Wyrok NSA, sygn. akt II OSK 3051/19
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2022-09-29 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6052 Akty stanu cywilnego
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok oraz decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 2 ust. 6, art. 9, art. 26 ust. 4, art. 27 ust. 1, art. 92 ust. 2, art. 144 ust. 3
journal: Dz.U. 2016 poz 2064
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2014 r. Prawo o aktach stanu cywilnego.
article: art. 104
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 11 ust. 7
journal: Dz.U. 2020 poz 1947
law: Ustawa z dnia 31 stycznia 1959 r. o cmentarzach i chowaniu zmarłych t.j.
article: art. 35, art. 38 ust. 1, art. 38 ust. 2, art. 40, art. 42 ust. 1
journal: Dz.U. 2021 poz 1130
law: Ustawa z dnia 11 września 2015 r. o działalności ubezpieczeniowej i reasekuracyjnej (t. j.)
article: art. 141 § 4, art. 183 § 1, art. 183 § 2, art. 188, art. 200, art. 203 pkt 1, art. 205 § 2, art. 209
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
article: art. 26
journal: Dz.U. 2020 poz 849
law: Ustawa z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta - t.j.
article: art. 817
journal: Dz.U. 2022 poz 1360
law: Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny - t.j.
article: § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c, § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b
journal: Dz.U. 2018 poz 265
law: Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości  z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Roman Ciąglewicz Sędziowie Sędzia NSA Tomasz Zbrojewski Sędzia del. WSA Jan Szuma (spr.) Protokolant starszy asystent sędziego Ewa Dubiel po rozpoznaniu w dniu 29 września 2022 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej [...] S.A. w [...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 24 maja 2019 r. sygn. akt II SA/Gl 191/19 w sprawie ze skargi [...] S.A. w [...] na decyzję Wojewody Śląskiego z dnia 14 stycznia 2019 r. nr SOI.6231.6.2018 w przedmiocie odmowy udostępnienia kserokopii karty zgonu 1. uchyla zaskarżony wyrok i zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w [...] z dnia 24 września 2018 r., nr USC.5364.8.2018, 2. zasądza od Wojewody Śląskiego na rzecz [...] S.A. w [...] kwotę 1037 (jeden tysiąc trzydzieści siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 24 maja 2019 r., II SA/Gl 191/19 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił skargę [...] S.A. z siedzibą w [...] na decyzję Wojewody Śląskiego (zwanego dalej "Wojewodą") z dnia [...] stycznia 2019 r., [...], którą utrzymano w mocy decyzję Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w [...] (zwanego dalej "Kierownikiem Urzędu") z dnia [...] września 2018 r., [...] o odmowie udostępnienia kserokopii karty zgonu.

Powyższe rozstrzygnięcia wydano w następujących okolicznościach.

Wnioskiem z dnia 4 września 2018 r. [...] S.A zwróciło się do Urzędu Stanu Cywilnego w [...] o udostępnienie karty zgonu lub wskazanie placówki medycznej, która wystawiła ten dokument w stosunku do S. Z. .

Decyzją z dnia [...] września 2018 r., [...] Kierownik Urzędu, działając na podstawie art. 2 ust. 6 w zw. z art. 26 ust. 4 ustawy z dnia 28 listopada 2014 r. Prawo o aktach stanu cywilnego (na datę decyzji tekst jednolity Dz.U. z 2016 r., poz. 2064 z późn. zm., dalej "P.a.s.c."), art. 10 ustawy z dnia 29 czerwca 1995 r. o statystyce publicznej (na datę decyzji tekst jednolity Dz. U. z 2018 r., poz. 997 z późn. zm., dalej "u.s.p.") i art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (obecnie tekst jednolity Dz. U. z 2021 r., poz. 735 z późn. zm., dalej "K.p.a."), odmówił [...] S.A udostępnienia wnioskowanej karty zgonu. Organ wskazał, że karta zgonu stanowi dla kierownika Urzędu Stanu Cywilnego wyłącznie podstawę sporządzenia aktu zgonu. Dokonując zatem rejestracji kierownik ogranicza swoje czynności do sporządzenia oraz przekazania stosownych danych uprawnionemu podmiotowi, to jest urzędowi statystycznemu. Nie prowadzi przy tym żadnego postępowania i nie gromadzi żadnych materiałów, przetwarzając jedynie dane zawarte w karcie zgonu wyłącznie dla potrzeb statystyki publicznej. Zgodnie z art. 10 u.s.p. dane jednostkowe identyfikowalne zebrane w badaniach statycznych podlegają bezwzględnej ochronie. Mogą być one wykorzystywane wyłącznie do opracowań, zestawień i analiz statycznych. Stosowne zmiany ustawodawca wprowadził też w ustawie z dnia 31 stycznia 1959 r. o cmentarzach i chowaniu zmarłych (Dz. U. z 2020 r., poz. 1947, dalej "u.c.ch.z.") stanowiąc, że lekarze stwierdzający zgon i jego przyczyny obowiązani są, dla potrzeb statyki publicznej, udzielić na żądanie właściwych organów wyjaśnień odnoszących się do faktu zgonu i jego przyczyny, przy czym wyjaśnienia te stanowią tajemnicę prawnie chronioną (art. 11 ust. 7 ustawy).

