Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 636/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2022-10-20 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1 pkt 1-4, art. 17 ust. 1b
journal: Dz.U. 2022 poz 615
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Józef Maleszewski Sędzia WSA Tomasz Grossmann (spr.) Sędzia WSA Maciej Busz po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 20 października 2022 r. sprawy ze skargi B. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 12 lipca 2022 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę w całości.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z 12 lipca 2022 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej jako "SKO" lub "organ II instancji"), po rozpatrzeniu odwołania B. W., utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy P. z [...] czerwca 2022 r. nr [...] odmawiającą prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Zaskarżona decyzja SKO zapadła, jak wynika z jej uzasadnienia, w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

Przywołaną wyżej decyzją z [...] czerwca 2022 r. Wójt Gminy P. (dalej jako "Wójt" lub "organ I instancji") odmówił B. W. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad matką H. W.. Uzasadniając swe rozstrzygnięcie, organ I instancji wskazał, że przyczyną odmowy jest fakt, iż z treści orzeczenia o niepełnosprawności matki wnioskodawcy nie wynika, że jej niepełnosprawność powstała przed 25. rokiem życia, a więc nie została spełniona przesłanka określona w art. 17 ust 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych (dalej w skrócie "u.ś.r."). Ponadto w przedmiotowej sprawie brak jest bezpośredniego związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem lub rezygnacją z zatrudnienia, a koniecznością sprawowania opieki nad matką, gdyż sam wnioskodawca podczas wywiadu stwierdził, że zatrudnienia nie podejmuje ze względu na swoją chorobę.

Odwołanie od tej decyzji złożył B. W. (dalej też jako "Skarżący"), reprezentowany przez ad Ż., podnosząc, że decyzja jest dla niego krzywdząca, gdyż sprawuje opiekę nad matką, a wbrew twierdzeniom organu nie musi być ona sprawowana przez całą dobę.

Utrzymując w mocy decyzję Wójta z [...] czerwca 2022 r. – przywołaną na wstępie decyzją z 12 lipca 2022 r. – SKO w uzasadnieniu wyjaśniło, że świadczenie pielęgnacyjne ma zastąpić dochód wynikający ze świadczenia pracy, której nie może podjąć osoba zajmująca się osobą niepełnosprawną. Z art. 17 ust. 1 pkt 1 u.ś.r. wynika, że realizacja celu, jakim jest sprawowanie opieki nad osobą niepełnosprawną w stwierdzonym stopniu znacznym, jest możliwa tylko w przypadku niepodjęcia lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez opiekuna, w sposób całkowity, z uwagi na konieczność sprawowania opieki, która z założenia ma charakter stały lub długotrwały. W konsekwencji przepis ten należy stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres czynności związanych ze sprawowaną opieką, z uwagi m.in. na stan zdrowia osoby niepełnosprawnej, wyklucza jakiekolwiek zatrudnienie. Nie może to być opieka świadczona niecodziennie lub tylko przez część doby, zatem sporadycznie.

Tymczasem – jak dalej wywiódł organ II instancji – ustalono, że Skarżący sprawuje opiekę nad matką wspólnie z pozostałym rodzeństwem, tj. J. K. i E. W., a czynności, które Skarżący wykonuje przy matce, to przygotowanie posiłków i podawanie leków. Jednakże z ustaleń organu wynika, że opiekę w największym wymiarze sprawuje siostra Skarżącego, która pomaga matce w higienie osobistej, dowozi do lekarza. Opieka nad matką świadczona przez Skarżącego nie ma więc charakteru opieki stałej i długoterminowej, lecz jest sprawowana w sposób niepełny. Tym samym niespełniony jest jeden z warunków przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, tj. konieczności stałej lub długotrwałej opieki w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji mamy. Rezygnacja z zatrudnienia winna być oczywista i jednoznacznie powiązana ze sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, co – zdaniem SKO – nie ma miejsca w niniejszej sprawie.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu na opisaną decyzję SKO, B. W., reprezentowany przez dotychczasowego pełnomocnika – zarzuciwszy błędną wykładnię art. 17 ust. 1 u.ś.r. przez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez "skarżącą" w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowani[a] opieki nad osobą "legitymizującą się" orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji – wniósł o uchylenie decyzji organów obu instancji i orzeczeni[e] co do istoty sprawy przez przyznanie Skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ewentualnie przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania, a także o zasądzenie na rzecz Skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych oraz o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.

