Wyrok WSA w Kielcach, sygn. akt I SA/Ke 266/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach
Data orzeczenia: 2011-06-09 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Hasła tematyczne: Umorzenie postępowania
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a-c, art. 134 par. 1, art. 151
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 1a pkt 18, 67a § 1 i 89 § 3 pkt 2 , art. 33 pkt 1, art. 38 par. 1, art. 71b, art. 91, art. 138 par. 1 pkt 2, art. 144,
journal: Dz.U. 2005 nr 229 poz 1954
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Rojek (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Artur Adamiec, Sędzia WSA Danuta Kuchta, Protokolant Starszy sekretarz sądowy Joanna Dziopa, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 9 czerwca 2011r. sprawy ze skargi E. Spółka z o.o. z siedzibą w O. Ś. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...]. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania oddala skargę.


UZASADNIENIE

1.1 Dyrektor Izby Skarbowej w K. postanowieniem z dnia [...]. nr [...].uchylił w całości postanowienie Naczelnika Ś. Urzędu Skarbowego w K. z dnia [...].. nr [...].i umorzył postępowanie jako bezprzedmiotowe.

1.2 Organ drugiej instancji wskazał następujący stan faktyczny sprawy. Wobec W. E. S.A. w O. Ś. wszczęte zostało postępowanie egzekucyjne, w oparciu o tytuły wykonawcze wystawione przez Naczelnika Ś. Urzędu Skarbowego w K. obejmujące należności z tytułu podatku od towarów i usług oraz podatku dochodowego od osób prawnych, oraz przez Prezesa Urzędu Regulacji Energetyki obejmującego należności z tytułu kary pieniężnej. Naczelnik Ś. Urzędu Skarbowego w K. w celu realizacji zaległości obejmujących w/w tytuły wykonawcze dokonał zajęć u dłużnika zajętej wierzytelności E. sp. z o.o. W przesłanych dłużnikowi zawiadomieniach zawarto wezwanie, aby w terminie 7 dni od dnia doręczenia zawiadomienia złożył on organowi egzekucyjnemu oświadczenie: czy uznaje zajęte wierzytelności zobowiązanego, czy przekaże organowi egzekucyjnemu z zajętych wierzytelności kwoty na pokrycie należności lub z jakiego powodu odmawia tego przekazania, i w jakim sądzie lub przed jakim organem toczy się albo toczyła się sprawa o zajęte wierzytelności.

1.3 W związku z tym, iż dłużnik zajętej wierzytelności nie zastosował się do powyższych wezwań, organ egzekucyjny - Naczelnik Ś. Urzędu Skarbowego w K. w dniach 4 stycznia 2010r. i 9 lipca 2010r. wysłał do dłużnika zajętej wierzytelności ponaglenia do odpowiedzi na wezwania zawarte w w/w zawiadomieniach.

W odpowiedzi dłużnik zajętej wierzytelności- E. sp. z o.o. poinformował pismami z dnia 19 stycznia 2010r. i 2 lutego 2010r. jedynie, iż wszelkie rozliczenia pomiędzy E. sp. z o.o. a W. E. S.A. odbywały się w drodze kompensaty bezgotówkowej na podstawie świadczenia usług wzajemnych oraz że w chwili obecnej to spółka E. posiada wierzytelności w spółce E..

1.4 Na zawiadomienia o zajęciu wierzytelności pieniężnych z dnia 22 kwietnia 2010r, 17 maja 2010r., 2 czerwca 2010r. dłużnik zajętej wierzytelności do chwili obecnej nie złożył żadnych oświadczeń.

1.5 Pismem z dnia 28 maja 2010r. Naczelnik Ś. Urzędu Skarbowego w K. zwrócił się do Naczelnika Urzędu Skarbowego w O. Ś. z wnioskiem o przeprowadzenie kontroli prawidłowości realizacji zastosowanego środka egzekucyjnego u dłużnika zajętej wierzytelności - E. sp. z o.o. Kontrola została przeprowadzona, a dłużnik zajętej wierzytelności nie zgłosił żadnych uwag do protokołu pokontrolnego ograniczając się do załączenia do protokołu kopii pisma z dnia 2 lutego 2010r. będącego odpowiedzią na ponaglenie do odpowiedzi na wezwanie zawarte w zawiadomieniu z dnia 25 stycznia 2010r.

1.6 Postanowieniem z dnia 30 czerwca 2010r. organ egzekucyjny - Naczelnik Ś. Urzędu Skarbowego w K. wszczął postępowanie w sprawie ustalenia wysokości nieprzekazanych kwot przez dłużnika zajętej wierzytelności E. sp. z o.o. z siedzibą w O. Ś..

