Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt I SA/Gd 847/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2017-09-13 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art.28 ust. 1 do 3
journal: Dz.U. 2016 poz 963
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Elżbieta Rischka (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Janina Guść, Sędzia WSA Ewa Wojtynowska, Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Dorota Pellowska, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 13 września 2017 r. sprawy ze skargi W. K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 24 marca 2017 r., nr [...] w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia 24 marca 2017 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych – dalej jako "ZUS", po rozpatrzeniu wniosku W. K. – dalej jako "Skarżąca" o ponowne rozpatrzenie sprawy, na podstawie art. 83 ust. 4, art. 28 ust. 1 - 3 i ust. 3 a i 3 b), art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2016 r., poz. 963 ze zm. ) – dalej jako "u.s.u.s." oraz w oparciu o art. 138 § 1 pkt 1, art. 6, art. 7, art. 8, art. 9, art. 10 § 1, art. 11, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2016 r., poz. 23 z późn. zm. ) – dalej jako "k.p.a.", utrzymał w mocy decyzję ZUS z dnia 25 stycznia 2017 r., którą odmówiono Skarżącej umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy.

Rozstrzygnięcie zapadło na tle następującego stanu faktycznego sprawy:

Wnioskiem z dnia 29 listopada 2016 r. Skarżąca zwróciła się do ZUS o umorzenie całości zadłużenia z tytułu wskazanych składek.

W uzasadnieniu Skarżąca wskazała, że istniejący dług wynika z braku zleceń w okresie prowadzonej działalności gospodarczej, błędnej kalkulacji kosztów i wydatków firmy, co poskutkowało w późniejszym okresie zamknięciem działalności.

Sytuacja finansowa i materialna Skarżącej nie uległą poprawie, a zadłużenie pogłębia się. Zaległości w Urzędzie Skarbowym to kwota 12.259,45, zaległe dzierżawy to kwota 70.000 zł plus odsetki, długi prywatne. Skarżąca posiada ziemię rolną, na której mieszka w budynku gospodarczym o powierzchni 35 m2, w którym nie ma stałego prądu oraz bieżącej wody. Skarżąca nie posiada żadnych nowych rzeczy typu pralka, lodówka, nowoczesne meble itp. Z ziemi zaspokaja swoje potrzeby, takie jak żywność dla rodziny, utrzymanie zwierząt, ubezpieczenie. Posiada jedną krowę, kilka kur, kozę oraz 17 letni samochód, którym dzieci muszą dojechać do szkoły. Siedmioosobowa, a niedługo ośmioosobowa rodzina Skarżącej utrzymuje się z drobnych zleceń męża, które wynoszą 2.500 miesięcznie oraz ze świadczenia 500+, które wynosi 2.500 miesięcznie. Stałe opłaty miesięczne to ok. 1.500 (paliwo, śmieci, zakup wody pitnej, opłaty komórkowe). Na jedzenie i środki czystości Skarżąca wydaje około 2.500 miesięcznie.

Skarżąca oświadczyła, że nie ma z czego spłacić zadłużenia, w którym odsetki prawie przekraczają dług, który jest bardzo uciążliwy, stwarza sytuację patologiczną dla rodziny, jest niemożliwy do spłacenia w obecnej sytuacji finansowej. Ponadto wskazała, że spłaca drobnymi kwotami różne zobowiązania wynikające z prowadzonej działalności gospodarczej. Dzięki oszczędnościom i prowadzonemu gospodarstwu rolnemu sytuacja materialna rodziny będzie się poprawiała.

Do wniosku Skarżąca załączyła dokumenty źródłowe w tym m.in.: oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej nieprowadzącej działalności gospodarczej, stan zaległości zobowiązanego na dzień 23 listopada 2016 r. z Urzędu Skarbowego, wezwania do zapłaty, potwierdzenie wykonania przelewu, nakaz zapłaty w postępowaniu upominawczym, ponaglenie w sprawie, zajęcie wierzytelności, potwierdzenie opłacenia składek KRUS.

Decyzją z dnia 25 stycznia 2017 r. ZUS odmówił umorzenia należności z tytułu składek za okresy i w kwotach wskazanych w powyższej decyzji.

W uzasadnieniu organ stwierdził, że po zbadaniu stanu faktycznego sprawy stwierdzić należy, że Skarżąca jest w stanie spłacić zadłużenie z tytułu składek (na przykład w formie układu ratalnego) bez znacznego uszczerbku dla sytuacji materialno-bytowej rodziny.

