Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 1214/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2016-04-07 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargi
Powołane przepisy: article: Art. 151
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: Art. 4, 8 ust. 1 i 3, art. 11  ust. 2, art. 39 i 108
journal: Dz.U. 2013 poz 182
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jednolity
article: Art. 138 par. 1  pkt 1
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Janusz Kasprzycki (spr.) Sędziowie WSA Halina Jakubiec WSA Maria Zawadzka Protokolant st. sekretarz sądowy Monika Wójcik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 kwietnia 2016 r. sprawy ze skarg G. P. na decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 13 czerwca 2014 r. nr [...], z dnia 13 czerwca 2014 r. nr [...], z dnia 13 czerwca 2014 r. nr [...], z dnia 13 czerwca 2014 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego I. skargi oddala, II. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na rzecz radcy prawnego T. B. Kancelaria Prawna [...] s.c. ul. L w K kwotę 960,00 (dziewięćset sześćdziesiąt) złotych tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, podwyższoną o stawkę podatku od towarów i usług obowiązującą dla tego rodzaju czynności w dniu orzekania.


UZASADNIENIE

Zaskarżonymi przez G. P., zwanym dalej skarżącym, decyzjami z dnia 13 czerwca 2014 r. wydanymi na podstawie art. 4, 8 ust. 1 i 3, art. 11 ust. 2, art. 39 i 108 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2013 r., poz. 182 ze zm., dalej zwanej ustawą o pomocy społecznej) i art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2015 r., póz. 211 ze zm.) Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z :

* nr [...] utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...] 2014 r. nr [...] odmawiającą przyznania skarżącemu świadczenia w formie zasiłku celowego na dofinansowanie do zakupu środków czystości;

* nr [...] utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...] 2014 r. nr [...] odmawiającą przyznania skarżącemu świadczenia w formie zasiłku celowego na dofinansowanie do zakupu odzieży;

* nr [...] utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...] 2014 r. nr [...] odmawiającą przyznania skarżącemu świadczenia w formie zasiłku celowego na dofinansowanie opłat za hotel;

* nr [...] utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...] 2014 r. nr [...] odmawiającą przyznania skarżącemu świadczenia w formie zasiłku celowego na dofinansowanie do zakupu leków.

Powyższe rozstrzygnięcia zapadły w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Skarżący w dniu 27 lutego 2014 r. wniósł wniosek o: dofinansowanie zakupu środków czystości, zakupu odzieży, opłat za hotel i zakupu leków.

Prezydent Miasta, jako organ l instancji, opisanymi wyżej decyzjami z dnia [...] 2014 r. odmówił przyznania skarżącemu wnioskowanej pomocy.

Organ poczynił ustalenia, że skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Jest osobą niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym. Na dochód skarżącego w styczniu 2014 r. składał się zasiłek stały w kwocie 529,00 zł miesięcznie. W ramach skierowania MOPS bierze udział w zajęciach Miejskiego Dziennego [...], K, oś. S od poniedziałku do piątku, gdzie korzysta z bezpłatnych posiłków.

Od kilku już lat wynajmuje pokój w hotelu pracowniczym w K, za który płaci 620,00 zł miesięcznie. W toku postępowania wyjaśniającego skarżący wskazał, że opłaty za hotel reguluje z oszczędności z ubiegłego roku oraz pomocy Arcybractwa [...], którą otrzymał w listopadzie 2013 r. w wysokości 300 zł. Pozostaje właścicielem nieruchomości w L przy ul. Ł o powierzchni ponad 100 m2 składającej się z trzech lokali mieszkalnych. Obecnie dwa z nich są wynajęte na zasadzie przydziału kwaterunkowego jeden i umowy najmu drugi. W czasie wywiadu środowiskowego przedstawił podpisaną w dniu 1 kwietnia 2013 r. nową umowę najmu, z którego pobiera czynsz w kwocie 100,00 zł miesięcznie. Trzeci lokal stoi pusty z powodu złego stanu technicznego i braku kanalizacji i stanowi niewykorzystany zasób. Opłaty za wynajem są zajęte przez komornika w związku z zaległościami alimentacyjnymi skarżącego.

