Wyrok WSA w Kielcach, sygn. akt II SA/Ke 670/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach
Data orzeczenia: 2018-12-20 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6091 Przywrócenie stosunków wodnych na gruncie lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom
Hasła tematyczne: Wodne prawo
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 545 ust. 4
journal: Dz.U. 2017 poz 1566
law: Ustawa z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne
article: art. 29 ust. 1-2
journal: Dz.U. 2017 poz 1121
law: Ustawa z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne - tekst jedn.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Detka, Sędziowie Sędzia WSA Jacek Kuza, Sędzia WSA Beata Ziomek (spr.), Protokolant Starszy inspektor sądowy Sebastian Styczeń, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 grudnia 2018 r. przy udziale Prokuratora Prokuratury Rejonowej Kielce-Zachód w Kielcach delegowanej do Prokuratury Okręgowej w Kielcach Wiesławy Klimontowicz sprawy ze skargi M. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 29 sierpnia 2018r. znak: [...] w przedmiocie nakazu wykonania urządzeń zapobiegających szkodom na gruncie oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 29 sierpnia 2018 r., znak: [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze , po rozpatrzeniu odwołania M. W. od decyzji Wójta Gminy P. z dnia 11 maja 2018 r., znak: [...], nakładającej na I. S. – właścicielkę działki nr 194/6, położnej w J., gm. P., obowiązek przebudowy betonowego ogrodzenia w terminie 30 dni od uprawomocnienia się decyzji, - działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 Kpa uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i w to miejsce orzekło o nałożeniu na I. S. obowiązku przebudowy ostatnich sześciu przęseł betonowego ogrodzenia posadowionego przy granicy działek nr 195/3 i 194/6 liczonych od drogi wojewódzkiej nr [...] (odcinek o dł. 12,0 m), poprzez zastąpienie jednego z czterech dybli każdego z tych przęseł (każdej płyty znajdującej się najniżej, bezpośrednio przy terenie) płytą ażurową posiadającą otwory o łącznej pow. min. 0,5 m², bądź z nawierconymi otworami o takiej powierzchni.

W uzasadnieniu organ II instancji przedstawił następujący stan faktyczny i prawny sprawy.

Decyzją z dnia 1 grudnia 2017 r. Wójt Gminy P., powołując w podstawie prawnej m.in. art. 29 ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne, odmówił nałożenia na I. S. obowiązku przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegającym szkodom. Po rozpatrzeniu odwołania od tej decyzji, wniesionego przez M. W., Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 12 marca 2018 r. uchyliło decyzję organu I instancji do ponownego rozpatrzenia. W uzasadnieniu stwierdziło, że w świetle znajdującej się w aktach sprawy opinii biegłego zarzuty M. W. dotyczące podnoszenia terenu gruntu działki nr 194/6 w związku z budową budynku mieszkalnego i gospodarczego są chybione. Biegły jednoznacznie stwierdził i należycie udokumentował, że nie dowieziono ziemi w ilości mogącej mieć wpływ na zmianę stanu wody na gruncie, a całość wykonanych prac ziemnych w żaden sposób nie zmieniła naturalnego kierunku spływu z działki nr 194/6.

Za uzasadniony Kolegium uznało zarzut, nierozpatrzenia przez organ I instancji wpływu betonowego płotu o długości 60 m, postawionego przez właścicielkę działki nr 194/6 na pograniczu działek nr 195/3, na działkę skarżącej. Jak bowiem wyjaśnił biegły, postawienie ogrodzenia za stodołą zmieniło sytuację i część wód spływających kierunkiem naturalnym ogrodzenie kieruje na działkę nr 195/3 (na stodołę i wąskie przejście między jej ścianą szczytową, a granicą działek). W tych okolicznościach ostatnie sześć przęseł betonowego ogrodzenia (odcinek o długości 12,0 m) powinno być przebudowane tak, aby jeden z czterech dybli każdego przęsła (każda płyta znajdująca się najniżej, bezpośrednio przy terenie) była płytą ażurową posiadającą otwory o powierzchni min. 0,5 m2 umożliwiające przepływ wód. Alternatywą jest wykonanie w tym miejscu ogrodzenia ażurowego, zamiast betonowego. Zdaniem biegłego, wykonanie szczelnego betonowego ogrodzenia doprowadziło do ingerencji w stosunki wodne panujące na działce nr 195/3.

W ocenie Kolegium, z opinii nie wynika natomiast, czy takie działanie wpływa szkodliwie na nieruchomość skarżącej. Z tego względu organ zalecił uzupełnienie opinii. W razie udzielenia przez biegłego opinii pozytywnej odnośnie szkodliwego oddziaływania na sporny grunt, Kolegium wskazało, że pozostanie do rozstrzygnięcia kwestia wyboru odpowiedniego środka dla zapobieżenia negatywnego oddziaływaniu.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy organ I instancji wydał opisaną na wstępie decyzję z dnia 11 maja 2018. W odwołaniu M. W. zarzuciła niewyjaśnienie wszystkich okoliczności sprawy, a w rezultacie wydanie decyzji ograniczone do jednorazowych oględzin biegłego, brak wiadomości specjalnych w zakresie zmiany stosunków wodnych, brak w opinii biegłego odpowiednich analiz i badań, a nadto niewykonanie zaleceń Kolegium zawartych w decyzji z dnia 12 marca 2018 r.

