Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt I SA/Gl 324/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2013-11-19 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Zasądzono zwrot kosztów postępowania
Uchylono zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy: article: art. 27c
journal: Dz.U. 2012 poz 1015
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jednolity
article: art. 29
journal: Dz.U. 2012 poz 749
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Teresa Randak, Sędziowie WSA Bożena Miliczek-Ciszewska, Bożena Suleja (spr.), Protokolant Paulina Nowak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 listopada 2013 r. sprawy ze skargi B. N. na postanowienie Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych 1) uchyla zaskarżone postanowienie, 2) zasądza od Dyrektora Izby Celnej w K. na rzecz strony skarżącej kwotę 357 (trzysta pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Postanowieniem z dnia [...] Nr [...] Dyrektor Izby Celnej w K., działając na podstawie art. 127 § 3, art. 138 § 1 pkt 1, art. 144 ustawy z 14.06.1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz.U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071, ze zm.- dalej K.p.a.) w związku z art. 34 § 1 i § 2, art. 166b ustawy z dnia 17.06.1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tj. Dz.U. z 2012 r., poz. 1015 - dalej u.p.e.a.) - po rozpatrzeniu zażalenia na postanowienie Dyrektora Izby Celnej w K. nr [...] z dnia [...] w sprawie stanowiska wierzyciela w przedmiocie zgłoszonych zarzutów na prowadzone przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w D. postępowanie zabezpieczające na podstawie wystawionego zarządzenia zabezpieczenia nr [...] z dnia [...] - zaskarżone postanowienie utrzymał w mocy.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wskazał, iż Naczelnik Urzędu Celnego w K. decyzją z dnia [...] określił, w oparciu o przepis art. 33 § 2 pkt 2, § 3, § 4 pkt 2 ustawy Ordynacja podatkowa (tj. Dz. U. z 2005 r., Nr 8, poz. 60 ze zm. dalej O.p.), przybliżoną kwotę zobowiązania podatkowego w podatku akcyzowym za miesiąc styczeń 2011 r. wobec A.N. (dalej także "zobowiązany").

Dyrektor Izby Celnej w K. wydał w/w zarządzenie zabezpieczenia wystawione wobec obojga małżonków, które następnie przesłał do Naczelnika Urzędu Skarbowego w D. celem realizacji. Z kolei w dniu 17.10.2012 r. do Izby Celnej w K. wpłynęło przekazane przez organ egzekucyjny pismo zatytułowane "zarzuty w sprawie prowadzenia postępowania zabezpieczającego" z dnia 21.09.2012r., w którym żona zobowiązanego - B.N.(dalej także "strona") podniosła zarzuty naruszenia:

1) art.156 §1 pkt 9 u.p.e.a. poprzez nie wskazanie dokładnie sposobu i zakresu zabezpieczenia,

2) błąd co do osoby zobowiązanego, gdyż B.N. i A.N. mają orzeczoną rozdzielność majątkową na mocy prawomocnego wyroku Sądu Rejonowego w D. z dnia [...], o sygn. akt [...],

3) art. 33 pkt 10 w zw. z art. 27 § 3 w zw. z art. 166b u.p.e.a. poprzez nie doręczenie wraz z zarządzeniem o zabezpieczeniu dowodu doręczenia upomnienia lub jeśli nie ma takiego obowiązku, wskazanie podstawy prawnej braku takiego obowiązku.

Ponadto pełnomocnik strony wniosła o:

1. zwolnienie z zajęcia zabezpieczającego świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego oraz ubezpieczenia społecznego względem B.N.

2. wstrzymanie wykonania zajęcia zabezpieczającego świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego oraz ubezpieczenia społecznego względem B.N. (art. 35 u.p.e.a.).

W dalszej kolejności organ podniósł, iż w trakcie postępowania zabezpieczającego zobowiązany kwestionując prowadzenie tego postępowania, może wnieść zarzuty tylko z przyczyn enumeratywnie wyszczególnionych w przepisie art. 33 w związku z art. 166b u.p.e.a. Zgodnie z powyższym przepisem, podstawą do złożenia zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania zabezpieczającego (na zasadzie odpowiedniego stosowania) może być:

1) wykonanie lub umorzenie w całości albo w części obowiązku, przedawnienie, wygaśnięcie albo nieistnienie obowiązku,

2) określenie zabezpieczanego obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z orzeczenia,

3) błąd co do osoby zobowiązanego,

4) niedopuszczalność zabezpieczenia w trybie administracyjnym,

5) zastosowanie zbyt uciążliwego środka zabezpieczającego,

6) dokonanie zabezpieczenia przez niewłaściwy organ egzekucyjny

7) treść zarządzenia zabezpieczenia niespełniająca wymogów określonych w art. 156 ustawy.

