Postanowienie WSA w Poznaniu, sygn. akt I SA/Po 451/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2016-06-06 00:00:00+02:00 ()
Symbol z opisem: 6112 Podatek dochodowy od osób fizycznych, w tym zryczałtowane formy opodatkowania
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych
Powołane przepisy: article: art. 199, art. 245 par. 1 i 3, art. 246 par. 1 pkt 2, art. 258 par. 1 i 2 pkt 7
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu – Violetta Mielcarek po rozpoznaniu w dniu 06 czerwca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku PW o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi PW na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Poznaniu z dnia [...] w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności podatkowej wiceprezesa zarządu za zaległości spółki w podatku dochodowym od osób fizycznych za miesiące od stycznia do grudnia 2010 r. wraz z odsetkami i kosztami egzekucyjnymi z tytułu pełnienia przez Spółkę obowiązków płatnika postanawia: oddalić wniosek.


UZASADNIENIE

Skarżący PW pismem z dnia [...] wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na wskazaną w sentencji decyzję Dyrektora Izby Skarbowej. Następnie złożył sporządzony na urzędowym formularzu w dniu [...] wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podał, że od [...] pozostaje na utrzymaniu żony, z którą pozostaje w rozdzielności majątkowej. Wnioskodawca wskazał, że utracił status do pobierania zasiłku dla bezrobotnych i szuka pracy na własną rękę. Skarżący podał, że kwota [...] jest dla niego kwotą wygórowaną, gdyż razem z żoną po opłaceniu rachunków kwotą taką dysponują na całe miesięczne utrzymanie. Wnioskodawca podał, że zobowiązał się względem żony, iż po znalezieniu pracy będzie dokładał się do utrzymania domu i rodziny. Skarżący oświadczył, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną. Małżonka posiada dom o pow. [...] m2 o wartości ok. [...]. Wnioskodawca oświadczył, że nie posiada mieszkania, nieruchomości rolnej, innych nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych, innych praw majątkowych, wierzytelności, przedmiotów o wartości powyżej [...], żona posiada samochód osobowy marki V, rok prod. [...] o wartości ok. [...]. Wnioskodawca wyjaśnił, że dom żony posadowiony jest na działce o pow. [...] o wartości ok. [...]. Skarżący podał, że jest osobą bezrobotną i nie ma dochodów, dochód żony z tytułu umowy o pracę wynosi [...] netto. Skarżący podał, że małżonka spłaca kredyt hipoteczny w wysokości ok. [...], pożyczkę w wysokości ok. [...], opłaty za media wynoszą ok. [...].

Pismem z dnia [...] wezwano skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez:

1. złożenie odpisów zeznań rocznych podatkowych za [...] złożonych przez skarżącego i osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, jeżeli zostały złożone zeznania roczne podatkowe za [...] należy przedłożyć odpisy tych zeznań,

2. podanie czy skarżący nadal jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy jako bezrobotny, od kiedy, jeżeli nie jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy to dlaczego,

3. złożenie wyciągów z rachunków bankowych, lokat bankowych, rachunków kart kredytowych za ostatnie [...] miesiące należących do skarżącego i do osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym,

4. podanie kosztów miesięcznego utrzymania skarżącego i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym z rozbiciem na poszczególne wydatki (np. ogrzewanie, woda, gaz, energia elektryczna, koszty leczenia i zakupu lekarstw, wyżywienie, telefon stacjonarny i telefon komórkowy, abonament RTV, raty kredytów – z podaniem na co kredyty zostały zaciągnięte, kiedy, jaki jest harmonogram spłat rat, inne koszty),

5. podanie czy skarżący lub osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym posiadają udziały w spółkach, pełnią funkcję członka zarządu lub prokurenta w spółkach, jeżeli tak należy wymienić w jakich spółkach, jaka jest wartość nominalna tych udziałów,

