Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 526/09
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2010-03-29 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: *Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 50 ust. 2 oraz art. 2 ust. 1
journal: Dz.U. 2008 nr 115 poz 728
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Lidia Serwiniowska Sędziowie Sędzia NSA Henryk Ożóg Sędzia WSA Wanda Wiatkowska-Ilków (sprawozdawca) Protokolant Aleksandra Markiewicz po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 25 marca 2010 r. sprawy ze skargi I.Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie przyznania pomocy w formie usług opiekuńczych I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję ją poprzedzającą II. nie orzeka w przedmiocie wykonania zaskarżonej decyzji.


UZASADNIENIE

Decyzją [...] z dnia [...] Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej we W. na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 11, art. 5 ust 2,3,5 i 6, art. 96 ust, 2 art. 105 ust 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 roku o pomocy społecznej /Dz. U. z 2008 r. Nr 115, poz. 728 /, uchwały nr XI/371/99 Rady Miejskiej Wrocławia z dnia 8 lipca 1999 roku w sprawie jednostki budżetowej Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej /Biuletyn Urzędowy Rady Miejskiej Nr 7, poz. 328/, § 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 24 lipca 2006 roku w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej /Dz.U. Nr 135, poz. 950/, uchwały nr XXV/2092/04 Rady Miejskiej Wrocławia z dnia 8 lipca 2004 roku w sprawie określenia szczegółowych warunków przyznawania i odpłatności za usługi opiekuńcze i specjalistyczne usługi opiekuńcze oraz szczegółowych warunków częściowego lub całkowitego zwolnienia od opłat, jak również trybu ich pobierania, z wyłączeniem specjalistycznych usług opiekuńczych dla osób z zaburzeniami psychicznymi /Dz. Urz. Województwa Dolnośląskiego Nr 172, poz.2884/ z późn. zm., Uchwały Nr III/21/06 Rady Miejskiej Wrocławia z dnia 28 grudnia 2006 r. w sprawie zmiany uchwały nr XXV/2092/04 Rady Miejskiej Wrocławia z dnia 8 lipca 2004 roku w sprawie określenia szczegółowych warunków przyznawania i odpłatności za usługi opiekuńcze i specjał styczne usługi opiekuńcze oraz szczegółowych warunków częściowego lub całkowitego zwolnienia od opłat, jak również trybu ich pobierania, z wyłączeniem specjalistycznych usług opiekuńczych dla osób z zaburzeniami psychicznymi Komunikatu Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 20 lutego 2009r. w sprawie kwoty najniższej emerytury i renty, dodatku pielęgnacyjnego i dodatku dla sierot zupełnych oraz kwot maksymalnych zmniejszeń emerytur i rent (MP Nr 14 z 2009r., poz. 188), upoważnienia Nr 33/D/JO/07 Prezydenta Miasta Wrocławia z dnia 23.04.2007r., po rozpatrzeniu wniosku Nr ZTPSV/001180/06/09 złożonego dnia 2009/05/07, przez Z. I. o udzielenie pomocy w formie usług opiekuńczych dla syna G. Z. postanowił:

1. przyznać wnioskodawczyni świadczenie z pomocy społecznej w formie usług opiekuńczych dla syna G. Z. w okresie od 01 maja 2009r. do 31 grudnia 2009r. w wymiarze 20 godzin tygodniowo,

2. zwolnić częściowo z ponoszenia odpłatności wynikającej z tabeli odpłatności w ten sposób, je ustalił tę odpłatność w wysokości 40 %, tj. 4,59 zł. za jedną godzinę usługi,

3. odmówił całkowitego zwolnienia z odpłatności za usługi opiekuńcze.

Uzasadniając swoją decyzję wskazał, że wnioskiem ustnym, potwierdzonym pisemnie na kwestionariuszu wywiadu środowiskowego z dnia 12 maja 2009r., zainteresowana wniosła o przyznanie pomocy w formie usług opiekuńczych dla syna G. w wymiarze 20 godzin tygodniowo oraz specjalistycznych usług opiekuńczych dla osób z zaburzeniami psychicznymi w wymiarze 5 godzin tygodniowo. Poprosiła jednocześnie o całkowite zwolnienie z opłat za usługi ze względu na duże wydatki za leczenie, zakup lekarstw oraz trudną sytuację życiową i losową. Zgłosiła także prośbę o wystąpienie o środki na realizację specjalistycznych usług opiekuńczych dla osób z zaburzeniami psychicznymi do Urzędu Wojewódzkiego.

Prośba ta została przekazana do Miejskiego Centrum Usług Socjalnych we W. do załatwienia zgodnie z kompetencjami. Kwestia rozpatrzenia prośby specjalistyczne usługi opiekuńcze dla osób z zaburzeniami psychicznymi jest, natomiast, przedmiotem odrębnej decyzji.

Rozpatrując niniejszą sprawę organ zważył, co następuje :

Zgodnie z art. 50 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej osobie samotnej, która z powodu wieku, choroby lub innych przyczyn wymaga pomocy innych osób, a jest jej pozbawiona, przysługuje pomoc w formie usług opiekuńczych lub specjalistycznych usług opiekuńczych. Ust. 2 tego przepisu stanowi, że usługi opiekuńcze lub specjalistyczne usługi opiekuńcze być przyznane również osobie, która wymaga pomocy innych osób, a rodzina, a także wspólnie niezamieszkujący małżonek, wstępni, zstępni nie mogą takiej pomocy zapewnić.

