Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 1248/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2015-05-07 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6342 Przyznanie uprawnień kombatanckich oraz przyznanie uprawnień dla wdów /wdowców/ po kombatantach
Hasła tematyczne: Kombatanci
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 25 ust. 2 pkt 2
journal: Dz.U. 2012 poz 400
law: Ustawa z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego - tekst  jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Donata Starosta Sędziowie WSA Ewa Kręcichwost-Durchowska WSA Anna Jarosz (spr.) Protokolant ref. staż. Agata Pawlicka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 maja 2015 r. sprawy ze skargi J. P. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w [...] z dnia [...] września 2014 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień kombatanckich oddala skargę


UZASADNIENIE

J. P. (zwany dalej: skarżący) zwrócił się z wnioskiem do Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych o przywrócenie mu uprawnień kombatanckich z tytułu: pracy przymusowej podczas okupacji niemieckiej, w okresie od dnia [...] września 1939 r. do dnia [...] maja 1941 r. "u Volksdeutscha p. C. w m. [...]"; służby wojskowej w Ludowym Wojsku Polskim t. j. w [...] ([...]) Pułku KBW w O. i walki ze zbrojnymi pospolitymi bandami rabunkowymi polskimi oraz ukraińskimi oddziałami UPA i niemieckimi grupami Wherwolfu, w okresie: od dnia [...] czerwca 1948 r. do dnia [...] lipca 1948 r. i od dnia [...] października 1948 r. do dnia [...] marca 1949 r. oraz od dnia [...] kwietnia 1949 r. do dnia [...] maja 1949 r. i od dnia [...] września 1949 r. do dnia [...] marca 1950 r. oraz od dnia [...] maja 1950 r. do dnia [...] września 1950 r.; służby w J.W. [...] Warszawa i służby wojskowej w WOP, w okresie do dnia [...] kwietnia 1957 r. włącznie.

W uzasadnieniu wniosku skarżący wskazał, że urodził się dnia [...] kwietnia 1927 r., w [...], jako syn F. i A.. Gdy miał [...] lat zmarła mu matka, a ojciec wyruszył na wojnę we wrześniu 1939 r. i od tej pory jego los był i jest skarżącemu nieznany. Po wkroczeniu okupanta hitlerowskiego do Polski i włączeniu Wielkopolski do III Rzeszy, jako Kraj Warty, pod groźbą "zniemczenia" dwóch sióstr, z których jedna była od skarżącego o jeden rok starsza, a druga miała dwa lata i "eutanazji" kalekiego brata, który miał wtedy siedem lat, skarżący zmuszony został przez okupanta hitlerowskiego, do pracy przymusowej ponad swoje siły, od rana do wieczora, jako robotnik fizyczny u Pana C. i jego żony, w ich sklepie przy ul. [...] w [...]. Sklep i mieszkanie, były obficie udekorowane portretami Hitlera i flagami hitlerowskimi. U Pana C. i jego żony mieszkali podczas okupacji dwaj oficerowie niemieccy i na ich rzecz skarżący był zmuszany przymusowo fizycznie pracować. Za ww. pracę skarżący otrzymywał raz w tygodniu: dwie reihs marki i paczkę żywnościową, co pozwalało skarżącemu i jego rodzeństwu na wegetowanie.

Od lipca 1941 r. do stycznia 1945 r. skarżący zmuszony był przymusowo fizycznie pracować w niemieckiej Hucie Szkła w [...], a do oswobodzenia był przymusowo zabierany pod [...] i [...] do robót przy umocnieniach obronnych pod nadzorem oficerów niemieckich.

Skarżący wskazał ponadto, że podczas okupacji, w 1943 roku, gdy już chodził do przymusowej pracy w Hucie Niemcy, wiele razy strzelano do niego, aby go zastraszyć. Skarżącego wraz z rodzeństwem eksmitowano z przedwojennego mieszkania, do jednego pokoju, zaś na wiosnę 1944 r. skarżącego aresztowano bez podania powodu. Po krótkim czasie został zabrany na ww. roboty przymusowe przy umocnieniach obronnych.