Organ odwoławczy wskazał, że w niniejszym postępowaniu została sporządzona przez mgr inż. J. J., biegłego z listy Wojewody Świętokrzyskiego w zakresie postępowania wodnoprawnego, opinia mająca na celu ustalenie czy faktycznie doszło do zmiany stanu wody na działce nr 194/6 ze szkodą dla działki nr 195/3 i na czym ta zmiana polegała. Biegły sporządził opinię uwzględniając dane z mapy zasadniczej sytuacyjno-wysokościowej rejonu działek nr 194/6, 194/7, 195/3 i przyległych wydanej w dniu 6 listopada 2017 r. przez Powiatowy Ośrodek Dokumentacji Geodezyjnej i Kartograficznej , mapy topograficznej rejonu J. (opracowanie z 2001 r.), informacji o działkach nr 194/1 i 195/3 w Ja., a także informacji uzyskanych na podstawie przeprowadzonej wizji lokalnej w dniu 13 listopada 2017 r., w tym uzyskanych od stron postępowania, ponadto fotografii przekazanych przez M. W. oraz dokumentacji budowlanej udostępnionej przez K. M. (poprzednią właścicielkę działki nr 194/6) i I. S.

Na podstawie ww. dokumentów oraz wyjaśnień stron biegły stwierdził, że na działce nr 194/6 przy granicy z działką nr 195/3 I. S. rozpoczęła budowę domu jednorodzinnego i budynku gospodarczego, co wywołało interwencję M. W. w niniejszej sprawie. Inwestor wykonał pewne korekty rzędnych terenu (wyrównanie ze spadkiem do drogi powiatowej B. – S.). Powyższe działania biegły ocenił jako nie powodujące żadnego wpływu na stan wody na działce nr 195/3. Zdaniem biegłego, betonowe ogrodzenie działki nr 194/6, poza niewielkim 10 - metrowym końcowym, najwyżej położonym fragmentem, nie narusza naturalnego kierunku spływu wód. Wykonanie części ogrodzenia powyżej budynku stodoły zlikwidowało koncentrację spływu następującą z działki nr 195/3 na działkę nr 194/6. Jednak odcinek szczelnego ogrodzenia powyżej stodoły wykonano zbyt długi (o 12,0 m) w następstwie czego aktualnie ogrodzenie koncentruje napływ na działkę nr 195/3. Istniejący poprzednio napływ na działkę nr 194/6, jak i aktualny napływ na działkę Nr 195/3 nie ma charakteru decydującego o stanie wody w tym rejonie. Niemniej, zalecana jest modernizacja tej części ogrodzenia. Zagospodarowana zabudowana części działki nr 195/3 wymaga wykonania zorganizowanego systemu odprowadzania wód opadowych. Stan istniejący powoduje kłopoty skarżącej w chwili wystąpienia opadów, czy roztopów. Nie wynikają one jednak z działania sąsiadów, a są następstwem całej listy błędów i zaniechań w gospodarowaniu wodą opadową w obrębie jej nieruchomości.

Biegły ustalił, że naturalny kierunek spływu wód w rejonie działki nr 194/6 to spływ głównie z północy na południe i z północnego - wschodu na południowy - zachód, a więc z działki nr 195/5 na działkę nr 195/4 i dalej na działkę nr 195/3. W konkluzji, z działki nr 195/3 na działkę nr 194/6. Dokumentują to rzędne terenowe istniejące na tym obszarze aktualnie, ale przede wszystkim rzędne terenowe istniejące poprzednio. Zdaniem biegłego istniejąca od lat zabudowa działki Nr 195/3 na jej fragmencie o długości ok. 60 m przyległym szerokością ok. 12,5 m do drogi nr [...] (stodoła o szerokości bliskiej szerokości działki nr 195/3, nieprzedstawione na mapach zabudowania gospodarcze, budynek mieszkalny) blokuje naturalny kierunek spływu, co skutkuje jej nawodnieniem, a także w następstwie zablokowania budynkiem stodoły, koncentracje napływu na górną cześć działki nr 194/6. Według opinii bez najmniejszego wpływu na naturalny kierunek spływu pozostaje regulacja poziomu działki nr 194/6 (niwelacja określana przez skarżącą jako podwyższenie jej poziomu), co dokumentują pomiary wysokościowe terenu wykonane w czerwcu 2017 roku przez uprawnionego geodetę mgr inż. G. K.

Na podstawie mapy do celów projektowych, na której opracowano plan zagospodarowania biegły ustalił, że powierzchnia działki była nierówna. Dokumentacja fotograficzna zgromadzona w sprawie (w tym zdjęcia przekazane przez M. W.) wskazuje, że teren działki nr 194/6 wyrównywano nadając mu jednolity spadek w kierunku południowym (do drogi nr [...]). Prace niwelacyjne wykonano także w linii ok. 60 m przy granicy działek nr 194/6 i 195/3, to jest tam gdzie małż. S. wznieśli ogrodzenie z betonowych dybli o wysokości 2,0 m. W ramach utwardzenia podbudowy drogi wewnętrznej. na działkę nawieziono również pewną ilość tłucznia. Ziemi z wykopów pod fundamenty i szlak drogi nie odwożono, lecz ją rozplantowano. Dowożono także piasek niezbędny do budowy. Zdaniem biegłego z całą pewnością nie dowieziono ziemi w ilości mogącej mieć wpływ na zmianę stanu wody na gruncie. Całość wykonanych prac ziemnych w żaden sposób nie zmieniła naturalnego kierunku spływu z działki nr 194/6. Spadek terenu nadal następuje w kierunku południowym i południowo - zachodnim w kierunku rowu przydrożnego szosy B.-S..

