Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 1410/05
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2005-11-14 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6293 Przejęcie gospodarstw rolnych
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Uchylono postanowienie I i II instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Otylia Wierzbicka, Sędziowie sędzia WSA Jarosław Stopczyński, asesor WSA Agnieszka Wójcik (spr.), Protokolant Andrzej Malinowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 listopada 2005 r. sprawy ze skargi następców prawnych po zmarłej K. P. tj. M. P., J. P. i L. L. P. na postanowienie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] listopada 2002 r. nr [...] w przedmiocie zawieszenia postępowania administracyjnego 1) uchyla zaskarżone postanowienie i poprzedzające je postanowienie organu I instancji; 2) zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz M. P., J. P. i L. P. 186 złotych (słownie; sto osiemdziesiąt sześć złotych) tytułem zwrotu kosztów sądowych.


UZASADNIENIE

Na wniosek K. P. z dnia [...] grudnia 1995r. zostało wszczęte przez Wojewodę [...] postępowanie w sprawie uznania, że majątek ziemski "D." nie podpadał pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U nr 3, poz.13 z 1945r.).

Wyrokiem z dnia 23 listopada 1999r. Sygn. akt IV S.A. 2026/97 Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] sierpnia 1997r. Nr [...] i utrzymującą nią w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] lutego 1996r. nr [...], uznającej, że nieruchomość ziemska "D." zapisana w księdze hipotecznej [...] hipoteki [...] o łącznej pow. 1034,89 ha, stanowiąca własność spadkobierców L. B. podlega pod działanie przepisu art. 2 ust. 1 lit e dekretu. Wobec uchylenia przez Sąd niniejszych decyzji sprawa została ponowne rozpoznana, przez organ pierwszej instancji-Wojewodę [...]. Decyzją z dnia [...] października 2000r. uznał, on iż przedmiotowa nieruchomość ziemska, podpadała pod działanie przepisu art. 2 ust. 1 lit e i art. 6 dekretu i z mocy prawa przechodziła bez odszkodowania na własność Państwa. Decyzja ta na skutek wniesionego przez pełnomocnika K. P. odwołania, została uchylona przez Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] maja 2001r. Nr [...].

Rozpoznając sprawę ponownie Wojewoda [...] ustalił, na podstawie zaświadczenia Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego z dnia [...] października 1946r., że nieruchomość ziemska uregulowana w księdze hipotecznej pod nazwą D. z W. stanowiła własność M. B. w 1/3 części, H. i E. (nie podano nazwiska) w 1/3 i L. B. w 1/3 części, a nie jak dotychczas uznawano jedynie L. B.

Powołując się na treść powyższego zaświadczenia postanowieniem z dnia [...] lipca 2002r. Nr [...] Wojewoda [...], działając na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 Kpa zawiesił postępowanie administracyjne prowadzone z wniosku K. P. i powołując się na art. 100 § 1 Kpa organ wezwał ją do udokumentowania następstwa prawnego sądowym postanowieniem o nabyciu spadku.

Zażalenie na to postanowienie wniósł pełnomocnik K. P.

W wyniku rozpoznania/w zażalenia Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 97 § 1 pkt 4 Kpa, postanowieniem z dnia [...] listopada 2002r. Nr [...] utrzymał w mocy postanowienie Wojewody [...] z dnia [...] lipca 2002r. W uzasadnieniu podniósł, iż zawieszenie postępowania jest uzasadnione, z uwagi na fakt, że K. P. nie przedłożyła sądowego postanowienia o nabyciu spadku po byłych właścicielach majątku "D.". Stosownie zaś do treści art. 1025 § 2 kc domniemanie "że osoba która uzyskała stwierdzenie spadku jest spadkobiercą" obowiązuje dopiero po stwierdzeniu przez sąd nabycia spadku.

Skargę na postanowienie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniosła K. P., reprezentowana przez pełnomocnika adw. R. N., żądając jego uchylenia, jak również utrzymanego nim w mocy postanowienia Wojewody [...] z dnia [...] lipca 2002r. Strona skarżąca zarzuciła naruszenie art. 7 Kpa, 77§ 1 Kpa, wskazując, iż z prowadzonego dotychczas w sprawie postępowania dowodowego wynikało, że majątek ziemski należał do ojca wnioskodawczyni-L. B. i fakt ten nie był kwestionowany przez organy, które uznając K. P., za stronę niniejszego postępowania, orzekały w sprawie, wydając w tym przedmiocie kolejne decyzje. Jeżeli zatem kwestia ta budzi obecnie wątpliwości organu, to winien on tę okoliczność wyjaśnić, a nie zawieszać z tej przyczyny postępowanie. Ponadto pełnomocnik skarżącej podniósł, iż obowiązek przeprowadzenia całego postępowania w tym gromadzenia dowodów należy do organu, i nie może on być przerzucany na stronę, tym bardziej, iż w toku postępowania administracyjnego przedstawiła już ona wszystkie wymagane dokumenty, w tym postanowienia w sprawie nabycia spadku. Wskazał również, iż zaświadczenie nie może świadczyć o stanie prawnym nieruchomości, gdyż o takowym decyduje wpis w księdze wieczystej (dawniej hipotecznej). Jednocześnie zarzucił Ministrowi Rolnictwa i Rozwoju Wsi, iż w swym uzasadnieniu ograniczył się on jedynie do przytoczenia argumentów zawartych w postanowieniu organu I instancji.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie oraz podtrzymał stanowisko i argumentację zawartą w zaskarżonym postanowieniu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył co następuje:

Stosownie do treści art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz. 1270 ze zm), sąd administracyjny rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami oraz powołaną podstawą prawną, a podstawowym kryterium kontroli jest zgodność zaskarżonego aktu z prawem.

Rozpoznając niniejszą sprawę Sąd uznał, iż skarga jest zasadna.

Zgodnie z art. 61 Kpa, postępowanie administracyjne wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu. Stroną postępowania administracyjnego jest stosownie do treści art. 28 Kpa każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Niewątpliwie do kręgu osób uprawnionych do wszczęcia postępowania w sprawie uznania, że majątek ziemski "D." nie podpadał pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U nr 3, poz.13 z 1945r.), należy zaliczyć spadkobierców byłych właścicieli/właściciela tego majątku. W niniejszej sprawie z wnioskiem takim datowany na dzień [...] grudnia 1995r. wystąpiła K. P., wskazując, iż jest ona jedyną spadkobierczynią L. B.-właściciela majątku ziemskiego "D.". Jak wynika z akt administracyjnych sprawy okoliczność ta nie była kwestionowana przez organy prowadzące postępowanie administracyjne w niniejszej sprawie tj. Wojewodę [...], następnie w związku z przeprowadzona reformą administracji-Wojewodę [...] oraz Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi (wcześniej Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej). Również z materiałów dowodowych zgromadzonych w sprawie, w tym np. z protokołu przejęcia majątku na cele reformy rolnej z dnia 11 września 1944r wynika, iż majątek ziemski stanowił własność L. B. i został przekazany na cele reformy rolnej przez jego spadkobierczynię K. B. (nazwisko panieńskie wnioskodawczyni). Wątpliwość co do faktu, czy K. P. posiada legitymację do występowania w niniejszej sprawie w charakterze strony pojawiły się dopiero w związku z przedłożeniem w lipcu 2002r. przez Archiwum Państwowe w S. zaświadczenia Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego z dnia [...] października 1946r znajdującego się w jego zbiorach w zespole hipoteka w L. Ks. Hipoteczna [...] Nr [...] sygn. [...] z którego wynika, iż nieruchomość ziemska uregulowana w księdze hipotecznej pod nazwą "D." stanowiła własność M. B. w 1/3 części, H. i E. (nie podano nazwiska) w 1/3 i L. B. w 1/3 części.

W oparciu o informacje zawarte w niniejszym zaświadczeniu, organ postanowił powołując się na art. 97 § 1 pkt 4 Kpa zawiesić postępowanie prowadzone z wniosku K. P. do czasu przedłożenia przez nią postanowienia o nabyciu spadku.

Mając na uwadze powyższe należy wskazać, iż postawą zawieszenia przez organ administracji publicznej postępowania w oparciu o art. 97 § 1 pkt 4 Kpa, jest wystąpienie łącznie trzech przesłanek: a) postępowanie administracyjne musi być toku, rozstrzygnięcie sprawy administracyjnej będącej przedmiotem postępowania administracyjnego uzależnione jest od uprzedniego rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd, c) zagadnienie wstępne nie zostało jeszcze rozstrzygnięte tzn. jest zagadnieniem otwartym (por. Komentarz Kodeks postępowania administracyjnego prof. dr hab. Barbara Adamiak i prof. dr fab. Janusz Borkowski, wydawnictwo C.H.BECK, wydanie 7 z 2005r. str. 444).

A zatem, przed zawieszeniem postępowania w niniejszej sprawie organ zarówno pierwszej, jak drugiej instancji (zgodnie z art. 15 kpa), zobowiązany był do ustalenia czy:

1. faktycznie zachodzą przesłanki uzasadniające konieczność jego zawieszenia, tzn. czy dane zawarte w zaświadczeniu w świetle zgromadzonych dokumentów, są wystarczające do uznania, że w dacie przejęcia majątku ziemskiego na rzecz Państwa stanowił on współwłasność wymienionych w nim osób,

2. kwestia nabycia spadku po tych osobach nie była dotychczas rozpoznawana przez sąd powszechny i istnieje konieczność wystąpienia do sądu powszechnego z wnioskiem o wydanie rozstrzygnięcie w niniejszej sprawie.

