Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt II SA/Kr 431/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2018-06-06 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 75
journal: Dz.U. 1985 nr 22 poz 99
law: Ustawa z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości.
article: art. 136, 137
journal: Dz.U. 2016 poz 2147
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jedn.
article: art. 107, 25
journal: Dz.U. 2016 poz 23
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 3, 134, 145, 151
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Krystyna Daniel (spr.) Sędziowie : WSA Paweł Darmoń WSA Magda Froncisz Protokolant : Katarzyna Krawczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 czerwca 2018 r. sprawy ze skargi J. N., U. O. i W. N. na decyzję Wojewody z dnia [...] lutego 2018 r. znak: [...] w przedmiocie odmowy zwrotu nieruchomości skargę oddala.


UZASADNIENIE

Prezydent Miasta K. decyzją z [...] czerwca 2017 r., na podstawie art. 4 pkt 9b1, art. 136 ust. 3, art. 142 ust. 1 ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tj. Dz. U. z 2016 r. poz. 2147 ze zm.), odmówił zwrotu działki nr "a" obr. [...] jedn. ewid. [...] obj. KW nr [...], na rzecz: J. N., U. O. oraz W. N..

W uzasadnieniu organ podał, że pismem z 5 kwietnia 2017 r. J. N. działając w imieniu własnym, a także w imieniu U. O. i W. N., wniósł o zwrot działki nr "a" obr. [...] jedn. ewid. [...].

Jak ustalono w toku postępowania decyzją Kierownika Urzędu Dzielnicowego [...] z [...] listopada 1988 r., znak [...] orzeczono o wywłaszczeniu na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości położonej w K. b. gm. kat. [...] obr. [...] działki nr "a" o pow. 7736 m2 obj. KW nr [...] stanowiącej własność E. N.. Jako podstawa prawna ww. decyzji powołany został art. 75 ust. 3 ustawy z 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U Nr 22 poz. 99). W uzasadnieniu ww. decyzji wskazano, że pismem z 26 stycznia 1987 r. E. N. zwróciła się do Urzędu Dzielnicowego [...] o wywłaszczenie na rzecz Skarbu Państwa działki nr "a" ze względu na dewastację i zniszczenie tej nieruchomości spowodowane pracami budowlanymi przy wykonywaniu kolejnych obiektów na tym terenie - kanalizacji dla Zakładów [...], magistrali EC [...] z odgałęzieniami do WZU sieci wysokiego napięcia. Fakt ten oraz pozbawienie dojazdu do nieruchomości spowodowało niemożność korzystania z niej w dotychczasowy sposób. Jak wynika z notatki służbowej z wizji w terenie przeprowadzonej w dniu [...] grudnia 1987 r. na terenie działki nr "a" obr. [...] jedn. ewid. [...] stwierdzono, że: od strony południowo-wschodniej przedmiotowa działka zajęta jest przez zwały ziemi. Wszelkie roboty ziemne i powierzchniowe prowadzone są od 12 lat przez KDIII i KDI III - wg oświadczenia strony. Od strony południowo-zachodniej przy granicy działki nr "b" przebiega rurociąg EC do [...] Zakładów [...] w [...]. Wybudowanie rurociągu uniemożliwiło dojazd do działki nr "a". Pozostała część działki jest przekopana i zajeżdżona w związku z robotami kanalizacyjnymi dla Zakładów [...] i innych Zespołów Przemysłowych. W opinii sporządzonej przez mgr inż. K. K. w dniu [...] września 1988 r. na zlecenie Urzędu Dzielnicowego [...] Wydział Gospodarki Gruntami i Geodezji stwierdzono, że cała powierzchnia gruntu działki nr "a' była przekopana co spowodowało wydobycie na powierzchnię warstwy nieurodzajnej (martwica). Rekultywacja gleby w tym przypadku byłaby bardzo kosztowna i w obecnym stanie nieruchomość nie nadaje się do użytkowania na cele rolnicze. Zezwoleniem Naczelnika Dzielnicy [...] z [...] stycznia 1977 r. znak: [...] zezwolono Dyrekcji Rozbudowy Miasta K. w K. na przeprowadzenie prac w pasie 25 m w związku z budową kanalizacji sanitarnej i deszczowej do przepompowni w ramach uzbrojenia dla Zespołów Przemysłowych 2 i 3 w gm. kat. [...] obręb [...], w tym na b. parceli l. kat. [...] b. gm. kat. [...] obj. KW nr [...], której właścicielką pozostawała E. N.. Decyzją Urzędu Dzielnicowego [...] z [...] lipca 1985 r. Nr [...] orzeczono o wywłaszczeniu na rzecz Skarbu Państwa na cele budowy magistrali EC [...] z odgałęzieniem do [...] Zakładów [...] m.in. działki nr "c" (oznaczenie po wywłaszczeniu) o powierzchni 87 m2, stanowiącej własność E. N..

