Wyrok WSA w Kielcach, sygn. akt I SA/Ke 377/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach
Data orzeczenia: 2018-12-13 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Zabezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 153, art. 145 par. 1 pkt 1c
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art. 28 ust. 3a
journal: Dz.U. 2017 poz 1778
law: Ustawa  z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Artur Adamiec, Sędziowie Sędzia WSA Maria Grabowska (spr.), Sędzia WSA Danuta Kuchta, Protokolant Starszy inspektor sądowy Anna Adamczyk, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 grudnia 2018 r. sprawy ze skargi G. S. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] 2018 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia należności składkowych 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. przyznaje od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach) na rzecz adwokat K. K. kwotę 295,20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć 20/100) złotych, w tym 55,20 (pięćdziesiąt pięć 20/100) złotych podatku od towarów i usług, tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.


UZASADNIENIE

Decyzją z [...] 2018 r. nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił G. S. osobie ubezpieczonej będącej równocześnie płatnikiem tych składek, umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne, za okres od lipca do sierpnia i od października do grudnia 2013 r. w łącznej kwocie [...] zł.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej: Zakład, organ) wyjaśnił, że G. S. złożyła w dniu 22 lipca 2015 r. wniosek o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia zdrowotne. Organ decyzją z [...] 2015 r. odmówił umorzenia należności. Wskazana decyzja, w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy została utrzymana w mocy przez Zakład, decyzją z [...] 2015 r nr [...]. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach wyrokiem z dnia 9 czerwca 2016 r. oddalił skargę G. S.. Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z 12 stycznia 2017 r. uchylił zaskarżony wyrok, zaskarżoną decyzję Zakładu i utrzymaną nią w mocy decyzję z [...]2015 r. Po ponownym rozpatrzeniu wniosku, decyzją z [...] 2017 r. Zakład odmówił umorzenia należności, która to decyzja została utrzymana w mocy, po ponownym rozpatrzeniu sprawy, decyzją Zakładu z [...] 2017 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach, wyrokiem z 8 lutego 2018 r. uchylił decyzję Zakładu i poprzedzającą ją decyzję z [...] 2017 r.

Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy G. S., na wezwanie organu, przesłała wymaganą oraz dodatkową dokumentację. Podkreśliła trudną sytuację zdrowotną i materialną, graniczącą z ubóstwem. Wskazała, że utrzymuje się z emerytury i skromnego dochodu z prowadzonej działalności gospodarczej. Nie posiada majątku, pozwalającego spełnić ciążące zobowiązania. Z uwagi na brak środków komornik nie egzekwuje należności z tytułu zadłużenia w spółdzielni mieszkaniowej, umarzając postępowania. Ponadto wskazała na zły stan zdrowia. Cierpi na liczne schorzenia, w tym atopowe zapalenie skóry, które generuje wydatki związane z zakupem leków i specyfików do smarowania i pielęgnacji. Choroba ta jest bardzo uciążliwa i bolesna. Podkreśliła, że nie ma żadnych perpektyw na zmianę sytuacji materialnej i zdrowotnej.

Zakład ustalił, że zadłużenie powstało w związku z niewywiązywaniem się przez G. S. z obowiązku opłacania składek z tytułu prowadzonej działalności. Postępowanie egzekucyjne nie zostało wszczęte. Zobowiązana mieszka z mężem, z tym, że prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Z prowadzonej działalności osiągnęła przychód w 2015 r. w wysokości [...] zł, koszty – [...] zł, w 2016 r. przychód w kwocie [...]zł, koszty – [...] zł, w 2017 r. przychód [...]zł, nie umiała wykazać kosztów. Córka jest zarejestrowana jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku, a mąż utrzymuje się we własnym zakresie. Poza uzyskiwanymi dochodami z prowadzonej działalności gospodarczej otrzymuje emeryturę w kwocie [...] zł brutto, tj. [...] zł netto. Zgodnie z informacją z Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w K. pobiera zasiłek pielęgnacyjny, przyznany do kwietnia 2020 r. Ponosi stałe miesięczne wydatki związane z utrzymaniem: z tytułu opłat czynszu w wysokości [...] zł, opłat eksploatacyjnych – [...] zł., koszty związane z leczeniem, które określiła na kwotę [...] zł miesięcznie. Posiada zadłużenie z tytułu nieopłaconego czynszu w kwocie [...]zł, którego nie spłaca. Majątek zobowiązanej stanowi mieszkanie o powierzchni 48 m2 oraz telewizor o wartości 50 zł. G. S. jest przewlekle chora na dyskopatię i przepuklinę kręgosłupa, leczy się kardiologicznie. Ponadto cierpi na atopowe zapalenie skóry i jaskrę, ma problemy z tarczycą. W kwietniu przeszła operację wszczepienia endoprotezy stawu biodrowego prawego, czeka na operację stawu lewego. Problemy zdrowotne ma także mąż wnioskodawczyni. Jest to niewydolność krążeniowo- oddechowa, po rozległym zawale serca, cierpi na nadciśnienie tętnicze, miażdżycę, niedotlenienie i niedokrwistość mózgu. Posiada orzeczenie o niepełnosprawności w stopniu znacznym.

