Wyrok WSA w Opolu, sygn. akt I SA/Op 455/09
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Data orzeczenia: 2010-01-13 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Ulgi podatkowe
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 2 , ust. 3 i ust. 3a
journal: Dz.U. 2007 nr 11 poz 74
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.
article: par. 3
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Wójcik Sędziowie Sędzia WSA Marzena Łozowska Sędzia WSA Marta Wojciechowska (spr.) Protokolant st. sekretarz sądowy Iwona Bergiel po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 13 stycznia 2010r. sprawy ze skargi T. C. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...]., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oddala skargę


UZASADNIENIE

Wnioskiem złożonym w dniu 12 września. 2007r. T. C. (dalej skarżąca) zwróciła się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Opolu o umorzenie należności z tytułu składek za okres od maja do lipca 2007 r. Decyzją nr [...] z dnia 20 grudnia 2007r. ZUS odmówił umorzenia należności z tytułu wskazanych składek.

Pismem z dnia 14 marca 2008 r. (złożonym w siedzibie organu w dniu 01-04-2008r.) skarżąca ponownie zwróciła się o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, powołując się na trudną sytuację finansową oraz zdrowotną. Wskazała także, iż po wejściu do strefy Schengen działalność parkingowa, którą prowadziła przy granicy nie przynosiła dochodów, wskutek czego zmuszona była zakończyć działalność gospodarczą i obecnie jest osobą bezrobotną, bez środków do życia. Nie posiada żadnego majątku, gdyż zajął go urząd skarbowy, bank i komornik. Nadto poinformowała, że jest właścicielką dwóch spycharek gąsienicowych, które bezprawnie zabrał M. Ż. i pomimo wyroku Sądu Rejonowego nakazującego wydanie spycharek, dotychczas ich nie zwrócił.

Decyzją nr [...] z dnia 4 kwietnia 2008r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Opolu, działając na podstawie art.83 ust. 1 pkt 3, art. 28 oraz art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (dalej u.s.u.s), odmówił skarżącej umorzenia należności w łącznej kwocie 93.877,20 zł dotyczących należności za okres od stycznia 1999r. na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych.

Nadto ZUS decyzją nr [...] z dnia 4 kwietnia 2008r., na podstawie art. 30 u.s.u.s., umorzył postępowanie dotyczące należności z tytułu składek finansowanych przez ubezpieczonych (pracowników), uznając je za bezprzedmiotowe z uwagi wyłączoną przez art. 30 u.s.u.s. możliwość stosowania ulg w przedmiocie składek finansowanych przez ubezpieczonych nie będących płatnikami składek.

W uzasadnieniu decyzji nr [...] z dnia 4 kwietnia 2008 r. ZUS wskazał, iż T. C. prowadziła działalność gospodarczą od kwietnia 1998r., a całkowite wykreślenie z ewidencji działalności gospodarczej nastąpiło w dniu 26 maja 2008r. W okresie prowadzenia działalności skarżąca zatrudniała pracowników. Począwszy od grudnia 1999r. zobowiązana nie wywiązywała się z ustawowego obowiązku i nie opłacała wymagalnych składek z tytułu ubezpieczenia społecznego.

W oparciu o zgromadzone materiały, w tym informacje uzyskane we wcześniej prowadzonym postępowaniu administracyjnym wszczętym na wniosek skarżącej z dnia 12 września. 2007r., i dane uzyskane ze stosownych urzędów (Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w N., Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego w Opolu oraz Urzędu Miejskiego w N.) organ zbadał sytuację finansowo-materialną, bytową i rodzinną skarżącej. Ustalił, iż zobowiązana nie korzystała z żadnej formy pomocy Ośrodka Pomocy Społecznej, nie figuruje w rejestrach podatkowych jako płatnik podatku od nieruchomości. W latach 2000, 2001, 2004 i 2006 osiągała dochód z prowadzonej działalności gospodarczej (kolejno: 10357,27 zł, 9739,62 zł, 319,93 zł 6753,66 zł), zaś w latach 2002, 2003 i 2005 działalność przyniosła straty (1305,30 zł, 2233,30 zł, 26,98 zł) Nadto z załączonego przez MOPS oświadczenia T. C. wynikało, iż jej małżonek nie pobiera emerytury ani świadczeń społecznych, ona natomiast stale przebywa w K. (na parkingu), a w miejscu zameldowania bywa jedynie raz w tygodniu po odbiór korespondencji.

Mając na względzie te ustalenia, organ uznał, iż w sprawie brak jest podstaw do zakwalifikowania zaległości jako całkowicie nieściągalnej w myśl art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s., albowiem nie zachodzą przesłanki, o których mowa w tych przepisach. Nadto na obecnym etapie postępowania egzekucyjnego nie było podstaw do stwierdzenia braku majątku, z którego można dochodzić przedmiotowych należności. Wskazał, iż w stosunku do powstałego zadłużenia prowadzone było postępowanie przez Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego w Opolu. Wdrożone postępowanie egzekucyjne okazało się nieskuteczne. W dniu 09-04-2008r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Opolu ponownie wszczął dochodzenie wymagalnych składek kierując tytuły wykonawcze do Drugiego Urzędu Skarbowego w Opolu.

