Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 237/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2017-09-07 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6143 Sprawy kandydatów na studia i studentów
Hasła tematyczne: Szkolnictwo wyższe
Skarżony organ: Rektor Uniwersytetu/Politechniki/Akademii
Treść wyniku: *Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 190 ust. 2 pkt 1, art. 207 ust. 1
journal: Dz.U. 2016 poz 1842
law: Ustawa z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Henryk Ożóg (spr.) Sędziowie sędzia NSA Mirosława Rozbicka-Ostrowska, sędzia WSA Lidia Serwiniowska, , Protokolant st. sekretarz sądowy Dorota Hurman, po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 7 września 2017 r. sprawy ze skargi R. S. A. na decyzję Rektora Uniwersytetu Medycznego we W. z dnia [...] lutego 2017 r. nr [...] w przedmiocie skreślenia z listy studentów I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji: II. zasądza od Rektora Uniwersytetu Medycznego we W. na rzecz skarżącego R. S. A. kwotę 200 (słownie: dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...], nr [...] Rektor Uniwersytetu Medycznego we W. (dalej: Rektor), działając na podstawie art. 160 ust. 1, art. 190 ust. 2, oraz art. 207 ust. 1 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym (t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 1842, ze zm.), zwanej dalej ustawą, art. 104, art. 107 oraz art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., § 50 ust. 3 pkt 1 i 2 oraz § 55 ust. 4 Regulaminu studiów (załącznik do uchwały nr 1522 Senatu Uniwersytetu Medycznego im. [...] we W. z dnia 29 kwietnia 2015 r.), zarządzenia Rektora Uniwersytetu Medycznego we W. nr 42/XVR/2015 z dnia 3 czerwca 2015 r. w sprawie podziału roku akademickiego 2015/2016 utrzymał w mocy decyzję Prodziekana ds. Studiów w Języku Angielskim Uniwersytetu Medycznego we W. z dnia [...], nr [...] o skreśleniu z listy studentów A. R., dalej: strona, skarżący, z powodu braków postępów w nauce.

W uzasadnieniu Rektor powołał przepis art. 190 ust. 2 ustawy, zgodnie z którym Kierownik podstawowej jednostki organizacyjnej może skreślić studenta z listy studentów, w przypadku:

1) stwierdzenia braku postępów w nauce;

2) nieuzyskania zaliczenia semestru lub roku w określonym terminie;

3) niewniesienia opłat związanych z odbywaniem studiów;

4) niepodpisania przez studenta przedłożonej przez uczelnię umowy o warunkach odpłatności za studia lub usługi edukacyjne.

Od decyzji takiej przysługuje odwołanie do rektora, decyzja rektora jest przy tym ostateczna (art. 190 ust. 3).

Wskazano, że zgodnie z art. 207 ustawy do decyzji, o których mowa w art. 169 ust. 7 i ust. 8, decyzji podjętych przez organy uczelni w indywidualnych sprawach studentów, stosuje się odpowiednio przepisy k.p.a. oraz przepisy o zaskarżaniu decyzji do sądu administracyjnego.

Wskazanie przez ustawodawcę na "odpowiednie" stosowanie przepisów k.p.a., przesądza o szczególnym charakterze postępowania przed organami szkoły wyższej i o dopuszczalności jedynie pewnych odstępstw od uregulowanych w k.p.a. zasad.

Uznano, ze te ewentualne odstępstwa dotyczą jedynie kwestii związanych z realizacją trybu i zasad postępowania wynikających z przepisów ustawy. Odpowiednie stosowanie przepisów k.p.a. oznacza bowiem konieczność zachowania przez organ minimum procedury administracyjnej, niezbędnej do załatwienia spraw i zagwarantowania ustawowych uprawnień strony, przy zachowaniu autonomii szkoły wyższej.

Jak wynika z powyższego wydając decyzję o skreśleniu strony z listy studentów organ szkolnictwa wyższego związany był rygorami procedury administracyjnej. W niniejszej sprawie, w ocenie organu odwoławczego, organ I instancji nie naruszył przepisów postępowania, stwierdzając w uzasadnieniu decyzji, że strona wykazuje brak postępów w nauce.

Organ odwoławczy powołał § 50 ust. 3 Regulaminu studiów, zgodnie z którym dziekan może podjąć decyzję o skreśleniu studenta z listy studentów w przypadku:

1) stwierdzenia braku postępów w nauce (brak postępu w nauce można stwierdzić, gdy stopień realizacji programu studiów, w tym planu studiów wyklucza możliwość zaliczenia semestru/roku studiów),

2) nieuzyskania zaliczenia semestru lub roku w określonym terminie i nieuzyskania zezwolenia na wpis warunkowy lub powtarzanie semestru/roku,

3) niepodpisania przez studenta przedłożonej przez Uczelnię umowy o warunkach odpłatności za studia lub usługi edukacyjne,

4) niewniesienia opłat związanych z odbywaniem studiów.