Organ przywołał przepis art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Wyjaśnił, że należności z tytułu składek mogą być umarzane przez Zakład tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Przedstawił zdefiniowane w art. 28 ust. 3 pkt 1- 6 u.s.u.s. przesłanki nieściągalności należności. Ustalił, że w stosunku do prowadzonej działalności nie było prowadzone postępowanie upadłościowe ani likwidacyjne. Oznacza to, że nie zachodzą przesłanki, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4 i 4b u.s.u.s. Z przyczyn oczywistych, nie ma również zastosowania art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s. Należności nie zostały objęte postępowaniem egzekucyjnym. Zdaniem organu nie można stwierdzić, aby zaistniały okoliczności, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 3, 5 lub 6 u.s.u.s., Naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy nie stwierdził braku majątku z którego można prowadzić egzekucję. G. S. prowadzi działalność gospodarczą w zakresie handlu, z której uzyskuje dochody, pobiera świadczenie emerytalne, z którego Zakład może prowadzić skuteczną egzekucję, nadto posiada mieszkanie. Nie ma też zastosowania przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s., bowiem zadłużenie jest wyższe niż kwota kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym.

Z powyższych względów nie jest możliwe pozytywne rozstrzygnięcie wniosku na podstawie art. 28 ust. 3 u.s.u.s. i wydanie decyzji o umorzeniu należności. Nie zachodzą bowiem przesłanki pozwalające na stwierdzenie całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek.

Możliwość umorzenia należności z tytułu składek ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek, pomimo braku całkowitej nieściągalności przewiduje przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. i wydane na jego podstawie rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. Nr 141, poz. 1365). Przepisy te zobowiązują płatnika do wykazania, że ze względu na sytuację rodzinną i stan majątkowy nie może opłacić należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny.

Organ omówił przesłanki umorzenia przewidziane w rozporządzeniu. Zdaniem organu w stosunku do G. S. nie ma zastosowania przesłanka określona w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia, ponieważ nie wskazała ani nie przedłożyła żadnych dokumentów na potwierdzenie wystąpienia takich zdarzeń jak klęski żywiołowe, inne nadzwyczajne zdarzenia. Nie została też spełniona przesłanka wynikająca z § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia. Jakkolwiek zobowiązana pozostaje w leczeniu w związku z licznymi schorzeniami, to wskazane problemy nie mają wpływu na jej możliwości zarobkowania, ponieważ nadal prowadzi działalność gospodarczą.

Uwzględniając sytuację finansową zobowiązanej Zakład uznał, że G. S. spełnia przesłanki, o których mowa w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia. Przedstawiony materiał dowodowy i analiza akt sprawy wykazała, że sytuacja materialno- bytowa wydaje się być trudna i może zagrażać jej egzystencji. Wprawdzie uzyskuje dochód z dwóch źródeł, jednak łączna wysokość tych środków nie zapewnia minimum socjalnego ustalonego przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych. Tak więc w obecnej sytuacji nie ma możliwości jednorazowej spłaty zadłużenia. W ocenie Zakładu została spełniona przesłanka wynikająca z art. 28 ust. 3 a u.s.u.s. została spełniona.