Jednocześnie, stosownie do treści art. 28 ust.3 a wskazanej ustawy (pozwalającej w uzasadnionych przypadkach pomimo braku całkowitej nieściągalności, na umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia), organ rozważył i taką możliwość i nie znalazł podstaw do umorzenia. Dokonując tej oceny organ wziął pod uwagę treść rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365). Podkreślił przy tym, iż to na dłużniku spoczywa obowiązek udokumentowania swojej trudnej sytuacji finansowej, a zobowiązana nie przedstawiła jakichkolwiek dokumentów potwierdzających jej ciężką sytuację materialną. Także szczególnie trudnej sytuacji finansowo-materialnej nie potwierdziły dowody zebrane z urzędu. Nie dowiedziono, by wystąpiły klęski żywiołowe lub jakieś inne szczególne zdarzenia, które uniemożliwiły zobowiązanej opłacanie wymagalnych składek. Nie potwierdzono, aby stan zdrowia zobowiązanej lub członka jej rodziny uniemożliwiał zobowiązanej podjęcie pracy zarobkowej i osiąganie z tego tytułu dochodów, z przeznaczeniem na stopniowe spłacanie wymagalnych należności. Zakład zwrócił również uwagę na możliwość zawarcia układu ratalnego oraz na fakt, iż umorzenie należności miałoby wpływ na wymiar przyszłych świadczeń wypłacanych przez ZUS, a zatem naruszałoby słuszny interes obywatela.

Nie godząc się z powyższym rozstrzygnięciem skarżąca zwróciła się do Prezesa ZUS o ponowne rozpatrzenie sprawy, wskazując na ciężką sytuację finansową oraz zdrowotną. Dodatkowo poinformowała, że nie zatrudniała pracowników, a obecnie utrzymuje się z pomocy Ośrodka Pomocy Społecznej. Do wniosku dołączyła świadectwo pracy oraz rozwiązanie umowy o pracę dotyczące ostatniego pracownika tj. K. T., z których wynikało, iż zobowiązana pracownika zatrudniała w okresie od 08.05.1998r. do 05.04.2002r.

Prezes ZUS decyzją z dnia 27 sierpnia 2009r. nr uchylił w części zaskarżoną decyzję i umorzył składki osobiste T. C. za okres od grudnia 1999r. do grudnia 2002r. w łącznej kwocie 25.780,34 zł. Jednocześnie utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję w części dotyczącej składek osobistych zobowiązanej oraz w części finansowanej przez płatnika dotyczących zatrudnionych pracowników za okres od stycznia 2003r. do kwietnia 2008r. w łącznej kwocie 68.096,86 zł.

Organ dokonał oceny dokumentów zgromadzonych w toku postępowania odwoławczego. Wskazał, iż ponownie wystąpiono z wnioskiem do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w N. o przeprowadzenie wywiadu środowiskowego i udzielenie informacji dotyczącej męża zobowiązanej J. C. oraz do Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego w Opolu o podanie wysokości dochodów osiągniętych w 2007r. Zgodnie z danymi urzędu skarbowego, zobowiązana wykazała stratę z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej PIT -36 za 2007r. w wysokości 1 285,47 zł, a działalność była prowadzona do dnia 26 maja 2008r. Według informacji Ośrodka Pomocy Społecznej w N., zobowiązana wraz z mężem wystąpiła w lipcu 2008r. z wnioskiem do MOPS o udzielenie pomocy. Ośrodek przyznał J. C. zasiłek stały w wysokości 351,00 zł. Według danych z karty informacyjnej sporządzonej przez pracownika socjalnego małżonkowie C. po zakończeniu prowadzenia działalności gospodarczej wprowadzili się do mieszkania córki – S. Ś., która wraz z mężem wychowuje dwoje dzieci (pracuje tylko mąż, rodzina również korzysta z pomocy Ośrodka). W związku z tym, iż mieszkanie jest bardzo małe (zobowiązana wraz z mężem zajmuje jeden bardzo mały pokój), małżonkowie złożyli wniosek o przyznanie mieszkania - obecnie oczekują na decyzję w tej sprawie. Wszystkie koszty utrzymania mieszkania ponosi córka z rodziną. Dodatkowo do karty informacyjnej dołączono następujące dokumenty:

• oświadczenie o stanie majątkowym T. C., z którego wynika, iż zobowiązana mieszka z córką, posiada nieruchomość - działkę w K. (na której ustanowiono hipotekę na rzecz Banku BZ oraz Urzędu Skarbowego), samochód osobowy Fiat Weekend rok prod. 1997r.(ustanowiony zastaw na rzecz Banku BZ oraz Urzędu Skarbowego),

• oświadczenie o stanie majątkowym J. C., z którego wynika, iż zobowiązany mieszka z córką,