Pismem z dnia 8 lutego 2017 r. Skarżąca zwróciła się do ZUS z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy o umorzenie należności z tytułu składek.

W ocenie Skarżącej błędy popełnione w decyzji ZUS z dnia 25 stycznia 2017 r. są zbyt duże i rażące. W obecnej sytuacji Skarżąca nie ma możliwości spłacenia zadłużenia.

Decyzją z dnia 24 marca 2017 r. ZUS utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję z dnia 25 stycznia 2017 r.

W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że przedmiotem niniejszego postępowania jest wyłącznie sprawa ewentualnego spełnienia przesłanek umorzeniowych określonych w art. 28 u.s.u.s., w tym określonych w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r., Nr 141, poz. 1365 – dalej jako "rozporządzenie MGPiPS").

Organ odwoławczy stwierdził, że w myśl art. 28 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez ZUS tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ustępu 3a. Całkowita nieściągalność zachodzi wyłącznie w przypadkach wymienionych w ustawie, tj. gdy:

- dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości nie podlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie,

- sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze,

- nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa,

- nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym,

- wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym,

- naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję,

- jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Zdaniem organu, z powyższego katalogu jednoznacznie wynika, iż w niniejszej sprawie nie można jeszcze stwierdzić stanu całkowitej nieściągalności, gdyż w sprawie prowadzone jest postępowanie egzekucyjne mające na celu realizację przedmiotowych wierzytelności składkowych. ZUS jako wierzyciel należności składkowych może włączyć się do ewentualnych postępowań egzekucyjnych prowadzonych z innych tytułów. Zgodnie z przepisami ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, właściwy w sprawie Naczelnik Urzędu Skarbowego, może wdrażać wskazane w przywołanej ustawie środki egzekucyjne, łącznie z możliwością licytacyjnego zbycia ruchomości i nieruchomości osoby zobowiązanej. Obecnie planowane jest zabezpieczenie przedmiotowych należności z tytułu składek przez wpis hipoteki przymusowej do nieruchomości objętej księgą wieczystą KW Nr [...].

W myśl § 3 ust. 1 pkt 1 - 3 wydanego na podstawie art. 3b u.s.u.s., rozporządzenia MGPiPS ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

- gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych,

- poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodującego, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

- przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Powyższe oznacza, że zadaniem ZUS jest określenie, czy zaistniały okoliczności uzasadniające umorzenie, o których mowa powyżej. Jednak nawet stwierdzenie zaistnienia określonych w powyższym rozporządzeniu sytuacji nie obliguje ZUS do umarzania swoich należności, lecz stanowi zawsze jego uprawnienie.

W ocenie organu w sprawie nie udowodniono okoliczności wynikających z § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia MGPiPS.

Po dokonaniu analizy sytuacji finansowej Skarżącej, ZUS stwierdził, że Skarżąca nie wykazała, że jej sytuacja rodzinna i materialno - bytowa całkowicie i trwale uniemożliwia spłatę zaległych należności z tytułu składek.

W ocenie organu, z akt sprawy nie wynika, że zachodzą przesłanki, które pozwalałyby na umorzenie przedmiotowych zaległości składkowych.

Zdaniem organu, możliwa jest stopniowa spłata zadłużenia, np. w ramach dogodnego układu ratalnego.

Organ stanął na stanowisku, że Skarżąca nie wskazała na poniesienie strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia. Nie udowodniła też stanu przewlekłej choroby lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego płacenie należności. Nie wskazano również na problemy zdrowotne, które wykluczałyby Skarżącą całkowicie i trwale z możliwości aktywności zawodowej, a spłata zadłużenia może przebiegać stopniowo. Wiek Skarżącej umożliwia długoletnią aktywność na rynku pracy (też w rozumieniu pracy we własnym gospodarstwie) i uzyskiwanie dochodów.

Organ uwzględnił, że małżonek Skarżącej w roku podatkowym 2015 uzyskał dochód w wysokości 41.073, 07 zł, a z oświadczenia wynika, że sytuacja materialna dzięki oszczędnościom i prowadzeniu gospodarstwa rolnego będzie się poprawiała, co oznaczałoby optymistyczne rokowania na przyszłość.