Organ II instancji zapoznał się z dotychczasowym przebiegiem studiów strony i ustalił co następuje:

Strona dnia 23 lutego 2016 r. złożyła wniosek o reaktywację terminu zaliczenia przedmiotu Farmakologia i Toksykologia dołączając do niego zaświadczenie lekarskie z dnia 4 lutego 2016 r., zwalniające studenta z zajęć w czasie od dnia 4-10 lutego

2016 r. Wniosek został rozpatrzony pozytywnie, a student otrzymał zgodę na przedłużenie terminu zaliczenia przedmiotu do dnia 4 marca 2016 r.

Dnia 15 marca 2016 r. student ponownie złożył wniosek o przedłużenie terminu zaliczenia przedmiotu Farmakologia i Toksykologia, uzasadniając to problemami zdrowotnymi i koniecznością wykonania specjalistycznych badań lekarskich. Do wniosku załączył: zaświadczenie lekarskie z dnia 25 stycznia 2016 r. zwalniające z zajęć w dniach 25-29 stycznia 2016 r., zaświadczenie lekarskie z dnia 4 lutego 2016 r. zwalniające z zajęć w dniach 4-10 lutego 2016 r., zaświadczenie lekarskie z dnia 4 marca 2016 r. zwalniające z zajęć w dniach 4-11 marca 2016 r., kartę informacyjną z leczenia szpitalnego z dnia 5 stycznia 2015 r. oraz kartę konsultacyjną z Centrum Terapii [...] z dnia 14 marca 2016 r.

Następnie strona przedstawiła w Dziekanacie kolejno: zaświadczenie lekarskie z dnia 4 kwietnia 2016 r. zwalniające z zajęć w dniu 4 kwietnia 2016 r., zaświadczenie lekarskie z dnia 5 kwietnia 2016 r. zwalniające z zajęć w dniach 5-8 kwietnia 2016 r., zaświadczenie lekarskie z dnia 11 kwietnia 2016 r. zwalniające z zajęć w dniach 11-18 kwietnia 2016 r. oraz zaświadczenie lekarskie z dnia 13 kwietnia 2016 r. potwierdzające stan zdrowia studenta (infekcja wirusowa).

Jak wynika z protokołu zaliczeniowego z przedmiotu Farmakologia i Toksykologia, student nie uzyskał zaliczenia w ustalonym przez Prodziekana ds. Studiów w Języku Angielskim terminie do 22 kwietnia 2016 r.

Strona złożyła wniosek z prośbą o przedłużenie terminu zaliczenia z przedmiotu Genetyka, który został pozytywnie zaopiniowany przez Kierownika Zakładu Genetyki oraz Prodziekana ds. Studiów w Języku Angielskim - student uzyskał zgodę na przedłużenie terminu do dnia 29 stycznia 2016 r. Do wniosku student załączył zaświadczenie lekarskie z dnia 25 stycznia 2016 r. zwalniające z zajęć w dniach 25-29 stycznia 2016 r.

Jak wynika z protokołu zaliczeniowego z przedmiotu Genetyka, student nie uzyskał zaliczenia w ustalonym przez Prodziekana ds. Studiów w Języku Angielskim terminie. Ponadto, student w roku akademickim 2015/2016 nie uzyskał zaliczenia z przedmiotu Choroby zakaźne i pasożytnicze wieku dziecięcego. Stan faktyczny ustalono na podstawie protokołu zaliczeniowego.

Rektor stwierdził, że zachodzą przesłanki, określone w art. 190 ust. 2 pkt 1 ustawy, tj. występuje brak postępów w nauce. Stwierdził ponadto, iż odwołujący się nie uzyskał zaliczenia semestru lub roku w określonym terminie, wynikającym z określonego przez Rektora podziału roku akademickiego i terminów zaliczenia sesji egzaminacyjnych oraz nie dochował terminów określonych przez Dziekana na zaliczenie przedmiotów Farmakologia i Toksykologia oraz Genetyka.

W skardze na decyzję Rektora strona zarzuciła decyzjom wydanym w sprawie naruszenie:

- art. 39 k.p.a. poprzez niedoręczenie pisma w sposób, jaki przewiduje k.p.a., co miało znaczący wpływ na toczące się postępowanie,

- § 50 pkt. 4 Regulaminu studiów poprzez niedostarczenie informacji w formie pisemnej o tym, iż rozpoczęto postępowanie w sprawie skreślenia skarżącego z listy studentów Uniwersytetu Medycznego,

- art. 61 ust. 4 k.p.a. poprzez brak powiadomienia wszystkich osób będących stronami w sprawie

- § 50 pkt. 1 i pkt. 3 regulaminu studiów poprzez brak odpowiedniej podstawy do skreślenia z listy studentów Uniwersytetu Medycznego im. [...] we W.

