Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 1684/09
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2010-03-12 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6170 Adwokaci i aplikanci adwokaccy
Hasła tematyczne: Aplikacje prawnicze
Skarżony organ: Rada Adwokacka
Treść wyniku: Uchylono uchwałę I  i II  instancji
Powołane przepisy: article: art. 79 ust. 2;
journal: Dz.U. 2002 nr 123 poz 1058
law: Ustawa z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze - tekst jednolity.
article: art. 7; art. 77 par 1; art. 80; art. 107 par 1 i par 3; art. 57 par 5; art. 109;
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Zdzisław Romanowski Sędziowie Sędzia WSA Pamela Kuraś-Dębecka (spr.) Sędzia WSA Andrzej Wieczorek Protokolant Aneta Stefaniak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 marca 2010 r. sprawy ze skargi I. G. na uchwałę Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej z dnia [...] marca 2009 r. (bez numeru) w przedmiocie skreślenia z listy aplikantów adwokackich 1. uchyla zaskarżoną uchwałę oraz utrzymaną nią w mocy uchwałę Okręgowej Rady Adwokackiej w [...] z dnia [...] sierpnia 2008 r.; 2. stwierdza, że uchylone uchwały nie podlegają wykonaniu; 3. zasądza od Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej na rzecz skarżącej I. G. kwotę 457 (czterysta pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną uchwałą z dnia [...] marca 2009 r. Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej (NRA) utrzymało w mocy uchwałę Okręgowej Rady Adwokackiej (ORA) w X z dnia [...] sierpnia 2008 r. w przedmiocie skreślenia I. G. z listy aplikantów.

Do wydania uchwały doszło w oparciu o następujące ustalenia faktyczne i wywody prawne:

Uchwałą z dnia [...] sierpnia 2008 r. Okręgowa Rada Adwokacka w X skreśliła I. G. (skarżąca) z listy aplikantów adwokackich. Podstawą podjęcia tej uchwały było otrzymanie przez skarżącą dwukrotnie, w dniach: [...] listopada 2007 r. oraz [...] stycznia 2008 r. negatywnych ocen z kolokwium rocznego oraz poprawkowego kolokwium rocznego.

W uzasadnieniu ww. uchwały Okręgowa Rada Adwokacka w X powołała się na § 8 i § 19 Regulaminu aplikacji adwokackiej.

Odwołanie od uchwały Okręgowej Rady Adwokackiej w X do Naczelnej Rady Adwokackiej złożyła skarżąca zarzucając naruszenie:

1. art. 79 ust. 2 ustawy — Prawo o adwokaturze (dalej p.o.a.) w związku z § 8 ust. 1 Regulaminu aplikacji adwokackiej poprzez podjęcie uchwały o skreśleniu z listy aplikantów z powodu stwierdzenia nieprzydatności do wykonywania zawodu adwokata po upływie dwóch lat aplikacji adwokackiej pomimo braku ustawowych przesłanek,

2. art. 12 ust. 1 p.o.a. poprzez niedostateczne uzasadnienie faktyczne i prawne,

3. art. 7, art. 10, art. 77 § 1, art. 81 i art. 81 k.p.a. polegające na niedostatecznym wyjaśnieniu istoty sprawy,

4. art. 107 § 1 k.p.a. polegające na braku pouczenia o sposobie odwołania.

Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej uchwały w trybie art. 132 § 1 k.p.a. i umorzenie postępowania administracyjnego.

Utrzymując w mocy zaskarżoną uchwałę Prezydium NRA wskazało, że nie doszło do naruszenia przepisu art. 79 ust. 2 p.o.a., jak również do naruszenia poprzedniego, czy też obowiązującego Regulaminu aplikacji adwokackiej.

W uzasadnieniu organ wyjaśnił, iż podstawą podjęcia uchwały było niezaliczenie przez aplikantkę kolokwium rocznego po zakończeniu pierwszego roku aplikacji. Regulamin aplikacji adwokackiej określa przesłanki nieprzydatności aplikanta do zawodu i jak stanowi w § 19 ust. 1, że taką samodzielną przesłanką jest negatywny wynik kolokwium rocznego. Okoliczność ta, zgodnie z § 8 Regulaminu, przesądza o skreśleniu z listy aplikantów.