• zaświadczenie z dnia 25-09-2008r. wydane przez MOPS w N., z którego wynika, iż T. C. w okresie od 01.07.2008r. do 31.08.2008r. pobrała świadczenia w wysokości 1.176,50 zł (zasiłek okresowy 526,50 zł, świadczenie pieniężne na zakup żywności 400,00 zł, zasiłek jednorazowy na najpilniejsze potrzeby 250,00 zł),

• zaświadczenie z dnia 25.09.2008r. wydane przez MOPS w N., z którego wynika, iż J. C. w okresie od 01.07.2008r. do 31.08.2008r. pobrał świadczenia-zasiłek stały w wysokości 702 zł,

• zaświadczenie z dnia 15.09.2008r. wydane przez PUP w N., z którego wynika, iż T. C. jest zarejestrowana jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku od dnia 16.06.2008r.,

• oświadczenie Pani T. C., z którego wynika, iż jest zarejestrowana w PUP, w dalszym ciągu leczy się oraz nie pobiera żadnych świadczeń z ZUS.

Jak wynika z tych materiałów T. C. wraz z mężem korzystają z pomocy finansowej Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w N. od lipca 2008 r.

W 2008r. T. C. pobrała świadczenia w wysokości 3.728,50zł (zasiłek okresowy z powodu bezrobocia 1.228,50 zł, świadczenie pieniężne na zakup żywności 1.200 zł, zasiłek na zaspokojenie najpilniejszych potrzeb 1 300 zł). J. C. w 2008r. pobrał świadczenie w postaci zasiłku stałego w wysokości 2. 106 zł. Natomiast w okresie od stycznia do kwietnia 2009 r. J. C. pobrał świadczenie w postaci zasiłku stałego w wysokości 976,50 zł, a T. C. w łącznej kwocie 2.000 zł (świadczenie pieniężne na zakup żywności 400 zł, jednorazowy zasiłek na zaspokojenie najpilniejszych potrzeb 1.150 zł, zasiłek okresowy z powodu bezrobocia 450 zł).

Organ odwoławczy wziął również pod uwagę inne dokumenty oraz materiały złożone przez skarżącą w toku postępowania. W szczególności: kserokopię decyzji o wykreśleniu z ewidencji działalności gospodarczej z dniem 26 maja 2008r.; kserokopię wezwania wierzyciela M Sp. z o.o. do złożenia oświadczenia w trybie art. 827 kpc przed umorzeniem postępowania egzekucyjnego (oświadczenie Komornika Sądowego Rewiru I przy SR w Prudniku z dnia 23 -10 -2007r.), z którego wynika, że na dzień 23-10-2007r. prowadzona egzekucja przeciwko dłużniczce pozostaje całkowicie bezskuteczna; kserokopię wyroku Sądu Rejonowego sygn. Akt [...] z dnia 30 grudnia 2005r. nakazującego pozwanemu wydanie T.C. dwóch spycharek; kserokopię notatki z kontroli przeprowadzonej przez Inspektora Wojewódzkiego Urzędu Pracy w miejscu prowadzonej działalności tj. na parkingu w K. (w wyniku której nie stwierdzono nieprawidłowości); postanowienia Sądu Rejonowego w Prudniku z dnia 29-10-2004r. o umorzeniu należności sądowych w kwocie 1.500 zł z uwagi na bezskuteczność egzekucji komorniczej; postanowienia Komornika Sądowego z dnia 17.09.2007r. o umorzeniu postępowania egzekucyjnego prowadzonego na wniosek P. z uwagi na bezskuteczność egzekucji; informacji dotyczącej wspólnego prowadzenia gospodarstwa domowego przez skarżącą z mężem J. C.; decyzji i zaświadczenia Powiatowego Urzędu Pracy w Opolu z dnia 16-06-2008r. dotyczącego zarejestrowania T. C. jako bezrobotnej bez prawa do zasiłku; świadectwa pracy K. T. - pracownika zobowiązanej wskazującego na rozwiązanie umowy o pracę bez wypowiedzenia z K. T.; pisma zobowiązanej z dnia 16.04.2009r. zawierającego oświadczenie dotyczące decyzji odnośnie numeru REGON, prowadzenia działalności gospodarczej, oraz spycharek gąsienicowych, których jest właścicielem i które nie zostały jej wydane. W kwestii spycharek skarżąca wskazała, że toczy się sprawa w sądzie w Opolu i w związku z wyceną spycharek, sprawa została odroczona do lipca 2009r. Skarżąca jest reprezentowana przez pełnomocnika radcę prawnego A. M., która posiada całą dokumentację dotyczącą przedmiotowej sprawy. Oświadczyła również, że działka [...] w K. nie jest spłacona, więc jej zdaniem należy teraz do Starostwa N. Dodatkowo skarżąca dołączyła dokumentację medyczną oraz odpowiedź ZGKiM w N. z dnia 25.03.2009r., w sprawie wniosku dotyczącego wynajmu mieszkania, z której wynika, iż T. C. zakwalifikowała się do wynajmu lokalu socjalnego w 2009r.