- § 10 ust. 1 rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 14 września 2011 r. poprzez zagubienie i następnie przetrzymywanie indeksu skarżącego w dziekanacie, mimo iż, według powyższego rozporządzenia jest to własność studenta

- § 32 Regulaminu studiów poprzez brak umożliwienia wglądu do pracy egzaminacyjnej oraz zaniechanie obowiązku przetrzymywania pracy przez wymagane 12 miesięcy,

- art. 26 Powszechnej Deklaracji Praw Człowieka poprzez uniemożliwienie uczęszczania na zajęcia.

W oparciu o powyższe zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji, uzyskanie dostępu do testów egzaminacyjnych w celu sprawdzenia ocen, przywrócenia na listę studentów Uniwersytetu, a także przyznanie odszkodowania od Uniwersytetu za wyrządzoną szkodę wydaną decyzją administracyjną.

W uzasadnieniu skarżący zarzucił, że nie został powiadomiony o wszczęciu postępowania skreślenia go z listy studentów zgodnie z § 50 pkt 4 Regulaminu studiów. W ocenie skarżącego, nierozliczenie się z indeksu oraz karty egzaminacyjnej nie stanowi samodzielnej podstawy skreślenia studenta z listy. Za nietrafną uznał przyczynę skreślenia go z listy studentów. W toku zaliczania przedmiotów i dokonywania wpisów w indeksach studentów w pierwszej połowie

2016 r. jego indeks został zgubiony. Odnalazł się dopiero w listopadzie 2016 r. w Dziekanacie Sekcji ds. Kształcenia w Języku Angielskim, jednak nie został mu zwrócony. Wezwał uczelnię do zwrotu indeksu do rąk własnych. Z uwagi na fakt przetrzymywania przez uczelnię jego indeksu, uniemożliwiono skarżącemu udokumentowanie przebiegu studiów. Przez zaistniałą sytuację, nie mógł rozliczyć się z przebiegu studiów przed władzami A.S., której jest obywatelem.

Zarzucił, że decyzja nie uwzględnia ani nie uznaje zaświadczeń lekarskich, którymi zgodnie z zachowaniem terminów usprawiedliwiał swoją nieobecność na egzaminach. Jako, że zmaga się z problemami zdrowotnymi od dawna, załączył dokumenty dotyczące pobytów w szpitalu, wizyt lekarskich. Pomimo, że skarżący podjął działania mające na celu umożliwienie przystąpienia do sesji egzaminacyjnej to jednak mimo jego problemów zdrowotnych, udokumentowanych zaświadczeniami lekarskimi, uczelnia nie umożliwiła mu tego.

Skarżący zakwestionował sposób doręczenia mu decyzji, którą otrzymał drogą mailową a nie pocztową, co narusza przepisy k.p.a.

Dodał, że prodziekan poinformował go również, że nie zaliczył przedmiotu Higiena, jednak skarżący pamięta, że zaliczył go pozytywnie w dniu 16 marca 2016 r. Zawnioskował o wgląd do pracy egzaminacyjnej, jednak osoba odpowiedzialna za przeprowadzenie egzaminu nie posiada jego pracy, co nie pozwala skarżącemu na potwierdzenie zaliczenia egzaminu, powodując tym samym kolejne ograniczenie w prawach jako studenta.

Skarżący podniósł, że otrzymał od uczelni transkrypcję ocen z egzaminów, która zawiera błędy. Przedmioty, które zaliczył pozytywnie, przedstawiono jako te, których nie zaliczył.

Zdaniem skarżącego, podjęcie przez uczelnię decyzji o skreśleniu z listy studentów było dla niego stresujące i pociągnęło za sobą wiele problemów. Jako obywatel A.S., jest zobowiązany do rozliczania się ze studiów przed władzami państwa swojego pochodzenia. Z powodu wydania decyzji cofnięto jego stypendium, jest zatem całkowicie pozbawiony środków finansowych, co wiąże się z tym, że nie może również skorzystać z pomocy prawnika.

Według skarżącego, niesprawiedliwości i krzywdy wyrządzone jego osobie wynikają z pobudek rasistowskich, z racji jego arabskiego pochodzenia i koloru skóry.

W odpowiedzi na skargę Rektor podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie, wniósł o oddalenie skargi. W uzasadnieniu przedstawił przebieg dotychczasowego postępowania i wskazał, że przyczyną wszczęcia postępowania w sprawie skreślenia z listy studentów był brak rozliczenia się z indeksu oraz karty egzaminacyjnej w wyznaczonym terminie, co ma na celu stwierdzenie przez dziekana braku postępów w nauce.