Na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego dla [...] w K. Wydział I Cywilny z [...] maja 1999 r. sygn. akt [...] spadek po E. N. nabyli: J. N., U. O. i W. N., po 1/3 cz. każdy.

Zgodnie z treścią księgi wieczystej nr [...] jako właściciel działki nr "a' nadal widnieje E. N., decyzja wywłaszczeniowa z [...] listopada 1988 r. znak [...] jest nieujawniona.

Organ wyjaśnił, że w odróżnieniu od ogólnych przesłanek dopuszczalności wywłaszczenia zawartych w przepisach u.g.g. i w.n. przepis art. 75 ust. 3 przewidywał szczególną samodzielną materialnoprawną przesłankę dopuszczalności pozbawienia prawa własności. Była nią stwierdzona niemożność dalszego racjonalnego korzystania z nieruchomości na dotychczasowe cele w związku z założeniem i przeprowadzeniem przewodów i urządzeń. Ta forma wywłaszczenia miała na celu ochronę dotychczasowego właściciela i nastąpić mogła nastąpić w zasadzie wyłącznie na jego wniosek. Taka konstrukcja przepisu wskazuje, że odjęcie prawa własności w tym trybie stanowi jednocześnie sam cel wywłaszczenia, skonkretyzowany (i uzasadniony) stanem faktycznym zaistniałym na nieruchomości. W przeciwieństwie do wywłaszczenia nieruchomości w klasycznym ujęciu, tj. w sytuacji gdy pozostają one niezbędne do realizacji celu publicznego przewidzianego na danym obszarze, w przypadku nieruchomości objętych hipotezą przepisu art. 75 ust. 3 u.g.g. i w.n. w zasadzie nie można mówić o jakimkolwiek zamiarze późniejszego wykorzystania ich na konkretny cel przez beneficjenta wywłaszczenia. Tym samym niemożliwym jest poddanie takich nieruchomości ocenie przez pryzmat przepisu art. 137 ust. 1 u.g.n. i nadanie cechy "zbędności na cel określony w decyzji wywłaszczeniowej", co stanowi podstawową przesłankę zwrotu na rzecz — poprzedniego właściciela lub jego spadkobiercy. Cel wywłaszczenia zrealizowany został poprzez sam skutek prawny jaki wywołała decyzja o wywłaszczeniu nieruchomości poprzez odjęcie prawa własności.

Konstrukcję analogiczną do tej przewidzianej przez przepis art. 75 ust. 3 u.g.g. i w.n. przewidywał art. 35 ust. 3 ustawy z 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczenia nieruchomości (Dz. U. z 1974 r. Nr 120 poz. 64). Organ zacytował rozważania zawarte w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z 26 czerwca 2013 r. sygn. akt II SA/Kr 467/13, gdzie przedmiotem rozpoznania była sprawa zwrotu nieruchomości wywłaszczonej w trybie ww. przepisów. Stanowisko sądu potwierdza słuszność rozstrzygnięcia zawartego w decyzji.