W ocenie organu odwoławczego dokonane ustalenia wykluczają umorzenie zadłużenia na podstawie art. 28 ust. 2 u.s.u.s., ponieważ w rozpatrywanej sprawie nie można stwierdzić całkowitej nieściągalności. Prezes ZUS wyjaśnił, że w stosunku do powstałego zadłużenia prowadzone było postępowanie egzekucyjne przez Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego w Opolu. Wdrożone w dniu 22.05.2001r. postępowanie egzekucyjne okazało się nieskuteczne i postanowieniem z dnia 14.10.2002r. zostało umorzone. W dniach 09.04.2008r., 30.06.2008r., 27.08.2008r. i 31.10.2008r. ZUS Oddział w Opolu ponownie skierował tytuły wykonawcze do Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego w Opolu. Pismem z dnia 19.06.2009r. Naczelnik Drugiego Urzędu Skarbowego w Opolu poinformował wierzyciela, że dokonał zajęcia ruchomości w postaci samochodu osobowego Fiat Marea. Zakład również ustalił, iż zobowiązana jest właścicielem dwóch spycharek gąsienicowych, obecnie w posiadaniu M Sp. z o.o., w sprawie których zapadł wyrok sygn. akt [...] z dnia 30.12.2005r. który nakazał spółce M wydanie T. C. spycharek gąsienicowych. W związku z niewykonanym wyrokiem Pani T. C. wniosła kolejną sprawę do sądu o ustalenie wartości spycharek celem ubiegania się o odszkodowanie od spółki M. Nadto Prezes ustalił, iż w dniu 02.07.2009r. odbyła się rozprawa w sprawie ustalenia wartości spycharek gąsienicowych. Sprawa nie została zakończona, wyznaczono nowy termin rozprawy na dzień 24.09.2009r. Dodatkowo dłużnik posiada nieruchomość o powierzchni 1,3592 ha położoną w K. objętą KW nr [...] prowadzoną przez Sąd Rejonowy w P.

Oceniając materiał dowodowy w kontekście przepisów dotyczących możliwości umorzenia należności pomimo braku całkowitej nieściągalności Prezes ZUS stwierdził, że występują przesłanki, o których mowa w § 3 ust. 1 rozporządzenia skutkujące częściowym umorzeniem należności. Wskazał, iż obecnie sytuacja finansowa rodziny skarżącej jest trudna. Skarżąca od dnia 16.06.2008r. jest zarejestrowana w Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku. Nie uzyskuje żadnego dochodu, natomiast korzysta ze świadczeń z Ośrodka Pomocy Społecznej w N. i w okresie od 01.01.2009r. do 30.04.2009r. pobrała zasiłek w łącznej wysokości 2 000,00 zł. Mąż zobowiązanej korzysta również z pomocy Ośrodka pobierając zasiłek stały w okresie od 01.01.2009r. do 30.04.2009r. w łącznej wysokości 976,50 zł. Nadto małżeństwo C. po zakończeniu działalności gospodarczej w K. zmuszeni byli z uwagi na brak środków niezbędnych do życia wprowadzić się do mieszkania córki S. Ś. Jak wynika z pisma ZGKiM w N. skarżąca zakwalifikowała się do wynajmu lokalu socjalnego w 2009r. Z karty informacyjnej Ośrodka Pomocy Społecznej wynika, iż rodzina S. Ś. również korzysta z pomocy Ośrodka. Wszystkie koszty związane z utrzymaniem mieszkania ponosi rodzina córki (jedynym żywicielem rodziny jest mąż). T. C. wraz z mężem zajmują jeden pokój. Skarżąca z mężem nie ponoszą żadnych wydatków związanych z utrzymaniem mieszkania.

Jednocześnie, zdaniem Prezesa ZUS nie było podstaw do umorzenia całości należności. Prezes podkreślił przy tym, iż rozpatrując wniosek o umorzenie organ nie ogranicza się wyłącznie do ustalenia stanu majątkowego i sytuacji rodzinnej wnioskodawczyni. Pod uwagę brane są także możliwości ściągnięcia należności w drodze egzekucji, spłaty zadłużenia w ramach ulgi, jaką jest układ ratalny, możliwość zabezpieczenia hipotecznego wierzytelności z tytułu składek, czy też okres przedawnienia należności. Zdaniem Prezesa, z uwagi na fakt, iż zobowiązana jest właścicielem nieruchomości oraz ruchomości, na których Zakład ustanowił zabezpieczenie w postaci hipoteki przymusowej zwykłej oraz to, iż w stosunku do zobowiązanej toczy się postępowanie egzekucyjne przez Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego, które nie zakończyło się postanowieniem o umorzeniu postępowania, całkowite umorzenie wnioskowanych należności byłoby przedwczesne i działałoby na niekorzyść finansów ubezpieczeń społecznych.

