Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt I SA/Łd 92/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2021-03-17 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 64 par. 1 pkt 4
journal: Dz.U. 2020 poz 1427
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.

SENTENCJA

Dnia 17 marca 2021 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział I w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Bogusław Klimowicz Sędziowie: Sędzia NSA Wiktor Jarzębowski Asesor WSA Grzegorz Potiopa (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 17 marca 2021 roku sprawy ze skargi A. P. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Ł. z dnia [...] 2020 r. nr [...] [...] w przedmiocie kosztów egzekucyjnych powstałych w związku z postępowaniem egzekucyjnym oddala skargę.


UZASADNIENIE

Z akt sprawy wynika, że Naczelnik Urzędu Skarbowego Ł.-W. wystawił na A. P. – dalej: "zobowiązana", "strona" lub "skarżąca", w dniu [...] 2020 r. tytuł wykonawczy Nr [...] obejmujący należność z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych pobieranego od dochodów z pozarolniczej działalności gospodarczej za 2010 r., który następnie skierował do przymusowej realizacji w trybie przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

Organ egzekucyjny zawiadomieniem z dnia [...] 2020 r. Nr [...] dokonał u Naczelnika Urzędu Skarbowego Ł.-W. zajęcia innej wierzytelności pieniężnej przysługującej zobowiązanej w związku z orzeczeniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 22 kwietnia 2020 r. sygn. akt III SA/Łd 174/20.

Wyżej wymienione zajęcie doręczone zostało dłużnikowi zajętej wierzytelności w dniu [...] 2020 r., zaś zobowiązanej - wraz z odpisem tytułu wykonawczego Nr [...] - w dniu [...] 2020 r.

W dniu [...] 2020 r. do Urzędu Skarbowego Ł.-W. wpłynęło pismo A. P. z dnia [...] 2020 r. (złożone tego samego dnia za pośrednictwem operatora pocztowego) zatytułowane: "ZARZUTY DŁUŻNIKA ORAZ SKARGA NA CZYNNOŚĆ EGZEKUCYJNĄ", w którym strona wskazała, że składa zarzuty i skargę na czynność egzekucyjną oraz wnosi o uchylenie zajęcia oraz zwrot wyegzekwowanych kwot wraz z odsetkami.

W złożonym środku zaskarżenia zobowiązana podniosła, że jako dłużnik zajętej wierzytelności zajętych w/w zawiadomieniem o zajęciu" oświadcza, że nie uznaje wierzytelności gdyż:

• nie istnieje wierzytelność wynikająca ze wskazanego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi; jedyna jaka istniała z tytułu kosztów postępowania została przez Naczelnika Urzędu Skarbowego oddana na konto pełnomocnika, a zatem na chwilę dokonania zajęcia już nie istniała,

• jeśli organ egzekucyjny chciał dokonać zajęcia kwot nienależnie wyegzekwowanych poprzednim "tytułem egzekucyjnym", uchylonym w całości przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, nie wskazał tego wyraźnie w zawiadomieniu o zajęciu, a wierzytelność ta objęta jest nadal wspólnością majątkową małżeńską i pojawia się po raz kolejny przeszkoda w jej wyegzekwowaniu. Strona wskazała ponadto, że wierzytelność owa została wyegzekwowano bez podstawy prawnej w poprzednim postępowaniu i winna zostać niezwłocznie zwrócona (jako wierzytelność pieniężna należąca także do jej męża). Do dziś tego nie uczyniono, pomimo wezwań pełnomocnika strony, co czyni postępowanie organu bezprawnym oraz naraża osoby odpowiedzialne za prowadzenie egzekucji na odpowiedzialność kamą za nadużycie obowiązków służbowych. Nadto prowadzi do powstania szkód majątkowych wielkich rozmiarów,

• wierzytelność z tytułu podatku dochodowego rok 2010 opisana w "tytule egzekucyjnym" jest przedawniona i jako taka nie może być także przedmiotem egzekucji.

Podsumowując strona wskazała, że nie zgadza się z naliczoną opłatą egzekucyjna, która została naliczona bez podstawy prawnej, a nadto jest ona rażąco wygórowana za jedną czynność organu, tj. wysłanie jednego pisma do banku. Wniosła przy tym o jej uchylenie i zwrot opłaty oraz doręczenie jej postanowienia o jej ustaleniu.

Naczelnik Urzędu Skarbowego Ł. – W. pismem z dnia [...] 2020 r. zawiadomił zobowiązaną o wysokości kosztów egzekucyjnych powstałych w toku postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego Nr [...] w wysokości 8 990,70 zł. Zawiadomienie zobowiązana otrzymała w dniu [...] 2020 r., a w dniu [...] 2020 r. do organu egzekucyjnego wpłynął jej wniosek z dnia [...] 2020 r. o wydanie postanowienia w sprawie wysokości kosztów postępowania egzekucyjnego.