W wyniku dokonanej analizy biegły stwierdził na długości działki nr 195/3 ok. 20,0 m (mierząc w jej osi na linii północny-zachód, południowy-wschód; strefa A) brak naturalnego spływu w kierunku betonowego ogrodzenia. Spadek tego terenu następuje do drogi (znaczny spadek w kierunku drogi przy niewielkim spadku "na ogrodzenie"). Przy drodze od strony działki znajduje się rów odwadniający. Jednak spływ z działki do rowu jest utrudniony. Blokuje go szeroki wjazd na działkę nad przepustem rowu. W efekcie wody odprowadzane z dachu budynku dwoma rurami spustowymi na teren i wody przelewające się z nawierzchni drogi (nad przepustem, wjazdem na działkę) spływają do rowu przydrożnego przez przyległy do rowu fragment działki nr 194/6 (tuż przed zachodnim czołem przepustu). Jest to skutek lokalizacji przepustu i naturalnego ukształtowania działki nr 195/3.

Na kolejnym fragmencie działki nr 195/3 o długości ok. 28,0 m (mierząc jak poprzednio w osi od 20,0 do 48,0 metra; strefa B), zdaniem biegłego mamy do czynienia wyłącznie z wodami opadowym z tej powierzchni. Od granicy działki nr 195/3 z działką nr 195/4 naturalny napływ wód blokują zabudowania gospodarcze, których nie przedstawia żadna z map. Od północnego - zachodu dopływ blokuje budynek stodoły. Opisywany teren jest szczelny (nieregularny bruk). Efektem tego zagospodarowania i braku odwodnienia jest spływ na budynek mieszkalny M. W., a także na przyległy teren działki nr 194/6. Według skarżącej szczelny drewniany płot ogranicza tą ostatnią możliwość. Płot ten istnieje między budynkiem stodoły, a budynkiem mieszkalnym (dalej do drogi powiatowej jest to ogrodzenie metalowe ażurowe). Na dolnej krawędzi płotu (przy gruncie) znajdują się ślady przepływu wód z działki nr 195/3 na działkę nr 194/6. Przy czym spływ ze zlewni szczelnej jest nawet kilka razy większy niż z tej samej powierzchni terenu biologicznie czynnego. Według biegłego nie ma wątpliwości, że nieodpowiedzialne, bezrefleksyjne zagospodarowanie tego fragmentu (zabudowa przy odprowadzeniu wód z dachów na teren, uszczelnienie powierzchni, brak jakiegokolwiek zorganizowanego odpływu w sytuacji, gdy działania tego rodzaju stworzyły "szczelną studnię") wywołało zmianę stanu wody na tej części nieruchomości ze szkodą dla samej M. W., ale także właścicieli działki nr 194/6. W odległości ok. 40 cm za "szczelnym" płotem na działce nr 194/6 znajduje się betonowe ogrodzenie małż. S., jednak nie ogranicza ono żadnego naturalnego spływu. Jeśli jakiś spływ ogranicza to spływ przez nieszczelny płot skarżącej.

Teren na działce nr 195/3 w kierunku północnym i północno-zachodnim (strefa C) powyżej istniejącego tu budynku stodoły nie jest z kolei zagospodarowany. Naturalny spływ na działkę nr 195/3 z południa blokuje stodoła wzniesiona w poprzek tej działki. Lokalizacja tego budynku ogranicza spływ na działkę M. W., ale jednocześnie kieruje napływające wody (koncentruje ) na działkę nr 194/6. Ta sytuacja miała miejsce do czasu gdy małż. S. postawili ogrodzenie betonowe, którego ostatni słupek znajduje się ok. 15 m powyżej stodoły. Poprzednio budynek stodoły kierował naturalny spływ wody na działkę Nr 194/6. Postawienie ogrodzenia za stodołą zmieniło sytuację i część wód spływających kierunkiem naturalnym ogrodzenie kieruje na działkę nr 195/3 (na stodołę i wąskie przejście między jej ścianą szczytową, a granicą działek). Zdaniem biegłego ostatnie sześć przęseł betonowego ogrodzenia (odcinek o długości 12,0 m) powinno więc być przebudowane tak, aby jeden z czterech dybli każdego przęsła (każda płyta znajdująca się najniżej, bezpośrednio przy terenie) była płytą ażurową posiadającą otwory o powierzchni min. 0,5 m2 umożliwiające przepływ wód. Alternatywą jest wykonanie w tym miejscu ogrodzenia ażurowego, zamiast betonowego. Niedopełnienie tego warunku skutkowałoby m. in. spływem z dachu stodoły na działkę nr 194/6. Ewentualne ogrodzenie działki nr 194/6 w jej północnej górnej części na wysokości projektowanego budynku gospodarczego może być ogrodzeniem szczelnym.

Dodatkowo biegły podkreślił, że niezależnie od opisanej sytuacji, należy wykonać modernizację ostatnich sześciu przęseł betonowego ogrodzenia. Nie dlatego, że ten fragment ogrodzenia w znaczącym stopniu decyduje o wielkości napływu na działkę nr 195/3, ale dlatego, że żadne nieprawidłowe rozwiązanie nie może być tolerowane.