W Uchwale Nr XXV/2092/04 Rady Miejskiej Wrocławia z dnia 8 lipca 2004 roku w sprawie określenia szczegółowych warunków przyznawania i odpłatności za usługi opiekuńcze i specjalistyczne usługi opiekuńcze oraz szczegółowych warunków częściowego lub całkowitego zwolnienia od opłat, jak również trybu ich pobierania, z wyłączeniem specjalistycznych usług opiekuńczych dla osób z zaburzeniami psychicznymi, zmienionej następnie Uchwałą Nr IH/21/06 z dnia 28 grudnia 2006r. stwierdzono, iż świadczeniobiorcy ponoszą z tytułu korzystania z usług opiekuńczych i/lub specjalistycznych, opłatę ustaloną w zależności od posiadanego dochodu na

osobę w rodzinie. Przepisy powyższe zawierają także stosowną tabelą odpłatności.

Zgodnie z § 4.1 przywołanej uchwały zwalnia się od odpłatności za korzystanie z usług opiekuńczych i/lub specjalistycznych usług opiekuńczych, jeżeli ich dochód jako osób samotnych lub samotnie gospodarujących albo dochód na osobę w rodzinie nie przekracza kryterium dochodowego określonego w ustawie.

Ust. 2 tego przepisu stanowi, że w szczególnie uzasadnionych przypadkach na wniosek osoby zobowiązanej do odpłatności za korzystanie z usług opiekuńczych i/lub specjalistycznych usług opiekuńczych na wniosek członka rodziny tej osoby albo na wniosek pracownika socjalnego, świadczeniobiorca może zostać częściowo lub całkowicie zwolniony z ponoszenia opłat na czas określony, w szczególności ze względu na:

1) korzystanie z co najmniej dwóch rodzajów usług - po przedstawieniu dowodu zapłaty za usługę,

2) konieczność ponoszenia opłat za pobyt członka rodziny w jednostce organizacyjnej pomocy dowodu wpłaty,

3) wielodzietność,

4) konieczność sprawowania opieki nad więcej niż jedną osobą wymagającą pomocy w formie usług opiekuńczych, w tym co najmniej jedną przewlekłe chorą,

5) zdarzenie losowe,

6) inne uzasadnione okoliczności

Jak wynika z analizy materiału dowodowego zebranego w sprawie, klientka prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z dwojgiem dzieci w wieku 14 i 10 łat. G. Z., lat 10, jest dzieckiem przewlekle chorym. Choruje na autyzm dziecięcy. Do 30.04.2009r dziecko posiadało orzeczenie zaliczające je do osób niepełnosprawnych; obecnie w Powiatowym Zespole ds. Orzekania o Niepełnosprawności we W. jest złożony wniosek w tej sprawie.

Zgodnie z zaświadczeniem lekarskim z dnia 28 kwietnia 2009r., chłopiec wymaga indywidualnych specjalistycznych usług opiekuńczych dla osób zaburzonych psychicznie w wymiarze 25 godzin tygodniowo w następującej formie :

* uczenia i rozwijania umiejętności niezbędnych do samodzielnego życia,

* rehabilitacji fizycznej i usprawnienia zaburzonych funkcji organizmu,

* zapewnienia dostępu do zajęć rehabilitacyjnych, rewalidacyjno - wychowawczych.

Na dochód rodziny składają się : zarobki klientki z tytułu zatrudnienia w wysokości 2.735,08 zł, alimenty od męża na dwoje dzieci w kwocie 1.000 zł oraz zasiłek pielęgnacyjny na syna G. - 153 zł. Ostatni wypłacono w kwietniu 2009r., w przypadku ponownego zaliczenia dziecka do osób niepełnosprawnych zainteresowana otrzyma wyrównanie od maja 2009r. łączny dochód rodziny wynosi 3888,08 zł, w przeliczeniu na jedną osobę - 1296,03 zł.

Mimo przedłożonego przez matkę zaświadczenia lekarskiego o konieczności objęcie syna G. specjalistycznym: usługami opiekuńczymi dla osób zaburzonych psychicznie w wymiarze 25 godzin tygodniowo, matka chłopca zweryfikowała swe oczekiwania w tym zakresie precyzując, że oczekuje tej pomocy w wymiarze 5 godzin tygodniowo, zaś pozostałych 20 godzin oczekuje w formie usług opiekuńczych.

W toku wywiadu klientka została zapoznana z obowiązującą tabelą odpłatności za omoc usługową, z której wynika, że według posiadanego dochodu na osobę w rodzinie, tj. 1296,03 zł, rodzina kwalifikuje się do 50 % odpłatności za usługi opiekuńcze, przewidzianej w tejże tabeli.

Oznacza to, że za jedną godzinę usługi zainteresowana winna zwracać 50 % jej pełnego kosztu, który wynosi obecnie 11,48 zł.

W związku z wniesioną przez klientkę prośbą o całkowite zwolnienie z odpłatności organ wnikliwie i wszechstronnie przeanalizował zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, a po jej dokonaniu stwierdził, że materiał ten nie przemawia za pozytywnym rozpatrzeniem wniosku zainteresowanej w tej części.

Swe stanowisko w powyższej kwestii organ oparł na następujących faktach:

Łączny dochód rodziny wynosi 3888,08 zł. Jest on obciążony stałymi wydatkami, wśród których organ uwzględnił następujące kwoty : 450 zł - udział rodziny w opłatach mieszkaniowych, 746 zł – średniomiesięczne wydatki na leki i leczenie obu synów w okresie XII. 2008r - V.2009r., 95 zł -średniomiesięczne wydatki związane z dietą syna G. w okresie I - V.2009r., 193 zł -średniomiesięczne koszty utrzymania auta w okresie XII.2008r. - V.2009r., 110 zł -średniomiesięczne koszty za telefon, telewizji; kablową, Internet, 365 zł - średniomiesięczne wydatki na kształcenie dzieci w okresie XI.2008r - V.2009r. łącznie powyższe wydatki wynoszą średnio 1959 zł miesięcznie. Organ stwierdził, że koszty tv kablowej, internetu, zajęć Języka obcego czy korzystania z auta są dobrowolnym wyborem rodziny, w żadnym razie nie mieszczącym się w powodu potrzeb podstawowych, do których zabezpieczenia zobligowane jest państwo. Mimo to, organ uznał powyższe wydatki jako obciążenie budżetu domowego. Miesięczny koszt usług opiekuńczych i specjalistycznych przy obniżonej odpłatności wynosi ok. 470 zł. Do dyspozycji 3-osobowej rodziny na zabezpieczenie pozostałych potrzeb pozostanie kwota ok. 1460 zł.