Zgodnie z brzmieniem przepisu art. 34 u.p.e.a., zarzuty zgłoszone na podstawie art. 33 w związku z art. 166 ustawy organ egzekucyjny rozpatruje po uzyskaniu stanowiska wierzyciela w zakresie zgłoszonych zarzutów. W przedmiotowej sprawie wierzyciel tj. Dyrektor Izby Celnej w K. po rozpatrzeniu wniesionego przez stronę zarzutu, postanowieniem z dnia [...] oddalił zarzuty wniesione na prowadzone postępowanie zabezpieczające w oparciu o w/w zarządzenie zabezpieczenia.

Na postanowienie w sprawie stanowiska wierzyciela strona wniosła zażalenie, w którym zwróciła się o zmianę zaskarżonego postanowienia i wydanie postanowienia w sprawie stanowiska wierzyciela uznającego zarzuty za zasadne.

Organ po rozpatrzeniu materiału zgromadzonego w sprawie oraz przeanalizowaniu argumentów podniesionych przez stronę stwierdził, iż zasady prowadzenia postępowania zabezpieczającego reguluje dział IV ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, przy czym nie reguluje tego postępowania w sposób kompleksowy. W postępowaniu tym stosuje się w sposób odpowiednio przepisy działu I i IVa, do których odsyłają przepisy działu IV.

W sytuacji prowadzenia postępowania zabezpieczającego z majątku odrębnego osoby zobowiązanego i majątku wspólnego zobowiązanego oraz jego małżonka formalnie odpowiadającego majątkiem wspólnym zgodnie z art. 27c u.p.e.a., zarządzenie zabezpieczenia wystawia się na oboje małżonków.

Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji jako środki zaskarżenia wobec działań podejmowanych przez organy egzekucyjne oprócz zażalenia przewiduje zarzuty (art. 33), żądanie wyłączenia spod egzekucji (art. 38) oraz skargę na czynności egzekucyjne organu egzekucyjnego lub egzekutora i skargę na przewlekłość postępowania egzekucyjnego. Przy czym wszystkie te środki, za wyjątkiem żądania wyłączenia spod egzekucji przysługują wyłącznie zobowiązanemu. Wyłączenia spod egzekucji w trybie art. 38 u.p.e.a. domagać się może osoba trzecia, która rości sobie prawa do rzeczy lub prawa majątkowego, z którego prowadzi się egzekucję administracyjną. Oznacza to, że przedmiotowy przypadek obejmuje stany faktyczne, kiedy z jakiegoś powodu organ egzekucyjny skierował egzekucję do majątku osoby trzeciej, chociaż nie było podstaw prawnych ku temu – w niniejszej sprawie z uwagi na majątek odrębny B.N. Nie dotyczy ona natomiast przypadków skierowania postępowania egzekucyjnego lub zabezpieczającego do majątku, który w świetle przepisów w konkretnym stanie może być objęty w/w czynnościami. Rozdzielność majątkowa to ustrój majątkowy małżeński, który charakteryzuje się tym, że nie występuje w nim majątek wspólny małżonków, lecz jedynie dwa majątki osobiste, z których każdy należy do jednego z małżonków. Są one odrębne od siebie w sensie prawnym. Każde z małżonków zarządza samodzielnie swoim majątkiem. Ustrój ten nie wyłącza jednak wspólnego nabywania przez małżonków różnego rodzaju praw (np. własności mieszkania, samochodu itp.). Przedmioty te należą wówczas do małżonków na zasadach współwłasności. Każde z małżonków ma prawo do określonego udziału w nabytej rzeczy. Wyraża się on w ułamku, a małżonek może bez zgody drugiego swobodnie dysponować przysługującym mu udziałem w rzeczy wspólnej.

