Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 1052/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2015-01-20 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6205 Nadzór sanitarny
Hasła tematyczne: Działalność gospodarcza
Inspekcja sanitarna
Skarżony organ: Inspektor Sanitarny
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 46 ust. 1
journal: Dz.U. 2010 nr 136 poz 914
law: Ustawa z dnia 25 sierpnia 2006 r. o bezpieczeństwie żywności i żywienia - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Grażyna Radzicka Sędziowie WSA Maciej Busz WSA Józef Maleszewski (spr.) Protokolant st. sekr. sąd. Laura Szukała po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 stycznia 2015 r. sprawy ze skargi T. S. [...] w P. na decyzję Wielkopolskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Poznaniu z dnia [...] lipca 2014 r. nr [...] w przedmiocie nakazu wykonania określonego obowiązku oddala skargę


UZASADNIENIE

Orzeczeniem z dnia [...] listopada 2011 r. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w [...] (dalej jako PPIS), wskazując, że działa w oparciu o sprawozdanie Laboratorium Badania Żywności i Przedmiotów Użytku Wojewódzkiej Stacji Sanitarno-Epidemiologicznej w Poznaniu, stwierdził, że [...] został zakwestionowany z uwagi na nieprawidłowe oznakowanie napoju. Producent w nazwie i w składzie podał informację, że napój jest wyprodukowany z liści koki. Ponadto w składzie wymieniono kwasek cytrynowy jako dozwoloną substancję dodatkową. Zgodnie z wymogami rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 22 listopada 2010 r. w sprawie dozwolonych substancji dodatkowych (Dz. U. Nr 232 poz. 1525 z późn. zm.) prawidłowa nazwa brzmi kwas cytrynowy. Ponadto, wymieniając dozwoloną substancję dodatkową należy podać funkcję technologiczną, jaką ta substancja pełni w produkcie.

Decyzją z dnia [...] listopada 2011 r. PPIS zakazał T. S., prowadzącemu działalność gospodarczą pod nazwą [...] (dalej jako Strona, Odwołujący się, Skarżący) wprowadzania do obrotu środka spożywczego pod nazwą "[...]" (punkt pierwszy decyzji), nakazał Stronie wycofanie przedmiotowego środka spożywczego z obrotu i przesłanie dokumentu potwierdzającego wycofanie z podaniem ilości i sumy na jaką towar wycofano (punkt drugi decyzji) oraz nakazał Stronie usunięcie ulotek i prezentacji w Internecie środka spożywczego (punkt trzeci decyzji). Decyzji został nadany rygor natychmiastowej wykonalności.

Rozpoznając odwołanie Strony, Wielkopolski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny, decyzją z dnia [...] grudnia 2011 r. uchylił decyzję PPIS w części dotyczącej punktów 1-2 (zakaz wprowadzania środka spożywczego do obrotu oraz nakaz wycofania środka spożywczego z obrotu i przesłania dokumentu potwierdzającego wycofanie) i w tym zakresie przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia, oraz utrzymał w mocy punkt 3 decyzji organu I instancji (nakaz usunięcia ulotek i usunięcia prezentacji produktu z Internetu). Odwołujący się wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu na decyzję w części dotyczącej utrzymania w mocy nakazu usunięcia ulotek oraz usunięcia prezentacji produktu z Internetu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z dnia 26 kwietnia 2012 r., IV SA/Po 127/12 oddalił skargę. Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 22 stycznia 2014 r. II OSK 1954/12 oddalił skargę kasacyjną Strony.

Decyzją z dnia [...] marca 2012 r. PPIS umorzył postępowanie w zakresie obowiązków opisanych w punktach 1-2 decyzji z dnia [...] listopada 2011 r. Wskazał na wyjaśnienia Strony o nieposiadaniu nowej partii środka spożywczego oraz zutylizowaniu zakwestionowanej partii środka spożywczego, jako towaru przeterminowanego. PPIS ocenił, że dalsze postępowanie stało się bezprzedmiotowe.

Rozpoznając odwołanie Strony, Wielkopolski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny decyzją z dnia [...] maja 2012 r. uchylił zaskarżoną decyzję w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. Organ wyższego stopnia ocenił, że nie zostały wykazane przesłanki umorzenia postępowania, ponadto deklaracja właściciela, że po wydaniu decyzji merytorycznej zamierza kontynuować wprowadzanie spornego środka spożywczego do obrotu, potwierdza konieczność merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy.

Decyzją z dnia [...] stycznia 2013 r. PPIS umorzył postępowanie administracyjne dotyczące zakazu wprowadzania do obrotu przedmiotowego środka spożywczego oraz nakazu wycofania z obrotu tego środka spożywczego. Organ I instancji wskazał, że Strona ma zawieszoną działalność gospodarczą. Pełnomocnik strony wskazał, że Strona ma na stanie 6 puszek napoju pozyskanych w celu dalszego postępowania. Pomimo wezwania Strona nie udokumentowała specyfikacji oraz certyfikatu jakościowego producenta. Rozpoznając odwołanie Strony, Wielkopolski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny decyzją z dnia [...] marca 2013 r. uchylił zaskarżoną decyzję w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. Organ wyższego stopnia stwierdził, że organy Państwowej Inspekcji Sanitarnej są uprawnione i zobowiązane, na podstawie art. 4 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (Dz. U. z 2011 r. Nr 212, poz. 1263 z późn. zm.) oraz art. 3 pkt 29 ustawy z dnia 25 sierpnia 2006 r. o bezpieczeństwie żywności i żywienia (Dz. U. z 2010 r. Nr 136, poz. 914 z późn. zm., dalej jako ustawa o bezpieczeństwie żywności i żywienia) do oceny znakowania środków spożywczych wprowadzanych do obrotu na terenie Rzeczypospolitej Polskiej.

Decyzją z dnia [...] kwietnia 2013 r. PPIS nakazał prawidłowe oznakowanie środka spożywczego, zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa żywnościowego, poprzez usunięcie z etykiety opisanej w języku polskim napisu "[...]" sugerującego konsumentowi zawartość w produkcie substancji odurzających i zastąpienie go napisem "Orzeźwiający, naturalny, niegazowany aromatyzowany ekstraktem z liści koki pozbawionym kokainy" lub innym, wyraźnie dającym do zrozumienia klientowi, że produkt jest pozbawiony kokainy. Nadto nakazał usunięcie z etykiety sformułowania "[...]" sugerującego konsumentowi, że produkt posiada szczególne właściwości, jeżeli wszystkie podobne środki spożywcze posiadają takie właściwości. Rozpoznając odwołanie Strony, Wielkopolski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny decyzją z dnia [...] czerwca 2013 r. uchylił zaskarżoną decyzję w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji.

