Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt III SA/Po 987/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2022-01-20 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 10 ust. 1 i 2, art. 29 ust. 1 i 2
journal: Dz.U. 2019 poz 1505
law: Ustawa z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa t.j.

SENTENCJA

Dnia 20 stycznia 2022 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Górecka Sędzia WSA Mirella Ławniczak (spr.) Sędzia WSA Marek Sachajko Protokolant: st. sekr. sąd. Karolina Walkowiak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 stycznia 2022 roku sprawy ze skargi D. K. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia 19 kwietnia 2021 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu realizacji Programu Rolnośrodowiskowego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z 19 kwietnia 2021 r. nr [...] Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w P., wskazując na art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r., poz. 256 z późn. zm., dalej jako K.p.a.) w związku z art. 10 ust. 1 i 2 oraz art. 29 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 09 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. z 2019 r. poz. 1505. z późn. zm., dalej jako ustawa o ARiMR), po rozpatrzeniu odwołania D. K. od decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w R. z siedzibą w M. z 12 lutego 2021 r. o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu realizacji Programu Rolnośrodowiskowego [...] – utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

Jak wynika z uzasadnienia decyzji i akt sprawy, w dniu 15 czerwca 2016 r. D. K. wystąpił o przyznanie kontynuacyjnej płatności rolnośrodowiskowej na rok 2016. W gospodarstwie rolnym strony w roku 2016 zaplanowano czynności kontrolne w zakresie realizacji programu rolnośrodowiskowego i podjęto próby wykonania czynności kontrolnych.

Pismem z 28 października 2016 r. poinformowano stronę o planowanej kontroli, która odbędzie się 8 listopada 2016 r. Dnia 7 listopada 2016 r. J. K., pełnomocnik strony, poinformował organ wykonujący kontrolę o przebywaniu na zwolnieniu lekarskim do 15 listopada 2016 r. Pismem z 8 listopada 2016 r. strona została poinformowana o kolejnej próbie wykonania czynności kontrolnych zaplanowanych na 17 listopada 2016 r. J. K. 15 listopada 2016 r. przesłał zwolnienie chorobowe obejmujące okres od 16 listopada do 15 grudnia 2016 r. W dniu 17 listopada 2016 r. podjęto decyzję o rozpoczęciu kontroli działek rolnych w zakresie nie wymagającym obecności rolnika. Następnie 7 grudnia 2016 r. strona została ponownie poinformowana o planowanej kontroli 16 grudnia 2016 r. W każdym zawiadomieniu o planowanej kontroli organ informował stronę o wymaganej obecności wnioskodawcy lub pełnomocnika w celu umożliwienia wstępu na teren gospodarstwa oraz udostępnienia dokumentów. Natomiast w trzecim zawiadomieniu strona została poinformowana, że ze względu na długotrwałe zwolnienie lekarskie pełnomocnika gospodarstwa jest proszona o osobisty udział w kontroli lub wyznaczenie innego pełnomocnika/osoby reprezentującej w celu dokończenia czynności kontrolnych w gospodarstwie. W odpowiedzi na powyższe strona przesłała zwolnienie lekarskie własne obejmujące okres od 17 listopada do 17 grudnia 2016 r. O godz. 8:00 w dniu 16 grudnia 2016 r. podjęto próbę dokończenia kontroli, jednak nie zastano ani beneficjenta, ani żadnego z domowników. Podjęto kilkukrotną próbę kontraktu telefonicznego. O godz. 10:00 zakończono wykonywanie czynności kontrolnych i sporządzono raport, w którym zastosowano kod nieprawidłowości GR2, stosownie do którego rolnik uniemożliwił przeprowadzenie kontroli.

Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w R. decyzją z 30 sierpnia 2017 r. odmówił stronie przyznania wszystkich płatności rolnośrodowiskowych PROW 2007-2013, o której ubiegał się we wniosku o przyznanie płatności na rok 2016, z powodu uniemożliwienia przeprowadzenia kontroli na miejscu w pełnym zakresie oraz nie przedstawieniem w terminie przyczyny nieobecności, a tym samym niepoinformowanie o nieobecności w dniu kontroli. Rozpoznając odwołanie, Dyrektor W. Oddziału Regionalnego ARiMR w P. utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z 08 października 2019 r., III SA/Po 566/19 oddalił skargę D. K.. Rozpoznając skargę kasacyjną D. K. od tego wyroku, Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z 23 czerwca 2020 r., I GSK 205/20 oddalił skargę kasacyjną.

Wymienioną na wstępie decyzją z 12 lutego 2021 r. nr [...] Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w R. z siedzibą w M. ustalił D. K. kwotę nienależnie pobranej płatności rolnośrodowiskowej w łącznej wysokości 15 919,20 zł. Napisał, że na kwotę nienależnie pobranej płatności składają się: zwrot za rok 2015 - płatność za wariant 4.1 ochrona siedlisk lęgowych ptaków przyznana decyzją nr [...] w kwocie 11 496,60 oraz decyzją nr [...] w kwocie 4 422,60 zł ().

W odwołaniu D. K. zarzucił naruszenie art. 59 ust. 7 rozporządzenia nr 1306/2013 poprzez przyjęcie, że w zaistniałym stanie faktycznym ma on w ogóle zastosowanie, jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, iż uniemożliwienie przeprowadzenia kontroli prowadzi do odmowy przyznania wszystkich płatności, a także jego błędną wykładnię i stwierdzenie, że organ dokonał prawidłowej wykładni pojęcia "siły wyższej" i "nadzwyczajnych okoliczności". Nadto zarzucił naruszenie przepisów postępowania, mające zdaniem odwołującego się istotny wpływ na wynik sprawy: art. 7 w związku z art. 77 § 1 K.p.a. poprzez niewyjaśnienie stanu faktycznego oraz niewyczerpujące zebranie i błędne rozpatrzenie całości materiału dowodowego, przez co wydano decyzję, który narusza słuszny interes obywateli. Nadto naruszenie art. 8 K.p.a. poprzez nie przyczynienie się przez organ do starannego i zgodnego z przepisami prawa prowadzenia postępowania mającego zagwarantować równość wobec prawa oraz podważenie zasady dotyczącej pogłębienia zaufania obywatela do organów państwa.

Uzasadniając utrzymanie w mocy decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w R. z siedzibą w M. z 12 lutego 2021 r. – opisaną na wstępie decyzją z 19 kwietnia 2021 r. - Dyrektor W. Oddziału Regionalnego ARiMR w P. napisał, że zgodnie z art. 28 list. 1 i 3 ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków z Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. z 2017 r., poz. 1856 z późn. zm., dalej jako w.r.o.w.) pomoc i pomoc techniczna, pobrane nienależnie lub w nadmiernej wysokości, podlegają zwrotowi wraz z odsetkami określonymi jak dla zaległości podatkowych, chyba, że przepisy stanowią inaczej, a właściwość i tryb ustalania kwot pomocy i pomocy technicznej, pobranych nienależnie lub w nadmiernej wysokości, określają przepisy o utworzeniu Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa. Postępowanie administracyjne w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności prowadzone jest w oparciu o art. 29 ustawy o ARiMR. Wypłacone stronie środki publiczne za 2015 rok, uznane następnie za płatności nienależne, pochodzą ze środków z europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej, Europejskiego Funduszu Rolniczego Gwarancji oraz ze środków krajowych, przeznaczonych na współfinansowanie wydatków realizowanych z funduszy Unii Europejskiej.

Dalej napisał, że ustalenie nienależnie pobranych płatności skutkuje zastosowaniem przepisu z § 39 ust. 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2013 roku (Dz. U. z 2013 r. poz. 361 z późn. zm., dalej jako Rozporządzenie rolnośrodowiskowe), zgodnie z którym płatność rolnośrodowiskowa podlega zwrotowi, jeżeli rolnik nie realizuje całego zobowiązania rolnośrodowiskowego, w szczególności w związku z niesporządzeniem planu działalności rolnośrodowiskowej albo sporządzeniem go niezgodnie z wymogami określonymi w rozporządzeniu, lub nie spełnia innych warunków przyznania płatności rolnośrodowiskowej określonych w rozporządzeniu. Jednym z warunków przyznania płatności jest, określony w § 2 ust. 1 pkt 3 Rozporządzenia rolnośrodowiskowego, wymóg realizowania 5-letniego zobowiązania rolnośrodowiskowego, o którym mowa w art. 39 rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 z dnia 20 września 2005 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) (Dz. Urz. UE L 277 z 21.10.2005, str. 1, z późn. zm.), obejmującego wymogi wykraczające ponad podstawowe wymagania, w ramach określonych pakietów i ich wariantów, zgodnie z planem działalności rolnośrodowiskowej, a także wymóg z pkt 4: spełnienie warunków przyznania płatności rolnośrodowiskowej w ramach określonych pakietów lub ich wariantów.