Analizując materiał dowodowy w tej sprawie organ nie uwzględnił wśród stałych obciążeń rodziny takich kosztów jak : koszty sprawy rozwodowej klientki, turnusów rehabilitacyjnych, remontu kuchni, zakupu mebli, spłaty kredytów.

W ocenie organu, część z nich nie mieści się w pojęciu " potrzeb podstawowych ", o których mowa w ustawie o pomocy społecznej, cześć, zaś, nie ma w ogóle charakteru wydatków miesięcznych; jeszcze inne zostały sfinansowane dzięki wsparciu w innej formie (np. częściowe dofinansowanie do turnusów rehabilitacyjnych ze środków PFRON czy uzyskaniu pożyczki z zakładu pracy). Zatem w ocenie organu nie ma przestanek do całkowitego zwolnienia strony z ponoszenia opłat za usługi opiekuńcze dla syna G. Istnieją, natomiast wskazania do zastosowania ulgi w tych opłatach poprzez obniżenie odpłatności z 50 % na 40 %, gdyż stałe miesięczne obciążenia pieniężne rodziny związane z podstawową egzystencją są rzeczywiście znaczące.

Zdaniem organu kwota która pozostanie rodzinie na zaspokojenie pozostałych potrzeb (tj. ok. 1460 zł) jest wystarczająca, by byt rodziny nie był zagrożony. Przy dokonywaniu tej oceny organ posiłkował się kwotą kryterium dochodowego przewidzianego w ustawie o pomocy społecznej, które dla 3-osobowej rodziny wynosi 1053 zł ( 351 x 3 osoby ), a także własnym doświadczeniem życiowym.

W odwołaniu od powyższej decyzji wnioskodawczyni wniosła o jej zmianę poprzez zmniejszenie odpłatności wskazanej w w/w decyzjach lub jej zaniechanie.

Podniosła, że Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej we W. wyliczył ,że średniomiesięczne wydatki związane z dietą syna G. wynoszą 95 zł co nie jest zgodne z prawdą. Miesięczny koszt zakupu niezbędnych dla niego produktów wynosi 1000 zł. Ponadto pomimo stałej opieki lekarskiej ostatnio stwierdzono uszkodzenie trzustki, stan zapalny jelit.

Podała także, iż kolejną rzeczą, z którą się nie zgadza jest posiadanie samochodu, nie jest on luksusem czy też dobrowolnym wyborem ale koniecznością.

Dojeżdża nim z chorym synem na konsultacje lekarskie i rehabilitacje, a te ostatnie odbywają się od wielu lat w odległości około 90 km od W.

Zgodnie z zaleceniem lekarskim oraz orzeczeniem o niepełnosprawności stanowią one kontynuacje leczenia i wspierają je. Odbywały się gdy szkoła jest zamknięta- w czasie wakacji. Zaniechanie rehabilitacji powoduje regres, tym samym są koniecznością. Zatem nie można rozpatrywać ich odpłatności w sposób wskazany w decyzji, koszty każdego turnusu są znaczne, finansowanie ich w połowie przez stronę powoduje obciążenie mieszczące w kwocie 150 zł za każdy turnus.

Jeśli idzie o Internet to za jego pomocą otrzymuje pocztę elektroniczną wyniki ze Stanów otrzymuje zalecenia lekarskie i konsultacje. Zatem ta forma kontaktu nie jest kaprysem.

Meble musiała zmienić, gdyż były poniszczone przez dziecko a ponadto stanowiły dla niego niebezpieczeństwo. Syn często wchodzi na nie tym samym muszą być poskręcane i mieć całe szyby.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze we W. po rozpoznaniu odwołania – decyzją z dnia [...] Nr [...] na podstawie art. 138§1 pkt 1 kodeksu postępowania administracyjnego oraz art. 50 ust. 2 oraz art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2008r. Nr 115, poz. 728 ze zm.) utrzymaław mocy zaskarżoną decyzję w mocy.

Uzasadniając swoją decyzję powołało stan faktyczny odpowiadający stanowi faktycznemu przytoczonemu przez organ I instancji i poczynione przez ten organ rozważania a także treść odwołania.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze dokonując rozważań stwierdziło, że zasady i warunki udzielania pomocy w formie usług opiekuńczych regulują przepisy powołanej we wstępie ustawy o pomocy społecznej, zwanej dalej "ustawą".

Organ pierwszej instancji przyznał pomoc w formie usług opiekuńczych dla G. Z., w okresie od dnia 1 maja 2009 r. do dnia 31 grudnia 2009 r., w wymiarze 20 godzin tygodniowo, jednocześnie zwalniając częściowo z ponoszenia odpłatności, w ten sposób, że odpłatność wynosi 40%, tj. 4,59 zł za godzinę usługi. Ponadto, w punkcie 3 rozstrzygnięcia zaskarżonej decyzji, organ odmówił całkowitego zwolnienia z odpłatności za specjalistyczne usługi opiekuńcze, stwierdzając, że materiał dowodowy zebrany w sprawie "nie przemawia za pozytywnym rozpatrzeniem wniosku zainteresowanej w tej części."

W odwołaniu I. Z. wniosła o zmniejszenie ustalonej w decyzji odpłatności lub jej zaniechanie.

Po zapoznaniu się z materiałem dowodowym zebranym w sprawie oraz twierdzeniami odwołania, Kolegium nie dopatrzyło się podstaw do jego uwzględnienia.

