Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp., sygn. akt II SA/Go 30/08
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia: 2008-04-10 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Gospodarka gruntami
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art.336
journal: Dz.U. 1964 nr 16 poz 93
law: Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny.
article: art.7, art. 77 ust. 1, art. 80
journal: Dz.U. 2000 nr 22 poz 268
law: Ustawa z dnia 2 marca 2000 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego oraz ustawy o administracji rządowej w województwie.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzenna Linska – Wawrzon Sędziowie Sędzia WSA Mirosław Trzecki Asesor WSA Joanna Brzezińska (spr.) Protokolant sekr. sąd. Monika Nowak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 kwietnia 2008 r. sprawy ze skargi [...] na decyzję Dyrektora Lubuskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania płatności bezpośrednich do gruntów rolnych za rok 2004 oddala skargę.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 14 grudnia 2005 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp. sygn. akt II SA/Go 464/05, uwzględniając skargę R. H., uchylił decyzję Dyrektora lubuskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Z. [...] i utrzymaną przez nią w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w Z. [...] w przedmiocie odmowy przyznania płatności bezpośrednich do gruntów rolnych na 2004 rok. Sąd wskazał konieczność uzupełnienia postępowania dowodowego w sprawie w celu wszechstronnego wyjaśnienia jej okoliczności faktycznych.

Po ponownym rozpoznaniu sprawy decyzją [...] Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w Z., na podstawie art 2 i 3 ust. 1 ustawy z dnia 18 grudnia 2003 r. o płatnościach bezpośrednich do gruntów rolnych i oddzielnej płatności z tytułu cukru (Dz.U. Nr 6, póz. 40 z późn.zm.), odmówił R. H. przyznania płatności bezpośrednich do gruntów rolnych na rok 2004 z tytułu Jednolitej Płatności Obszarowej oraz Uzupełniającej Płatności Obszarowej.

W uzasadnieniu powyższej decyzji organ wskazał, że w dniu 16 czerwca 2004 r. wpłynął wniosek R. H. o przyznanie płatności bezpośrednich do gruntów rolnych na rok 2004, w którym zadeklarowano nr działek ewidencyjnych, na których położone są działki rolne - [...] o łącznej powierzchni upraw 15,43 ha. Podczas kontroli administracyjnej sprawy wykryto wystąpienie błędu kontroli krzyżowej polegającego na tym, że działki ewidencyjne nr [...] i nr [...] położone w województwie lubuskim, powiat zielonogórski, gmina Kargowa, obręb ewidencyjny Chwalim i zlokalizowane na nich działki rolne, zostały także zadeklarowane we wniosku pomocowym złożonym przez S.M.. W wyniku przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego, na podstawie zgromadzonych dowodów organ ustalił, że:

1. właścicielami spornych działek nr [...] są R. i Z. małżonkowie H. oraz E. i H. S., co potwierdza akt notarialny [...],

2. pomiędzy współwłaścicielami spornych działek a S.M. istniała od kilku lat ustna umowa dzierżawy - co potwierdzają zeznania i oświadczenia

pisemne S.M., R. H., odwołanie strony oraz zeznania R. H., Z. H. i H. S.,

3. S.M. opłacał właścicielom czynsz dzierżawny w wysokości 800 zł, potwierdzają to oświadczenia stron,

4. nie można jednoznacznie ustalić terminu wypowiedzenia powyższej umowy -pomiędzy jesienią 2003 r. a jesienią 2004 r.,

5. bezspornym jest fakt obsiania działek nr [...] jesienią 2003 r. przez S.M. - potwierdzają to zeznania strony oraz S. M.,

6. w 2004 r. sporne działki uprawiał S. M., fakt ten potwierdzają zeznania strony oraz świadków S. M., [...].