Decyzją z dnia [...] lipca 2013 r. PPIS zarządził prawidłowe oznakowanie środka spożywczego, zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa żywnościowego. Decyzji został nadany rygor natychmiastowej wykonalności. Rozpoznając odwołanie Strony, Wielkopolski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny decyzją z dnia [...] października 2013 r. uchylił zaskarżoną decyzję w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. Organ wyższego stopnia wskazał, że WSA w Poznaniu wyrokiem z dnia 26 kwietnia 2012 r., IV SA/Po 127/12 oddalił skargę Strony na decyzję z dnia [...] grudnia 2011 r. Decyzja ta jest więc decyzją prawomocną, nakładającą na PPIS konkretne obowiązki, z których organ I instancji się nie wywiązał, bowiem nie zapadło w tym zakresie rozstrzygnięcie organu I instancji. Organ wyższego stopnia nakazał dokładnie wyjaśnienie stanu faktycznego oraz zebranie i rozpatrzenie całego materiału dowodowego – w sposób wyczerpujący, oraz wydanie stosownego rozstrzygnięcia w zakresie wprowadzenia do obrotu przedmiotowego środka spożywczego.

Decyzją z dnia [...] listopada 2013 r. PPIS nakazał prawidłowe oznakowanie środka spożywczego, zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa żywnościowego i określił, że decyzja podlega wykonaniu z chwilą wprowadzenia do obrotu prawidłowo oznakowanego produktu. Rozpoznając odwołanie Strony, Wielkopolski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny decyzją z dnia [...] stycznia 2014 r. uchylił zaskarżoną decyzję w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji.

Decyzją z dnia [...] lutego 2014 r. PPIS nakazał prawidłowe oznakowanie środka spożywczego, zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa żywnościowego oraz zezwolił na wprowadzenie do obrotu środka spożywczego, prawidłowo oznakowanego, zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa żywnościowego. Określił, że decyzja podlega wykonaniu z chwilą wprowadzenia do obrotu prawidłowo oznakowanego produktu. Rozpoznając odwołanie Strony, Wielkopolski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny decyzją z dnia 18 kwietnia 2014 r. uchylił zaskarżoną decyzję w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. Organ wyższego stopnia ponownie nakazał dokładnie wyjaśnienie stanu faktycznego oraz zebranie i rozpatrzenie całego materiału dowodowego – w sposób wyczerpujący, wraz z obszernymi wskazaniami zawartymi w uzasadnieniach swoich poprzednich decyzji. Nadto nakazał dokonanie całościowej oceny oznakowania zamieszczonej na opakowaniu napoju i wskazanie w osnowie decyzji konkretnych obowiązków dotyczących usunięcia określonych uchybień, przez podanie jakie błędy w oznakowaniu przedmiotowego napoju powinien poprawić adresat decyzji.

Decyzją z dnia [...] maja 2014 r. nr [...] (znak sprawy [...]) Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Poznaniu, wskazując na art. 27 ust. 1 i art. 37 ust. 1 ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (Dz. U. z 2011 r. Nr 212, poz. 1263 z późn. zm., dalej uPIS), art. 46 i art. 73 ustawy z dnia 25 sierpnia 2006 r. o bezpieczeństwie żywności i żywienia (Dz. U. z 2010 r. Nr 136, poz. 914 z późn. zm., dalej jako ustawa o bezpieczeństwie żywności i żywienia), art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r. poz. 267 z późn. zm., dalej kpa), art. 3 pkt "a" rozporządzenia (WE) Nr 1924/2006 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 20 grudnia 2006 r. w sprawie oświadczeń żywieniowych i zdrowotnych dotyczących żywności (Dz. U. L. 404 z 30 grudnia 2006, dalej jako rozporządzenie w sprawie oświadczeń żywieniowych), § 2 i § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 10 lipca 2007 r. w sprawie znakowania żywności (Dz. U. Nr 137, poz. 966 z późn. zm., dalej jako rozporządzenie w sprawie znakowania żywności):

1. nakazał stosowanie właściwego znakowania środka spożywczego "[...]" (dalej jako Środek Spożywczy, Napój) zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa poprzez podanie w wykazie składników określenia "kofeina" bezpośrednio po określeniu "aromat" oraz poprzez usunięcie z etykiety sformułowania: "Orzeźwiający, naturalny, niegazowany napój z liści koki" sugerującego konsumentowi zawartość w produkcie substancji odurzających i usunięcie z etykiety sformułowania "Doceniany na świecie przez wybitnych sportowców oraz osoby propagujące zdrowy tryb życia" sugerującego konsumentowi, że produkt posiada szczególne właściwości, jeżeli wszystkie podobne środki spożywcze posiadają takie właściwości (punkt pierwszy decyzji);

2. zezwolił na wprowadzenie do obrotu Napoju pod warunkiem poddania zabiegowi zmiany etykiety we wskazany sposób (punkt drugi decyzji).

Nadto określił, że termin wykonania decyzji podlega z chwilą wprowadzenia do obrotu prawidłowo oznakowanego Napoju.

W odwołaniu od decyzji Strona, zastępowana przez zawodowego pełnomocnika, wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji PPIS w części obejmującej punkt pierwszy decyzji, w szczególności ze względu na brak rozstrzygnięcia co do istoty sprawy poprzez niewydanie decyzji w przedmiocie czy przedmiotowy środek spożywczy stanowi zagrożenie dla zdrowia lub życia ludzi, oraz naruszenia przepisów postępowania administracyjnego oraz przepisów prawa materialnego, w szczególności przepisów ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu narkomanii (Dz. U. Nr 179, poz. 1485 z późn. zm., obecnie Dz. U. z 2012 r. poz. 124 z późn. zm. dalej jako ustawa o przeciwdziałaniu narkomanii) oraz rozporządzenia w sprawie znakowania żywności. Pełnomocnik ocenił, że decyzja jest wadliwie uzasadniona i wniósł o rozstrzygnięcie co do istoty sprawy w ten sposób, że środek spożywczy wskazany w zaskarżonej decyzji zostanie dopuszczony do obrotu na terenie Rzeczypospolitej Polskiej oraz że środek ten nie stanowi zagrożenia dla zdrowia lub życia ludzi. Zaskarżonej decyzji zarzucił rażące naruszenie przepisów postępowania administracyjnego poprzez naruszenie zasady prawdy obiektywnej wyrażonej w art. 7 k.p.a. oraz odzwierciedlającego tą zasadę art. 77 § 1 k.p.a. oraz art. 80 k.p.a. oraz art. 11 k.p.a. w ten sposób, że organ I instancji nie rozpatrzył wyczerpująco wszystkich okoliczności sprawy oraz rozpoznał sprawę w oparciu o niepełny materiał dowodowy. Dalej zarzucił rażące naruszenie zasady dwuinstancyjności (art. 15 kpa) poprzez niezastosowanie się przez organ I instancji do dyspozycji organu II instancji, na skutek którego to naruszenia Organ I instancji nie orzekł co do istoty sprawy, tj. nie wydał orzeczenia w przedmiocie czy przedmiotowy środek spożywczy stanowi zagrożenie dla zdrowia lub życia ludzi, pomimo wyraźnych dyspozycji. Dalej zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego tj. § 2 ust. 1 pkt 5 oraz § 5 ust. 1 w związku z § 2 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia w sprawie znakowania środków spożywczych poprzez ich błędną wykładnię, a w konsekwencji niezastosowanie oraz naruszenie § 6 ust. 6 rozporządzenia w sprawie znakowania środków spożywczych poprzez jego błędną wykładnię i w konsekwencji zastosowanie, co doprowadziło do błędnego nakazania stronie usunięcia oznaczenia "Orzeźwiający, naturalny, niegazowany napój z liści koki" z etykiety na puszce Napoju, oraz podania na tejże etykiecie, w składzie przedmiotowego napoju określenia "kofeina" bezpośrednio po określeniu "aromat". Dalej zarzucił naruszenie art. 20 ust. 1 i 3 ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii poprzez ich zastosowanie, pomimo iż organ I instancji nie posiada kompetencji do rozstrzygania czy Strona reklamuje i promuje środki odurzające oraz czy sugeruje konsumentowi zawartość w produkcie substancji odurzających.