Organ zauważył, że przepis ten daje organowi rozpoznającemu sprawę prawną możliwość umorzenia zaległości, a nie obowiązek. Umorzenie należności ma bowiem charakter fakultatywny, co oznacza, że Zakład może umorzyć należności w całości lub w części, ale nie ma takiego obowiązku. Rozstrzygnięcie w zakresie umorzenia należności następuje w drodze uznania, co oznacza, że decyzja o umorzeniu należy do organu orzekającego. Nawet w sytuacji wystąpienia przesłanek warunkujących umorzenie, Zakład może wydać decyzję o odmowie umorzenia należności składkowych. Zdaniem organu w przypadku zobowiązanej Zakład może prowadzić skuteczną egzekucję z pobieranej emerytury, a biorąc pod uwagę stosunkowo niewielką wysokość zadłużenia, istnieje realna szansa na odzyskanie należności w niedalekim okresie czasu. Dodatkowo nadmienił, że zobowiązana jak i jej mąż mają problemy zdrowotne, a ich lecznie jest finansowane ze składek o umorzenie których występuje. Podkreślił, że działalność gospodarcza jest działalnością prowadzoną na własne ryzyko, które zawsze ponosi osoba ją prowadząca i na której spoczywają obowiązki względem różnych instytucji i urzędów związane z opłacaniem należności publicznoprawnych. Ustawowym obowiązkiem Zakładu jest dochodzenie należności z tytułu składek, z wykorzystaniem wszelkich dostępnych środków przymusowego dochodzenia należności. Umorzenie zaległych składek byłoby wyrazem definitywnej rezygnacji ZUS z możliwości ich egzekwowania. Publicznoprawny charakter należności składkowych oraz cele, na które są one przeznaczone, obligują ZUS do szczególnej staranności i ostrożności w dysponowaniu nimi oraz podejmowania rozstrzygnięcia po konfrontacji interesu zobowiązanego z interesem ogólnospołecznym. Trudno oczekiwać od Zakładu, aby zrezygnował ze swoich wierzytelności, które są należnościami publicznoprawnymi. W sytuacji, gdy G. S. uzyskuje stały dochód w postaci emerytury oraz dochody z tytułu prowadzenia działalności odmowa umorzenia należności nie wpłynie na wydatkowanie środków z budżetu państwa, takich jak ewentualny zasiłek dla bezrobotnych czy też inne formy pomocy z opieki społecznej.

Organ zauważył, że sytuacja materialna zobowiązanej uległa poprawie, ponieważ jej świadczenie emerytalne jest wolne od potrąceń zaś wykazane wydatki związane z utrzymaniem, w porównaniu do wykazanych w poprzednim oświadczeniu, zmniejszyły się o około połowę. Zobowiązana nie przedstawiła żadnych dokumentów o wysokości uzyskiwanych z działalności dochodów w bieżącym roku.

Uwzględniając ważny interes publiczny, umorzenie należności składkowych w sytuacji, gdy zobowiązany ma realną możliwość jego spłaty, może doprowadzić do powiększenia deficytu Funduszu Ubezpieczeń Społecznych a w konsekwencji zagrażałoby funkcjonowaniu solidarnościowego systemu emerytalnego. Mając na uwadze niedużą wysokość zadłużenia składkowego, wobec którego Zakład może prowadzić skuteczną egzekucję, Zakład podjął decyzję o odmowie umorzenia. Ze względu na negatywne rozstrzygnięcie sprawy odstąpiono od ostatecznej oceny uzyskania przez płatnika ewentualnego wsparcia lub rodzaju udzielonej pomocy.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach G. S. zarzuciła:

- nie rozpoznanie istoty sprawy, zgodnie z dotychczasowymi wytycznymi zarówno Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie jak i Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach i nie wyjaśnienie na czym polega interes publiczny w dochodzeniu zaległości składkowej, ani stopnia swojej motywacji w przedmiocie wydania decyzji odmawiającej umorzenia składek, w sytuacji, gdy jej status materialny jest poniżej minimum socjalnego;

- błąd w ustaleniach faktycznych organu, polegający na przyjęciu, iż skoro należności nie zostały objęte postępowaniem egzekucyjnym nie można mówić o ich całkowitej nieściągalności, mając na względzie przepisy regulujące zwolnienie spod egzekucji, nadto, iż nie wykazała ani przewlekłej własnej choroby, ani przewlekłej choroby członka rodziny, pozbawiającej możliwości uzyskiwania dochodu, nadto, poprzez absurdalne przyjęcie, iż pomimo wykazania, że sytuacja materialna jest trudna i zagraża egzystencji, nie umorzenie składek, może prowadzić do powiększenia deficytu FUS i stanowi zagrożenie Solidarnościowego Systemu Emerytalnego.