W dniu 14 lipca 2010r. wpłynęło do Ś. Urzędu Skarbowego w K. pismo E. sp. z o.o., w którym spółka wyjaśniła, że prowadzi wzajemne transakcje handlowe co powoduje, że dokonuje w związku z tym wzajemnych kompensat, oraz że to firma W. E. S.A. jest dłużnikiem E. sp. z o.o.1.7 Ostatecznym postanowieniem z dnia 21 października 2010r. nr EGZ/7241-3/2010 Naczelnik Ś. Urzędu Skarbowego w K. określił kwotę nieprzekazanej organowi egzekucyjnemu wierzytelności przez dłużnika zajętej wierzytelności w łącznej wysokości 322 090,56 zł.

1.8 Pismem z dnia 27 stycznia 2011r. E. sp. z o.o. złożyła wniosek o "wyłączenie spod egzekucji wierzytelności dłużnika egzekwowanego W. E. w stosunku do E. sp. z o.o." Postanowieniem z dnia 4 lutego 2011r. Naczelnik Ś. Urzędu Skarbowego w K. odmówił wyłączenia spod egzekucji prawa majątkowego w postaci zajętych wierzytelności zobowiązanego WW E. S.A. w O. Św.

Na postanowienie to E. sp. z.o.o. złożyła zażalenie do Dyrektora Izby Skarbowej w K., który wyjaśnił, że przepisy art. 38 i następne ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji regulują pozycję procesową osób trzecich w administracyjnym postępowaniu egzekucyjnym. Osoby trzecie to podmioty, które nie będąc zobowiązanym, roszczą sobie prawa do rzeczy lub prawa majątkowego, z którego prowadzi się egzekucję administracyjną. Osoby te mają prawo występowania do organu egzekucyjnego z żądaniem wyłączenia rzeczy lub prawa majątkowego spod egzekucji. W przypadku nieuwzględnienia tego żądania, osobom trzecim służy zażalenie na wydane w tej sprawie postanowienie organu egzekucyjnego.

Zdaniem organu, dłużnik zajętej wierzytelności, z której prowadzi się egzekucję administracyjną, nie ma uprawnienia do występowania na podstawie art. 38 § 1 ustawy o postępowania egzekucyjnym w administracji z żądaniem wyłączenia tej wierzytelności spod egzekucji, bowiem wierzytelność przysługuje zobowiązanemu wobec dłużnika a nie dłużnikowi, nie może zatem dłużnik być osobą, która rości sobie prawo do egzekwowanej wierzytelności. Tak więc w przedmiotowej sprawie E. sp. z o.o. jako dłużnikowi zajętej wierzytelności nie przysługiwało prawo do złożenia wniosku o wyłączenie spod egzekucji prawa majątkowego w postaci zajętych wierzytelności zobowiązanego. Brak więc było podstaw prawnych do merytorycznego rozpatrzenia w/w wniosku przez Naczelnika Ś. Urzędu Skarbowego w K. i wydania w tej sprawie postanowienia odmawiającego wyłączenia spod egzekucji prawa majątkowego w postaci zajętych wierzytelności zobowiązanego W. E. S.A. w O. Ś.

1.9 Organ wyjaśnił też, że podnoszone w zażaleniu kwestie związane z wysokością kwoty do przekazania oraz jej podstawy były badane w odrębnym postępowaniu w sprawie określenia wysokości nieprzekazanej kwoty (postanowienie Naczelnika Ś. Urzędu Skarbowego w K. z dnia 21 października 2010r.). Rozstrzyganie zatem na tym etapie kwestii związanych z wysokością i wymagalnością kwoty objętej zawiadomieniem o zajęciu wierzytelności jest bezpodstawne.

Ponadto organ podniósł, że postępowanie egzekucyjne w administracji oraz postępowanie w sprawie orzeczenia odpowiedzialności osoby trzeciej za zobowiązania to dwa odrębne postępowania administracyjne.

2.1 Na powyższe postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. E. sp. z o.o. w O. Ś. (dalej: Spółka) złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w K.. Spółka podniosła, że zaskarża postanowienie w części dotyczącej petitum o ile powołuje jako przyczynę umorzenia postępowania w sprawie bezprzedmiotowość postępowania i w części podania w uzasadnieniu jako przyczyny uchylenia przez organ odwoławczy zaskarżonego postanowienia organu orzekającego w pierwszej instancji bezprzedmiotowości wydanego postanowienia, zamiast prawidłowej przyczyny, to jest uchylenia i umorzenia postępowania z powodu umorzenia obowiązku podatkowego ciążącego subsydiarnie na E. sp. z o.o. za długi W. E. S.A., z powodu potrącenia wzajemnych wierzytelności tych podmiotów.