W uzasadnieniu skargi jej autor przytoczył treść art. 17 ust. 1 u.ś.r. oraz wybrane tezy orzeczeń sądów administracyjnych odnoszące się do długotrwałej i stałej opieki, uznające w szczególności, że warunku "stałej" opieki nie można rozumieć jako wykonywania opieki nieustannie i przez 24 godziny na dobę, lecz ma to być opieka "stała" w sensie trwałości, zaś "długotrwała" w sensie rozciągłości w czasie, jako opieka nad niepełnosprawną osobą, której zakres wyznaczony jest niepełnosprawnością osoby wymagającej opieki, a więc koniecznością wykonywania czynności warunkujących egzystowanie tej osoby w warunkach godności człowieka. W ocenie autora skargi nie sposób przyjąć, że skoro pomoc (opieka) świadczona przez "skarżącą" matce nie jest wykonywana przez całą dobę (a jedynie we wskazanych godzinach), to tym samym nie można mówić o opiece "stałej i długoterminowej" w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r. Abstrahując od kwestii, że w sprawowaniu opieki, o której mowa w ww. przepisie, chodzi przede wszystkim o pomoc w zapewnieniu zaspokojenia normalnych, podstawowych i codziennych potrzeb egzystencjalnych osobie niepełnosprawnej, których ta z uwagi na stopień niepełnosprawności (schorowania) nie jest w stanie sobie sama zapewnić.

W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o jej oddalenie, podtrzymując w całości swoje stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Na wstępie należy zaznaczyć, że niniejsza sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329, dalej w skrócie "p.p.s.a.").

Przystępując do rozpoznania sprawy w tym trybie, Sąd miał na uwadze, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137, z późn. zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sądy administracyjne, kierując się wspomnianym kryterium legalności, dokonują oceny zgodności treści zaskarżonego aktu oraz procesu jego wydania z normami prawnymi – ustrojowymi, proceduralnymi i materialnymi – przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu prawnego i zasadniczo na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. W świetle art. 3 § 2 p.p.s.a. kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne (pkt 1). Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Oznacza to, że bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze – w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu.

Przedmiotem tak sprawowanej kontroli sądowej jest w niniejszej sprawie decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z 12 lipca 2022 r. ([...]) utrzymująca w mocy decyzję Wójta Gminy P. z [...] czerwca 2022 r. ([...]) odmawiającą B. W. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad matką, H. W..

W ocenie organów obu instancji uzasadnioną podstawę odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia stanowiła przesłanka unormowana w art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 615, z późn. zm.; w skrócie "u.ś.r.").

W myśl tego przepisu świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom (niż wymienione w art. 17 ust. 1 pkt 1-3 u.ś.r.), na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności – jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

W kontrolowanej sprawie, co bezsporne, matka Skarżącego jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, wymagającą stałej lub długotrwałej opieki. Jednakże w ocenie organów brak jest wystąpienia bezpośredniego związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia bądź rezygnacją z zatrudnienia przez Skarżącego, a koniecznością sprawowania przezeń opieki nad niepełnosprawną matką.

Przed rozpatrzeniem powyższej kwestii należy jeszcze zauważyć, że organ II instancji w żaden sposób nie odniósł się do drugiej, wskazanej wyłącznie przez Wójta podstawy odmowy przyznania Skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, w postaci niespełnienia przesłanki z art. 17 ust. 1b u.ś.r.

Zgodnie z tym przepisem świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:

1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub

2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.

Tymczasem w przypadku H. W., jak zaznaczył organ I instancji, nie da się ustalić daty powstania niepełnosprawności – tj. z treści orzeczenia nie wynika jednoznacznie, iż niepełnosprawność powstała nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia – która to sytuacja, zdaniem organu, jest przesłanką negatywną przy ustalaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