Z akt sprawy wynika także, iż Skarżąca przeznacza miesięcznie 1000 zł na spłatę zadłużenia (w formie egzekucji i dobrowolnych wpłat). ZUS jako wierzyciel również oczekuje spłaty swoich wierzytelności z tytułu składek.

Powołując orzeczenia sądów administracyjnych organ stwierdził, że w sytuacji, gdy osoba deklaruje znajdowanie się w trudnej sytuacji finansowej, a sukcesywnie spłaca swoje zobowiązania wobec innych podmiotów, to może oznaczać to, że powinna także uregulować należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Strona nie może liczyć na to, że sam fakt zaciągnięcia pożyczki będzie skutkować odstąpieniem od egzekwowania obowiązku zapłaty należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne, społeczne i Fundusz Pracy. Okoliczności powstania zadłużenia z tytułu składek nie mogą stanowić podstawy do umorzenia należności, ponieważ zapis art. 28 ust. 3 u.s.u.s. zawiera zamknięty katalog przesłanek upoważniających zakład do umorzenia należności, wśród których okoliczność, że powstała zaległość nie była wynikiem złej woli, nie została ujęta.

Skarżąca wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na decyzję ZUS z dnia 24 marca 2017 r. utrzymującą w mocy decyzję z dnia 25 stycznia 2017 r. odmawiającą umorzenia należności z tytułu składek, zarzucając zaskarżonej decyzji naruszenie art. 28 ust. 2, 3 i 3a u.s.u.s. oraz § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 Rozporządzenia MGPiPS z dnia 31 lipca 2003 r.

W uzasadnieniu Skarżąca wskazała na pismo Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia 13 stycznia 2017 r., w którym organ wyjaśnił, że postępowanie egzekucyjne wobec Skarżącej okazało się bezskuteczne.

Skarżąca stwierdziła, że egzekucja z nieruchomości pozbawi jej rodzinę miejsca zamieszkania i utrzymania, co stworzy sytuację patologiczną. Wyjaśniła, że na przedmiotowej nieruchomości w budynku gospodarczym zamieszkuje wraz z mężem i piątką dzieci, a niedługo urodzi się szóste dziecko.

Skarżąca wskazała, że ziemia rolna zapewnia podstawy utrzymania, dzięki czemu nie musi korzystać z pomocy Państwa. Skarżąca oświadczyła, że w marcu 2017 r. padła krowa, przez co poza stratą finansową, rodzina Skarżącej utraciła źródło zaopatrzenia rodziny w produkty mleczne, które obecnie musi kupować, co stanowi znaczne obciążenie finansowe rodziny.

Skarżąca stwierdziła, że zaistniała sytuacja ma negatywny wpływ na przebieg ciąży. Dług jest przytłaczający i wiąże się z ogromnym stresem i lękiem o byt rodziny.

W odpowiedzi na skargę ZUS wniósł o jej odrzucenie z uwagi na wniesienie skargi z uchybieniem terminu.

W piśmie procesowym z dnia 12 czerwca 2017 r. ZUS stwierdził, że skarga została wniesiona w terminie. Organ wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Na rozprawie w dniu 13 września 2017 r. Skarżąca oświadczyła, że z programu 500+ otrzymuje 2.000 zł, bowiem najstarsza córka jest pełnoletnia. Wyjaśniła również, że w 9 miesiącu urodziła martwe dziecko. Skarżąca nie jest w stanie spłacić zaległości, które obecnie wynoszą ponad 30.000 zł.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna.

Na wstępie należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2016 r. poz. 1066) sąd administracyjny sprawuje kontrolę administracji publicznej przez badanie zgodności zaskarżonych decyzji z prawem. W wyniku takiej kontroli decyzja może zostać uchylona w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a), b) i c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz.U. z 2017 r. poz. 1369 z późn. zm., określanej dalej jako "p.p.s.a").

Z przepisu art. 134 § 1 p.p.s.a. wynika, że Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą skargi. Jego wykładnia wskazuje, że Sąd ma prawo ale i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet wówczas gdy dany zarzut nie został w skardze podniesiony. Z drugiej jednak strony granicą praw i obowiązków Sądu wyznaczoną w art. 134 § 1 p.p.s.a. jest zakaz wkraczania w sprawę nową.