Kierownik Urzędu przywołując art. 26 ust. 4 P.a.s.c. podkreślił, że dane zawarte w karcie zgonu – w tym także o przyczynie zgonu – służą wyłącznie do celów statystycznych, a ich udostępnianie musi podlegać ograniczeniom wynikającym z cytowanego powyżej art. 10 u.s.p. W celu uzyskania dokumentów z akt zbiorowych na podstawie wskazanego art. 26 P.a.s.c. wnioskodawca zobowiązany jest wykazać interes prawny mający umocowanie w przepisach prawa materialnego.

Odwołanie od decyzji złożyła [...] S.A. wskazując między innymi, że podstawą prawną ubiegania się o udostępnienie dokumentów z akt zbiorowych na podstawie art. 26 ust. 4 P.a.s.c. jest art. 42 ust. 1 ustawy z dnia 11 września 2015 r. o działalności ubezpieczeniowej i reasekuracyjnej (obecnie tekst jednolity Dz. U. z 2021 r. poz. 1130 z późn. zm., dalej "u.d.u.r.").

Wskazaną na wstępie decyzją z dnia [...] stycznia 2019 r., [...] Wojewoda utrzymał zaskarżone rozstrzygnięcie Kierownika Urzędu w mocy. Podobnie jak organ pierwszej instancji stanął na stanowisku, że dane zawarte w karcie zgonu, w tym także informacja o placówce medycznej wystawiającej taką kartę, służą wyłącznie do celów statystycznych. Ich udostępnianie musi podlegać ograniczeniom przewidzianym w przepisie art. 10 u.s.p. Z dniem 1 marca 2015 r. ustawodawca wprowadził nadto zmiany w u.c.ch.z., gdzie w art. 11 ust. 7 wskazano, że lekarze stwierdzający zgon i jego przyczyny, obowiązani są, dla potrzeb statystyki publicznej, udzielać na żądanie właściwych organów wyjaśnień odnoszących się do faktu zgonu i jego przyczyny. W przypadku pozostawania zmarłego, podczas ostatniej choroby pod opieką lekarską, wyjaśnienia powinny dotyczyć też przebiegu tej choroby. Wszystkie wyjaśnienia stanowią tajemnicę prawnie chronioną i mogą być wykorzystywane tylko dla potrzeb statystyki publicznej oraz w postępowaniu sądowym.

Odwołując się do orzecznictwa sądów administracyjnych, a w szczególności do wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 października 2017 r., II OSK 952/16 Wojewoda stwierdził, iż na przeszkodzie udostępnieniu kserokopii wnioskowanych dokumentów stoją dobra ustawowo chronione, stąd też należało wydać decyzję odmawiającą wydania kopii karty zgonu.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach [...] S.A. ponowiła zarzuty zaprezentowane w odwołaniu.

Wskazanym na wstępie wyrokiem z dnia 24 maja 2019 r., II SA/Gl 191/19 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił skargę. Na wstępie przywołał wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 października 2017 r., II OSK 952/16 wskazując, iż istnieją pewne wątpliwości, co do formy prawnej, w jakiem organ powinien załatwiać sprawy dotyczące dostępu do akt zbiorowych rejestracji stanu cywilnego. Doszedł jednak do przekonania, że skoro w kontekście art. 26 ust. 4 P.a.s.c. zachodzi konieczność przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego dotyczącego interesu prawnego określonego podmiotu, to rozstrzygnięcie w tym zakresie powinno nastąpić w formie decyzji administracyjnej.

