Wyrok WSA w Białymstoku, sygn. akt I SA/Bk 515/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Data orzeczenia: 2021-12-01 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Izba Skarbowa
Treść wyniku: Uchylono postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 1a pkt 2 , w art. 1a pkt 12 lit. a,  art. 8 ust. 1 pkt 15, art. 54 § 1 pkt 1, art. 54 § 3, art. 54 § 4, art. 67 § 1, art. 86a § 1
journal: Dz.U. 2020 poz 1427
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.
journal: Dz.U.UE.L 2006 nr 210 poz 25 art. 80
law: ROZPORZĄDZENIE RADY (WE) nr 1083/2006 z dnia 11 lipca 2006 r. ustanawiające przepisy ogólne dotyczące Europejskiego Funduszu  Rozwoju Regionalnego, Europejskiego Funduszu Społecznego oraz Funduszu Spójności i uchylające rozporządzenie (WE) nr 1260/1999
article: art. 32
journal: Dz.U. 2019 poz 1505
law: Ustawa z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa t.j.
Teza: Z przepisu art. 32 ustawy o ARiMR wynika, że wpływające na rachunek bankowy środki z tytułu wypłacanej przez ARiMR płatności unijnych w ramach systemów wsparcia bezpośredniego cały czas zachowują swoją tożsamość i pozostają środkami pochodzącymi z funduszy Unii Europejskiej. Nie ma znaczenia w tej kwestii fakt czy środki są wypłacane do rąk beneficjenta, czy też na jego rachunek bankowy, gdyż w żadnej mierze nie wpływa to na źródło pochodzenia tych środków. Innymi słowy, kwota otrzymanej płatności z funduszy unijnych w ramach systemu wsparcia bezpośredniego jako wyłączona spod egzekucji, nie zmienia swojego charakteru w przypadku przelania jej przez ARiMR na konto bankowe uprawnionego.

TEZY

Z przepisu art. 32 ustawy o ARiMR wynika, że wpływające na rachunek bankowy środki z tytułu wypłacanej przez ARiMR płatności unijnych w ramach systemów wsparcia bezpośredniego cały czas zachowują swoją tożsamość i pozostają środkami pochodzącymi z funduszy Unii Europejskiej. Nie ma znaczenia w tej kwestii fakt czy środki są wypłacane do rąk beneficjenta, czy też na jego rachunek bankowy, gdyż w żadnej mierze nie wpływa to na źródło pochodzenia tych środków. Innymi słowy, kwota otrzymanej płatności z funduszy unijnych w ramach systemu wsparcia bezpośredniego jako wyłączona spod egzekucji, nie zmienia swojego charakteru w przypadku przelania jej przez ARiMR na konto bankowe uprawnionego.


SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Paweł Janusz Lewkowicz, Sędziowie asesor sądowy WSA Marcin Kojło, sędzia WSA Dariusz Marian Zalewski (spr.), , po rozpoznaniu w Wydziale I na posiedzeniu niejawnym w dniu 1 grudnia 2021 r. w trybie uproszczonym sprawy ze skargi B. Spółka z o.o. w B. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w B. z dnia [...] sierpnia 2021 r. nr [...] w przedmiocie oddalenia skargi na czynności egzekucyjne 1. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające jego wydanie postanowienie Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w B. z dnia [...].06.2021 r. nr [...]; 2. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w B. na rzecz strony skarżącej B. Spółka z o.o. w B. kwotę 100 (słownie: sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

I. Rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym:

1. Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w B. (dalej również jako: Naczelnik) w toku postępowania egzekucyjnego prowadzonego z majątku B. Sp. z o.o. na podstawie tytułów wykonawczych:

- wystawionych przez Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w B. nr: [...], - wystawionych przez burmistrza Miasta i Gminy Ł. nr: [...],

- wystawionych przez Ubezpieczeniowy Fundusz Gwarancyjny nr: [...]

zawiadomieniem z [...] kwietnia 2021 r. nr [...] zajął wierzytelność z rachunku bankowego w Banku Spółdzielczym w B. Zawiadomienie o zajęciu wpłynęło do banku [...] kwietnia 2021 r., spółce zawiadomienie doręczone zostało [...] kwietnia 2021 r. Realizując zajęcie bank przelewem z [...] kwietnia 2021 r. przekazał na rachunek organu egzekucyjnego kwotę 340 632,30 zł.