Podniosło, że zgodnie z delegacją zawartą w art. 50 ust. 6 ustawy, odpłatność za usługi opiekuńcze ustala rada gminy. Rada Miejska Wrocławia podjęła uchwałę Nr XXV/2092/04 z dnia 8 lipca 2004 r. w sprawie określenia szczegółowych warunków przyznawania i odpłatności za usługi opiekuńcze i specjalistyczne usługi opiekuńcze, oraz szczegółowych warunków częściowego lub całkowitego zwolnienia od opłat, jak również tryb ich pobierania, z wyłączeniem specjalistycznych usług opiekuńczych dla osób z zaburzeniami psychicznymi (opubl. W Dzienniku Urzędowym Województwa Dolnośląskiego z dnia 14 września 2004 r. Nr 172, poz. 2884 ze zm.).

Według § 3 ust. 1 pkt 2 tej uchwały, świadczeniobiorcy ponoszą z tytułu korzystania z usług opiekuńczych lub specjalistycznych usług opiekuńczych, opłatę ustaloną w zależności od posiadanego dochodu przypadającego na osobę w rodzinie według tabeli.

Zaskarżoną decyzją ustalono wysokość opłat za usługi opiekuńcze, w ten sposób, że - po częściowym zwolnieniu z ponoszenia odpłatności, wynikającej z tabeli odpłatności -odpłatność wynosi 40%, tj. 4,59 zł za godzinę usługi.

Dokonując matematycznego sprawdzenia poprawności ustalonej w decyzji odpłatności, Kolegium stwierdziło, że kwota odpłatności za godzinę usługi, w wysokości 4,59 zł jest prawidłowa. Dochód I. Z., prowadzącej gospodarstwo domowe wspólnie z dwoma synami, wynosi 3888,08 zł, co stanowi 369,23 % kryterium dochodowego, które dla trzyosobowej rodziny wynosi 1053,00 zł (3888,08 zł x 100% : 1053 zł = 369,23 %). Dla dochodu stanowiącego 369,23 % kryterium dochodowego, tabela odpłatności za usługi opiekuńcze przewiduje odpłatność w wysokości 50% pełnej odpłatności za jedną godzinę usług.

Zachodzą przy tym okoliczności uzasadniające zastosowanie ulgi w odpłatności za usługi opiekuńcze, poprzez jej obniżenie z 50% do 40% - odniesieniu do usług opiekuńczych. I. Z. płaci zatem za usługi mniej, niż wynika to z tabeli odpłatności, bo jedynie 4,59 zł za godzinę.

Zgodnie z art. 50 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, usługi opiekuńcze lub specjalistyczne usługi opiekuńcze mogą być przyznane osobie, która wymaga pomocy innych osób, a rodzina, a także wspólnie niezamieszkujący małżonek, wstępni, zstępni nie mogą takiej pomocy zapewnić.

Zgodnie z zaświadczeniem lekarskim z dnia 28 kwietnia 2009 r. – G. Z. wymaga indywidualnych specjalistycznych usług opiekuńczych dla osób zaburzonych psychicznie, w wymiarze 25 godzin tygodniowo, w formie:

- uczenia i rozwijania umiejętności niezbędnych do samodzielnego życia,

- rehabilitacji fizycznej i usprawnienia zaburzonych funkcji organizmu,

- zapewnienia dostępu do zajęć rehabilitacyjnych, rewalidacyjno - wychowawczych.

Specjalistyczne usługi opiekuńcze są to usługi dostosowane do szczególnych potrzeb wynikających z rodzaju schorzenia lub niepełnosprawności, świadczone przez osoby ze specjalistycznym przygotowaniem zawodowym (art. 50 ust. 4 ustawy).

W stanie faktycznym sprawy, I. Z. posiada wiedzę, że w Miejskim Centrum Usług Socjalnych (MCUS) istnieją obiektywne trudności w świadczeniu usług specjalistycznych, brak jest bowiem wyspecjalizowanej kadry spełniającej wymogi formalne określone w przepisach prawa. Mimo zalecenia lekarskiego o konieczności objęcia syna specjalistycznymi usługami opiekuńczymi, I. Z. zweryfikowała swe oczekiwania w tym zakresie precyzując, że oczekuje pomocy w wymiarze 20 godzin usług opiekuńczych.

Zgodnie z art. 50 ust. 3 ustawy, usługi opiekuńcze obejmują pomoc w zaspokajaniu codziennych potrzeb życiowych, opiekę higieniczną, zaleconą przez lekarza pielęgnację oraz, w miarę możliwości, zapewnienie kontaktów z otoczeniem. Tego typu pomoc nie ma zatem charakteru terapeutycznego, podczas gdy zalecenia lekarskie wskazują na zasadność takiej pomocy.

W tym stanie rzeczy jak stwierdziło Samorządowe Kolegium Odwoławcze I. Z. powinna rozważyć celowość dalszego korzystania z usług opiekuńczych, zwłaszcza że odpłatność za nie jest dla Odwołującej się zbyt wysoka. Wniosek odwołania wskazuje, że I. Z. oczekuje pomocy w postaci usług opiekuńczych, pod warunkiem, że będą one bezpłatne lub za niewielką odpłatnością.

W rozpatrywanej sprawie, zdaniem Kolegium, nie ma przesłanek do przychylenia się do wniosku Strony o zmniejszenie odpłatności za usługi opiekuńcze lub "o ich zaniechanie". I. Z. może w każdym czasie z usług zrezygnować, skoro odpłatność na poziomie 4,59 zł, nie jest dla Strony satysfakcjonująca.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze zaznaczyło też , że w myśl art. 50 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, usługi opiekuńcze lub specjalistyczne usługi opiekuńcze mogą być przyznane osobie, która wymaga pomocy innych osób, a rodzina nie może takiej pomocy zapewnić.