Organ zaznaczył, że w przedmiotowej sprawie nie wystąpiło tzw. "dowłaszczenie" - tj. sytuacja kiedy wywłaszczany z części nieruchomości poprzedni właściciel domaga się wywłaszczenia całości z uwagi na niemożność racjonalnego wykorzystania pozostałej w części nieruchomości na dotychczasowe cele. Ustawa o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości zawierała stosowne regulacje w tym zakresie - opisane przez przepis art. 47 ust. 3.

Postępowanie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości nie stanowi formy kontynuacji postępowania wywłaszczeniowego ani postępowania nadzorczego względem zapadłego orzeczenia. Tym samym organ prowadzący niniejsze postępowanie nie jest władny rozstrzygać o zasadności lub prawidłowości decyzji wywłaszczeniowej z [...] listopada 1988 r. ani też zezwolenia na zajęcie nieruchomości z [...] stycznia 1977 r. Zatem bez znaczenia dla rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy pozostaje kwestia ustalenia, czy wcześniej wywłaszczona część nieruchomości - tj. działka nr "c" została wykorzystana na cel wywłaszczenia.

Konkludując, skoro cel wywłaszczenia omawianej nieruchomości osiągnięty został poprzez wydanie decyzji, to tym samym brak jest podstaw do przyjęcia, że nieruchomość stanowiąca działkę nr "a" obr. [...] jedn. ewid. [...] stała się zbędna na cel wywłaszczenia w myśl przepisów art. 137 ust. 1 u.g.n.

Odwołanie od decyzji złożyli J. N., U. O. i W. N., zarzucając zaskarżonej decyzji naruszenie przepisów:

- art. 21 ust. 1 i 2 Konstytucji RP z 2 kwietnia 1997 r. polegające na nieposzanowaniu konstytucyjnej zasady własności oraz zasady dopuszczalności wywłaszczenia jedynie na cele publiczne i za słusznym odszkodowaniem;

art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami polegające na nie orzeczeniu zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, mimo że nie została ona wykorzystana na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu;

art. 137 ust. 1 i 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami polegające na nieuwzględnieniu, że wywłaszczona nieruchomość stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, albowiem mimo upływu terminów ustawowych nie rozpoczęto, ani nie zrealizowano prac określonych w decyzji o wywłaszczeniu;

art. 137 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami polegające na nieuwzględnieniu, że cel wywłaszczenia został zrealizowany jedynie w odniesieniu do działki o obszarze 87 m 2 wywłaszczonej nieruchomości;

art. 50 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości polegające na nieuwzględnieniu, że cel określony w decyzji o wywłaszczeniu nie jest objęty art. 50 ustawy o gospodarce nieruchomościami;

art. 112 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami polegający na nieuwzględnieniu, że cel określony w decyzji o wywłaszczeniu nie jest objęty

przepisem art. 112 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami;

art. 53 ust. 1 i 2 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości

polegający na niewykorzystaniu umownej drogi nabycia wywłaszczonej nieruchomości;

art. 112 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami polegający na niewykorzystaniu umownej drogi nabycia nieruchomości;

art. 54 ust. 1 i 2 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości

polegające na nieuwzględnieniu tego, że zgodnie z tym przepisem wywłaszczenie

nieruchomości nie jest możliwe gdy cel publiczny został zrealizowany przed

wszczęciem postępowania wywłaszczeniowego;

art. 56 ust. 1 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości polegające na niewskazaniu szczegółowego celu wywłaszczenia nieruchomości;

art. 119 ust. 1 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości

polegające na niewskazaniu szczegółowego celu wywłaszczenia nieruchomości;

art. 75 ust. 3 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości polegające na niewskazaniu czy i jakie przewody i urządzenia mają być prowadzone przez wywłaszczoną nieruchomość i jaki był dotychczasowy sposób użytkowania nieruchomości;

art. 75 ust. 3 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości w zw. z art. 13 Konstytucji PRL z 22 lipca 1952 roku polegające na naruszeniu konstytucyjnie chronionej własności prywatnej;

art. 51 ust. 1 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości polegające na nieuwzględnieniu, że o wywłaszczeniu nieruchomości orzeka terenowy organ administracji państwowej po przeprowadzeniu rozprawy, która jak wynika z decyzji [...] listopada 1988 r. nie została przeprowadzona;

art. 107 K.p.a. polegające na niewykazaniu w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji jaka część wywłaszczonej nieruchomości została wykorzystana na cel wskazany w ustawie o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości; niewskazanie czy cele te zostały zrealizowane w terminach wskazanych w art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami;

art. 25 K.p.a. polegające na tym, że organ orzekł we własnej sprawie.