Organ wskazał, że począwszy od maja 2010 r. pracownik socjalny wielokrotnie próbował podjąć ze skarżącym negocjacje w sprawie wykorzystania swoich zasobów mieszkaniowych. Proponowano między innymi sfinansowanie remontu pustego lokalu mieszkalnego lub rozeznanie oferty wynajmu mieszkania albo jego sprzedaży, niemniej skarżący nie przystąpił do negocjacji. Wielokrotnie proponowano możliwość sprzedaży nieruchomości w L, co mogłoby umożliwić skarżącemu uregulowanie zaległości alimentacyjnych oraz zakupienie mniejszego mieszkania. Nie bez znaczenia dla organu jest okoliczność, iż skarżący posiada wykształcenie techniczne, w przeszłości wykonywał pracę asystenta projektanta, trenera, pracownika naukowego, a teraz bezzasadnie wykazuje bierną postawę na rynku pracy, pomimo, że mógłby pracować w warunkach pracy chronionej. Organ wskazał też, że wielokrotnie informowano skarżącego o możliwości skorzystania z pomocy doradcy zawodowego oraz asystenta osoby niepełnosprawnej, jednak skarżący z takiej możliwości nie skorzystał. Jednocześnie ustalono, że od 2007 r. skarżący pełni funkcję Prezesa "Stowarzyszenia [...]", co uzasadnia zdaniem organu twierdzenie, że skarżący winien wykorzystać swój potencjał intelektualny również dla uzyskania odpowiedniego zatrudnienia i uzyskania dochodu.

Organ uznał na podstawie powyższych faktów, że skarżący nie współdziała z pracownikami pomocy społecznej w zakresie rozwiązywania własnych problemów życiowych, pomimo, że ma własne możliwości zaspokojenia potrzeby mieszkaniowej, gdyż legitymuje się prawem własności do lokalu mieszkalnego, co znaczy, że jest wstanie pokonać trudności życiowe wykorzystując własne zasoby oraz zdolności i możliwości. Konsekwencją tego stanu rzeczy jest niemożność udzielenia mu pomocy finansowej ze środków pomocy społecznej. Podkreślono, że pomoc społeczna ma charakter subsydiarny.

Oceniono przy tym, że skarżący od lat nie zmienia swojej postawy, nie podejmuje działań zmierzających do poprawy swojej sytuacji życiowej, a jednie żąda zabezpieczenia swoich potrzeb finansowych.

G. P. odwołał się od powyższych decyzji.

Zarzucił organowi l instancji naruszenie szeregu przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego (art. 7, art. 77, art. 80 i art. 107 ust. 1 i 3) oraz ustawy o pomocy społecznej (art. 3 ust. 1, art. 8 ust. 3, art. 38 i art. 39 ust. 1 i 2). Ponadto uznał, że nieprawidłowo ustalono stan faktyczny. Opisał szczegóły związane z sytuacją osobistą, zdrowotną i mieszkaniową, a w szczególności okoliczności, w jakich został eksmitowany z mieszkania i został zmuszony do wynajmowania pokoju w hotelu robotniczym na terenie K. Opisał też powody, dla których nie chce zamieszkać w L i gdzie jest właścicielem trzech lokali mieszkalnych. Wyjaśnił, że czynsz z wynajmu mieszkania został zajęty przez komornika, z powodu długu alimentacyjnego na kwotę 140 tyś. zł. Podniósł też, że leczy się u kilku specjalistów z powodu kłopotów zdrowotnych, m.in. z powodu cukrzycy. Legitymuje się umiarkowanym stopniem niepełnosprawności wydanym na stałe. Zdaniem odwołującego posiada ograniczone możliwości polepszenia swojej sytuacji materialnej.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze, działając jako organ odwoławczy, po rozpoznaniu odwołań, wydało opisane na wstępie decyzje.