Powyższe stanowisko biegły podtrzymał w opinii uzupełniającej z dnia 27 marca 2018 r. i zgodnie z zaleceniem Kolegium jednoznacznie wskazał, że ogrodzenie, licząc od drogi nr [...] "w górę" działki, na odcinku o długości 48,0 m (strefa A i B) nie powoduje najmniejszego negatywnego oddziaływania tego ogrodzenia na stan wód na działce nr 195/3. Wobec zmiany kierunku spływu wód na skutek wybudowania stodoły na działce skarżącej, wykonanie 12 m szczelnego ogrodzenia powyżej stodoły, które zmieniło sytuację kierując spływ z przyległego fragmentu działki nr 195/3 na tą działkę w kierunku południowo-wschodnim (przejściem między ścianą szczytową stodoły, a betonowym ogrodzeniem), - określił jako zamianę jednej nieprawidłowej sytuacji na drugą nieprawidłową sytuację. Taki stan biegły uznał za uciążliwy dla skarżącej. Z uwagi na niewielkie, ewentualne negatywne skutki istnienia fragmentu szczelnego ogrodzenia dla skarżącej, a także niewielką ochronę 12 m ogrodzenia działki nr 194/6, biegły ponownie zalecił wykonanie dolnego pasa tego ogrodzenia z otworami lub zastąpienie tego fragmentu ogrodzeniem ażurowym. Wskazał przy tym, że M. W. problem spływu wód skoncentrowanych stodołą i 12 m ogrodzenia przez działkę nr 195/3 mogłaby rozwiązać sama, jednak nakłady na duży zakres prac są większe niż na wymianę 6 dolnych dybli ogrodzenia (lub nawiercenie w nich otworów).

W piśmie z dnia 23 kwietnia 2018 r. M. W. wniosła zastrzeżenia do powyższej opinii uzupełniającej. Biegły odniósł się do nich w pisemnej odpowiedzi z dnia 30 kwietnia 2018 r. podając, że bez związku z przedmiotem postępowania jest stan wody na działkach nr 195/1, 195/2, 195/4 i 195/5. Szkody na działce nr 195/3 wywołane zabudową (zagospodarowaniem) działki nr 194/6 nie istnieją. Dla niniejszego postępowania nie ma znaczenia, w jaki sposób rozwiązany jest spływ wód na działkach nr 195/1, 195/2, 195/4 195/5. Wskazał, że nikt z właścicieli działek nr 194/7 i 194/6 przyległych do drogi nr [...] (w tym również skarżąca właścicielka działki nr 195/3) nie dokonał żadnej zmiany naturalnego kierunku spływu wód z zamiarem skierowania ich do przydrożnego rowu. Przy gwałtownie rosnących rzędnych tego terenu w kierunku północnym (powyżej drogi) spływ zawsze będzie następował kierunkiem "na drogę". Wyjaśnił również, że w opinii wskazano wyraźnie, iż na terenie działki nr 194/6 dokonano pewnej korekty rzędnych wyrównując jej spadek w kierunku drogi B.-S. Jednak nie zmieniło to w najmniejszy sposób naturalnego kierunku spływu. Teren działki nr 194/7 (fot. nr 1) pozostał nienaruszony i dalej jest podtapiany w wypadku wystąpienia nawalnych opadów - głównie wodami spływającymi ze szczelnej nawierzchni drogi. Stodoła na działce nr 195/3 od daty jej wybudowania koncentrowała spływ wód opadowych na dz. 194/1 (obecnie 194/6). Biegły uznał, że twierdzenie M. W., iż klepisko przedstawione na fot. nr 3 jest powierzchnią biologicznie czynną - stanowi nadużycie. Natomiast fot. nr 2 pozostaje bez związku z toczącym się postępowaniem.

W kwestii wykonania pełnego ogrodzenia z dybli betonowych na działce nr 194/6 przy granicy z działką nr 195/3 na odcinku powyżej istniejącej stodoły na działce nr 195/3 biegły doprecyzował w opinii uzupełniającej oraz w piśmie z dnia 29 sierpnia 2018 r., skierowanym drogą mailową, że w przypadku wystąpienia opadów nawalnych może ono poprzez koncentrację spływu powodować szkody na posesji M. W.. Z kolei zlikwidowanie w ogóle ww. ogrodzenia powoduje skoncentrowany napływ wód (budynkiem stodoły) z działki nr 195/3 na działkę nr 194/6, co wobec jej aktualnego zagospodarowania może powodować szkody. Najlepszym rozwiązaniem będzie więc wykonanie na fragmencie przedmiotowego ogrodzenia z dybli ażurowych lub z nawierconymi otworami.

W świetle powyższego Kolegium stwierdziło, że zaistniały przesłanki z art. 29 ust. 3 Prawa wodnego. Podkreśliło, że przedmiotem niniejszego postępowania było ustalenie, czy działania właścicielki działki nr 194/6 poprzez ewentualne podwyższenie terenu i wybudowanie ogrodzenia przy granicy działek nr 194/6 i 195/3 zakłóciły stosunki wodne ze szkodą dla działki nr 195/3. Wobec tego, kwestie dotyczące ukształtowania innych działek, kierunków spływu wód na tych działkach, czy też ich zabudowy nie podlegały ocenie zarówno biegłego, jak i organu prowadzącego postępowanie.