Postanowieniem z dnia [...] 2020 r. Nr [...] Naczelnik Urzędu Skarbowego Ł.-W. orzekł o wysokości kosztów egzekucyjnych w wysokości 8 990,70 zł, powstałych w toku postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec zobowiązanej na podstawie tytułu wykonawczego Nr [...], na którą złożyły się:

• opłata manipulacyjna w kwocie 1 497,43 zł,

• opłata za zajęcie innych wierzytelności pieniężnych w kwocie 7 487,13 zł,

• wydatek w kwocie 6,10 zł naliczony za sporządzenie ww. zajęcia i skierowanie do zobowiązanej listu poleconego zawierającego zawiadomienie o zajęciu oraz odpis tytułu wykonawczego.

W uzasadnieniu ww. postanowienia Naczelnik Urzędu Skarbowego Ł. – W. opisał stan faktyczny zaistniały w przedmiotowej sprawie, powołał przepisy prawa mające zastosowanie na jej gruncie oraz wyjaśnił przyczyny podjęcia ww. rozstrzygnięcia.

Poinformował przy tym, że zajęta wierzytelność na dzień zajęcia, tj. [...] 2020 r. wyniosła wraz z odsetkami 166 984,17 zł i po zaksięgowaniu jej na zaległość, w tym koszty egzekucyjne, pozostała kwota, tj. 8 250,88 zł - została zwrócona na rachunek bankowy pełnomocnika zobowiązanej.

Na powyższe postanowienie, doręczone w dniu [...] 2020 r. strona pismem z dnia [...] 2020 r., wniesionym tego samego dnia za pośrednictwem operatora pocztowego, złożyła zażalenie, wnosząc o jego uchylenie.

W uzasadnieniu złożonego środka zaskarżenia zobowiązana wskazała, że koszty są nieadekwatne do nakładu pracy organu, a postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego Ł.-W. nie uwzględnia stwierdzenia przez Trybunał Konstytucyjny - wyrokiem z dnia 28 czerwca 2016 r. sygn. akt SK 31/14:

- art. 64 § 1 pkt 4 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2020 r. poz. 1427, z późn. zm.) – dalej: "u.p.e.a.", w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjne, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji;

- art. 64 § 6 u.p.e.a., w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty manipulacyjnej, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji.

W dalszej części zażalenia zobowiązana wskazała, że w przedmiotowej sprawie koszty egzekucyjne tytułem opłaty za czynności egzekucyjne oraz opłaty manipulacyjnej zostały naliczone zgodnie z art. 64 § 1 pkt 1 i 4 oraz art. 64 § 6 u.p.e.a., tj. przy przyjęciu odpowiednio stawek 5% egzekwowanych należności w związku z zajęciem wierzytelności i pobraniem należności, a także stawki 1% egzekwowanych należności przy określeniu opłaty manipulacyjnej. Zobowiązana poinformowała przy tym, że stosownie do art. 190 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne. Wchodzą w życie z dniem ogłoszenia, chyba, że Trybunał określi inaczej (art. 190 ust. 3). Postanowienie organu pierwszej instancji zostało wydane w dniu 24 listopada 2020 r., a więc już po obaleniu domniemania konstytucyjności analizowanych przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Wobec powyższego, organy powinny uwzględnić skutki tego orzeczenia w treści swoich rozstrzygnięć.

W dalszej części zażalenia strona opisała treść orzeczenia ww. wyroku Trybunału Konstytucyjnego, wskazując że skoro stan faktyczny i stan prawny sprawy dotyczy niewątpliwie przepisów, które stanowiły przedmiot rozstrzygnięcia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r. sygn. akt SK 31/14, to nieuwzględnienie ww. wyroku Trybunału Konstytucyjnego w zaskarżonym postanowieniu stanowi rażące naruszenie przepisów prawa, a samo postanowienie winno być uchylone. Końcowo zobowiązana podniosła, iż organ egzekucyjny sam sobie zajął środki należące do majątku wspólnego jej i małżonka, nie ponosząc przy tym jakiegokolwiek kosztu. Strona poinformowała przy tym, że zajęte kwoty zostały uprzednio zwolnione spod egzekucji po umorzeniu postępowania egzekucyjnego, w wyniku uchylenia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi "postanowień o jego wszczęciu".

Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Ł. postanowieniem z dnia [...] 2020 r. Nr [...] [...] utrzymał w mocy postanowienie z dnia [...] 2020 r. Nr [...] Powyższe rozstrzygnięcie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Ł. zostało doręczone zobowiązanej w dniu [...] 2020 r.

Pismem z dnia [...] 2020 r. strona zaskarżyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi w całości ww. rozstrzygnięcie.

Zaskarżonemu postanowieniu zarzuciła naruszenie prawa materialnego, które to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 64 § 1 pkt 4 oraz art. 64 § 6 u.p.e.a. w związku z art. 2 i art. 84 Konstytucji RP, poprzez ich niewłaściwe zastosowanie polegające na zupełnym pominięci skutków prawych, wynikających z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r. sygn. akt SK 31/14, mocą którego przepisy te zostały uznane przez Trybunał Konstytucyjny za niezgodne z Konstytucją, co skutkowało naruszeniem zasady określoności, proporcjonalności i adekwatności przepisów prawa nakładających na jednostki ciężary publicznoprawne, a więc zasad wyrażonych w art. 2 w związku z art. 84 Konstytucji, ponieważ ustalenie wysokości kosztów egzekucyjnych odbyło się niezależnie od efektywności egzekucji - bez względu na wysokość wyegzekwowanych w toku egzekucji świadczeń i bez względu na uzasadniony nakład pracy organu egzekucyjnego.