6. podanie czy skarżący i osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym uzyskują dodatkowe dochody np. z tytułu prac dorywczych, sezonowych, udziału w spółkach, pełnienia funkcji w spółkach, umowy zlecenia, umowy o dzieło, inne, jeżeli tak to w jakiej wysokości,

7. złożenie odpisu umowy lub orzeczenia o ustanowieniu rozdzielności majątkowej małżeńskiej,

8. podanie w jaki sposób został podzielony majątek wspólny między małżonkami (odpis umowy lub orzeczenia),

9. złożenie zaświadczenia o zatrudnieniu i wysokości wynagrodzenia jakie otrzymała żona skarżącego w okresie ostatnich [...] miesięcy.

Pismo doręczono skarżącemu w dniu [...], zatem termin do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy minął z dniem [...]. Tymczasem skarżący do chwili obecnej nie odpowiedział na wezwanie z dnia [...] do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy.

Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718, dalej jako "P.p.s.a.") strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Zatem obowiązującą zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest, że strony ponoszą koszty tego postępowania. Od tej zasady ustawa przewiduje wyjątek – możliwość przydzielenia stronie skarżącej prawa pomocy. Przepis art. 245 § 1 cyt. ustawy stanowi, iż prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (por. art. 245 § 2 P.p.s.a). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (por. art. 245 § 3 i § 4 P.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje:

1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania;

2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

Instytucja prawa pomocy wiąże się ściśle z realizacją jednego z podstawowych standardów państwa prawnego, jakim jest prawo do sądu i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów postępowania. W orzecznictwie przyjmuje się, że instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym (por. postanowienie NSA z dnia 06 lipca 2011 r. sygn. akt I OZ 468/11, postanowienie NSA z dnia 06 lipca 2011 r. sygn. akt I OZ 466/11, postanowienie NSA z dnia 28 czerwca 2011 r. sygn. akt II OZ 504/11, publikowane na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W tym miejscu zauważyć jednak należy, że strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy ma obowiązek wykazania, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia poniesienie jakichkolwiek (pkt 1) lub też pełnych (pkt 2) kosztów postępowania, o czym świadczy użycie w przepisie art. 246 § 1 P.p.s.a. zwrotu "gdy wykaże". Taka konstrukcja znajduje uzasadnienie w tym, że najszerszą wiedzę o okolicznościach mogących mieć znaczenie z punktu widzenia przesłanek przyznania prawa pomocy posiada sam wnioskodawca. Wobec tego, pochodzące od niego informacje powinny być na tyle szczegółowe, by możliwa była kompleksowa ocena jego rzeczywistej kondycji finansowej i sytuacji majątkowej. Zatem to w interesie skarżącego pozostaje przedstawienie jak najpełniejszej informacji, pozwalającej na dokonanie oceny jego aktualnych możliwości płatniczych. Podkreślić również należy, że przyznanie prawa pomocy, będącego odstępstwem od zasady partycypacji stron w kosztach postępowania i przerzucające takie koszty na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona w sposób jednoznaczny wykaże spełnienie przesłanek określonych w art. 246 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a. Oznacza to, że ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie skarżącej (por. postanowienie NSA z dnia 06 lipca 2011 r. sygn. akt I OZ 468/11, publ. na str. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Zauważyć również należy, że w zakresie w jakim dochody i obciążenia finansowe osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym współkształtują sytuację finansową strony wnoszącej o prawo pomocy, t.j. jego koszty utrzymania i potencjalne dochody, należy na podstawie art. 255 P.p.s.a. wezwać o dokumenty źródłowe obrazujące sytuację majątkową domowników wnioskodawcy (por. postanowienie NSA z dnia 10 marca 2011 r. sygn. akt II FZ 67/11, publ. na str. www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Biorąc pod uwagę złożone przez skarżącego oświadczenia stwierdzić należy, że nie wykazał on przesłanek do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych.