Decyzją z dnia [...] lipca 2014 r. nr [...] Wielkopolski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w Poznaniu, wskazując na art. 12 ust. 2 pkt. 1 i art. 37 ust. 1 uPIS; art. 138 § 1 pkt 2 kpa; art. 2-3, 5, 7 i 10 rozporządzenia (WE) nr 1924/2006 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 20 grudnia 2006 r. w sprawie oświadczeń żywieniowych i zdrowotnych dotyczących żywności (Dz. U. L 404 z 30 grudnia 2006 z późn. zm.); § 3 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 16 września 2010 r. w sprawie środków spożywczych specjalnego przeznaczenia żywieniowego (Dz. U. Nr 180, poz. 1214 z późn. zm.); § 2, § 5 ust. 1, § 6 ust. 4, 6, § 9 ust. 1 pkt 1 i § 10 ust. 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 10 lipca 2007 r. w sprawie znakowania środków spożywczych (Dz. U. z 2014 poz. 774); art. 16 ust. 2 i 4 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1334/2008 z dnia 16 grudnia 2008 r. w sprawie środków aromatyzujących i niektórych składników żywności o właściwościach aromatyzujących do użycia w oraz na środkach spożywczych oraz zmieniające rozporządzenie Rady (EWG) nr 1601/91, rozporządzenie (WE) nr 2232/96 oraz (WE) nr 110/2008 oraz dyrektywę 2000/13/WE; art. 45, art. 46 ust. 1, art. 47 i art. 49 ustawy o bezpieczeństwie żywności i żywienia: uchylił zaskarżoną decyzję w całości oraz nakazał zapewnić właściwe znakowanie przedmiotowego Napoju zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa, poprzez:

1. zmianę określenia "z liści koki" zawartego w sformułowaniu "[...]" na "ekstrakt z liści koki pozbawiony kokainy" lub "dekokainizowany ekstrakt z liści koki" lub podobne sformułowania wskazujące, że ekstrakt z liści koki nie zawiera kokainy,

2. zmianę określenia "ekstrakt z liści koki" zawartego w wykazie składników na: "ekstrakt z liści koki pozbawiony kokainy" lub "dekokainizowany ekstrakt z liści koki" lub podobne sformułowania wskazujące, że ekstrakt z liści koki nie zawiera kokainy,

3. uzupełnienie informacji zawartych na etykiecie w sformułowaniu "Doceniany na świecie przez wybitnych sportowców oraz osoby propagujące zdrowy tryb życia" o uzasadnienie zastosowania tego oświadczenia,

4. zmianę w wykazie składników określenia "aromaty naturalne (w tym ekstrakt z liści koki, naturalna kofeina)" na "naturalne aromaty: ekstrakt z liści koki pozbawiony kokainy, kofeina" lub "naturalne aromaty: dekokainizowany ekstrakt z liści koki, kofeina",

5. umieszczenie w oznakowaniu produktu informacji o procentowej zawartości ekstraktu z liści koki w zależności od przyjętego określenia.

Uzasadniając rozstrzygnięcie, organ zaznaczył, odnosząc się do zarzutów odwołania, że organ I instancji zezwalając na wprowadzenie przedmiotowego napoju do obrotu nie wskazuje nigdzie, iż napój stanowi jakiekolwiek zagrożenie dla zdrowia lub życia człowieka, a wszystkie decyzje, które na takie właściwości napoju mogły wskazywać - zostały uchylone i wyeliminowane z obiegu prawnego. Napój, zgodnie z pismem Urzędu Statystycznego w [...] z dnia [...] maja 2011 r., które strona złożyła w trakcie prowadzonego postępowania, należy do grupy "Pozostałe napoje bezalkoholowe". Zgodnie z definicją zawartą w art. 2 rozporządzenia nr 178/2002 stanowiącą, że "Środek spożywczy obejmuje napoje", nie jest wymagane zezwolenie na wprowadzanie przedmiotowego napoju do obrotu. Jednocześnie WPWIS podkreślił, iż zgodnie z art. 17 ust. 1 rozporządzenia (WE) nr 178/2002, który określa obowiązki przedsiębiorców "Podmioty działające na rynku spożywczym i pasz zapewniają, na wszystkich etapach produkcji, przetwarzania i dystrybucji w przedsiębiorstwach będących pod ich kontrolą, zgodność tej żywności lub pasz z wymogami prawa żywnościowego właściwymi dla ich działalności i kontrolowanie przestrzegania tych wymogów." Z powyższego należy wnioskować, iż wszystkie środki spożywcze trafiające na rynek muszą być właściwie oznakowane i jak już wyżej wspomniano, bezpieczne dla konsumenta - odpowiedzialność w tym zakresie ponosi nie tylko producent, ale także przedsiębiorca, który dalej dystrybuuje towar aż do klienta końcowego. W związku z tym organ wyższego stopnia stwierdził, że wniesione przez stronę żądanie o orzeczenie co do istoty sprawy w ten sposób że środek nie stanowi zagrożenia dla zdrowia lub życia ludzi - nie stanowi przedmiotu sprawy w postępowaniu.

Uzasadniając rozstrzygnięcie dotyczące zmiany określenia "z liści koki" zawartego w oznakowaniu Napoju, a także określenia "ekstrakt z liści koki" zawartego w składzie Napoju na "ekstrakt z liści koki pozbawiony kokainy" lub "dekokainizowany ekstrakt z liści koki" lub podobne sformułowania wskazujące, że ekstrakt z liści koki nie zawiera kokainy, organ wyższego stopnia wskazał, że informacja zamieszczona w oznakowaniu produktu wprowadza konsumenta w błąd poprzez sugerowanie, że napój ten może mieć działanie takie jak środki odurzające, skoro został wytworzony z surowców, które takie cechy wykazują. Zgodnie z art. 46 ust. 1 ustawy o bezpieczeństwie żywności i żywienia "Oznakowanie środka spożywczego nie może wprowadzać konsumenta w błąd, w szczególności:

a) co do charakterystyki środka spożywczego, w tym jego nazwy, rodzaju, właściwości, składu, ilości, trwałości, źródła lub miejsca pochodzenia, metod wytwarzania lub produkcji,

b) przez przypisywanie środkowi spożywczemu działania lub właściwości, których nie posiada,

c) przez sugerowanie, że środek spożywczy posiada szczególne właściwości, jeżeli wszystkie podobne środki spożywcze posiadają takie właściwości."