Skarżący podkreślił, że okres okupacji niemieckiej wycieńczył jego organizm i zapadł na gruźlicę płuc i chorobę żołądka. Mimo braku wyleczenia tych chorób wcielono go do Wojska Polskiego i służbę wojskową rozpoczął dnia [...] czerwca 1948 r., w [...] [...] Pułku KBW zlokalizowanym w O.. W ww. formacji służył do dnia [...] września 1950 r. włącznie. Podczas swojej służby wojskowej osobiście i bezpośrednio nie uczestniczył skarżący w żadnej walce i potyczce zbrojnej w szczególności "o ustanowienie i utrwalanie władzy ludowej", a szczególnie w walce z oddziałami: AK, NSZ, NZW czy ZWiN, ani jakimikolwiek innymi organizacjami lub osobami działającymi na rzecz suwerenności i niepodległości RP. Względem ww. organizacji i osób nie brał również udziału osobiście ani bezpośrednio w żadnych czynnościach śledczych lub operacyjnych. Natomiast szereg razy, wykonując rozkazy swoich przełożonych wojskowych, informujących skarżącego, że walczy z polskimi bandami rabunkowymi oraz zbrojnymi ukraińskimi oddziałami UPA i zbrojnymi niemieckimi grupami Wherwolfu, faktycznie brał udział w tego rodzaju walkach oraz potyczkach i faktycznie szereg razy był bezpośrednim świadkiem i uczestnikiem ujęcia na gorącym uczynku oraz z bronią w ręku i zrabowanym mieniem ruchomym, pospolitych bandytów oraz banderowców i faszystów.

Skarżący wskazał ponadto, że w czasie swojej służby wojskowej odznaczono go pierwszy i jedyny raz dopiero w 1955 r. na fali "odwilży" (w Polsce i Wojsku Polskim) medalem Siły Zbrojne w Służbie Ojczyzny, a dalej odznaczano go (jako rezerwistę) m. in. w 1979 r. Krzyżem Kawalerskim. Pomimo tego w 2000 r. wszczęto wobec skarżącego postępowanie administracyjne i ostatecznie orzeczono, że uprawnienia kombatanckie utracił, bo rzekomo miał je uzyskać "wyłącznie" z tytułu działalności w latach 1948 - 1950 r. w charakterze uczestnika walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej, kiedy to pełniąc służbę wojskową z żadną jednostką i osobą z tzw. zbrojnego podziemia niepodległościowego osobiście i bezpośrednio, nie walczył, nie wykonywał też względem ww. żadnych czynności śledztw ani działań operacyjnych, a jedynie, i wyłącznie, brał osobisty i bezpośredni udział w walkach i potyczkach ze zbrojnymi polskimi pospolitymi bandami rabunkowymi oraz zbrojnymi oddziałami ukraińskimi UPA i zbrojnymi grupami Wherwolfu.

Skarżący podkreślił, że w jego ocenie, uprzednio i dotychczas żaden organ administracji państwowej, ani sąd, nie wykazał jakimkolwiek dowodem ażeby skarżący kiedykolwiek bądź był uczestnikiem jakiejkolwiek walki, czy nawet potyczki, " o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej", ani, że choćby jeden raz skarżący walczył zbrojnie z jakąkolwiek bądź jednostką jakiejkolwiek formacji zbrojnej tzw. podziemia niepodległościowego. Stąd, w ocenie skarżącego, pozbawienie go uprawnień kombatanckich nastąpiło oczywiście bezpodstawnie i bezprawnie. W ocenie skarżącego jest to wynikiem "zaszufladkowania" jego służby wojskowej w KBW oraz "nadinterpretacji" jego faktycznego udziału podczas służby wojskowej w walce zbrojnej w sytuacji braku dowodów. Zdaniem skarżącego zastosowano wobec niego zasadę odpowiedzialności zbiorowej, tylko dlatego, że służbę wojskową pełnił w jednostce KBW, a nie poniósł odpowiedzialności za jakikolwiek konkretny, rzekomo popełniony i naganny swój czyn. Takiego czynu nikt nigdy skarżącemu nie wykazał, ani nawet nie starał się uprawdopodobnić.

Skarżący wskazał także, że z zawodowej służby wojskowej w 1957 r. został przeniesiony do rezerwy, w ramach "redukcji etatów", w stopniu podporucznika, przy czym od chwili zawarcia ślubu kościelnego w 1953 r. bez zezwolenia przełożonych, był za to szykanowany.