W okolicznościach rozpatrywanej sprawy, przyznanie usług jest zatem fakultatywne.

Kolegium zauważa także, iż znaczenie dla wysokości kwot płaconych przez Stronę za usługi opiekuńcze ma wysoki wymiar przyznanych usług, tj. 25 godzin tygodniowo. Sposobem na zmniejszenie kosztów związanych z usługami opiekuńczymi byłoby także

Odnosząc się do twierdzeń odwołania Kolegium zauważyło, że wydatki I. Z., związane z utrzymaniem jej rodziny, są istotnie wysokie. Nie należy jednak zapominać, że funkcją pomocy społecznej nie jest zapewnienie osobom potrzebującym środków pieniężnych na oczekiwanym przez nie poziomie. Akta sprawy wskazują, że Strona wszystkie wydatki ocenia jako niezbędne i konieczne. Jest to w dużej mierze zrozumiałe, bowiem utrzymanie dwojga dzieci w wieku szkolnym, z których jedno jest niepełnosprawne, pociąga za sobą wiele kosztów, często większych niż przeciętne. Doświadczenie życiowe wskazuje jednak, że w sytuacji ograniczoności zasobów finansowych nie sposób zrealizować wszystkich potrzeb, nawet uzasadnionych.

Kolegium wskazało, że w żadnym miejscu nie podważa zasadności przeznaczania pieniędzy na utrzymanie samochodu, korzystanie z telewizji kablowej czy internetu, wymianę mebli, czy tym bardziej - zakup artykułów spożywczych dla dziecka będącego na diecie. Zauważa natomiast, że przeznaczane na ten cel środki nie mogą pochodzić - choćby pośrednio - pomocy społecznej. Przy pobieraniu - jak chce Strona - bezpłatnych usług opiekuńczych, dochodzi bowiem do pośredniego finansowania wydatków na cele, które nie mieszczą się w celach, zadaniach, ani tym bardziej możliwościach pomocy społecznej. Zgodnie bowiem z regułami pomocy społecznej, najpierw należy zaspokoić potrzeby podstawowe -w analizowanej sprawie - opiekę nad synem, przeznaczając na to posiadane zasoby finansowe. Wydatki, które nie mają charakteru niezbędnie koniecznych, muszą być opłacane w dalszej kolejności.

Przypomniało, że zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy, pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej (art. 3 ust. 4 ustawy).

Kolegium dodało także, że pomoc społeczna ma charakter subsydiarny, czyli pomocniczy, dodatkowy, uzupełniający w stosunku do własnych możliwości, zasobów, pomocy ze strony bliskich tych osób, które o pomoc się ubiegają. Pomoc społeczna ma jedynie wspierać osoby i rodziny w przezwyciężaniu trudnych sytuacji życiowych i to tylko w zakresie zaspokojenia niezbędnych potrzeb bytowych. Dlatego osoby wnioskujące o pomoc nie mogą oczekiwać, że zawsze zostanie im udzielone wsparcie w wysokości, o którą wnioskują. Rolą pomocy społecznej nie jest także zapewnienie bezpłatnych usług opiekuńczych, a zwłaszcza osobom, których dochód znacznie przekracza kryterium dochodowe. Odpłatność na poziomie 4,59 zł, Kolegium uznaje za przeciętną; a nawet niewielką, ponieważ wiedza życiowa pozwala stwierdzić, że odpłatność za godzinę prywatnej opieki na dzieckiem wynosi (we W.) co najmniej 8 zł. Zważywszy, że G. Z. jest dzieckiem, które wymaga szczególnej opieki i zaangażowania, należy przyjąć, że na wolnym rynku odpłatność za godzinę usługi kształtowałaby się nawet w granicach 10-15 zł.

W skardze na powyższą decyzję zainteresowana i wniosła o zmniejszenie odpłatności wskazanych w w/w decyzjach lub ich zaniechanie.

Wskazała, że w chwili obecnej w związku z wniesionym odwołaniem dokonuje wpłat za usługi opiekuńcze w kwocie 2,25 za godzinę świadczonych usług i prosi o zmniejszenie kwot wymienionych w decyzji choćby do podanej kwoty 2.25 zł.

Stwierdziła, że nie jest w stanie ponieść wszystkich kosztów związanych z odpłatnością za usługi opiekuńcze a wynika to z ogromnych nakładów finansowych ponoszonych na rzecz niepełnosprawnego dziecka syna G. oraz drugiego syna P. Wskazała, że syn G. jest chory na autyzm, ADHD, nietolerancję różnych produktów spożywczych zaburzenia trawienia, złą absorbcję, dysbiozę zaburzenia przemiany materii, hipotonię muskularną. Podała, że nosi aparat ortodontyczny, jest alergikiem, a ostatnio stan zdrowia u niego uległ pogorszeniu. Przebywa na diecie, której koszty wynoszą codziennie około 1000 zł, korzysta z turnusów rehabilitacyjnych, uczęszcza na rehabilitację do Centrum Rehabilitacji i Neuropsychiatrii w M. ( jeden wyjazd około 90 km w obie strony).