Rozstrzygnięcie powyższe w części dotyczącej odmowy umorzenia składek dotyczących pracowników stało się przedmiotem skargi wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu. W skardze skarżąca wniosła o całkowite umorzenie składek ZUS za pracowników, które jej zdaniem zostały niesłusznie naliczone. Wskazała, iż jedyny pracownik, jakiego zatrudniała to K. T., która świadczyła pracę jako parkingowa w okresie od 8 maja 1998 r. do 5 kwietnia 2002 r. Dlatego też, zdaniem skarżącej, nie może ona płacić składek za pracownika za okres od stycznia 2003 r. do kwietnia 2008 r. Nadto skarżąca podniosła, iż jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku. Działalność parkingową przy granicy wyrejestrowała w maju 2008 r., bowiem wskutek wejścia do strefy Schengen i otwarcia granic, samochody przejeżdżające przez granicę nie zatrzymywały się już na prowadzonym przez nią parkingu. Podkreśliła, że obecnie utrzymuje się z pomocy Ośrodka Pomocy Społecznej w N., jest bardzo schorowana, przeszła wiele ciężkich operacji, korzysta z rehabilitacji szpitalnej.

Odpowiadając na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie i w całej rozciągłości podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko i dotychczasową argumentację.

Ustanowiony pełnomocnik z urzędu w piśmie procesowym wskazał, że skarżąca złożyła wniosek o umorzenie dotyczący decyzji [...], złożyła oświadczenie, że nie zatrudniała pracowników, wskazując, że ostatni pracownik został zwolniony 5 kwietnia 2002r., a zatem brak podstaw do naliczania takich składek za okres od stycznia 2003r. do kwietnia 2008r. Pełnomocnik podkreślił przy tym, że skarżąca nie ma obecnie żadnych możliwości zarobkowych, a samochód jest jej potrzebny do codziennej egzystencji i przewożenia męża do lekarza i do szpitala.

Pismem procesowym z dnia 11 stycznia 2001r. Prezes ZUS poinformował, że od decyzji nr [...] skarżąca nie złożyła wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy do Prezesa ZUS, a zatem postępowanie administracyjne w tej sprawie zostało zakończone. Niniejsza sprawa została zainicjowana kolejnym wnioskiem, który wpłynął do Zakładu 1 kwietnia 2008r. Jednocześnie Prezes wskazał, że T. C. zatrudniała następujące osoby: A. Z. - umowa zlecenia w okresie od 22.04.1999r. do 29.04.1999r.; E. D. - umowa o pracę w okresie od 7.05.1999r do 30.07 1999r.; J.R. - umowa zlecenia w okresie od 11.02.2000r do 30.04.2000r. oraz K. T. - umowa o pracę w okresie od 8.05.1998r. do 5.04.2002r. Wskazane osoby podlegały ubezpieczeniu społecznemu z tytułu zawartych umów i skarżąca zobowiązana była jako płatnik do odprowadzania z tego tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. Z tego obowiązku nie wywiązała się, a ponieważ zgłaszając wniosek o umorzenie zaległości nie wskazała, jakich zaległości wniosek dotyczy, ani jakiego okresu, to Prezes ZUS wszczął postępowanie obejmujące całość zaległości. Jednocześnie Prezes podzielając stanowisko pełnomocnika, wskazał, iż w decyzji mylnie podano, że okres składek od stycznia 2003r. do kwietnia 2008r., odnosi się zarówno do osoby prowadzącej działalność gospodarczą, jak i zatrudnionych pracowników. Prezes wyjaśnił, iż pomyłka ta dotyczy jedynie rozbicia na okresy odnoszące się do składek osobistych i składek pracowników, bowiem należność jaka była brana pod uwagę odnośnie pracowników wyliczono w stosunku do rzeczywistego okresu ich zatrudnienia, a więc do 5 kwietnia 2002r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny bada zgodność zaskarżonej decyzji organu odwoławczego tylko i wyłącznie z punktu widzenia jej legalności, czyli pod względem jej zgodności z prawem (art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych Dz. U. Nr 153 poz. 1269 ze zm.).

Stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.) - dalej [p.p.s.a.], zaskarżona decyzja ulec winna uchyleniu, gdy sąd stwierdzi naruszenie przepisów prawa materialnego lub procesowego w stopniu mającym lub mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, lub gdy stwierdzi naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania. W niniejszej sprawie sąd nie stwierdził takich naruszeń, które powodowałyby konieczność wyeliminowania zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego.

Jednocześnie sąd zauważa, że stosownie do art.134 §1 ustawy p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy. Rozstrzygnięcie "w granicach danej sprawy" oznacza, że sąd nie może uczynić przedmiotem rozpoznania legalności innej sprawy administracyjnej niż ta, w której wniesiono skargę. Przedmiotem skargi w niniejszej sprawie jest decyzja Prezesa ZUS z dnia 27 sierpnia 2009r. i tylko ona może być przedmiotem rozpoznania.