Organ wskazał, że płatności bezpośrednie do gruntów rolnych przyznawane są na warunkach i w trybie określonych w ustawie z dnia 18 grudnia 2003 r. o płatnościach bezpośrednich do gruntów rolnych i oddzielnej płatności z tytułu cukru, i zgodnie z przepisem art. 2 przysługują osobie fizycznej, osobie prawnej lub jednostce organizacyjnej nie posiadającej osobowości prawnej, będącej posiadaczem gospodarstwa rolnego na będące w jej posiadaniu grunty utrzymywane w dobrej kulturze rolnej, przy zachowaniu wymogów ochrony środowiska. Dalej organ pierwszej instancji wywiódł, iż wobec braku definicji posiadania w ww. ustawie, należy odnieść się do definicji tego pojęcia zawartej w przepisach tytułu IV Kodeksu cywilnego. Zgodnie z art. 336 kc posiadaczem rzeczy jest zarówno ten kto nią faktycznie włada jak właściciel (posiadacz samoistny), jak i ten, kto nią faktycznie włada jak użytkownik, zastawnik, najemca, dzierżawca lub mający inne prawo, z którym łączy się określone władztwo nad cudzą rzeczą (posiadacz zależny). Władztwo fizyczne nad rzeczą musi być stanem trwałym, co oznacza, że związek posiadacza z rzeczą nie może wyrażać się w jednorazowym lub nawet sporadycznym zawładnięciu rzeczą, lecz w możności korzystania z niej przez czas określony. Nadto ustawa o płatnościach bezpośrednich nie rozróżnia w ocenie organu posiadania w złej wierze, dobrej wierze, na podstawie tytułu prawnego, czy też bez takiego tytułu. Zatem zasadniczym kryterium dla organu przy dokonywaniu rozstrzygnięcia jest ustalenie, kto faktycznie włada przedmiotowa nieruchomością.

Organ ustalił, iż działki rolne zadeklarowane we wniosku R. H. o przyznanie płatności bezpośrednich do gruntów rolnych na 2004 r. tj. A mieszanka zbóż o pow. 7,43 ha stanowiąca część działki ewidencyjnej nr [...] i B żyto o pow. 8,00

ha stanowiąca część działki ewidencyjnej nr [...] były faktycznie uprawiane w 2004 r. przez S.M. od zasiewu aż po zbiór. Można go zatem uznać za posiadacza spornych działek, gdyż nie tylko w sposób fizyczny władał rzeczą, lecz również miał swobodę podejmowania decyzji, co i kiedy uprawiać na danej działce. Jako bezsporną okoliczność organ uznał, iż właścicieli działek oraz S. M. łączyła ustna umowa dzierżawy, a spornym pozostaje jedynie okres jej wypowiedzenia, który strony tej umowy określają pomiędzy jesienią 2003 r., a jesienią 2004 r.

W ocenie organu nie jest istotne w niniejszej sprawie czy wykazane posiadanie istnieje na podstawie tytułu prawnego, czy bez takiego tytułu, bowiem rolą organów administracji nie jest rozstrzyganie sporu, komu należy się przedmiotowy grunt rolny, a jedynie jest on upoważniony do ustalania faktu posiadania nieruchomości i przyznania, bądź odmowy przyznania płatności bezpośrednich, co nie zamyka wnioskodawcy drogi sądowej w procesie cywilnym.

Na tej podstawie w oparciu o zebrany i omówiony szczegółowo w uzasadnieniu decyzji materiał dowodowy organ pierwszej instancji uznał, że płatności bezpośrednie na rok 2004 do spornych gruntów R. H. nie przysługiwały, gdyż faktycznie nie prowadziła ona na nich w tym okresie działalności rolniczej.

W odwołaniu od powyższej decyzji R. H., reprezentowana przez pełnomocnika - adwokata M.M., podniosła zarzuty naruszenia przepisów postępowania, a mianowicie art. 80 i art. 107 § 3 Kpa, błędne ustalenie stanu faktycznego sprawy oraz naruszenie prawa materialnego, tj. art. 4 ust. 1 ustawy o płatnościach bezpośrednich do gruntów rolnych przez odmowę przyznania R. H. płatności bezpośrednich, pomimo tego, że w chwili złożenia wniosku była posiadaczką spornego gruntu.

Decyzją [...] Dyrektor Lubuskiego Oddziału Regionalnego ARiMR w Z., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1, art. 10 i art. 107 Kodeku postępowania administracyjnego, art. 5a ust. 4 ustawy z dnia 29 grudnia 1993 r. o utworzeniu Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz.U. z 2004 r. Nr 1, póz. 2 z późn.zm.) oraz art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 18 grudnia 2003 r. o płatnościach bezpośrednich do gruntów rolnych i oddzielnej płatności z tytułu cukru, utrzymał w mocy powyższą decyzję.

