Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 113/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2010-07-07 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 652  Sprawy ubezpieczeń zdrowotnych
Hasła tematyczne: Ubezpieczenia
Skarżony organ: Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 138 par. 1 pkt 3; art. 105 par. 1.
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e.
journal: Dz.U. 2008 nr 164 poz 1027
law: Ustawa z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych - tekst jednolity.
article: art. 38 ust. 1.
journal: Dz.U. 2007 nr 11 poz 74
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dorota Wdowiak (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Andrzej Czarnecki Sędzia WSA Małgorzata Grzelak Protokolant Monika Piotrowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 lipca 2010 r. sprawy ze skargi M. Sp. z o.o. z siedzibą w Z. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] listopada 2009 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania odwoławczego 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. stwierdza, że uchylona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. zasądza na rzecz M. Sp. z o.o. z siedzibą w Z. od Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia 457 (czterysta pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania


UZASADNIENIE

VI SA/Wa 113/10

UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] listopada 2009 r. Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia po rozpatrzeniu odwołania M. Sp. z o.o. z siedzibą w Z. od decyzji Dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] października 2009 r. w sprawie stwierdzenia podlegania przez W. K. obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego w okresach:

od 10.06.2005 r. do 21.06.2005 r., od 10.09.2005 r. do 17.09.2005 r., od 20.09.2005 r. do 24.09.2005 r., od 01.10.2005 r. do 08.11.2005 r., od 15.10.2005 r. do 05.12.2005 r., 02.02.2006 r. do 03.03.2006 r., od 11.02.2006 r. do 15.03.2006 r., od 01.06.2006 r. do 14.06.2006 r., od 20.03.2007 r. do 18.04.2007 r.,

powołując się na art. 138 § 1 pkt 3 k.p.a. i 105 § 1 k.p.a., umorzył postępowanie odwoławcze.

Do wydania powyższej decyzji doszło w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Z. (dalej określany jako ZUS) wystąpił do [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia z wnioskiem o wydanie decyzji ustalającej obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego W. K. Wskazał, że W. K. w okresach od 10.06.2005 r. do 21.06.2005 r., od 10.09.2005 r. do 17.09.2005 r., od 20.09.2005 r. do 24.09.2005 r., od 01.10.2005 r. do 08.11.2005 r., od 15.10.2005 r. do 05.12.2005 r., 02.02.2006 r. do 03.03.2006 r., od 11.02.2006 r. do 15.03.2006 r., od 01.06.2006 r. do 14.06.2006 r., od 20.03.2007 r. do 18.04.2007 r. wykonywał pracę na podstawie umów cywilnoprawnych o charakterze zlecenia, zawartych z M. Sp. z o.o. z siedzibą w Z., nazwanych przez strony "umowami o dzieło". W. K. nie został zgłoszony do obowiązkowego ubezpieczenia zdrowotnego.

Dyrektor [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia, po analizie dokumentacji w przedmiotowej sprawie, decyzją nr [...] z dnia [...] października 2009 r. stwierdził, że W. K. podlegał obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego w okresach: od 10.06.2005 r. do 21.06.2005 r., od 10.09.2005 r. do 17.09.2005 r., od 20.09.2005 r. do 24.09.2005 r., od 01.10.2005 r. do 08.11.2005 r., od 15.10.2005 r. do 05.12.2005 r., 02.02.2006 r. do 03.03.2006 r., od 11.02.2006 r. do 15.03.2006 r., od 01.06.2006 r. do 14.06.2006 r., od 20.03.2007 r. do 18.04.2007 r. z tytułu zawartych umów cywilnoprawnych o charakterze zlecenia nazwanych "umowami o dzieło". O tym, jaki charakter ma umowa decyduje nie jej nazwa, lecz treść. Przedstawione do oceny prawnej umowy spełniają przesłanki umów o świadczenie usług, do których stosuje się odpowiednio przepisy o zleceniu, a nie umowy o dzieło. Uzasadnionym było objęcie W. K. obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym na podstawie art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. nr 164 z 2008 r. poz. 1027, dalej zwana ustawą o świadczeniach opieki zdrowotnej...).