Reasumując skarżący wskazał, że u schyłku swojego życia nadal jest bezpodstawnie, od szeregu już lat, represjonowany. Skarżący domaga się naprawienia swoich krzywd i zaniechania traktowania go dalej na zasadzie odpowiedzialności grupowej bowiem z tzw. podziemiem niepodległościowym nigdy i nigdzie, nie walczył, a pełniąc służbę wojskową potykał się jedynie z pospolitymi banderowcami i faszystami oraz kryminalnymi bandytami - rabusiami i mordercami, którzy nie byli (zapewne) członkami żadnej legalnej organizacji niepodległościowej.

Skarżący oświadczył, że domaga się przywrócenia mu uprawnień kombatanckich odebranych decyzją Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] czerwca 2000 r. Zdaniem skarżącego odebranie mu w 2000 r. uprawnień kombatanckich było błędne, a ten stan rzeczy powinien być naprawiony.

Decyzją z dnia [...] sierpnia 2014 r. nr [...] Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, na podstawie art. 154 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego odmówił uchylenia decyzji własnej z dnia [...] sierpnia 2001 roku Nr [...] oraz decyzji ją poprzedzającej. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia skarżący wskazał, że decyzją ostateczną z dnia [...] sierpnia 2001 roku nr [...] Kierownik Urzędu pozbawił stronę uprawnień kombatanckich, a skarga na ww. decyzję zakończyła się wyrokiem oddalającym Naczelnego Sądu Administracyjnego Oddział Zamiejscowy w Poznaniu w dniu [...] grudnia 2003 roku. Wskazano, że w dniu [...] lipca 2014 r. skarżący złożył ponownie wniosek o przyznanie uprawnień kombatanckich. Następnie w piśmie z dnia [...] lipca 2014 roku, skarżący wyjaśnił, że żąda wzruszenia postępowania na podstawie art. 154 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego. Organ wywodził, że zarówno w orzecznictwie jak i w literaturze utrwalony jest pogląd, wyrażony w art. 16 Kodeksu postępowania administracyjnego, że podstawową cechą aktu administracyjnego jest domniemanie jego trwałości. Zatem wzruszenie ostatecznej decyzji administracyjnej może nastąpić jedynie w trybie i w przypadkach określonych w Kodeksie Postępowania Administracyjnego. Jednym z takich wyjątków jest przepis art. 154 § 1. Podkreślono, że powołany przepis ustanawia dwie przesłanki, które muszą wystąpić łącznie, aby można było wzruszyć decyzję. Musi to być po pierwsze decyzja ostateczna, która nie tworzy praw nabytych dla żadnej ze stron postępowania, a po wtóre - za wzruszeniem tej decyzji muszą przemawiać względy interesu społecznego lub słuszny interes strony. Organ skonstatował, że pierwsza z powyższych przesłanek została spełniona natomiast nie została spełniona przesłanka druga. W ocenie organu nie ma on podstaw do zaprzeczenia ustalonego, w poprzednim postępowaniu, stanu faktycznego. Strona do wniosku nie dołączyła żadnych dokumentów mogących zaprzeczyć ustaleniom postępowania z 2001 roku. Samo oświadczenie strony nie może podważyć dowodów wynikających ze źródeł historycznych dotyczących jednostki Korpusu Bezpieczeństwa Wewnętrznego, w której służył zainteresowany. Organ wskazał również, że w postępowaniu administracyjnym, po wniosku złożonym w trybie art. 154 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, organ administracji publicznej nie jest zobowiązany do prowadzenia postępowania administracyjnego. Ponadto w sprawie zapadł prawomocny wyrok sądu administracyjnego, co powoduje, że organ związany jest w tej kwestii art. 170 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Pismem z dnia [...] sierpnia 2014 r. skarżący zwrócił się do organu o ponowne rozpatrzenie sprawy wskazując, że kwestionuje zaskarżoną decyzję pod względem formalno-prawnym, albowiem decyzja ta nie zawiera, w jego ocenie, oznaczenia miejsca i daty dziennej jej podjęcia oraz w stosunku do wskazanej w sentencji "decyzji ją poprzedzającej" nie wskazano wydającego ją organu oraz miejsca i daty jej podjęcia oraz przedmiotu jej sprawy. Skarżący argumentował, iż jest niezadowolony z zaskarżonej decyzji również dlatego, że w żadnym miejscu organ wydający tę decyzję, nie wskazał konkretnie dlaczego za pozytywnym rozpoznaniem wniosku (o ponowne nadanie uprawnień kombatanckich), czyli za wzruszeniem ostatecznej decyzji administracyjnej, nie przemawia "słuszny interes strony lub wzgląd interesu społecznego". W uzasadnieniu decyzji organ przywołuje jako dowody "źródła historyczne", których jednak w całości, ani w żadnej części, nie wymienia i nie przeprowadza żadnej ich analizy. To zaś powoduje, że nie ma możliwości jej merytorycznej kontroli. Skarżący zarzucił również, że organ wskazując, jaką jednostkę, w której służył skarżący, przywołuje Jednostkę KBW bez dookreślenia faktycznej siedziby, numeracji i nazwy tej jednostki wojskowej i nie wskazuje konkretnych miejsc służby wojskowej skarżącego wraz z jego Pułkiem, poza jego siedzibą.