W uzasadnieniu organ odwoławczy dokonał analizy zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, w szczególności treści zeznań świadków oraz oświadczeń wnioskodawczyni i na tej podstawie nie stwierdził uchybień w postępowaniu organu pierwszej instancji, który właściwie zinterpretował ustalone fakty i zgromadzone

dokumenty. Organ drugiej instancji stwierdził, iż z protokołu przesłuchania stron i świadków wynika jednoznacznie, ze R. H. nie użytkowała spornych gruntów, a jedynie była współwłaścicielem spornych działek, które w 2004 r. faktycznie uprawiał S. M.. Organ odwoławczy w całości podzielił stanowisko w sprawie wyrażone przez organ pierwszej instancji dotyczące rozumienia pojęcia posiadania oraz dysponowania tytułem prawnym do gruntów rolnych, w kontekście uprawnienia do przyznania płatności do gruntów rolnych.

Nadto odnosząc się do zarzutów przedstawionych w odwołaniu organ drugiej instancji wyjaśnił, iż decyzja została wydana w oparciu o przeprowadzone postępowanie dowodowe w postaci rozprawy administracyjnej i zeznaniach świadków. Organ wskazał, iż nie jest zasadny zarzut naruszenia art. 4 ustawy o płatnościach bezpośrednich do gruntów rolnych, albowiem dotyczy on sytuacji przeniesienia posiadania gospodarstwa na rzecz innego podmiotu, zatem nie ma zastosowania w przedmiotowej sprawie. Sprawa ta dotyczy konfliktu w użytkowaniu działek rolnych. Nadto nie został również w sprawie przez R. H. złożony stosowny wniosek dotyczący przeniesienia posiadania gospodarstwa rolnego.

R. H., reprezentowana przez adwokata M.M., zaskarżyła powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, wnosząc o jej uchylenie oraz uchylenie utrzymanej przez nią w mocy decyzji organu pierwszej instancji. Zaskarżonej decyzji zarzucono podobnie jak w odwołaniu:

1. naruszenie przepisów postępowania, a mianowicie art. 80 i art. 107 § 3 kpa przez niedokonanie na podstawie zebranego materiału dowodowego ustalenia faktycznego od kiedy przestała obowiązywać umowa, na podstawie której S. M. uprawiał sporny grunt oraz przez brak wskazania w uzasadnieniu zaskarżonej

a

decyzji, czy fakt ten został udowodniony,

2. błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę decyzji polegający na bezpodstawnym przyjęciu że strony łączyła umowa dzierżawy, a nie umowa użyczenia oraz że S. M. w 2004 r. był posiadaczem spornego gruntu,

3. naruszenie prawa materialnego, tj. art. 4 ust. 1 ustawy o płatnościach bezpośrednich

do gruntów rolnych przez odmowę przyznania skarżącej płatności bezpośrednich

pomimo tego, że w chwili złożenia wniosku była posiadaczką spornego gruntu.

W uzasadnieniu strona skarżąca wskazała, iż zgodnie z przepisami art. 80 i art. 107

§ 3 Kpa, organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału

dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona, a uzasadnienie faktyczne

decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej. W ocenie strony natomiast, w uzasadnieniu zaskarżonych decyzji fundamentalna dla treści orzeczenia okoliczność do kiedy strony łączyła umowa, na podstawi której S. M. posiadał grunt będący własnością R. H., nie została ustalona przez organ prowadzący postępowanie. Organ pierwszej instancji w sposób lakoniczny stwierdził bowiem, iż nie można jednoznacznie stwierdzić terminu wypowiedzenia terminu przedmiotowej umowy, zaś organ drugiej instancji w tej kwestii nie zajął w ogóle stanowiska, pomimo podniesienia przez stronę takiego zarzutu w odwołaniu. Zdaniem skarżącej dowody przemawiające za tym, że do rozwiązania umowy doszło jesienią 2003 r. są bardziej przekonujące, natomiast za twierdzeniem, że do rozwiązania umowy doszło latem 2004 r. przemawia jedynie zeznanie S. M. Bez znaczenia dla oceny daty obowiązywania umowy jest okoliczność dalszego samowolnego uprawiania spornego gruntu przez S. M.