W związku z tym należy wyjaśnić, że Sąd w niniejszym składzie stoi na stanowisku, iż obecnie nie można upatrywać w treści art. 17 ust. 1b u.ś.r. bezwzględnej przeszkody do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego Skarżącemu, jako zstępnemu (tu: synowi) dorosłej osoby niepełnosprawnej wymagającej opieki. W tym zakresie trzeba wskazać na przywołany w decyzji organu I instancji wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. o sygn. K 38/13 (OTK-A 2014, nr 9, poz. 104), w którym Trybunał Konstytucyjny orzekł, że przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności. W świetle tego orzeczenia organy administracji publicznej nie powinny brać pod uwagę tego, że niepełnosprawność osoby wymagającej opieki została stwierdzona dopiero w dorosłym życiu (po upływie okresów wskazanych w art. 17 ust. 1b u.ś.r.) lub że daty jej powstania nie można ustalić. Sąd w niniejszym składzie akceptuje, obecnie praktycznie jednolitą linię orzeczniczą sądów administracyjnych, pojmujących konsekwencje prawne zakresowej niekonstytucyjności art. 17 ust. 1b u.ś.r. jako niemożność upatrywania w treści tego przepisu przeszkody dla przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego opiekunowi dorosłej osoby niepełnosprawnej, której niepełnosprawność stwierdzona została po ukończeniu 18. czy 25. roku życia (odpowiednio: nie zostało stwierdzone, że powstała w tych okresach). Zróżnicowanie wiekowe wprowadzone w art. 17 ust. 1b u.ś.r. godziło w normatywnie określoną zasadę równości obywateli wobec prawa (art. 32 ust. 1 Konstytucji RP). Honorowanie przepisu w dotychczasowym brzmieniu byłoby nie do pogodzenia z modelem i funkcją ochrony praw jednostki, realizowaną przez sądy administracyjne, którym przyznaje się kompetencje do bezpośredniego stosowania Konstytucji RP w przypadku usunięcia z porządku prawnego fragmentu przepisu. Zasygnalizowanie w uzasadnieniu wyroku TK potrzeby działań legislacyjnych ma charakter postulatywny, a nie normatywny (wiąże sentencja wyroku). Jeśli sądy administracyjne, kierując się sugestią Trybunału Konstytucyjnego zawartą w pkt 8 uzasadnienia ww. wyroku, stosowałyby przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. w dotychczasowym brzmieniu, a ustawodawca nadal nie wykonywałby zaleceń trybunalskich – co notabene ma miejsce po dziś dzień – jednostki, których prawa zostały naruszone treścią przepisu, zostałyby pozbawione efektywnej ochrony (por. wyrok WSA z 05.02.2020 r., II SA/Gl 1373/19; dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych ze strony internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl, w skrócie "CBOSA").

Odnosząc się w tym miejscu do stanowiska Wójta – który pomimo zapadnięcia przywołanego wyroku TK o sygn. K 38/13 uznał konieczność dalszego stosowania art. 17 ust. 1b u.ś.r. z powołaniem się na fakt, że "[p]omimo upływu lat orzeczenie to nie zostało zrealizowane przez ustawodawcę i przepis wciąż istnieje w postaci sprzecznej z ustawą zasadniczą" – należy stwierdzić, że takie rozumienie skutków ww. wyroku TK, abstrahujące od odmiennej i obecnie praktycznie jednolitej linii orzeczniczej sądów administracyjnych, jawi się w kontekście zasady legalizmu (art. 7 Konstytucji RP; art. 6 k.p.a.) jako nadmierne i nieuprawnione uproszczenie. Jak bowiem trafnie objaśniono to w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 15 grudnia 2008 r. o sygn. P 57/07 (OTK-A 2008, nr 10, poz. 178): "Jednym z rudymentów zasady zaufania obywatela do państwa i stanowionego przez nie prawa jest to, że obywatel może zakładać, że treści obowiązującego prawa są dokładnie takie, jak to zostało ustalone w orzecznictwie przez sądy" (tak też uchw. NSA z 15.06.2011 r., I OPS 1/11, ONSAiWSA 2011, nr 5, poz. 95).

Z tych względów stanowisko organu I instancji upatrujące podstawy do odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia w treści art. 17 ust. 1b u.ś.r. nie zasługiwało na uwzględnienie.

W ocenie Sądu naruszenie to nie miało jednak istotnego wpływu na wynik kontrolowanej sprawy, gdyż wystąpiła w niej inna podstawa do odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia, polegająca na zasadnie stwierdzonym przez organy obu instancji braku wymaganego w świetle art. 17 ust. 1 u.ś.r. związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy rezygnacją lub niepodejmowaniem przez Skarżącego zatrudnienia lub innej pracy zawodowej, a opieką sprawowaną przezeń nad matką. Innymi słowy, w świetle niewadliwych ustaleń poczynionych w tej sprawie przez organy, jest jasne, że to nie konieczność opieki nad matką była rzeczywistym powodem niepodejmowania przez Skarżącego zatrudnienia.