Organ wskazał, że skarżący na dzień skreślenia z listy studentów tj. 27 lutego 2017 r. nie wypełnił wymogów określonych w § 26 regulaminu studiów, tj. nie zaliczył roku (a tym samym semestru letniego) do dnia 30 września danego roku akademickiego, co doprowadziło do zastosowania w sprawie § 50 ust.3 pkt 1 regulaminu - stwierdzenia braku postępów w nauce, który można uznać gdy stopień realizacji programu studiów, w tym planu studiów wyklucza możliwość zaliczenia semestru/roku studiów.

Skarżący nie uzyskał zaliczeń z przedmiotów Farmakologia i Toksykologia, Genetyka kliniczna, Choroby zakaźne i pasożytnicze wieku dziecięcego. Podkreślono, że z uwagi na zgłoszone przez skarżącego zastrzeżenia w prowadzonym postępowaniu nie brano pod uwagę braku zaliczenia przedmiotu Higiena i epidemiologia.

Z uwagi na ustalony stan faktyczny Rektor stwierdził, że zachodzą przesłanki, określone w art. 190 ust. 2 pkt 1 ustawy, tj. występuje brak postępów w nauce. Stwierdził ponadto, iż skarżący nie uzyskał zaliczenia semestru lub roku w określonym terminie, wynikającym z określonego przez Rektora podziału roku akademickiego i terminów zaliczenia sesji egzaminacyjnych oraz nie dochował terminów określonych przez Dziekana na zaliczenie przedmiotów Farmakologia i Toksykologia oraz Genetyka.

Odnosząc się do zarzutów skarżącego wskazał, że obie wydane w sprawie decyzje zostały doręczone zgodnie z art. 39 k.p.a., co wynika z załączonych potwierdzeń nadania, stąd zarzut wadliwego doręczenia decyzji jest bezzasadny. Wskazano, że decyzja z dnia 27 lutego 2017 r. została doręczona pełnomocnikowi skarżącego.

Podstawą prawną skreślenia skarżącego z listy studentów Uniwersytetu Medycznego był powołany wyżej art. 190 ust. 2 ustawy oraz § 50 ust. 3 Regulaminu studiów. Przyczyna wszczęcia postępowania, podana w zawiadomieniu o jego wszczęciu, mała na celu ustalenie, czy student uzyskał zaliczenia semestru lub roku w określonym terminie oraz stwierdzenie postępów studenta w nauce.

Podniósł ponadto, że przywołany przepis § 10 ust. 1 rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 14 września 2011 r. (Dz.U. Nr 201, poz. 1188), jak i wspomniane przez skarżącego rozporządzenie już nie obowiązują. Zarzut skarżącego o naruszeniu tego przepisu jest tym bardziej chybiony, że zgodnie z § 26 ust. 5 Regulaminu - w trakcie każdego zaliczenia lub egzaminu student jest zobowiązany okazać indeks (nie dotyczy indeksu elektronicznego) i kartę okresowych osiągnięć studenta, do których osoby przeprowadzające egzamin lub zaliczenie wpisują zaliczenie lub ocenę wraz z datą, potwierdzając to własnoręcznym podpisem oraz zgodnie z § 27 ust. 2 Regulaminu - po uzyskaniu wszystkich wpisów z zaliczeń i egzaminów przewidzianych planem studiów, student ma obowiązek złożyć w dziekanacie indeks i kartę okresowych osiągnięć studenta w terminach określonych w § 25 ust. 4 Regulaminu studiów lub wynikających z indywidualnych ustaleń dziekana. Zatem to skarżący był obowiązany do uzyskiwania wpisów do indeksu oraz złożenia indeksu w dziekanacie, tymczasem skarżący obwinia uczelnię o niedochowanie przez niego podstawowych obowiązków studenckich. Jest to tym bardziej chybiony zarzut, biorąc pod uwagę pomoc jaką udzielili pracownicy uczelni skarżącemu w odnalezieniu indeksu, pozostawionego przez skarżącego w jednej z katedr. Z kolei zarzut braku umożliwienia wglądu do pracy egzaminacyjnej z przedmiotu Higiena i epidemiologia nie ma znaczenia dla sprawy, gdyż brak zaliczenia tego przedmiotu nie stanowił przesłanki skreślenia z listy studentów.

Końcowo organ odwoławczy wniósł o odrzucenie skargi w części dotyczącej wniosku o zasądzenie odszkodowania na mocy art. 417 kodeksu cywilnego oraz art. 77 Konstytucji RP z uwagi na brak właściwości sądu administracyjnego. Dodano, że zarzuty skarżącego dotyczące wyrządzenia krzywdy z pobudek rasistowskich nie zostały uprawdopodobnione i godzą w dobre imię uczelni.