Odnosząc się do punktu pierwszego należy wskazać, iż zgodnie z art. 7 Kpa organy administracji publicznej prowadząc postępowanie administracyjne zobowiązane są do rzetelnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. W rozpoznawanej sprawie K. P., od której, jak wynika z protokołu został przyjęty na cele reformy rolnej majątek ziemski, twierdzi, iż w dacie przejęcia jedynym jego właścicielem był jej nieżyjący wówczas ojciec L. B. Z uwagi na to, iż zaświadczenie Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego z dnia [...] października 1946 r. podważało jej twierdzenie wskazując, iż L. B. był jedynie współwłaścicielem tegoż majątku w 1/3 części, organ administracji winien był zbadać, czy dane zawarte w zaświadczeniu znajdują potwierdzenie w innych dokumentach, które zachowały się w niniejszej sprawie. Jak wynika jednak z akt administracyjnych sprawy, organy nie poczyniły żadnych ustaleń zmierzających do wyjaśnienia powyższych kwestii. Stanowisko swoje oparły zaś na treści zaświadczenia, które co należy podnieść, jest nieprecyzyjne, bowiem nie podaje nazwiska/nazwisk, jednych z potencjalnych współwłaścicieli, ograniczając się do podania jedynie ich imion- "H. i E.".

W konsekwencji K. P. została zobowiązana na podstawie art. 100 Kpa, do wystąpienia na drogę sądową celem przeprowadzenia postępowania spadkowego po zmarłych właścicielach majątku ziemskiego, w tym spadkobierców osób których nazwisko nie zostało ustalone.

Zdaniem Sądu zobowiązanie strony skarżącej do przedłożenia powyższych postanowień, w sytuacji gdy organ nie przeprowadził postępowania zmierzającego do rzetelnego ustalenia kto faktycznie był właścicielem majątku ziemskiego i nie odniósł się do twierdzenia strony, iż jest ona jedynym spadkobiercą L. B., wyłącznego właściciela tegoż majątku jest niedopuszczalne. Takie rozstrzygniecie organu, w ocenie Sądu, narusza ogólną zasadę pogłębiania zaufania obywateli do organów, określoną w art. 8 Kpa.

Należy również wskazać, iż ustalenie kręgu stron postępowania co do zasady, jak słusznie podniosła strona skarżąca, jest obowiązkiem organu. Niemniej jednak dopuszcza się możliwość zobowiązania strony do wykonania określonych czynności, czy też przedłożenia dokumentów niezbędnych do określenia stron postępowania w sytuacji, gdy przepisy prawa uniemożliwiają organowi ich pozyskanie.

Rozpoznając niniejszą sprawę należy również podnieść, iż organy przed zawieszeniem postępowania nie ustaliły, czy w kwestii nabycia spadku po właścicielach majątku ziemskiego, orzekał już sąd powszechny. Wyjaśnienie tej okoliczności, jak wskazano powyżej, stanowi zaś warunek dopuszczalności zawieszenia postępowania na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 Kpa.

W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia organ wskazał jako przyczynę jego zawieszenia niewykazanie przez K. P. jej legitymacji do wystąpienia z wnioskiem o zwrot majątku ziemskiego. Żaden z organów, jak wynika z akt sprawy, nie zwrócił się jednak do niej z żądaniem uprawdopodobnienia tej okoliczności poprzez przedłożenie postanowienia o nabyciu spadku po L. B. Na rozprawie w dniu 14 listopada 2005r., spadkobiercy K. P. przedłożyli postanowienie Sądu Rejonowego w W. z dnia [...] kwietnia 2000r. z którego wynika, iż K. P. w całości nabyła spadek po swoim ojcu i matce- L. (sprostowanie z M.) i J. B. A zatem należy uznać, iż w dacie orzekania zarówno przez organ pierwszej jak i drugiej instancji nie było podstaw do zawieszenia postępowania administracyjnego bowiem kwestia ustalenia spadkobierców L. B. nie mogła w świetle powyższego stanowić zagadnienia wstępnego.

Wobec powyższego należy uznać, iż kwestionowane przez stronę postanowienia organów obu instancji o zawieszeniu postępowania, zostały wydane z naruszeniem art. 97§ § pkt 4 Kpa. Bowiem o warunkiem zawieszenia postępowania zgodnie z tym artykułem jest konieczność wyjaśnienia zagadnienia wstępnego, które nie zostało jeszcze rozpoznane przez inny organ czy też sąd. Skoro więc w dacie orzekania przez organy kwestia spadkobierców L. B. była już rozstrzygnięta przez sąd to nie było podstaw do zawieszenia postępowania administracyjnego w tym zakresie.

Mając na uwadze powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że zaskarżone postanowienie Ministra Rolnictwa jak również utrzymane nim w mocy postanowienie Wojewody [...] z dnia [...] lipca 2002r. zostały wydane z naruszeniem art. 7, 8, 77 i 97 § 1 pkt 4 Kpa i działając na podstawie art. 145 §1 pkt 1 lit c i art. 135 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo i postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm) orzekł jak w sentencji. O zwrocie skarżącym kosztów postępowania orzeczono na podstawie art. 200 cytowanej wyżej ustawy.