2. Pismem z [...] kwietnia 2021 r., doprecyzowanym pismami z [...] maja 2021 r. i [...] maja 2021 r., B. wniósł skargę na dokonanie czynności egzekucyjnej w postaci zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego prowadzonego przez Bank Spółdzielczy w B. oraz wniósł o zwrot całości zajętych środków.

3. Organ egzekucyjny postanowieniem z [...] czerwca 2021 r. nr [...] oddalił skargę na czynność zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego prowadzonego przez Bank Spółdzielczy w B.

4. Pismem złożonym [...] czerwca 2021 r. (data stempla pocztowego) ustanowiony w sprawie pełnomocnik wniósł zażalenie na postanowienie Naczelnika. Pełnomocnik zaskarżył postanowienie w całości zarzucając naruszenie art. 32 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (t.j. Dz.U. 2019 poz. 1505, dalej jako: ustawa o ARiMR) poprzez błędną jego wykładnię i uznanie, że przepis chroni jedynie środki pozostające w dyspozycji Agencji oraz wniósł o uchylenie postanowienia Naczelnika, uchylenie skarżonej czynności oraz zwrot całości zajętych środków. Nie zgadzając się z rozstrzygnięciem wydanym przez organ egzekucyjny pełnomocnik powołując się na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 25 września 2015 r., II GSK 1657/14 (wszystkie orzeczenia powoływane w niniejszym uzasadnieniu dostępne są w CBOSA, https://orzeczenia.nsa.gov.pl), podkreślił, że organ egzekucyjny zobowiązany jest uwzględnić wyłączenia zawarte w art. 8 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz.U. 2020 poz. 1427 ze zm., dalej jako: u.p.e.a.), a ich niezastosowanie jest błędem organu egzekucyjnego. Podkreślił, że zakres wyłączeń spod egzekucji należy traktować jako wyjątek od zasady prowadzenia egzekucji z przedmiotów należących do zobowiązanego i w odniesieniu do art. 8 u.p.e.a. nie należy stosować wykładni rozszerzającej. Ponownie zaznaczył, że zgodnie z przepisem art. 32 ustawy o ARiMR należności ustalone w drodze decyzji administracyjnej lub wierzytelności wynikające z umów z tytułów płatności określonych w odrębnych przepisach, realizowanych przez Agencję ze środków publicznych pochodzących z funduszy Unii Europejskiej oraz krajowych środków publicznych przeznaczonych na ich współfinansowanie, nie podlegają zajęciu na podstawie przepisów Kodeksu postępowania cywilnego oraz przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

Organ przypomniał, że czynnością zaskarżoną w niniejszej sprawie jest zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego, a sposób dokonania zajęcia został określony w art. 80 u.p.e.a.

Dyrektor IAS podkreślił, że zgodnie z regulacją zawartą w Rozporządzeniu Ministra Finansów z 7 września 2016 r. w sprawie identyfikacji banku w systemie teleinformatycznym obsługującym zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego (Dz. U. z 2016 r., poz. 1419) i Rozporządzeniu Ministra Finansów z 1 września 2016 r. w sprawie sposobu sporządzania i dokonywania doręczeń przesłanych w ramach stosowanego środka egzekucyjnego z użyciem środków komunikacji elektronicznej (Dz. U. z 2016 r. poz. 1394) zawiadomienie o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego dłużnikowi zajętej wierzytelności doręczone zostało [...] kwietnia 2021 r. z wykorzystaniem systemu OGNIVO - tym samym nastąpiło zajęcie wierzytelności znajdujących się na rachunku bankowym prowadzonym przez Bank Spółdzielczy w B. Zobowiązanemu zawiadomienie o zajęciu doręczone zostało [...] kwietnia 2021 r. W ocenie organu nadzoru wypełnione zatem zostały przesłanki określone w art. 80 § 3 u.p.e.a. Zawiadomienie o zajęciu wierzytelności sporządzone zostało zgodnie z treścią art. 67 § 2 w zw. z art. 67 § 2 a u.p.e.a.