Decyzją z dnia [...] września 2014 r. nr [...] Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 127 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks Postępowania Administracyjnego (j.t. Dz.U. z 2013 poz. 267 z późn. zm., zwanej dalej: Kpa) oraz art. 1 ust. 2 pkt 6, art. 25 ust. 2 pkt 2 i art. 22 § 1 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiara represji wojennych i okresu powojennego (j.t. Dz. U. z 2012 r. , poz. 400 z późn. zm., zwanej dalej: ustawą kombatancką), po ponownym rozpatrzeniu sprawy, utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] sierpnia 2014 r.

Organ wskazał w uzasadnieniu decyzji, że skarżący posiadał uprawnienia kombatanckie przyznane przez b. ZBoWiD z tytułu walki zbrojnej o utrwalanie władzy ludowej w okresie od [...] czerwca 1948 r. do [...] września 1950 r. Decyzją z dnia [...] czerwca 2000 r., utrzymaną w mocy decyzją z dnia [...] sierpnia 2001 r. Kierownik Urzędu pozbawił wnioskodawcę uprawnień kombatanckich przewidzianych w przepisach ustawy z kombatanckiej. Wyrokiem z dnia 11 grudnia 2003 r., sygn. akt II SA/Po 3152/01, Naczelny Sąd Administracyjny Ośrodek Zamiejscowy w Poznaniu oddalił skargę strony na decyzję z dnia [...] sierpnia 2001 r., wskazując w uzasadnieniu wyroku, że w sprawie brak dokumentów potwierdzających udział wnioskodawcy w walkach z UPA. W dniu [...] lipca 2014 r. do Urzędu wpłynął wniosek skarżącego, doprecyzowany w piśmie z dnia [...] lipca 2014 r., jako wniosek o uchylenie decyzji organu w trybie art. 154 Kpa. Zdaniem organu we wniosku skarżący nie wskazał, aby w przedmiotowej sprawie zaistniały jakiekolwiek nowe okoliczności faktyczne i prawne uzasadniające uchylenie decyzji. Podkreślono, że stosownie do art. 16 § 1 Kpa uchylenie lub zmiana decyzji ostatecznych, stwierdzenie ich nieważności oraz wznowienie postępowania może nastąpić tylko w przypadkach określonych w Kodeksie (zasada trwałości decyzji ostatecznych). Wskazano, że jednym z takich wyjątków jest przepis art. 154 Kpa, zgodnie z którym decyzja ostateczna, na mocy której żadna ze stron nie nabyła prawa, może być w każdym czasie uchylona lub zmieniona przez organ administracji państwowej, który ją wydał, jeżeli przemawia za tym interes społeczny lub słuszny interes strony. Organ wywodził następnie, że przepisy Kpa nie definiują pojęcia "słuszny interes strony", jednak tenże nie może prowadzić do obchodzenia innych przepisów prawa tj. w niniejszej sprawie art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy kombatanckiej. Organ podkreślił także, że nie można uznać za słuszny interes strony, w świetle art. 154 kpa, jej dążenia do innej oceny przez organ tego samego stanu faktycznego, który był już przedmiotem rozpoznania w postępowaniu zakończonym ostateczną decyzją administracyjną. Wskazano, że przedmiotem postępowania jest, co do zasady, nie ponowne rozpatrzenie sprawy, ale byt prawny dotychczasowej decyzji, a istota sprawy sprowadza się zatem do oceny, czy możliwa była w oparciu o przesłanki wynikające z art. 154 § 1 Kpa zmiana decyzji ostatecznej. Podniesiono również, że słuszny interes strony w rozumieniu art. 154 § 1 Kpa musi być interesem znajdującym oparcie w obowiązujących przepisach prawa, bowiem zasada praworządności, wyrażona w art. 6 tej ustawy zobowiązuje organy administracji do działania na podstawie przepisów prawa.