Przechodząc natomiast do kwestii zasadności odmowy uwzględnienia wniosku [...] S.A. Sąd pierwszej instancji stwierdził, że na przeszkodzie udostępnienia kserokopii aktu zgonu stają dobra ustawowo chronione, a w związku z tym należało wydać decyzję odmawiająca wydania kopii karty zgonu. Zdaniem Sądu organy trafnie wskazały na art. 10 u.s.p., w myśl którego dane jednostkowe identyfikowalne zebrane w badaniach statystycznych podlegają bezwzględnej ochronie. Udostępnianie lub wykorzystywanie tych danych dla innych i niż podane w ustawie celów jest zabronione (tajemnica statystyczna). Ponadto w art. 11 ust. 7 u.c.ch.z. wskazano, iż lekarze stwierdzający zgon i jego przyczyny obowiązani są dla potrzeb statystyki publicznej, udzielać na żądanie właściwych organów wyjaśnień odnoszących się do faktu zgonu i jego przyczyny. Podkreślono przy tym, że wyjaśnienia te stanowią tajemnicę prawnie chronioną i mogą być wykorzystywane tylko dla potrzeb statystyki publicznej oraz w postępowaniu sądowym.

W skardze kasacyjnej [...] S.A. zarzuciła naruszenie art. 141 § 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (obecnie tekst jednolity Dz. U. z 2022 r., poz. 329 z późn. zm., dalej "P.p.s.a.") poprzez zawarcie w uzasadnieniu orzeczenia lakonicznych i ogólnych stwierdzeń, bez wyjaśnienia podstawy prawnej rozstrzygnięcia spełniającego standardy określone w przywołanym przepisie oraz umożliwiającego kontrolę zaskarżonego rozstrzygnięcia.

Ponadto skarżąca przedstawiła zarzuty zgłaszane już wcześniej w odwołaniu i skardze. Jej zdaniem uchybiono przepisom:

– art. 26 ust. 4 P.a.s.c. w zw. z art. 42 ust. 1 u.d.u.r. poprzez ich błędną wykładnię i przyjęcie, że spółka nie wykazała interesu prawnego w uzyskaniu kserokopii karty zgonu osoby oraz w uzyskaniu danych placówki medycznej, która kartę wystawiła,

– art. 10 u.s.p. poprzez błędną wykładnię skutkującą uznaniem, że tajemnica statystyczna obejmuje Kierownika Urzędu

– art. 11 ust. 7 u.c.ch.z. poprzez bezzasadne zastosowanie.

Wskazując na powyższe [...] S.A. wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku i rozpoznanie skargi na podstawie art. 188 P.p.s.a., względnie przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gliwicach do ponownego rozpatrzenia.

Skarżąca zwróciła się także o zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie.

W myśl art. 183 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak pod rozwagę nieważność postępowania. W rozpatrywanej sprawie nie zachodzą okoliczności skutkujące nieważnością postępowania sądowego, określone w art. 183 § 2 pkt 1-6 P.p.s.a., należy zatem ograniczyć się do zagadnień wynikających z zarzutów wyartykułowanych w podstawach skargi kasacyjnej.

Na wstępie wskazać należy, że zagadnienie prawne, które najogólniej ujmując dotyczy uprawnienia zakładu ubezpieczeń wynikającego z art. 41 ust. 1 u.d.u.r. do ubiegania się o dostęp do akt zbiorowych rejestracji stanu cywilnego w trybie art. 26 ust. 4 P.a.s.c., było już przedmiotem oceny i rozważań Naczelnego Sądu Administracyjnego w uzasadnieniu wyroku z dnia 17 września 2021 r., II OSK 73/21 (orzeczenia.nsa.gov.pl). Sąd orzekający w niniejszej sprawie w pełni podziela przedstawione tam stanowisko, stąd w części przyjął zaprezentowaną argumentację także jako swoją.