Wniosła o zmianę zaskarżonej decyzji i umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne w całości, ewentualnie uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy organowi do ponownego rozpoznania.

Uzasadniając zarzuty wskazała, że ZUS nie wykonał wytycznych Naczelnego Sądu Administracyjnego zawartych w wyroku z 12 stycznia 2017 r., w sprawie sygn. akt II GSK 4401/16, ani w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z 8 lutego 2018r., w sprawie sygn. akt I SA/Ke 618/17. Decyzja, mimo że posiada bardzo długie uzasadnienie, to brak w niej wyjaśnienia okoliczności wskazanych przy uchyleniu poprzednich decyzji. Chybiona jest argumentacja organu, że interes publiczny przemawia za odmową umorzenia składek. Trudno bowiem uznać, iż kwota należności głównej w wysokości [...] zł. realnie zagraża funkcjonowaniu Solidarnościowego Systemu Emerytalnego i może prowadzić do deficytu FUS.

Zarzuciła, że organ nie poczynił prawidłowych ustaleń co do jej sytuacji materialnej i zdrowotnej, a także sytuacji członków rodziny i nie wyciągnął z nich logicznych i rozsądnych, zgodnych z doświadczeniem życiowym wniosków. Nie przełożył okoliczności, że zobowiązana żyje poniżej minimum socjalnego na przepisy dotyczące egzekucji i zwolnień z niej. Zarzuciła, że błędne są stwierdzenia organu, że jej sytuacja materialna i zdrowotna pozwala na pokrycie należności bez uszczerbku dla egzystencji. Skoro emerytura jest niższa niż minimum socjalne nie może być mowy o skutecznym prowadzeniu w stosunku do niej egzekucji należności składkowych. Podkreśliła, że odpowiedziała na wezwanie ZUS, przedstawiła swoją sytuację zdrowotną, która uniemożliwia jej normalne funkcjonowanie i zdolność zarobkowania. Wskazała na sprzeczność stanowiska organu, który z jednej strony ustala, iż zaległość jest stosunkowo niewielka, z drugiej strony określa ją jako zagrażającą funkcjonowaniu systemu emerytalnego w ogólności.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje:

Zgodnie z zasadami wyrażonymi w art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r.- Prawo o ustroju sądów administracyjnych (j.t. Dz.U.2018.22107) i art. 134 §1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. 2018 poz.1302.), określanej dalej jako "ustawa p.p.s.a.", sąd bada zaskarżone orzeczenie pod kątem jego zgodności z obowiązującym prawem i nie jest przy tym - co do zasady - związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Analiza procesu decyzyjnego organów podatkowych wskazuje, że narusza on przepisy postępowania – art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego (K.p.a.) w związku 153 ustawy p.p.s.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia, co uzasadnia wyeliminowanie zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego. Skarga okazała się tym samym skuteczna.

Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja ZUS odmawiająca umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia zdrowotne osoby ubezpieczonej, będącej jednocześnie płatnikiem składek. Na wstępie należy wskazać, że sprawa była rozstrzygana przez Naczelny Sąd Administracyjny, który wyrokiem z 12 stycznia 2017 r. sygn. akt II GSK 4401/16 uchylił wyrok WSA w Kielcach w sprawie I SA/Ke 147/16 oraz decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 10 grudnia 2015 r. i decyzję poprzedzającą w przedmiocie odmowy umorzenia należności składkowych. W wyniku ponownego rozpoznania wniosku skarżącej z 22 lipca 2015 r. o umorzenie zaległości została wydana przez ZUS decyzja z 23 sierpnia 2017 r., którą organ utrzymał mocy własną decyzję z 26 maja 2017 r. o odmowie G. S. umorzenia należności składkowych. Wyrokiem z dnia 8 lutego 2018 r. sygn. akt I SA/Ke 618/17, WSA w Kielcach uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję poprzedzającą, wskazując, że Zakład nie wziął pod uwagę oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania wyrażonych w wyroku NSA w sprawie II GSK 4401/16. Zdaniem Sądu organ powołując się na uznaniowy charakter decyzji nie rozważył, czy zaistniał ważny interes publiczny, przemawiający za odmową uwzględnienia wniosku, zestawiając interes skarżącej z interesem publicznym nie wykazał na czym interes publiczny miałby polegać.