Mając na uwadze powyższe zarzuty skarżąca wniosła o:

1) uchylenie postanowienia Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Ł. z dnia [...] 2020 r. oraz poprzedzającego go postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego Ł.- W. roku w całości,

2) zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa radcowskiego według norm przepisanych.

Pełnomocnik strony wniósł ponadto o rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym, bez rozprawy, w trybie uproszczonym określonym w art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325, z późn. zm.) - dalej: "P.p.s.a.".

W uzasadnieniu złożonej skargi pełnomocnik strony w pierwszej kolejności podkreślił, że przepisy art. 64 § 1 pkt 4 oraz art. 64 § 6 u.p.e.a. (tj. przepisy stanowiące podstawę ustalenia kosztów egzekucyjnych w niniejszej sprawie), były przedmiotem badania przez Trybunał Konstytucyjny pod kątem ich zgodności z Konstytucją.

W dalszej części wniesionej skargi pełnomocnik strony opisał treść uzasadnienia orzeczenia oraz stanowisko Trybunału Konstytucyjnego zawarte w wyroku z dnia 28 czerwca 2016 r. sygn. akt SK 31/14, a następnie powołał treść licznego orzecznictwa sądów administracyjnych, zapadłego po wydaniu ww. orzeczenia przez Trybunał Konstytucyjny, w którym to sądy wyraźnie wskazują na konieczność zastosowania się przez organy administracyjne do wyroku Trybunału Konstytucyjnego i zawartych w nim wytycznych co do zasad ustalania kosztów postępowania egzekucyjnego, tj. wyrok NSA z dnia 18.09.2019 r. sygn. akt II FSK 3238/17, wyrok WSA w Łodzi z diua 13,08.2019 r. sygn. akt III SA/Łd 475/19, wyroki NSA z 06.03.2018 r. sygn. akt II FSK 2206/17 i z 11.05.2018 r. sygn. akt II FSK 3071/17, wyroki WSA w Gliwicach z dnia 20.03.2018 r. sygn. akt I SA/Gl 1299/17 i z dnia 10.04.2018 r. sygn. akt I SA/Gl 1330/17, wyroki WSA w Gdańsku z 10.04.2018 r. sygn. akt I SA/Gd 165/18, z dnia 16.10.2018 r. sygn. akt I SA/Gd 684/18 i z dnia 13.12.2018 r. sygn. akt I SA/Gd 1421/17, wyrok WSA w Kielcach z dnia 22.02.2018r. sygn. akt SA/Ke 661/17 i wyrok WSA w Gorzowie Wielkopolskim z 16.11.2017 r. sygn. akt I SA/Go 378/17.

Pełnomocnik zobowiązanej powołał się ponadto na wyrok WSA w Krakowie z dnia 8 sierpnia 2019 r. sygn. akt I SA/Kr 408/19, w którym zostało wskazane, że organy administracji ustalając wysokość kosztów postępowania egzekucyjnego winny zastosować się do zaleceń Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie zawartych w wyroku z 9 marca 2017 r. sygn. akt II FSK 387/15, w którym to sąd II instancji udzielił organom jednoznacznych wskazań co do dalszego postępowania, poprzez wskazanie, że wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016r. sygn. akt SK 31/14, uznał za niekonstytucyjne przepisy art. 64 § 1 pkt 4 oraz art. 64 § 6 u.p.e.a. i nakazał uwzględnienie skutków, jakie dla możliwości zastosowania w niniejszej sprawie uznanych za niekonstytucyjne przepisów ma wskazany wyrok Trybunału Konstytucyjnego. W uzasadnieniu tego wyroku Sąd wskazał, że organy ustalając koszty postępowania winny w szczególności uwzględnić, że wysokość kosztów egzekucyjnych powinna zależeć od poziomu skomplikowania czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny oraz nakładu pracy (czasochłonności, pracochłonności) organu przy egzekwowaniu należności publicznoprawnych. Koszty egzekucyjne mają zapewnić funkcjonowanie aparatu egzekucyjnego. Funkcja fiskalna powinna polegać na uzyskaniu (przynajmniej częściowego) zwrotu kosztów funkcjonowania tego aparatu. Jednakże organ powinien mieć na uwadze, że z punktu widzenia fundamentalnej zasady demokratycznego państwa prawnego istotne jest zachowanie racjonalnej zależności pomiędzy wysokością tych kosztów, a czynnościami organów, za podjęcie których zostały naliczone.