Zapis "napój z liści koki" sugeruje, że napój ten może mieć działanie takie jak środki odurzające, gdyż liście koki w ustawie o przeciwdziałaniu narkomanii wymienione są jako środki odurzające grupy I-N. Zatem oznakowanie Napoju narusza przepis ustawy o bezpieczeństwie żywności i żywienia "przez przypisywanie środkowi spożywczemu działania lub właściwości, których nie posiada", o czym skarżący przekonywał w swoich pismach oraz dostarczając wynika badania na obecność kokainy. Także składnik użyty do wytworzenia tego produktu, czyli "ekstrakt z liści koki" został podany niezgodnie z prawdą, ponieważ jest to niepełna informacja o tej substancji, mogąca wskazywać, że zawiera kokainę. Napój został sklasyfikowany przez Urząd Statystyczny w grupie "Pozostałe napoje bezalkoholowe", zatem przypisywanie temu środkowi spożywczemu działania lub właściwości, których nie posiada, albo sugerowanie, że napój ten może mieć działanie lub właściwości takie jak środki odurzające, wprowadza konsumenta w błąd, a zatem jest niezgodne z ww. art. 46 ustawy o bezpieczeństwie żywności i żywienia.

Uzasadniając rozstrzygnięcie w części dotyczącej uzupełnienia informacji zawartych na etykiecie w sformułowaniu "Doceniany na świecie przez wybitnych sportowców oraz osoby propagujące zdrowy tryb życia" o uzasadnienie zastosowania tego oświadczenia, organ wyższego stopnia wskazał, że powyższe sformułowanie sugeruje szczególne właściwości produktu, które nie znajduje potwierdzenia w postaci zamieszczenia na etykiecie opisanej w języku polskim odpowiedniego oświadczenia żywieniowego lub zdrowotnego. Ponadto skład surowcowy a także brak podania wartości odżywczej nie dowodzi, że napój ten ma szczególne właściwości i różni się od innych środków spożywczych tej kategorii, nie podano także, dlaczego Napój miałby być doceniony przez osoby propagujące zdrowy tryb życia. Zgodnie z art. 49 ust. 2 ustawy bezpieczeństwie żywności i żywienia jeżeli w oznakowaniu, prezentacji lub reklamie środków spożywczych powszechnie spożywanych jest podawane oświadczenie żywieniowe sprawdzić lub zdrowotne, należy zamieścić informacje dotyczące wartości odżywczej. Wymóg ten wynika także z art. 7 rozporządzenia 1924 /2008.

Przedstawiona przez Stronę w trakcie postępowania analiza składu i właściwości wyróżniających Napój spośród innych, podobnych napojów, nie ma odzwierciedlenia w informacjach zamieszczonych w oznakowaniu Napoju. Zatem argumenty Strony, iż napój ten w pozytywny sposób wyróżnia się na tle innych, a zawartość składników odżywczych czyni go idealnym dla osób uprawiających sport, są oparte jedynie na informacjach znanych Stronie, a nie są one dostępne dla konsumenta jak również dla organów Państwowej Inspekcji Sanitarnej, które dokonują oceny oznakowania na podstawie informacji zamieszczonych na opakowaniu środka spożywczego.

Zgodnie z art. 3 lit. a) rozporządzenia (WE) nr 1924/2006 w sprawie oświadczeń żywieniowych i zdrowotnych dotyczących żywności, regulującym zasady ogólne dotyczące wszystkich oświadczeń, oświadczenia żywieniowe i zdrowotne mogą być stosowane przy etykietowaniu, prezentacji i w reklamie żywności wprowadzanej na rynek we Wspólnocie jedynie w przypadku, gdy są one zgodne z przepisami niniejszego rozporządzenia. Bez uszczerbku dla dyrektyw 2000/13/WE i 84/450/EWG oświadczenia żywieniowe i zdrowotne nie mogą być nieprawdziwe, niejednoznaczne lub wprowadzające w błąd.

Uzasadniając rozstrzygnięcie w części dotyczącej zmiany w wykazie składników określenia "aromaty naturalne (w tym ekstrakt z liści koki, naturalna kofeina)" na "naturalne aromaty: ekstrakt z liści koki pozbawiony kokainy, kofeina" lub "naturalne aromaty: dekokainizowany ekstrakt z liści koki, kofeina", organ wyższego stopnia wskazał, że zgodnie z § 6 ust. 4 rozporządzenia w sprawie znakowania "Określenie naturalny w opisie środków aromatyzujących (aromatów) stosuje się zgodnie z art. 16 rozporządzenia nr 1334/2008." Przepis art. 16 ust. 2 rozporządzenia nr 1334/2008 wskazuje "Określenia naturalny można używać do opisu środka aromatyzującego wyłącznie, gdy składnik aromatyzujący zawiera tylko preparaty aromatyczne lub naturalne substancje aromatyczne. Ponadto zgodnie z ust. 4 "Określenia naturalny można używać wraz z odniesieniem do środka spożywczego, kategorii środka spożywczego lub roślinnego lub zwierzęcego źródła środka aromatyzującego wyłącznie, gdy składnik aromatyzujący otrzymano w całości lub w co najmniej 95% w/w ze wskazanego materiału źródłowego. Opis ma brzmienie: naturalny aromat »środek(-ki) spożywczy(-e) lub kategoria żywności, lub źródło(-a)«." Organ wyższego stopnia ocenił, że ww. przepis poza wskazaniem, kiedy można użyć określenia naturalny w opisie aromatów, przedstawia prawidłową kolejność wyrazów, czyli "naturalny aromat". Dalej organ wyższego stopnia wskazał, że oparł się na wskazaniach zawartych w § 6 ust. 6 rozporządzenia w sprawie znakowania środków spożywczych, zgodnie z którym "W wykazie składników opakowanych środków spożywczych, w których jako aromaty zostały użyte kofeina albo chinina, bezpośrednio po określeniu aromat(y) podaje się odpowiednio określenie chinina albo kofeina." Z przepisów tych wynika, że jeżeli do środka spożywczego dodano naturalny aromat, to określenie naturalny umieszcza się przed słowem aromat, a następnie w myśl przepisu § 5 ust. 1 rozporządzenia w sprawie znakowania wymienia się w porządku malejącym zastosowane aromaty.