Dalej organ wskazał, iż sporne zarządzenie zabezpieczenia zostało wystawione na obojga małżonków zgodnie z wzorem zarządzenia zabezpieczenia, który ustalił Minister Finansów w rozporządzeniu z dnia 22 listopada 2001 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. Nr 137, poz. 1541, ze zm.) oraz zostało doręczone zobowiązanemu A.N. w dniu 19.09.2012 r. W chwili wystawienia zarządzenia zabezpieczenia wierzyciel opierał się na informacjach pozyskanych z Wojewódzkiego Zbioru Meldunkowego [...] Urzędu Wojewódzkiego, z którego wynika, iż B.N. jest zamężna z A.N. (numer aktu małżeństwa [...]). Ustanowienie z dniem [...] rozdzielności majątkowej pomiędzy małżonkami N. nie wpływa na prawidłowość wystawienia zarządzeń zabezpieczenia. Istotnym jest fakt pozostawania w związku małżeńskim w dniu wystawienia zarządzeń zabezpieczenia.

W związku z powyższym wierzyciel wydając postanowienie w I instancji wyjaśnił, iż współmałżonek zobowiązanego nie pozostaje bez ochrony prawnej, o czym stanowi art. 38 u.p.e.a.:

§ 1. Kto, nie będąc zobowiązanym, rości sobie prawa do rzeczy lub prawa majątkowego, z którego prowadzi się egzekucję administracyjną, może wystąpić do organu egzekucyjnego - w terminie czternastu dni od dnia uzyskania wiadomości o czynności egzekucyjnej skierowanej do tej rzeczy lub tego prawa - z żądaniem ich wyłączenia spod egzekucji, przedstawiając lub powołując dowody na poparcie swego żądania.

§ 2. Organ egzekucyjny rozpozna żądanie i wyda postanowienie w sprawie wyłączenia w terminie czternastu dni od dnia złożenia żądania. Termin ten może być przedłużony o dalsze czternaście dni, gdy zbadanie dowodów w tym terminie nie było możliwe.

§ 3. Do czasu wydania postanowienia w sprawie wyłączenia organ egzekucyjny zaniecha dalszych czynności egzekucyjnych w stosunku do rzeczy lub prawa majątkowego, których wyłączenia żądano; jednakże dokonane czynności egzekucyjne pozostają w mocy.

§ 4. Przepisy § 1-3 stosuje się odpowiednio w przypadku zgłoszenia roszczeń do rzeczy lub praw majątkowych zajętych w celu zabezpieczenia.

W skardze na tak wydane postanowienie skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skarżąca zarzuciła:

1) naruszenie prawa materialnego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 27c u.p.e.a. w związku z art. 29 § 1 O.p. poprzez błędne wystawienie zarządzenia zabezpieczenia na oboje małżonków,

2) obrazę przepisów postępowania, która miała istotny wpływ na wydanie zaskarżonego postanowienia tj. art. 33 pkt 4 u.p.e.a. poprzez błąd co do osoby zobowiązanego,

3) obrazę przepisów postępowania, która miała istotny wpływ na wydanie zaskarżonego postanowienia tj. art. 33 pkt 6 u.p.e.a. poprzez niedopuszczalność prowadzenia postępowania egzekucyjnego z majątku wspólnego, gdy takiego majątku nie ma,

4) obrazę przepisów postępowania, która miała istotny wpływ na wydanie zaskarżonego postanowienia tj. art. 27 pkt 2 u.p.e.a. poprzez błędne wskazanie osoby zobowiązanego,

5) obrazę przepisów postępowania, która miała istotny wpływ na wydanie zaskarżonego postanowienia tj. art. 34 § 4 u.p.e.a. poprzez orzeczenie w postanowieniu w sprawie stanowiska wierzyciela o oddaleniu zarzutów, podczas gdy uprawniony do orzekania w tym przedmiocie jest organ egzekucyjny - Naczelnik Urzędu Skarbowego w D.

6) obrazę przepisów postępowania, która miała istotny wpływ na wydanie zaskarżonego postanowienia tj. art. 124 § 1 K.p.a. poprzez wskazanie niewłaściwej podstawy prawnej zaskarżonego postanowienia

7) obrazę art. 52 § 2 K.r. i o. poprzez pominięcie prawomocnego orzeczenia sądu o ustanowieniu rozdzielności majątkowej pomiędzy B.N. i A.N

Mając to na względzie wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia i na podstawie art. 59 § 1 pkt 4 u.p.e.a. o umorzenie postępowania zabezpieczającego względem skarżącej oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

Ponadto strona wniosła, na podstawie art. 243 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, o przyznanie jej prawa pomocy poprzez zwolnienie od ponoszenia kosztów sądowych