Przedmiotem rozpoznania w niniejszej sprawie jest decyzja ZUS z dnia 24 marca 2017 r. utrzymująca w mocy decyzję z dnia 25 stycznia 2017 r., a spór koncentruje się wokół rozstrzygnięcia, czy organ zasadnie odmówił umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne.

W pierwszej kolejności należy wskazać, że zgodnie z treścią art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s., należności z tytułu składek, pod którym to pojęciem należy rozumieć składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę (art. 24 ust. 2 u.s.u.s.), mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności.

Jak wynika z ust. 3 tego przepisu, całkowita nieściągalność, zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe i naprawcze;

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję,

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Powyższe wyliczenie stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek.

Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności.

Z kolei w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. przewidziano możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Dotyczy to jednakże wyłącznie należności ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek (definicję ustawową płatnika składek zawiera art. 4 pkt 2 u.s.u.s.).

Przesłanki umorzenia należności w oparciu o przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. określone zostały w § 3 rozporządzenia MGPiPS z dnia 31 lipca 2003 r.

Sąd, dokonując oceny stanowiska organu w zakresie stwierdzenia braku spełnienia przesłanki "całkowitej nieściągalności zadłużenia" wynikającej z art. 28 wskazuje, że organ nie ustalił, czy w sprawie doszło do ziszczenia się przesłanki "całkowitej nieściągalności zadłużenia".

W ocenie Sądu, ma to o tyle istotne znaczenie, że tylko ustalenia, czy uregulowanie zaległych należności z tytułu składek może pociągnąć dla Skarżącej i jej rodziny zbyt ciężkie skutki, czynione są w oparciu o materiał dowodowy oferowany przez Skarżącą (por. wyrok NSA z dnia 8 marca 2013 r., sygn. akt II GSK 2410/11, LEX nr 1305514). Oznacza to, że ustalenia w zakresie przesłanki "całkowitej nieściągalności" dokonuje organ rozpoznający wniosek, bez względu na zakres inicjatywy dowodowej Skarżącej w tym przedmiocie. Także bowiem w przypadku wniosku o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ubezpieczonego, który był jednocześnie płatnikiem tych składek, organ stosuje art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. i bada, czy zachodzi przypadek całkowitej nieściągalności składek (por. wyrok NSA z dnia 17 kwietnia 2013 r., sygn. akt II GSK 44/12, LEX nr 1310089).

Sąd zauważył, że organ w obu instancjach ustalenia w zakresie zaistnienia przesłanki "całkowitej nieściągalności" sprowadził do podania, że "możliwe jest prowadzenie czynności egzekucyjnych mających na celu realizację przedmiotowych wierzytelności składkowych".

Zdaniem Sądu, ZUS nie uwzględnił i nie wyjaśnił okoliczności powoływania się Skarżącej na postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia 13 stycznia 2017 r., z którego wynika, że postępowanie egzekucyjne prowadzone wobec Skarżącej okazało się bezskuteczne.

Podkreślenia wymaga, że wskazane rozstrzygnięcie zostało wydane ponad trzy miesiące przed wydaniem zaskarżonej decyzji.

Natomiast ponownie rozpoznając sprawę ZUS stwierdził jedynie, że w niniejszej sprawie nie można jeszcze stwierdzić stanu całkowitej nieściągalności, gdyż w sprawie postępowanie egzekucyjne jest nadal prowadzone, co wyklucza zaistnienie przesłanki całkowitej nieściągalności.

Należy wskazać, że organ nie zgromadził w aktach sprawy materiału dowodowego potwierdzającego, na jakim etapie znajduje się prowadzone wobec Skarżącej postępowanie egzekucyjne. Natomiast samo wskazanie, że istnieje możliwość prowadzenia postępowania egzekucyjnego w perspektywie czasu, w ocenie Sądu nie pozwala na stwierdzenie istnienia bądź nie przesłanki całkowitej nieściągalności.

W związku z powyższym w ocenie Sądu organ nie przeprowadził rzetelnej oceny spełnienia przesłanki "całkowitej nieściągalności", a tym samym naruszył przepis art. 28 u.s.u.s.

W myśl § 3 ust. 1 pkt 1 - 3 wydanego na podstawie art. 28 ust. 3b u.s.u.s. rozporządzenia MGPiPS z dnia 31 lipca 2003 r. ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

- gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych,

- poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodującego, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

- przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ stwierdził, że w sprawie nie udowodniono okoliczności wynikających z § 3 ust.1 pkt 1 - 3 rozporządzenia MGPiPS z dnia 31 lipca 2003 r. przemawiających za umorzeniem należności.