Skarżąca musi zakupić dla niego materiały i podręczniki szkolne, a także opłacić dodatkowe zajęcia biefedbeck. NFZ opłaca tylko jedną terapię w tygodniu przez 28 dni, a terapia jest skuteczna jedynie wówczas, gdy jest prowadzona systematycznie, a więc 2-3 razy w tygodniu. Podała też, że starszy syn wymaga leczenia. Choruje bowiem na astmę, alergię, ma dysgrafię, zaburzenia koncentracji, skrzywienie kręgosłupa, stopy płasko-koślawe. Obecnie ma założone aparaty ortodontyczne stałe. Chodzi na basen, zgodnie z zaleceniami lekarskim - jego koszty pokrywa wnioskodawczyni. Część podręczników dla niego skarżąca już kupiła. Wymieniła również wydatki, jakie poniosła na synów i siebie od 1 stycznia 2009 r. do 31 lipca 2009 r. Ponadto zarzuciła, że MOPS nie wywiązuje się należycie ze swoich obowiązków, nie dba o to by właściwie zabezpieczyć usługi opiekuńcze.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze we W. wniosło o jej oddalenie, powołując się na argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Ponadto dodało, powołując się na przepis art. 50 ustawy o pomocy społecznej, że usługi opiekuńcze lub specjalistyczne usługi opiekuńcze "mogą" - a więc nie muszą - być przyznane również osobie, która wymaga pomocy innych osób, a rodzina, a także wspólnie niezamieszkujący małżonek, wstępni, zstępni nie mogą takiej pomocy zapewnić. Zauważyło, że już na etapie przyznawania I. Z. usług opiekuńczych dla G. organ I instancji - działając w ramach uznania administracyjnego - uwzględnił jej interes i przyjął, że ani ona, ani jej rodzina nie mogą zapewnić G. pomocy w zaspokajaniu codziennych potrzeb życiowych, opieki higienicznej, zaleconej przez lekarza pielęgnacji oraz, w miarę możliwości, zapewnienia kontaktów z otoczeniem (art. 50 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej). Po raz drugi interes strony został uwzględniony na etapie ustalania odpłatności za usługi opiekuńcze. Określoną w decyzji organu I instancji odpłatność za usługi opiekuńcze ponoszą przecież osoby osiągające dochody mniejsze o 200 % od uzyskiwanych przez I. Z. (według tabeli - osiągające dochody w wysokości 369,23 % kryterium dochodowego). Fakt, że autorka skargi żąda zmniejszenia tej odpłatności do poziomu przysługującego osobom osiągającym mniejsze od niej dochody, nie może - zdaniem Kolegium - oznaczać, że decyzje organów administracyjnych obu instancji, podjęte w ramach uznania administracyjnego, są wadliwe.

Kolegium zauważyło także, że usługi opiekuńcze są przyznawane w sytuacji funkcjonowania w rodzinie osoby wymagającej pomocy, a funkcjonowanie takich osób z reguły generuje większe niż normalne - w potocznym rozumieniu - koszty utrzymania, związane z rehabilitacją, opieką lekarską, inną dietą itp. Sam fakt ponoszenia wydatków na osobę korzystającą z usług opiekuńczych nie oznacza zdaniem Kolegium, tak nadzwyczajnej sytuacji, że uprawniałaby ona do nieuwzględnienia 369,23 % dochodu strony. Podkreśliło, że w przykładowym katalogu szczególnie uzasadnionych przypadków Rada Miejska umieściła przecież sytuacje wyjątkowo trudne - posiadanie więcej niż czworga dzieci, sprawowanie opieki nad więcej niż jedną osobą wymagającą pomocy w formie usług opiekuńczych, zdarzenia losowe. Podkreślenia - w opinii Kolegium - wymaga, że I. Z. żąda ustalenia odpłatności za usługi opiekuńcze na poziomie 2,25 zł, który obowiązywał w okresie, w którym jej dochód wynosił 3037,68 zł. Od tego czasu dochód rodziny wzrósł w sposób znaczący, co spowodowało jednoczesny wzrost stawki za usługi opiekuńcze. Założenie prezentowane przez autorkę skargi, że przy istotnym wzroście dochodu, odpłatność za świadczenie powinna pozostać na dotychczasowym poziomie, jest dla Kolegium nie do zaakceptowania. Wskazano też, że pomoc społeczna ma charakter subsydialny ma wspierać osoby i rodziny w przezwyciężeniu trudnych sytuacji życiowych i to tylko w zakresie zaspokajania niezbędnych potrzeb bytowych. Dodało też, że wymienione przez skarżącą przykładowe wydatki, takie jak leczenie ortopedyczne starszego syna, koszty utrzymania samochodu, opłaty za telefon, Internet, uczestnictwo w turnusach rehabilitacyjnych nie są wydatkami typowymi dla osób korzystających z pomocy środków publicznych- jak wynika z orzecznictwa kolegium.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Skarga jest zasadna.

Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia niniejszej sprawy stanowią przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2008 r. Nr 115, poz. 728 ze zm.). Zgodnie z art. 50 ust. 1 owej ustawy, osobie samotnej, która z powodu wieku, choroby lub innych przyczyn wymaga pomocy innych osób, a jest jej pozbawiona, przysługuje pomoc w formie usług opiekuńczych lub specjalistycznych usług opiekuńczych. Przepis ten w ust. 2 stanowi, że usługi opiekuńcze lub specjalistyczne usługi opiekuńcze mogą być przyznane również osobie, która wymaga pomocy innych osób, a rodzina, a także wspólnie niezamieszkujący małżonek, wstępni, zstępni nie mogą takiej pomocy zapewnić. Zgodnie z ust. 5 art. 50, ośrodek pomocy społecznej, przyznając usługi opiekuńcze, ustala ich zakres, okres i miejsce świadczenia. Przepis ten w ust. 6 ustanawia dla rady gminy delegację do określenia, w drodze uchwały, szczegółowych warunków przyznawania i odpłatności za usługi opiekuńcze i specjalistyczne usługi opiekuńcze, z wyłączeniem specjalistycznych usług opiekuńczych dla osób z zaburzeniami psychicznymi, oraz szczegółowych warunków częściowego lub całkowitego zwolnienia od opłat, jak również trybu ich pobierania.