Jako błędną autor skargi ocenił dokonana przez organ odwoławczy ocenę, że organ pierwszej instancji prawidłowo i właściwie zinterpretował ustalone fakty i zgromadzone dowody. W szczególności nie ma żadnych podstaw do stwierdzenia, że strony łączyła umowa dzierżawy. Błędnie także ustalono stan posiadania gruntu. Jeżeli przyjąć, że do rozwiązania umowy doszło jesienią 2003 r., to z tą datą S. M. utracił posiadanie gruntu. W ocenie strony skarżącej nie było potrzeby przeniesienia posiadania na R. H., która cały czas pozostawała posiadaczem samoistnym, natomiast S. M. miał świadomość, że mu prawo do gruntu nie przysługuje, zatem nie mógł mieć trwałego zamiaru wykonywania go. Bez znaczenia dla oceny posiadania gospodarstwa w 2004 r. przez S.M. jest uprawianie przez niego gruntu, bowiem w tym czasie dzierżył grunt samowolnie, wbrew prawu i woli właściciela oraz przy własnej świadomości takiego stanu rzeczy. Wobec tego był on dzierżycielem gruntu w myśl art. 338 kc. Skarżąca podniosła, że została spełniona przez nią przesłanka przyznania płatności bezpośredniej ponieważ posiadała ona gospodarstwo samoistnie, bez istnienia posiadania zależnego tego gospodarstwa przez inne osoby.

Odnośnie zarzutu naruszenia przepisu art. 4 ust. 1 ustawy o płatnościach bezpośrednich do gruntów rolnych strona skarżąca podniosła, że jeżeli nawet do przeniesienia posiadania doszło jesienią 2004 r., a wniosek o przyznanie płatności był przez nią złożony w zakreślonym w tym przepisie terminie i spełnia ona wszystkie inne

warunki do jej przyznania to i tak należy się jej płatność, a zagadnienie to nie zostało wzięte pod uwagę przy rozpoznawaniu sprawy.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Lubuskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumenty wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Ponadto organ wskazał, iż prawo własności do działek gruntu rolnego w świetle przytoczonych orzeczeń sądowych oraz przepisów ustaw nie jest okolicznością, od której uzależnione jest przyznanie dopłat. Decydujące znaczenie ma bowiem pojęcie "posiadacza gospodarstwa rolnego" a nie osoby dysponującej tytułem prawnym do nieruchomości. Posiadanie jest bowiem stanem faktycznym, a nie prawnym, może być zgodne z prawem, jak i z nim niezgodne.

W ocenie organu skarżąca błędnie utożsamia pojęcie "własności" z pojęciem "posiadania", które to stanowi podstawę do otrzymania dopłat. Organ podkreślił także, iż przedmiotem prowadzonego postępowania nie były kwestie cywilno-prawne dotyczące istnienia umowy dzierżawy, sposobu i terminu jej rozwiązania, sposobu zapłaty czynszu, dla organów istotne było ustalenie faktycznego użytkownika spornych działek, któremu przysługują środki z tytułu dopłat.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie.

Zakres kognicji sądów administracyjnych określa art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, póz. 1269), w myśl którego sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej.

Sąd dokonując kontroli zaskarżonej decyzji pod względem jej zgodności z prawem nie stwierdził podnoszonych w skardze naruszeń przepisów prawa. Organy właściwie dokonały subsumcji norm prawa materialnego w stosunku do prawidłowo ustalonego stanu faktycznego. Nie naruszyły przy tym przepisów proceduralnych w taki sposób, iżby w myśl art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (zwanej dalej p.p.s.a.), skutkowało to uchyleniem decyzji.

Przed przystąpieniem do oceny postawionych w skardze zarzutów należy zwrócić uwagę, że płatności, o które ubiegała się skarżąca, są formą wsparcia finansowego w ramach wspólnej polityki rolnej, będącej jednym z celów Unii Europejskiej, określonych w art. 33 Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską (TWE). System dopłat bezpośrednich został ustanowiony dla wyrównania dochodowości gospodarstw