Po pierwsze, sam Skarżący w toku rodzinnego wywiadu środowiskowego z 13 czerwca 2022 r. przyznał, że nie podejmuje zatrudnienia ze względu na swoją chorobę (nerwicę lękową), gdyż ma trudności w zachowaniu relacji społecznych. Ponadto wyjaśnił, że oczekuje na wezwanie w sprawie o prawo do renty, ponieważ pierwotnie otrzymał odmowę i złożył odwołanie.

Po drugie, jest poza sporem, że opiekę nad niepełnosprawną matką sprawują wszystkie jej dzieci, tj. nie tylko Skarżący, ale także jego brat E. W. i siostra J. K.. Według niepodważonej przez strony i niebudzącej zastrzeżeń Sądu opinii pracownika socjalnego, który przeprowadzał ww. wywiad środowiskowy, każde z rodzeństwa przyczynia się do sprawowania opieki nad matką, H. W., jednak największą pomoc (opiekę w największym wymiarze) świadczy córka J. K..

W tym kontekście Sąd w niniejszym składzie podkreśla, że podziela stanowisko wyrażone przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w wyroku z 04 maja 2022 r. o sygn. akt II SA/Po 712/21 (CBOSA), zgodnie z którym system świadczeń rodzinnych został tak skonstruowany, aby rekompensować utratę dochodów z powodu konieczności pielęgnacji członka rodziny, wymuszającej rezygnację lub niepodejmowanie zatrudnienia. Wnioskujący musi zatem sprawować stałą opiekę nad osobą niepełnosprawną i być jej niezbędny w tak znacznym wymiarze, że w związku z tym rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a między obiema tymi okolicznościami zachodzi bezpośredni związek przyczynowy.

Sąd zasadniczo podziela także poglądy sądów administracyjnych przytoczone w skardze, że opieka "stała" i "długoterminowa" nie musi oznaczać opieki wykonywanej nieustannie przez 24 godziny na dobę; jej istotą jest zapewnienie egzystencji osobie, której bez pomocy innych osób nie jest sobie w stanie zapewnić.

Sąd wskazuje przy tym, że w judykaturze można spotkać również pogląd, zgodnie z którym "[t]akie czynności, jak przygotowywanie posiłków, dawkowanie leków, pomoc przy kąpieli, czy także umawianie i towarzyszenie podczas wizyt lekarskich, załatwianiu spraw urzędowych, etc. nie mogą być uznane za czynności wymagającej pełnej dyspozycyjności opiekuna. Nie absorbują one na tyle, by należało zapewnić podopiecznej ciągłej (całodziennej) obecności czy też nieustającego nadzoru ze strony opiekuna. Czynności te mogą być wykonane z pewnym wyprzedzeniem czasowym lub też stanowią zasadniczo czynności związane z codziennym prowadzeniem każdego gospodarstwa domowego i nie mogą usprawiedliwiać w powstrzymywaniu się (niepodejmowaniu czy rezygnacji) wykonywania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej i wiązania braku aktywności zawodowej z koniecznością sprawowania opieki. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy natomiast stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki nad osobą niepełnosprawną stoi na przeszkodzie podjęciu pracy zarobkowej i to w jakimkolwiek wymiarze" (zob. wyrok WSA z 31.05.2022 r., IV SA/Wr 752/21, CBOSA).

Przenosząc powyższe uwagi na grunt kontrolowanej sprawy, należy zauważyć, że w sprawie tej Skarżący, reprezentowany przez zawodowego pełnomocnika, w żaden sposób nie kwestionował ustaleń organu co do zakresu opieki nad matką sprawowanej przez Skarżącego i nawet nie próbował wykazywać bezpośredniego związku między koniecznością sprawowania przez Skarżącego opieki nad matką, a rezygnacją przezeń z zatrudnienia lub niepodejmowaniem pracy zarobkowej. Skoncentrował się natomiast na wykazaniu zasadności poglądu, że "nie sposób przyjąć, że skoro pomoc (opieka) świadczona przez skarżącą matce nie jest wykonywana przez całą dobę (a jedynie we wskazanych godzinach), to tym samym nie można mówić o opiece "stałej i długoterminowej" w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r." Wypada zauważyć, że pogląd ten nie przystaje do realiów kontrolowanej sprawy, gdyż nie poczyniono w niej ustaleń, że Skarżący sprawuje opiekę w określonych godzinach.

