Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 724/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2010-11-09 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargi

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maciej Dybowski Sędziowie WSA Ewa Kręcichwost-Durchowska WSA Izabela Bąk-Marciniak (spr.) Protokolant st.sekr.sąd. Justyna Frankowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 09 listopada 2010 r. sprawy ze skarg M. W. na decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] lipca 2010 r. nr [...], [...], [...] w przedmiocie zasiłków celowych oddala skargi ,


UZASADNIENIE

Decyzjami z dnia [...] czerwca 2010r. nr [...], nr [...], nr [...] Dyrektor Miejsko- Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w J., działając z upoważnienia Burmistrza J. odmówił M. W. udzielenia pomocy finansowej w formie zasiłku stałego na zakup żywności oraz odmówił pomocy finansowej w formie zasiłku celowego na pokrycie kosztów zakupu opału oraz na wyposażenie dzieci na kolonię.

Przyczyną odmowy przyznania powyższych świadczeń był brak współpracy M. W. z Ośrodkiem Pomocy Społecznej oraz uniemożliwienie przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania w dniu [...] maja 2010r. Tym samym uniemożliwienie dokonania oceny aktualnej sytuacji, materialno-bytowej, która jest niezbędna do ustalenia uprawnień do otrzymania pomocy społecznej.

Odwołanie od powyższych decyzji wniósł M. W. domagając się ich uchylenia.

Decyzjami z dnia [...] lipca 2010r.nr [...], [...], [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. utrzymało w mocy zaskarżone decyzje. W uzasadnieniu swoich decyzji organ odwoławczy wskazał, iż zgodnie z art. 48 ust. 4 i 5 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 115, poz. 728 z późn. zm. dalej "ups"), pomoc w postaci zasiłku celowego na pokrycie kosztów zakupu żywności, opału, wyposażenia dzieci na kolonie przysługuje osobie, która własnym staraniem nie może go sobie zapewnić.

Organ podniósł, iż stosownie do art. 106 ust. 4 cytowanej ustawy decyzję o przyznaniu bądź odmowie przyznania świadczenia z pomocy społecznej wydaje się po przeprowadzeniu wywiadu środowiskowego. Zgodnie natomiast do art. 107 ust. 1 ups i § 2 ust. 3 oraz § 7 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 19 kwietnia 2005 r. w sprawie rodzinnego wywiadu środowiskowego (Dz. U. 2005 r. Nr 77, poz. 672 z poźn. zm.), wywiad rodzinny służy do ustalenia przez pracownika socjalnego sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej w miejscu zamieszkania lub pobytu osoby ubiegającej się o świadczenie. Na jego podstawie pracownik socjalny dokonuje analizy i oceny sytuacji określonego podmiotu oraz formułuje wnioski dotyczące planowania pomocy, które są podstawą rozstrzygnięcia sprawy.

Kolegium podkreśliło, iż pismem z dnia [...] maja 2010r. (odebranym osobiście przez odwołującego w dniu [...] maja 2010r.) - organ I instancji wezwał wnioskodawcę do umożliwienia przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, którego datę wyznaczono na [...] maja 2010r. na godz. 14.00. Wezwanie zawierało pouczenie, iż wywiad będzie stanowił podstawę do wydania decyzji o przyznaniu bądź odmowie przyznania świadczenia. Drugim pismem z dnia z [...] maja 2010r. odwołujący został wezwany do przedłożenia w terminie 7 dni dokumentów potwierdzających sytuację materialną i zdrowotną jego rodziny, w szczególności źródło oraz wysokość osiąganych przez rodzinę dochodów.

Z akt sprawy wynika, że pracownicy socjalni ośrodka pomocy społecznej podjęli starania w celu przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, jednak okazały się one nieskuteczne z uwagi na brak współpracy ze strony M. W.. Pracownicy socjalni we wskazanym dniu udali się do miejsca zamieszkania odwołującego, jednak nie zastali nikogo w domu. Odwołujący w wyznaczonym przez organ pomocy społecznej terminie nie dostarczył także wymaganych dokumentów.