Wnioskodawca składał wypełnione i podpisane przez siebie urzędowe formularze wniosków o przyznanie płatności. W ten sposób, oprócz zadeklarowania prowadzenia działalności rolniczej na wskazanych we wniosku działkach, oświadczył także, że zna zasady przyznawania płatności oraz skutki składania fałszywych oświadczeń wynikające z art. 297 § 1 kodeksu karnego. Natomiast obowiązujące zasady przyznawania płatności zostały określone m.in. w Rozporządzeniu, a więc w akcie prawa powszechnie obowiązującego. W sekcji IX "Oświadczenia i zobowiązania" zobowiązał się do umożliwienia wstępu osobom upoważnionym do wykonywania czynności kontrolnych na terenie całego gospodarstwa rolnego, a także okazania dokumentów potwierdzających dane zawarte we wniosku o przyznanie płatności. Wnioskodawca uchylał się od kontroli i nie przedstawił dokumentów wymaganych do weryfikacji realizowania programu rolnośrodowiskowego. Mimo wskazań organu kontrolnego o sposobie załatwienia sprawy, nie podjął żadnych czynności aby dopuścić do weryfikacji realizacji programu. Nie umożliwił przeprowadzenia kontroli w zakresie programu rolnośrodowiskowego, zatem nie spełnił warunku przyznania płatności i płatności tej odmówiono. Dodatkowo skutkowało to obowiązkiem wszczęcia postępowaniu w sprawie ustalenia nienależnie pobranych płatności w latach wcześniejszych.

Dalej organ wyższego stopnia napisał, że przesłanki wykluczające obowiązek zwrotu nienależnie pobranych płatności zostały określone w art. 7 ust. 3 rozporządzenia Komisji (UE) nr 809/2014 (dla płatności rolnośrodowiskowej na rok 2015 i następne), zgodnie z którym obowiązek zwrotu nienależnie pobranych płatności nie ma zastosowania pod warunkiem łącznego spełnienia następujących przesłanek: płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwej władzy, błąd ten nie mógł w zwykłych okolicznościach zostać wykryty przez rolnika. Jednakże w przypadku, jeśli błąd dotyczy elementów stanu faktycznego związanych z obliczaniem danej płatności, obowiązek zwrotu nie powstaje wyłącznie wówczas, jeżeli o decyzji o zwrocie nie powiadomiono zainteresowanego w terminie 12 miesięcy od płatności. Ocenił, że w zaskarżonej decyzji prawidłowo wskazano iż, w niniejszej sprawie płatności rolnośrodowiskowe, nienależnie pobrane, wypłacone na rachunek bankowy wskazany w ewidencji producentów, nie wynikały z pomyłki Agencji, bowiem w dniu wydawania ww. decyzji organ nie posiadał informacji, z których wynikałoby, że wnioskodawca w roku 2016 dopuści się nieprawidłowości. Nadto organ I instancji postąpił zasadnie, nie odstępując od ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności, bowiem kwota ta jest wyższa niż równowartość 100 euro przeliczonej na złote.