Nim Naczelny Sąd Administracyjny odniesie się do problemu prawnego zasygnalizowanego wyżej i wywołanego w kontekście zarzutu naruszenia art. 26 ust. 4 P.a.s.c. w zw. z art. 42 ust. 1 u.d.u.r. chciałby wskazać, iż trafny jest zarzut naruszenia zaskarżonym wyrokiem art. 141 § 4 P.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem w uzasadnieniu wyroku wojewódzkiego sądu administracyjnego należy przedstawić zarzuty skargi, a dalej podstawę prawną rozstrzygnięcia i jej wyjaśnienie. Z art. 141 § 4 P.p.s.a. wynika, że obowiązkiem sądu jest co najmniej odniesienie się do przepisów podniesionych w skardze jako zarzuty, a trzeba to zrobić z całą pewnością, jeżeli skarżący stanowczo z określonej regulacji wywodzi swe prawa materialne lub procesowe. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku zachwiane zostały proporcje pomiędzy uwagami na temat przepisów, które zdaniem skarżącej nie powinny mieć zastosowania, a przepisem art. 42 ust. 1 u.d.u.r., z którego ta wywodziła swoje prawa. Sąd pierwszej instancji ten ostatni przepis przywołał tylko w części dotyczącej rozważań o formie prawnej działania organu, natomiast – pomimo wyeksponowania go jako wiodący zarzut skargi – jego znaczenie nie zostało objaśnione w kontekście interesu prawnego [...] S.A. wobec regulacji o dostępie do akt zbiorowych rejestracji stanu cywilnego.

Pomimo powyższego uchybienia proceduralnego Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że nie ma przeszkód, aby sprawę traktować jako dostatecznie wyjaśnioną i rozpatrzyć wynikłe w niej zagadnienie materialnoprawne. Stanowisko Sądu pierwszej instancji było bowiem jasne – uznał on, że dostęp do akt zbiorowych rejestracji stanu cywilnego, a konkretnie zwłaszcza karty zgonu, powinien doznać ograniczenia z wagi na fakt, że obejmuje dane chronione przepisami z zakresu statystyki publicznej.

Kartę zgonu sporządza się zgodnie z art. 144 ust. 3 P.a.s.c. i art. 11 ust. 3b – 3c ustawy zmienianej – ustawy z dnia 31 stycznia 1959 r. o cmentarzach i chowaniu zmarłych (w brzmieniu na dzień 1 stycznia 2023 r., Dz. U. 2020 r., poz. 1947). Ubocznie warto zauważyć, że brzmienie art. 144 ust. 3 P.a.s.c. nie jest tożsame z nieobowiązującym jeszcze art. 11 ust. 3d pkt 3 przywołanej powyżej ustawy. Karta zgonu zawiera między innymi nazwę podmiotu wykonującego działalność leczniczą oraz nazwisko i imię (imiona) sporządzającego kartę zgonu (art. 144 ust. 3 pkt 3 P.a.s.c.). Informacja ta stanowi integralną całość z pozostałą treścią karty zgonu.

Należy podkreślić, że karta zgonu stanowi podstawę do sporządzenia aktu zgonu (art. 92 ust. 2 P.a.s.c.) i jest włączana do akt zbiorowych rejestracji stanu cywilnego (art. 26 ust. 1 P.a.s.c.). W związku z powyższym mają do niej zastosowanie wszystkie przepisy odnoszące się do akt zbiorowych rejestracji stanu cywilnego.

Dane zawarte w karcie zgonu są przetwarzane przez Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego dla potrzeb statystyki publicznej i przesyłane odpowiednim służbom (art. 144 ust. 4 P.a.s.c.). Jednak wykonywanie zadań w tym zakresie nie jest podstawowym, najistotniejszym zadaniem organu. Kierownik przede wszystkim dokonuje czynności z zakresu rejestracji stanu cywilnego (art. 9 P.a.s.c.), a w określonym zakresie wykonuje też inne zadania.

Można więc stwierdzić, że karta zgonu jest wykorzystywana przez Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w pierwszej kolejności do sporządzenia aktu zgonu – dla tego organu jest to zasadnicza funkcja tego dokumentu. Karta zgonu stanowi akta zbiorowe rejestracji stanu cywilnego, w konsekwencji czego jest materiałem zebranym przez organ do celów wynikających z P.a.s.c. Wykorzystywanie danych zawartych w karcie zgonu do innych celów, na przykład statystycznych, ma miejsce w oparciu o powiązane przepisy, ale nie może niwelować jej podstawowej funkcji, ani przeczyć integralności tego dokumentu.

Odmiennej oceny nie może uzasadniać zakres danych ujawnianych w akcie zgonu, który jest węższy niż informacje zawarte w karcie zgonu.