W ich uzasadnieniach rozwinięto ustalenia faktyczne, wskazując, że skarżący ma 60 lat, jest osobą rozwiedzioną i prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Z dwoma synami – J. i P. posiada ograniczony kontakt; na rzecz synów był zobowiązany do płacenia alimentów w kwocie odpowiednio po 400,00 zł i 300,00 zł miesięcznie. Ponadto starszy brat, ciężko chory zamieszkuje w L, a młodszy w G. Obecnie od kliku lat wynajmuje pokój w hotelu pracowniczym przy os. Z w K. W wywiadzie środowiskowym (przeprowadzonym w dniu 5 marca 2014 r.) wskazano, że dochód skarżącego wynosił 529,00 zł i nie przekraczał kwoty 542,00 zł, czyli kryterium dochodowego dla osoby samotnie gospodarującej określony w art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej. Na dochód skarżącego składał się zasiłek stały w kwocie 529,00 zł miesięcznie. Wydatkami skarżącego w lutym 2014 r. była opłata za 1-osobowy pokój w hotelu pracowniczym w kwocie 620,00 zł.

Wskazano, że pomoc finansowa, o której przyznanie wnioskuje skarżący udzielana jest na podstawie ustawy o pomocy społecznej. W myśl przepisu art. 39 ust. 1 i 2 pierwszej z powołanej wyżej ustawy zasiłek celowy z pomocy społecznej może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej. Podstawową zasadę udzielania pomocy społecznej, w tym zasiłku celowego, formułuje art. 8 ust. 1 cytowanej ustawy, zgodnie z którym prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód obecnie nie przekracza 542,00 zł, w razie zaistnienia co najmniej jednej z okoliczności takich jak m.in. niepełnosprawność, długotrwała lub ciężka choroba.

Wskazano ponadto na istotny przepis art. 4 ustawy o pomocy społecznej, który nakłada na osoby korzystające z pomocy społecznej obowiązek współdziałania z organami pomocy społecznej w rozwiązywaniu swojej trudnej sytuacji życiowej. Organ wskazał, że obowiązek ten stanowi następstwo zasady subsydiarności, wyrażonej w art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, gdzie postanowiono, że pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Konstrukcja tej zasady wskazuje, że organy pomocy społecznej nie wyręczają obywatela z obowiązku utrzymywania się w trudnej życiowo sytuacji, ale wymagają od niego aktywności w pokonywaniu niepomyślności życiowych. Organy pomocy społecznej są zobowiązane do współuczestnictwa w podejmowanych samodzielnie przez potrzebującego środkach zaradczych. Natomiast brak aktywności ze strony zainteresowanego pomocą uprawnia organ do powstrzymania się od udzielenia świadczenia.

Natomiast stosownie do treści art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, w zakresie znajdującym zastosowanie w rozpatrywanej sprawie, brak współdziałania z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej może stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia z pomocy społecznej.

Kolegium za organem l instancji przyjęło, że G. P. nie współdziała z organami pomocy społecznej w rozwiązywaniu swojej trudnej sytuacji życiowej.

W ocenie Kolegium skarżący jest osobą zdolną do wykonywania zatrudnienia na stanowisku pracy przystosowanym odpowiednio do potrzeb i możliwości wynikających z niepełnosprawności. W szczególności podkreślono, że skarżący od lat nie zmienia swojej postawy i nie podejmuje działań zmierzających do poprawy swojej sytuacji życiowej, a jego aktywność sprowadza się do pisania podań z żądaniem udzielenia mu pomocy w różnej formie.

Organ podkreślił, że wyznacznikami przyznania i ustalania rodzaju pomocy jest nie tylko sytuacja materialna wnioskodawcy i cel, któremu ta pomoc ma służyć, lecz także możliwości finansowe organów pomocy społecznej. Oznacza to, że nie wszystkie potrzeby finansowe potrzebujących mogą zostać zaspokojone.

Przyznanie pomocy społecznej musi odbyć się w zgodzie z art. 3 ustawy o pomocy społecznej, która stwierdza, że potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy społecznej powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i możliwościom tej pomocy.

Organ ocenił, że skarżący się pozostaje niewątpliwie w trudnej sytuacji finansowej, jednak w związku z istnieniem coraz większych grup społeczeństwa wymagających pomocy i skromnymi środkami finansowych przeznaczonymi na pomoc społeczną nie jest możliwe zaspokojenie wszystkich potrzeb we wnioskowanym zakresie i powoduje to konieczność wnikliwej weryfikacji wniosków. Ośrodki pomocy społecznej nie dysponują nieograniczoną ilością środków pieniężnych, aby pokryć wszystkie zgłoszone potrzeby wnioskodawców, często o wygórowanych wymaganiach.