Zdaniem organu nie można stwierdzić, aby w niniejszej sprawie wystąpił interes społeczny. W analogicznych sprawach organ wydał decyzje o pozbawieniu uprawnień kombatanckich. Zachowanie w zaistniałych okolicznościach uprawnień przez skarżącego kolidowałoby z interesem społecznym oraz utrwalonym w tej kwestii orzecznictwem. Odwołując się do treści art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy kombatanckiej organ stwierdził, że skarżący uprawnienia kombatanckie uzyskał wyłącznie z tytułu udziału w walkach o ustanowienie i utrwalanie władzy ludowej. Przeprowadzone postępowanie dowodowe nie wykazało, aby w stosunku do skarżącego miały zastosowanie przesłanki zachowania uprawnień wskazane w art. 25 ust. 2 pkt 2 zdanie drugie przywołanej ustawy. W sprawie brak jest dokumentów potwierdzających udział wnioskodawcy w walkach z oddziałami, o których mowa w art. 1 ust. 2 pkt 6 powołanej ustawy (UPA, Wehrwolf). Także odbywanie w okresie od dnia [...] czerwca 1948 r. do dnia [...] września 1950 r. służby w Korpusie Bezpieczeństwa Publicznego nie było równoznaczne ze służbą wojskową z poboru w Wojsku Polskim w rozumieniu art. 25 ust. 2 pkt 2 zdanie drugie ustawy kombatanckiej. Wreszcie wskazano, że ustawa ta nie przewiduje również przyznania uprawnień z tytułu pracy przymusowej wykonywanej w czasie wojny w miejscu zamieszkania.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu wniósł skarżący zaskarżając ją w całości i wnosząc o jej uchylenie. Zaskarżonej decyzji zarzucił, że jest rażąco dla niego krzywdząca w szczególności poprzez wskazanie, że skarżący uprawnienia kombatanckie uzyskał wyłącznie z tytułu udziału w walkach o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej. Ponadto skarżący zarzucił, że zaskarżona decyzja, jak też decyzje ją poprzedzające, ukrywają jakie konkretnie postępowanie dowodowe organy administracji państwowej w jego przeprowadziły. Skarżący wskazywał, że powołując się na brak dokumentów potwierdzających udział wnioskodawcy w walkach z oddziałami UPA, Wehrwolf , nie wskazał jakie konkretnie archiwalia w sprawie organ rzeczywiście badał i kiedy. Tymczasem skarżący nigdy w Korpusie Bezpieczeństwa Publicznego nie służył, został powołany do służby wojskowej z powszechnego poboru przez właściwą miejscowo i rzeczowo Wojskową Komendę Uzupełnień, po przeszkoleniu rekruckim/unitarnym został skierowany do pełnienia tej służby wojskowej w [...] [...] Pułku Korpusu Bezpieczeństwa Wewnętrznego w O.. Korpus ten był formacją stricte wojskową, a swoją zasadniczą służbę wojskową od dnia [...] czerwca 1948 r. do dnia [...] września 1950 r. skarżący pełnił z poboru powszechnego. Z faktu, że jednostka ([...] Pułk KBW), do której po okresie przeszkolenia unitarnego skarżący został ostatecznie skierowany i w której pełnił swoją zasadniczą służbę wojskową "brała udział w walce ze zbrojnym reakcyjnym podziemiem" nie można – zdaniem skarżącego - wyprowadzać wniosku, nie mając ku temu żadnych dowodów, że w walce ze zbrojnym reakcyjnym podziemiem skarżący brał osobiście i bezpośrednio udział oraz, że "zbrojnym reakcyjnym podziemiem", z którym – według organu – skarżący bezpośrednio i osobiście walczył, nie były formacje: UPA czy też Wherwolf lub też część ludności [...] i [...] (pochodzenia niemieckiego czy też ukraińskiego i łemkowskiego po ich, na ten teren, przesiedleniu w wyniku akcji "Wisła"). Skarżący wskazał również, że w okresie czerwiec 1948 – sierpień 1950 r. w żadnej walce (bitwie, potyczce, śledztwie ani dochodzeniu ani też działaniach wywiadowczych czy kontrwywiadowczych) o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej, nie brał udziału bezpośrednio i osobiście. Skarżący oświadczył również, że nigdy, nie brał bezpośrednio i osobiście udziału w tego typu, jak wyżej wymienione działaniach względem podziemia niepodległościowego.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, iż Wojewódzki Sąd Administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję, postanowienie lub inny akt administracyjny wyłącznie z punktu widzenia zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania kwestionowanego aktu. Sąd orzekając w sprawie, nie kieruje się zasadami słuszności, czy też celowości i nie ocenia kwestionowanego w skardze rozstrzygnięcia z punktu widzenia zasad współżycia społecznego. Przede wszystkim zaś Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi, powołaną podstawą prawną, bądź poprawnością przytoczonej w skardze argumentacji (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm., zwanej dalej: Ppsa)).