Odwołujący wnieśli o dopuszczenie dowodu z aktualnego planu zagospodarowania przestrzennego działki nr "a", obr.[...], jedn. ewid. [...] na okoliczność jej przeznaczenia oraz oględzin przedmiotowej działki na okoliczność jej zagospodarowania, jak również wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji Prezydenta Miasta K. i orzeczenie o zwrocie nieruchomości lub o uchyleniu przedmiotowej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi I instancji.

Wojewoda decyzją z [...] lutego 2018 r., znak: [...], na podstawie art. 9a ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tj.: Dz. U. z 2018 r., poz. 121) oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2017 r., poz. 1257) w związku z art. 16 ustawy z 7 kwietnia 2017 r. o zmianie ustawy Kodeks postępowania administracyjnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2017 r., poz. 935), utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu organ II instancji podał, że legalną definicję stanu zbędności nieruchomości na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu ustawodawca sformułował w art. 137 ust. 1 u.g.n. Dokonując oceny zbędności nieruchomości na cel wywłaszczenia należy również mieć na uwadze wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 13 marca 2014 r., sygn. akt P 38/11. Dalej organ odwoławczy podkreślił, że decyzja Urzędu Dzielnicowego [...] z [...] listopada 1988 r. o wywłaszczeniu działki nr "a" została wydana na podstawie art. 75 ust. 3 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości.

Organ zacytował treść uzasadnienia decyzji Urzędu Dzielnicowego [...] z [...] listopada 1988 r. w którym wskazano, że to E. N. zwróciła się o wywłaszczenie na rzecz Skarbu Państwa działki nr "a" o pow. 7736 m2 ze względu na dewastację i zniszczenie tej nieruchomości spowodowane pracami budowlanymi przy wykonywaniu kolejnych obiektów na tym terenie (kanalizacja dla zakładów [...], magistrala EC [...] z odgałęzieniem do WZU, sieć wysokiego napięcia), jak również opisano czynności podjęte w trakcie postępowania.

Mając na uwadze podstawę prawną i treść decyzji Urzędu Dzielnicowego [...] z [...] listopada 1988 r., wojewoda stwierdził, że cel wywłaszczenia tej nieruchomości był zrealizowany już w dacie jej wydania. Powyższe potwierdza znajdująca się w aktach opinia biegłego mgr. inż. K. K. z [...] września 1988 r. Przedmiotowa nieruchomość została bowiem wywłaszczona z uwagi na brak możliwości dalszego racjonalnego z niej korzystania przez właściciela na cele dotychczasowe. Działki nr "a" obr.[...], jedn. ewid. [...] nie można uznać za zbędną na cel wywłaszczenia, a w konsekwencji, że przedmiotowa nieruchomość nie może zostać zwrócona na rzecz spadkobierców poprzedniego właściciela.

Odnosząc się natomiast do podniesionego w odwołaniu zarzutu naruszenia art. 137 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami polegającego na nieuwzględnieniu, że cel wywłaszczenia został zrealizowany jedynie w odniesieniu do działki o obszarze 87 m2, organ wyjaśnił, że działka nr "c" o pow. 87 m2 , stanowiąca własność E. N., została wywłaszczona decyzją Urzędu Dzielnicowego [...] znak [...] z [...] lipca 1985 r., wydaną na podstawie art. 3b art. 8, art. 12 i art. 15 ustawy z 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczenia nieruchomości, na wniosek Dyrekcji Inwestycji Oddziału III na cel budowy magistrali EC [...], a zatem w zwykłym trybie wywłaszczenia, natomiast działka nr "a", obr. [...], jedn. ewid. [...] została wywłaszczona na podstawie art. 75 ust. 3 ustawy z 29 kwietnia