Następnie organ wyższego stopnia napisał, że nie ma możliwości uznania upływu terminu przedawnienia. Kwestie przedawnienia należności reguluje art. 3 ust. 1 i 3 w zw. z art. 1 ust. 2 rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) nr 2988/95 z dnia 18 grudnia 1995 r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich (Dz. Urz. UE Nr E 312. s. 1 z 23.12.1995 r. z późn. zm., dalej jako Rozporządzenie nr 2988/95). Zgodnie art. 3 ust. 1 Rozporządzenia nr 2988/95 okres przedawniania wynosi cztery lata od czasu dopuszczenia się nieprawidłowości, natomiast przerwanie okresu przedawnienia jest spowodowane przez każdy akt właściwego organu władzy, o którym zawiadamia się daną osobę, a który odnosi się do śledztwa lub postępowania w sprawie nieprawidłowości. Po każdym przerwaniu okres przedawnienia biegnie na nowo. Upływ terminu przedawnienia (uwzględniając przerwanie okresu przedawnienia) następuje najpóźniej w dniu, w którym mija okres odpowiadający podwójnemu terminowi okresu przedawnienia tj. osiem lat od czasu dopuszczenia się nieprawidłowości, jeśli do tego czasu organ właściwej władzy nie wydal decyzji o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności. Wnioskodawca dopuścił się nieprawidłowości w dniu 16 grudnia 2016 r., natomiast zawiadomienie o wszczęciu z urzędu postępowania administracyjnego w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranej płatności rolnośrodowiskowej zostało skutecznie doręczone 23 listopada 2020r.

Na opisaną decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu wniósł D. K., domagając się uchylenia obu decyzji wydanych w sprawie oraz zwrotu kosztów postępowania. Skarżący powtórzył zarzuty zawarte w odwołaniu tj. zarzucił naruszenie art. 59 ust. 7 rozporządzenia nr 1306/2013 poprzez przyjęcie, że w zaistniałym stanie faktycznym ma on w ogóle zastosowanie, jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, iż uniemożliwienie przeprowadzenia kontroli prowadzi do odmowy przyznania wszystkich płatności, a także jego błędną wykładnię i stwierdzenie, że organ dokonał prawidłowej wykładni pojęcia "siły wyższej" i "nadzwyczajnych okoliczności". Nadto zarzucił naruszenie przepisów postępowania, mające zdaniem odwołującego się istotny wpływ na wynik sprawy: art. 7 w zw. z art. 77 § 1 K.p.a. poprzez niewyjaśnienie stanu faktycznego oraz niewyczerpujące zebranie i błędne rozpatrzenie całości materiału dowodowego, przez co wydano decyzję, który narusza słuszny interes obywateli. Nadto naruszenie art. 8 K.p.a. poprzez nie przyczynienie się przez organ do starannego i zgodnego z przepisami prawa prowadzenia postępowania mającego zagwarantować równość wobec prawa oraz podważenie zasady dotyczącej pogłębienia zaufania obywatela do organów państwa.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.

Zgodnie z zasadami wyrażonymi w art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137) i art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019r. poz. 2325 z późn. zm., dalej jako P.p.s.a.) sąd bada zaskarżone orzeczenie pod kątem jego zgodności z obowiązującym prawem, zarówno materialnym, jak i procesowym, nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Przedmiotem skargi jest decyzja ustalająca skarżącemu kwotę nienależnie pobranych płatności z tytułu realizacji programu rolnośrodowiskowego.

Zgodnie z art. 29 ust.1 ustawy o ARIMR ustalenie kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych:

1) pochodzących z funduszy Unii Europejskiej;

2) krajowych, przeznaczonych na:

współfinansowanie wydatków realizowanych z funduszy Unii Europejskiej, finansowanie przez Agencję pomocy przyznawanej w drodze decyzji administracyjnej

- następuje w drodze decyzji administracyjnej.

Właściwy w sprawie ustalenia kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych jest organ właściwy do rozstrzygnięcia w sprawie przyznania płatności lub pomocy finansowej ze środków publicznych, o których mowa w ust. 1 (art. 29 ust. 2 ww. ustawy o ARiMR).