Na wstępie wskazać należy, że postepowanie administracyjne toczyło się w trybie art. 154 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2013 r., poz. 267 j.t. z późn. zm., zwanej dalej: Kpa) (k. 50-52 i 54-55 akt administracyjnych). Zgodnie z tym przepisem decyzja ostateczna, na mocy której żadna ze stron nie nabyła prawa, może być w każdym czasie uchylona lub zmieniona przez organ administracji publicznej, który ją wydał, jeżeli przemawia za tym interes społeczny lub słuszny interes strony. Jak wskazuje się w doktrynie (Jaśkowska Małgorzata, Wróbel Andrzej, Komentarz aktualizowany do art. 154 Kodeksu postępowania administracyjnego [w:] Jaśkowska Małgorzata, Wróbel Andrzej, Komentarz aktualizowany do ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U.00.98.1071), LEX/el., 2015) zastosowanie przepisu art. 154 § 1 Kpa wymaga spełnienia łącznego następujących przesłanek: a) decyzja ostateczna nie tworzy praw dla żadnej ze stron postępowania, b) za uchyleniem lub zmianą takiej decyzji przemawia interes społeczny lub słuszny interes strony. Przy czym ocena, czy za zmianą lub uchyleniem decyzji ostatecznej, na mocy której strona nie nabyła prawa, przemawia interes społeczny lub słuszny interes strony, należy do właściwego organu administracji publicznej, który jest w tym zakresie związany przepisem art. 7 in fine.

Przesłanki powyższe muszą być ustalone w konkretnej sprawie i muszą zyskać zindywidualizowaną treść, wynikającą ze stanu faktycznego i prawnego sprawy (wyrok NSA z dnia 23 lutego 2007 r., I OSK 553/06, LEX nr 348253). W orzecznictwie podnosi się, że zmiana decyzji ostatecznej w trybie art. 154 § 1 Kpa nie może prowadzić do wydania decyzji sprzecznej z prawem. Słuszny interes strony w rozumieniu art. 154 § 1 Kpa musi być interesem znajdującym oparcie w obowiązujących przepisach prawa. Rozpatrując kwestię wspomnianych przesłanek należy przyjąć, że słuszny interes strony nie może być sprzeczny z jasno brzmiącym przepisem ustawy ani też go zastępować, bowiem zasada praworządności, wyrażona w art. 6 Kpa, zobowiązuje organy administracji do działania na podstawie przepisów prawa. Jeśli przy uwzględnieniu interesu społecznego lub słusznego interesu strony możliwa jest taka zmiana decyzji, która nie prowadzi do sprzeczności z powszechnie obowiązującą normą prawną (której np. rozumienie, wykładnia, od wydania decyzji "pierwotnej" uległa zmianie), to co do zasady nie ma przeszkód, na gruncie art. 154 Kpa, do zmiany decyzji także o charakterze związanym. Warunkiem jest to, aby całość systemu prawnego nie stała temu na przeszkodzie (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 10 grudnia 2012 r. sygn. akt I SA/Wa 908/12, LEX nr 1331746; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 października 2007 r. sygn. akt II OSK 1406/06, LEX nr 427601). Oceniając czy w danej sprawie występuje słuszny interes strony przemawiający za uchyleniem decyzji, organ winien wziąć pod uwagę nie subiektywne przekonanie strony o doznanej przez nią szkodzie lecz rozważyć okoliczności, które pozwalają ustalić, że żądanie strony (zmiany decyzji) jest słuszne i zasługuje na społeczną akceptację (tak: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 września 2010 r. sygn. akt I OSK 428/10, LEX nr 745237).