W związku z powyższym organ nie dysponował jakąkolwiek możliwością zbadania, czy warunki życiowe rodziny M.W. czynią zadość wymogom ustawowym. Brak współdziałania osoby z pracownikiem socjalnym w rozwiązaniu trudnej sytuacji życiowej stanowi podstawę ,,odmowy przyznania świadczenia".

Skargę na powyższe decyzje do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu wniósł M. W. podnosząc, iż zostały one wydane w wyniku przestępstwa.

W odpowiedzi na skargi, Organ wniósł o ich oddalenie, powtarzając argumenty zawarte w zaskarżonych decyzjach.

Postanowieniem z dnia 7 września 2010r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu połączył sprawy ze skarg M. W. o sygnaturach IV SA/Po 724/10, 725/10 i 726/10 do wspólnego rozpoznania i prowadzenia pod sygnaturą IV SA/Po 724/10.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Kontrola sądu administracyjnego, zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) i art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. – dalej p.p.s.a.) polega na badaniu zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Kontrola ta sprowadza się do zbadania, czy w toku rozpoznania sprawy organy administracji publicznej nie naruszyły prawa materialnego i procesowego w stopniu istotnie wpływającym na wynik sprawy. Przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu i na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu.

W myśl art. 134 § 1 p.p.s.a., w postępowaniu sądowoadministracyjnym obowiązuje zasada oficjalności. Zgodnie z jej treścią, sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami oraz powołaną podstawą prawną.

Przeprowadzając ocenę zgodności z prawem podjętych w sprawie rozstrzygnięć należy stwierdzić, że zaskarżone decyzje jak i poprzedzające je decyzje organu pierwszej instancji nie naruszają przepisów prawa materialnego, ani też przepisów prawa procesowego w taki sposób, który mógłby mieć istotny wpływ na jej wynik.

Rodzaje świadczeń z pomocy społecznej oraz zasady i tryb ich udzielenia reguluje ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej.

W pierwszej kolejności należy podkreślić, iż zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, pomoc społeczna jest instytucją polityki państwa mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Instytucja ta wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka (art. 3 ust. 1 wyżej wymienionej ustawy), a jej zadaniem jest zapobieganie trudnym sytuacjom życiowym poprzez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz do ich integracji ze środowiskiem (art. 3 ust. 2 tej ustawy).

Art. 4 ustawy o pomocy społecznej nakłada na osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej obowiązek współdziałania w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej. Natomiast brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej lub odmowa zawarcia kontraktu socjalnego może stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia (art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej).

Podstawą odmowy przyznania w niniejszej sprawie wnioskowanej pomocy stanowił m.in. art. 11 ust 2 ustawy o pomocy społecznej zgodnie, z którym brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, odmowa zawarcia kontraktu socjalnego, niedotrzymywanie jego postanowień, nieuzasadniona odmowa podjęcia zatrudnienia, innej pracy zarobkowej przez osobę bezrobotną lub wykonywania prac społecznie użytecznych, o których mowa w przepisach o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, lub nieuzasadniona odmowa podjęcia leczenia odwykowego w zakładzie lecznictwa odwykowego przez osobę uzależnioną mogą stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej.

Obowiązek współdziałania wnioskodawców z organami pomocy społecznej zastał wielokrotnie zaakcentowany w ustawie, niemniej przepisy dokładnie nie wskazują sposobu jego realizacji. Wobec powyższego postawa wnioskodawcy podlega ocenie organu, od której to oceny zależy udzielenie bądź nieudzielanie świadczenia. Egzekucja od wnioskodawcy obowiązku współdziałania jest istotna z uwagi na fakt, że pomoc ta nie może się sprowadzać do prostego rozdawnictwa świadczeń. Wobec powyższego bierna bądź roszczeniowa postawa wnioskodawców może spowodować odmowę przyznania świadczenia bądź wstrzymania wypłaty świadczenia ( art. 11 i art.106 ustawy o pomocy społecznej).

Organy zobligowane są do wszechstronnej analizy i oceny postawy beneficjenta pomocy społecznej pod kątem istnienia woli współdziałania w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowe, a także pozostałych przesłanek, których wystąpienie pozwala na odmowę przyznania świadczeń. Wobec tego na organach obu instancji spoczywa obowiązek przeanalizowania również w tym aspekcie postępowania osoby domagającej się świadczenia na podstawie ustawy o pomocy społecznej .