Końcowo pełnomocnik strony stwierdził, że – w jego ocenie - biorąc pod uwagę zarówno przytoczony wyrok Trybunału Konstytucyjnego jak również wydane na jego tle orzecznictwo sądów administracyjny, w tym Naczelnego Sądu Administracyjnego nie sposób nie dostrzec, iż postanowienia organów administracyjnych I i II stopnia zostały wydane z naruszeniem przepisów art. 64 § 1 pkt 4 oraz 64 § 6 u.p.e.a. Organy dokonały wyliczenia opłaty egzekucyjnej oraz opłaty manipulacyjnej przyjmując wynikające wprost z ww. przepisów stawki procentowe z zupełnym pominięciem nie tylko stanowiska Trybunału Konstytucyjnego wyrażonego w wyroku z dnia 28 czerwca 2016 r. sygn. akt I SK 31/14, w którym to Trybunał wskazuje, iż opłata egzekucyjna oraz manipulacyjna nie mogą stanowić nadmiernej ingerencji państwa ani też nadmiernej represji. Ponadto organy pomijają wytyczne wyrażone przez NSA zawarte w wyroku z 9 marca 2017 r. sygn. akt II FSK 387/15, w którym wskazano, że wysokość kosztów egzekucyjnych powinna zależeć od poziomu skomplikowania czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny oraz nakładu pracy (czasochłonności, pracochłonności) organu przy egzekwowaniu należności publicznoprawnych.

W ocenie pełnomocnika strony organ egzekucyjny poświecił na wyegzekwowanie należności minimalną jednostkę czasu, zajmując wierzytelność, którą sam dysponował. Nadto organ nie zauważa, iż ponowne zajęcie (na marginesie nadal niezgodne z prawem co jest przedmiotem innego postępowania), było skutkiem błędów merytorycznych organu, który w sposób nieprawidłowy wystawił tytuł egzekucyjny. Organ bez podstawy prawnej wystawił kolejny tytuł (w miejsce uchylonego przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi) i pomimo żądania zwrotu należności przez małżonka nie oddał jej dokonując jej egzekucji.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, popierając stanowisko zawarte w zaskarżonym postanowieniu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Na wstępie wyjaśnić należy, że zgodnie z przepisem art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137), kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów, wymienionych w art. 3 § 2 P.p.s.a., sprawowana jest przez sądy administracyjne w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracji publicznej konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, lub ewentualnie ustalenie, że decyzja lub postanowienie organu dotknięte jest wadą nieważności (art. 145 § 1 lit. a-c P.p.s.a.).

Niniejsza sprawa została rozpoznana w trybie postępowania uproszczonego, ponieważ skarga dotyczyła postanowienia, zaś stosownie do art. 119 pkt 3 w zw. z art. 120 P.p.s.a. - w brzmieniu obowiązującym od 15 sierpnia 2015 r. - sprawa, w której przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym może być rozpoznana w trybie uproszczonym, czyli na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów.

Zastosowany tryb nie wpłynął na ograniczenie praw stron postępowania sądowoadministracyjnego, Sąd bowiem w świetle art. 134 § 1 P.p.s.a., rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd rozpoznaje zatem sprawę całościowo badając w sposób zupełny legalność zaskarżonej decyzji, orzekając przy tym w składzie trzech sędziów podobnie jak na posiedzeniu jawnym.

Rozpoznając sprawę według powyższych kryteriów należy uznać, że skarga okazała się nieuzasadniona. Zaskarżone postanowienie prawa nie narusza, a zarzuty skargi są chybione. Kontroli Sądu poddano postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Ł. z dnia [...] 2020 r. utrzymujące w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego Ł.-W. orzekające o wysokości kosztów egzekucyjnych w wysokości 8 990,70 zł, powstałych w toku postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec zobowiązanej na podstawie tytułu wykonawczego Nr [...].

Stan faktyczny w rozpatrywanej sprawie nie jest sporny, zaś spór pomiędzy stronami sprowadza się do kwestii prawidłowości określenia w rozpoznawanej sprawie wysokości kosztów egzekucyjnych obciążających zobowiązaną w świetle wyroku Trybunału Konstytucyjnego o sygn. SK 31/14.

Na wstępie rozważań należy przypomnieć, że Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 28 czerwca 2016 r., sygn. akt SK 31/14 (Dz.U. z 2016 r. poz. 1244), orzekł, że art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjne, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji RP zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji RP oraz nie jest niezgodny z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, oraz że art. 64 § 6 u.p.e.a. w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty manipulacyjnej, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji RP zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji RP oraz nie jest niezgodny z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP.

Przytoczony wyrok Trybunału Konstytucyjnego nie uchylił przepisu art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. ani przepisu art. 64 § 6 u.p.e.a. Co więcej Trybunał wskazał, że nie budzi wątpliwości konstytucyjnych dopuszczalność stosowania stawek stosunkowych (procentowych) jako jednej z metod określania wysokości danin publicznych, także opłat. W tym sposobie określania wysokości danin publicznych, uwzględniając obiektywny wymiar danej opłaty, co do zasady nie bierze się pod uwagę sytuacji indywidualnego podmiotu, który te opłaty uiszcza. Stawki stosunkowe są obciążeniem proporcjonalnym do wysokości konkretnej kwoty podlegającej egzekucji. Tak określona wysokość opłaty egzekucyjnej może nie być w pełni adekwatna do nakładu pracy organu egzekucyjnego i stopnia skuteczności jego działań konkretnej egzekucji. Jest to jednak sytuacja konstytucyjnie dopuszczalna. W tym zakresie ustawodawca ma bowiem znaczną swobodę regulacyjną. Z samej też istoty opłat wynika, że nie zawsze wiążą się one z ekwiwalentnym świadczeniem podmiotu publicznego.