Dyrektor IAS, tak jak i organ egzekucyjny, nie zgodził się z twierdzeniem, że nastąpiło naruszenie art. 32 ustawy o ARiMR, gdyż wierzytelności przysługująca B. Sp. z o.o. od Agencji tytułem dopłat bezpośrednich nie podlegały zajęciu jedynie na etapie istnienia wierzytelności względem dłużnika w ARiMR. W ocenie organu odwoławczego przepis art. 32 ustawy o ARiMR przewiduje ochronę zobowiązanego w sytuacji, w której organ egzekucyjny zmierzałby do zajęcia wierzytelności będących jeszcze w gestii ARiMR, ale już przyznanych decyzją. Wierzytelność przysługująca zobowiązanemu od ARiMR została skutecznie spełniona poprzez przekazanie środków na rachunek bankowy Strony. Z chwilą wpływu na rachunek bankowy Spółki środki pochodzące z płatności przyznanych m.in. decyzją Kierownika Biura Powiatowego ARiMR utraciły charakter dopłat i stały się wierzytelnością należną od banku. Zdaniem Dyrektora IAS w tym stanie faktycznym art. 32 ustawy o ARiMR nie miał zastosowania w niniejszej sprawie. Przepis art. 32 ustawy o ARiMR chroni bowiem przed zajęciem egzekucyjnym wyłącznie wierzytelności pozostające w dyspozycji Agencji, nie zaś wierzytelności znajdujące się rachunku osobistym Skarżącego, choćby uprzednio pochodziły z dopłat bezpośrednich z Unii Europejskiej. Organ powołał się przy tym na wyrok Sądu Okręgowego w S. z [...] października 2013 r., [...] oraz WSA w Bydgoszczy z 5 lutego 2014 r. I SA/Bd 953/13.

W kontekście wyłączenia z art. 8 § 1 ust. 15 u.p.e.a. organ odwoławczy podkreślił, że w niniejszej sprawie istotnym jest fakt, że środki zgromadzone na zajętym rachunku pochodziły między innymi z dotacji unijnych przyznanych w ramach płatności bezpośrednich - jednolitych płatności obszarowych czy płatności redystrybucyjnych. Wskazał, że środki te pochodzą bezpośrednio z Budżetu Unii Europejskiej i nie stanowią zaliczek wypłacanych na realizację określonych projektów. Stwierdził też, że ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w art. 8 § 1a przewiduje ochronę sum już wypłaconych, ale jedynie w odniesieniu do środków, o których mowa w art. 8 §1 pkt 15 ustawy. Takie środki nie zostały przez Spółkę uzyskane.

5. Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem Skarżąca w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z 9 września 2021 r. zarzuciła Dyrektorowi IAS:

1) naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy tj. art. 32 ustawy o ARiMR w zw. z art. 8 ust. 1 pkt 15 u.p.e.a. poprzez błędną ich wykładnię i niezastosowanie z urzędu zwolnienia środków znajdujących się na zajętym koncie, podczas gdy są one z mocy ustawy zwolnione spod egzekucji w administracji,

2) naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7 i 8 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. 2021 poz. 735, dalej jako: k.p.a.) w zw. z art. 18 u.p.e.a., poprzez ich niezastosowanie i w konsekwencji dążenie do formalnego załatwienia sprawy, nierozpoznanie jej istoty, w tym wskazania na pochodzenie środków na zajętym rachunku, a także prowadzenie postępowania w sposób niebudzący zaufania do władzy publicznej oraz naruszenie interesu skarżącego.

Skarżący wniósł o uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia Dyrektora IAS, uchylenie w całości postanowienia Naczelnika i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia, a także zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego.

6. W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał swoje stanowisko i wniósł o jej oddalenie.

II. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje:

1. Niniejsza sprawa została rozpoznana przez Sąd na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 z późn. zm., dalej jako: p.p.s.a.).

2. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j.: Dz. U. z 2021 r. poz. 137 ze zm.) oraz art. 3 § 1 p.p.s.a. sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, stosując środki przewidziane w ustawie. Przy czym, jak stanowi art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

W myśl art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Wykładnia powołanego przepisu wskazuje, że sąd ma nie tylko prawo, ale i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został w skardze podniesiony. Z drugiej jednak strony, granicą praw i obowiązków sądu, wyznaczoną w art. 134 § 1 p.p.s.a. jest zakaz wkraczania w sprawę nową. Granice te zaś wyznaczone są dwoma aspektami, mianowicie: legalnością działań organu oraz całokształtem aspektów prawnych tego stosunku prawnego, który był objęty treścią zaskarżonego rozstrzygnięcia. zgodności z prawem, stosując środki przewidziane w ustawie.

Przy czym, jak stanowi art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Wykładnia powołanego przepisu wskazuje, że sąd ma nie tylko prawo, ale i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został w skardze podniesiony. Z drugiej jednak strony, granicą praw i obowiązków sądu, wyznaczoną w art. 134 § 1 p.p.s.a. jest zakaz wkraczania w sprawę nową. Granice te zaś wyznaczone są dwoma aspektami, mianowicie: legalnością działań organu oraz całokształtem aspektów prawnych tego stosunku prawnego, który był objęty treścią zaskarżonego rozstrzygnięcia.

3. Rozpoznając sprawę według powyższych kryteriów, należy uznać, że skarga jest zasadna, jednak nie wszystkie zarzuty w niej podniesione zasługują na aprobatę. Spór w niniejszej sprawie sprowadza się do zagadnienia dopuszczalności egzekucji administracyjnej ze środków pochodzących z budżetu Unii Europejskiej, przyznanych skarżącej spółce przez ARiMR w ramach systemów wsparcia bezpośredniego. Sporna okazała się zwłaszcza wykładnia art. 32 ustawy o ARiMR w kontekście uregulowanego w tym przepisie wyłączenia spod egzekucji.

4. Zakreślając ramy prawne niniejszej sprawy wskazać należy, iż zgodnie z art. 54 § 1 u.p.e.a. zobowiązanemu przysługuje skarga na czynność egzekucyjną organu egzekucyjnego. Podstawą skargi jest dokonanie czynności egzekucyjnej z naruszeniem ustawy (pkt 1) albo zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego, w ramach którego dokonano czynności egzekucyjnej (pkt 2).

Stosownie do § 3 ww. przepisu skargę na czynność egzekucyjną wnosi się do organu egzekucyjnego, który dokonał tej czynności, nie później niż w terminie 7 dni od dnia doręczenia zobowiązanemu odpisu dokumentu stanowiącego podstawę dokonania zaskarżonej czynności egzekucyjnej.

Jak stanowi art. 54 § 4 u.p.e.a. organ egzekucyjny wydaje postanowienie, w którym:

1) oddala skargę na czynność egzekucyjną;

2) uwzględnia skargę na czynność egzekucyjną:

a) w całości,

b) w części i w pozostałym zakresie oddala skargę.

Na postanowienie w sprawie skargi na czynność egzekucyjną przysługuje zażalenie (§ 5).

W przypadku uwzględnienia skargi na czynność egzekucyjną organ egzekucyjny uchyla zaskarżoną czynność egzekucyjną w całości albo w części oraz usuwa stwierdzoną wadę czynności egzekucyjnej (art. 54 § 6).

Treść art. 54 § 1 u.p.e.a. nie pozostawia wątpliwości, że przedmiotem skargi wnoszonej na jego podstawie mogą być jedynie czynności egzekucyjne organu egzekucyjnego lub egzekutora, ewentualnie przewlekłość postępowania egzekucyjnego. Przez czynność egzekucyjną zgodnie z art. 1a pkt 2 u.p.e.a. należy rozumieć wszelkie podejmowane przez organ egzekucyjny działania zmierzające do zastosowania lub zrealizowania środka egzekucyjnego. W postępowaniu wszczętym skargą na czynności egzekucyjne - stanowiącym w istocie fragment postępowania egzekucyjnego - ocenie podlegają tylko zastrzeżenia odnoszące się do konkretnej czynności egzekucyjnej. W postępowaniu tym nie orzeka się o zasadności wszczęcia postępowania egzekucyjnego ani też nie ocenia się prawidłowości jego prowadzenia (por.: wyrok NSA z 5 marca 2015 r., II FSK 290/13). Skarga na czynności egzekucyjne nie będzie przysługiwać w sytuacjach, gdy przewiduje się wniesienie zarzutów, zażalenia na postanowienia, żądania wyłączenia rzeczy lub prawa majątkowego spod egzekucji czy też wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego albo w sytuacjach, gdy przewiduje się wniesienie pozwu do sądu.