W art. 28 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. 2007r. nr 11, poz. 74) przewidziano możliwość umarzania składek na ubezpieczenie społeczne w całości lub w części, jednak tylko w przypadku wykazania ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 2) lub na szczególnych warunkach, w przypadku ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek, określonych w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczególnych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. Nr 141, poz. 1365).

Zgodnie z art. 28 ust. 3 ustawy całkowita nieściągalność składek zachodzi, gdy:

1. dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości nie podlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów, albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie,

2. sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003r. Prawo upadłościowe i naprawcze,

3. nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów Ordynacja podatkowa,

4. nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym,

5. wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym,

6. naczelnik urzędu skarbowego stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję,

7. jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Powyższe wyliczenie jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek i dopiero wystąpienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności.

Z kolei w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. ustawodawca przewidział możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek, w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Zatem wskazany przepis dotyczy jedynie należności ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek. Przesłanki umorzenia należności w oparciu o wskazany przepis określone zostały w § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. z 2003r., nr 141, poz. 1365; zwany dalej rozporządzeniem).

Podkreślić jednocześnie należy, że w przypadku decyzji podejmowanych na podstawie art. 28 ust.1, ust. 2 i ust. 3a w związku z § 3 rozporządzenia, mamy do czynienia z uznaniem administracyjnym, bowiem ustawodawca w ust.1 art. 28 wyraźnie wskazuje, że należności te "mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład". Sformułowanie "mogą być umarzane" znalazło się także w art. 28 ust. 2 i 3a u.s.u.s. Oznacza to, że organ przy ustalonym stanie faktycznym ma możliwość wyboru przy podejmowaniu decyzji i nawet gdy spełnione zostaną przesłanki warunkujące umorzenie należności, organ może, ale nie musi ich umorzyć. Zakład ma bowiem, stosownie do wskazanych przepisów możliwość umorzenia, ale nie ma obowiązku umorzenia należności. Odwołać się w tym miejscu wypada do uchwały Sądu Najwyższego z dnia 6 maja 2004 (sygn. akt II UZP 6/04, OSNP 2004/16/285) Sąd Najwyższy wskazał między innymi, że przepis art. 28 ust. 2 u.s.u.s. jest oparty na konstrukcji tzw. "uznania administracyjnego", co oznacza, że decyzja w zakresie spraw dotyczących umorzenia należności przysługuje każdorazowo organowi rentowemu, który w przypadku stwierdzenia całkowitej nieściągalności składek, zachodzącej w przypadkach wymienionych w art. 28 ust.3 u.s.u.s., może, ale nie musi umorzyć zaległości.

W takich przypadkach, gdy ustawodawca daje organowi możliwość rozstrzygnięcia sprawy na zasadzie uznania, sądowa kontrola jego decyzji ogranicza się do zbadania, czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem. Zatem sąd bada, czy postępowanie przeprowadzono zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej w myśl, której organy zobligowane są do podjęcia wszelkich niezbędnych działań w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy (art.7 ustawy z dnia 14.06.1960r. Kodeks postępowania administracyjnego zwanej dalej k.p.a.). Nadto, czy dowody oceniono zgodnie z zasadą swobodnej oceny (art.80 k.p.a.) i czy zapewniono stronie czynny udział w postępowaniu (art.10 k.p.a.) oraz czy wydane decyzje odpowiadają wymogom określonym w art.107 § 3 k.p.a., w szczególności czy uzasadnienie decyzji wskazuje przyczyny, dla których organ nie zastosował instytucji umorzenia istniejącej zaległości.

Oznacza to, iż organ powinien wnikliwie rozważyć kwestie istnienia bądź nieistnienia w konkretnej sprawie szczególnych okoliczności uzasadniających skorzystanie z instytucji umorzenia oraz ewentualne okoliczności uzasadniające zakres jej zastosowania. Brak prawidłowego uzasadnienia takiej decyzji uniemożliwia jej właściwą kontrolę ze strony sądu (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 24 lutego 2009 r., sygn. akt V SA/Wa 2715/08 i wyrok z dnia 17 września 2009r. sygn. akt V SA/Wa 226/09 - dostępne w Internecie; wyrok NSA z dnia 7 stycznia 2003 r., sygn. akt I SA 1320/01, wybór LEX nr 137809).

Zatem sądowa kontrola legalności takiej decyzji sprowadza się do oceny prawidłowości przeprowadzonego postępowania oraz badania formalnego decyzji, a nie oceny zasadności jej wydania. W przypadku, gdy ustawodawca daje organowi możliwość rozstrzygnięcia sprawy na zasadzie uznania, sądowa kontrola jego decyzji obejmuje jedynie samo postępowanie poprzedzające jej wydanie, a nie rozstrzygnięcie będące wynikiem dokonania wyboru, o którym była mowa wyżej. Obowiązkiem sądu jest dokonanie oceny, czy w sposób prawidłowy, z zachowaniem reguł wynikających z kpa oraz przepisów prawa materialnego, przeprowadzono postępowanie i czy spełnione zostały przesłanki umorzenia. Natomiast sąd nie rozstrzyga o tym, czy składki powinny być umorzone, czy też nie, bowiem o tym decyduje organ administracji publicznej w ramach przysługującego mu uznania administracyjnego.