Po dokonaniu analizy sytuacji finansowej Skarżącej ZUS stwierdził, że Skarżąca nie udowodniła, że jej sytuacja materialno - bytowa całkowicie i trwale uniemożliwia spłatę zaległych należności.

W opinii ZUS nie można stwierdzić, że opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby Skarżącą i jej rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, bowiem Skarżąca spłaca inne zobowiązania, a część środków finansowych, które pozostają po zaspokojeniu niezbędnych potrzeb życiowych, mogłaby zostać przeznaczona również na spłatę zobowiązań z tytułu składek np. w dogodnym systemie ratalnym.

W ocenie Sądu, prezentowana argumentacja nie jest prawidłowa, albowiem analiza akt sprawy pozwala stwierdzić, że przedłożona dokumentacja obrazująca stan majątkowy i sytuację rodzinną Skarżącego wskazuje, iż jest ona bardzo trudna.

Z akt sprawy wynika, że organowi znana jest aktualna sytuacja finansowa Skarżącej, w tym wysokość osiąganych przez jej męża dochodów, potwierdzonych zeznaniami podatkowymi. Skarżąca bardzo dokładnie wyliczyła i przedstawiła w formie zestawień wysokość kosztów związanych ze swoim utrzymaniem, utrzymaniem dzieci, kosztów ponoszonych miesięcznie na zakup żywności i utrzymanie mieszkania.

Wskazać należy, że Skarżąca w toku postępowania wykazała łączne dochody swoje i męża, z którym zamieszkuje, i z którym prowadzi wspólne gospodarstwo domowe.

Należy podkreślić, że Skarżąca wykazała zarówno dochody uzyskane przez jej męża, jak również pomoc uzyskiwaną z rządowego programu "500+".

Analiza zaskarżonej decyzji prowadzi do wniosku, że organ, dysponując obszernym materiałem dowodowym przedłożonym przez Skarżącą, nie przeprowadził rzetelnej analizy sytuacji finansowej i rodzinnej Skarżącej oraz stosownej kalkulacji, a w konsekwencji nie wykazał, w jaki sposób w jego ocenie, uzyskiwane przez rodzinę Skarżącej niskie dochody, przy uwzględnieniu jej kondycji fizycznej i stanu zdrowia (ciąża), pozwalają na spłatę zadłużenia bez szkody dla możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych rodziny.

ZUS zaniechał szczegółowego porównania wszystkich bieżących kosztów utrzymania Skarżącej zamieszkującej z mężem i pięciorgiem dzieci w drewnianym budynku gospodarczym o powierzchni 35 m2 , stwierdzając jedynie, że nadwyżki, które pozostają po opłaceniu koniecznych wydatków mogłyby zostać przeznaczone w jakiejś wysokości na opłacenie kwot ewentualnego, dogodnego układu ratalnego.

Wskazać należy, że Skarżąca przedłożyła dokumentację medyczną dotyczącą ciąży.

W ocenie Sądu, organ powyższych okoliczności nie uwzględnił, a w swoim rozstrzygnięciu skupił się wyłącznie na sytuacji materialnej Skarżącej. Tymczasem obowiązany był do dokonania analizy, czy w sprawie udowodniono okoliczności wynikające z § 3 ust.1 pkt 3 rozporządzenia MGPiPS tym bardziej, że dysponował materiałem źródłowym w tym zakresie, w tym kartą ciąży Skarżącej.

Zdaniem Sądu istotne w rozpoznawanej sprawie jest również to, że Skarżąca w toku postępowania wyjaśniła, że korzysta z pomocy Państwa w ramach programu "500+", uzyskując kwotę 2.500 zł (obecnie 2.000 zł, w związku z uzyskaniem przez najstarsze dziecko pełnoletności).

Należy wskazać, że w świetle uzasadnienia projektu ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowaniu dzieci (Dz. U z 2016 r. poz. 195), celem świadczenia wychowawczego jest udzielenie pomocy finansowej rodzinom wychowujących dzieci, która to pomoc polega na częściowym pokryciu wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych.