Celem postępowania prowadzonego na podstawie powyższego przepisu jest zatem zbadanie: 1) czy doszło do ustalenia i wypłaty rolnikowi środków pochodzących z wymienionych funduszy unijnych lub krajowych nienależnie lub w nadmiernej wysokości 2) czy istnieje obowiązek ich zwrotu, a także 3) czy nie wystąpiły przesłanki wykluczające taki zwrot. W ocenie Sądu organy zbadały, właściwie oceniły i uzasadniły przesłanki zwrotu określone w tym przepisie. Materialnoprawne warunki odzyskiwania nienależnie pobranych środków publicznych z tytułu płatności rolnych określają akty prawa unijnego, wiążące całkowicie i jednolicie stosowane bezpośrednio przez wszystkie państwa członkowskie. W stanie prawnym niniejszej sprawy podstawę prawną ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności stanowią przepisy art. 5 rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011 z 27 stycznia 2011 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w odniesieniu do wprowadzenia procedur kontroli oraz do zasady wzajemnej zgodności w zakresie środków wsparcia rozwoju obszarów wiejskich (Dz. U. L 25 z 28.1.2011, str. 8). Stosownie do powołanej regulacji w przypadku dokonania nienależnej płatności beneficjent zwraca odnośną kwotę powiększoną o odsetki obliczone zgodnie z ust. 2. Wymaga przy tym wyjaśnienia, że ww. rozporządzenia Komisji utraciło moc 1 stycznia 2015 r., pomimo tego ma zastosowanie w stanie faktycznym niniejszej sprawy, co a contrario wynika z art. 44 rozporządzenia Komisji (UE) nr 640/2014 z 11 marca 2014 r. uzupełniającym rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli oraz warunków odmowy lub wycofania płatności oraz do kar administracyjnych mających zastosowanie do płatności bezpośrednich, wsparcia rozwoju obszarów wiejskich oraz zasady wzajemnej zgodności.

Wskazana wyżej zasada zwrotu nienależnie pobranych płatności została powtórzona w art. 28 ust. 1 w.r.o.w., zgodnie z którym pomoc i pomoc techniczna, pobrane nienależnie lub w nadmiernej wysokości, podlegają zwrotowi wraz z odsetkami określonymi jak dla zaległości podatkowych, chyba że przepisy, o których mowa w art. 1 pkt 1, lub przepisy ustawy stanowią inaczej. Pomoc pobrana nienależnie została zdefiniowana w art. 28 ust. 2 tej ustawy, który stanowi, że jest to w szczególności pomoc wypłacona beneficjentowi, który nie wykonuje operacji w całości lub w części lub obowiązków związanych z jej wykonaniem; wykorzystana niezgodnie z przeznaczeniem; wypłacona bez podstawy prawnej lub w wysokości wyższej niż określona na realizację operacji; wypłacona beneficjentowi, który nie wykonuje zobowiązań związanych z przyznaniem pomocy technicznej. Uszczegółowieniem zasad zwrotu płatności rolnośrodowiskowej jest przepis § 39 Rozporządzenia rolnośrodowiskowego; w ust. 1 § 39 wskazano, że płatność rolnośrodowiskowa podlega zwrotowi, jeżeli rolnik nie realizuje całego zobowiązania, w szczególności w związku z niesporządzeniem planu działalności rolnośrodowiskowej albo sporządzeniem go niezgodnie z wymogami określonymi w rozporządzeniu lub nie spełnia innych warunków przyznania płatności rolnośrodowiskowej określonych w rozporządzeniu.

W niniejszej sprawie poza sporem jest, że płatności zostały przyznane i wypłacone, skarżący w roku 2016 przejął od H. K. zobowiązanie rolnośrodowiskowe oraz, że terminem rozpoczęcia 5-letniego zobowiązania był dzień 15 marca 2012 r. Skarżący w dniu 4 maja 2016 roku złożył oświadczenie o kontynuowaniu zobowiązania z wszelkimi tego konsekwencjami.

Jak wynika z akt sprawy, nieprawidłowością skutkującą zaprzestaniem realizacji programu rolnośrodowiskowego było uniemożliwienie organom kontroli na miejscu. Podkreślić należy, że zgodnie z art.31 ust.4 ustawy w.r.o.w. osoby wykonujące czynności kontrolne mają prawo do: 1) wstępu na grunty i do obiektów związanych z działalnością, której dotyczy pomoc lub pomoc techniczna; 2) żądania pisemnych lub ustnych informacji związanych z przedmiotem kontroli na miejscu lub wizytacji w miejscu; 3) wglądu do dokumentów związanych z przedmiotem kontroli na miejscu lub wizytacji w miejscu, sporządzania z nich odpisów, wyciągów lub kserokopii oraz zabezpieczania tych dokumentów; 4) sporządzania dokumentacji fotograficznej z przeprowadzonej kontroli na miejscu lub wizytacji w miejscu; 5) pobierania próbek do badań. Podmiot kontrolowany zobowiązany jest do zapewnienia kontrolującym warunków i środków technicznych niezbędnych do sprawnego przeprowadzenia kontroli (por. § 3 rozporządzenia rolnośrodowiskowego).