Ma to o tyle istotne znaczenie przy rozpatrywaniu sprawy, że zgodnie z treścią art. 153 ustawy p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia. Jak stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z 20 grudnia 2017 r. sygn. akt II GSK 4008/17 (dostępny www.orzeczenia.nsa.gov.pl), przepis art. 153 p.p.s.a. ma charakter bezwzględnie obowiązujący, wobec czego ani organ administracji publicznej, ani sąd administracyjny orzekając ponownie w tej samej sprawie, nie może pominąć oceny prawnej wyrażonej wcześniej w orzeczeniu, gdyż ocena ta wiąże go w sprawie. Uregulowanie zawarte w art. 153 p.p.s.a. oznacza, że orzeczenie sądu administracyjnego wywiera skutki wykraczające poza zakres postępowania sądowoadministracyjnego, bo jego oddziaływaniem objęte jest także przyszłe postępowanie administracyjne w danej sprawie. Z kolei, związanie samego sądu administracyjnego, w rozumieniu art. 153 p.p.s.a. oznacza, że nie może on formułować nowych ocen prawnych, które są sprzeczne z wyrażonym wcześniej poglądem, lecz zobowiązany jest do podporządkowania się mu w pełnym zakresie oraz konsekwentnego reagowania w razie stwierdzenia braku zastosowania się organu administracji publicznej do wskazań w zakresie dalszego postępowania (por. wyroki NSA z: 21 marca 2014 r. sygn. akt I GSK 534/12 i 15 stycznia 2014 r. sygn. akt II GSK 1762/12 dostępne www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

W tak zakreślonych ramach prawnych sprawy, Sąd uznał, że skarga jest uzasadniona. Proces decyzyjny organu kolejny raz okazał się wadliwy. Organ naruszył przepis art. 153 ustawy p.p.s.a. nie uwzględniając oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania wyrażonych w wyroku NSA i WSA w Kielcach w zakresie wykazania i umotywowania w czym przejawia się interes publiczny pozwalający na odmowę umorzenia należności składkowych w stosunku do osoby żyjącej poniżej minimum socjalnego.

Rozpatrując ponownie wniosek skarżącej organ ustalił i ustalenia te sąd podziela, że została wykazana ustawowa przesłanka umorzenia określona w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz w § 3 ust 1 pkt 1 rozporządzenia. Z ustaleń organu wynika, że sytuacja materialno-bytowa skarżącej jest bardzo trudna i może zagrażać jej egzystencji. Otrzymywany dochód mimo, że pochodzi z dwóch źródeł emerytura i prowadzona działalność gospodarcza nie zapewnia minimum socjalnego ustalonego przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych.

Odmowa uwzględnienia wniosku strony wymagała wykazania, że za takim rozstrzygnięciem przemawia istnienie ważnego interesu publicznego. Na taki tryb postępowania wskazywał zarówno NSA w wyroku z dnia 21 stycznia 2017 r. sygn. akt II GSK 4401/16 jak i WSA w Kielcach w wyroku z 8 lutego 2018 r. sygn. akt I SA/Ke 618/17.

Organ uzasadniając istnienie przesłanki interesu publicznego powołał się na publicznoprawny charakter należności składkowych, brak swobody w dysponowaniu wierzytelnością, definitywną rezygnację ZUS z możliwości dochodzenia należności w przypadku ich umorzenia, konieczność zachowania szczególnej staranności i ostrożności w dysponowaniu należnościami. Wbrew wiążącym dla organu zaleceniom w zakresie dalszego postępowania wyrażonych we wskazanych wyrokach organ nie przedstawił w uzasadnieniu decyzji argumentacji, że tak rozumiany interes publiczny pozwala, w konkretnym przypadku skarżącej - osoby żyjącej poniżej minimum socjalnego, na odmowę umorzenia należności składkowych. Sam tylko wzgląd na publicznoprawny charakter wymaganych należności, eksponowana niewielka wartość zadłużenia, oraz dokonywanie wpłat na poczet należności składkowych, o których umorzenie strona występuje, nie uzasadnia jeszcze wydania odmownego rozstrzygnięcia ZUS, co do należności składkowej i nie stanowi o dokonaniu wnikliwej analizy interesu społecznego i interesu strony, oraz wyważeniu obu tych interesów, co oznacza, że powołanie się na uznaniowy charakter decyzji jest obarczone dowolnością. Sąd podziela pogląd wyrażony przez NSA w wyroku z 13 października 2017 r. sygn. akt II GSK 179/16 (dostępny orzeczenia.nsa.gov.pl.), że organ powinien w każdym przypadku koncentrować się na sprawdzeniu, czy interes zainteresowanego nie zostałby naruszony, w sytuacji gdyby spłata zadłużenia spowodowała zagrożenie dla jego egzystencji.