W uzasadnieniu skargi skarżąca podniosła, iż zarządzenie zabezpieczenia zostało wydane w oparciu o błędne zastosowanie przepisów zarówno prawa materialnego jak i przepisów postępowania. Mianowicie wierzyciel, wystawiając owe zarządzenie wskazał jako zobowiązanych małżeństwo w pozycji 22 formularza zarządzenia. W opisie na dole tego formularza znajduje się wyraźne pouczenie, iż w poz. 22 zakreśla się kwadrat 1 (tj. małżeństwo), jeżeli wystawia się zarządzenie zabezpieczenia na wspólne zobowiązanie małżonków. Wobec tego w zarządzeniu zabezpieczenia wierzyciel określił skarżącą jako zobowiązaną. Wspólne zobowiązanie małżonków oznacza, iż oboje małżonkowie są dłużnikami - zobowiązanymi - nie zaś, że odpowiadają jedynie z majątku wspólnego. Podkreślić jednak należy, iż decyzja administracyjna określająca zobowiązanie podatkowe będąca podstawą wydania zarządzenia zabezpieczenia, określała jako zobowiązanego wyłącznie A.N..

Zwróciła uwagę, iż wierzyciel podnosił, że zobowiązanym jest tylko A.N. a nie oboje małżonkowie i że zarządzenie zabezpieczenia zostało wydane w oparciu o art. 27c u.p.e.a., który zdaniem wierzyciela ma zastosowanie wtedy, gdy tylko jeden z małżonków jest zobowiązanym w rozumieniu ustawy, a drugi małżonek takiego statusu nie posiada, a jedynie zachodzi podstawa do prowadzenia postępowania zabezpieczającego z majątku wspólnego małżonków. Małżonek ten nie staje się z mocy tego przepisu odpowiedzialnym za zobowiązanie podatkowe.

Tym samym wierzyciel w swoim stanowisku nie odniósł się do istoty sprawy tj. do zarzutów strony skarżącej odnoszących się do błędnego oznaczenia jej jako zobowiązanej oraz niemożliwości wystawienia zarządzenia zabezpieczenia w oparciu o art. 27c u.p.e.a. Oparł się na orzeczeniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6.01.2010r., sygn. akt II FSK 2100/08, według którego małżonkowi odpowiedzialnemu majątkiem wspólnym za cudze zobowiązanie nie przysługuje uprawnienie z art. 27 § 1 pkt 9 u.p.e.a do złożenia zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym i odmówił rozpatrzenia wniesionych zarzutów.

Jej zdaniem wierzyciel pominął fakt, iż w zarządzeniu zabezpieczenia określił skarżącą jako zobowiązaną, co wynika jednoznacznie z określenia "wspólne zobowiązanie małżonków". Pominął też fakt podnoszony przez skarżącą, iż nie odpowiada ona majątkiem wspólnym, gdyż majątku wspólnego nie ma.

Podniosła dalej, że przepis art. 27c u.p.e.a. ma zastosowanie tylko w związku z art. 29 § 1 O.p. Oznacza to, iż małżonkowie odpowiadają majątkiem wspólnym za zobowiązania podatkowe obciążające tylko jednego z nich, aby móc przeprowadzić egzekucję z majątku wspólnego małżonków należy wystawić tytuł egzekucyjny na oboje małżonków. Podkreśliła jednak, iż majątek wspólny, o którym mowa w w/w uregulowaniach dotyczy wyłącznie majątku wspólnego małżonków na zasadzie wspólności majątkowej małżeńskiej, a więc współwłasności łącznej. Niewątpliwie nie odpowiada małżonek za zobowiązania drugiego małżonka majątkiem wspólnym w sytuacji, gdy majątku wspólnego nie ma, nie można również w tym wypadku wystawić tytułu egzekucyjnego tzn. zarządzenia zabezpieczenia przeciwko obojgu małżonków.