Wnosząc o uchylenie zaskarżonego postanowienia, Spółka zarzuciła mu błędne ustalenie jakoby nie doszło do umorzenia zobowiązania E. sp. z o.o. w

stosunku do W. E. S.A.,i w zawiązku z tym naruszenie art. 33 punkt 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

2.2 W uzasadnieniu skargi Spółka podniosła, że organ, uchylając postanowienie Naczelnika Ś. Urzędu Skarbowego w K., nie uwzględnił zarzutu potrącenia wzajemnych wierzytelności firm E. sp. z o.o. i E.. Organ nie wyjaśnił ponadto, na czym polegało naruszenie powołanych przez niego przepisów: art. 1a pkt 18, art. 67a § 1 oraz art. 89 § 3 pkt 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

Zdaniem Spółki, umorzenie postępowania przede wszystkim powinno wskazywać jako przyczynę rozstrzygnięcia - umorzenia zobowiązania podatkowego, którym subsydiarnie obciążona została firma E. sp. z o.o. za długi podatkowe W. E. SA - z powodu potrącenia wzajemnych wierzytelności tych podmiotów. Wskazane przez organy administracyjne obu instancji w uzasadnieniach wydanych postanowień, przepisy prawa nie regulują zagadnienia związanego z potrąceniem wzajemnych wierzytelności i wynikających z tego zdarzenia materialno prawnego i umorzenia. Zagadnienie związane z potrąceniem jest zaś w całości regulowane przez ustawę Kodeks Cywilny: art. 498 § 1 i art. 503.

Z kolei przepis art. 504 Kodeksu cywilnego dotyczy wszelkiego rodzaju wierzytelności w tym także wierzytelności publicznoprawnych. Zgodnie z tym przepisem zajęcie wierzytelności przez osobę trzecią, w tym przypadku przez organ skarbowy, wyłącza umorzenie tej wierzytelności przez potrącenie tylko wtedy gdy dłużnik, a więc firma W. E. SA, stał się wierzycielem swego wierzyciela w tym przypadku firmy E. dopiero po dokonaniu zajęcia albo gdy jego wierzytelność stała się wymagalna po tej chwili a przy tym dopiero później aniżeli wierzytelność zajęta.

Przepis ten stanowi wyjątek od zasady dopuszczalności umorzenia wzajemnych wierzytelności przez potrącenie i co za tym idzie nie może być interpretowany rozszerzająco. Mając to na uwadze, w przypadku zajęcia wynikającego z tytułu wykonawczego i zawiadomienia o zajęciu prawa majątkowego- rachunku bankowego dłużnika, wszelkie umorzenia wzajemnych wierzytelności pomiędzy firmami E. i E. jakie były dokonane przed dniem 1 lutego 2011r. są skuteczne. Dokonanie potrącenia wzajemnych wierzytelności powoduje ich umorzenie a w sytuacji gdy wierzytelności E. sp. z o.o. powstały wcześniej niż wzajemne wierzytelności W. E. S.A. umorzone w drodze potrącenia, czynność potrącenia nie może być wzruszona przez jakiekolwiek zajęcie wierzytelności dokonane w toku jakiegokolwiek postępowania egzekucyjnego, w tym także gdy egzekucja jest prowadzona w trybie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

Ponieważ dokonując skutecznie umorzenia wierzytelności E. w drodze potrącenia firma E. sp. z o.o. nie jest dłużnikiem zajętej wierzytelności, to tym samym ma pozycję osoby trzeciej w toczącym się postępowaniu egzekucyjnym. W każdym przypadku skuteczne umorzenie wierzytelności w drodze potrącenia powstaje sytuacja prawna, o jakiej mowa w art. 33 pkt 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Umorzenie wzajemnych wierzytelności przez potrącenie zostało wykazane przez E. w załączonym do zarzutów oświadczeniem stron potwierdzającym dokonane potrącenia. Naczelnik Urzędu Skarbowego w żaden sposób nie wykazał by oświadczenie to nie polegało na prawdzie, wobec powyższego stanowisko Naczelnika Ś. Urzędu Skarbowego jest wadliwe. Nieuwzględnienie zażalenia i wydanie decyzji kasatoryjnej z wadliwym jej uzasadnieniem, powoduje, że sprawa potrącenia nie została rozpoznana merytorycznie.

3.1 W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w K. wniósł o jej oddalenie oraz podtrzymał stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w K. zważył co następuje:

4. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U.Nr. 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest po względem zgodności z prawem. Oznacza to, że wyeliminować z obrotu prawnego można jedynie rozstrzygnięcie naruszające prawo w sposób o jaki mowa w art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.Nr 153, poz. 1270 ze zm. dalej p.p.s.a.). Istotnym jest, że zgodnie z dyspozycją art. 134 § 1 p.p.s.a sąd rozstrzygając w granicach danej sprawy nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi ani powołaną podstawą prawną.