Trybunał jednocześnie podkreślił, że swoboda ustawodawcy określania wysokości opłat nie jest jednak nieograniczona. Problematyka wysokości opłat w egzekucji jest bowiem nierozerwalnie związana z zapewnieniem właściwej równowagi między interesem państwa, polegającym na otrzymaniu zwrotu wydatków za przeprowadzone postępowanie egzekucyjne, a ochroną podmiotów przed nadmiernym fiskalizmem państwa. Bez wątpienia wysokość i zasady pobierania tych opłat powinny być ukształtowane w taki sposób, aby zapewnić finansowanie aparatu egzekucyjnego. Funkcja fiskalna opłat w egzekucji powinna polegać na uzyskaniu częściowego przynajmniej zwrotu kosztów funkcjonowania tego aparatu. Istotne jest jednak zachowanie przez ustawodawcę racjonalnej zależności między wysokością opłat w egzekucji a czynnościami organów, za podjęcie których opłaty te zostały naliczone. W przeciwnym razie rola tych opłat sprowadza się do swoistej kary z tytułu niewykonania określonego obowiązku, co jest niespójne z podstawowym celem postępowania egzekucyjnego, za który należy uznać wykonanie przez dłużnika ciążącego na nim obowiązku.

Dalej Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że mechanizm ustalania opłaty stosunkowej z wyznaczoną górną jej granicą chroni przed tego typu sytuacjami. Wartość wyznaczona kwotowo zakreśla bowiem maksymalny pułap opłaty i dzięki temu limituje kwotę określoną procentowo przed jej nadmierną wysokością. Trybunał wskazał także, że brak określenia górnej granicy przedmiotowych opłat powoduje, że z punktu widzenia organu egzekucyjnego stają się one formą dochodu nieuzasadnionego wielkością, czasochłonnością czy stopniem skomplikowania podejmowanych czynności egzekucyjnych. W ujęciu materialnym stają się więc obciążeniem podatkowym.

Wyjaśniając skutki swojego orzeczenia Trybunał Konstytucyjny wskazał, że dla właściwej jego realizacji w rozpatrzonej sprawie konieczna będzie interwencja ustawodawcy, który powinien, w granicach norm konstytucyjnych i z uwzględnieniem wniosków wynikających z wyroku Trybunału, określić maksymalną wysokość opłaty egzekucyjnej, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz opłaty manipulacyjnej, o której mowa w art. 64 § 6 u.p.e.a., ale także maksymalną wysokość innych opłat egzekucyjnych, przeciwko którym można wysunąć zarzuty podobne do rozpatrzonych w niniejszej sprawie.

Należy jednak zauważyć, że skutkiem orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego nie stało się wyeliminowanie z porządku prawnego podstawy prawnej do orzekania o wysokości kosztów egzekucyjnych na podstawie art. 64 § 1 pkt 4 i § 6 u.p.e.a. z zastosowaniem procentowego sposobu obliczania opłaty za dokonanie czynności egzekucyjnej i opłaty manipulacyjnej w odniesieniu do kwoty egzekwowanych należności.

Jak bowiem wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 6 marca 2018 r., sygn. akt II FSK 2206/17 (wszystkie orzeczenia sądów administracyjnych powołane w uzasadnieniu dostępne są w CBOSA) wyrok Trybunału jest wyrokiem zakresowym, co wyraźnie wynika z jego sentencji. Wyrok ten - w przeciwieństwie do klasycznego wyroku uznającego zaskarżony przepis za niezgodny z Konstytucją - nie powoduje utraty mocy zaskarżonego przepisu. Przepis ten nadal obowiązuje w systemie prawa, nie traci mocy, jednakże od chwili orzeczenia musi być traktowany jako niezgodny z Konstytucją, ale tylko w granicach (w zakresie) określonych w wyroku Trybunału. W pozostałym zakresie może, a nawet musi być nadal stosowany przez adresatów tego przepisu. Z zaleceń Trybunału zaś jasno wynika dopuszczalność stosowania stawek procentowych jako jednej z metod określania wysokości opłat i to nie tylko w kwotach stawek minimalnych. Trybunał wyraźnie zakwestionował bowiem tylko brak stawek maksymalnych, nie zakwestionował natomiast możliwości stosowania stawek procentowych (gdyż wyraźnie ją dopuścił), a w konsekwencji - nie wskazał na konieczność stosowania wyłącznie stawek minimalnych. Podstawa do takiego postępowania organu egzekucyjnego pozostała, natomiast stosowanie tych przepisów nie może prowadzić do przekroczenia maksymalnego rozsądnego pułapu, który w pierwszej kolejności powinien być wyznaczony przez ustawodawcę.

Powołany wyrok Trybunału Konstytucyjnego dotyczy tzw. pominięcia prawodawczego. Pominięcia takie polegają na tym, że ustawodawca unormował jakąś dziedzinę stosunków społecznych, ale dokonał tego w sposób niepełny, regulując ją tylko fragmentarycznie.