Uzasadniając rozstrzygnięcie w części dotyczącej umieszczenia w oznakowaniu produktu informacji o procentowej zawartości ekstraktu z liści koki w zależności od przyjętego określenia, organ wyższego stopnia wskazał, że zgodnie art. 47 ust. 1 ustawy bezpieczeństwie żywności i żywienia "Nazwa środka spożywczego powinna odpowiadać nazwie ustalonej dla danego rodzaju środków spożywczych w przepisach prawa żywnościowego, a w przypadku braku takich przepisów powinna być nazwą zwyczajową środka spożywczego lub składać się z opisu tego środka spożywczego lub sposobu jego użycia, tak aby umożliwić konsumentowi rozpoznanie rodzaju i właściwości środka spożywczego oraz odróżnienie go od innych produktów." Kierując się powyższym przepisem za nazwę środka spożywczego należy uznać "[...]" łącznie z jego opisem "Orzeźwiający, naturalny, niegazowany napój z liści koki". Wobec tego niezbędne jest wskazanie § 9 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia w sprawie znakowania środków spożywczych, zgodnie z którym "W oznakowaniu opakowanego środka spożywczego podaje się ilościową zawartość składnika lub kategorii składników tego środka spożywczego, jeżeli nazwa składnika lub kategorii składników występuje w nazwie środka spożywczego lub nazwa tego środka spożywczego jest zazwyczaj kojarzona przez konsumenta z zawartością składnika lub kategorii składników w tym środku spożywczym". Ponadto wskazał, że w myśl § 10 ust. 1 ww. rozporządzenia "Informację o ilościowej zawartości składnika lub kategorii składników podaje się w nazwie środka spożywczego obok tej nazwy albo w wykazie składników obok składnika lub kategorii składników.". Ocenił, że wskazane przepisy w dokładny sposób wskazują, kiedy należy podawać procentową zawartość składnika, który charakteryzuje dany środek spożywczy i pozwala go odróżnić od innych, co ma zastosowanie w oznakowaniu Napoju.

Na powyższą decyzję, w części dotyczącej nakazu zmiany określenia "z liści koki", nakazu zmiany określenia "ekstrakt z liści koki" oraz nakazu zmiany w wykazie składników określenia "aromaty naturalne (w tym ekstrakt z liści koki, naturalna kofeina)" skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu złożył T. S. Wniósł o uchylenie decyzji w zaskarżonej części oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych. Zarzucił naruszenie przepisów postępowania: art 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a. oraz art. 80 k.p.a. Nadto zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego w postaci: art. 46 ust. 2 ustawy o bezpieczeństwie żywności i żywienia, § 2 ust. 1 oraz § 5 ust. 1 rozporządzenia w sprawie znakowania środków spożywczych oraz art. 34 i 36 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej.

Uzasadniając skargę wskazał, że organ wyższego stopnia oparł się przede wszystkim na piśmie z dnia 9 marca 2008 r. wystawionym przez producenta Napoju, gdzie napisano, że składnikiem tego środka spożywczego jest "ekstrakt z liści koki pozbawiony kokainy" (oryg.: "Coca leaf extract decocainized"). Z powyższego Organ II instancji wywiódł błędny wniosek jakoby składnik czy źródło pochodzenia Napoju nazywał się "ekstrakt z liści koki pozbawiony kokainy". Skarżący wielokrotnie wskazywał, że ekstrakt z liści koki, występujący właśnie w Napoju jest powszechnie uznawaną substancją - zarejestrowanym ekstraktem, natomiast w oznaczeniach innych produktów nie wskazuje się, że jest to ekstrakt, który nie zawiera kokainy (wskazuje się jedynie oznaczenie: "ekstrakt z liści koki"). Skarżący wielokrotnie podnosił, iż w składzie powszechnie znanego środka spożywczego - napoju "Coca-Cola" również występuje "ekstrakt z liści koki". Jest to dokładnie ta sama substancja, która występuje w składzie Napoju, a podmioty które wprowadzają "Coca-Colę" do obrotu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej nie zostały zobowiązane do tego, aby po określeniu "ekstrakt z liści koki" dodawać: "dekokainizowany", "pozbawiony kokainy" lub inne określenie mającego wskazywać, że ekstrakt ten nie zawiera kokainy. Informacja o składzie "Coca-Coli" zawierającej ekstrakt z liści koki jest powszechnie dostępna i powinna być znana organom administracji.

Napój którego dotyczy skarga sprzedawany jest bez przeszkód w innych krajach Unii Europejskiej, np. w Niemczech, Hiszpanii, we Włoszech, w Bułgarii czy Słowenii - tam również w składzie napoju (ale także w jego nazwie) figuruje oznaczenie: "ekstrakt z liści koki", co jednak nie budzi żadnych wątpliwości co do bezpieczeństwa napoju czy możliwości ewentualnego wprowadzania konsumenta w błąd. W żadnym z tych krajów - należących podobnie jak Polska do Unii Europejskiej, - nie nałożono na podmiot wprowadzający przedmiotowy napój do obrotu, obowiązku oznaczenia, że jest to ekstrakt pozbawiony kokainy. Co więcej, z załączonego do niniejszej skargi dokumentu - oświadczenia producenta Napoju wynika m.in. że: produkt jest legalnie sprzedawany w całej Unii Europejskiej pod następującą informacją dotyczącą składu: woda, cukier, naturalne aromaty (ekstrakt z liści koki, naturalna kofeina), regulator kwasowości: kwas cytrynowy. W przyszłości będzie sprzedawany także jako: woda, cukier, ekstrakt z liści koki, naturalne aromaty (kofeina), regulator kwasowości kwas cytrynowy. Żaden kraj UE nie czynił przeszkód w sprzedaży napoju pod takim składem i nie utrudniał sprzedaży w związku z taką informacją o składzie. Po kontroli władz unijnych badających bezpieczną żywność w UE, w związku ze zgłoszeniem w 2011 roku produktu jako niebezpieczny, nie stwierdzono w opisie produktu, a także informacji o składnikach, żadnych nieprawidłowości.

Produkcja ekstraktu z liści koki polega na usuwaniu z liści koki licznych substancji trujących czy szkodliwych - jest to ekstrakt nie tylko pozbawiony kokainy, ale także np. ekgoniny, co także wynika z oświadczenia producenta napoju. Nie tylko kokaina - jak argumentuje organ wyższego stopnia - jest wskazana na liście środków należących do grupy I-N, stanowiącej załącznik do ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii; w załączniku znajduje się również choćby ekgonina, usuwana z liści koki jako substancja trująca.

Uzasadniając zarzut naruszenia prawa materialnego, Skarżący zarzucił organowi zastosowanie przepisu art. 46 ust. 2 ustawy o bezpieczeństwie żywności i żywienia w oderwaniu od całokształtu i celu tejże ustawy. Zgodnie z art. 1 ust. 1 tej ustawy, określa ona wymagania i procedury niezbędne dla zapewnienia bezpieczeństwa żywności i żywienia zgodnie z przepisami rozporządzenia (WE) nr 178/2002 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 28 stycznia 2002 r. ustanawiającego ogólne zasady i wymagania prawa żywnościowego, powołującego Europejski Urząd do Spraw Bezpieczeństwa Żywności oraz ustanawiającego procedury w sprawie bezpieczeństwa żywności (Dz.Urz. WE L 31 z 01 lutego 2002, str. 1; Dz. Urz. UE polskie wydanie specjalne, rozdz. 15, t. 6, str. 463). Przepis art. 46 ust. 2 ustawy o bezpieczeństwie żywności i żywienia należy zatem stosować mając na uwadze przepisy Prawa Wspólnotowego w zakresie prawa żywnościowego oraz jego celów. W myśl art. 5 Rozporządzenia (WE) nr 178/2002 prawo żywnościowe ma na celu osiągnięcie swobodnego przepływu we Wspólnocie żywności i pasz wyprodukowanych lub wprowadzanych do obrotu zgodnie z ogólnymi zasadami i wymogami niniejszego rozdziału. Powyższy przepis stanowi, że wprawdzie celem prawa żywnościowego Unii Europejskiej jest m. in. ochrona interesów konsumentów, ale trzeba jednocześnie pamiętać że zasada ta nie może przesłaniać czy wręcz zupełnie eliminować innej, fundamentalnej zasady, leżącej u podstaw utworzenia Unii Europejskiej - zasady swobodnego przepływu towarów.