Skarżący we wniosku o przyznanie prawa pomocy oświadczył, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną, z którą pozostaje w rozdzielności majątkowej małżeńskiej. Wnioskodawca nie posiada nieruchomości, oszczędności, innych praw majątkowych, wierzytelności, przedmiotów o wartości powyżej 5.000,- zł. Małżonka posiada dom o pow. [...] m2 na działce gruntu o pow. [...] ha, wartość domu ok. [...], wartość działki ok. [...] oraz samochód osobowy marki V z [...] o wartości ok. [...]. Skarżący podał, że jest osobą bezrobotną, bez prawa do zasiłku, szuka pracy i nie uzyskuje żadnego dochodu, żona pracuje, z tego tytułu uzyskuje dochód w wysokości [...] netto. Małżonka utrzymuje skarżącego, spłaca raty kredytu hipotecznego w wysokości ok. [...], raty pożyczki w wysokości ok. [...] oraz ponosi opłaty za media w wysokości ok. [...] miesięcznie. Wnioskodawca mimo wezwania nie wyjaśnił czy jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy jako bezrobotny, od kiedy, jeżeli natomiast nie jest zarejestrowany w Urzędzie Pracy to nie wyjaśnił dlaczego. Skarżący nie wyjaśnił również czy on i osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym uzyskują dodatkowe dochody np. z tytułu prac dorywczych, sezonowych, udziału w spółkach, pełnienia funkcji w spółkach, umowy zlecenia, umowy o dzieło, inne, jeżeli tak to w jakiej wysokości i z jakiego tytułu. Wnioskodawca nie wyjaśnił czy on i jego żona posiadają udziały w spółkach, czy pełnią funkcje członka zarządu lub prokurenta w spółkach. Skarżący mimo wezwania nie złożył odpisu umowy lub orzeczenia o ustanowieniu rozdzielności majątkowej małżeńskiej, nie wyjaśnił czy i w jaki sposób został podzielony majątek wspólny między małżonkami. Skarżący mimo wezwania nie złożył również zaświadczenia o zatrudnieniu i wysokości wynagrodzenia za ostatnie [...] miesiące jakie otrzymała jego żona. Wnioskodawca mimo wezwania nie podał w jakiej wysokości z rozbiciem na poszczególne wydatki ponoszą opłaty za ogrzewanie, wodę, gaz, energię elektryczną, telefon, abonament RTV, w jakiej wysokości ponoszą koszty wyżywienia, zakupu lekarstw, inne koszty, nie wyjaśnił również kiedy kredyt i pożyczka zostały zaciągnięte, na co została zaciągnięta pożyczka i jaki jest harmonogram spłat rat. W tym miejscu zauważyć należy, że obowiązek spłaty kredytu i pożyczki nie stanowi przesłanki, która przesądza o przyznaniu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Spłata kredytu i pożyczki nie uzasadnia twierdzenia, że są to wydatki, których ponoszeniu należy przyznać pierwszeństwo przed wydatkami związanymi z udziałem w postępowaniu przed sądem administracyjnym. W orzecznictwie sądowym ukształtowało się stanowisko, że zobowiązania cywilnoprawne, w tym raty kredytów i pożyczek, nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowoadministracyjnego (por. postanowienia NSA z dnia 7 lutego 2006r., sygn. akt I OZ 83/06, z dnia 15 czerwca 2012r., sygn. akt I FZ 189/12, publikowane na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Wskazać również należy, że skarżący mimo wezwania nie złożył odpisów zeznań rocznych podatkowych za [...], nie wyjaśnił nawet czy zeznania roczne podatkowe za [...] zostały sporządzone i złożone w Urzędzie Skarbowym, nie przedłożył także wyciągów z rachunków bankowych, lokat bankowych, rachunków kart kredytowych za ostatnie [...] miesiące, nie wyjaśnił czy on lub małżonka rachunki bankowe posiadają.