Odnosząc się do zarzutów podniesionych w odwołaniu organ stwierdził, iż regulamin dotychczasowy nie precyzował daty uznawanej za rozpoczęcie aplikacji (a jedynie czas trwania roku szkoleniowego), zaś organy samorządowe przyjmowały, iż aplikacja rozpoczyna się z chwilą wpisu na listę aplikantów, złożenia ślubowania, bądź nawet - faktycznego rozpoczęcia szkoleń. Regulamin obowiązujący w dacie podejmowania uchwały przez ORA precyzował okres trwania roku szkoleniowego oraz jako datę rozpoczęcia aplikacji wskazywał początek pierwszego roku szkoleniowego. Po zmianie dokonanej uchwałą NRA z [...] października 2008 r. datą rozpoczęcia aplikacji jest dzień złożenia ślubowania.

Zdaniem organu uchwała o skreśleniu z listy aplikantów z dnia [...] sierpnia 2008 r. została podjęta przed upływem dwóch pierwszych lat aplikacji, przy przyjęciu każdego z możliwych kryteriów dla obliczenia daty rozpoczynającej aplikację (wpis na listę - w przypadku skarżącej [...] lipca 2006 r., początek roku szkoleniowego - [...] października, ślubowanie - [...] października 2006 r.) natomiast data doręczenia uchwały ([...] października 2008 r.) nie jest istotna z punktu widzenia spełnienia przesłanki z art. 79 ust. 2 p.o.a.

Organ stwierdził, iż wobec możliwości 2-krotnego zdawania kolokwium niezaliczenie go oznacza trwałą niekompetencję aplikanta, niedostateczną znajomość przepisów i brak wiedzy warunkującej możliwość prawidłowego wykonywania zawodu. Osoba taka rokuje negatywnie w zawodzie adwokata, co czyni ją do tego zawodu nieprzydatną. Negatywnej oceny przydatności do zawodu nie mogą zmienić zarówno dobre opinie wystawione aplikantce, jak i zaliczenie kolokwiów w toku drugiego roku aplikacji.

Organ odniósł się także do pytań z kolokwium poprawkowego, zakwestionowanych przez odwołującą, stwierdzając, iż mieściły się one w zakresie tematycznym przedmiotu i były sformułowane jednoznacznie.

W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie I. G. podtrzymała swoje stanowisko w sprawie i wniosła o stwierdzenie nieważności ewentualnie uchylenie zaskarżonych uchwał, wstrzymanie wykonania oraz zasądzenie kosztów postępowania. Podniosła zarzut naruszenia:

- art. 15 k.p.a. poprzez brak merytorycznego rozpoznania sprawy przez organ II instancji oraz wydanie uchwały wyłącznie na podstawie ustaleń poczynionych przez ORA w X, a w szczególności nie uwzględnienie przez organ II instancji zmiany stanu faktycznego, jaka miała miejsce w okresie między wydaniem uchwały w I instancji a wydaniem uchwały w II instancji;

- art. 107 § 1 k.p.a. poprzez brak podstawy prawnej rozstrzygnięcia oraz niewłaściwe podpisanie uchwał;

- art. 156 § 1 ust. 2 k.p.a. poprzez nie wydanie przez organ wyższego stopnia z urzędu decyzji stwierdzającej nieważność uchwały podjętej przez ORA w X, która to uchwała z dnia [...] sierpnia 2008 r. została wydana z rażącym naruszeniem prawa poprzez brak jej właściwego podpisania i poprzez podjęcie jej i doręczenie po upływie terminu dwóch pierwszych lat aplikacji adwokackiej;

- art. 110 k.p.a. w zw. z art. 79 ust. 2 p.o.a. w zw. z § 1 ust. 1 oraz § 8 ust. 4 Regulaminu aplikacji adwokackiej poprzez ich niewłaściwe zastosowanie polegające na podjęciu oraz doręczeniu skarżącej po upływie terminu pierwszych dwóch lat aplikacji;

- art. 12 ust. 1 p.o.a. poprzez niedostateczne uzasadnienie prawne i faktyczne zaskarżonej uchwały,

- art. 7 i 77 § 1 i 80 k.p.a., polegające na niewystarczającym wyjaśnieniu istoty sprawy;

- art. 10 i 81 k.p.a. poprzez uniemożliwienie stronie czynnego udziału w toku postępowania, a polegające na braku poinformowania o zakończeniu postępowania dowodowego w sprawie i wezwania do zapoznania się z materiałem dowodowym;

- art. 109 k.p.a. poprzez doręczenie skarżącej przedmiotowej uchwały w odpisie, a nie w oryginale.