Precedensowym orzeczeniem z dnia 20 lutego 1979 r. w sprawie Rewe-Zentral AG przeciwko Bundesmonopolverwaltung fur Branntwein (wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez Hessisches Finanzgericht) pod sygnaturą 120/78, Europejski Trybunał Sprawiedliwości zapoczątkował "zasadę wzajemnego uznawania standardów na rynku wewnętrznym". Skarżący podkreślił, że ochrona praw konsumenta w RP nie powinna być ochroną dalej idącą niż ochrona praw konsumenta w innych państwach Unii Europejskiej.

W odpowiedzi na skargę organ administracji wniósł o oddalenie skargi.

Na rozprawie w dniu 20 stycznia 2015 r. pełnomocnik strony skarżącej wnosił i wywodził jak w skardze. Nadto złożył do protokołu mowę końcową, stanowiącą oświadczenia Skarżącego. W piśmie zostały powtórzone argumenty skargi; nadto wskazano, że przepis art. 46 ust. 1 ustawy o bezpieczeństwie żywności i żywienia, stanowiący istotną podstawę prawną decyzji, został uchylony ustawą o zmianie z dnia 7 listopada 2014 r. o zmianie ustawy o jakości handlowej artykułów rolno-spożywczych oraz ustawy o bezpieczeństwie żywności i żywienia (Dz. U. z 2014 r. Nr 1722). W związku z powyższym zaskarżona decyzja i tak powinna podlegać uchyleniu jako de facto pozbawiona podstawy prawnej w rozumieniu art. 107 § 3 kpa; strona nie może bowiem zastosować się do przepisu który nie obowiązuje, a był to przepis dotyczący wymogów w zakresie znakowania środków spożywczych.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Skarga jest bezzasadna i podlega oddaleniu.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sądy administracyjne, kierując się wspomnianym kryterium legalności, dokonują oceny zgodności treści zaskarżonego aktu oraz procesu jego wydania z normami prawnymi – ustrojowymi, proceduralnymi i materialnymi – przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu prawnego i zasadniczo na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. W świetle art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270, z późn. zm.; dalej w skrócie: "p.p.s.a.") kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną.

Decyzja organu wyższego stopnia, w części orzekającej co do istoty sprawy, składa się z pięciu punktów. Z woli skarżącego skarga dotyczy punktów 1-2 i 4, to jest nakazu zmiany określenia "z liści koki", nakazu zmiany określenia "ekstrakt z liści koki" oraz nakazu zmiany w wykazie składników określenia "aromaty naturalne (w tym ekstrakt z liści koki, naturalna kofeina)". Tym samym zostały wyznaczone granice sprawy. W świetle art. 134 § 1 p.p.s.a. wniesienie skargi powoduje jedynie wszczęcie postępowania sądowoadministracyjnego. W tym zakresie postępowanie to jest oparte na zasadzie kontradyktoryjności. Nie będąc związany granicami skargi, sąd zobowiązany jest do wzięcia pod uwagę z urzędu (zasada oficjalności) wszelkich naruszeń prawa, a także wszystkich przepisów, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i zarzutów podniesionych w skardze. Zarzuty i wnioski powoływane przez stronę mają więc dla sądu walor niewiążącej informacji o wadliwości rozstrzygnięcia organu administracji publicznej. Skarżący przedmiotem skargi może uczynić określony akt lub czynność z zakresu administracji publicznej w całości lub tylko w części. Określony w ten sposób w skardze przedmiot zaskarżenia wyznacza jednocześnie granice sprawy rozpoznawanej przez sąd. Nie może więc sąd uczynić przedmiotem swego rozpoznania działania lub bezczynności organu administracji w zakresie, w jakim nie zostało ono zaskarżone, ponieważ w tym zakresie nie dochodzi do wszczęcia postępowania sądowoadministracyjnego. Przekroczenie granic sprawy sądowo-administracyjnej w świetle art.134 § 1 p.p.s.a. jest niedopuszczalne (por. między innymi wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 października 2010 r. sygn. akt I OSK 73/10 i wskazane tam orzecznictwo, dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych http://orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej: "CBOSA").

Przede wszystkim Sąd ocenia, że brak podstaw do stwierdzenia naruszenia przepisów postępowania, w tym przepisów art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 kpa. Nie budzi wątpliwości właściwość organów Inspekcji Sanitarnej w sprawie. Zgodnie z art. 1 pkt 6 uPIS, Inspekcja Sanitarna jest powołana do realizacji zadań z zakresu zdrowia publicznego, w szczególności poprzez sprawowanie nadzoru nad warunkami zdrowotnymi żywności i żywienia, przy czym nadzór ten dotyczy jakości zdrowotnej żywności (art. 4 ust. 1 pkt 3a ustawy). Ustawa o bezpieczeństwie żywności i żywienia, stosownie do art. 1, określa wymagania i procedury niezbędne dla zapewnienia bezpieczeństwa żywności i żywienia. Przepis art. 3 ust. 3 pkt 5 stanowi, że bezpieczeństwo żywności to ogół warunków, które muszą być spełnione i działań, które muszą być podejmowane na wszystkich etapach produkcji lub obrotu żywnością – w celu zapewnienia zdrowia i życia człowieka. Z kolei w myśl art. 1 ust. 2 pkt 1 ustawy o bezpieczeństwie żywności i żywienia przedmiotowy zakres ustawy obejmuje wymagania zdrowotne żywności. Art. 73 ust. 1 tej ustawy stanowi, że organami urzędowej kontroli żywności, o których mowa w art. 4 rozporządzenia nr 882/2004 w zakresie bezpieczeństwa żywności są organy państwowej Inspekcji Sanitarnej. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażony został pogląd, że kompetencja organów administracji sanitarnej obejmuje również kontrolę środków spożywczych w zakresie oznakowania. Zgodnie z art. 27 ust. 1 uPIS "W razie stwierdzenia naruszenia wymagań higienicznych i zdrowotnych, państwowy inspektor sanitarny nakazuje, w drodze decyzji, usunięcie w ustalonym terminie stwierdzonych uchybień (por. wyrok NSA z 31 maja 2010 r., II OSK 832/09).