Strona skarżąca zwróciła uwagę, że prawomocnym orzeczeniem Sądu Rejonowego w D. z dnia [...], sygn. [...] ustanowiono rozdzielność majątkową pomiędzy B.N. i A.N. począwszy od 1.01.2000 r. Orzeczenie to jest skuteczne erga omnes w odróżnieniu od umów majątkowych małżeńskich. Organ podatkowy - wierzyciel - nie może opierać się jedynie na informacjach pozyskanych z Wojewódzkiego Zbioru Meldunkowego [...] Urzędu Wojewódzkiego, z którego wynika, iż B.N. i A.N. są małżonkami. Nie jest tak, jak twierdzi Dyrektor Izby Celnej w K., iż orzeczenie o ustanowieniu rozdzielności majątkowej nie wpływa na prawidłowość wydania zarządzenia zabezpieczenia. Nie jest istotny fakt pozostawania w związku małżeńskim w dniu wystawienia zarządzenia zabezpieczenia, jak twierdzi organ podatkowy, lecz istnienie wspólności majątkowej małżeńskiej w chwili wydania zarządzenia zabezpieczenia.

Skarżąca zgłaszając zarzuty na prowadzenie postępowania egzekucyjnego zakwestionowała zasadność umieszczenia jej w tym zarządzeniu zabezpieczenia. Gdyby przyjąć stanowisko wierzyciela skarżąca musiałaby za każdym razem wskazywać, iż wszystkie składniki majątkowe lub udziały w danych rzeczach lub prawach stanowią jej majątek osobisty. Prowadzenie postępowania zabezpieczającego względem skarżącej jest niezasadne nie tylko dlatego, iż dokonano zajęcia jej majątku osobistego, ale przede wszystkim dlatego, iż wydano zarządzenie zabezpieczenia wskazując ją jako zobowiązaną, lub zobowiązaną z majątku wspólnego. Myli się również Dyrektor Izby Celnej, iż skarżącej przysługuje wyłącznie uprawnienie z art. 38 u.p.e.a. tj. o wyłączenie przedmiotu spod egzekucji. Uprawnienie to przysługuje małżonkowi, który nie jest zobowiązany, a odpowiada majątkiem wspólnym. W przedmiotowej sprawie skarżąca nie odpowiada z majątku wspólnego i nie jest zobowiązana. Korzystanie za każdym razem z uprawnienia z art. 38 cyt. ustawy, gdy organ podatkowy zajmuje prawo lub rzecz do niej należące byłoby niezwykle uciążliwie dla skarżącej. Orzeczeniem z dnia 10.11.2010 r., sygn. akt III SA/Wr 477/10 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach (powinno być we Wrocławiu - uwaga Sądu) kategorycznie stwierdził, iż w przypadku wystawienia tytułu wykonawczego przeciwko obojgu małżonkom małżonek zobowiązanego uprawniony jest do wnoszenia środków zaskarżenia, w tym do wniesienia zarzutów. Orzeczenie to oraz wskazaną w nim wykładnię podtrzymał Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 3.04.2012 r. o sygn. akt II GSK 131/11.

W konkluzji strona skarżąca stwierdziła, iż badanie dopuszczalności egzekucji powinno obejmować przede wszystkim ustalenie czy egzekucja administracyjna oznaczonego obowiązku jest dopuszczalna, czy tytuł wykonawczy jest prawidłowo wystawiony i czy doręczone zostało upomnienie. Dodała, iż w sprawie organ egzekucyjny dokonał zajęcia wierzytelności przysługujących skarżącej z tytułu należnych świadczeń emerytalnych - co jest niedopuszczalne z uwagi na orzeczoną rozdzielność majątkową. Ponadto wierzyciel w zaskarżonym postanowieniu wskazał całkowicie błędną podstawę prawną tj. art. 127 § 3 K.p.a.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Celnej w K. wniósł o jej oddalenie, ponawiając argumentację zawartą w zaskarżonym postanowieniu.

Strona skarżąca podtrzymała swoje stanowisku w pismach z dnia 18.04. i 10.05.2013r. Ponadto nadesłała postanowienie Dyrektora izby Skarbowej w K. z dnia [...] mocą którego, działając jako organ nadzoru, uchylił w całości postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w D. z dnia [...] Nr [...] o uznaniu za niezasadne zarzutów na postępowanie zabezpieczające, prowadzone na podstawie zarządzenia zabezpieczenia Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] nr [...], obejmującego przyszłe zobowiązanie A.N. w podatku akcyzowym, wystawione na B. i A.N.

Wierzyciel podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko, czemu dał wyraz w piśmie z dnia 23.05.2013 r.

