Wyrok NSA oz. w Poznaniu, sygn. akt I SA/Po 728/97
NSA oz. w Poznaniu
Data orzeczenia: 1998-01-22 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 611  Podatki  i  inne świadczenia pieniężne, do  których   mają zastosowanie przepisy Ordynacji  podatkowej, oraz egzekucja t
Hasła tematyczne: Bank
Podatkowe postępowanie
Powołane przepisy: article: art. 49
journal: Dz.U. 1993 nr 108 poz. 486
law: Obwieszczenie Ministra Finansów z dnia 1 września 1993 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy o zobowiązaniach podatkowych.
article: art. 308
journal: Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93
law: Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny.
Teza: Zawarcie przez bank umowy przewłaszczenia na zabezpieczenie nie ma wpływu na powstanie ustawowego prawa zastawu na rzeczach cudzych w warunkach określonych w art. 49 ustawy z dnia 19 grudnia 1980 r. o zobowiązaniach podatkowych /Dz.U. 1993 nr 108 poz. 486 ze zm./

TEZY

Zawarcie przez bank umowy przewłaszczenia na zabezpieczenie nie ma wpływu na powstanie ustawowego prawa zastawu na rzeczach cudzych w warunkach określonych w art. 49 ustawy z dnia 19 grudnia 1980 r. o zobowiązaniach podatkowych /Dz.U. 1993 nr 108 poz. 486 ze zm./


SENTENCJA

oddala skargę.


UZASADNIENIE

Urząd Skarbowy w C. w dniu 19 stycznia 1996 r. dokonał zajęcia ruchomości należących do Wojciecha W. - na pokrycie należności tego Urzędu za okres od marca 1992 r. do stycznia 1993 r. oraz ZUS-u. Zadłużenie Wojciecha W. powstało w związku z prowadzoną przez niego działalnością gospodarczą.

W toku postępowania egzekucyjnego okazało się, że niektóre z zajętych ruchomości zostały przewłaszczone na rzecz Banku Spółdzielczego w G., wobec czego organ egzekucyjny zwrócił się do Banku o zajęcie w tej sprawie stanowiska. W odpowiedzi Bank Spółdzielczy złożył wniosek o wyłączenie spod zajęcia suwnicy z wyciągarką, agregatu prądotwórczego, przyrządu do regulacji świateł, przyrządu do ustawiania geometrii kół i 4 zbiorników do paliwa, załączając jednocześnie kopię umowy przewłaszczenia ruchomości z 22 lutego 1993 r.

Postanowieniem z 10 grudnia 1996 r. organ egzekucyjny odmówił wyłączenia wymienionych ruchomości spod zajęcia z powołaniem się na art. 49 ustawy o zobowiązaniach podatkowych, twierdząc, że przewłaszczone ruchomości znajdowały się w zakładzie podatnika i były wykorzystywane przez niego do działalności gospodarczej.

Postanowienie to Bank zaskarżył zażaleniem, w którym zarzucił, że zobowiązania podatnika powstały po przewłaszczeniu ruchomości na rzecz Banku, 4 zbiorniki nigdy nie były wykorzystywane przez podatnika do prowadzenia działalności gospodarczej i nie znajdowały się w jego zakładzie oraz że niektóre z zadłużeń podatnika powstały nie w wyniku prowadzenia działalności gospodarczej, lecz w związku z jej prowadzeniem, a zatem zajęcie tych ruchomości nie powoduje powstania ustawowego prawa zastawu.

Postanowieniem z 28 marca 1997 r. Izba Skarbowa w P. uchyliła postanowienie Urzędu Skarbowego w C. w części dotyczącej zajęcia ruchomości na poczet zaległości wobec Urzędu Miasta i Gminy w T., objętych tytułami wykonawczymi (...) i w tym zakresie wyłączyła ruchomości zajęte protokołem z 19 stycznia 199S r. W pozostałym zakresie utrzymała w mocy postanowienie Urzędu Skarbowego w C.

W uzasadnieniu postanowienia Izba Skarbowa twierdziła, że zobowiązania, na poczet których dokonano zajęcia, powstały w okresie od marca 1992 r. do stycznia 1993 r., a zatem przed przewłaszczeniem. Przyznała, że 4 zbiorniki paliwa nie były wykorzystywane przez podatnika do prowadzenia działalności gospodarczej, co uzasadniało ich wyłączenie spod egzekucji. Izba Skarbowa odmówiła wyłączenia spod egzekucji ruchomości, objętych przewłaszczeniem na rzecz Banku, bowiem przewłaszczone ruchomości znajdowały się w zakładzie podatnika, a zatem ich zajęcie skutkuje powstanie ustawowego prawa zastawu.