Odwołanie od powyższej decyzji wniosła w terminie tylko M. Sp. z o.o. z siedzibą w Z. W odwołaniu polemizowała z dokonaną przez organ oceną umowy łączącej ją z W. K., wskazywała argumenty na okoliczność, że była to umowa o dzieło.

Decyzją z dnia [...] listopada 2009 r. Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia (dalej Prezes NFZ) umorzył postępowanie odwoławcze na podstawie art. 138 § 1 pkt 3 k.p.a. i 105 § 1 k.p.a.

W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy podniósł, iż stronami postępowania, w wyniku którego wydano decyzję dotyczącą stwierdzenia podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego, był właściwy miejscowo ZUS oraz W. K. Odwołująca się M. Sp. z o.o. z siedzibą w Z. jest płatnikiem składek a wydana decyzja nie nakłada na nią obowiązku odprowadzenia składki na ubezpieczenie zdrowotne W. K., zatem odwołująca się spółka nie ma interesu prawnego w zaskarżeniu tej decyzji i nie jest stroną postępowania. W postępowaniu prowadzonym na podstawie ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. nr 11 z 2007 r. poz. 74 z późn. zmianami, dalej zwana ustawą o s.u.s.), zgodnie z art. 38 ust. 1 ustawy o s.u.s., decyzje o objęciu ubezpieczeniem społecznym doręczane są ubezpieczonemu i płatnikowi składek. W postępowaniu dotyczącym objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym płatnik składek nie jest stroną postępowania, zatem postępowanie odwoławcze wywołane jego wnioskiem zostaje umorzone jako bezprzedmiotowe.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyła M. Sp. z o.o. z siedzibą w Z., zwana dalej skarżącą, wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji i zasądzenie kosztów postępowania.

W uzasadnieniu skargi podniosła m.in., iż w postępowaniu zakończonym wydaniem decyzji o objęciu ubezpieczeniem zdrowotnym W. K. była traktowana jak strona. Rozstrzygnięcie w sprawie niniejszej dotyczy jej interesu prawnego i obowiązku jako płatnika składek. Po uprawomocnieniu się skarżonej decyzji Prezesa NFZ, ZUS naliczy składkę na ubezpieczenie zdrowotne W. K. i zażąda jej zapłaty od skarżącej M. Sp. z o.o. z siedzibą w Z., jako płatnika, zatem ma ona interes prawny w zaskarżeniu decyzji Prezesa NFZ. W postępowaniu przez Prezesem NFZ badaniu podlega umowa cywilnoprawna łącząca skarżącą z W. K., zatem obie strony tej umowy powinny uczestniczyć w tym postępowaniu. Postępowanie dotyczy interesu prawnego konkretnej osoby nie tylko wówczas, gdy w tym postępowaniu wydaje się decyzję, która rozstrzyga o prawach i obowiązkach tej osoby, lecz także wtedy, gdy rozstrzygnięcie o prawach i obowiązkach innego podmiotu wpływa na prawa i obowiązki tej osoby.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych /Dz. U. nr 153 z 2002 r. poz. 1269/ sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle § 2 powołanego wyżej artykułu, kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle powołanego przepisu, Wojewódzki Sąd Administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję administracyjną z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania decyzji.

Stosownie do treści art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r. Nr 153 poz. 1270 - dalej zwaną p.p.s.a.) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Kontrolując w ten sposób zaskarżoną decyzję Sąd stwierdził naruszenie prawa, skarga jest więc uzasadniona.

Zaskarżona decyzja administracyjna zawiera rozstrzygnięcie w przedmiocie prawa skarżącej M. Sp. z o.o. z siedzibą w Z. do występowania w charakterze strony w postępowaniu administracyjnym dotyczącym objęcia obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym jej kontrahenta W. K. W ocenie organu M. Sp. z o.o. z siedzibą w Z. nie jest stroną omawianego postępowania, gdyż nie dotyczy ono jej interesu prawnego. Stanowisko to, zdaniem Sądu, jest błędne.