Z kolei pismem z dnia 25.10.2013 r. przystępujący do sprawy pełnomocnik skarżącej oświadczył, iż podtrzymuje wszelkie zarzuty, twierdzenia, okoliczności oraz wnioski skarżącej złożone w jej dotychczasowych pismach. Podniósł, iż tytuł wykonawczy w postaci zarządzenia zabezpieczenia został niezasadnie i całkowicie błędnie wystawiony na obojga małżonków. Do argumentów zawartych w skardze dodał, że na stronie 3 formularzu zabezpieczenia wyraźnie wskazano pouczenie, iż do zarządzenia zabezpieczenia dołącza się kartki 3 i 4 wyłącznie wówczas, gdy zobowiązanym jest małżeństwo lub spółka nieposiadająca osobowości prawnej. Wobec powyższego niezasadnie jest twierdzenie organu administracji, iż skarżąca nie została określona jako zobowiązana i nie przysługuje jej prawo wniesienia zarzutów. Zgodził się z A. Cudalem ("Podmioty legitymowane do wniesienia zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej opublikowane w zeszytach naukowych NSA, 2009 r. Nr 4 str. 26), iż konieczność zachowania równowagi w uprawnieniach wymaga przyznania małżonkowi niezobowiązanemu odpowiedzialnemu majtkiem wspólnym uprawnienia do złożenia zarzutów na prowadzenie postępowania egzekucyjnego. Pełnomocnik wniósł nadto o zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. 2002 r., Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję lub postanowienie z punktu widzenia ich zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania orzeczenia. Stwierdzenie zatem, iż zaskarżona decyzja lub postanowienie zostało wydane z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy obliguje Sąd do uchylenia zaskarżonego rozstrzygnięcia - art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270, zwaną dalej p.p.s.a.). Ponadto Sąd orzeka w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami oraz powołaną podstawą prawną - art. 134 § 1 p.p.s.a. Podkreślenia wymaga, że sąd administracyjny nie ma możliwości podejmowania rozstrzygnięć merytorycznych czy działań należących do kompetencji organu, którego akt administracyjny jest przedmiotem sądowej kontroli.

Dokonując kontroli zaskarżonego postanowienia w granicach kompetencji przysługujących sądowi administracyjnemu Sąd uznał, iż zaskarżone postanowienie Dyrektora Izby Celnej jest nieprawidłowe a skarga zasługuje na uwzględnienie.

Na wstępie wyjaśnić należy, iż stosownie do art. 26 O.p. podatnik odpowiada całym swoim majątkiem za podatki, przy czym w odniesieniu do osób pozostających w związku małżeńskim odpowiedzialność ta, stosownie do art. 29 § 1 w/w ustawy, obejmuje majątek odrębny podatnika oraz majątek wspólny podatnika i jego małżonka. Wymienione przepisy stanowią jedynie materialnoprawną podstawę odpowiedzialności zobowiązanego pozostającego w związku małżeńskim. Natomiast realizacja tych norm prawa materialnego przewidziana jest w ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Z kolei w myśl art. 1a pkt 20 u.p.e.a. zobowiązanym jest m.in. osoba fizyczna, która nie wykonała w terminie obowiązku o charakterze pieniężnym lub obowiązku o charakterze niepieniężnym. Oznacza to, że zobowiązanym w rozumieniu wskazanego przepisu jest wyłącznie podatnik. Odpowiedzialność małżonka podatnika - z mocy art. 29 §1 O.p. - ogranicza się do odpowiedzialności z majątku wspólnego za długi współmałżonka. Powołać w tym miejscu trzeba przepis art. 27c u.p.e.a., który stanowi, że jeżeli egzekucja ma być prowadzona zarówno z majątku wspólnego zobowiązanego i jego małżonka, jak i z ich majątków osobistych, tytuł wykonawczy wystawia się na oboje małżonków. Regulacja ta ma zastosowanie wówczas, gdy jeden z małżonków jest zobowiązanym w znaczeniu określonym w art. 1a pkt 20 u.p.e.a. a drugi takiego statusu nie ma, ale zachodzi potrzeba skierowania egzekucji do majątku wspólnego zobowiązanego i jego współmałżonka. Zauważyć także należy, iż gdyby oboje małżonkowie mieli status zobowiązanego, to jest oczywiste, że odpowiadaliby zarówno majątkami odrębnymi, jak i majątkiem wspólnym, a wówczas podstawy do wystawienia tytułu wykonawczego należałoby upatrywać w przepisach ogólnych tj. art. 26 i 27 u.p.e.a.

Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest rozstrzygnięcie utrzymujące w mocy stanowisko wierzyciela wyrażone w formie postanowienia o "oddaleniu zarzutów" zgłoszonych przez stronę skarżącą - wobec uznania, że małżonce zobowiązanego nie przysługuje środek w postaci zarzutów na podstawie art. 33 u.p.e.a. Wierzyciel przyznał w zaskarżonym postanowieniu, że brak było podstaw do kierowania egzekucji do majątku strony, stanął jednak na stanowisku, że małżonek zobowiązanego nigdy nie ma statusu "zobowiązanego", a zatem nie ma prawa zgłoszenia zarzutów a jedynie przysługuje mu wniesienie żądania w trybie art. 38 ustawy egzekucyjnej. Z tego też względu nie ustosunkował się merytorycznie do wniesionych przez stronę zarzutów.

Istota sporu sprowadza się więc do rozstrzygnięcia, czy małżonka zobowiązanego miała prawo do złożenia zarzutów w postępowaniu zabezpieczającym skierowanym jej osobistego majątku.

W ocenie Sądu ze stanowiskiem wierzyciela nie sposób się zgodzić. Z akt sprawy wynika bowiem, że w spornym zarządzeniu zakreślono na stronie pierwszej w poz. 22 (rodzaj zobowiązanego) kwadrat nr 1 tj. określono jako zobowiązanego "małżeństwo", a następnie wpisano dane identyfikujące skarżącą B.N., podczas gdy zobowiązanym z tytułu podatku akcyzowego był wyłącznie A.N. Co istotne, prawomocnym wyrokiem Sądu Rejonowego w D. z dnia [...] sygn. akt [...] ustanowiono rozdzielność majątkową pomiędzy małżonkami N. z datą wsteczną tj. z dniem 1 stycznia 2000 r., a zatem małżonkowie nie posiadali majątku wspólnego a wyłącznie majątki osobiste. Na gruncie prawa podatkowego zniesienie wspólności majątkowej staje się skuteczne od dnia wskazanego w prawomocnym orzeczeniu sądu. Jeśli zatem w tym orzeczeniu wskazana zostanie wsteczna data zniesienia to właśnie ona będzie decydować o czasowym zakresie odpowiedzialności podatkowej. Datą graniczną nie jest w tym przypadku moment uprawomocnienia się orzeczenia o ustanowieniu rozdzielności, ale potwierdzona w wyroku przez sąd data z przeszłości, z którą taki fakt zaistniał (vide: Stefan Babiarz w: Ordynacja podatkowa Komentarz, Stefan Babiarz, Bogusław Dauter, Bogusław Gruszczyński, Roman Hauser, Andrzej Kabat, Małgorzata Niezgódka - Medek, LexisNexis wydanie 6).

Podkreślenia wymaga, że zakres przedmiotowy postępowania zabezpieczającego jest taki sam jak postępowania egzekucyjnego - co oznacza, że zabezpieczenie dotyczy tych samych obowiązków, które podlegałyby egzekucji administracyjnej, choć nie prowadzi bezpośrednio do ich wykonania. W myśl art. 155a u.p.e.a. organ egzekucyjny dokonuje zabezpieczenia na wniosek wierzyciela i na podstawie wydanego przez niego zarządzenia zabezpieczenia, zgodnie ze wzorem stanowiącym załącznik nr 23 do rozporządzenia wykonawczego, które stanowi podstawę realizacji zabezpieczenia. Zarządzanie zabezpieczenia jest więc swego rodzaju "tytułem wykonawczym" w postępowaniu zabezpieczającym. Zasady wynikające z omówionych wyżej przepisów należy odnosić również do postępowania zabezpieczającego w postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Trzeba ponadto wskazać, że zgodnie z art. 166b u.p.e.a. w postępowaniu zabezpieczającym stosuje się odpowiednio przepisy art. 31-34, art. 36, art. 38, art. 40, art. 45-54, art. 70c, art. 71 i art. 168d.

W art. 156 § 1 ustawy egzekucyjnej określono formę oraz wskazano niezbędne elementy treści zarządzenia. Jak słusznie zauważyła strona skarżąca, na stronie pierwszej zarządzenia zabezpieczenia znajduje się pouczenie, zgodnie z którym "w poz. 22 zakreśla się kwadrat nr 1, jeżeli wystawia się zarządzenie zabezpieczenia na wspólne zobowiązanie małżonków". Z twierdzeń wierzyciela wynika natomiast, że wydając zarządzenie zabezpieczenia z dnia 9.08.2012 r. opierał się wyłącznie na informacji z Wojewódzkiego Zbioru Meldunkowego, że podatnik jest w związku małżeńskim z B.N. Stąd przedmiotowe zabezpieczenie wystawione zostało na oboje małżonków. Jak należy wnioskować, celem wierzyciela było skierowanie zabezpieczenia także do majątku wspólnego małżonków a więc organ musiał dysponować "tytułem wykonawczym" przeciwko obojgu małżonkom. W orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany jest pogląd, że każde prowadzenie egzekucji przeciwko podatnikowi z majątku wspólnego wymaga wystawienia tytułu wykonawczego na oboje małżonków (por. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 17 lipca 2006r. sygn. akt I SA/Gl 790/06, wyrok NSA z 18 stycznia 2006 r., sygn. akt II FSK 146/05).

Tym bardziej niezrozumiała jawi się konstatacja organu, że stronie nie służy środek w postaci zarzutów na postępowanie zabezpieczające. Skoro bowiem wierzyciel jednoznacznie skierował zarządzenie zabezpieczenia do współmałżonka, uznając go za odpowiedzialnego za zobowiązanie podatkowe małżonka będącego podatnikiem to nie powinien traktować go jako osobę trzecią, która rości sobie prawo do zajętego majątku w trybie art. 38 u.p.e.a. Zarówno w doktrynie jak i w orzecznictwie sądowoadministracyjnym nie budzi wątpliwości, że małżonek ujęty w tytule wykonawczym ma prawo wnoszenia przewidzianych w ustawie środków zaskarżenia, w tym zarzutów na postępowanie egzekucyjne. W świetle powyższego błędny jest pogląd organu, że w takiej sytuacji małżonek jako "niezobowiązany" nie może zgłosić zarzutów na podstawie art. 33 u.p.e.a.

Akceptacja poglądu organu prowadziłaby, zdaniem Sądu, do usankcjonowania sytuacji, w której wierzyciel z jednej strony nieprawidłowo ujmuje skarżącą w treści zarządzenia zabezpieczenia, po czym prowadzi egzekucję z jej majątku osobistego, a z drugiej strony odmawia jej możliwości obrony swych praw - w takim przynajmniej zakresie, w jakim je posiada sam podatnik. To z kolei naruszyłoby konstytucyjne zasady wynikające z art. 78 Konstytucji. Przepis ten gwarantuje obywatelom podmiotowe prawo do zaskarżenia każdego rozstrzygnięcia wydanego w pierwszej instancji w postępowaniu przed organami państwa i dotyczącego wolności i praw obywatelskich - a za takie działania należy uznać egzekucję administracyjną skierowaną do osobistego majątku skarżącej w niniejszej sprawie. Skarżąca winna mieć zagwarantowane środki obrony, czynne uczestnictwo w postępowaniu poprzez doręczanie "tytułu wykonawczego", zawiadomień o dokonanych czynnościach, składanie środków zaskarżania, w tym zarzutów na postępowanie zabezpieczające.

W ocenie Sądu, w niniejszej sprawie strona skarżąca (niezależnie od rodzaju czy nazwy wniesionego środka zaskarżenia) bezsprzecznie wykazała przed organami, że podejmowane przez nie działania w sposób istotny naruszają prawo. W takiej sytuacji organ zobowiązany był do podjęcia działań eliminujących te naruszenia. Warto zauważyć, że zapatrywanie to podzielił Dyrektor Izby Skarbowej w K. uchylając postanowieniem z dnia [...] postanowienie organu egzekucyjnego o uznaniu za niezasadne zarzutów strony na postępowanie zabezpieczające. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ nadzoru zaakcentował, że zarządzenia zabezpieczenia wystawione przez wierzyciela są wadliwe i winny być wystawione wyłącznie na samego zobowiązanego. Wskazał nadto, że w sytuacji wydania spornego zarządzenia na oboje małżonków strona miała prawo wniesienia zarzutów na postępowania zabezpieczające.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy, wierzyciel wyda postanowienie w zakresie zgłoszonych zarzutów, uwzględniające wyrażoną przez Sąd ocenę prawną w przedmiotowej sprawie.

Z tych względów Sąd na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. uchylił zaskarżone postanowienie albowiem stwierdził naruszenie prawa procesowego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 i 205 § 2 p.p.s.a.