Odnośnie powodu, dla którego organ odwoławczy zreformował decyzję organu I instancji podniesiono, że przepisy ustawy Prawo wodne nie zawierają uregulowań pozwalających na ustalenie terminu wykonania obowiązków nałożonych na podstawie art. 29 ust. 3 ww. ustawy. Obowiązki stają się wymagalne z chwilą uzyskania przez decyzję wydaną w tym trybie, przymiotu ostateczności i doręczenia jej stronom.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach M. W. zarzuciła powyższemu rozstrzygnięciu:

I. naruszenie przepisów postępowania, tj.:

– art. 7, art. 8, art. 11, art. 12 w zw. z art. 77 § 1, art. 78 § 1 i art. 80 Kpa poprzez nieprzeprowadzenie w sprawie jakichkolwiek dowodów poza opinią biegłego i jej uzupełnieniami, pominięcie dowodów osobowych wnioskowanych przez skarżącą w odwołaniu, co skutkowało brakiem dokładnego wyjaśnienia sprawy, dowolną i błędną oceną zebranego w sprawie materiału rodowego i brakiem odniesienia zgromadzonego materiału dowodowego do treści wniosku;

– art. 138 § 1 pkt 1 i art. 107 § 3 w zw. z art. 140 Kpa przez utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji i nieustosunkowanie się w uzasadnieniu do zarzutów zawartych w odwołaniu, a jedynie mechaniczne i bezrefleksyjne oparcie się na wadliwej opinii hydrologicznej i jej wadliwym uzupełnieniu, w sytuacji gdy nie wyjaśniała ona wszelkich kwestii istotnych do wyjaśnienia sprawy, tj. nie odnosi się do stanu wodnego istniejącego na datę złożenia wniosku, nie ustala precyzyjnego kierunku spływu wód z działki skarżącej;

– art. 136 Kpa poprzez zaniechanie powołania dowodu z opinii innych biegłych, pomimo że opinia biegłego i jej uzupełnienie nie zawierały odpowiedzi na wszystkie pytania zawarte w zleceniu Kolegium, a same ekspertyzy były niejednoznaczne, niejasne i niepełne;

– art. 80 w zw. z art. 140 Kpa poprzez przyznanie waloru wiarygodności opinii biegłego, podczas gdy opinie te w ogóle nie wyjaśniły, jaki był stan wodny na przedmiotowej działce w dacie wniesienia wniosku, czy i na ile doszło do zmiany stanu wodnego i co jest faktyczną przyczyną zalewania działki skarżącej o nr 195/3

II. naruszenie prawa materialnego, tj. art. 29 ust. 3 Prawa wodnego poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe stosowanie oraz zaniechanie ustalenia, czy spełnione są przesłanki, o których mowa w tym przepisie, tj. zmiana stanu wód na gruncie w wyniku zmiany ukształtowania terenu.

W konsekwencji wskazanych wyżej naruszeń prawa procesowego i materialnego skarżąca zarzuciła organom błąd w ustaleniach faktycznych poprzez mylne przyjęcie, że prace związane ze zmianą ukształtowania terenu działki nr 194/6 nie zaburzają stosunków wodnych ani nie powodują zatrzymywania wód opadowych na teren działki nr 195/3, a podnoszenie działki i budowanie ogrodzenia nie ma takich negatywnych następstw, podczas gdy opinia biegłych, na której organ się oparł, jest niejasna, niejednoznaczna, a przede wszystkim niepełna.

W oparciu o powyższe zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie w całości decyzji organów obu instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia, z zaleceniem dopuszczenia dowodu z innej opinii biegłego z zakresu hydrologii, a nadto o zasądzenie kosztów.

W uzasadnieniu podniesiono, że biegły nie wyjaśnił, czy i na ile nastąpiła różnica powierzchni pomiędzy działkami, a jedynie dowolnie ocenił stan faktyczny jako utwardzenie i wyrównanie, a nie podnoszenie terenu. Biegły nie wyjaśnił na jakiej podstawie doszedł do takiego wniosku. Brak tych ustaleń powoduje, że całe dalsze rozważania biegłego stają się bezprzedmiotowe. Opinia biegłego nie jest więc wystarczająca do ustalenia stanu faktycznego, a zatem organ powinien ustalić te kwestie w drodze dowodów innych niż treść opinii biegłego.

Dalej skarżąca podniosła, że naruszenie stosunków wodnych nie zawsze musi się przejawiać w postaci widocznego zalewania wodą nieruchomości sąsiedniej. W niniejszej sprawie taki skutek następuje z powodu zmiany stosunków wodnych i ma to miejsce po opadach deszczu, na co jednoznacznie wskazuje dokumentacja fotograficzna. W ocenie skarżącej, organ powinien ustalić, czy przed rozpoczęciem "niwelacji" terenu, wybudowania betonowego płotu na działce nr 194/6, jej działka była zalewana wodami opadowymi, w jaki sposób, w którym kierunku wody te spływały oraz czy w wyniku wykonania prac ziemnych i podniesienia poziomu terenu nie nastąpiło postawienie przeszkody uniemożliwiającej przepływ wód opadowych. Ustaleń tych należy dokonać poprzez przeprowadzenie uzupełniającego postępowania dowodowego, np. zeznań świadków, wyjaśnień stron, pozyskanie stosownych dokumentów.