Dokonując kontroli legalności zaskarżonego postanowienia nie można tracić z pola widzenia wskazanych powyżej kwestii, a w szczególności faktu, że zarówno organ, określając wysokość kosztów egzekucyjnych, jak i Sąd, dokonując oceny zgodności z prawem tak ustalonej wysokości tych kosztów, działa w obszarze nieunormowanym przez ustawodawcę. W konsekwencji uzupełnienie pominięcia ustawowego nastąpić musi na płaszczyźnie stosowania prawa w granicach określonych przez Trybunał Konstytucyjny.

Sąd stwierdza, że zarzuty zawarte w skardze sprowadzają się do kwestionowania wykładni art. 64 § 1 pkt 4 i art. 64 § 6 u.p.e.a. oraz wypełnienia wytycznych zawartych w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r., sygn. SK 31/14.

Zgodnie z treścią art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a., organ egzekucyjny, z zastrzeżeniem § 2, w egzekucji należności pieniężnych pobiera za dokonane czynności egzekucyjne opłaty w następującej wysokości, z zastrzeżeniem art. 64d: za zajęcie innych niż wymienione w pkt 2 i 3 wierzytelności pieniężnych lub innych praw majątkowych – 5% kwoty egzekwowanej należności, nie mniej jednak niż 4 zł 20 gr. Jak stanowi natomiast art. 64 § 6 u.p.e.a., organ egzekucyjny pobiera opłatę manipulacyjną z tytułu zwrotu wydatków za wszystkie czynności manipulacyjne związane ze stosowaniem środków egzekucyjnych. Opłata wynosi 1% kwoty egzekwowanych należności pieniężnych objętych każdym tytułem wykonawczym, nie mniej jednak niż 1 zł 40 gr. W podstawie obliczenia opłaty uwzględnia się również odsetki z tytułu niezapłacenia należności w terminie przypadające w dniu wszczęcia postępowania egzekucyjnego.

W myśl art. 2 Konstytucji Rzeczpospolita Polska jest demokratycznym państwem prawnym, urzeczywistniającym zasady sprawiedliwości społecznej. Stosownie do art. 84 Konstytucji RP każdy jest obowiązany do ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych, w tym podatków, określonych w ustawie.

Sąd zwraca uwagę, że problem ustalenia wysokości kosztów egzekucyjnych po wydaniu przez Trybunał Konstytucyjny wyroku z 28 czerwca 2016 r., sygn. SK 31/14, był już wielokrotnie przedmiotem rozstrzygnięcia przez Naczelny Sąd Administracyjny. Zasadniczo wykształciły się trzy zasadnicze linie orzecznicze.

Według pierwszej z nich, podczas ustalania wysokość kosztów egzekucyjnych należy odnieść je do górnej granicy opłaty egzekucyjnej za zajęcie nieruchomości, gdyż jest to jedyna opłata, której maksymalną wysokość określono w art. 64 § 1 u.p.e.a., a ponadto odnosi się do najbardziej pracochłonnych czynności egzekucyjnych (por. m.in. wyrok NSA z dnia 20 lutego 2019 r., sygn. akt II FSK 2094/18, z dnia 24 maja 2019 r., sygn. akt II FSK 407/19; z dnia 26 czerwca 2019 r., sygn. akt II FSK 2549/17; z dnia 13 maja 2020 r. o sygn. akt II FSK 2950/19; wszystkie powołane w niniejszym uzasadnieniu orzeczenia dostępne są w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl/, dalej jako "CBOSA").

Według drugiej linii orzeczniczej, wobec bezczynności ustawodawcy po ogłoszeniu wyroku Trybunału Konstytucyjnego, w ogóle nie można pobierać kosztów egzekucyjnych, gdyż w przeciwnym wypadku ich maksymalna wysokość będzie niejednolicie ustalana przy każdorazowym pobieraniu, z pominięciem zobiektywizowanych kryteriów i w konsekwencji naruszone zostaną wskazane w wyroku Trybunału Konstytucyjnego wzorce konstytucyjne (por. wyrok NSA z dnia 8 stycznia 2019 r., sygn. akt II FSK 2576/18; z dnia 18 września 2019 r., sygn. akt II FSK 3238/17, CBOSA).

Zgodnie natomiast z trzecią linią orzeczniczą, organ egzekucyjny powinien tak określać wysokość kosztów egzekucyjnych, aby nie można było mu zarzucić naruszenia standardów określonych w wyżej wskazanym wyroku Trybunału Konstytucyjnego i dlatego konieczne jest powiązanie opłat z realiami konkretnego postępowania egzekucyjnego (por. wyroki z dnia 14 marca 2019 r., sygn. akt II FSK 3700/18; z dnia 13 czerwca 2019 r., sygn. akt II FSK 2037/17; CBOSA).

W niniejszej sprawie stanowisko organu zawarte w zaskarżonym postanowieniu zbieżne jest ze stanowiskiem zawartym w pierwszej z wyżej wymienionych linii orzeczniczych, które to stanowisko Sąd w pełni podziela.

Nie można więc przyznać racji skarżącej, w której ocenie wysokość kosztów egzekucyjnych, którymi ją obciążono jest rażąco nieadekwatna do czynności podjętych przez organ egzekucyjny.