Należy podkreślić, że w sprawie ze skargi D. K. na decyzję o odmowie przyznania płatności, o które ubiegał się we wniosku o przyznanie płatności na rok 2016, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z 08 października 2019 r., III SA/Po 566/19 oddalił skargę, z kolei rozpoznając skargę kasacyjną D. K. od tego wyroku, Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z 23 czerwca 2020 r., I GSK 205/20 oddalił skargę kasacyjną. Sądy obu instancji jednoznacznie przesądziły kwestię uniemożliwienia przez skarżącego kontroli na miejscu. Naczelny Sąd Administracyjny wyraził to wprost: "Ta obecność strony lub jej pełnomocnika podczas przeprowadzanej kontroli była potrzebna do wykonania prostych czynności, a mianowicie umożliwienia kontrolującym wstępu na teren gospodarstwa oraz udostępnienia dokumentów. Dodać do tego należy, że ze zwolnień lekarskich wynika, że zarówno beneficjent, jak i jego pełnomocnik mogli chodzić. A potwierdzeniem tego faktu jest obecność pełnomocnika w Biurze Powiatowym w dniu 28 października 2016 r., kiedy to złożył on pismo z prośbą o wyjaśnienie w sprawie dopłat za lata 2015 – 2016. Zatem, w ocenie NSA, brak usprawiedliwienia nieobecności na kontroli pełnomocnika skarżącego kasacyjnie, a zwłaszcza niewyznaczenie w przypadku niemożliwości uczestniczenia w dniu 16 grudnia w czynnościach kontrolnych tego pełnomocnika innego reprezentanta beneficjenta, przy uwzględnieniu wcześniej wyznaczonych terminów kontroli, które ze względu na chorobę pełnomocnika nie doszły do skutku, należało uznać za brak należytej staranności skarżącego kasacyjnie, co uprawniało Sąd I instancji do uznania, iż w sprawie doszło do uniemożliwienia przeprowadzenia kontroli na miejscu."

W ocenie składu rozpoznającego tę sprawę analiza decyzji organu I i II instancji dowodzi, że organ w zakresie płatności objętej niniejszym postępowaniem prowadził własne ustalenia w zakresie realizacji zobowiązania, w tym także uniemożliwienia kontroli. Wyraźnie zaznaczono w oparciu o jakie dokumenty i materiały organ uznał, że skarżący uniemożliwił kontrolę w roku 2016. Podkreślono w niej, że wątpliwości co do realizacji całego w rozumieniu § 39 rozporządzenia rolnośrodowiskowego programu są następstwem tak uniemożliwienia kontroli, jak i innych warunków przyznania płatności. Za te "inne warunki" uznać należy prawomocną, na mocy orzeczenia NSA w Warszawie z dnia 23 czerwca 2020 r., sygn. akt I GSK 205/20, decyzję o odmowie przyznania płatności za rok 2016.

W tym miejscu należy podkreślić, że o ile wiążące dla płatności z roku 2016 były ustalenia i stanowiska sądów obu instancji w zakresie oceny wyników kontroli, o tyle dla okresu objętego niniejszym postępowaniem, dotyczącego przyznanych płatności na rok 2015, wiążące jest prawomocne rozstrzygnięcie organów o odmowie przyznania płatności na rok 2016. Dodać należy, iż niniejsze postępowanie nie było poprzedzone wyeliminowaniem z obrotu decyzji o przyznaniu płatności na rok 2015. Stąd aktualna i prawidłowa była ocena nieprawidłowości, której dopuściła się strona także w tych latach. Tą nieprawidłowością było uniemożliwienie kontroli, której skutki także dla lat 2012-2015, jak wyżej wskazano, organy oceniły prawidłowo i kompleksowo. A ponieważ mamy do czynienia z programem rolnośrodowiskowym i płatnością 5-letnią, to nieprawidłowość zarówno z lat 2012-2015, jak konsekwencje wyeliminowania z obrotu decyzji o przyznaniu płatności za rok 2016, muszą skutkować przyjęciem, że strona nie zrealizowała całego programu rolnośrodowiskowego, zgodnie z § 39 ust. 1 rozporządzenia rolnośrodowiskowego. Wywiązywanie się z tych obowiązków musi być ocenione pod kątem wszystkich 5 lat, bez wyjątku i to bez względu na przyczynę niezrealizowania go w jednym roku ,poza przypadkami "siły wyższej" czy "nadzwyczajnych okoliczności", które w niniejszej sprawie nie wystąpiły, o czym była mowa wyżej.