Należy zauważyć, że ważny interes zobowiązanego nie może być rozumiany jako sprzeczny z interesem ZUS, ocenianym jako bezwarunkowy obowiązek dochodzenia należności. Sąd nie kwestionuje, że umorzenie zaległych składek jest wyrazem definitywnej rezygnacji ZUS z możliwości ich egzekwowania, ale nie można tracić z pola widzenia, że utrata możliwości dochodzenia należności jest istotą instytucji umorzenia. Skoro ustawodawca, dał organom możliwość umarzania należności, to założył, że naturalną konsekwencją korzystania w zakreślonych ramach prawnych z tej instytucji jest definitywna rezygnacja z należności. Wypaczeniem stosowania instytucji umorzenia składek jest stanowisko, że składki powinny być za wszelką cenę ściągane, podczas gdy ustawodawca wyraźnie wskazuje, że granicą, której przekraczać nie wolno jest w przypadku zaistnienia przesłanki określonej w paragrafie 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia, pozbawienie zobowiązanego i jego rodziny możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Przeciwne stanowisko niweczyłoby sens istnienia przepisów zezwalających na umorzenie należności składkowych względem osób będących w stanie głębokiego ubóstwa. Nie można też tracić z pola widzenia sytuacji, w której zapłata zaległości powoduje konieczność sięgania przez zobowiązanego, pozbawionego możliwości zaspokojenia swoich niezbędnych potrzeb materialnych, do środków pomocy państwa, co nie jest zgodne z interesem zobowiązanego, ani też z interesem publicznym.

Zdaniem Sądu, argumentacja organu, która sprowadza się do przeciwstawienia interesu publicznego rozumianego jako obowiązek ponoszenia przez zobowiązaną ciężaru składek przesłance ważnego interesu podatnika nie jest wyczerpująca i zawęża rozumienie przesłanki interesu publicznego. W sytuacji, gdy z ustaleń organu wynika, że dochody skarżącej są poniżej minimum socjalnego, gdy skarżąca i jej mąż są osobami chorymi, wymagającymi stałego leczenia, mąż posiada orzeczenie o niepełnosprawności w stopniu znacznym, organ winien badając przesłankę interesu publicznego rozważyć, czy w tym konkretnym stanie faktycznym, na skutek dochodzenia należności składkowych, państwo nie poniesie w efekcie kosztów większych, niż w wypadku skorzystania przez wnioskodawcę z uprawnienia. Uzasadnieniem dla stanowiska organu nie może być konieczność korzystania przez skarżącą i jej męża z leczenia finansowanego ze składek, o których umorzenie występuje. Istota ubezpieczenia społecznego jest zapewnienie swiadczeń prezwidzianych w ustawie, w tym świadczeń zdrowotnych. Eksponowana przez organ niewielka wysokość dochodzonych należności winna być oceniana zarówno pod kątem jej znaczenia dla systemu ubezpieczeń, wpływu na powiększenie w sposób realny deficytu FUS jak i znaczenia dla sytuacji skarżącej - osoby o dochodach poniżej minimum socjalnego. Zasadnie skarżąca zarzuca, że organ nie wyjaśnił, z czego wywodzi, że umorzenie należności głównej w wysokości [...] zł. realnie może zagrozić funkcjonowaniu solidarnościowego systemu emerytalnego i może prowadzić do deficytu FUS. Obowiązkiem organu było zatem ustalenie i przedstawienie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, co w rozpatrywanym przypadku jest korzystniejsze z punktu widzenia interesu publicznego - dochodzenie należności czy też zastosowanie ulgi. Przy tej analizie organ nie może oderwać się od istoty ubezpieczenia społecznego, a w szczególności jego funkcji ochronnej. Zadaniem regulacji zawartej w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz w § 3 ust. 1 rozporządzenia wykonawczego jest zabezpieczenie niezbędnego minimum socjalnego, które pozwoli osobie zobowiązanej funkcjonować w codziennym życiu, dając gwarancję, że podstawowe potrzeby jej oraz jej rodziny będą zaspokojone. Zasadnie zatem skarżąca zarzuca sprzeczności uzasadnienia i brak wyjaśnienia motywów odmowy.