Zdaniem skarżącej przedstawiane przez biegłego stanowiska są rozbieżne i nieprecyzyjne. Ponadto, biegły wyszedł poza granice sprawy, ponieważ zamiast ocenić stan gruntu na datę złożenia wniosku w sprawie, w oparciu na podnoszone przez skarżącą zarzuty i tym samym ewentualną zmianę stosunków wodnych, analizuje zmianę stosunków wodnych także z bliżej nieokreślonego stanu przeszłego. Powoduje to, że zamiast określać czy doszło do zmiany stosunków wodnych rozważa, jak powinny się ukształtować stosunki wodne na obu działkach, aby były one prawidłowe dla obu stron, nazywając działania obu stron na przestrzeni lat "zamianą jednej nieprawidłowości na drugą nieprawidłowość". Opinia biegłego nie odpowiada więc na pytanie, czy doszło do zmiany stosunków wodnych, ale ustala co powinno być na działce zrobione, aby stan wodny był "prawidłowy" dla obu stron. Przy czym ta "prawidłowość" biegu stosunków wodnych opiera się wyłącznie na uznaniu biegłego, w oderwaniu od ustalenia czy nastąpiła zmiana stosunków wodnych wskutek zarzucanych I. S. działań.

Odnosząc się do stwierdzenia biegłego, że z działki skarżącej następowała naturalna tendencja do spływu wody w kierunku niżej położonej działki I. S., lecz wybudowanie przez skarżącą stodoły miało zintensyfikować ten naturalny proces, skarżąca wskazała, że stodoła stoi od 30 lat i okoliczność ta jest już poza zakresem niniejszego postępowania. Wewnętrzna sprzeczność opinii biegłego przejawia się także tym, że raz biegły pisze, iż naturalny kierunek spływu wody następuje z działki nr 195/3 w kierunku działki nr 194/6 (zdaniem biegłego zintensyfikowany poprzez wybudowanie stodoły), aby w innym miejscu wskazać, że poziom działki nr 195/3 jest niższy od sąsiadującej drogi uniemożliwiając spływ wody na drogę. Nie jest więc zrozumiałe, czy naturalny kierunek spływu wody z działki skarżącej następuje na działkę I. S., czy też na sąsiadującą drogę publiczną.

Dalej skarżąca podniosła, że najpierw biegły, w piśmie z dnia 27 marca 2018 r., stwierdza, że wykonanie betonowego płotu na działce nr 194/6 nie wywiera najmniejszego negatywnego wpływu na stan wód na działce nr 195/3, po czym wyjaśnia, że wykonanie 12-metrowego szczelnego betonowego płotu powyżej stodoły w kierunku północno-zachodnim zmieniło sytuację, kierując spływ z przyległego fragmentu działki nr 195/3 na te działkę. Biegły podtrzymał poprzednie ustalenia zawarte w pisemnej opinii, tj. że nie doszło do naruszenia stosunków wodnych, co w sposób oczywisty wydaje się sprzeczne, podobnie jak stwierdzenie, że w odległości ok. 40 cm za opisywanym "szczelnym" płotem na działce nr 194/6 znajduje się betonowe ogrodzenie małż. S., jednak nie ogranicza ono żadnego naturalnego spływu; jeśli jakiś spływ ogranicza to spływ przez nieszczelny płot skarżącej. Zdaniem skarżącej biegły próbował oceniać strony sporu lub wyjaśniać motywy stanowisk stron. Takie działanie podważa więc jego obiektywizm.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżone decyzji.

Na rozprawie Prokurator Prokuratury Rejonowej Kielce-Zachód w Kielcach, zgłaszająca swój udział w sprawie na podstawie art. 8 Ppsa, wniosła o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.), zwanej dalej "Ppsa", wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 Ppsa).

Dokonując tak rozumianej oceny zaskarżonego rozstrzygnięcia, Wojewódzki Sąd Administracyjny nie dopatrzył się w nim naruszeń prawa skutkujących koniecznością jego uchylenia lub stwierdzenia nieważności (art. 145 § 1 i 2 Ppsa).

Zgodnie z art. 545 ust. 4 obowiązującej od 1 stycznia 2018 r. nowej ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. – Prawo wodne (Dz.U. z 2017, poz. 1566), do spraw wszczętych i niezakończonych przed dniem jej wejścia w życie niewymienionych w ust. 1-3, stosuje się przepisy dotychczasowe. Stosownie do treści art. 29 ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. - Prawo wodne (Dz.U. z 2017, poz.1121 ze zm.), jeżeli spowodowane przez właściciela gruntu zmiany stanu wody na gruncie szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie, wójt, burmistrz lub prezydent miasta może w drodze decyzji nakazać właścicielowi gruntu przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom. Zgodnie z ust. 1 art. 29, właściciel gruntu, o ile przepisy ustawy nie stanowią inaczej, nie może:

1)zmieniać stanu wody na gruncie, a zwłaszcza kierunku odpływu znajdującej się na jego gruncie wody opadowej, ani kierunku odpływu ze źródeł - ze szkodą dla gruntów sąsiednich;

2) odprowadzać wód oraz ścieków na grunty sąsiednie.

Na właścicielu gruntu ciąży obowiązek usunięcia przeszkód oraz zmian w odpływie wody, powstałych na jego gruncie wskutek przypadku lub działania osób trzecich, ze szkodą dla gruntów sąsiednich (ust. 2 cyt. przepisu).

Z treści przedstawionej regulacji wynika zatem ogólny zakaz dokonywania przez właściciela działki jakichkolwiek zmian stanu wody na gruncie oraz kierunku jej spływu, ze szkodą dla gruntów sąsiednich, oraz obowiązek prawny usunięcia wszelkich przeszkód oraz zmian powstałych na jego działce, jeżeli szkodliwie wpływają one na grunty sąsiednie.