Oznacza to, że składana w trybie art. 54 u.p.e.a. skarga nie może stanowić konkurencyjnego - w stosunku do wskazanych wyżej - środka zaskarżenia, a jej ograniczony zakres sprawia, że w ramach skargi nie mogą być badane zarzuty materialnoprawne związane z nieistnieniem egzekwowanego obowiązku skutkujące umorzeniem postępowania egzekucyjnego. Jeżeli z uwagi na stadium postępowania egzekucyjnego nie przysługuje dłużnikowi środek zaskarżenia w postaci zarzutów to skarga na czynności egzekucyjne, o której mowa w art. 54 u.p.e.a., nie może stanowić takiego właśnie konkurencyjnego środka zaskarżenia. Nie ma podstaw, aby składaną w trybie art. 54 ww. ustawy skargę na czynności egzekucyjne traktować jako uniwersalny środek zaskarżenia, za pomocą którego możliwe jest skuteczne kwestionowanie wszystkich aktów i działań podejmowanych przez organ egzekucyjny w toku całego postępowania egzekucyjnego (zob. wyrok NSA z 2 kwietnia 2015 r., II FSK 749/13).

Egzekucja z rachunków bankowych jest wyszczególnionym w art. 1a pkt 12 lit. a u.p.e.a. środkiem egzekucyjnym stosowanym w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnych. W myśl art. 67 § 1 u.p.e.a., podstawę zastosowania środków egzekucyjnych, o których mowa w art. 1a pkt 12 lit. a, stanowi zawiadomienie o zajęciu prawa majątkowego zobowiązanego u dłużnika zajętej wierzytelności albo podmiotu prowadzącego rejestr akcjonariuszy, albo protokół zajęcia prawa majątkowego, albo protokół zajęcia i odbioru ruchomości, albo protokół odbioru dokumentu. Natomiast sposób zastosowania tego środka egzekucyjnego regulują przepisy Rozdziału 4 ("Egzekucja z rachunków bankowych i wkładów oszczędnościowych"), zamieszczonego w Dziale II u.p.e.a.

Wskazać również należy na z art. 8 § 1 pkt 15 u.p.e.a., zgodnie z którym nie podlegają egzekucji administracyjnej środki pochodzące z dotacji przyznanej z budżetu państwa na określone cele i znajdujące się na wyodrębnionym rachunku bankowym prowadzonym dla obsługi bankowej dotacji oraz środki pochodzące z programów finansowanych z udziałem środków, o których mowa w art. 5 ust. 1 pkt 2 i 3 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych, wypłacone w formie zaliczki, chyba że wierzytelność egzekwowana powstała w związku z realizacją projektu, na który środki te były przeznaczone. W art. 5 ust. 1 pkt 2 i 3 u.f.p. mowa o środkach pochodzących z budżetu Unii Europejskiej oraz niepodlegających zwrotowi środkach z pomocy udzielanej przez państwa członkowskie Europejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu (EFTA), jak również o innych środkach pochodzących ze źródeł zagranicznych niepodlegających zwrotowi.

Stosownie zaś do art. 32 ustawy o ARiMR należności ustalane w drodze decyzji administracyjnej lub wierzytelności wynikające z umów z tytułów płatności określonych w odrębnych przepisach, realizowanych przez Agencję ze środków publicznych pochodzących z funduszy Unii Europejskiej oraz krajowych środków publicznych przeznaczonych na ich współfinansowanie, nie podlegają zajęciu na podstawie przepisów Kodeksu postępowania cywilnego oraz przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

Na uwadze należy mieć również art. 86a § 1 u.p.e.a., zgodnie z którym wskutek zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego bank wstrzymuje wszelkie wypłaty z zajętego rachunku i niezwłocznie zawiadamia o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego inne oddziały banku, inne banki, placówki pocztowe i inne podmioty uprawnione do dokonywania wypłat zobowiązanemu z zajętego rachunku. Zajęcie nie dotyczy kwot wolnych od egzekucji.