Podczas rozprawy sądowej w dniu 7 września 2017 r. skarżący podtrzymał skargę i zarzucił, że zagubiono jego protokoły egzaminacyjne z przedmiotu Higieny, po czym stwierdzono, ze nie zdał egzaminu. Kiedy zwrócił się o udostępnienie mu tych protokołów, nie udostępniono ich. W tej sprawie zwracał się do Dziekana i Rektora ale odpowiedzi nie uzyskał.

Pełnomocnik Rektora podtrzymał stanowisko wyrażone w odpowiedzi na skargę i dodał, że w sprawie przedmiotu higieny toczy się postępowanie wyjaśniające poza niniejszą sprawą, które ma wyjaśnić zarzuty, które składa skarżący w związku z egzaminem z tego przedmiotu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2016 r., poz. 1066) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola, o której mowa w § 1, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2).

Stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369) uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.

W rozpatrywanej sprawie skarga zasługuje na uwzględnienie.

Materialno-prawną podstawę rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie stanowiły przepisy ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz. U. z

2016 r., poz. 1842 ze zm.), zwanej dalej ustawą oraz przepisy Regulaminu studiów w Akademii Medycznej. I tak zgodnie z treścią art. 190 ust. 2 ustawy kierownik podstawowej jednostki organizacyjnej może skreślić studenta z listy studentów, w przypadku: 1) stwierdzenia braku postępów w nauce; 2) nieuzyskania zaliczenia semestru lub roku w określonym terminie; 3) niewniesienia opłat związanych z odbywaniem studiów; 4) niepodpisania przez studenta przedłożonej przez uczelnię umowy o warunkach odpłatności za studia lub usługi edukacyjne (art. 190 ust. 2 ustawy). W myśl zaś art. 190 ust. 3 ustawy - od decyzji takiej przysługuje odwołanie do rektora, a decyzja rektora jest ostateczna. Wskazać przy tym należy, że stosownie do art. 207 ust. 1 ustawy, do decyzji podjętych przez organy uczelni w indywidualnych sprawach studentów i doktorantów, stosuje się odpowiednio przepisy k.p.a. oraz przepisy o zaskarżaniu decyzji do sądu administracyjnego.

Odwołać się w tym miejscu należy do poglądu wyrażonego przez Trybunał Konstytucyjny, że odpowiednie stosowanie przepisów k.p.a. oznacza konieczność zachowania przez organ minimum procedury administracyjnej, niezbędnej do załatwienia sprawy i zagwarantowania ustawowych uprawnień strony, przy zachowaniu autonomii szkoły wyższej (por. wyrok TK z dnia 8 listopada 2000 r., sygn. akt SK 19/99, publik, w OTK nr 7, poz. 258). Powyższy pogląd zaakceptowany został w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. wyrok z dnia 13 października 2011 r., sygn. akt I OSK 1304/11, LEX nr 1069584).

Oznacza to, że orzekające w niniejszej sprawie organy, obowiązane były przestrzegać przepisów procedury administracyjnej, w tym między innymi zasady praworządności i zasady pogłębiania zaufania do organów Państwa (art. 7, art. 8 k.p.a.) oraz zasady przekonywania (art. 11 k.p.a.), podejmując działania zmierzające do dokładnego wyjaśnienia okoliczności sprawy i do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 77 § 1, art. 80 k.p.a.).