Dokonana w powyższy sposób kontrola zaskarżonego rozstrzygnięcia wykazała, że skarga nie jest zasadna.

1. Skarga w obszernym uzasadnieniu zarzuciła organowi błędne ustalenia faktyczne, co w konsekwencji doprowadziło do naruszenia art. 33 pkt 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. 229, poz. 1954 ze zm.). Zdaniem strony skarżącej organ w sposób nieuprawniony wskazał, że spółka E. jest dłużnikiem zajętej wierzytelności w sytuacji gdy między spółkami E. i E. doszło do wzajemnych potrąceń wierzytelności skutkujących umorzeniem wierzytelności po stronie E..

2. Po pierwsze wskazać należy, że zarzuty w postępowaniu egzekucyjnym (art. 33 u. p.e.a.) stanowią swoisty środek zaskarżenia. Jego odrębność polega między innymi na tym, że środek ten służy jedynie zobowiązanemu z tytułu wykonawczego. Nie jest objęta sporem okoliczność, że w niniejszym postępowaniu tytuł wykonawczy wystawiono jedynie wobec W. E. SA. Oznacza to po stronie skarżącej spółki brak legitymacji do wnoszenia w oparciu o art. 33 u. p.e.a. zarzutów w postępowaniu administracyjnym.

3. Po drugie podnieść należy, że legitymacji do kwestionowania zaskarżonego postanowienia nie można też wywieść z dyspozycji art. 38 § 1 u. p.e.a. albowiem wierzytelność przysługuje zobowiązanemu wobec dłużnika a nie dłużnikowi. Dłużnik nie może przecież być osobą , która rości sobie prawo do egzekwowanej należności ( patrz orzeczenie SA/Sz 2054/00 – baza LEX nr 7806). Z poglądem tym skarżąca spółka nie polemizuje podnosząc, że skoro doszło do wygaszenia w drodze potrącenia pomiędzy nią a W. E. SA wzajemnych wierzytelności to ma ona status osoby trzeciej a nie dłużnika zajętej nieruchomości. Pogląd ten również nie jest poprawny albowiem skutki zajęcia powstają bez względu na to, czy osoba do której skierowano zawiadomienie o zajęciu, jest obowiązana świadczyć na rzecz zobowiązanego. W konsekwencji dłużnik zajętej wierzytelności w zakresie wynikającym z zajęcia staje się dłużnikiem dłużnika egzekwowanego ( zobowiązanego) w znaczeniu procesowym. Procesowe skutki zajęcia ustąpią dopiero po jego uchyleniu w stosownym trybie.

4. Zwalczać zajęcie wierzytelności skarżąca mogła w postępowaniu wszczętym postanowieniem z dnia 30.VI.2010r. EGZ/7240-22/10 BA/17833 w sprawie ustalenia wysokości nieprzekazanych kwot przez dłużnika zajętej wierzytelności E. sp. z oo w zw. z egzekucją prowadzoną z majątku zobowiązanego W.E. SA. Postępowanie w tym przedmiocie zakończyło się wydaniem ostatecznego postanowienia z dnia 21.X.2010r. EGZ/7241-3/2010 określającego kwotę nieprzekazanej organowi egzekucyjnemu wierzytelności przez dłużnika zajętej wierzytelności E. sp. z oo. Uchylanie się od wykonania tego postanowienia może ewentualnie spowodować wszczęcie i prowadzenie przez organ odrębnego postępowania egzekucyjnego do majątku zobowiązanego ( dłużnika zajętej wierzytelności spółki E.) na podstawie wystawionego tytułu wykonawczego zgodnie z art. 71 b w zw. z art. 91 u.p.e.a. W postępowaniu tym skarżąca spółka uzyska status zobowiązanego z możliwością składania np. zarzutowi postępowaniu egzekucyjnym.

5. Skoro zatem organ w przedmiotowym postępowaniu nie miał w uprawnień do ustaleń faktycznych dotyczących istnienia lub nie spornych wierzytelności to zasadnie uznał postępowanie prowadzone w oparciu o art. 38 § 1 u.p.e.a. za bezprzedmiotowe i stosownie do dyspozycji art. 138§ 1 pkt 2 w zw. z art. 144 u.p.e.a. rozstrzygnął sprawę.

6. Wskazywane w skardze artykuły u.p.e.a. tj. 1a pkt 18, 67a § 1 i 89 § 3 pkt 2 nie były powoływane przez organy obu instancji w związku z czym nie mogło dojść do ich naruszenia.

7. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w K. na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.