5. Na wstępie godzi się zaznaczyć kilka uwag natury ogólnej. Przede wszystkim podkreślić trzeba, że ograniczenia w egzekucji mają charakter bezwzględnie obowiązujący. Oznacza to, że obowiązany nie może zrzec się wobec organu egzekucyjnego uprawnień wynikających z omawianej zasady. Nie jest też dopuszczalna umowna modyfikacja katalogu przedmiotów podlegających wyłączeniu spod egzekucji. Co istotne, organ egzekucyjny każdorazowo zobowiązany jest uwzględniać z urzędu wyłączenia obowiązujące z mocy prawa. Z kolei sam zakres wyłączeń spod egzekucji trzeba traktować jako wyjątek od zasady prowadzenia egzekucji z przedmiotów należących do zobowiązanego.

6. Odnosząc się do wyłączeń wymienionych w art. 8 § 1 pkt 15 u.p.e.a. zaznaczyć należy, że w sprawie niniejszej zdaniem Sądu nie ma wątpliwości co do tego, że nie znajdzie zastosowania wyłączenie od egzekucji odnoszące się do "środków pochodzących z dotacji przyznanej z budżetu państwa na określone cele i znajdujące się na wyodrębnionym rachunku bankowym prowadzonym dla obsługi bankowej dotacji" chociażby tylko z tego powodu, że środki unijne przyznane w ramach systemów wsparcia bezpośredniego nie stanowią dotacji z budżetu państwa. Nie znajdzie też zastosowania drugie wyłączenie określone w art. 8 § 1 pkt 15 u.p.e.a. Choć z materiału dowodowego bezspornie wynika, iż środki na rachunku bankowym pochodziły w całości z unijnych płatności bezpośrednich, to jednak w przypadku Skarżącego nie miały one charakteru zaliczki, co jest konieczną przesłanką do zaistnienia owego zwolnienia. A zatem stwierdzić trzeba, iż nie zaistniały przesłanki, o których mowa we wskazanym przepisie. Jednakże organ pomimo prawnego obowiązku nie zastosował wyłączenia spod egzekucji, uregulowanego w normie o charakterze szczególnym, tj. w art. 32 ustawy o ARiMR.

7. W ocenie składu orzekającego Naczelnik oraz Dyrektor IAS, oceniając zebrany w sprawie materiał dowodowy, dokonał błędnej wykładni art. 32 ustawy o ARiMR, co niewątpliwie miało decydujący wpływ na oddalenie skargi na dokonanie czynności egzekucyjnej z naruszeniem ustawy (art. 54 § 1 pkt 1 u.p.e.a.). Tym samym sąd uznał za w pełni zasadny zarzut sformułowany w pkt 1 petitum skargi.

W sprawie zawisłej przed Sądem organy egzekucyjne podzieliły pogląd, wyrażony np. w wyroku Sądu Okręgowego w S. z [...] października 2013 r., [...] oraz WSA w Bydgoszczy w wyroku z 5 lutego 2014 r., I SA/Bd 953/13, wedle którego przepis ten należy odnosić do sytuacji, w której organ zmierzałby do zajęcia tych należności będących jeszcze w gestii ARiMR, ale już przyznanych decyzją. Zgodnie z tą wykładnią art. 32 ustawy chroni przed zajęciem egzekucyjnym wyłącznie wierzytelności pozostające w dyspozycji Agencji, nie zaś wierzytelności znajdujące się rachunku osobistym Skarżącego, choćby uprzednio pochodziły z dopłat bezpośrednich z Unii Europejskiej