Reasumując, organ naruszył przepis art. 153 ustawy p.p.s.a nie wykonując wskazań co do postępowania wyrażonego w wyrokach NSA i WSA, a w konsekwencji nie dokonał i nie przedstawił w uzasadnieniu decyzji wnikliwej analizy interesu społecznego w zestawieniu z interesem skarżącej, co stanowi o naruszeniu art. 77 § 1, art. 80 i 107 § 3 K.p.a.

Sąd nie podziela zarzutu skargi w zakresie wadliwego ustalenia stanu faktycznego przez przyjęcie, że nie wystąpiła przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.p.e.a., bowiem należności składkowe nie były objęte postępowaniem egzekucyjnym. Należy wyjaśnić, że przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.p.e.a. zawiera wymóg formalny jakim jest stwierdzenie przez naczelnika urzędu skarbowego lub komornika sądowego braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Wymogu tego nie spełnia dokonanie przez organ egzekucyjny ewentualnych ustaleń w zakresie możliwości prowadzenia i ewentualnych zwolnień spod egzekucji. Z kolei warunkiem spełnienia przesłanki określonej w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia jest wykazanie związku pomiędzy chorobą zobowiązanego, a niemożnością uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacanie należności. Z niekwestionowanych ustaleń organu wynika, że G. S. prowadzi działalność gospodarczą. Skarżąca nie wykazała też, że na wysokość uzyskiwanych przez nią dochodów ma bezpośredni wpływ jej stan zdrowia. Podkreślić należy, że postępowanie w przedmiocie umorzenia należności składkowych jest prowadzone na wniosek zobowiązanego. Z istoty postępowania wynika, że podmiotem aktywnym w ramach postępowania dowodowego prowadzonego w trakcie tego postępowania administracyjnego jest strona występująca z żądaniem kierowanym do organu administracji, ponieważ to wnioskodawca obowiązany jest wykazać występowanie sytuacji wyczerpujących przesłanki umorzenia ciążących na nim należności.

Rozstrzygając ponownie sprawę organ uwzględni powyższe rozważania. Wydając decyzję w przedmiocie wniosku strony, przy stwierdzeniu zaistnienia przesłanki określonej 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia, działając w ramach uznania administracyjnego wyważy interes publiczny i interes strony, uwzględniając ocenę i wskazania zawarte w wyroku oraz w wyrokach NSA w sprawie II GSK 4401/16 oraz WSA w Kielcach w sprawie I SA/Ke 618/17, przedstawiając wynik w uzasadnieniu decyzji sporządzonym zgodnie z wymogami art. 107 § 1 pkt 3 K.p.a.

W związku z wnioskiem zawartym w skardze o ewentualne umorzenie należności należy wyjaśnić, że decyzja administracyjna wydana w przedmiocie umorzenia należności ma charakter uznaniowy, a to oznacza, że sąd nie może nakazać organowi podjęcia określonego rozstrzygnięcia. O uprawnieniach i obowiązkach stron postępowania wynikających z przepisów prawa materialnego rozstrzyga organ administracji i rozstrzygnięcie co do umorzenia przedmiotowych należności należy do wyłącznej kompetencji organu. Sąd nie stosuje prawa materialnego a tylko w przypadku stwierdzenia naruszenia prawa może wyeliminować zaskarżoną decyzję z obrotu prawnego. Z powyższych względów wniosek w tym zakresie nie może być przedmiotem rozstrzygnięcia przez Sąd.

Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c., orzeczono jak w sentencji wyroku.

O przyznaniu adwokatowi kwoty 295,20 zł tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, Sąd orzekł na postawie art. 250 p.p.s.a. w zw. z § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c) w zw. z § 4 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. 2016 poz. 1714 ze zm.).