W niniejszej sprawie pomimo wezwania w trybie przepisu art. 255 P.p.s.a. skarżący nie wyjaśnił rzeczywistej sytuacji finansowej swojej i małżonki, z którą, jak oświadczył, pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym. Wprawdzie skarżący podał, że pozostaje z żoną w rozdzielności majątkowej małżeńskiej, jednakże wskazać należy, że art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2015 r., poz. 2082, dalej jako "K.r.o.") stanowi, iż małżonkowie są obowiązani m.in. do wzajemnej pomocy. Skoro małżonkowie są obowiązani do wzajemnej pomocy, przez którą należy rozumieć nie tylko świadczenia osobiste, ale i pieniężne, małżonka ma obowiązek udzielenia pomocy małżonkowi w zakresie prowadzenia przez niego procesów sądowych. Natomiast fakt, że pomiędzy małżonkami istnieje rozdzielność majątkowa małżeńska nie stanowi okoliczności, w której to żona nie może pomóc swojemu mężowi w uiszczeniu kosztów postępowania (por. postanowienie NSA z dnia 28 września 2011 r. sygn. akt I FZ 196/11, postanowienie NSA z dnia 2 grudnia 2011 r. sygn. akt I FZ 395/11, postanowienie NSA z dnia 18 kwietnia 2014 r. sygn. akt II FZ 519/14, postanowienie NSA z dnia 08 października 2014 r. sygn. akt I FZ 388/14, postanowienie NSA z dnia 12 listopada 2012 r. sygn. akt I FZ 42/12, postanowienie NSA z dnia 13 listopada 2014 r. sygn. akt I GZ 486/14, publ. na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Zauważyć bowiem należy, że obowiązek wzajemnej pomocy małżonków wygasa bowiem dopiero w momencie rozwiązania związku małżeńskiego przez rozwód (poza wyjątkiem przewidzianym w art. 60 K.r.o.) i sądowego orzeczenia separacji (art. 61 ze znaczkiem 4 § 1 K.r.o.), a zatem bez względu na fakt pozostawania w ustroju rozdzielności majątkowej, okoliczność pozostawania w związku małżeńskim, stosownie do art. 27 K.r.o. skutkuje tym, że oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Potrzeby rodziny mogą w konkretnych okolicznościach obejmować również zobowiązania względem Skarbu Państwa z tytułu kosztów sądowych w sprawach jednego z małżonków (por. postanowienie NSA z dnia 2 grudnia 2011 r. sygn. akt II OZ 1266/11, publ. na str. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Podkreślić również należy, że brak współpracy strony ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy skutkować musi odmową przyznania prawa pomocy. Uniemożliwia bowiem wolną od wątpliwości ocenę sytuacji materialnej wnioskodawcy. Wobec powyższego niemożliwe okazało się ustalenie jaka jest rzeczywista sytuacja materialna skarżącego i małżonki, z którą pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym, a od tego zależało ewentualne przyznanie prawa pomocy. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że niewykonanie wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów uniemożliwia dokonanie rzetelnej analizy sytuacji finansowej strony (por. post. NSA z dnia 1 marca 2006 r. sygn. akt II OZ 235/06; post. NSA z dnia 27 października 2011 r., sygn. akt I GZ 170/11, www.nsa.gov.pl). Niemożliwe okazało się poczynienie ustaleń faktycznych w rozpatrywanym zakresie, uzasadniających stwierdzenie, że sytuacja finansowa nie pozwala na pokrycie pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania skarżącego i jego rodziny. W tych okolicznościach wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy należało oddalić. Przyznanie prawa pomocy jest dopuszczalne bowiem tylko wtedy, jeżeli strona wnioskująca o przyznanie prawa pomocy przedstawi w sposób wyczerpujący informacje dotyczące jej sytuacji materialnej i finansowej. To właśnie na skarżącym ciążył obowiązek wykazania zasadności złożonego przez niego wniosku w kontekście ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Negatywne skutki niewykonania wezwania obciążają w całości stronę, do której wezwanie zostało skierowane.

Wobec powyższego na podstawie art. 245 § 1 i § 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i p 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.