Sąd podziela pogląd wyrażony w wyroku NSA z 11 maja 2017 r. sygn. akt II GSK 5397/16 (dostępny na www.orzeczenia.nsa.gov.pl), w którym stwierdzono, że "nie realizowanie programu zgodnie z wymogami prawa, aktualizuje obowiązek zwrotu pobranych płatności także za lata wcześniejsze, bez wykazywania, że w tamtych okresie nieprawidłowość istniała. Czyli tym bardziej jako skutek nieprawidłowości ostatniego roku płatności. Jest tak dlatego, że celem programu rolnośrodowiskowego jest realizacja pewnych założeń w określonym okresie, a to oznacza, że beneficjent jest zobowiązany do przestrzegania zasad związanych z realizacją tego programu w każdym roku tej realizacji. Konsekwencją takiego ukształtowania zobowiązań beneficjenta jest nie tylko nieprzyznanie płatności za dany rok, jeżeli stwierdzono uchybienia w realizacji programu ale także obowiązek zwrotu płatności wcześniej pobranych, na co już wyżej wskazano". Stanowisko takie znajduje potwierdzenie także w orzecznictwie (wyrok NSA z dnia 21 października 2016 r., II GSK 2115/16, a także z 24 listopada 2016 r., II GSK 3683/16).

Wobec powyższego stanowisko organu, że otrzymana przez skarżącego pomoc rolnośrodowiskowa stała się pomocą pobraną nienależnie, jest prawidłowe. Skoro rolnik przyjmujący płatność rolnośrodowiskową, przyjął na siebie zobowiązanie realizacji 5 letniego zobowiązania rolnośrodowiskowego, oczywistym jest, że zaprzestanie prowadzenia działalności w trakcie pięcioletniego okresu, o którym mowa w § 2 ust. 1 pkt 3 Rozporządzenia rolnośrodowiskowego spełnia przesłankę, że rolnik nie realizuje całego zobowiązania, zaś pobrana płatność podlega zwrotowi. Celem programu rolnośrodowiskowego jest realizacja pewnych założeń w określonym okresie. Analiza orzecznictwa wskazuje, że sądy administracyjne przyjmują jednolite stanowisko, iż obowiązek zwrotu ma charakter wsteczny, co uzasadnione jest celem i kompleksowym charakterem programu rolnośrodowiskowego. Program ten ma bowiem charakter wieloletni i beneficjent pomocy zobowiązany jest do jego realizacji w każdym kolejnym roku na uzgodnionych warunkach.

Zdaniem Sądu za prawidłowe również należy uznać stanowisko organu, że w sprawie nie mogą mieć zastosowania regulacje wspólnotowe, przewidujące możliwość zwolnienia beneficjenta nienależnych płatności z obowiązku zwrotu uzyskanego wsparcia, pomyłka organu (art. 5 ust. 3 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 65/2011), przedawnienie (art. 3 ust. 1 w zw. z art. 1 ust. 2 Rozporządzenia nr 2988/95), oraz odstąpienia od ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności (art. 28a ustawy z 7 marca 2007 r.). Sąd podziela też stanowisko organu, że nie zachodzą przesłanki odstąpienia od ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności. Każda kwota pobranych płatności przekracza kwotę stanowiącą równowartość 100 euro.

Kontrolowane postępowanie zostało przeprowadzone prawidłowo, a istotne okoliczności sprawy nie budzą wątpliwości. W sprawie nie doszło do naruszeń przepisów prawa i to w stopniu uzasadniającym wyeliminowanie zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego. W prawidłowo ustalonym stanie faktycznym sprawy, organ zobligowany był do wydania decyzji ustalającej kwotę nienależnie pobranych płatności, w wysokości wskazanej w zaskarżonym rozstrzygnięciu.

Z tych względów Sąd, na podstawie art. 151 ustawy P.p.s.a., oddalił skargę.