W okolicznościach niniejszej sprawy Prezes ZUS stwierdził, iż w przypadku skarżącej nie zachodzi żaden z przypadków całkowitej nieściągalności, o których mowa w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Organ II instancji podkreślił przy tym, iż stosunku do powstałego zadłużenia prowadzone jest postępowanie egzekucyjne, w wyniku którego skutecznie dokonano zajęcia ruchomości w postaci samochodu osobowego Fiat Marea. Zakład ustalił również, iż zobowiązana jest właścicielem dwóch spycharek gąsienicowych - obecnie w posiadaniu M Sp. z o.o. Wyrokiem z dnia 30.12.2005r. sygn. akt [...] Sąd Okręgowy w Opolu nakazał spółce M wydanie skarżącej powyższych ruchomości. W związku z niewykonanym wyrokiem skarżąca wniosła sprawę do sądu o ustalenie wartości spycharek niezbędnych do ubiegania się o odszkodowanie od wskazanej spółki (na etapie wydania decyzji II instancji sprawa jednakże nie została zakończona). Ponadto zobowiązana posiada nieruchomość o powierzchni 1,3592 ha położoną w K. opisaną w księdze wieczystej nr [...] prowadzonej przez Sąd Rejonowy w P. Ustalenia te nie budzą wątpliwości i znajdują potwierdzenie w zgromadzonym materiale dowodowym.

W ocenie sądu zebrany materiał dowodowy w pełni potwierdza stanowisko zajęte przez organy w obu decyzjach, iż w rozpatrywanej sprawie przesłanka całkowitej nieściągalności nie występuje, a w konsekwencji brak było prawnej możliwości umorzenia należności w oparciu o to kryterium.

Odnosząc się z kolei do przesłanek wynikających z § 3 ust. 1 rozporządzenia wykonawczego do ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych podkreślić należy, iż zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Organ poczynił ustalenia w tym zakresie i doszedł do przekonania, że skarżąca znajduje się w trudnej sytuacji materialnej i zdrowotnej. W toku postępowania ustalono, że skarżąca jest osobą bezrobotną, bez prawa do zasiłku. Nie uzyskuje żadnego dochodu, jedynie świadczenia z Ośrodka Pomocy Społecznej (w okresie od 1 stycznia 2009r. do 30 kwietnia pobrała zasiłek w łącznej wysokości 2 000,00 zł, świadczenie pieniężne na zakup żywności - 400,00 zł, jednorazowy zasiłek na zaspokojenie najpilniejszych potrzeb 1 150,00 zł, zasiłek okresowy z powodu bezrobocia 450.00 zł). Mąż skarżącej także korzysta z pomocy Ośrodka pobierając zasiłek stały i tak w okresie od 01-01-2009r. do 30-04-2009r. pobrał zasiłek w łącznej wysokości 976,50 zl.

Organ wziął również pod uwagę sytuację rodzinną skarżącej oraz to, że po zakończeniu działalności gospodarczej w K. skarżąca wraz z mężem zmuszona była, z uwagi na brak środków niezbędnych do życia, wprowadzić się do mieszkania córki S. Ś., która wraz z mężem wychowuje dwoje dzieci i także korzysta z pomocy Ośrodka. Jak wynika z pisma ZGKiM w N. T.C. zakwalifikowała się do wynajmu lokalu socjalnego w 2009r.

Mając na względzie te ustalenia, w szczególności trudną sytuację materialno - bytową skarżącej, Prezes ZUS doszedł do przekonania, iż w sprawie zostały spełnione przesłanki określone w § 3 rozporządzenia w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Dało to podstawę do częściowego umorzenia osobistych należności skarżącej za okres od grudnia 1999r. do grudnia 2002r. w łącznej kwocie 25.780,34 zł. Całkowite umorzenie zdaniem Prezesa nie jest zasadne, albowiem zobowiązana jest właścicielem nieruchomości oraz ruchomości, na których Zakład ustanowił zabezpieczenie w postaci hipoteki przymusowej zwykłej, a nadto w stosunku do zobowiązanej toczy się postępowanie egzekucyjne. W tej sytuacji całkowite umorzenie wnioskowanych należności byłoby przedwczesne i działałoby na niekorzyść finansów ubezpieczeń społecznych.