W rozpatrywanej sprawie według organów zastosowanie miała przesłanka fakultatywna określona w art. 190 ust. 2 pkt 1 ustawy, co oznacza, że decyzja wydana na podstawie tego przepisu jest decyzją podejmowaną w ramach tzw. "uznania administracyjnego", a wskazuje na to sformułowanie przepisu, który stanowi, że kierownik podstawowej jednostki organizacyjnej może skreślić studenta z listy studentów. W orzecznictwie przyjęte zostało, iż w przypadku, gdy prawo materialne pozostawia rozstrzygnięcie uznaniu organu administracyjnego, czyli umożliwia organowi wybór rodzaju rozstrzygnięcia (a co ma miejsce w niniejszej sprawie), obowiązkiem tego organu jest załatwić sprawę po dokładnym wyważeniu interesu społecznego i słusznego interesu strony. Dopiero w takich warunkach podjęta decyzja uznaniowa może być oceniona nie jako decyzja dowolna, lecz mieszcząca się w granicach uznania administracyjnego. Wydanie zatem takiej decyzji musi być poprzedzone po pierwsze: dokładnym wyjaśnieniem okoliczności sprawy w zakresie zaistnienia, bądź nie - przesłanek do skreślenia studenta z listy studentów, a po drugie winna być dokonana analiza (ocena) tychże przesłanek, znajdująca następnie odzwierciedlenie w treści uzasadnienia wydanej decyzji. Istotne jest przy tym także i to, że decyzja wydawana w ramach uznania administracyjnego jest poddana szczególnym rygorom w zakresie uzasadnienia, które powinno zawierać wszechstronną analizę zgromadzonego materiału dowodowego i wyczerpująco uargumentowane stanowisko organu. Z uzasadnienia decyzji uznaniowej powinno wynikać, że wszystkie okoliczności istotne dla sprawy zostały rozważone i ocenione, a ostateczne rozstrzygnięcie jest ich logiczną konsekwencją. Niedopuszczalne jest ponadto uchylanie się od oceny zarzutów podnoszonych przez stronę, a w przypadku rozstrzygnięcia negatywnego dla strony, organ powinien wykazać, że nie mógł inaczej orzec z uwagi na konkretne okoliczności prawne lub faktyczne (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 lipca 2011 r., sygn. akt I OSK 2006/10, publ. CBOSA). Konieczność prawidłowego uzasadnienia wydanych w niniejszej sprawie decyzji wynika z art. 207 ust. 1 ustawy.

I tak art. 107 § 3 k.p.a. stanowi, że uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. W orzecznictwie sądów administracyjnych akcentuje się, że uzasadnienie decyzji, stanowiące jej obowiązkowy składnik, jest wyrazem prawidłowego przeprowadzenia przez organ procesu rozpoznawczego i dedukcyjnego w zakresie niezbędnym dla rozstrzygnięcia sprawy. Uzasadnienie stanowi integralną część decyzji i jego zadaniem jest wyjaśnienie rozstrzygnięcia, stanowiącego dyspozytywną jej część. Z tego względu, motywy decyzji powinny być tak ujęte, aby strona mogła poznać tok rozumowania poprzedzającego wydanie rozstrzygnięcia oraz zrozumieć i w miarę możliwości zaakceptować zasadność przesłanek faktycznych i prawnych, jakimi kierował się organ przy załatwianiu sprawy (por. wyrok WSA w Opolu z dnia 27 kwietnia 2012 r., sygn. akt II SA/Op 8/12, wyrok WSA w Poznaniu z dnia 30 października 2013 r., sygn. akt II SA/Po 311/13, publ. CBOSA). Niezrealizowanie dyspozycji art. 107 § 3 k.p.a. i brak właściwego uzasadnienia decyzji narusza zasady postępowania administracyjnego i stanowi podstawę do uchylenia przez sąd zaskarżonej decyzji.

Mając na względzie powyższe, stwierdzić należy, że tak zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji nie spełniają powyższych norm.

W rozpatrywanej sprawie organ I instancji wydając decyzję o skreśleniu skarżącego z listy studentów, powołał w jej podstawie prawnej § 50 ust. 3 pkt 1 Regulaminu studiów, zgodnie z którym dziekan może skreślić studenta z listy studentów w przypadku stwierdzenia braku postępów w nauce. Przytoczony przepis Regulaminu, podobnie, jak przepis art. 190 ust. 2 pkt 1 ustawy zawiera sformułowanie "może", co stanowi jedynie o możliwości, a nie obowiązku skreślenia studenta w przypadku stwierdzenia braku postępów w nauce. Przy czym cytowany wyżej przepis § 50 w ust. 3 w jego pkt 1 wskazuje, że brak postępu w nauce można stwierdzić gdy stopień realizacji programu studiów, w tym planu studiów wyklucza możliwość zaliczenia semestru/roku studiów.

W uzasadnieniu decyzji pierwszoinstancyjnej Dziekan wskazał jedynie, że powodem skreślenia skarżącego z listy studentów jest brak postępów w nauce. W ślad za tym stwierdzeniem organ nie przytoczył żadnych faktów, które uzasadniałby taką ocenę. Organ II instancji aprobując stanowisko organu I instancji, jedynie stwierdził brak uzyskania zaliczenia semestru lub roku w określonym terminie oraz brak dochowania przez skarżącego terminów określonych przez Dziekana na zaliczenie przedmiotów Farmakologia i Toksykologia oraz Genetyka.

Organy nie wykazały również (mając na względzie, że jest to decyzja uznaniowa), że dokonały analizy (oceny) istotnych okoliczności niniejszej sprawy, wyważając przy tym z jednej strony interes społeczny, z drugiej zaś strony interes skarżącego (art. 7 k.p.a.). Powyższe uchybienia stanowią niewątpliwie naruszenie przepisów procedury administracyjnej, w szczególności art. 7, art. 8, art. 77 § 1, art. 80 i art. 81 k.p.a., a także przepisu art. 107 § 3 k.p.a.