rolniczych, poprawy warunków życia, pracy i produkcji w rolnictwie. Podstawowym aktem prawnym określającym warunki przyznawania płatności bezpośrednich, w tym także nowowprowadzonych form szczególnych pomocy w postaci Jednolitej Płatności Obszarowej oraz Uzupełniającej Płatności Obszarowej, jest rozporządzenie Rady (WE) nr 1782/2003 z dnia 29 września 2003 r. ustanawiające wspólne zasady dla systemów wsparcia bezpośredniego w ramach wspólnej polityki rolnej i ustanawiające określone systemy wsparcia dla rolników oraz zmieniające rozporządzenia (EWG) nr 2019/93, (WE) nr 1452/2001, (WE) nr 1453/2001, (WE) nr 1454/2001, (WE) nr 1868/94, (WE) nr 1251/1999, (WE) nr 1254/1999, (WE) nr 1673/2000, (EWG) nr 2358/71 i (WE) nr 2529/2001 (Dz. U. WE Nr L 270 z 21 października 2003 r.). Powyższy akt został uszczegółowiony między innymi rozporządzeniem Komisji (WE) nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r. ustanawiającym szczegółowe zasady wdrażania wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego sytemu administracji i kontroli przewidzianych w rozporządzeniu Rady (WE) nr 1782/2003 ustanawiającego wspólne zasady dla systemów pomocy bezpośredniej w zakresie wspólnej polityki rolnej oraz określonych systemów wsparcia dla rolników (Dz.U. UE. L z dnia 30 kwietnia 2004 r.)

Rozporządzenie, będące jedną z form wtórnego prawa wspólnotowego, jest aktem prawnym, które obowiązuje w całości i podlega bezpośredniemu stosowaniu w państwach członkowskich. Akt normatywny tego rodzaju może zawierać klauzule zobowiązujące państwa członkowskie do podjęcia działań implementacyjnych (wydania odpowiednich aktów normatywnych), jednakże państwa członkowskie nie mogą- chyba że co innego stanowi rozporządzenie - podejmować działań na rzecz wykonania rozporządzenia, których przedmiotem byłaby zmiana znaczenia lub uzupełnienie jego przepisów. Ustawa z dnia 18 grudnia 2003 r. o płatnościach bezpośrednich do gruntów rolnych (Dz.U Nr 6, póz. 40 z późn.zm.) ustalała warunki i tryb udzielania producentom rolnym płatności bezpośrednich do gruntów rolnych i jest wynikiem działań

wykonawczych w stosunku do wskazanego rozporządzenia nr 1782/2003 (obecnie

ustawa z dnia 26 stycznia 2007 r. o płatnościach bezpośrednich do gruntów rolnych i płatności cukrowej). Mając na uwadze powyższe, sposób rozumienia sformułowań i terminów użytych w ustawie o płatnościach bezpośrednich musi uwzględniać znaczenie nadawane im w obowiązującym w tym zakresie prawie wspólnotowym, którego przepisy, ustanawiając wspólne zasady dla systemów wsparcia bezpośredniego w ramach wspólnej polityki rolnej i ustanawiającego określone systemy wsparcia dla rolników, kształtują w sposób bezpośredni prawa i obowiązki adresatów tego aktu.

Rozporządzenie nr 1782/2003 zawiera w art. 2 lit. a definicję "rolnika" stanowiąc, iż termin ten oznacza osobę fizyczną lub prawną bądź grupę osób fizycznych lub prawnych, bez względu na status prawny takiej grupy i jej członków w świetle prawa krajowego, których gospodarstwo znajduje się na terytorium Wspólnoty, określonym w art. 299 TWE, oraz które prowadzą działalność rolniczą. Stosownie do art. 2 lit. b rozporządzenia, przez "gospodarstwo" należy rozumieć wszystkie jednostki produkcyjne zarządzane przez rolnika, które znajdują się na terytorium tego samego państwa członkowskiego. "Działalnością rolniczą" jest z kolei produkcja, hodowla lub uprawa produktów rolnych, włączając w to zbiory, dojenie, chów zwierząt oraz utrzymywanie zwierząt dla celów gospodarczych lub utrzymywanie gruntów w dobrej kulturze rolnej zgodnie z ochroną środowiska, zgodnie z art. 5 (art. 2 lit. c cyt. rozporządzenia). Ustawa o płatnościach bezpośrednich, ustalając zasady i tryb przyznania jednolitej płatności obszarowej oraz płatności uzupełniającej do powierzchni uprawy, określonych powołanym wyżej rozporządzeniem wspólnotowym, przyjmuje w art. 2 ust. 1 cyt. ustawy, że płatności te przysługują osobie fizycznej, osobie prawnej lub jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, będącej posiadaczem gospodarstwa rolnego. Warunkiem uzyskania płatności obszarowej jest posiadanie działek rolnych o łącznej powierzchni nie mniejszej niż 1 ha, które kwalifikują się do objęcia płatnościami i utrzymywane są przez producenta rolnego w dobrej kulturze rolnej przy zachowaniu wymogów ochrony środowiska. Prawodawca krajowy określając szczegółowe warunki przyznawania płatności wskazuje na posiadanie, jako ustawową przesłankę warunkującą skuteczne rozpoznanie wniosku. W orzecznictwie sadów administracyjnych ugruntowany jest pogląd, zgodnie z którym pojęcie to należy odnosić "posiadania" w rozumieniu przepisów ustawy z 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 16, póz. 93 ze zm.). Zgodnie z art. 336 k.c., posiadaczem rzeczy jest zarówno ten, kto nią faktycznie włada jak właściciel (posiadacz samoistny), jak i ten, kto nią faktycznie włada jak użytkownik, zastawnik, najemca, dzierżawca lub mający inne prawo z którym łączy się określone władztwo nad cudzą rzeczą (posiadacz zależny). W orzecznictwie sądowym prezentowany jest pogląd, że o posiadaniu i jego postaci decyduje wyłącznie sposób władania rzeczą. Władanie w sposób odpowiadający korzystaniu z rzeczy przez właściciela, czyli władanie we własnym imieniu i dla siebie, jest posiadaniem samoistnym, władanie natomiast w sposób odpowiadający korzystaniu z rzeczy w ramach innego prawa niż własność, czyli władanie podporządkowane posiadaniu samoistnemu innej osoby, jest posiadaniem zależnym. W piśmiennictwie zwraca się również uwagę, że posiadanie w znaczeniu, jakie nadaje temu pojęciu