Na podstawie powyższej delegacji ustawowej Rada Miejska Wrocławia podjęła w dniu 8 lipca 2004 r. uchwałę Nr XXV/2092/04 w sprawie określenia szczegółowych warunków przyznawania i odpłatności za usługi opiekuńcze i specjalistyczne usługi opiekuńcze, oraz szczegółowych warunków częściowego lub całkowitego zwolnienia od opłat, jak również tryb ich pobierania, z wyłączeniem specjalistycznych usług opiekuńczych dla osób z zaburzeniami psychicznymi (Dziennik Urzędowy Województwa Dolnośląskiego z dnia 14 września 2004 r., Nr 172, poz. 2884 ze zm.). Według § 3 ust. 1 pkt 2 uchwały, świadczeniobiorcy ponoszą z tytułu korzystania z usług opiekuńczych lub specjalistycznych usług opiekuńczych, opłatę ustaloną w zależności od posiadanego dochodu przypadającego na osobę w rodzinie według ustalonej przez Radę tabeli.

Zgodnie z § 4 ust. 1 w/w uchwały, zwalnia się od odpłatności za korzystanie z usług opiekuńczych i/lub specjalistycznych usług opiekuńczych, jeżeli dochód osób ubiegających się o przyznanie usług, jako osób samotnych lub samotnie gospodarujących albo dochód na osobę w rodzinie nie przekracza kryterium dochodowego określonego w ustawie. Ust. 2 tego przepisu stanowi, że w szczególnie uzasadnionych przypadkach na wniosek osoby obowiązanej do odpłatności za korzystanie z usług opiekuńczych i/lub specjalistycznych usług opiekuńczych lub na wniosek członka rodziny tej osoby albo na wniosek pracownika socjalnego, świadczeniobiorca może zostać częściowo lub całkowicie zwolniony z ponoszenia opłat na czas określony w szczególności ze względu na:

1) korzystanie z co najmniej dwóch rodzajów usług – po przedstawieniu dowodu zapłaty za usługę,

2) konieczność ponoszenia opłat za pobyt członka rodziny w jednostce organizacyjnej pomocy społecznej, placówce wychowawczej lub rehabilitacyjnej - również po przedstawieniu dowodu wpłaty,

3) wielodzietność,

4) konieczność sprawowania opieki nad więcej niż jedną osobą wymagającą pomocy w formie usług opiekuńczych, w tym co najmniej jedną przewlekle chorą,

5) zdarzenie losowe,

6) inne uzasadnione okoliczności.

Z wyżej powołanego przepisu art. 50 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej wynika, że decyzja wydawana na jego podstawie jest decyzją wydawaną w ramach uznania administracyjnego, jak to trafnie zauważa w uzasadnieniu odpowiedzi na skargę organ odwoławczy. Sądowa kontrola legalności decyzji uznaniowych jest ograniczona. Sprowadza się bowiem do zbadania, czy w toku postępowania w sposób wyczerpujący zebrano materiał dowodowy, czy dokładnie zostały wyjaśnione istotne w sprawie okoliczności, a zatem, czy prowadząc postępowanie w sprawie organ ją rozpoznający nie uchybił przepisom art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. Ponadto, czy organ w sposób wszechstronny i wnikliwy rozważył cały zebrany w sprawie materiał dowodowy i czy po wszechstronnym i wnikliwym rozważeniu owego materiału dokonał prawidłowej oceny istnienia przesłanek warunkujących zastosowanie przepisu przewidującego możliwość przyznania określonego uprawnienia i zakresu owego uprawnienia. W wyroku z dnia 19 stycznia 2006 r. sygn. akt I OSK 777/05 Naczelny Sad Administracyjny wskazał, że obowiązkiem organów orzekających w ramach uznania administracyjnego jest rozważenie obu wskazanych w art. 7 k.p.a. interesów – słusznego interesu skarżącego i interesu społecznego. Zgodnie z fundamentalnym dla interpretacji tego przepisu prawa wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 czerwca 1981 r. sygn. SA 820/81 (ONSA 1981, z. 1, poz. 57 z glosą J. Łętowskiego OSP, 1982, z. 1-1, poz. 22) przyjmuje się, że obowiązkiem organu załatwiającego sprawę w oparciu o uznanie administracyjne jest załatwienie sprawy zgodnie z żądaniem obywatela, o ile interes społeczny nie stoi temu na przeszkodzie, ani nie przekracza to możliwości organu wynikających z przyznanych mu uprawnień i środków. Można więc przyjąć, że z zasady tej wynika domniemanie pozytywnego załatwienia sprawy, od którego można odstąpić dopiero wówczas, gdy w uzasadnieniu decyzji wykaże się, ze takie załatwienie sprawy kolidowałoby z interesem społecznym lub przekraczałoby możliwości organu. Z tych względów w sprawach, w których organ orzeka w ramach uznania administracyjnego istotne znaczenie ma uzasadnienie wydanej przez organ decyzji rozstrzygającej sprawę.