W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że to organ administracji podejmuje wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy. W postępowaniu administracyjnym nie obowiązuje bowiem formalna teoria dowodowa, według której daną okoliczność można udowodnić wyłącznie przy pomocy takiego, a nie innego środka dowodowego, ani też zasada, że rola organu orzekającego to rola biernego podmiotu oczekującego na dowody zaoferowane przez stronę. Wręcz przeciwnie, rządząca postępowaniem administracyjnym zasada oficjalności (art. 7, 75 k.p.a.) wymaga, by w toku postępowania organy administracji publicznej podejmowały wszelkie kroki niezbędne do wyjaśnienia i załatwienia sprawy i dopuszczały jako dowód wszystko, co może przyczynić się do jej wyjaśnienia, a nie jest sprzeczne z prawem, a więc by z urzędu przeprowadzały dowody służące ustaleniu stanu faktycznego sprawy.

Powyższym regułom zmierzającym do ustalenia prawdy obiektywnej nie sprostały w rozpatrywanej sprawie organy uczelni. W treści uzasadnień decyzji organy nie wskazały bowiem, jaki stan faktyczny przyjęły jako podstawę orzekania oraz nie wskazały dowodów, na podstawie których ustaliły stan faktyczny. Organy jedynie ograniczyły się do stwierdzenia, że przyczyną skreślenia z listy studentów był brak postępów w nauce bez należytej oceny okoliczności, w jakich doszło do podjęcia takiej decyzji.

Uchybienie to ma o tyle istotne znaczenie, że uzasadnienie decyzji uznaniowej, szczególnie o negatywnych dla strony konsekwencjach powinno szczegółowo wskazywać argumenty, na których oparł się organ rozstrzygający sprawę. Brak zaś prawidłowego uzasadnienia takiej decyzji, niewyjaśnienia stronie zasadności zastosowania takiego rozstrzygnięcia, uniemożliwia właściwą kontrolę sądowoadministracyjną.

Nie jest natomiast rolą sądu administracyjnego zastępowanie organów uczelni, a zwłaszcza poszukiwanie w całokształcie materiałów sprawy (aktach osobowych studenta) motywów, jakimi kierowały się organy przy wydaniu decyzji. Motywy te muszą wprost wynikać z uzasadnienia decyzji, umożliwiając sądowi administracyjnemu kontrolę prawidłowości działań organów.

Powyższe stanowisko znajduje potwierdzenie w doktrynie, jak i w orzecznictwie, gdzie przyjęte zostało, że z decyzjami uznaniowymi wiąże się ukierunkowana kontrola sądowa. Kontrolę tę zaś musi umożliwiać szczegółowe uzasadnianie takich decyzji. Stąd nie tylko nie są one zwolnione z takiego obowiązku, ale ich uzasadnienie musi wskazywać w sposób jasny i czytelny na motywy, jakimi kierowano się, podejmując określone rozstrzygnięcie (por. M. Jaśkowska, Uznanie administracyjne w orzecznictwie sądów administracyjnych, Zeszyty Naukowe Sądownictwa Administracyjnego 5-6/2010, str.174 - 175).

Spóźnione jest także przedstawianie przez organ motywów podjętego rozstrzygnięcia w odpowiedzi na skargę, która nie stanowi przedmiotu kontroli sądu administracyjnego.

Należy również zaznaczyć, że odwołanie jest instytucją procesową tworzącą uprawnionym podmiotom możliwość zaskarżenia decyzji administracyjnej. Zgodnie z art. 140 k.p.a. w administracyjnym postępowaniu odwoławczym w sprawach nieuregulowanych odrębnie w szczególnym przepisie, mają odpowiednie zastosowanie przepisy o postępowaniu przed organami pierwszej instancji. Wniesienie odwołania przenosi zatem na organ odwoławczy kompetencje do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy, rozstrzygniętej decyzją organu pierwszej instancji. Przy czym podkreślić należy, że zgodnie z zasadą dwuinstancyjności, wynikającą z treści art. 138 k.p.a., organ odwoławczy nie może się ograniczyć wyłącznie do kontroli decyzji organu pierwszej instancji, lecz obowiązany jest ponownie rozstrzygnąć sprawę. Rozstrzygnięcie to polega na ponownym rozpoznaniu sprawy merytorycznie w jej całokształcie w oparciu o stan prawny i faktyczny obowiązujący w dniu wydania decyzji ostatecznej. Organ ten musi ocenić, czy na tle określonego stanu faktycznego organ pierwszej instancji podjął właściwe rozstrzygnięcie. Ponadto organ odwoławczy obowiązany jest rozpatrzyć wszystkie żądania strony podniesione w odwołaniu i ustosunkować się do nich w uzasadnieniu swojej decyzji. Uprawniony jest także, zgodnie z art. 136 k.p.a. do przeprowadzenia uzupełniającego postępowania dowodowego. W orzecznictwie przyjęte zostało, że dwuinstancyjność postępowania oznacza, iż złożenie przez stronę odwołania od decyzji organu pierwszej instancji powoduje, iż sprawa rozpoznawana jest ponownie przez organ odwoławczy. Organ ten rozpoznaje sprawę, a nie odwołanie (wyrok NSA z dnia 1 października 2009 r., sygn. akt II FSK 658/08, LEX nr 532803). Powyższe pozwala na przyjęcie stwierdzenia, że organ odwoławczy jest obowiązany ocenić prawidłowość decyzji pierwszoinstancyjnej nie tylko w granicach zarzutów przedstawionych w odwołaniu, lecz także pod kątem przepisów prawa materialnego i procesowego, które mają zastosowanie w sprawie rozstrzygniętej tą decyzją.