1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości z uwagi na dewastację nieruchomości i niemożność jej dalszego użytkowania przez właściciela w dotychczasowy sposób. Celem wywłaszczenia tej nieruchomości nie była zatem realizacja inwestycji stanowiącej cel wywłaszczenia, lecz wywłaszczenie tej nieruchomości było związane z jej stanem spowodowanym przez realizowane na tym terenie inwestycje. Art. 75 ust. 3 ustawy z 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości statuował bowiem specjalny tryb wywłaszczenia nieruchomości. Nie można zatem uznać za zasadne zarzutów, że organ I instancji orzekając o odmowie zwrotu przedmiotowej nieruchomości naruszył art. 136 ust. 3, art. 137 ust. 1 i 2 oraz art. 119 ust. 1 ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, gdyż nie określił szczegółowego celu wywłaszczenia nieruchomości i nie ocenił prawidłowo, że cel ten nie został zrealizowany i odmówił zwrotu przedmiotowej nieruchomości. W ocenie organu odwoławczego, prawidłowo bowiem organ I instancji stwierdził, że cel ten był zrealizowany w dacie wydania decyzji o wywłaszczeniu nieruchomości. W związku z powyższym, przeprowadzone przez organ I instancji postępowanie dowodowe było wystarczające dla rozpoznania przedmiotowej sprawy. Ponadto bezzasadny jest również podniesiony przez pełnomocnika odwołujących zarzut naruszenia art. 107 K.p.a., polegający "na niewykazaniu w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji jaka część wywłaszczonej nieruchomości została wykorzystana na cel wskazany w ustawie.

J. N., W. N. i U. O. wnieśli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skargę na decyzję Wojewody zarzucając naruszenie art. 107 § 1 pkt 4,6 i § 3 K.p.a. polegające na nieustosunkowaniu się w treści zaskarżonej decyzji do zarzutów podniesionych w odwołaniu od decyzji organu I instancji.

Skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji oraz zasądzenie kosztów postepowania. W uzasadnieniu skarżący ponownie przytoczyli zarzuty podniesione w odwołaniu.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o oddalenie skargi i podtrzymał swoje stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2002 nr 153 poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę zgodności z prawem działalności administracji publicznej, która w myśl art. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2002 nr 153 poz. 1270 ze zm., dalej w skrócie "P.p.s.a."), odbywa się na zasadach określonych w przepisach tej ustawy.

W ramach kontroli działalności administracji publicznej przewidzianej w art. 3 P.p.s.a. sąd jest uprawniony do badania, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania, nie będąc przy tym związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 P.p.s.a.), zaś jednym ograniczeniem w tym zakresie jest zakaz przewidziany w art. 134 § 2 P.p.s.a. Orzekanie w granicach sprawy (art. 135 P.p.s.a.) oznacza sprawę będącą przedmiotem kontrolowanego postępowania administracyjnego, w której został wydany zaskarżony akt lub czynność, jako pochodna określonego stosunku administracyjnoprawnego i odbywa się z uwzględnieniem ówcześnie obowiązujących przepisów prawa.

Stosownie natomiast do treści art. 145 § 1 P.p.s.a. w przypadku, gdy Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego albo inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia - uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem.

Z istoty kontroli wynika, że zasadność zaskarżonej decyzji podlega ocenie przy uwzględnieniu stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie podejmowania zaskarżonego rozstrzygnięcia.

Skarga jest niezasadna.

Przedmiotem kontroli Sądu w przedmiotowej sprawie była decyzja Wojewody z dnia [...] lutego 2018 roku, znak: [...], orzekająca o utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji Prezydenta Miasta K. z dnia [...] czerwca 2017 r. o odmowie zwrotu działki nr "a" obr. [...] jedn. ewid. [...] na rzecz Skarżących.

Na wstępie należy stwierdzić, że - w zakresie okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia - stan faktyczny przedstawia się tak, jak to wskazały organy obu instancji.