W rozpoznawanej sprawie poza sporem jest, że na działce nr 194/6 stanowiącej własność I. S. realizowana jest w oparciu o pozwolenie na budowę Starosty z dnia 1.08.2016 r., budowa domu jednorodzinnego oraz budynku gospodarczego, z którą nierozerwalnie wiąże się budowa ogrodzenia w granicy z działką skarżącej nr 195/3.

W ocenie Sądu, nie budzą zastrzeżeń dokonane w oparciu o wyniki oględzin oraz sporządzoną przez biegłego z zakresu postępowań wodnoprawnych opinię ustalenia, że właściciel działki nr 194/6 poprzez budowę ogrodzenia na końcowym, najwyżej położonym 10 m odcinku, naruszył naturalny kierunek spływu wód, co szkodliwie wpływa na sąsiednią nieruchomość.

Wynikający z naturalnego ukształtowania terenu spływ wód opadowych i roztopowych z północy na południe i z północnego-wschodu na południowy-zachód, a więc z działki nr 195/5 na działkę nr 195/4 i dalej na działkę nr 195/3, a następnie z tej działki na działkę nr 194/6, obrazują mapy stanowiące załącznik nr 1 i 3, wraz z uwidocznionymi rzędnymi terenu. Okoliczność, że teren działki nr 194/6 został wyrównany, ze spadkiem w kierunku południowym, do drogi nr [...] B. – S. potwierdza analiza mapy do celów projektowych na której opracowano plan zagospodarowania (zał. nr 2) oraz dokumentacja fotograficzna, w tym przekazana przez skarżącą. Biegły ustalił, że powierzchnia ww. działki była nierówna. Została wyrównana poprzez nawiezienie pewnej ilości tłucznia oraz rozplantowanie ziemi z wykopów pod fundamenty. Wykonanie prac niwelacyjnych także w linii ok. 60m przy granicy działek nr 194/6 i 195/3, było niezbędne z uwagi na konieczność zachowania liniowości ogrodzenia. Biegły jednoznacznie stwierdził, że całość wykonanych prac ziemnych w żaden sposób nie zmieniła naturalnego kierunku spływu wód z działki nr 194/6. Pomiary wysokościowe terenu wykonane w czerwcu 2017 r. przez uprawnionego geodetę G. K. wskazują, że poziom posadowienia budynków jest zgodny z poziomem projektowanym, a rzędne terenu działki skarżącej, w tym także w pasie wybudowanego betonowego ogrodzenia, są wyższe niż na działce 196/4. Również nikt z właścicieli działek nr 194/7 i 194/6 przyległych do drogi nr [...] (w tym również właścicielka działki nr 195/3) nie dokonał żadnej zmiany naturalnego kierunku spływu wód z zamiarem skierowania ich do przydrożnego rowu. Biegły wyjaśnił, że przy gwałtownie rosnących rzędnych tego terenu w kierunku północnym, powyżej drogi spływ zawsze będzie następował kierunkiem "na drogę".

Kwestia wybudowania betonowego ogrodzenia wzdłuż granicy działek 194/6 i 195/3 była przedmiotem szczegółowej analizy i oceny biegłego, którego ustalenia w całości przyjęły organy, uznając je za rzetelne i wiarygodne. Wbrew stanowisku skarżącej, omówienie sytuacji jaką stworzyło wykonanie ogrodzenia z odniesieniem się do stanu zagospodarowania działki skarżącej było niezbędne z uwagi na pełny ogląd sprawy. Biegły był uprawniony do wyrażenia stanowiska dotyczącego stodoły na działce skarżącej i jej lokalizacji w aspekcie stanu wody na gruncie. Stąd stwierdzenie, że budynek stodoły stworzył ochronę przed zalewaniem działki skarżącej, przekierowując spływ na działkę nr 194/6. Jednocześnie biegły określił jako mogące powodować uciążliwość dla skarżącej, wykonanie 12 m szczelnego ogrodzenia powyżej stodoły w kierunku północno-zachodnim, które zmieniło sytuację kierując spływ z przyległego fragmentu działki nr 195/3 na działkę w kierunku południowo-wschodnim, przejściem między ścianą szczytową stodoły, a betonowym ogrodzeniem. Z uwagi na negatywne skutki tego fragmentu szczelnego ogrodzenia dla skarżącej, biegły zalecił wykonanie dolnego pasa ogrodzenia z otworami lub zastąpienie tego fragmentu ogrodzeniem ażurowym. Ponadto biegły podkreślił, że zalewanie działki skarżącej wynika z nieuregulowanego spływu wód w obrębie jej działki jak również z faktu, że poziom tej działki przyległej do drogi nr [...] znajduje się poniżej poziomu drogi, co utrudnia spływ do przydrożnego rowu.