Analizując całe postępowanie administracyjne sąd zaznacza, że wielokrotne uchylanie decyzji organu I instancji i przekazywanie sprawy do ponownego rozpatrzenia miało na celu jednoznaczne określenie obowiązków Skarżącego dotyczących oznakowania środka spożywczego. Celem organu wyższego stopnia było wydanie decyzji umożliwiającej Skarżącemu, sprzedawanie Napoju po należytym – zdaniem tego organu – opisaniu etykiety (ulotek strony internetowej). Argumenty odwołania nie zostały podzielone przez organ wyższego stopnia i Sąd ocenia, że WPWIS postąpił słusznie, zarówno nie uwzględniając poszczególnych wniosków i zarzutów zawartych w odwołaniu, jak i uchylając zaskarżoną decyzję w całości i orzekając co do istoty sprawy. W toku postępowania został rozpatrzony cały materiał dowodowy i nie została przekroczona granica swobodnej oceny dowodów. Także rozstrzygnięcie organu wyższego stopnia budzi aprobatę sądu.

Skarżący dopatruje się swojej dyskryminacji w tym, że w innych krajach Unii Europejskiej przedmiotowy Napój oznaczony jest jako napój z ekstraktu liści koki – bez dalszego wyjaśnienia, iż jest to ekstrakt pozbawiony kokainy. Zgodnie z art. 12 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej wymogi ochrony konsumentów są uwzględniane przy określaniu i urzeczywistnianiu innych polityk i działań Unii. W myśl art. 36 tego Traktatu, postanowienia art. 34 i art. 35 (zakaz ograniczeń ilościowych w przywozie i w wywozie oraz wszelkich środków o skutku równoważnym) nie stanowią przeszkody w stosowaniu zakazów lub ograniczeń przywozowych, wywozowych lub tranzytowych, uzasadnionych względami moralności publicznej, porządku publicznego, bezpieczeństwa publicznego, ochrony zdrowia i życia ludzi i zwierząt lub ochrony roślin, ochrony narodowych dóbr kultury o wartości artystycznej, historycznej lub archeologicznej, bądź ochrony własności przemysłowej i handlowej. Zakazy te i ograniczenia nie powinny jednak stanowić środka arbitralnej dyskryminacji ani ukrytych ograniczeń w handlu między Państwami Członkowskimi.

Jak wskazuje R. Skubisz (D. Miąsik [red.], R. Skubisz Komentarz do art. 36 Traktatu i funkcjonowaniu Unii Europejskiej, Lex) ochrona konsumenta stanowi odrębną politykę unijną. W zakresie ochrony przed wprowadzeniem w błąd obowiązuje unijny wzorzec przeciętnego konsumenta (C-210/96 Gut Springenheide). Konsument ten jest osobą należycie poinformowaną, uważną i racjonalną. Jest to osoba, która posiada pewien zasób informacji, potrafi z niego korzystać, weryfikuje przekaz marketingowy, potrafi wynajdywać potrzebne do dokonywania decyzji o zakupie informacje, jest uważna przy dokonywaniu zakupów, krytyczna względem adresowanych do niej przekazów o charakterze marketingowym. Komentator podkreśla, że wzorzec ten obowiązuje na wszystkich rynkach produktowych i geograficznych. Wyjątkowo dopuszczalne są jego modyfikacje, ze względu na charakter towaru lub okoliczności społeczne, kulturowe lub językowe danego państwa członkowskiego.

Przyjmując rozporządzenie (WE) nr 178/2002 z dnia 28 stycznia 2002 r. ustanawiające ogólne zasady i wymagania prawa żywnościowego, powołujące Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności oraz ustanawiające procedury w zakresie bezpieczeństwa żywności Parlament Europejski i Rada Unii Europejskiej miały na uwadze, że swobodny przepływ bezpiecznej i zdrowej żywności jest ważnym aspektem rynku wewnętrznego i przyczynia się znacząco do zdrowia i ogólnego dobra obywateli oraz do ich interesów socjalnych i gospodarczych (1); wskazano również na konieczność zapewnienia zaufania konsumentów (9, 22, 23). Wśród przepisów ogólnych prawa żywnościowego zawarto art. 8 - "Ochrona interesów konsumentów". Zgodnie z nim prawo żywnościowe ma na celu ochronę interesów konsumentów i powinno stanowić podstawę dokonywania przez konsumentów świadomego wyboru związanego ze spożywaną przez nich żywnością. Ma na celu zapobieganie, obok oszukańczych lub podstępnych praktyk i obok fałszowania żywności, także zapobieganie wszelkim innym praktykom mogącym wprowadzać konsumenta w błąd. Także art. 16 - "Prezentacja", chroni konsumentów, głosząc, że etykietowanie, reklama i prezentacja żywności lub pasz, z uwzględnieniem, między innymi informacji udostępnionych na ich temat w jakikolwiek sposób, nie może wprowadzać konsumentów w błąd.

W dacie wydania zaskarżonej decyzji obowiązywały jeszcze przepisy art. 46 ustawy o bezpieczeństwie żywności i żywienia, które to przepisy stanowią istotną podstawę argumentacji organu wyższego stopnia.. Zgodnie z ust. 1 art. 46 oznakowanie środka spożywczego nie może, między innymi, wprowadzać konsumenta w błąd. Tytułem przykładu ("w szczególności") ustawodawca wskazał również na skład środka spożywczego. Niniejsza sprawa dotyczy oznakowania Napoju, czyli środka spożywczego – informacji dotyczących składu.

Ustawa o bezpieczeństwie żywności i żywienia nie definiuje pojęcia wprowadzania w błąd. W komentarzu do art. 46 ustawy o bezpieczeństwie żywności i żywienia A. Szymecka-Wesołowska (Lex) wskazała, kierując się wykładnią systemową, na art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 23 sierpnia 2007 r. o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym (Dz. U. Nr 171, poz. 1206), która to ustawa - podobnie jak komentowany przepis - ma na celu ochronę interesów konsumenta. Zgodnie z art. 5 ust. 1 tej ustawy praktykę rynkową - do której zaliczyć można także oznakowywanie środków spożywczych - uznaje się za działanie wprowadzające w błąd, jeżeli "w jakikolwiek sposób powoduje lub może powodować podjęcie przez przeciętnego konsumenta decyzji dotyczącej umowy, której inaczej by nie podjął". Sąd uznaje prawidłowość zastosowanej wykładni systemowej. Podzielić trzeba także i to stanowisko Komentatorki, że dane oznaczenie, by mogło być uznane za wprowadzające w błąd, nie musi wprowadzać w błąd faktycznie; wystarczy jedynie, że powstanie ryzyko (potencjalna możliwość) wprowadzenia w błąd. Oceny tego, czy w danej sytuacji zachodzi (ryzyko) wprowadzenia konsumenta w błąd, należy dokonywać, kierując się modelem przeciętnego konsumenta, który to model został wypracowany w orzecznictwie TS w kontekście zgodności regulacji krajowych państw członkowskich z traktatową swobodą przepływu towarów. Komentatorka uzupełniła ww. wzorzec konsumenta o stwierdzenie, że ustalenie niebezpieczeństwa wprowadzenia w błąd powinno uwzględniać także fakt kierowania produktu (i jego oznakowania) do specjalnej grupy konsumentów (np. dzieci). Podzielić trzeba również pogląd, że przynajmniej niektóre środki spożywcze są nabywane przez przeciętnego konsumenta bez głębszej refleksji czy analizy opatrzonych nimi oznaczeń. Warto przytoczyć stanowisko zawarte w uzasadnieniu wyroku NSA z dnia 15 grudnia 2008 r., II GSK 543/08 (Lex), że całościowe spojrzenie na informacje na etykiecie (tutaj: ogół informacji na puszce, opakowaniu Napoju), mogące wywoływać u konsumenta błędne skojarzenia – jest niedopuszczalne, a producent (tutaj: dystrybutor, sprzedawca) nie może wykorzystywać oznaczeń jednego towaru do wywoływania skojarzeń z zupełnie innym produktem. NSA stwierdził, że przeciętny konsument jest osobą należycie poinformowaną, uważną i racjonalną, który potrafi wykorzystać posiadany zasób informacji do samodzielnej analizy adresowanych do niego przekazów rynkowych, ale nie upoważnia to producenta do stosowania oznaczeń, które wprowadzają konsumenta w błąd co do rodzaju i pochodzenia produktu. W niniejszej sprawie organ słusznie zapobiega możliwości wprowadzenia konsumenta w błąd poprzez sugerowanie, że Napój może mieć działanie takie jak środki odurzające (liście koki), skoro został wytworzony z surowców, które takie cechy wykazują.