Jednakże w ocenie składu orzekającego powyższe stanowisko nie może być uznane za trafne. Skład orzekający w pełni aprobuje podnoszone w skardze stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego, który w wyroku z dnia 25 września 2015 r. (sygn. II GSK 1657/14, dostępne w CBOSA, https://orzeczenia.nsa.gov.pl) stwierdził, iż przepis art. 32 ustawy o ARiMR jest przepisem szczególnym do art. 8 u.p.e.a. NSA podniósł, że wykładnia organu nie jest trafna, gdyż w istocie nie chroni przed zajęciem należności pochodzących z bezpośrednich dopłat z Unii Europejskiej, podczas gdy zgodnie z art. 80 rozporządzenia Rady (WE) nr 1083/2006 z dnia 11 lipca 2006 r. ustanawiającego przepisy ogólne dotyczące Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, Europejskiego Funduszu Społecznego oraz Funduszu Spójności i uchylającego rozporządzenie (WE) nr 1260/1999 (Dz.Urz.UE.L 210 z 31 lipca 2006, str. 25, z późn. zm.) (rozporządzenie nr 1083/2006), państwa członkowskie upewniają się, że instytucje odpowiedzialne za dokonywanie płatności zapewniają, aby beneficjenci otrzymali pełną kwotę wkładu ze środków publicznych możliwie najszybciej i w całości. Nie potrąca się ani nie wstrzymuje żadnych kwot, ani też nie nakłada się żadnych opłat szczególnych lub innych opłat o równoważnym skutku, które powodowałyby zmniejszenie kwot wypłacanych beneficjentom. Należy zauważyć, że analogiczne argumenty znalazły się w uzasadnieniu do projektu ustawy z dnia 24 stycznia 2014 r. o zmianie ustawy o zasadach prowadzenia polityki rozwoju oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. 2014.379), która weszła w życie 8 kwietnia 2014 r. i na mocy której zmieniono m.in. art. 8 § 1 pkt 15 u.p.e.a. W świetle nowszego orzecznictwa uznać należy, że starsze, jednostkowe wyroki, powoływane w postanowieniach Naczelnika oraz Dyrektora IAS, jawią się jako odosobnione i w ocenie Sądu błędne.

Również w wyroku z dnia 30 stycznia 2018 r., II FSK 157/16, NSA wskazał, że prowadzenie egzekucji w stosunku do kwot wyłączonych spod egzekucji na podstawie zajęcia rachunku bankowego, na który to rachunek te kwoty zostały przelane, praktycznie pozbawiałoby sensu i zaprzeczało celom, jakie przyświecały ustanawiającemu zwolnienie ustawowe. Warto również wskazać na pogląd wyrażony w uchwale Sądu Najwyższego z dnia 26 lutego 2015 r., III CZP 104/14, odnoszący się do zajęcia rachunku bankowego, na którym znajdowały się środki, o których mowa w art. 5 ust. 1 pkt 2 i 3 u.f.p., tj. środki pochodzące z funduszy unijnych, a więc o podobnym charakterze. W analizowanej sprawie, z umów o dofinansowanie, wynikało, że na zajęte rachunki bankowe dłużnika przekazywane były środki przeznaczone na realizację programów współfinansowanych z udziałem środków pochodzących z funduszy. Sąd Najwyższy uznał, że przedmiotowe środki nie podlegają egzekucji, bez względu na to czy zostały przekazane już dłużnikowi i znajdują się na jego rachunku bankowym. W konsekwencji zajęcie rachunku bankowego nie może obejmować środków pochodzących z funduszy unijnych. Wnioskiem płynącym z podjętej uchwały jest konieczność starannego postępowania banku, który prowadzi rachunek dłużnika oraz informowanie podmiotu dokonującego zajęcia, jakiego rodzaju środki znajdują się na rachunku klienta, tj. czy są to tylko środki pochodzące z dotacji, czy również prywatny majątek. (zob. też Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 1 marca 2016 r., I SA/Bd 1099/15).

8. Z przepisu art. 32 ustawy o ARiMR wynika, że wpływające na rachunek bankowy środki z tytułu wypłacanej przez ARiMR płatności unijnych w ramach systemów wsparcia bezpośredniego cały czas zachowują swoją tożsamość i pozostają środkami pochodzącymi z funduszy Unii Europejskiej. Nie ma znaczenia w tej kwestii fakt czy środki są wypłacane do rąk beneficjenta, czy też na jego rachunek bankowy, gdyż w żadnej mierze nie wpływa to na źródło pochodzenia tych środków. Innymi słowy, kwota otrzymanej płatności z funduszy unijnych w ramach systemu wsparcia bezpośredniego jako wyłączona spod egzekucji, nie zmienia swojego charakteru w przypadku przelania jej przez ARiMR na konto bankowe uprawnionego. Na powyższe wskazywał również w skardze jej autor, a Sąd z taką oceną się w pełni zgadza.