W rozpoznawanej sprawie zarówno organ I instancji, jak i organ odwoławczy w ocenie Sądu powyższym obowiązkom uchybiły. Organ I instancji wprawdzie ustalił sytuację materialną i zdrowotną w rodzinie skarżącej, ustalił także wydatki związane z leczeniem i rehabilitacją małoletniego G., jednak nie wyjaśnił w sposób dostateczny sytuacji zdrowotnej w rodzinie skarżącej oraz potrzeb tej rodziny i możliwości ich zaspokojenia we własnym zakresie. Ponadto w uzasadnieniu decyzji nie podał, na podstawie jakich dowodów poczynił swoje ustalenia w zakresie ustalonych potrzeb rodziny skarżącej, co może uzasadniać zarzut dowolności w tej mierze, a także nie zawarł w wydanej decyzji wyczerpujących rozważań dotyczących obu interesów o jakich mowa w art. 7 k.p.a., tj. słusznego interesu skarżącej oraz interesu społecznego. W ocenie Sądu, organ I instancji w uzasadnieniu wydanej decyzji nie wykazał w sposób wystarczający, z jakich przyczyn obniżył odpłatność za przyznane usługi opiekuńcze jedynie o 10 % w stosunku do poziomu wynikającego z tabeli odpłatności oraz nie podał z jakich przyczyn nie znalazł podstaw do obniżenia ustalonej odpłatności za przyznane usługi opiekuńcze poniżej przyjętej granicy 40 %, skupiając się na wskazaniu argumentów dotyczących braku podstaw do przyjęcia owej odpłatności na dotychczasowym poziomie. Organ ten zdaniem Sądu, nie przeanalizował też w sposób dostateczny z uwzględnieniem wyżej powołanych przepisów prawa, czy podnoszone przez skarżącą okoliczności są okolicznościami, o jakich mowa w § 4 ust. 2 pkt 6) uchwały Rady Miejskiej Wrocławia z dnia 8 lipca 2004 r. Nr XXV/2092/04 w sprawie określenia szczegółowych warunków przyznawania i odpłatności za usługi opiekuńcze i specjalistyczne usługi opiekuńcze (...), dającymi podstawę do przyjęcia, że sprawa niniejsza stanowi "szczególnie uzasadniony przypadek" w rozumieniu owego przepisu prawa, uprawniający do obniżenia odpłatności za przyznane usługi opiekuńcze poniżej przyjętego poziomu 40 %.Z uzasadnienia decyzji organu I instancji nie wynika zdaniem Sądu, z jakich przyczyn organ ten przyjął odpłatność za przyznane usługi opiekuńcze na poziomie właśnie 40 %. Poziom odpłatności przyznany na podstawie owego przepisu prawa winien być wszechstronnie rozważony w kontekście ustalonej w sposób wyczerpujący sytuacji dochodowej, rodzinnej i zdrowotnej rodziny skarżącej. Dodać należy, że w przypadku wydawania decyzji w ramach uznania administracyjnego, do których należy zaliczyć decyzję wydaną w niniejszej sprawie, organy administracji publicznej mają obowiązek szczególnej dbałości o prawidłowe i wyczerpujące uzasadnienie swojego rozstrzygnięcia. Wreszcie zauważyć należy, że organ wskazując na treść art. 2 ust. 1 i 3 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej i cel wynikający z tych przepisów umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych nie określił czynnika możliwości pomocy społecznej który też jest elementem decydującym o zakresie wsparcia osoby wnioskującej.

W odwołaniu od tej decyzji skarżąca podniosła, że ustalony poziom odpłatności za przyznane usługi opiekuńcze powoduje konieczność uiszczenia przez nią różnicy w kwocie 2000 zł, której nie jest w stanie ponieść. Zarzuciła, że rozpatrując sprawę organ I instancji nie uwzględnił innych jeszcze wydatków związanych z kosztami utrzymania nie tylko małoletniego G., w tym kosztów jego niezbędnej rehabilitacji, ale także starszego syna, który choruje na astmę oraz jej kosztami utrzymania, które to koszty wyszczególniła, a do odwołania dołączyła kserokopie rachunków i innych dokumentów potwierdzających ponoszone przez nią w tej mierze wydatki.

W uzasadnieniu decyzji organu II instancji zabrakło kompleksowego rozważenia wszystkich okoliczności związanych z sytuacją majątkową i rodzinną skarżącej, a więc związanych z przesłanką o jakiej mowa w § 4 ust. 2 pkt 6) powołanej wyżej uchwały Rady Miejskiej Wrocławia z dnia 8 lipca 200 4 Nr XXV/2092/04, od spełnienia której zależy możliwość częściowego zwolnienia z ponoszenia opłat za przyznane usługi opiekuńcze. Organ ten, podobnie jak organ I instancji, nie rozważył w sprawie słusznego interesu skarżącej oraz interesu społecznego, nie wyjaśnił także okoliczności podnoszonych przez skarżącą w odwołaniu, a dotyczących kwestii związanych z innymi potrzebami rodziny i koniecznością ich zaspokojenia - szczególnie wydatków ponoszonych w związku z dietą syna G. i nie poczynił w tym zakresie żadnych ustaleń. W zaskarżonej decyzji zabrakło analizy z jakich powodów z tytułu diety syna strony G. uwzględniono tylko kwotę 95 zł – a nie uznano kwoty 1000 zł wskazanej przez wnioskodawczynię.

Dodać należy, że decyzja uznaniowa może być uchylona przez sąd administracyjny, w wypadku stwierdzenia, że została wydana z takim naruszeniem przepisów o postępowaniu administracyjnym, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej p.p.s.a.). O tego rodzaju naruszeniach można mówić, gdy organ nie uzasadnił swojego wyboru, pozostawił poza swoimi rozważaniami argumenty podnoszone przez stronę, pominął istotne dla sprawy materiały dowodowe. W ocenie Sądu zaskarżona decyzja dotknięta jest w/w wadami procesowymi. Z tych wszystkich względów należało stwierdzić, że zaskarżona decyzja narusza przepisy art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a. w stopniu, który mógł mieć istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy.

Wyżej wymienione wady wydanych w sprawie decyzji administracyjnych skutkowały konieczność ich uchylenia, co orzeczono na art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.

Sąd wskazuje, że w ponownie prowadzonym postępowaniu organy winny wyeliminować wyżej wskazane wadliwości i wyjaśnić sprawę we wskazanym zakresie, poczynić prawidłowe ustalenia i dokonać właściwych rozważań w podanym zakresie, w szczególności dotyczących istnienia przesłanek zwolnienia z ponoszenia przez skarżącą opłat za przyznane usługi opiekuńcze w zakresie większym niż 40 % i możliwości pomocy społecznej. Uzasadnienie zaś wydanych decyzji winno odpowiadać wymogom określonym w art. 107 § 3 k.p.a., dając jasny obraz motywów rozstrzygnięcia.

Podstawę orzeczenia w przedmiocie wykonalności zaskarżonej decyzji stanowił przepis art. 152 p.p.s.a.