Przedmiotem postępowania przewidzianego w art. 154 jest sprawa uchylenia lub zmiany decyzji ostatecznej, na mocy której strona nie nabyła prawa. Nie jest to zatem dalsze postępowanie w sprawie rozstrzygniętej taką decyzją. W postępowaniach tym bowiem nie jest dopuszczalna merytoryczna kontrola wydanego rozstrzygnięcia. Strona nie może zatem, powołując się na interes społeczny lub własny interes, domagać się w tym trybie ponownej oceny merytorycznej wydanej decyzji. Przedmiotem tego postępowania nie jest ocena zarzutów merytorycznych, które mogły zostać podnoszone w zwykłym trybie odwoławczym, lecz to czy za zmianą decyzji przemawia interes społeczny lub słuszny interes strony. W związku z czym podnoszenie przez stronę w tym postępowaniu zarzutów i wątpliwości natury merytorycznej pozostaje bez istotnego znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy w takim postępowaniu (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 24 października 2012 r. sygn. akt I GSK 792/11, LEX nr 1233641; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 24 października 2012 r. sygn. akt I GSK 913/11, LEX nr 1233124).

Wreszcie wskazać należy, że organ administracji publicznej może zmienić lub uchylić decyzję ostateczną tylko przy niezmienionym stanie faktycznym i prawnym, istniejącym w dniu wydania takiej decyzji i z udziałem tych samych stron, co – jak stwierdza sąd – ma miejsce w niniejszej sprawie.

W tym miejscu wskazać należy, że decyzją z dnia [...] czerwca 2000 r. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz.U. z 1997 r. nr 142, poz. 950 z późn. zm.) pozbawił skarżącego uprawnień kombatanckich przyznanych przez Zarząd Wojewódzki Związku Bojowników o Wolność i Demokrację w [...] z dnia [...] marca 1976 r. z tytułu "walki zbrojnej o utrwalenie władzy ludowej" od [...] czerwca 1948 r. do [...] września 1950 r. Decyzja ta została utrzymana w mocy decyzją Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] sierpnia 2001 r. Naczelny Sąd Administracyjny Ośrodek Zamiejscowy w Poznaniu wyrokiem z dnia 11 grudnia 2003 r. oddalił skargę na decyzję organu II instancji. W uzasadnieniu sąd wskazał, że z art. 22 ust. 1 ww. ustawy wynika zasada, według której na osobie, która twierdzi, że spełnia warunki uzasadniające przyznanie uprawnień kombatanckich, spoczywa ciężar dowodu (udokumentowania) w zakresie podnoszonych okoliczności. Zdaniem sądu skarżący nie zaoferował jakiegokolwiek dowodu na potwierdzenie udziału w walkach z UPA. Nie twierdził nawet, by posiadał wiedzę w tym przedmiocie, powoływał się na przekonanie żołnierzy jednostki, w której odbywał służbę. Sąd zwrócił również uwagę, że organ przeprowadził z urzędu dowód z wywiadu w Centralnym Archiwum Wojskowym i uzyskane w ten sposób dane przeczyły temu, by jednostka, w której skarżący odbywał służbę, brała w okresie tej służby udział w walkach z UPA.