W uzasadnieniu skargi wskazała m.in., iż uchwały podjęte zarówno przez Okręgową Radę Adwokacką w X jak i Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej zostały podpisane w sposób wadliwy. Nadto Rada nie doręczyła jej oryginału decyzji, a jedynie jej odpis.

Na poparcie swojego stanowiska przytoczyła szereg orzeczeń Naczelnego Sądu Administracyjnego.

Dodała, iż organ nie wziął pod uwagę zaliczenia przez skarżącą kolokwium połówkowego tj. po drugim roku aplikacji, którego wynik świadczy o merytorycznym przygotowaniu do wykonywania zawodu.

W ocenie skarżącej okres dwóch lat aplikacji, zgodnie z Regulaminem Aplikacji Adwokackiej (obowiązującym w dacie wydania uchwały przez ORA w X - [...] sierpnia 2008 r.) upłynął z dniem [...] czerwca 2008 r., zaś odpis uchwały został doręczony skarżącej w dniu [...] października 2008 r.

Zdaniem skarżącej w prowadzonym postępowaniu nie zostały uwzględnione okoliczności przemawiające na jej korzyść takie jak zaliczenie kolokwiów cząstkowych, uczestnictwo w szkoleniach stacjonarnych i wyjazdowych, pomoc w organizowaniu konferencji, uczestnictwo w życiu samorządu zawodowego, regularne ponoszenie opłat za szkolenie. Nie zostały także wnikliwie rozpatrzone opinie patrona oraz opinie z odbytych praktyk w sądach i prokuraturze. Ponadto organ nie ustosunkował się do wszystkich zastrzeżeń skarżącej dotyczących pytań na kolokwium poprawkowym. Poziom zaliczenia kolokwium był wyższy niż w innych Radach Adwokackich, a mając na uwadze liczbę otrzymanych punktów pozwoliłoby to skarżącej na uzyskania zaliczenia kolokwium w ORA w Y.

W odpowiedzi na skargę Naczelna Rada Adwokacka, wnosząc o jej oddalenie, podtrzymała dotychczasową argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej uchwały.

W piśmie procesowym datowanym dnia [...] marca 2010 r. skarżąca podtrzymała zarzuty zawarte w skardze dodając, iż niektóre pytania na kolokwium poprawkowym nie były objęte programem szkolenia, co wynika z załączonego dziennika lekcyjnego, a nadto Naczelna Rada Adwokacka podejmuje różne rozstrzygnięcia w stosunku do aplikantów będących w tej samej sytuacji faktycznej, na dowód czego dołączyła decyzje Ministra Sprawiedliwości z [...] i [...] lipca 2009 r. oraz powołała się na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 9 grudnia 2009 r. w sprawie o sygn akt VI SA/Wa 1774/09.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, sąd administracyjny bada akty lub czynności z zakresu administracji publicznej pod kątem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, stosownie do stanu prawnego z daty podjęcia aktu lub czynności, a nie według przesłanek celowości czy słuszności.

Ponadto, w świetle art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej p.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Na podstawie przepisów ustawy z dnia 26 maja 1982 r. - Prawo o adwokaturze (Dz. U. z 2007 r. Nr 99 , poz. 664 ze zm.) zarówno Okręgowe Rady Adwokackie, jak i Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej jako kolegialne organy samorządu zawodowego adwokatów sprawują zróżnicowane zadania z zakresu administracji publicznej. W określonych sytuacjach są także powołane do orzekania w sprawach indywidualnych, w tym między innymi w przedmiocie skreślenia aplikanta z listy aplikantów adwokackich.

Należy przy tym podkreślić, że sądowa kontrola legalności uchwał organów samorządu adwokackiego będących uznaniowymi decyzjami administracyjnymi ma zakres ograniczony. Musi być ukierunkowana przede wszystkim na badanie, czy przy wydawaniu zaskarżonej uchwały spełniona została zawarta w art. 7 k.p.a. powinność uwzględnienia słusznego interesu strony, jeżeli nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny. Ponadto wymaga ustalenia, czy uchwała podjęta została przez organ uprawniony, czy przepisy prawa materialnego pozwalały na podjęcie takiej uchwały oraz czy samo rozstrzygnięcie nie nosi cech dowolności.

W myśl art. 79 ust. 2 p.o.a. Okręgowa Rada Adwokacka może skreślić aplikanta adwokackiego z listy aplikantów adwokackich w okresie pierwszych dwóch lat aplikacji, jeżeli stwierdzi jego nieprzydatność do wykonywania zawodu adwokata.