Jak natomiast wynika z ustaleń wywiadu środowiskowego, opiekę nad matką sprawują jej dzieci: Skarżący, który przygotowuje posiłki i podaje leki, brat Skarżącego, który przygotowuje posiłki, oraz siostra Skarżącego, która pomaga w higienie osobistej, w dojazdach do lekarza, a nadto – jak wynika z rubryki D wywiadu – także przygotowuje posiłki, mimo sprawowania opieki nad własnym niepełnosprawnym dzieckiem.

Sąd w niniejszym składzie podziela stanowisko, że w sytuacji, gdy opieki podejmuje się jeden z członków rodziny, który należy do kręgu podmiotów uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego, brak jest podstaw do odmowy przyznania świadczenia z uwagi na istnienie innych osób należących do tego samego kręgu osób uprawnionych, które mogłyby świadczyć pomoc osobie niepełnosprawnej. Ustawodawca nie przewidział bowiem takiej negatywnej przesłanki przyznania świadczenia (zob. wyrok WSA z 07.09.2022 r., II SA/Rz 978/22, CBOSA).

Zarazem jednak Sąd zauważa, że podstawą odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego Skarżącemu w niniejszej sprawie nie była okoliczność istnienia innych osób, które nie tylko mogłyby, ale w tej sprawie wręcz sprawują opiekę nad matką. Taką podstawę stanowił natomiast brak związku przyczynowo-skutkowego między niepodejmowaniem przez Skarżącego zatrudnienia, a koniecznością sprawowania przezeń opieki nad matką.

Z art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za samą opiekę nad osobą niepełnosprawną, gdyż wynika ona z prawnego i moralnego obowiązku względem członka rodziny, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Świadczenie to nie może być zatem traktowane jako zastępcze źródło dochodu. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (por. wyrok NSA z 05.06.2012 r., I OSK 2454/11). Chodzi tu zatem o sprawowanie opieki stałej i ciągłej, wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Świadczenie pielęgnacyjne ma być bowiem rekompensatą za rezygnację z pracy, z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która jej wymaga (zob. wyrok NSA z 02.02.2017 r., I OSK 2729/16, CBOSA). Dlatego jedną z przesłanek uprawniających do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest stała i osobiście świadczona opieka nad osobą niepełnosprawną, przy czym taka opieka w sposób oczywisty winna stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Oznacza to, że bezsprzecznie musi zachodzić bezpośredni i ścisły związek między rezygnacją z zatrudnienia lub niepodejmowaniem go, a sprawowaną opieką.

W ocenie Sądu rozpoznającego niniejszą sprawę organy zasadnie uznały, że taki związek w tej sprawie nie zachodzi. Nie sposób bowiem uznać, że przygotowywanie niektórych posiłków i podawanie leków, przy odpowiedniej organizacji i "logistyce", stoją na przeszkodzie podjęciu zatrudnienia. Są to normalne czynności dnia codziennego, wykonywane niejednokrotnie nie tylko w stosunku do niepełnosprawnych członków rodziny, lecz także w pełni zdrowych domowników. Co do zasady – w zależności od częstotliwości i wieku podopiecznego – takimi czynnościami, choć bardziej angażującymi, są także wykonywane przez siostrę Skarżącego: pomoc w higienie czy dowożenie do lekarza. Jeszcze raz jednak podkreślić trzeba, że to nie tyle rodzaj czy jakość wykonywanych czynności opiekuńczych same w sobie przesądzają o niemożliwości podjęcia pracy zarobkowej bądź konieczności rezygnacji z zatrudnienia, lecz w przeważającej mierze ich zakres i skala. O takim zakresie (skali) czynności opiekuńczych, które uniemożliwiałaby Skarżącemu podjęcie zatrudnienia, nie sposób mówić w niniejszej sprawie, co w istotnej mierze wynika także z faktu dzielenia przez Skarżącego tych czynności z pozostałym rodzeństwem.

Poza tym, przypomnijmy, sam Skarżący przyznał, że nie podejmuje zatrudnienia z powodu choroby, która go dotknęła.

W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., skargę w całości oddalił.