W skardze na powyższe postanowienie Bank domagał się uchylenia postanowienia z 28 marca 1997 r. oraz poprzedzającego je postanowienia organu pierwszej instancji w części dotyczącej odmowy wyłączenia spod egzekucji ruchomości przewłaszczonych na rzecz Banku umową z 22 lutego 1993 r.

Zawarł bowiem umowę przewłaszczenia w dobrej wierze, gdyż był przekonany, że nie istnieją zobowiązania o charakterze podatkowym, które korzystają z ustawowego prawa zastawu. Nadto skarżący podniósł, że gdyby nawet zobowiązania podatkowe istniały, to ustawowe prawo zastawu wygasło po przejęciu ruchomości przez Bank, mimo że ruchomości te Bank przekazał kredytobiorcy do używania.

W odpowiedzi na skargę Izba Skarbowa w P. nie znalazła podstaw do zmiany swego stanowiska i wniosła o oddalenie skargi.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Izba Skarbowa wykazała w zestawieniu tytułów wykonawczych i kwot należności, że zaległości podatkowe obejmują okres od marca 1992 r. do lipca 1993 r.,, natomiast należności ZUS powstały w okresie od grudnia 1992 r. do sierpnia 1993 r., a zatem przed datą przewłaszczenia spornych ruchomości zadłużenia podatkowe były wysokie i podlegały objęciu zastawem na mocy art. 23 ust. 1 ustawy o zobowiązaniach podatkowych. Skarbowi Państwa z tytułu zobowiązań podatkowych przysługuje ustawowe prawo zastawu na ruchomościach i prawach zbywalnych.

Należy zgodzić się ze stanowiskiem Izby Skarbowej, że skarżący Bank zaniedbał zasięgnięcia informacji o ewentualnych zadłużeniach swego pożyczkobiorcy we właściwym miejscowo Urzędzie Skarbowym i nie zażądał zaświadczenia stwierdzającego, że Wojciech W. nie zalega z płaceniem podatków.

Zgodnie z brzmieniem art. 49 ustawy o zobowiązaniach podatkowych /t.j. Dz.U. 1993 nr 108 poz. 486 ze zm./ Skarbowi Państwa z tytułu zobowiązań podatkowych przysługuje ustawowe prawo zastawu na wszystkich przedmiotach służących podatnikowi do wykonywania działalności zarobkowej niezależnie od tego, czyją są własnością, jeżeli znajdują się w zakładzie podatnika. Skarżący przyznaje, że przewłaszczone 22 lutego 1993 r. ruchomości przekazał kredytobiorcy do używania, a zatem znajdowały się one w zakładzie podatnika. W tej sytuacji podstawą prawną ich zajęcia jest art. 49 ustawy o zobowiązaniach podatkowych.

Izba Skarbowa przyznała, że 4 zbiorniki do paliw nie były wykorzystywane przez podatnika do prowadzenia działalności gospodarczej i w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia stwierdziła, że ruchomości tych nie obejmuje ustawowe prawo zastawu, przewidziane w art. 49 ustawy. Zdaniem Izby Skarbowej nie ma jednak przeszkód, by zbiorniki te nie były przedmiotem zajęcia z uwagi na treść art. 23 ustawy dotyczącego przysługującego Skarbowi Państwa ustawowego prawa zastawu na wszystkich ruchomościach i prawach zbywalnych osoby zobowiązanej do uiszczenia podatku oraz zaspokojenia przed innymi wierzytelnościami. Powołane przy tym art. 170 i art. 309 Kc nie mają w sprawie zastosowania, bowiem dotyczy ona zastawu umownego, opisanego w art. 306 Kc.

Natomiast Banku dotyczyłby zastaw opisany w art. 308 Kc, według którego w celu zabezpieczenia kredytów można ustanowić na rzecz Banku zastaw na rzeczach ruchomych zastawcy, aby zabezpieczyć oznaczoną wierzytelność z pierwszeństwem przed wierzycielami osobistymi właściciela rzeczy, wyjąwszy tych, którym z mocy ustawy przysługuje pierwszeństwo szczególne. Takie szczególne pierwszeństwo przysługuje Skarbowi Państwa.

Gdyby nawet Bank zachował warunki z art. 308 par. 3 Kc i wpisał umowę zastawu do rejestru zastawów bankowych, to i tak pozostawienie przedmiotu zastawu w posiadaniu dłużnika podatkowego po przewłaszczeniu rzeczy obciążonych zastawem, w okresie istnienia zadłużenia podatkowego, powoduje, że prawo zastawu nie wygasa, lecz ulega pierwszeństwu zaspokojenia się z rzeczy objętej zastawem przez Skarb Państwa jako wierzyciela uprzywilejowanego. W tym stanie rzeczy i wobec stwierdzenia, że zaskarżone orzeczenie wydane zostało bez naruszenia prawa materialnego i formalnego, na zasadzie art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./ orzeczono jak w sentencji.