Zgodnie z art. 28 k.p.a. stroną jest każdy czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie. Wymaga zatem ustalenia, czy omawiane postępowanie administracyjne dotyczyło interesu prawnego lub obowiązku M. Sp. z o.o. z siedzibą w Z.

W doktrynie i orzecznictwie przyjmuje się, że interes prawny jest kategorią prawa materialnego. Interes prawny podmiotu do uczestnictwa w postępowaniu administracyjnym wywodzi się z bezpośredniego wpływu tego postępowania na sferę prawną tego podmiotu, który to wpływ wynikać musi z prawa materialnego. Interes prawny nie wywodzi się z wewnętrznego przekonania osoby, która się na niego powołuje, lecz z wynikającego z przepisów prawa rzeczywistego, bezpośredniego i aktualnego związku między sferą jej indywidualnych praw, a prowadzonym postępowaniem. W przypadku, gdy decyzja rozstrzyga o prawach i obowiązkach konkretnego podmiotu przyjmuje się, iż postępowanie dotyczy jej interesu prawnego lub obowiązku bezpośrednio. Gdy zaś decyzja rozstrzygająca o prawach i obowiązkach jednego podmiotu odnosi skutek wobec praw obowiązków innego podmiotu postępowanie, dotyczy interesu prawnego lub obowiązku tego innego podmiotu w sposób pośredni. Przepis art. 28 k.p.a. nie stawia wymogu, aby postępowanie administracyjne dotyczyło interesu prawnego w sposób bezpośredni.

W doktrynie i orzecznictwie wykształcił się pogląd, co do możliwości wywodzenia interesu prawnego z tzw. "prawa refleksowego". Polega on na tym, że "prawo podmiotowe wykonywane przez uprawniony podmiot może prowadzić do naruszenia nieobojętnych dla interesów osoby trzeciej norm prawnych, uzasadniających interes tej osoby w udzieleniu ochrony prawnej" (vide: H. Knysiak-Molczyk - glosa do wyroku NSA z 6 czerwca 2006 r. II GSK 59/06, wyrok NSA z 28 września 2009 r. II GSK 62/09).

Oceniając interes prawny M. d Sp. z o.o. z siedzibą w Z. do uczestnictwa w postępowaniu dotyczącym objęcia obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym W. K., należy więc brać pod uwagę przepisy prawa materialnego określające czy i jaki status prawny ma M. Sp. z o.o. z siedzibą w Z. w sprawie dotyczącej ubezpieczenia zdrowotnego W. K.

Zgodnie z art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej... obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu podlegają osoby wykonujące pracę na podstawie umowy zlecenia.

Zgodnie z art. 69 ust. 1 omawianej ustawy obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego powstaje i wygasa w terminach określonych w przepisach o ubezpieczeniach społecznych tj. przepisach ustawy o s.u.s.

Zgodnie z art. 85 ust. 4 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej... za osobę wykonującą pracę na podstawie umowy zlecenia /.../ składkę jako płatnik oblicza, pobiera z dochodu ubezpieczonego zamawiający.

Zgodnie zaś z art. 87 ust. 1 omawianej ustawy osoby, o których mowa w art. 85 (płatnicy) są obowiązane bez uprzedniego wezwania opłacić i rozliczyć składki na ubezpieczenie zdrowotne za każdy miesiąc kalendarzowy w trybie i na zasadach oraz w terminach przewidzianych dla składek na ubezpieczenie społeczne, a jeżeli do tych osób nie stosuje się przepisów o ubezpieczeniu społecznym - w terminie do 15 dnia następnego miesiąca.

Zgodnie z art. 87 ust. 4 pkt 1 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej... składki na ubezpieczenie zdrowotne osób wykonujących pracę na podstawie umowy zlecenia są opłacane i ewidencjonowane w ZUS, który następnie, zgodnie z art. 87 ust. 6, przekazuje je do centrali Funduszu.