Skarżący wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skargi na powyższe decyzje.

Argumentacja skarg oparła się na przekonaniu skarżącego, że pozostając osobą bezrobotną znajduje się w trudnej sytuacji bytowej uzasadniającej przyznanie mu wnioskowanej pomocy. Ponadto skarżący uważa, że nie jest osobą bezrobotną w rozumieniu ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (t. jedn., Dz. U. z 2015 r., poz. 149 ze zm.), gdyż pobiera zasiłek stały. Wstrzymanie mu zasiłku tylko dlatego, że nie podjął pracy jest rażącym naruszeniem prawa, podobnie jak nie podpisania przez niego kontraktu socjalnego naruszającego, w jego ocenie, również rażąco prawo.

W odpowiedzi na skargi Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o ich oddalenie, podtrzymując stanowisko w sprawach.

Pełnomocnik skarżącego adwokat T. B. w pismach z dnia 11 lutego 2016 r. wniósł o uchylenie zaskarżonych decyzji oraz poprzedzających je decyzji pierwszych instancji.

Rozwijając zarzuty skargi wskazał, że organ odwoławczy naruszył zasadę dwuinstancyjności, gdyż jedynie powielił argumentację organu pierwszej instancji, we własnym zakresie nie czyniąc żadnych ustaleń. Pełnomocnik przyznał, że odmowa przyznania świadczeń z pomocy społecznej może być oparta na braku współdziałania danej osoby z pracownikami socjalnymi, w tym z powodu odmowy zawarcia kontraktu socjalnego, niemniej zwrócił uwagę, że każdy przypadek musi być indywidualnie rozpoznany. Nie następuje w tym zakresie automatyzm. W szczególności twierdzenia organu o zdarzeniach uzasadniających odmowę przyznania pomocy społecznej powinny mieć oparcie w zgromadzonym materiale dowodowy, a w przypadku skarżącego organy jedynie powołały się na pewne okoliczności. Przyznano, że z uwagi na wieloletnie starania skarżącego o pomoc społeczną mogą powstać trudności w zgromadzeniu odpowiedniego materiału dowodowego, niemniej pozbawienie takich osób świadczeń może prowadzić do pogłębienia ich trudnej sytuacji wbrew celom pomocy społecznej.

Pełnomocnik zwrócił uwagę, że brak współdziałania musi zostać oceniony z uwzględnieniem specyfiki osoby starającej się o pomoc, w tym jej niepełnosprawności.

Podkreślono, że w uzasadnieniach zaskarżonych decyzji nie wskazano na jakikolwiek kontrakt socjalny.

Zarzucono też, że nie została przeprowadzona zgodne z wymogami ustawy o pomocy społecznej aktualizacja wywiadu środowiskowego.

Na rozprawie w dniu 7 kwietnia 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, działając na podstawie art. 111 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), połączył niniejszą sprawę ze sprawami o sygn. akt III SA/Kr 1215/14, III SA/Kr 1216/14, III SA/Kr 1217/14 do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia pod sygnaturą akt III SA/Kr 1214/14.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t. jedn., Dz. U. z 2014 r., poz. 1647.) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. jedn., Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej w skrócie P.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie. Kontrola sądu polega na zbadaniu, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie doszło do rażącego naruszenia prawa dającego podstawę do stwierdzenia nieważności, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, naruszenia prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy oraz naruszenia przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, zgodnie z dyspozycją art. 134 § 1 P.p.s.a. Sąd administracyjny nie rozstrzyga więc merytorycznie, lecz ocenia zgodność decyzji z przepisami prawa.

Skargi należało oddalić, bowiem nie zawierały uzasadnionych podstaw, a zaskarżone decyzje odpowiadają prawu.

Istotą sporu we wszystkich administracyjnych sprawach, będących następnie przedmiotem rozpoznania przez Sąd na skutek skarg wniesionych na wydane w nich rozstrzygnięcia, jest odmowa organów administracji udzielenia pomocy finansowej skarżącemu w formie zasiłków celowych na rozmaite potrzeby wnioskodawcy z powodu nieuzasadnionej odmowy współdziałania skarżącego z pracownikami socjalnymi.