Zgodnie z art. 39 ustawy o pomocy społecznej, zasiłek celowy może zostać przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu.

W przypadku zgłoszenia wniosku o takie świadczenie z pomocy społecznej konieczne jest ustalenie sytuacji osoby lub rodziny, która się o nie ubiega. Zgodnie z art. 106 ust. 4 ups decyzję administracyjną o przyznaniu lub odmowie przyznania świadczenia wydaje się po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego, przy czym wywiad środowiskowy w myśl art. 107 ust. 1 ups ma na celu ustalenie sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej osoby lub rodziny.

Rodzinny wywiad środowiskowy stanowi swoiste postępowanie dowodowe, a ponieważ sporządzany jest na urzędowym formularzu stanowi jednocześnie protokół w rozumieniu kpa. Obowiązek współdziałania osoby z organem pomocowym dotyczy również sporządzenia wywiadu środowiskowego lub aktualizacji i powinien on polegać na udzieleniu organowi niezbędnych informacji, wskazywaniu i precyzowaniu zgłaszanych potrzeb.

Z brzmienia przepisu art. 39 ustawy o pomocy społecznej oraz z faktu, iż postawa wnioskodawcy podlega ocenie organu wynika, że decyzja o przyznaniu bądź odmowie przyznania świadczenia ma charakter decyzji uznaniowej. Organ wydający decyzję uznaniową nie jest związany normą prawa materialnego, z tym, że argumentacja organu, co do udzielenia bądź nie udzielenia pomocy musi odpowiadać zasadzie wyrażonej w art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2000r., Nr 98, poz. 1071; ze zm.). W myśl tego przepisu w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności i podejmują wszelkie działania niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Stanowisko organu orzekającego w tym zakresie powinno znaleźć wyraz w uzasadnieniu decyzji administracyjnej.

W ocenie Sądu powyższym obowiązkom organy obu instancji w rozpatrywanych sprawach uczyniły zadość. Organy obu instancji precyzyjnie przedstawiły w swoich decyzjach, powołując konkretne okoliczności, że skarżący postępowaniem swoim uchybił obowiązkowi współpracy.

Z akt niniejszej sprawy wynika, że po złożeniu wniosków o przyznanie pomocy skarżący został wezwany do umożliwienia przeprowadzenia wywiadu środowiskowego we wskazanym terminie ([...] maja 2010r.) oraz przedstawienia dokumentów potwierdzających sytuację materialną jego rodziny. Skarżący pomimo odebrania powyższego wezwania w dniu [...] maja 2010r. uniemożliwił przeprowadzenie wywiadu środowiskowego przez pracowników MOPS w J., którzy udali się w dniu [...].05.2010 r. do miejsca zamieszkania skarżącego. Ponadto skarżący, nadal nie złożył dokumentów potwierdzających sytuację materialną rodziny. W tym miejscu zauważyć należy, iż skarżący w piśmie z dnia [...] maja 2010r. został pouczony, że nie przedłożenie dokumentów w terminie 7 dni oraz uniemożliwienie przeprowadzenia wywiadu środowiskowego skutkować będzie odmową przyznania świadczenia.

Ponadto zwrócić należy uwagę, iż skarżący zarówno w odwołaniach jak i w skargach nie wyjaśnił przyczyn, dla których wyżej wskazanych wezwań nie mógł wykonać. Ogólne stwierdzenia o nieprawidłowościach w działaniach organów zawarte w skargach jako ich uzasadnienie nie uzasadniają biernej postawy wobec koniecznych czynności organu pomocy mających na celu wszechstronne rozpoznanie sprawy.

Nie ulega wątpliwości, iż taka postawa skarżącego świadczy o braku chęci współpracy z organami pomocowymi. Powyższe uprawnia również do stwierdzenia, że organy nie przekroczyły granic uznania administracyjnego, gdyż podjęto wszelkie niezbędne kroki do wyjaśnienia stanu faktycznego, a decyzji wydanej w sprawie nie można określić jako nacechowanej dowolnością.

Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargi oddalił.