Podkreślenia wymaga, że organ nadzoru w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia objaśnił, jakie czynności zostały podjęte przez organ egzekucyjny przy egzekwowaniu należności publicznoprawnych w toku postępowania prowadzonego na podstawie ww. tytułu wykonawczego. Organ nadzoru odniósł się także do adekwatności wysokości ustalonych kosztów egzekucyjnych względem poziomu skomplikowania czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny, jak również do zagadnienia, że wysokość i zasady pobierania przedmiotowych opłat powinny być ukształtowane w taki sposób, aby zapewnić przynajmniej częściowe finansowanie aparatu egzekucyjnego, przy czym istotne jest zachowanie racjonalnej zależności między wysokością opłat w egzekucji a czynnościami organów, za podjęcie których opłaty te zostały naliczone - tak aby opłaty nie sprowadzały się do swoistej kary.

Z uzasadnienia zaskarżonego rozstrzygnięcia wynika, że punktem odniesienia do określenia kosztów egzekucyjnych w przedmiotowej sprawie były regulacje u.p.e.a. dotyczące wysokości kosztów egzekucyjnych w przypadku egzekucji z nieruchomości. Uzasadniając przyjętą metodologię, organ odwoławczy zauważył, że ustawa egzekucyjna przewiduje ograniczenie wysokości opłaty za zajęcie nieruchomości poprzez wskazanie kwotowo maksymalnej wysokości opłaty za zajęcie nieruchomości (nie więcej niż 34.200 zł). Przepis art. 64 § 1 pkt 6 u.p.e.a. określa zatem maksymalną wysokość opłaty za dokonaną czynność egzekucyjną zajęcia nieruchomości. Opłata w przypadku dokonania zajęcia nieruchomości wynosi 8 % kwoty egzekwowanej należności, nie więcej jednak niż 34.200 zł.

W ocenie Sądu, uwzględniając stuprocentową skuteczność egzekucji, a także okoliczności, że Trybunał Konstytucyjny wskazał, że nie budzi wątpliwości konstytucyjnych dopuszczalność stosowania stawek stosunkowych (procentowych) jako jednej z metod określania wysokości danin publicznych, także opłat, stanowisko organu należy uznać za prawidłowe.

Zdaniem Sądu, uzasadniając przyjęte stanowisko organ nadzoru zasadnie wywiódł, że jeżeli przy skomplikowanej czynności zajęcia nieruchomości opłata wynosi 8%, nie więcej niż 34.200 zł, to przy czynności zajęcia innej wierzytelności pieniężnej należy uwzględnić mniejszy nakład pracy. Dlatego przyjąć należy, że opłata od zajęcia innej wierzytelności musi być mniejsza niż przy zajęciu nieruchomości w stopniu odpowiadającym przyjętej przez ustawodawcę maksymalnej stawki w kwocie 34.200 zł dla 8% opłaty. Skoro ustawodawca uznał, że 8% opłata dla zajęcia nieruchomości może wynosić maksymalnie 34.200 zł, to organ nadzoru miał podstawy do przyjęcia, że 5% opłata za zajęcie innej wierzytelności może wynosić maksymalnie 21.375 zł. Organ miał na względzie fakt, że ustawodawca biorąc pod uwagę stopień skomplikowania czynności określił odmiennie wysokość opłat na 5% za zajęcie innej wierzytelności pieniężnej i 8% za zajęcie nieruchomości. Przejmując z ustawy egzekucyjnej różnice w wysokości opłat przyjętej przez ustawodawcę pomiędzy 5% i 8% organ zachowując ustawową proporcję doszedł do wniosku, że skoro opłata procentowa od 8% została ograniczona do 34.200 zł, to wypełnieniem wymogu miarkowania kosztów będzie przyjęcie proporcji od tej maksymalnej stawki z uwzględnieniem stawki procentowej dla zajęcia innej wierzytelności. Z tego względu uznał, że wykonaniem nakazów z wyroku Trybunału Konstytucyjnego będzie ograniczenie procentowej opłaty za zajęcie innej wierzytelności do kwoty 21.375 zł, wynikające z miarkowania kosztów uwzględniającego fakt mniejszego skomplikowania czynności w postaci zajęcia innych wierzytelności niż zajęcia nieruchomości.

Odnosząc powyższe do realiów analizowanej sprawy, podkreślić należy, że organ egzekucyjny ustalił opłatę egzekucyjną za zajęcie innej wierzytelności pieniężnej - w tym przypadku innej wierzytelności pieniężnej - na poziomie 7 487,13 zł, a więc opłata ta nie przekracza wyznaczonego w wyżej przedstawiony sposób maksymalnego poziomu.

Przechodząc do metodologii ustalania opłaty manipulacyjnej Sąd także podzielił stanowisko organu nadzoru w tym zakresie. Słusznie w zaskarżonym postanowieniu podniesiono, że jest ona pobierana w związku z doręczeniem zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego, niezależnie od innych czynności dokonanych przez organ egzekucyjny. Jest ona należna organowi egzekucyjnemu nawet wówczas, gdyby po doręczeniu odpisu tytułu wykonawczego okazało się, że egzekucja jest bezskuteczna z uwagi na brak majątku zobowiązanego i niezależnie od zastosowanych środków egzekucyjnych oraz wyegzekwowania jakichkolwiek kwot na poczet dochodzonej należności.