W ocenie organów pomocy społecznej, skarżący bezzasadnie wykazuje bierną postawę na rynku pracy, nie podejmuje działań zmierzających do poprawy sytuacji w jakiej się znajduje ograniczając się tylko do pisania podań z żądaniami przyznania mu pomocy w różnej formie.

Z kolei, zdaniem skarżącego, organy administracji postępują wbrew prawu, domagając się od niego od lat zawarcia przedmiotowego kontraktu, także w niniejszych sprawach - przesyłając mu gotowy kontrakt socjalny do akceptacji. Powtórnie podkreślił, że nie jest osobą bezrobotną, gdyż pobiera zasiłek stały i ma przyznany umiarkowany stopień niepełnosprawności.

Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięć organów pomocy społecznej, w niniejszych administracyjnych sprawach, stanowiły przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2013 r., poz. 182 ze zm., obecnie Dz. U. z 2015 r, poz. 163 dalej zwanej ustawą o pomocy społecznej).

Ocena zgodności z prawem zaskarżonych rozstrzygnięć wymaga w pierwszej kolejności odwołania się do zasad ogólnych zawartych w powołanej ustawie, w tym przede wszystkim do ustawowej definicji pomocy społecznej określonej w art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej. Zgodnie z nią, pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Z przywołanej definicji jednoznacznie wynika, że pomoc społeczna ma jedynie na celu wspieranie osób i rodzin w ich wysiłkach do zaspokojenia niezbędnych potrzeb, do życiowego usamodzielnienia i integracji społecznej, udzielane zaś świadczenia mają być adekwatne do sytuacji korzystających z pomocy, od których z kolei wymaga się współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. Wskazać w tym miejscu również należy, że pomoc społeczna spełnia jedynie funkcję subsydiarną, wymagając współdziałania adresata i beneficjenta udzielanej pomocy.

Z regulacji ustawy o pomocy społecznej wynika też podstawowa zasada, wedle której każda osoba ma obowiązek pełnego wykorzystania własnych uprawnień, zasobów i możliwości w celu pokonania trudnej sytuacji życiowej, a jeżeli nie wykonuje takiego obowiązku, to nie występuje podstawowa przesłanka udzielenia takiej osobie pomocy ze środków publicznych. Jednym z podstawowych celów określonych w omawianej ustawie jest więc aktywizacja świadczeniobiorców, a przyznawana pomoc w żadnym wypadku nie może zamieniać się w stałe i jedyne źródło utrzymania dla osób o nią występujących.

Zatem obowiązek współdziałania świadczeniobiorców z jednostkami i pracownikami pomocy społecznej jest niezwykle istotny i dlatego też został wielokrotnie zaakcentowany w ustawie.

Przez współdziałanie osoby ubiegającej się o pomoc należy rozumieć gotowość do podjęcia współpracy z pracownikiem socjalnym oraz skorzystanie z jego uzasadnionych i rozsądnych propozycji pomagających osobie przezwyciężyć trudne sytuacje życiowe, w jakich się znalazła w celu "wyjścia" z systemu pomocy społecznej i umożliwienia samodzielnego i odpowiedzialnego życia w społeczeństwie. Egzekwowanie od podopiecznych pomocy społecznej obowiązku współdziałania z organem pomocowym jest istotne również z tego powodu, że pomoc ta nie może się sprowadzać do prostego rozdawnictwa świadczeń i tym samym wykształcania nieprawidłowych nawyków. W związku z tym uzasadnione jest stwierdzenie, że bierna bądź roszczeniowa postawa podmiotów objętych pomocą społeczną może spowodować odmowę przyznania świadczenia bądź wstrzymanie wypłaty świadczenia, o czym mowa w art. 11 ustawy o pomocy społecznej.

W niniejszych postępowaniach administracyjnych organy obu instancji prawidłowo zgromadziły materiał dowodowy świadczący o tym, że skarżący odmówił pozytywnego współdziałania z organem pomocy społecznej w rozwiązywaniu swojej trudnej sytuacji życiowej.