Z brzmienia cytowanego przepisu wynika, że uchwała podjęta na podstawie art. 79 ust. 2 p.o.a. ma charakter uznaniowy. Warunkiem skreślenia z listy aplikantów w tym trybie jest stwierdzenie nieprzydatności do wykonywania zawodu adwokata.

Zgodnie zaś z § 19 ust. 1 Regulaminu aplikacji adwokackiej negatywny wynik kolokwium rocznego stanowi podstawę do stwierdzenia przez Okręgową Radę Adwokacką nieprzydatności aplikanta do wykonywania zawodu adwokata.

Rozpoznając sprawę z punktu widzenia powyższych kryteriów skarga zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżona uchwała oraz utrzymana nią w mocy uchwała ORA w X zostały wydane z naruszeniem przepisów prawa procesowego w stopniu mogącym mieć wpływ na rozstrzygnięcie.

Przede wszystkim podnieść należy, że przedmiotem postępowania była ocena, czy zachodzą wystarczające przesłanki do stwierdzenia nieprzydatności skarżącej do wykonywania zawodu adwokata, co może być podstawą do skreślenia z listy aplikantów adwokackich.

Uchwała w tym zakresie ma charakter uznaniowy, ale uznanie administracyjne nie oznacza dowolności. Zgodnie z dotychczasowym dorobkiem orzecznictwa i doktryny kontrola sądowa decyzji uznaniowych ogranicza się do badania zachowania reguł proceduralnych przy ich podejmowaniu, a zatem zakres tej kontroli jest ograniczony - Sąd bada bowiem zgodność z prawem podjętego rozstrzygnięcia, a nie wnika w jego celowość. Z tego względu kontrola sądowa takich decyzji zmierza do ustalenia, czy na podstawie przepisów prawa dopuszczalne było wydanie rozstrzygnięcia, czy organ nie przekroczył granic uznania i czy uzasadnił swoje stanowisko dostatecznie zindywidualizowanymi przesłankami tak, że nie można mu postawić zarzutu dowolności.

Nadto zaakceptowanie zakresu, w jakim organ uczynił użytek z przyznanego mu uprawnienia, zależy od ustalenia, czy stan faktyczny sprawy został wszechstronnie wyjaśniony w świetle wszystkich przepisów prawa materialnego mogących mieć zastosowanie w sprawie.

Uznaniowe rozstrzygnięcia muszą być wydawane w granicach zakreślonych przepisami ustawy oraz po przeprowadzeniu postępowania administracyjnego zgodnie z regułami k.p.a. Uznaniowość decyzji nie uzasadnia odstępstw od reguł k.p.a. i nie zwalnia od konieczności wnikliwego rozpoznania każdej sprawy, rozważenia całego materiału dowodowego i przekonującego uzasadnienia decyzji, bez podpierania się ogólnikami.

Wyczerpujące przedstawienie motywów, obejmujące kryteria jakimi kierował się organ oceniając fakty, które przyjął za podstawę rozstrzygnięcia, ma szczególną wagę wówczas, gdy strona kwestionuje poczynione przez organ ustalenia i oceny.

Podkreślić należy, że decyzja administracyjna musi być zindywidualizowana, a jej uzasadnienie musi odnosić się do realiów konkretnej sprawy. Jak już wskazano wyżej wydanie prawidłowej decyzji w każdym przypadku poprzedzać powinno dokładne ustalenie stanu faktycznego i prawnego istotnego w sprawie (stosownie do art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a.), zaś sama decyzja powinna być należycie uzasadniona - stosownie do wymogów art. 107 § 3 k.p.a.

Ustalenia faktyczne, które legły u podstaw kwestionowanej uchwały ORA, a które dotyczyły stwierdzenia nieprzydatności do zawodu aplikantki I. G., zdaniem Sądu, budzą poważne wątpliwości i prowadzą do wniosku, że zostały one dokonane z naruszeniem przepisów art. 7, 77 § 1, 80 i 107 § 3 k.p.a., które to naruszenie niewątpliwie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Z uchwały ORA wynika, że negatywny wynik kolokwium rocznego przesądza o negatywnej prognozie, co do procesu i jakości szkolenia aplikanta adwokackiego, a więc stanowi o nieprzydatności aplikanta do wykonywania zawodu adwokata. Rada wprawdzie zauważyła "poprawny" przebieg pracy zawodowej aplikanta w organach wymiaru sprawiedliwości, organach ścigania jak i kancelariach adwokackich, ale nie zmieniła negatywnej oceny w zakresie przydatności.

Tymczasem z analizy opinii o aplikancie i sprawozdań z przebiegu aplikacji, znajdujących się w aktach osobowych, wynika, że są one bardzo dobre. Potwierdza je opinia patrona odzwierciedlająca praktyczny przebieg aplikacji. Doszło więc do dysonansu między opiniami z przebiegu pracy w zakresie praktycznego przygotowania do zawodu a merytorycznym poziomem wiedzy wynikającym z niezaliczonego kolokwium.

ORA nie rozważyła w żaden sposób owej rozbieżności. Nie wykazała, dlaczego tylko negatywny wynik kolokwium zadecydował o stwierdzonej nieprzydatności do zawodu. Zatem ocena nieprzydatności skarżącej do zawodu ze względu tylko na negatywny wynik kolokwium jest - zdaniem Sądu - dowolna i nie znajduje potwierdzenia w zebranym materiale dowodowym.

Ponadto organy samorządu adwokackiego obu instancji, wbrew obowiązkowi wynikającemu z art. 7 k.p.a. nie podjęły wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, uwzględniając interes społeczny i słuszny interes strony.

Skarżąca w swoim odwołaniu od uchwały ORA o skreśleniu jej z listy aplikantów adwokackich zgłosiła cały szereg zarzutów, szczegółowo wyjaśniła cały przebieg dotychczasowej aplikacji, ale w uzasadnieniu uchwały Prezydium NRA zabrakło należytego ustosunkowania się do tych zarzutów, wbrew zasadom płynącym z przepisów art. 77 § 1 art. 80 i 107 § 3 k.p.a.

Organy samorządu adwokackiego, podejmując tak radykalną decyzję o skreśleniu aplikanta z listy aplikantów, zobowiązane były, w sposób szczególny, do zebrania w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego i do starannego jego rozpatrzenia oraz wszechstronnej oceny, czy ustalone dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności zostały udowodnione (art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.).

W rozpoznawanej sprawie zaskarżona uchwała nie spełnia tych kryteriów w zakresie dotyczącym ustalenia stanu faktycznego i wyjaśnienia przyczyn podjętego rozstrzygnięcia.

Skreślenie aplikanta adwokackiego z listy aplikantów adwokackich, wobec stwierdzenia jego nieprzydatności do wykonywania zawodu adwokata, może nastąpić tylko w okresie pierwszych dwóch lat aplikacji (art. 79 ust 2 ustawy — Prawo o adwokaturze). Termin ten nie jest terminem procesowym, do którego można stosować art. 57 § 5 k.p.a., jest natomiast terminem materialnoprawnym, bowiem jego upływ wyłącza możliwość wywołania skutku prawnego w postaci utraty przez aplikanta adwokackiego statusu aplikanta ze względu na przesłankę nieprzydatności do wykonywania zawodu adwokata. Dlatego też zasadnicze znaczenie ma prawidłowe ustalenie biegu tego terminu. Aby ustalić moment rozpoczęcia aplikacji, należało przyporządkować do ustalonego stanu faktycznego właściwy stan prawny, który w danym momencie mógł być tylko jeden, nie zaś trzy różne wynikające z różnych wersji Regulaminu aplikacji adwokackiej, a takie stanowisko zajęło Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej (wpis na listę, początek roku szkolnego, ślubowanie).

Ponadto organ nie wyjaśnił, który akt prawny rozstrzygał o momencie rozpoczęcia aplikacji. Jeżeli byłby to Regulamin aplikacji adwokackiej, to według której jego wersji i z jakich przyczyn, ze względu na moment wejścia zmiany Regulaminu w życie, jak również ze względu na właściwy moment dla wyboru odpowiedniej wersji Regulaminu - czy według stanu z okresu doręczenia uchwały czy okresu jej podjęcia, czy też z okresu rozpoczynania aplikacji.

Natomiast przy ustaleniu momentu końcowego podnieść należy, iż, zdaniem Sądu, uchwała Okręgowej Rady Adwokackiej skreślająca aplikanta z listy aplikantów adwokackich wchodzi do obrotu prawnego dopiero wówczas, gdy zostaje doręczona aplikantowi (art. 109 k.p.a.). A zatem moment jej doręczenia a nie wydania, jest istotny przy rozważaniu upływu terminu pierwszych dwóch lat aplikacji.