Na skutek wniosku skarżącego z dnia 10 lipca 2014 r. organ administracji zobligowany był na mocy art. 154 Kpa do weryfikacji ostatecznej decyzji własnej z dnia [...] sierpnia 2001 r. z jednego punktu widzenia a mianowicie czy za zmianą lub uchyleniem tej decyzji przemawia interes społeczny lub słuszny interes strony. Przesłanka zaś interesu społecznego lub słusznego interesu strony powinna podlegać ocenie według wynikającej z art. 7 Kpa zasady uwzględnienia z urzędu interesu społecznego oraz słusznego interesu strony. O uwzględnieniu obu tych interesów można mówić tylko w takich przypadkach jeżeli ich uwzględnienie nie narusza prawa tzn. nie sankcjonuje stanu niezgodnego z prawem (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 16 kwietnia 2011 r. sygn. akt II OSK 1081/10, z 25 lutego 2011 r. sygn. akt I OSK 607/10, z 25 listopada 2010 r. sygn. akt II OSK 1810/09, z 5 stycznia 2007 r. sygn. akt I OSK 586/06, z 9 maja 2005 r. sygn. akt OSK 1764/04).

Jak podkreśla się w orzecznictwie, samo określenie "słuszny interes strony", aczkolwiek nie jest zdefiniowane, to należy je interpretować w ten sposób, że nie chodzi w nim o każdy interes strony (a więc chęć uzyskania rozstrzygnięcia organu administracji publicznej o treści zgodnej z wolą strony), ale wyłącznie o interes zgodny przede wszystkim z prawem i zasadami współżycia społecznego. Modyfikacja ukształtowanego ostateczną decyzją stosunku administracyjnoprawnego (poprzez jego zmianę bądź zniesienie) musi więc być społecznie akceptowalna i godna wsparcia ze strony Państwa, ze względu na cel jaki ma zostać przez tę modyfikację osiągnięty. Interes ten ma być bowiem obiektywnie słuszny, a nie jedynie zgodny z oczekiwaniem strony. Możliwość zastosowania art. 154 Kpa w konkretnej sprawie należy rozważać w świetle przepisów prawa materialnego w tym znaczeniu, iż zmiana lub uchylenie decyzji musi pozostawać w zgodności z tymi przepisami (tak: wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 14 maja 2014 r. sygn. akt II SA/Kr 272/14, LEX nr 1467849).

Zdaniem sądu o ile w interesie skarżącego leży zmiana wcześniejszej decyzji organu, negatywnej dla skarżącego, albowiem pozbawiającej go uprawnień, o tyle nie jest to słuszny interes w rozumieniu wcześniej wyjaśnionym. Przepisy ustawy kombatanckiej w art. 25 ust. 2 pkt 2, który stał się podstawą pozbawienia skarżącego uprawnień kombatanckich wyraźnie wskazują, że pozbawia się uprawnień kombatanckich osoby, które na mocy dotychczasowych przepisów uzyskały uprawnienia kombatanckie wyłącznie z tytułu działalności w latach 1944-1956 w charakterze "uczestników walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej" lub innych tytułów niż wymienione w art. 1 ust. 2, w art. 2 oraz w art. 4. Uprawnienia te zachowują jednak osoby, które uczestniczyły w Wojnie Domowej w Hiszpanii w latach 1936-1939 lub które uprawnienia te uzyskały z tytułów określonych w ustawie, oraz żołnierze z poboru, którzy pełnili służbę wojskową w Wojsku Polskim w okresie od 10 maja 1945 r. do 30 czerwca 1947 r. Skarżący nie wykazał w żaden sposób, aby istniały wymienione w tym przepisie przesłanki zachowania przez niego uprawnień kombatanckich. Wobec kategorycznego brzmienia ww. przepisu, oraz braku jakichkolwiek dowodów na poparcie argumentacji skarżącego zawartej we wniosku o zmianę decyzji, we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, jak i w skardze, argumentacje te uznać należy jedynie za polemikę z organem w kwestiach merytorycznych, rozstrzygniętych we wcześniejszym postepowaniu administracyjnym poddanym kontroli sądu administracyjnego, który skargę oddalił. Skarżący nie wykazał, aby zmiana decyzji leżała w interesie społecznym, ani słusznym interesie skarżącego. Zmiana decyzji zgodnie z żądaniem skarżącego, w świetle obowiązujących przepisów prowadziłaby do wydania rozstrzygnięcia sprzecznego z prawem. W konsekwencji nie leżałoby to w interesie społecznym, ani nie czyniło słusznym interesu skarżącego.

Wobec nieziszczenia się przesłanek z art. 154 § 1 Kpa organ nie mógł postąpić inaczej, aniżeli odmówić uchylenia decyzji własnej.

W opisanych okolicznościach sąd, na podstawie art. 151 Ppsa, orzekł jak w sentencji.