Okoliczności, że skarżący otrzymał od organu gotowy projekt kontraktu socjalnego z dnia 14 listopada 2012 r., znajdują swoje potwierdzenie w zgromadzonym materiale dowodowym (k.8113 i 8115-8116 akt administracyjnych). Fakt zatem przygotowania przez organ projektu takiego kontraktu i odmowy jego podpisania przez skarżącego jest bezsporny. Wbrew twierdzeniom skarżącego projekt ww. kontraktu socjalnego znajduje się także w aktach administracyjnych niniejszych postępowań administracyjnych, na k. oznaczonych nr "8128 do 8124" w "tomie 1 z 2 do spraw [...]". W ocenie Sądu stanowi to wystarczającą przesłankę uzasadniającą przyjęcie przez organy braku współpracy skarżącego w przezwyciężaniu jego trudnej sytuacji życiowej, stanowiąc podstawę odmowy przyznania skarżącemu żądanych przez niego świadczeń z pomocy społecznej, także i w niniejszych sprawach administracyjnych. Nie mogła być zatem inaczej oceniona przesłanka braku współpracy skarżącego z organami, niż jako wystarczająca podstawa do wydania przez organy pomocy społecznej decyzji odmownych, skoro postawa skarżącego w tym względzie jest od dłuższego czasu niezmienna. Od momentu otrzymania przez niego ze strony organu projektu kontraktu socjalnego, nie akceptuje on bowiem zawartych w nim propozycji wyjścia z sytuacji w jakiej się znalazł i permanentnie stoi na stanowisku, że taki sposób działania organów pomocy społecznej rażąco narusza prawo, czego efektem są, zdaniem skarżącego wydane, kompromitujące organy, decyzje, kwestionowane również w niniejszym postępowaniu skargami. Skarżący ogranicza się zatem jedynie do składania w sposób cykliczny kolejnych wniosków o przyznaniu dalszej pomocy w formie różnych zasiłków przewidzianych ustawą o pomocy społecznej.

Wbrew twierdzeniom skargi, organy spełniły wymogi wynikające z art. 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2016, poz. 63, zwanej dalej w skrócie- k.p.a.), wskazując w uzasadnieniach kontrolowanych decyzji w sposób szczegółowy wysokość i strukturę osiąganych przez skarżącego dochodów, a także aktualne koszty związane z zakwaterowaniem go w jednoosobowym pokoju w hotelu pracowniczym (620 zł za pokój miesięcznie) i sytuację materialną i życiową skarżącego. Zestawienie dochodów i wydatków uzasadnia wniosek, że wydatki skarżącego przewyższają deklarowaną przez niego kwotę dochodów, co daje również podstawę do uznania braku prawidłowego współdziałania skarżącego, stanowiąc podstawę do odmowy przyznania świadczeń. Dodatkowo należy podkreślić, że bezspornym w sprawie jest, że skarżący jest właścicielem 3 lokali mieszkalnych w L.

Zdaniem Sądu, nie można więc zgodzić się ze skarżącym z twierdzeniem, że organy nie wyjaśniły okoliczności faktycznych niniejszej sprawy administracyjnej, jak to nakazują im postanowienia art. 7 i 77 § 1 k.p.a. W zakresie niezbędnym do rozstrzygnięcia zasadności wniosku skarżącego organy przeprowadziły bowiem należyte postępowanie dowodowe i ustaliły okoliczności pozwalające na dokonanie oceny niespełniania przez skarżącego warunków do uzyskania świadczeń z pomocy społecznej, w tym wykazały w sposób dostateczny zaistnienie negatywnej przesłanki z art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, uzasadniającej odmowę przyznania żądanych świadczeń.

W ocenie Sądu należy podzielić stanowisko organów, że ustawodawca wielką wagę przywiązuje do współdziałania świadczeniobiorcy z pracownikami pomocy społecznej. Zgodnie z treścią powołanego przepisu, brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym lub asystentem rodziny, o którym mowa w przepisach ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (t. jedn., Dz. U. z 2013 r., poz. 135 ze zm.), w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, mogą stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Za szczególny przypadek braku współdziałania należy uznać odmowę zawarcia kontraktu socjalnego.