9. Oczywistym jest, co podkreśla organ, że przedmiotem zajęcia dokonanego przez organ egzekucyjny były wierzytelności z rachunku bankowego, ale Naczelnik miał wiedzę co do tożsamości środków pochodzących z tego rachunku. Skarżący od początku postępowania komunikował powyższą kwestię Naczelnikowi (zob. pismo z [...] kwietnia 2021 r., k. 49 akt admin. oraz z [...] maja 2021 r., k. 53 akt admin.). Organ miał obowiązek uwzględnić skargę na czynność egzekucyjną i na podstawie § 6 art. 54 u.p.e.a. uchylić zaskarżoną czynność egzekucyjną w całości. Z kolei organ nadzoru w wyniku rozpatrzenia zażalenia na postanowienie organu egzekucyjnego powinien uwzględnić skargę i nakazać organowi egzekucyjnemu uchylenie zakwestionowanej czynności egzekucyjnej (sam bowiem nie jest uprawniony do dokonywania czynności egzekucyjnych, zob. P. M. Przybysz [w:] Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz, wyd. IX, Warszawa 2021, art. 54, dostępne w LEX).

Rację ma również Skarżący, iż organ miał możliwość wstrzymania się z czynnościami po uzyskaniu informacji o pochodzeniu środków, zdając sobie sprawę, że interpretacja tego przepisu prezentowana przez B. jest odmienna od tej, którą przyjął organ. Należy zatem skonstatować, że organy oddalając skargę na czynności egzekucyjne zalegalizowały tym samym bezprawną czynność egzekucyjną.

10. Pomimo błędnej wykładni art. 32 ustawy ARiMR zdaniem Sądu nie doszło do naruszenia przepisów postępowania, zwłaszcza podnoszonych w skardze art. 7 i 8 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. Wyrażoną w art. 7 k.p.a. zasadę prawdy materialnej należy rozumieć jako wymóg oparcia rozstrzygnięcia jedynie na okolicznościach faktycznie istniejących. Organ zatem przed rozstrzygnięciem sprawy powinien przeprowadzić wszelkie możliwe dowody, aby wyjaśnić jej okoliczności, tak aby być pewnym, iż ustalenia dokonane na podstawie zebranych dowodów są zgodne z rzeczywistym stanem faktycznym. Zasada ta koreluje z treścią przepisów o postępowaniu dowodowym, tj. art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., wedle których organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy, a ocena stanu faktycznego w danej sprawie powinna odbywać się na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona.

W ocenie Sądu materiał dowodowy w sprawie został zebrany w sposób wyczerpujący. Organy posiadały wiedzę o tym, że środki na rachunku bankowym Skarżącego pochodziły z unijnych płatności bezpośrednich, błąd organu polegał "jedynie" na nieprawidłowym zastosowaniu prawa materialnego polegającym na zignorowaniu wynikającego z ustawy wyłączenia środków spod egzekucji. Nie doszło też do naruszenia zasady pogłębiania zaufania obywateli do władzy publicznej, ponieważ organ przedstawił swoje stanowisko i uzasadnił je oraz ustosunkował się do zgłaszanych w toku postępowania twierdzeń i wniosków.

11. Z przedstawionych wyżej powodów Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) oraz art. 135 p.p.s.a uchylił zaskarżone postanowienie oraz postanowienie je poprzedzające.

12. Ponownie rozpoznając sprawę Naczelnik uwzględni wykładnię art. 32 ustawy o ARiMR zaprezentowaną przez Sąd. W konsekwencji organ egzekucyjny uwzględni skargę na czynność egzekucyjną, na podstawie art. 54 § 6 u.p.e.a. uchyli w całości zaskarżoną czynność egzekucyjną, tj. zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego w Banku Spółdzielczym w B. i zwróci Skarżącemu w całości zajęte środki unijne. Naczelnik powinien także rozważyć stanowisko Skarżącego co do zaistnienia przesłanek umorzenia postępowania egzekucyjnego mając na uwadze treść art. 59 § 1 pkt 1 oraz art. 59 § 2 u.p.e.a. (w brzmieniu obowiązującym od dnia 20 lutego 2021 r.).

13. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 p.p.s.a.