Zważywszy, że sprawa dotyczy napoju bezalkoholowego, które to napoje nie mają ograniczeń wiekowych w sprzedaży i konsumpcji, sąd uznaje tą konstatację organu za uprawnioną w kontekście ww. wzorca przeciętnego konsumenta. Sąd podziela i ten argument cytowany w ww. komentarzu do art. 46 ustawy o bezpieczeństwie żywności i żywienia, że oznakowanie wprowadzające w błąd to nie tylko oznakowanie nieprawdziwe czy mylące, ale również niepełne, niewystarczająco precyzyjne czy wieloznaczne. Działaniem wprowadzającym w błąd będzie zatem nie tylko podawanie nieprawdziwych informacji, ale także podawanie informacji prawdziwych, które ze względu na sposób ich przedstawienia mogą prowadzić do pomyłek konsumentów i ich wyobrażeń o produkcie niezgodnych ze stanem rzeczywistym (tzw. przekaz z oczywistościami). Zgodnie z art. 46 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy o bezpieczeństwie żywności i żywienia oznakowanie środka spożywczego nie może wprowadzać konsumenta w błąd, także przez przypisywanie środkowi spożywczemu działania lub właściwości, których nie posiada.

Bez znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy jest argument skargi dotyczący usuwania z liści koki również ekgoniny, także wymienionej w wykazie środków odurzających, stanowiącym załącznik do ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii. Istotnie, w załączniku do ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii jest wymieniona ekgonina, wśród środków odurzających grupy I-N. Rzecz jednak w tym, aby oznakowanie środka spożywczego nie wprowadzało w błąd konsumenta: nie sugerowało w żaden sposób, że Napój może mieć działanie takie jak środki odurzające (liście koki). Termin ekgonina (w przeciwieństwie do kokainy) nie jest powszechnie znany i w szczególności nie jest kojarzony z liśćmi koki.

Chybiony jest także argument odnoszący się do oznakowania napoju "Coca-Cola". Skarżący wskazuje, że na stronie internetowej http://www.cocacola.com.pl dostępna jest informacja, że podstawą wszystkich napojów typu cola są m. in. wyciągi z liści koki bez sprecyzowania, że są one pozbawione kokainy. Analiza tego faktu nie dostarcza jednak argumentów na rzecz słuszności stanowiska skarżącego. Po pierwsze: okoliczność, że przy produkcji "Coca-Coli" wykorzystuje się liście koki pozbawione kokainy jest powszechnie znana (patrz hasło "Coca-Cola" w wikipedii), po drugie: informacja o liściach koki nie pojawia się na opakowaniach "Coca-Coli", gdzie znajduje się jedynie informacja: "naturalne aromaty w tym kofeina".

Jako nic nie wnoszący do sprawy sąd ocenia zarzut braku obowiązku podawania na etykiecie tych substancji, których środek spożywczy nie zawiera. To oczywiste, że takiego obowiązku nie ma w przepisach rozporządzenia w sprawie znakowania środków spożywczych, ani w przepisach prawa, bowiem byłby to obowiązek niewykonalny. Dalece czym innym jest jednak precyzyjne, jednoznaczne określenie składników wykorzystanych do produkcji środka spożywczego i nadal w nim obecnych. Jak wskazał NSA w uzasadnieniu wyroku z dnia 22 stycznia 2014 r., I OSK 1954/12 (CBOSA), dotyczącym rozstrzygnięcia o nakazie usunięcia ulotek oraz prezentacji w internecie przedmiotowego Napoju, rozbieżność między zadeklarowanym składem produktu a jego oznaczeniem jako napoju z liści koki w kontekście treści umieszczonej na puszce sprawia, że informacja co do charakterystyki, składu i właściwości przedmiotowego środka spożywczego stała się niejednoznaczna, niewystarczająco precyzyjna, a w rezultacie mogąca prowadzić do mylnego wyobrażenia konsumenta o właściwościach i działaniu produktu. Organ wyższego stopnia, formułując rozstrzygnięcie zaskarżonej decyzji miał na celu zapobieżenie naruszanie art. 46 ust. 1 ustawy o bezpieczeństwie żywności i żywienia. Żaden fragment sentencji decyzji czy jej uzasadnienia nie naprowadza na inną intencję WPWIS.

Jako zupełnie bezzasadny sąd ocenia zarzut zawarty w piśmie, który został załączony do protokołu rozprawy, że wyeliminowanie z obrotu prawnego przepisu ust. 1 art. 46 ustawy o bezpieczeństwie żywności i żywienia, stanowiącego istotną podstawę prawną decyzji, powinno skutkować uchyleniem całej decyzji. Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sądy administracyjne, kierując się wspomnianym kryterium legalności, dokonują oceny zgodności treści zaskarżonego aktu oraz procesu jego wydania z normami prawnymi – odpowiednio: ustrojowymi, proceduralnymi i materialnymi – przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu prawnego i zasadniczo na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. Zaskarżona decyzja została wydana i doręczona w czasie obowiązywania przepisu art. 46 ust. 1 ustawy o bezpieczeństwie żywności i żywienia. Późniejsze uchylenie poszczególnych przepisów prawa nie ma znaczenia dla oceny zaskarżonej decyzji.

Mając powyższe rozważania na uwadze, Sąd ocenia, że decyzja organu odwoławczego w zaskarżonej części odpowiada przepisom prawa. W tych warunkach, stosownie do art. 151 p.p.s.a. skargę należało oddalić.

MZ