Przyjmując jako podstawę maksymalną stawkę dla zajęcia nieruchomości w kwocie 34.200 zł organ przyjął, że maksymalna opłata manipulacyjna, w związku z brakiem ustawowych regulacji, nie może być wyższa niż 4.275 zł. Kierował się przy tym przyjęciem takiej zależności, że za zajęcie nieruchomości stawka procentowa została wskazana na 8%, a dla opłaty manipulacyjnej 1%. Z uwagi na powyższe, organ nadzoru zasadnie stanął na stanowisku, że maksymalna opłata manipulacyjna nie może być wyższa niż 1/8 maksymalnej opłaty za zajęcie nieruchomości, a więc nie może przekraczać kwoty 4.275 zł.

Przenosząc powyższe na grunt analizowanej sprawy, zauważyć należy, że ustalona przez organ egzekucyjny opłata manipulacyjna w wysokości 1 497,43 zł nie przekracza kwoty granicznej.

Zdaniem Sądu taka wykładnia art. 64 § 1 pkt 4 oraz § 6 zdanie drugie in principio ustawy egzekucyjnej jest uprawniona, jako znajdująca umocowanie w wykładni systemowej:

a) zewnętrznej pionowej, polegającej na uwzględnieniu art. 2 w zw. z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji na podstawie art. 8 ust. 2 Konstytucji;

b) wewnętrznej, polegającej na uwzględnieniu znajdującego się w tej samej jednostce redakcyjnej i regulującego adekwatne zagadnienie - art. 64 § 1 pkt 6 u.p.e.a.

Wykładnia ta jest ponadto wyważona, jako że realizuje zarazem cel fiskalny opłat egzekucyjnych, jak i nadmiernie nie ingeruje w wartości konstytucyjne wyrażone przez Trybunał Konstytucyjny w wyroku w sprawie SK 31/14.

W świetle powyższych rozważań Sąd nie podziela przedstawionego w skardze poglądu, zgodnie z którym ustalenie wysokości kosztów egzekucyjnych w niniejszej sprawie odbyło się niezależnie od efektywności egzekucji, bez względu na wysokość wyegzekwowanych w toku egzekucji świadczeń oraz bez względu na uzasadniony nakład pracy organu egzekucyjnego.

Zdaniem Sądu koszty egzekucyjne ustalone wg przyjętej przez organy metody na łączną kwotę 2.214,30 zł nie są nadmiernie wygórowane i nie powodują całkowitego zerwania związku między świadczeniem organu egzekucyjnego, a wysokością ponoszonych za dokonanie czynności opłat. Z samej zaś istoty opłat wynika, że nie zawsze wiążą się one z ekwiwalentnym świadczeniem podmiotu publicznego. Natomiast Trybunał Konstytucyjny rozważał, że tylko w pewnych warunkach (w wypadku należności o znacznej wartości) następuje całkowite wręcz zerwanie związku między świadczeniem organu egzekucyjnego, a wysokością ponoszonych za dokonanie tych czynności opłat.

W ocenie Sądu organom orzekającym w rozpoznawanej sprawie nie można zarzucić naruszenia standardów określonych w omawianym wyroku Trybunału Konstytucyjnego. W świetle powyższych rozważań niezasadne okazały się zarzuty naruszenia przepisów prawa materialnego, jak również wytycznych zawartych w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r., sygn. akt SK 31/14.

Należy bowiem ponownie wskazać, że Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu komentowanego wskazał, że:

a) nie budzi wątpliwości konstytucyjnych dopuszczalność stosowania stawek stosunkowych (procentowych) jako jednej z metod określania wysokości danin publicznych,

b) tak określona wysokość opłaty egzekucyjnej może nie być w pełni adekwatna do nakładu pracy organu egzekucyjnego i stopnia skuteczności jego działań w konkretnej egzekucji; jest to jednak sytuacja konstytucyjnie dopuszczalna,

c) wysokość i zasady pobierania tych opłat powinny być ukształtowane w taki sposób, aby zapewnić finansowanie aparatu egzekucyjnego (funkcja fiskalna opłat).

Odnosząc się końcowo do powołanych w skardze wyroków sądów administracyjnych Sąd wskazuje, że orzeczenia te zapadły w zupełnie innych stanach faktycznych, a zatem nie mogą być wiążące w rozpoznawanej sprawie.

Jak już wyżej wspomniano Sąd ma świadomość rozbieżności orzecznictwa dotyczącego problematyki ustalenia wysokości kosztów egzekucyjnych po wydaniu przez Trybunał Konstytucyjny wyroku z 28 czerwca 2016 r., sygn. SK 31/14. Dlatego też Sąd szczegółowo wyjaśnił powody wyboru linii orzeczniczej zbieżnej ze stanowiskiem organu zawartym w zaskarżonym postanowieniu.

W związku z powyższym Sąd uznał, że skarga jest bezzasadna i podlega oddaleniu na podstawie art. 151 P.p.s.a.

aj