W szczególności, jak wynika z uzasadnień decyzji organów administracyjnych w tej sprawie, uprzednia właścicielka przedmiotowej nieruchomości - E. N., pismem z dnia 26 stycznia 1987 r. zwróciła się do Urzędu Dzielnicowego [...] o wywłaszczenie na rzecz Skarbu Państwa działki nr "a" ze względu na dewastację i zniszczenie nieruchomości spowodowane pracami budowlanymi przy wykonywaniu obiektów na tym terenie – kanalizacji dla Zakładów [...], magistrali EC [...] z odgałęzieniami do WZU sieci wysokiego napięcia. Fakt ten oraz pozbawienie dojazdu do nieruchomości oznaczonej jako działaka ewid. Nr "a" spowodowały niemożność korzystania z niej w dotychczasowy sposób.

Decyzją Kierownika Urzędu Dzielnicowego [...] z dnia [...] listopada 1988 r., znak [...], orzeczono o wywłaszczeniu na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości położonej w K. b. gm. kat. [...] obr. [...] działki nr "a' obj. KW nr [...], stanowiącej własność E. N.. Jako podstawę prawną ww. decyzji powołano art. 75 ust. 3 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości (Dz. U. Nr 22 poz. 99, dalej "U.g.g.w.n."). Zgodnie bowiem z ustaleniami faktycznymi organu nieruchomość ta nie nadawała się do użytkowania na cele rolnicze, co zostało potwierdzone w opinii z dnia [...] września 1988 r. sporządzonej przez mgr inż. K. K. na zlecenie Urzędu Dzielnicowego [...] Wydział Gospodarki Gruntami i Geodezji.

Zgodnie z art. 136 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. 1997 nr 115 poz. 741 ze zm., dalej "u.g.n.") poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli, stosownie do przepisu art. 137, stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. W świetle powołanego przepisu zasadniczymi dwoma przesłankami warunkującymi zwrot nieruchomości jest to, czy nieruchomość została wywłaszczona oraz czy wnioskodawcy, a w tym postępowaniu Skarżący, są uprawnieni do żądania zwrotu nieruchomości.

Jak prawidłowo ustaliły organy I i II instancji, Skarżący jako spadkobiercy pierwotnego właściciela – E. N. – na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego dla [...] w K. Wydziału I Cywilnego z dnia [...] maja 1999 roku (sygn. akt [...]) są uprawnieni do domagania się zwrotu przedmiotowej nieruchomości w tym postępowaniu. Nie ulega też wątpliwości, że nieruchomość, której dotyczy niniejsze postępowania została wywłaszczona decyzją Kierownika Urzędu Dzielnicowego [...] z dnia [...] listopada 1988 r., znak [...] na rzecz Skarbu Państwa, a podstawę prawną tej decyzji stanowił art. 75 ust. 3 ustawy z 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U Nr 22, poz. 99 ze zm., zwanej w skrócie u.g.g.w.n.). Jak zatem prawidłowo wskazał organ odwoławczy, przedmiotowa nieruchomość mieści się w pojęciu "nieruchomości wywłaszczonej" użytym w art. 136 U.g.n. i w konsekwencji podlega przepisom tej ustawy o zwrocie wywłaszczonych nieruchomości.