Gdy chodzi o tak eksponowane przez organy, a następnie także Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zagadnienie ochrony danych objętych tajemnicą statystyczną, to należy zaznaczyć, że służby statystyki przetwarzają dane osobowe pochodzące między innymi z systemów informacji administracji publicznej i rejestrów urzędowych prowadzonych np. przez sądy okręgowe, Zakład Ubezpieczeń Społecznych czy organy jednostek samorządu terytorialnego (art. 35c ust. 1 u.s.p.). Nie oznacza to jednak, że dane w źródłowej formie zostają podciągnięte pod reżim tajemnicy statystycznej i nie mogą być wykorzystywane w innym celu. W przypadku odmiennej interpretacji prawidłowe funkcjonowanie tych instytucji i organów byłoby niemożliwe.

Dane gromadzone przez Kierownika Stanu Cywilnego na podstawie P.a.s.c. co do zasady nie są jawne. Nie ma podstaw do wywodzenia ochrony tych informacji na podstawie innych przepisów. Zgodnie z art. 27 ust. 1 P.a.s.c. akta zbiorowe rejestracji stanu cywilnego zabezpiecza się między innymi przed nieuprawnionym dostępem do nich osób trzecich. Ustawa jasno przewiduje, komu i jakie dane mogą być udostępniane.

Zgodnie z zgodnie z art. 10 u.s.p., do którego organy przywiązały tak duże znaczenie, dane jednostkowe identyfikowalne zebrane w badaniach statystycznych podlegają bezwzględnej ochronie, mogą być wykorzystywane wyłącznie do opracowań, zestawień i analiz statystycznych oraz do tworzenia przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego operatu do badań statystycznych; udostępnianie lub wykorzystywanie tych danych dla innych niż podane w ustawie celów jest zabronione (tajemnica statystyczna).

Nie ulega wątpliwości, że o obowiązku zachowania tajemnicy nie decyduje wyłącznie treść informacji. Z art. 12 u.s.p. wynika ustawowy obowiązek zachowania tajemnicy statystycznej, który został skierowany do konkretnych adresatów. Te same informacje mogą podlegać ochronie na podstawie odrębnych przepisów w stosunku do różnych podmiotów, a jednocześnie w stosunku do innych osób w ogóle nie podlegać ochronie (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 października 2003 r. w sprawie o sygn. akt II SA 2176/03). Nie jest zatem słuszne twierdzenie, że art. 10 u.s.p. skierowany jest do wszystkich podmiotów – dysponujących danymi wykorzystywanymi do celów statystycznych, pozwalające na ich powiązanie z konkretnym podmiotem – niezależnie od tego, z jakiego tytułu.

Reasumując powyższe rozważania należy zaznaczyć, że dane wykorzystywane do celów statystycznych nie w każdej sytuacji podlegają ochronie wynikającej z art. 10 u.s.p.

Naczelny Sąd Administracyjny doszedł do przekonania, że przepisy dotyczące ochrony tajemnicy danych statystycznych nie mają na kanwie niniejszego postępowania doniosłego znaczenia. Nie ma bowiem podstaw do stosowania art. 10 i 12 u.s.p. lub art. 144 ust. 4 P.a.s.c. Natomiast podniesiony jako wiodący zarzut skargi kasacyjnej przepis art. 42 ust. 1 u.d.u.r. stanowi samoistną podstawę żądania przedstawienia informacji o stanie sprawy oraz o zebranych materiałach.

Zgodnie z art. 42 ust. 1 u.d.u.r. sąd, prokuratura, Policja oraz inne organy i instytucje, na wniosek zakładu ubezpieczeń, w zakresie zadań przez ten zakład ubezpieczeń wykonywanych i w celu ich wykonania, w związku z wypadkiem lub zdarzeniem losowym będącym podstawą ustalania odpowiedzialności, udzielają informacji o stanie sprawy oraz udostępniają zebrane materiały, jeżeli są one niezbędne do ustalenia okoliczności tych wypadków i zdarzeń losowych oraz wysokości odszkodowania lub świadczenia. W świetle powyżej poczynionych rozważań nie ulega wątpliwości, że karta zgonu stanowi materiał zebrany przez Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w związku ze sporządzaniem aktu zgonu.

W tym miejscu warto podkreślić, że obowiązek zachowania w tajemnicy informacji dotyczących postępowania dotyczy również sądów, prokuratur i policji. Jednakże podmioty te – na podstawie ustawy – są zobowiązane do udzielenia informacji o stanie sprawy w zakresie określonym w art. 42 ust. 1 u.d.u.r. Nie sposób więc przyjąć, że ustawodawca w wyższym stopniu chroni informacje posiadane przez organy administracji, niż przez sądy, prokuratury i policję. Różnica polega jedynie na tym, że podmioty te zostały wprost wyliczone przez ustawodawcę, natomiast pozostałe zostały określone jako "inne organy i instytucje".

W tym zakresie należy zwrócić uwagę na treść art. 37 – 40 u.d.u.r., zgodnie z którymi ubezpieczyciel może uzyskać konkretne informacje także od podmiotów wykonujących działalność leczniczą, czyli ma dostęp do danych wrażliwych. Również art. 26 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (Dz. U. 2020 r., poz. 849) przewiduje uprawnienie zakładu ubezpieczeń do wglądu do dokumentacji medycznej.

Interpretacja przepisów przyjęta przez organy oraz Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach prowadziłaby do pewnej niekonsekwencji systemowej, to jest zakład ubezpieczeń pozostawałby uprawniony do dostępu do danych wrażliwych, jak choćby do zapoznania się z dokumentacją medyczną dotyczącą konkretnej osoby, ale mimo to nadal nie miałby dostępu do karty zgonu tej osoby. Wniosek taki jest nieracjonalny, a nadto prowadzi do zaburzenia transparentności i szybkości postępowania prowadzonego przez ubezpieczyciela.

Nie budzi także wątpliwości, że ubezpieczyciel jest zobowiązany do zachowania tajemnicy określonej w art. 35 u.d.u.r.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego art. 42 u.d.u.r pełni podobną funkcję jak art. 248 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (tekst jednolity Dz. U. z 2021 r. poz. 1805 z późn. zm.), czy art. 15 § 2 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks postępowania karnego (tekst jednolity Dz. U. z 2022 r. poz. 1375), to jest umożliwia uprawnionemu podmiotowi/instytucji zebranie dowodów i wyjaśnienie okoliczności zdarzenia.

Ubezpieczyciel nie jest zwykłym przedsiębiorcą, jego działalność jest regulowana ustawą szczególną. Jest on uprawniony do wstrzymania wypłaty odszkodowania tylko w sytuacji, gdy istnieją niejasności odnoszące się do samej odpowiedzialności ubezpieczyciela lub gdy wątpliwości dotyczą wysokości roszczenia. Ustawodawca wprowadził krótki termin spełnienia świadczenia (art. 817 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny, tekst jednolity Dz. U. z 2022 r. poz. 1360 z późn. zm.). Należy podkreślić, że obowiązkiem ubezpieczyciela jest szybkie ustalenie: stanu faktycznego, zasadności zgłoszonego roszczenia i wysokości świadczenia. Dzięki temu możliwa jest sprawna wypłata określonej sumy pieniężnej, a w przypadku ubezpieczenia majątkowego – likwidacja szkody.

Ubezpieczyciel zobowiązany jest do samodzielnego i aktywnego wyjaśnienia okoliczności zdarzenia, skutkującego jego odpowiedzialnością. Nie może oczekiwać na prawomocne rozstrzygnięcie sądu w tym zakresie – ponieważ narażałby się wówczas na ryzyko popadnięcia w opóźnienie lub zwłokę. Rolą sądu w ewentualnym procesie jest kontrola prawidłowości ustaleń poczynionych przez ubezpieczyciela.

Z tych względów ustawodawca wyposażył przedsiębiorcę, jakim jest ubezpieczyciel, w narzędzia umożliwiające rzetelne ustalenie stanu faktycznego.

W przypadku ubezpieczeń osobowych dla ustalenia wysokości świadczenia niezbędne jest zapoznanie się z dokumentacją medyczną. Zgodnie z art. 38 ust. 1-2 u.d.u.r. w zw. z art. 40 u.d.u.r. zakład ubezpieczeń może uzyskać informacje o stanie zdrowia ubezpieczonego, w tym obejmujące m. in przyczynę śmierci ubezpieczonego (art. 38 ust. 2 pkt 4 u.d.u.r.), od podmiotów wykonujących działalność leczniczą, które udzielały tej osobie świadczeń zdrowotnych. W związku z powyższym, należy uznać, że niedopuszczalna byłaby sytuacja, w której ubezpieczyciel nie ma możliwości ustalenia okoliczności faktycznych, a jednocześnie podnosi ekonomiczne ryzyko ich nieustalenia lub błędnego, niepełnego ustalenia.

Mimo że samo udostępnienie dokumentacji medycznej przez konkretny podmiot stanowi odrębną kwestię, to nie można abstrahować o tego, że ubezpieczyciel przedstawił kopię zgody zmarłego (udzieloną przy ubezpieczeniu), umożliwiającą zapoznanie się dokumentacją medyczną (k. 3 akt administracyjnych organu pierwszej instancji).

Dokumenty stanowiące podstawę sporządzenia aktu stanu cywilnego stanowią akta zbiorowe rejestracji stanu cywilnego, a na żądanie sądu, prokuratora, osoby, której akt stanu cywilnego dotyczy, lub osoby mającej interes prawny, mogą być wydawane w formie dokumentu elektronicznego, kopii lub wydruku dokumentu elektronicznego poświadczonych za zgodność z oryginałem przez kierownika urzędu stanu cywilnego (art. 26 ust. 4 P.a.s.c.). W związku z powyższym należy podkreślić, że również art. 26 ust. 4 P.a.s.c. wprost umożliwia dostęp do dokumentacji włączonej do akt zbiorowych określonym podmiotom. Ustawodawca dostrzegł, że zebrane w ten sposób informacje mogą być istotne dla innych podmiotów.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego zakład ubezpieczeń z uwagi na pełnioną funkcję, wzmocnioną uprawnieniami wynikającymi z art. 42 ust. 1 u.d.u.r. ma interes prawny w wydaniu mu żądanej informacji. W związku z powyższym również na gruncie art. 26 ust. 4 P.a.s.c. żądana informacja powinna zostać udostępniona skarżącemu kasacyjnie.

Odnosząc się do zarzutu skargi kasacyjnej negującego zasadność powołania się przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach na art. 11 ust. 7 u.c.ch.z. wskazać należy co następuje.

Kartę zgonu sporządza lekarz lub inna powołana do tej czynności osoba, o której stanowi art. 11 u.c.ch.z. Na podmiocie sporządzającym kartę zgonu spoczywa szereg obowiązków, obejmujących: poinformowanie właściwego inspektora sanitarnego, gdy poweźmie podejrzenie lub pewność, że przyczyną zgonu była choroba zakaźna, a właściwego prokuratora lub najbliższy posterunek Policji, gdy wystąpi uzasadnione podejrzenie, że przyczyną zgonu było przestępstwo. Nie można przyjąć, że informacje wskazane w art. 144 ust. 3 P.a.s.c., dotyczące między innymi miejsca i przyczyny zgonu, są ustalane jedynie do celów statystycznych, a kolejno jedynie w tym celu przetwarzane. Nie ulega także wątpliwości, że art. 11 ust. 7 u.c.ch.z. określa szczególny obowiązek lekarza. Poczynione w tym trybie ustalenia mogą być wykorzystywane jedynie dla potrzeb statystyki oraz w postępowaniu sądowym (art. 11 ust. 7 zd. 3 u.c.ch.z.). Ograniczenie to nie rozciąga się jednak na dane umieszczone na karcie zgonu. Wskazany przepis należy interpretować ściśle. Wywodzenie z art. 11 ust. 7 u.c.ch.z. zakazu ujawnienia materiałów zgromadzonych w postępowaniu administracyjnym i to w zakresie objętym właściwością innego organu (Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego) stosownie do art. 26 ust. 4 P.a.s.c. jest zbyt daleko idące i nie znajduje uzasadnienia w treści przepisu.

W niniejszej sprawie odmowa dostępu do dokumentacji zgromadzonej przez Kierownika Urzędu oparta jedynie na podstawie przepisów dotyczących statystyki publicznej była nieprawidłowa.

Konkludując powyższe rozważania, należy stwierdzić, że dokonana przez organy obu instancji i przez Wojewódzki Sąd Administracyjny wykładnia omówionych przepisów była wadliwa, co skutkowało uznaniem, że zawarte w skardze kasacyjnej zarzuty okazały się uzasadnione.

Mając powyższe na uwadze oraz fakt, że istota sprawy została dostatecznie wyjaśniona, zasadnym było – na podstawie art. 188 P.p.s.a. – uchylenie zaskarżonego orzeczenia i rozpoznanie skargi, w następstwie czego uchylono zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Urzędu.

O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 209, art. 200, art. 203 pkt 1 i art. 205 § 2 P.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b i w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (tekst jednolity Dz. U. z 2018 r. poz. 265 z późn. zm.).