Istotnie, obowiązek współdziałania w każdym przypadku należy indywidualizować. W tym więc względzie podnieść należy, że w ocenie Sądu, organy mogły domagać się takiego współdziałania od skarżącego od wielu lat korzystającego z tych świadczeń, zwłaszcza że skarżący jest osobą z wyższym wykształceniem i nie jest osobą nieporadną, o czym świadczą podejmowane przez niego liczne działania. Dlatego wyznaczając spotkania w celu zawarcia kontraktu socjalnego, przesyłając skarżącemu opracowany projekt kontraktu, czy też chociażby podejmując próby omówienia projektu kontraktu podczas przeprowadzania wywiadu środowiskowego, organy mogły oczekiwać aktywnej współpracy ze strony skarżącego w wypracowaniu takich działań, które doprowadzą skarżącego do zmiany sytuacji, w której się znajduje.

W jednostronnym przygotowaniu i przesłaniu skarżącemu projektu kontraktu socjalnego nie można się dopatrywać się, jak twierdzi skarżący "rażącego naruszenia prawa." W pełni podzielić należy, także i w tej sprawie, dotychczasowe stanowisko orzecznictwa w tej kwestii. Kontrakt socjalny, którego celem jest wzmocnienie osoby ubiegającej się o pomoc w zakresie aktywności i samodzielności życiowej i zawodowej lub przeciwdziałanie wykluczeniu społecznemu, musi uwzględniać zasady wynikające z ustawy o pomocy społecznej oraz warunki, na jakich ustala się poszczególne świadczenia. Przepisy ustawy o pomocy społecznej nie odsyłają do uregulowań Kodeksu cywilnego (ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny, t. jedn., Dz. U. z 2014 r., poz. 121) i nie przewidują równości kontrahentów, w tym także w określaniu jego treści (por. wyroki NSA: z dnia 22 września 2011 r., sygn. akt l OSK 674/11, z dnia 22 listopada 2011 r., sygn. akt l OSK 673/11). Ostateczny kształt kontraktu socjalnego co do jego treści należy do organu pomocy społecznej (por. wyrok NSA z dnia 22 września 2011 r., sygn. akt l OSK 675/11). Aby zatem ten ostateczny kształt kontraktu, uwzględniający konkretną sytuację osoby wnioskującej o przyznanie świadczeń z pomocy społecznej wypracować, niezbędne jest współdziałanie tej osoby z organem pomocy społecznej, którego to obowiązku wynikającego z treści art. 4 ustawy o pomocy społecznej, w tych przypadkach Skarżący nie spełnił. Nie do zaakceptowania jest sytuacja, w której beneficjent uporczywie uchyla się od spotkań z pracownikami socjalnymi i kontaktów z organem podejmującym decyzje w sprawach z jego wniosków o udzielenie świadczeń w celu ustalenia zapisów kontraktu socjalnego, a następnie - odmawiając jego zawarcia - zasłania się argumentem braku wpływu na treść tego kontraktu.

Sąd, po dokonaniu analizy dokumentacji zawartej w aktach sprawy, ocenił, że w niniejszych sprawach administracyjnych organy wystarczająco wykazały przywoływaną w uzasadnieniach wszystkich zaskarżonych decyzji przesłankę braku współpracy skarżącego z pracownikami socjalnymi, o której mowa w art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej. Organy nie kwestionują, że sytuacja materialna skarżącego i jego stan zdrowia są złe. Zdaniem Sądu były one jednak w pełni uprawnione do domagania się od skarżącego współpracy, a dalszy brak tej współpracy zasadnie potraktowały jako podstawę odmowy przyznania wnioskowanych w niniejszych administracyjnych sprawach świadczeń.

Zgodzić się w pełni należy z Naczelnym Sądem Administracyjnym, że nie można uznać za współpracę z organami pomocy społecznej, takie działania skarżącego jak komunikowanie się z organem w celu wyznaczenia coraz to nowych terminów spotkania, czy też uporczywe kwestionowanie składanych przez organ skarżącemu propozycji wyjścia w sytuacji w jakiej się znajduje (por. m. in. wyrok NSA z dnia 30 grudnia 2015 r., sygn. akt l OSK 2035/15).

