieżnie. Akta sprawy nie dają podstaw do przyjęcia, że na skarżącym ciążył obowiązek uiszczenia opłaty za gospodarowanie odpadami i że przerodził się on w zaległość.

Tak więc, już tylko z uwagi na powyższe nie sposób jest stwierdzić, że zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B.odpowiada prawu. Organy, przy poważnych wątpliwościach co żądania wniosku, przy braku rzetelnych ustaleń co do istnienia zaległości u skarżącego, wydały rozstrzygnięcie w przedmiocie umorzenia zaległości na podstawie art. 67a § 1 pkt 3 o.p.

Działanie organów obu instancji nastąpiło z naruszeniem tej regulacji, jak też przepisów procesowych – art. 120, art. 121 § 1, art. 122 o.p.

Mając na uwadze powyższe Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 329, zwanej dalej: P.p.s.a.) uchylił obydwa rozstrzygnięcia.

Po otrzymaniu akt sprawy organ winny ustalić, czego w istocie dotyczy żądanie złożonego przez skarżącego wniosku, a także czy na skarżącym ciąży zaległość w opłatach za gospodarowanie odpadami komunalnymi. Po tych ustaleniach organ winien wydać odpowiednie rozstrzygnięcie.