Zdaniem Sądu powyższe prowadzi do wniosku, że nadrzędnym celem świadczonej pomocy, uzyskiwanej przez rodzinę Skarżącej jest jej wydatkowanie na utrzymanie dzieci, a nie regulowanie zaległości wynikających z tytułu składek.

Sąd podkreśla, że przy rozpoznawaniu wniosku o umorzenie należności na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. podstawową kwestią jest ocena, czy w wyniku spłaty należności pojawi się niebezpieczeństwo powstania zbyt ciężkich skutków dla zobowiązanego i jego rodziny. Zdaniem Sądu orzekającego w niniejszej sprawie w zaskarżonej decyzji ocena taka nie została prawidłowo przeprowadzona.

Jak już wyżej zasygnalizowano, działanie w ramach uznania administracyjnego nakłada na organ szczególny obowiązek stosowania norm prawa materialnego łącznie z wyrażoną w art. 7 k.p.a. zasadą uwzględniania interesu społecznego i słusznego interesu obywateli.

Przy wydawaniu zaskarżonej decyzji nie rozważono możliwości uwzględnienia słusznego interesu Skarżącej, dając z nieznanych powodów prymat interesowi społecznemu. Należy zaakcentować, że podjęcie rozstrzygnięcia w ramach uznania administracyjnego wymaga, by interes społeczny i słuszny interes obywatela (często sprzeczne) zostały należycie wyważone. Temu celowi służy analiza sytuacji materialnej zobowiązanego i jego rodziny, uwzględniająca również stan zadłużenia i związaną z tym realność spłaty zadłużenia bez niebezpieczeństwa powstania ciężkich skutków dla Skarżącej i jej dzieci.

Mając powyższe na uwadze, w ocenie Sądu zaskarżona decyzja narusza przepisy postępowania administracyjnego tj. art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Ponownie rozpoznając sprawę organ powinien wziąć pod uwagę ocenę prawną wyrażoną w niniejszym wyroku i przeprowadzić postępowanie w zgodzie z zasadami wynikającymi z k.p.a.

W szczególności organ winien ustalić, na jakim etapie znajduje się prowadzone postępowanie egzekucyjne i jakie są jego skutki, celem oceny czy została spełniona przesłanka całkowitej nieściągalności określona w art. 28 ust. 3 u.s.u.s.

Ponadto organ dokonując oceny istnienia przesłanek określonych w § 3 ust. 1 pkt 1 powołanego rozporządzenia winien dokonać porównania uzyskiwanych dochodów przez Skarżącą z ponoszonymi wydatkami, poprzez oparcie się na zgromadzonym, względnie uzupełnionym materiale dowodowym, który obrazuje stan majątkowy Skarżącej, źródła uzyskiwanych przez jej rodzinę dochodów, a także wysokość ponoszonych wydatków, a następnie ocenić, czy spłata należności z tytułu składek pociągnęłaby zbyt ciężkie skutki dla Skarżącej i jej rodziny poprzez pozbawienie Skarżącej i jej rodziny możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

Organ dokona również oceny sytuacji zdrowotnej Skarżącej (kondycji fizycznej i psychicznej) w związku z urodzeniem martwego dziecka, badając czy w sprawie zachodzą przesłanki określone w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia MGPiPS.

Ponownie rozpoznając sprawę organ dokona swobodniej, a nie dowolnej oceny sytuacji materialnej i zdrowotnej Skarżącej, uwzględniając przy tym konieczność zaspokajania podstawowych potrzeb swoich oraz dzieci, a także uwagi Sądu odnoszące się do tej kwestii, pamiętając, iż wprawdzie instytucja umorzenia powinna być stosowana wyjątkowo, jednakże okoliczność ta nie może prowadzić do praktycznego wyeliminowania stosowania tej instytucji, uczynienia jej instytucją martwą, poprzez ogólnikowe powoływanie się tylko na określone kategorie prawne, bez dokonywania rzetelnej oceny ich występowania w konkretnej sprawie.

W przypadku dostrzeżenia braków w dokumentacji przedstawionej przez Skarżącą organ powinien wezwać Skarżącą do uzupełnienia dokumentacji bądź też we własnym zakresie wystąpić do właściwych instytucji.

Mając powyższe na względzie, z uwagi na wykazane wyżej uchybienia, w oparciu o art. 145 § 1 ust. 1 lit. c) p.p.s.a. Sąd orzekł, jak w sentencji.