Odnosząc się do przesłanki zbędności wnioskowanej do zwrotu nieruchomości trzeba wskazać na art. 75 ust. 3 u.g.g.w.n. zgodnie z którym jeżeli założenie i przeprowadzenie przewodów i urządzeń uniemożliwia dalsze racjonalne korzystanie z nieruchomości przez właściciela na cele dotychczasowe, nieruchomość podlega wywłaszczeniu w trybie i na zasadach przewidzianych w ustawie. Jak prawidłowo wskazał organ I instancji powołany przepis przewidywał szczególną samodzielną materialną podstawę dopuszczalności pozbawienia prawa własności nieruchomości w postaci niemożności dalszego racjonalnego korzystania z niej przez właściciela na dotychczasowe cele w związku z założeniem i przeprowadzeniem przewodów i urządzeń. Taka konstrukcja przepisu wskazuje, że odjęcie prawa własności w tym trybie stanowi jednocześnie sam cel wywłaszczenia, skonkretyzowany i uzasadniony stanem faktycznym zaistniałym na nieruchomości. Cel wywłaszczenia zostaje więc zrealizowany poprzez sam skutek prawny jaki wywołała decyzja o wywłaszczeniu nieruchomości w postaci przeniesienia prawa własności na inny podmiot – tj. na rzecz Skarbu Państwa. Bezprzedmiotowe pozostaje zatem badanie cechy "zbędności na cel określony w decyzji wywłaszczeniowej" w rozumieniu art. 137 ust. 1 u.g.n. jako podstawowej przesłanki zawrotu nieruchomości.

Ponadto, jak słusznie podniósł organ administracyjny, wyżej przedstawiona forma wywłaszczenia miała na celu ochronę dotychczasowego właściciela i mogła w zasadzie nastąpić wyłącznie na jego wniosek. Z powyższym koresponduje stan faktyczny niniejszej sprawy, albowiem o wywłaszczeniu przedmiotowej nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa orzeczono na wniosek uprzedniego właściciela, E. N., złożony w piśmie z dnia 26 stycznia 1987 r. W uzasadnieniu tego żądania wskazano, że działka nr "a" uległa dewastacji i zniszczeniu w wyniku prac budowlanych przy wykonywaniu kolejnych obiektów na tym terenie – kanalizacji dla Zakładów [...] magistrali EC [...] z odgałęzieniami do WZU sieci wysokiego napięcia. Fakt ten oraz pozbawienie dojazdu do nieruchomości spowodowały niemożność korzystania z nieruchomości w dotychczasowy sposób. Powyższe okoliczności potwierdzały wyniki opinii sporządzonej przez mgr inż. K. K. z dnia [...] września 1988 r., w której wyjaśniono, że cała powierzchnia gruntu działki "a" była przekopana, co spowodowało wydobycie na powierzchnię warstwy nieurodzajnej (martwica). W tym stanie nieruchomość nie nadawała się do użytkowania na cele rolnicze, a ewentualna rekultywacja gleby w tym przypadku byłaby bardzo kosztowna.

Wobec powyższego, należało stwierdzić, że cel wywłaszczenia przedmiotowej nieruchomości został zrealizowany w dacie wydania decyzji wywłaszczeniowej z uwagi na brak możliwości dalszego racjonalnego korzystania z nieruchomości przez właściciela w dotychczasowy sposób. W konsekwencji powyższego, nie została spełniona przesłanka zwrotu nieruchomości w postaci jej zbędności na cel wywłaszczenia. Mając na uwadze powyższe, organ I instancji prawidłowo orzekł o odmowie zwrotu przedmiotowej nieruchomości, a organ odwoławczy utrzymał w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie.