8

kodeks cywilny, może stanowić element prawa podmiotowego, będąc przejawem prawa przysługującego np. właścicielowi (posiadanie zgodne z prawem) może jednak stanowić także jedynie stan faktycznego władztwa nad rzeczą w sytuacji, gdy prawo wykonywane faktycznie przez posiadacza służy innemu podmiotowi (posiadanie bezprawne) (por. K. Pietrzykowski (red.), Kodeks cywilny. Komentarz, Warszawa 2005, s. 799).

Powyższe rozróżnienie rodzajów posiadania ma znaczenie z tego względu, że idea płatności obszarowych wynika ze wspólnotowej polityki wspierania dochodów rolników i dotyczy, co wynika bezpośrednio z prawa wspólnotowego, pomocy finansowej udzielanej tylko tym podmiotom, które są faktycznymi użytkownikami gruntów rolnych. Aby zostać beneficjentem pomocy w ramach mechanizmu bezpośredniego wsparcia nie wystarczy zatem być posiadaczem (samoistnym) działek rolnych w rozumieniu kodeksu cywilnego, ale należy je rolniczo użytkować. Ta właśnie okoliczność powoduje, że organ rozpoznający wniosek pomocowy jest zobowiązany przede wszystkim ocenić, czy wnioskodawca faktycznie posiada grunty rolne, których ma dotyczyć płatność i czy są one utrzymywane w dobrej kulturze rolnej przy zachowaniu wymogów ochrony środowiska. Wymaga jednocześnie zauważenia, że przesłanka kwalifikująca do uzyskania płatności obszarowych, odnoszona do "faktycznego posiadania" gruntu rolnego, nie może być przy tym rozumiana jako ustalenie tytułu prawnego wnioskodawcy, z którego wynika posiadanie zgłoszonych gruntów rolnych, gdyż taki wymóg obciążający rolnika (producenta rolnego) nie został w przepisach prawa wspólnotowego nigdzie sformułowany. Tak jak posiadanie przez producenta rolnego tytułu prawnego do gruntu rolnego zgłoszonego we wniosku nie przesądza jeszcze o przyznaniu płatności obszarowych z tego tytułu, tak i niedysponowanie stosownym tytułem prawnym do nieruchomości nie może automatycznie wyłączać rolnika z systemu pomocy (por. wyroki NSA z dnia 11 stycznia 2007 r., sygn. II GSK 258/06, z dnia 13 grudnia 2007 r. sygn. akt II GSK 260/07).

W ocenie Sądu, w kontrolowanym postępowaniu powyższy aspekt został przez organy orzekające w sprawie prawidłowo ustalony i rozważony. Wbrew zarzutowi skargi, zgodnie z przepisami art. 7, art. 77 ust. 1 i art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego organy dokładnie wyjaśniły wszystkie okoliczności faktyczne sprawy, w oparciu o wyczerpująco zgromadzony materiał dowodowy, w zakresie niezbędnym do jej rozstrzygnięcia w oparciu o przepisy prawa materialnego. W okolicznościach przedmiotowej sprawy, wobec wystąpienia z wnioskiem o przyznanie dopłat bezpośrednich do gruntów rolnych na działkach ewidencyjnych nr [...] i [...] przez dwa podmioty tj. współwłaścicielkę R. H. oraz S.M.,

wyjaśnienie wszystkich okoliczności faktycznych, jak słusznie wskazał organ odwoławczy, winno być rozumiane przede wszystkim jako konieczność ukierunkowania postępowania dowodowego na ustalenie podmiotu, który faktycznie w roku 2004 zajmował się użytkowaniem działek rolnych.