Myli się także i w tym wypadku skarżący w swej argumentacji podnosząc, że jako osoba niepełnosprawna o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, otrzymująca stały zasiłek, nie jest w myśl "ustawy o promocji zatrudnienia i zapobieganiu bezrobociu" (tj. ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy; t. jedn., Dz. U. z 2015 r, poz. 149 ze zm.), osobą bezrobotną, dlatego żeby otrzymać zasiłek musiał się wyrejestrować z urzędu do spraw zatrudnienia.

Pomimo, że aspekty te były już skarżącemu wyjaśniane wielokrotnie, podnieść trzeba powtórnie, że ww. ustawa o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy zawiera ustawową definicję bezrobotnego, od którego to statusu uzależnia możliwość korzystania z instytucji w tej ustawie przewidzianych. Zgodnie z art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. i tej ustawy: "ilekroć w ustawie jest mowa o: bezrobotnym - oznacza to osobę, o której mowa w art. 1 ust. 3 pkt 1 i 2 lit. a-g lub lit. i, j, l, lub cudzoziemca – członka rodziny obywatela polskiego, niezatrudnioną i niewykonującą innej pracy zarobkowej, zdolną i gotową do podjęcia zatrudnienia w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym w danym zawodzie lub służbie albo innej pracy zarobkowej, albo jeżeli jest osobą niepełnosprawną, zdolną i gotową do podjęcia zatrudnienia co najmniej w połowie tego wymiaru czasu pracy, nieuczącą się w szkole, z wyjątkiem uczącej się w szkole dla dorosłych lub przystępującej do egzaminu eksternistycznego z zakresu tej szkoły lub w szkole wyższej gdzie studiuje w formie studiów niestacjonarnych, zarejestrowaną we właściwym dla miejsca zameldowania stałego lub czasowego powiatowym urzędzie pracy oraz poszukującą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, jeżeli nie pobiera na podstawie przepisów o pomocy społecznej zasiłku stałego." Zdaniem Sądu, jeżeli skarżący uznał, że będzie pobierał zasiłek stały z pomocy społecznej, co uniemożliwia uzyskanie statusu osoby bezrobotnej, to okoliczność ta, przy braku orzeczenia o całkowitej niezdolności do pracy, posiadanym wykształceniu wyższym wskazuje, że skarżący nie zamierza rozwiązać swojej trudnej sytuacji przez podjęcie zatrudnienia, przy jednoczesnym braku współdziałania z organami pomocowymi w tym zakresie. Zasadniczym bowiem warunkiem, który powinna spełniać osoba uznana za bezrobotną, jest jej zdolność i gotowość do podjęcia proponowanego jej zatrudnienia. Wobec powyższego ten zarzut skargi jest niezasadny.

Nie jest też możliwa do zaakceptowania z punktu widzenia zasad pomocy społecznej wynikających z art. 3 ustawy o pomocy społecznej sytuacja, w której wieloletni beneficjent pomocy społecznej zauważa potrzebę zabezpieczenia przyszłych dochodów osób bliskich z posiadanej nieruchomości, natomiast nie chce, wykonując obowiązek współdziałania, wykorzystać nieruchomości w L w rozwiązaniu swojej obecnej trudnej sytuacji. Powtórzyć zatem należy po raz kolejny, że pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka, pomoc społeczna, zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy, jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Wobec tego, skoro skarżący ze znanych tylko sobie względów, nie chce, wykorzystać posiadanej przez siebie nieruchomości w celu przezwyciężenia trudności w jakich się znajduje, to nie może oczekiwać, że pomoc społeczna zostanie mu przyznana.

Mając powyższe na uwadze, Sąd uznał zarzuty skargi za bezzasadne, nie stwierdzając przy tym, by kontrolowane decyzje zostały dotknięte innymi niż powołane przez skarżącego wadami, które mogłyby uzasadnić ich uchylenie.

W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. jedn., Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), orzekł, jak w punkcie l sentencji wyroku.

Na podstawie art. 250 w zw. z art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo

postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. jedn., Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) Sąd przyznał wyznaczonemu z urzędu pełnomocnikowi skarżącego – koszty nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w wysokości wynikającej z § 18 ust.

pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (t. jedn., Dz. U. z 2013 r., poz. 461), orzekając, jak w punkcie II sentencji wyroku.