W tych okolicznościach niezasadny okazał się zarzut naruszenie przepisów kodeksu postępowania administracyjnego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, polegającego na niewyjaśnieniu okoliczności faktycznych sprawy, a w szczególności tego, jaka część nieruchomości, będącej przedmiotem wywłaszczenia, została przeznaczona na cele związane z budową infrastruktury przesyłowej w postaci kanalizacji i sieci elektrycznej. Jak słusznie wskazał organ odwoławczy, działka nr "a", obr. [...], jedn. ewid. [...] została wywłaszczona na podstawie art. 75 ust. 3 u.g.g.w.n. z uwagi na dewastację i niemożność jej dalszego użytkowania przez właściciela w dotychczasowy sposób. Celem wywłaszczenia tej nieruchomości nie była zatem realizacja inwestycji wskazanej przez Skarżących, a wywłaszczenie tej nieruchomości wynikało z zaistniałego stanu faktycznego, związanego z realizowanymi na tym terenie inwestycjami, które polegały na założeniu i przeprowadzeniu przewodów i urządzeń Należy dodać, że w ocenie sądu w składzie rozstrzygającym w niniejszej sprawie przeprowadzone przez organy administracji postępowanie dowodowe w przedmiotowej było wystarczające dla jej prawidłowego rozpoznania. Niezasadny jest też zarzut naruszenia art. 107 § 1 pkt 4 i 6 oraz § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U 1960 nr 30 poz. 168 ze zm., dalej k.p.a), polegający na nieustosunkowaniu się przez organ odwoławczy do zarzutów podniesionych w odwołaniu od decyzji I instancji. Jak wynika bowiem z treści uzasadnienia zaskarżonej decyzji organ odwoławczy w sposób wyczerpujący wypowiedział się co do wszystkich zarzutów odwołania, które to wyjaśnienia Sąd podziela w pełnej rozciągłości. Na marginesie wskazać należy, iż podniesiony zarzut, sprowadzający się do zarzucenia uchybień w zakresie sporządzenia uzasadnienia zaskarżonej decyzji czy to poprzez całkowite czy też poprzez częściowe zaniechania odniesienia się przez organ administracyjny do podniesionych zarzutów, nie może jednak skutecznie służyć do polemiki z treścią merytorycznych rozstrzygnięć organu administracyjnego i zwalczania niekorzystnego dla Skarżących stanowiska.

Nie zasługuje na uwzględnienie zarzut naruszenia normy z art. 25 k.p.a. Zgodnie z tym zarzutem, podkreślonym na rozprawie przed tut. Sądem w dniu 6 czerwca 2018 r., organ I instancji orzekł w swojej własnej sprawie. W konsekwencji decyzja pierwszoinstancyjna została wydana przez organ niewłaściwy, gdyż właścicielem nieruchomości jest Gmina Miasta K. pomimo, iż w księdze wieczystej wpisano jako właściciela Skarb Państwa. Dodatkowo, pełnomocnik Skarżących wskazał nieprawidłowości w zakresie postępowania wieczystoksięgowego, w którym nie brali udziału następcy prawni E. N.. Zarzut ten jednak nie mógł odnieść skutku, ponieważ jak prawidłowo ustalił organ odwoławczy, z treści księgi wieczystej dla przedmiotowej nieruchomości o nr [...] wynika, iż aktualnym właścicielem działki nr "a", obr. [...] jedn. ewid. [...], na podstawie decyzji wywłaszczeniowej z dnia [...] listopada 1988 r., jest Skarb Państwa. Tut. Sąd Administracyjny związany jest treścią księgi wieczystej, zgodnie bowiem z art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (Dz.U. 1982 nr 19 poz. 147 ze zm.) domniemywa się, że prawo jawne z księgi wieczystej jest wpisane zgodnie z rzeczywistym stanem prawnym. Oczywistym jest natomiast, że obalenie tego domniemania nie dokonuje się w ramach postępowania administracyjnego (por. Wyrok NSA z 9.07.2015 r., sygn. akt I OSK 2251/13). Należy dodać, że sądy administracyjne nie są władne w toku postępowania sądowoadministracyjnego dokonywać weryfikacji prawidłowości prowadzonego postępowania cywilnego w przedmiocie wpisu w księdze wieczystej czy też podważać wydanych w jego toku rozstrzygnięć. Natomiast obowiązek wyłączenia się organu - prezydenta miasta na prawach powiatu sprawującego funkcję starosty - występuje, zgodnie z art. 142 ust. 2 u.g.n., tylko w sprawach o zwrot wywłaszczonych nieruchomości, w których stroną postępowania jest gmina lub powiat. Sytuacja ta nie ma jednak miejsca w niniejszej sprawie.

Konkludując powyższe rozważania, należy stwierdzić, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa, a skarga nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ żaden z jej zarzutów nie okazał się uzasadniony. Sąd, dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji, nie dostrzegł uchybień uzasadniających wyeliminowanie jej z obrotu prawnego. W zaskarżonej decyzji organ prawidłowo ustalił stan faktyczny i prawny sprawy oraz dokonał właściwej wykładni przepisów prawa.

Ze względu na powyższe, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi należało orzec jak w sentencji wyroku.