W ocenie Sądu organy, w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, uzupełniony przy ponownym rozpoznaniu sprawy zgodnie ze wskazaniami zawartymi w wyroku Sądu z dnia 14 grudnia 2005 r. sygn. akt II SA/Go 464/05, prawidłowo ustaliły, iż sporne działki rolne w 2004 r. od zasiewu do zbioru uprawiał rolniczo S. M.. Okoliczność ta jest w sprawie bezsporna bowiem potwierdza ją także skarżąca i inni przywołani w uzasadnieniu zakażonej decyzji świadkowie. S. M. prowadził na spornych działkach działalność rolniczą uprawiając je w swoim imieniu, na swoją rzecz, ponosząc związane z tym koszty i samodzielnie decydując o rodzajach zasiewów, dacie ich wykonania oraz innych prac polowych niezbędnych dla utrzymania gruntów w dobrej kulturze rolnej, zgodnie z wymogami ochrony środowiska.

Powyższe ustalenia w konsekwencji oznaczają, że zgodnie z przepisem art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 28 grudnia 2003 r. o płatnościach bezpośrednich do gruntów rolnych (...), to S. M., a nie R. H., w związku ze złożonym przez siebie wnioskiem pomocowym na 2004 r. jest osobą uprawnioną do otrzymania płatności bezpośrednich do gruntów rolnych na działkach o nr ewidencyjnych [...]. Sąd

podziela stanowisko organów Agencji zarówno pierwszej, jak i drugiej instancji, iż bez

<

znaczenia dla powyższego ustalenia pozostaje fakt posiadania bądź nie przez faktycznego użytkownika tytułu prawnego do spornej nieruchomości, czy też ustalenie rzeczywistego charakteru i daty rozwiązania łączącej strony umowy dotyczącej użytkowania bądź dzierżawy spornych działek rolnych.

Zgodnie zatem z treścią wskazanych wyżej przepisów prawa krajowego oraz wspólnotowego, stawiane w powyższym zakresie zarzuty skargi nie są uzasadnione. W zależności od okoliczności faktycznych sprawy producentem rolnym uprawnionym do uzyskania płatności bezpośrednich do gruntów rolnych może być samoistny posiadacz, jak i dzierżawca, użytkownik lub dzierżycie! tych gruntów, o ile je użytkuje. Celem bowiem tych płatności jest pomoc rolnikom, którzy rzeczywiście użytkują będące w ich posiadaniu grunty rolne, a nie tylko są formalnymi posiadaczami gruntów co do których wnioskują o dopłaty. Skoro bowiem ustawodawca wiąże przyznanie dopłat bezpośrednich z utrzymaniem gruntów w dobrej kulturze rolnej, to nie sposób tego wymogu oddzielić od ich posiadania polegającego na faktycznym nimi władaniu.

10

Za nieuzasadniony należy także uznać zarzut naruszenia art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 18 grudnia 2003 r. o płatnościach bezpośrednich do gruntów rolnych i oddzielnej płatności z tytułu cukru. Zgodnie z tym przepisem, w przypadku gdy w okresie od dnia złożenia wniosku o przyznanie płatności do dnia wydania decyzji, o w której mowa w art. 3 ust. 1, nastąpi przeniesienie posiadania gospodarstwa rolnego na rzecz innego producenta rolnego w wyniku umowy sprzedaży, dzierżawy lub innej umowy, płatność przysługuje temu producentowi, jeżeli spełnia on warunki do jej przyznania i w terminie 14 dni od dnia przeniesienia posiadania gospodarstwa rolnego złoży wniosek do kierownika biura powiatowego Agencji o przyznanie płatności, której dotyczył pierwszy wniosek. Zasadnie zatem organ odwoławczy wskazał, iż powyższa norma prawna reguluje inną sytuację faktyczną niż zaistniała w rozpoznawanej sprawie. Ustawodawca uregulował tu bowiem warunki wstąpienia nowego producenta rolnego w prawa dotychczasowego producenta wnioskodawcy, gdy przeniesie on na rzecz następcy posiadanie gospodarstwa rolnego w drodze umowy sprzedaży, dzierżawy lub innej umowy w okresie od dnia złożenia wniosku do dnia wydania decyzji. Przy czym niezachowanie terminu przewidzianego w art. 4 ust. 1 ww. ustawy skutkuje utratą prawa dla nowego producenta rolnego do przyznania płatności bezpośrednich w oparciu o wniosek złożony przez jego poprzednika.