Oceniając sporne stanowiska stron, należy wskazać, że Sąd podziela stanowisko organów. Wbrew zarzutom skargi prawidłowo i w sposób wyczerpujący zebrany został materiał dowodowy, ze szczególnym uwzględnieniem wpływu betonowego ogrodzenia na zmianę stosunków wodnych na spornym gruncie. Ustalenia organu sprowadzały się przede wszystkim do zbadania, czy doszło do podwyższenia terenu działki nr 194/6 ze szkodą dla działki sąsiedniej i czy wykonany na tej działce betonowy płot wpłynął na zmianę stanu wody na gruncie ze szkodą dla gruntu skarżącej. Przedmiotem sprawy jest bowiem stan wód powstały na spornym gruncie związany z podwyższeniem terenu i wykonaniem na działce nr 194/6 betonowego ogrodzenia i szkody z nim związane. Natomiast nie jest przedmiotem postępowania prowadzonego w trybie art. 29 ust. 2 Prawa wodnego, kompleksowa regulacja stosunków wodnych w obszarze spływu wód z działek usytuowanych powyżej w stosunku do nieruchomości objętych niniejszą opinią. Z tych względów dla rozstrzygnięcia sprawy bez znaczenia pozostaje kwestia zbadania wpływu wód opadowych z terenów działek: 195/5, 195/4, które w ocenie skarżącej obrazują dołączone do skargi fotografie.

W tym miejscu trzeba też wskazać, że organy prawidłowo wydały skarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję I instancji stosując jako materialnoprawną podstawę przepis art. 29 ust. 3 Prawa wodnego. Zawarte w nim sformułowanie "lub" wskazuje, że od uznania organu zależy, czy strona zostanie zobowiązana do przywrócenia stanu poprzedniego, czy też do wykonania urządzeń zapobiegających szkodom. Ustawodawca wskazał bowiem dwa rozwiązania tj. przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegającym szkodom, nie preferując żadnego z tych rozwiązań, pozostawiając wybór uznaniu organu administracyjnego. Nałożenie na właściciela obowiązku, polegającego na przywróceniu stanu poprzedniego lub wykonaniu urządzeń zapobiegających szkodom, powinno być poprzedzone analizą, pozwalającą na stwierdzenie czy określony obowiązek jest w stanie doprowadzić do zamierzonych skutków i czy tego samego celu (efektu) nie można było osiągnąć przy użyciu innych środków, mniej uciążliwych dla obywatela, bo słabiej (bardziej płytko) ingerujących w sferę jego praw i wolności.

Nie zasługuje na uwzględnienie zarzut dotyczący powołania innego biegłego, na okoliczność ustalenia, czy doszło do naruszenia stosunków wodnych i jakie działania należy podjąć celem usunięcia szkodliwości naruszeń oraz zapobieżenia ich negatywnym skutkom w przyszłości. Zdaniem Sądu, zgromadzony w sprawie materiał dowodowy pozwalał organom na ocenę, że treść opinii i wnioski w niej zawarte stanowią podstawę do wydania decyzji zobowiązującej I. S. jako właściciela działki nr 194/6 do przebudowy ogrodzenia w sposób określony w sentencji decyzji. Biegły opierając się na materiałach kartograficznych, pomiarach wysokościowych terenu, dokumentacji budowlanej i wizji w terenie jednoznacznie stwierdził, że na skutek wyrównania terenu działki nr 194/6 nie doszło do zmiany stanu wody na gruncie zaś wadliwe wykonanie ogrodzenia na odcinku o długości 12.m na wysokości powyżej stodoły, skutkuje obowiązkiem jego przebudowy. Skarżąca, co wymaga podkreślenia, skutecznie nie podważyła stanowiska biegłego.

Rola organów administracji publicznej przy ocenie środka dowodowego, jakim jest opinia biegłego wyklucza ingerowanie w meritum tej opinii, jej sprawdzanie ogranicza się wyłącznie do spełnienia warunków formalnych, jej spójności, logiczności, z poszanowaniem wniosków wymagających wiedzy specjalistycznej, przy zastosowaniu zasady swobodnej oceny dowodów wyrażonej w art. 80 Kpa. Biegły, jako osoba posiadająca specjalistyczne wiadomości, ma bowiem najlepsze rozeznanie co do materii, odnośnie której sporządzona została opinia. Organ administracji publicznej ocenia swobodnie opinię biegłego na podstawie zasad wiedzy i doświadczenia życiowego. Jeśli w tym zakresie opinia nie budzi wątpliwości, to dowód w postaci opinii biegłego można skutecznie obalić tylko przez dowód przeciwny. W ocenie Sądu brak było podstaw do odrzucenia bądź zakwestionowania przedłożonej opinii w całości lub w części. Można to było zrobić jedynie poprzez przedstawienie organom kontropinii, jednakże w tym zakresie skarżąca żadnych działań nie podjęła. W konsekwencji nie sposób podzielić zarzutów naruszenia art. 7, art. 8, art. 11, art. 77, art.12 w zw. z art. 77 § 1 art. 78 § 1, art. 80, art. 107 § 3 i art. 138 § 1 pkt 1 Kpa, gdyż okoliczności sprawy istotne do jej rozstrzygnięcia zostały wyjaśnione.

Reasumując, zdaniem Sądu, podniesione w skardze zarzuty okazały się niezasadne, gdyż postępowanie przed organami zostało przeprowadzone w sposób wyczerpujący i prawidłowy, zaś zgromadzony w sprawie materiał oceniono właściwie. Mające natomiast zastosowanie w sprawie przepisy zostały także należycie zinterpretowane i użyte. Sąd nie doszukał się też innych naruszeń przepisów prawa materialnego, czy procesowego, które skutkowałyby koniecznością uchylenia zaskarżonych decyzji.

Mając powyższe na uwadze, na mocy art. 151 p.p.s.a., należało orzec jak w sentencji.