Stanowisko takie, zdaniem sądu, zasługuje na akceptację. Podkreślić należy, że umorzenie zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne winno być traktowane jako wyjątkowe uregulowanie na gruncie obowiązujących przepisów, bowiem zasadą jest płacenie składek. W wyroku z dnia 21.02.2007r. (sygn. akt II GSK 301/06, Lex) Naczelny Sąd Administracyjny wyraził pogląd, który sąd rozpoznający niniejszą sprawę w pełni podziela, że Prezes ZUS rozpoznając sprawę w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne winien rozważyć zastosowanie w takiej sprawie - zasady uwzględnienia interesu społecznego i słusznego interesu obywateli. Zatem, organ odwoławczy podejmując decyzję w niniejszej sprawie mógł uwzględnić i rozważyć nie tylko ważny interes skarżącej, lecz również interes społeczny, który przekłada się na interes ubezpieczonych, regularnie płacących składki i nie mogących ponosić konsekwencji za innych nie płacących składek.

Jak słusznie zauważył Prezes ZUS w odpowiedzi na skargę, umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne stanowi wyraz definitywnej rezygnacji uprawnionego organu z możliwości ich wyegzekwowania. Biorąc pod uwagę publicznoprawny charakter należności z tytułu składek, uwzględniając cele na które są przeznaczone, organy odpowiedzialne za ich pobór zobowiązane są do szczególnej staranności i ostrożności w dysponowaniu nimi. Jeżeli więc właściwy organ dostrzeże jakiekolwiek możliwości wyegzekwowania zaległych składek to podjęte w ramach uznania administracyjnego negatywne rozstrzygnięcie dla wnioskodawcy nie może być uznane za dowolne (zob. wyrok WSA w Warszawie z dnia 22 grudnia 2006 r., sygn. akt III S.A./Wa 2426/06, Lex nr 328891).

Ocenę dotyczącą sytuacji skarżącej, dokonaną przez organ pod kątem przesłanek uzasadniających umorzenie należności pomimo braku całkowitej nieściągalności, sąd rozpatrujący niniejszą sprawę uznaje za zasadną. Ocenie tej nie można zarzucić dowolności, a powołane przez organ argumenty mają swoje odniesienie w zgromadzonym materiale dowodowym.

Dodatkowo zwrócić należy uwagę na kwestię związaną z należnościami wynikającymi ze składek na ubezpieczenie społeczne pracowników zatrudnianych przez skarżącą .Organ odwoławczy zgodził się z podniesionym przez pełnomocnika zarzutem, iż faktycznie okres zatrudnienia pracowników skończył się w kwietniu 2002r. i w piśmie procesowym wyjaśnił, iż omyłkowo w decyzji wskazano, że do pracowników odnosi się także okres późniejszy. Prezes wyjaśnił, że do wyliczenia zaległości brany był pod uwagę rzeczywisty okres zatrudnienia pracowników (dotyczy to zarówno umów o pracę jak i umów zlecenia), a pomyłka dotyczyła jedynie wskazania czasookresu, a nie wysokości zaległych składek. W toku postępowania nie była kwestionowana wysokość należności z tytułu składek, przy czym podkreślić należy, że niniejsze postępowanie dotyczy umorzenia składek, a nie ustalenia ich wysokości. Ustalenie to należy do właściwości odpowiedniego oddziału ZUS, a skarżąca, jak wynika z akt sprawy takich działań nie podejmowała.

Reasumując, zdaniem sądu, organ odwoławczy w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji przedstawił okoliczności, które świadczą o tym, że umarzając częściowo składki, nie przekroczono granic swobodnego uznania. W ocenie sądu organ odwoławczy, nie naruszył zasad prowadzenia postępowania, organ podjął wszelkie niezbędne kroki do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy przy uwzględnieniu interesu społecznego i słusznego interesu obywatela. Dokonując oceny postępowania administracyjnego w przedmiotowej sprawie, sąd jest zdania, że zarówno organ I jak i II instancji prawidłowo zgromadził i poddał ocenie materiał dowodowy sprawy, a zaskarżona decyzja zawiera uzasadnienie faktyczne i prawne. Organy podjęły wszelkie niezbędne do wyjaśnienia stanu faktycznego działania i wyjaśniły sytuację rodzinną i majątkową skarżącej i jej rodziny oraz rozważyły wszystkie okoliczności faktyczne sprawy. Znalazło to odzwierciedlenie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, w której odniesiono się do indywidualnej sytuacji skarżącej, a wyciągniętym z poczynionych ustaleń wnioskom, nie można zarzucić dowolności. Zatem brak jest podstaw do stwierdzenia, iż przekroczono granice swobodnego uznania, a w konsekwencji brak jest podstaw do uchylenia zaskarżonej decyzji.

Zatem, należy stwierdzić, iż zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa, bowiem organ rozpatrzył całokształt zebranego materiału dowodowego i ocenił go w kontekście przesłanek umorzenia ujętych w powołanych przepisach prawa. Przed wydaniem decyzji umożliwił stronie zapoznanie i wypowiedzenie się do zebranego w sprawie materiału dowodowego. Nadto podkreślić należy, że ponieważ decyzja o umorzeniu ma charakter uznaniowy, to organ może w przypadku zaistnienia przesłanek uzasadniających umorzenie odmówić umorzenia, bądź jak to miało miejsce w niniejszej sprawie umorzyć składki tylko częściowo .

Z tych względów sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił.