Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 32/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2011-05-30 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6343 Świadczenia pieniężne z tytuły pracy przymusowej
Hasła tematyczne: Kombatanci
Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 154
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 2 pkt 2 lit. a
journal: Dz.U. 1996 nr 87 poz 395
law: Ustawa z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniach pieniężnych przysługujących osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich.

SENTENCJA

Dnia 30 maja 2011 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi Wydział II w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Renata Kubot-Szustowska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Arkadiusz Blewązka Sędzia WSA Sławomir Wojciechowski Protokolant asystent sędziego Marcelina Chmielecka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 maja 2011 roku sprawy ze skargi S. Ż. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji ostatecznej dotyczącej odmowy przyznania uprawnienia do świadczenia pieniężnego 1. oddala skargę; 2. przyznaje i nakazuje wypłacić z funduszu Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi adwokatowi K. S. prowadzącemu Kancelarię Adwokacką w Ł. przy ulicy [...] kwotę 295,20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć i 20 groszy) złotych obejmującą stawkę podatku od towarów i usług, tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...], nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych odmówił S. Ż. uchylenia, na podstawie art. 154 § 1 i 2 ustawy z dnia 14.czerwca 1960r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz.U. nr 98 z 2000r., poz.1071 ze zm.) decyzji własnej z dnia [...] nr [...] oraz poprzedzającej ją decyzji z dnia [...], nr [...] o odmowie przyznania uprawnienia do świadczenia pieniężnego określonego w ustawie z dnia 31.maja 1996r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz.U. nr 87, poz. 395 ze zm.), w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 16.grudnia 2009r., sygn. akt K 49/07 (Dz. U. z dnia 23.grudnia 2009r., nr 220, poz. 1734.

W uzasadnieniu wskazano, iż powołaną wyżej decyzją z dnia [...] ostatecznie odmówiono wnioskodawcy prawa do świadczenia pieniężnego. W dniu 13.września 2010r. wpłynął wniosek strony, w którym nie sprecyzowała ona trybu jego rozpatrzenia. W związku z tym organ zakwalifikował pismo to jako wniosek o uchylenie decyzji własnej, w trybie art. 154 k.p.a. i przeprowadził stosowne postępowanie wyjaśniające. Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika zaś, że strona w maju 1944r. została przesiedlona do G., gdzie rodzice S. Ż. wykonywali pracę przymusową. Miejscowość G. wyzwolona została natomiast dniu 27.lipca 1994r., a pobyt na deportacji po tej dacie stracił charakter represji.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy S. Ż. podniósł, iż jego rodzice zostali wysiedleni z rodzinnej miejscowości do obozu przesiedleńczego w Ł., a następnie do G., gdzie przebywali od maja 1944r., a powrót do miejsca zamieszkania nastąpił dopiero w maju 1945r., kiedy to w ocenie strony nastąpił koniec działań wojennych.

Decyzją z dnia [...], nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych utrzymał w mocy w/w decyzję własną z dnia [...]

W uzasadnieniu tej decyzji wskazał, iż stosownie do treści art. 16 § 1 k.p.a. uchylenie lub zmiana decyzji ostatecznych, stwierdzenie ich nieważności oraz wznowienie postępowania może nastąpić tylko w wypadkach określonych w przepisach prawa. Z przepisu wspomnianego, wyrażającego zasadę trwałości decyzji ostatecznych wynika, iż decyzja taka nie może być w zasadzie wzruszona w trybie postępowania administracyjnego, z wyjątkami ściśle określonymi w przepisach k.p.a.

Jednym z takich wyjątków jest przepis art. 154 k.p.a., zgodnie z którym decyzja ostateczna, na mocy której żadna ze stron nie nabyła prawa, może być w każdym czasie uchylona lub zmieniona przez organ administracji państwowej który ją wydał lub przez organ wyższego stopnia, jeżeli przemawia za tym interes społeczny lub słuszny interes strony.

Przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego nie definiują pojęcia "słuszny interes strony". Zdaniem organu, nie może on jednak prowadzić do obchodzenia innych przepisów prawa tj. w niniejszej sprawie art. 2 pkt 2 lit a powołanej ustawy z dnia 31.maja 1996r. W ocenie organu, w niniejszej sprawie nie wystąpił również interes społeczny, bowiem w analogicznych sprawach zapadają decyzje o odmowie przyznania uprawnienia do świadczenia pieniężnego, zatem przyznanie takiego uprawnienia wnioskodawczyni koliduje z interesem społecznym oraz utrwalonym w tej kwestii orzecznictwem.

Z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie wynika, że wnioskodawca przebywał w G. na deportacji od maja 1944 roku, a pobyt na deportacji po dniu 27 lipca 1944r. tj. po dacie wyzwolenia G., stracił charakter represji.

W skardze na powyższą decyzję S. Ż. podtrzymał stanowisko zawarte we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy.

W dopowiedzi na skargę Kierownik Urzędu d/s Kombatantów i Osób Represjonowanych wniósł o jej oddalenie, argumentując jak w treści zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:

Skarga nie jest zasadna, bowiem zaskarżona decyzja odpowiada prawu.

Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W związku z tym, zgodnie z treścią art. 145 § 1 punkt 1 i 2 ustawy z dnia 30.sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), powoływanej dalej jako aby wyeliminować z obrotu prawnego akt organu administracji publicznej, konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy albo też do naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania albo stwierdzenia nieważności decyzji.

W pierwszej kolejności rozważenia wymagała prawidłowość zastosowanego przez organy trybu wzruszenia decyzji ostatecznej z dnia [...] o odmowie przyznania wnioskodawcy uprawnienia do świadczenia pieniężnego. Ponowny wniosek skarżącego z dnia 9.września 2010r. (data nadania) o przyznanie świadczenia pieniężnego nie zawierał bowiem wskazania podstawy żądania zmiany uprzedniej, niekorzystnej dlań decyzji administracyjnej. Biorąc wszakże pod uwagę fakt, iż skarżący nie wskazywał na żadne nowe okoliczności w sprawie, nie podnosząc również zarzutów mogących skutkować nieważnością wydanej decyzji, za prawidłowe uznano potraktowanie złożonego wniosku jako żądania zmiany bądź uchylenia decyzji w trybie art. 154 k.p.a. Godzi się bowiem zauważyć, iż miesięczny termin do wystąpienia z ewentualnym żądaniem wznowienia postępowania na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 16.grudnia 2009r., w sprawie o sygn.akt K 49/07 (Dz.U. nr 220 z dnia 23.grudnia 2009r., poz. 1734 ze zm.), upłynął z dniem 23.stycznia 2009r. (art. 145a § 2 k.p.a.).

Przechodząc zaś do analizy przesłanek z art. 154 § 1 k.p.a., warunkujących możliwość zmiany bądź uchylenia decyzji ostatecznej, podzielić należy stanowisko organu, iż w rozpoznawanej sprawie nie zostały one spełnione.

Jak bowiem trafnie wywiedziono w motywach zaskarżonej decyzji, przedmiotem postępowania w sprawie uchylenia lub zmiany decyzji nie jest merytoryczne rozstrzygnięcie sprawy lecz przeprowadzenie weryfikacji wydanej już decyzji ostatecznej tylko z jednego punktu widzenia tj. czy za zmianą przemawia interes społeczny lub słuszny interes strony. Ostateczne granice tak interesu społecznego, jak i słusznego interesu strony wyznacza obowiązujący porządek prawny. Nie można więc uzasadnić zmiany ostatecznej decyzji w trybie art. 154 k.p.a. interesem społecznym lub słusznym interesem strony, jeżeli taka zmiana byłaby sprzeczna z prawem.

W rozpoznawanej sprawie ostateczną decyzją z dnia [...] odmówiono skarżącemu uprawnienia do świadczenia pieniężnego z tytułu deportacji do pracy przymusowej, wobec niespełnienia przesłanki z art. 2 pkt 2 lit a powołanej wyżej ustawy z dnia 31.maja 1996r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich, bowiem w okresie II wojny światowej przebywał on na terytorium Państwa Polskiego w jego granicach sprzed dnia 1.września 1939r.

Wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 16.grudnia 2009r., wydanym w sprawie o sygn.akt 49/07 za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP uznano art. 2 pkt 2 ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich w zakresie, w jakim pomija przesłankę deportacji (wywiezienia) do pracy przymusowej w granicach przedwojennego państwa polskiego.

Jednocześnie jednak Trybunał Konstytucyjny wskazał, iż ustawodawca trafnie uznał, że wśród wszystkich osób świadczących pracę przymusową na rzecz ZSRR i III Rzeszy, szczególnie dotkliwie poszkodowane były osoby, które pracę tę świadczyły w warunkach przesiedlenia poza dotychczasowe miejsce zamieszkania.

W badanej sprawie skarżący, urodzony w dniu 2.marca 1994r. w miejscowości S. podnosił, iż w miesiącu maju 1994r. wraz z rodzicami deportowany został do G., gdzie jego rodzice świadczyli pracę przymusową. Okoliczności wspomnianej organ nie weryfikował uznając, iż wobec faktu, że G. (położony 60 km na wschód od Warszawy) wyzwolony został spod okupacji niemieckiej w dniu 27.lipca 1944r., skarżący nie spełnia przesłanki z art. 2 pkt 2 lit a powołanej wyżej ustawy z dnia 31.maja 1996r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich, bowiem okres deportacji był krótszy niż 6 miesięcy.

Data wyzwolenia G. nie budzi przy tym wątpliwości, bowiem według dostępnych źródeł historycznych w dniu 27.lipca 1944r. do rejonu G. dotarły jednostki 2 Armii Pancernej 1.Frontu Białoruskiego, dowodzonego przez K.Rokossowskiego, które wieczorem tego dnia zajęły miasto.

W świetle powyższych okoliczności nie budzi wątpliwości, iż skarżącemu nie przysługuje uprawnienie do świadczenia pieniężnego. Sąd, w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę, podziela bowiem dominujące w orzecznictwie stanowisko, iż z chwilą wyzwolenia danego terenu spod okupacji niemieckiej, wykonywana tam przez deportowanych pracowników praca, choćby nadal wykonywana, np. jako konieczna dla zachowania egzystencji, traciła przymiot przymusowości, jak i przymiot wykonywania jej na terenach okupowanych przez III Rzeszę. (por. np. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26.lipca 2006r., sygn.akt II OSK 557/06, niepubl. w zbiorze urzędowym, dostępny w Systemie Informacji Prawnej Lex nr 275507, z dnia 9.sierpnia 2001r., sygn.akt V SA 3877/00, niepubl. w zbiorze urzędowym, dostępny w Systemie Informacji Prawnej Lex nr 50162 oraz wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 17.stycznia 2008r., sygn.akt II SA/Łd 491/07, niepubl. w zbiorze urzędowym, dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Oznacza to, że nawet późniejszy ewentualny pobyt skarżącego w G., zarządzanym przez wojska wyzwoleńcze nie miał cech represji w rozumieniu art. 2 ustawy o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich. W związku z powyższym ewentualny okres deportacji S. Ż. wynosił 2 miesiące i 27 dni (licząc od 1.maja 1944r. do 27.lipca 1944r.), nie spełniał więc wymogu minimalnego, sześciomiesięcznego okresu deportacji do pracy przymusowej, zakreślonego w art. 2 pkt 2 ustawy.

Niezależnie od tego wskazać należy, iż podnoszone przez skarżącego okoliczności, związane z wysiedleniem, pobytem w obozie przesiedleńczym, później zaś w G.e były już przedmiotem szczegółowych ustaleń i oceny w postępowaniu, dotyczącym ubiegania się przez S. Ż. o przyznanie uprawnień kombatanckich. Prawomocnym wyrokiem tutejszego Sądu z dnia 6.marca 2009r., wydanym w sprawie o sygn.akt II SA/Łd 495/08 (dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl) oddalono zaś skargę S. Ż. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień kombatanckich, podnosząc w uzasadnieniu, iż rodzina skarżącego została wywieziona z miejscowości B. i osadzona w obozie przejściowym w Łodzi, przy ul. Łąkowej w miesiącu maju 1940r. Okoliczności te potwierdzają zarówno dokumenty odnalezione w Archiwum Państwowym jak i oświadczenia składane przez siostrę skarżącego – I. P. (z domu Ż.), podczas ubiegania się przez nią o uprawnienia kombatanckie. Brak jest natomiast jakichkolwiek dokumentów, potwierdzających fakt wysiedlenia rodziny skarżącego (czy też mieszkańców wsi B.) w miesiącu maju 1944r. z tej samej miejscowości.

Skarżący urodził się w miesiącu marcu 1944r. w S. (powiat S.). Jego matka Z. Ż. była tam zameldowana od dnia 14.lutego 1943r. Oznacza to, iż powrót rodziny Ż. (w każdym zaś razie matki skarżącego) z robót przymusowych w G. nastąpić musiał najpóźniej w lutym 1943r. Nie zamieszkali oni jednak w B., lecz w miejscowości S. Z uwagi zaś na fakt, iż I. P. nie wskazała by podlegała ponownemu wywiezieniu (a do końca okupacji przebywała "przy rodzicach"), nie można też uznać by wywiezieniu takiemu podlegać mógł skarżący, dwumiesięczne wówczas niemowlę. Nie mógł też zostać wywieziony z B. (jako podaje), skoro wraz z rodzicami (matką) zamieszkiwał w S.

Biorąc wszakże pod uwagę fakt, iż już deklarowany przez S. Ż. okres deportacji wykluczał możliwość przyznania mu świadczenia pieniężnego, brak weryfikacji podnoszonych przezeń okoliczności, uzasadniających żądanie, nie stanowi uchybienia, które dyskwalifikowałoby zaskarżoną decyzję.

W konsekwencji, nie stwierdziwszy podstaw prawnych do wyeliminowania zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę.

Po myśli art. 250 p.p.s.a. w zw. z § 18 ust. 1 pkt 1 lit c i § 19 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28.września 2002r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U. nr 163, poz. 1348 ze zm.), orzeczono o przyznaniu pełnomocnikowi z urzędu skarżącego żądnego wynagrodzenia, powiększonego o należny podatek od towarów i usług wraz z kwotą opłaty skarbowej od pełnomocnictwa, wobec złożonego przezeń oświadczenia, iż koszty te nie zostały opłacone nawet w części.

m.o.