Tymczasem Rektor nie odniósł się do argumentów przedstawionych przez skarżącego w odwołaniu: zagubienia indeksu w toku zaliczania poszczególnych przedmiotów, nie wyjaśnił, czy brak indeksu stanowił przeszkodę uniemożliwiającą studentowi zaliczanie tych przedmiotów. Nie odniósł się również do sytuacji zdrowotnej skarżącego, chociaż w uzasadnieniu decyzji zwrócił uwagę, że złożył on wniosek o reaktywację terminu zaliczenia przedmiotu farmakologia i toksykologia ze względów zdrowotnych. Wniosek rozpatrzono pozytywnie – skarżący otrzymał zgodę na przedłużenie terminu zaliczenia przedmiotu do dnia 4 marca 2016 r. W dniu 15 marca 2016 r. ponownie zwrócił się o przedłużenie terminu zaliczenia uzasadniając to problemami zdrowotnymi i koniecznością wykonania badań. Na dowód tego przedstawił szereg zaświadczeń lekarskich. Mimo to jednak stwierdzono niedochowanie terminu do zaliczenia przedmiotu. Nie wiadomo w tym przypadku, dlaczego stan zdrowia skarżącego nie przemawiał za przedłużeniem tego terminu i nie stanowił przeszkody do zaliczenia tych przedmiotów przez skarżącego.

Ponadto, wskazać należy na naruszenie przez organy w toku postępowania przepisu art. 10 k.p.a., w myśl którego organy administracji obowiązane są zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Powyższy przepis, gwarantujący udział strony w postępowaniu administracyjnym, ma przede wszystkim na celu zapewnienie należytego wyjaśnienia wszystkich okoliczności faktycznych niezbędnych do rozstrzygnięcia sprawy.

W rozpoznawanej sprawie organy obydwu instancji, przed wydaniem decyzji, nie rozpatrzyły sprawy wszechstronnie. Organy orzekające nie zastosowały się do obowiązku wyczerpującego rozważenia i oceny zgromadzonego materiału dowodowego, a kwestii istotnych dla wyjaśnienia sprawy nie ujęły w uzasadnieniach wydanych rozstrzygnięć. Taki stan rzeczy skutkuje naruszeniem art. 7, art. 9, art. 10, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a., co z kolei oznacza, że rozpoznawana sprawa nie została dostatecznie wyjaśniona.

Reasumując, przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy będą miały na względzie zaprezentowane powyżej wywody, dokonają również wnikliwej analizy zwłaszcza sytuacji zdrowotnej skarżącego. Przeprowadzone w taki sposób postępowanie powinno znaleźć odzwierciedlenie w rozstrzygnięciu i jego uzasadnieniu sporządzonym zgodnie z wymogami art. 107 k.p.a.

W świetle materiału aktowego sprawy nie znajdują uzasadnienia zarzuty skarżącego odnośnie prawidłowości zawiadomienia o wszczęciu postępowania oraz doręczenia decyzji, a także pozostałych kwestii.

Odnosząc się zaś do wniosku skarżącego o przyznanie odszkodowania od Uniwersytetu Medycznego, stwierdzić należy, że przepis art. 3 § 2 p.p.s.a nie przewiduje rozpoznawania przez sądy administracyjne roszczeń osób, których dobra osobiste zostały naruszone przez działania organów administracji publicznej. Uzyskanie odszkodowania bądź zadośćuczynienia możliwe jest w postępowaniu cywilnym przed sądem powszechnym.

Z przytoczonych względów Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 p.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji. O kosztach postępowania orzeczono stosownie do treści art. 200 p.p.s.a.