Ponadto Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej fragmentarycznie i lakonicznie poruszyło tematykę związaną z zakwestionowanymi przez skarżącą pytaniami, nie wyjaśniając szczegółowo swego stanowiska. W ocenie Sądu, prawidłowość sformułowania pytań na kolokwium ma znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy dotyczącej skreślenia z listy aplikantów na podstawie art. 79 ust. 2 p.o.a., o ile ewentualne naruszenie może mieć wpływ na końcowy wynik zaliczenia uzyskanego przez skarżącą.

Za bezzasadny natomiast uznał Sąd zarzut nieprawidłowego podpisania i doręczenia skarżonych uchwał skarżącej.

Sąd w składzie rozpoznającym sprawę podziela pogląd Sądu Najwyższego wyrażony w wyroku z dnia 12 grudnia 2003 r., wydanego w sprawie III RN 135/03 (OSNP 2004/16/274), w uzasadnieniu którego Sąd ten stwierdził, iż "....decyzja administracyjna organu kolegialnego jest "opatrywana podpisami" osób uczestniczących w jej przyjęciu albo przez sporządzenie odrębnego dokumentu, który jest podpisywany przez wszystkie osoby uczestniczące w jego przyjęciu, albo też przez ujęcie treści rozstrzygnięcia przyjętego w wyniku głosowania w protokole posiedzenia, do którego załączona jest podpisana przez uczestników posiedzenia lista obecności członków organu kolegialnego. Organ administracji publicznej obowiązany jest z urzędu do doręczenia stronie postępowania jednego uwierzytelnionego odpisu decyzji, a nie jej oryginału (art. 109 § 1 k.p.a.). Art. 107 § 1 k.p.a. nie przesądza o sposobie, w jaki podpis należy urzeczywistnić. Przepis ten nie wyklucza także i takiej możliwości, że kwestia "trybu (sposobu) urzeczywistniania podpisu decyzji" może być - stosownie do okoliczności - wprost lub pośrednio determinowana przepisami wykonawczymi lub kształtowana w drodze określonej praktyki, zwłaszcza w sytuacji, gdy organizacja wykonywania zadań i kompetencji kolegialnego organu administracji publicznej, który nie ma charakteru wyspecjalizowanego (fachowego) organu orzekającego, lecz jest organem wykonującym inne zadania administracyjne, obok których i zwykle w związku z którymi organowi temu powierzone zostały także określone funkcje orzecznicze (dotyczy to w szczególności organów kolegialnych korporacji publicznoprawnych, np. organów" adwokatury) regulowana jest tzw. regulaminem. Jeżeli podejmowane na posiedzeniu takiego organu kolegialnego rozstrzygnięcie mające znamiona prawne decyzji administracyjnej, uzyskuje postać zmaterializowaną w formie stosownego zapisu w protokole posiedzenia tego organu (obok innych rozstrzygnięć podejmowanych przez ten organ w czasie tego samego posiedzenia), a integralną częścią tego protokołu jest lista obecności członków tego organu (pozwalająca na jednoznaczne ustalenie imion i nazwisk oraz stanowisk służbowych osób uczestniczących w tym posiedzeniu i w pracach tego organu), to w sensie formalnym oznacza to, iż osoby podpisane na liście obecności uczestniczyły także w podjęciu tego konkretnego rozstrzygnięcia mającego znamiona decyzji administracyjnej...".

Odnosząc powyższe rozważania Sądu Najwyższego do rozpatrywanej sprawy stwierdzić należy, iż zarówno do uchwały ORA w X z dnia [...] sierpnia 2008 r. o skreśleniu skarżącej z listy aplikantów jak i do utrzymującej ją w mocy uchwały Prezydium NRA z dnia [...] marca 2009 r. zostały dołączone listy osób obecnych przy ich podjęciu, co czyni zadość wymogowi ich podpisania.

Reasumując należy stwierdzić, iż Prezydium NRA nie rozpoznało sprawy w sposób wszechstronny i wyczerpujący, a tym samym naruszyło art. 7, art. 77 § 1 i 107 § 3 k.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Mając wszystkie powyższe względy na uwadze Sąd na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł, jak w sentencji orzeczenia.

Rozstrzygnięcie w kwestii wykonalności zostało wydane na zasadzie art. 152 p.p.s.a., zaś o zwrocie kosztów postępowania w oparciu o art. 200 p.p.s.a.