W ocenie sądu w okolicznościach faktycznych sprawy nie zaistniało przeniesienia posiadania gospodarstwa rolnego

w rozumieniu ww. przepisu. Na marginesie należy wskazać, iż skarżąca nie wykazał, iżby składała stosowny wniosek związany z przeniesieniem na jej rzecz posiadania gospodarstwa rolnego w okresie od złożenia wniosku przez dotychczasowego producenta rolnego (S.M.) do dnia wydania w związku z jego wnioskiem decyzji o przyznaniu płatności obszarowych (zgodny ze wzorem określonym w § 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 30 marca 2004 r. w sprawie wzorów wniosków o przyznanie płatności oraz szczegółowych warunków przyznawania płatności (Dz.U. Nr 52, póz. 523) i załączniku nr 2 tego rozporządzenia.

Dodatkowo należy wskazać, iż w dniu 27 lutego 2007 r. weszła w życie ustawa z dnia 26 stycznia 2007 r. o płatnościach do gruntów rolnych i płatności cukrowej (Dz.U. Nr 35, póz. 217), która zgodnie z przepisem art. 1 określa zadania oraz właściwość organów i jednostek organizacyjnych w zakresie dotyczącym płatności bezpośredniej, płatności uzupełniającej oraz płatności cukrowej, określonych w rozporządzeniach Rady (WE) wymienionych w pkt 1 li. b - c oraz zasady i tryb przyznawania oraz wypłacania rolnikom wskazanych wyżej płatności, a także przeprowadzania kontroli - w zakresie

11

nieokreślonym w przepisach Unii Europejskiej. Zgodnie z przepisem art. 59 ww. ustawy, z dniem 27 lutego 2007 r. utraciła moc dotychczasowa ustawa z dnia 18 grudnia 2003 r. o płatnościach bezpośrednich do gruntów rolnych i oddzielnej płatności z tytułu cukru (Dz. U. Nr 6, póz. 40 z późn.zm.), przywoływana dalej jako: "ustawa o płatnościach bezpośrednich". Jednocześnie w art. 53 ust. 1 ustawy nowej, ustawodawca zawarł przepis intertemporalny, zgodnie z którym, do postępowań w sprawach przyznania płatności lub płatności cukrowej, wszczętych i niezakończonych decyzją ostateczną do dnia jej wejścia w życie, stosuje się przepisy dotychczasowe.

Sąd z urzędu zważył, iż postępowanie w niniejszej sprawie zostało wszczęte przez Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w Słubicach na wniosek R. H. z dnia 16 czerwca 2004 r. i nie zostało zakończone decyzją ostateczną do dnia wejścia w życie ustawy nowej tj. do 27 lutego 2007 r. W tych okolicznościach, orzekając już w dacie obowiązywania ustawy nowej, organy Agencji obu instancji winny w podstawie prawnej swych decyzji przywołać akt prawny obowiązujący w dacie orzekania (ustawa z dnia 26 stycznia 2007 r.) w powiązaniu z właściwymi przepisami ustawy dotychczasowej. Z uwagi jednak na treść, cytowanego wyżej przepisu art. 53 ust. 1 ustawy nowej, prawidłowe było oparcie merytorycznego rozstrzygnięcia w sprawie na przepisach uprzednio obowiązującej ustawy o dopłatach bezpośrednich, zatem powyższe uchybienie proceduralne pozostaje bez wpływu na wynik sprawy.

Mając na uwadze wskazane wyżej okoliczności uznając, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim, na zasadzie przepisu art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, póz. 1270 z późn.zm.), orzekł jak sentencji. Wobec oddalenia skargi, zgodnie z przepisem art. 200 a contrario ww. ustawy, stronie skarżącej nie przysługuje zwrot kosztów postępowania sądowoadministracyjnego.

12