Zgodnie z art. 93 ust. 1 omawianej ustawy składki na ubezpieczenie zdrowotne podlegają ściągnięciu na zasadach określonych w przepisach o systemie ubezpieczeń społecznych (ustawy o s.u.s.). Zgodnie zaś z art. 68 ust. 1 pkt 1 lit. c) i d) ustawy o s.u.s. wymierzanie, pobieranie składek na ubezpieczenie zdrowotne i prowadzenie rozliczeń z płatnikami składek należy do ZUS.

Z uregulowań powyższych wynika, że ustalenie w toku postępowania administracyjnego prowadzonego przez NFZ, iż badana umowa ma charakter umowy zlecenia, powoduje dalsze ustalenie w drodze decyzji, że osoba wykonująca pracę na podstawie tej umowy podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu. Stwierdzenie w drodze decyzji podlegania zleceniobiorcy obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu powoduje jednocześnie, iż zleceniodawca uzyskuje status płatnika składek na ubezpieczenie zdrowotne zleceniobiorcy. Rozstrzygnięcie o podleganiu zleceniobiorcy obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu wpływa zatem wprost na sferę prawną zleceniodawcy, gdyż stawia go w pozycji płatnika składek za okres objęty umową i ubezpieczeniem.

Okoliczność, że wysokość zaległości zostanie określona później odrębną decyzją wydaną w odrębnym postępowaniu prowadzonym przez ZUS, z udziałem płatnika, nie zmienia faktu, że to w postępowaniu decydującym o statusie ubezpieczonego rozstrzyga się jednocześnie status płatnika. Płatnik ma więc własny, bezpośredni i aktualny interes prawny do uczestnictwa w tym postępowaniu. Wskazać należy, że tylko w postępowaniu o objęcie ubezpieczeniem zdrowotnym badany jest charakter umowy będącej źródłem obowiązkowego ubezpieczenia. Później ta kwestia jest już przesądzona. Ustalenie, że chodzi o umowę, z którą wiąże się obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego, pociąga za sobą wydanie decyzji o objęciu strony tej umowy (zleceniobiorcy) ubezpieczeniem zdrowotnym. Ustalenie w drodze decyzji podlegania obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu wpływa jednak na sfery prawne dwóch podmiotów: zleceniodawcy jako płatnika składek i zleceniobiorcy jako ubezpieczonego. Zleceniodawca staje się płatnikiem składek, zaś ubezpieczony zgodnie z art. 85 ust. 5 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej... staje się zobowiązanym do sfinansowania składki. Zatem obie strony umowy zlecenia tj. ubezpieczony i płatnik składek mają interes prawny do uczestnictwa w postępowaniu rozstrzygającym o charakterze łączącej je umowy i stwierdzającym podleganie obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu.

Na marginesie tylko wskazać należy, że interes prawny płatnika do występowania w charakterze strony jest niekwestionowany w sprawach podatkowych oraz w sprawach dotyczących ubezpieczeń społecznych. Brak jakichkolwiek podstaw, aby uznać, iż w sprawach dotyczących ustalenia podlegania obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu pozycja płatnika składek jest odmienna.

Z omawianych względów Sąd uznał, że organ z pominięciem powyższych uregulowań prawa materialnego wadliwie ocenił brak interesu prawnego M. Sp. z o.o. z siedzibą w Z. do występowania w charakterze strony w postępowaniu dotyczącym objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym jej kontrahenta W. K. Skarżąca dysponuje prawem refleksowym wynikającym z ustalenia obowiązku W. K. podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego i wpływu tego ustalenia w sferę obowiązków skarżącej jako płatnika składek w postępowaniu zmierzającym do wydania decyzji w tym zakresie.

Zatem błędne jest rozstrzygnięcie o umorzeniu postępowania odwoławczego.

W ponownie prowadzonym postępowaniu organ drugiej instancji rozpozna merytorycznie odwołanie M. Sp. z o.o. z siedzibą w Z.

Mając na uwadze powyższe działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c p.p.s.a. Sąd uchylił zaskarżoną decyzję.

O niewykonywaniu uchylonej decyzji Sąd orzekł na podstawie art. 152 p.p.s.a.

O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 § 1 p.p.s.a i zasądził kwotę 457 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania.