Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 266/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2020-10-22 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Rozwoju
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 18 ust. 1 e pkt 1
journal: Dz.U. 2018 poz 1474
law: Ustawa z dnia 10 kwietnia 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych - tekst jedn.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bożena Marciniak Sędziowie WSA Monika Sawa WSA Przemysław Żmich (spr.) po rozpoznaniu w dniu 22 października 2020 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi A. T. na decyzję Ministra Rozwoju z dnia [...] grudnia 2019 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia odszkodowania za nieruchomość oddala skargę.


UZASADNIENIE

Minister Rozwoju - po rozpatrzeniu odwołania A.T. od pkt 2 i 3 decyzji Wojewody [...] z [...] lutego 2018 r. nr [...], orzekającej w pkt 1 o ustaleniu odszkodowania w wysokości [...] zł na rzecz A. T. za prawo własności nieruchomości objętej decyzją Wojewody [...] nr [...] z [...] czerwca 2017 r. o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej pn.: "Projekt i budowa drogi ekspresowej na odcinku N. – B. - granica województwa K. i W.: część 1 - Projekt i budowa drogi ekspresowej [...] na odcinku od węzła A. (1 węzłem) do węzła T. (z węzłem) o długości ok. [...] km- Etap I od kilometra [...] do kilometra [...]", położonej w gminie K., obręb [...], oznaczonej w ewidencji gruntów jako działka nr [...] o pow. [...] ha, w pkt 2 o nie powiększeniu odszkodowania ustalonego w pkt 1 o kwotę równą 5% wartości nieruchomości, w związku z niespełnieniem przesłanek, o których mowa w art. 18 ust. 1e pkt 1 ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych, w pkt 3 o odmowie powiększania odszkodowania ustalonego w pkt 1 o kwotę [...] zł w związku z niespełnieniem przesłanek, o których mowa wart. 18 ust. 1f ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych, w pkt 4 o ustaleniu odszkodowania w wysokości [...] zł na rzecz E. T. z tytułu wygaśnięcia ograniczonego prawa rzeczowego ustanowionego na ww. nieruchomości, w pkt 5 pomniejszeniu ustalonego w pkt 1 odszkodowania o kwotę [...] zł, w pkt 6 o zobowiązaniu Generalnego Dyrektora Dróg Krajowych i Autostrad do wypłaty ww. odszkodowania w terminie 14 dni od dnia, w którym niniejsza decyzja stanie się ostateczna w tym na rzecz A. T. kwoty [...] zł oraz na rzecz E. T. kwoty [...] zł – decyzją z [...] grudnia 2019 r. nr [...] uchylił decyzję Wojewody [...] z [...] lutego 2018 r., w części dotyczącej pkt 3 i w tym zakresie orzekł o powiększeniu odszkodowania ustalonego w pkt 1 o kwotę [...] zł, w związku ze spełnieniem przesłanek, o których mowa wart. 18 ust. 1f ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 r. szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych oraz zobowiązał Generalnego Dyrektora Dróg Krajowych i Autostrad do wypłaty ww. kwoty w terminie 14 dni od dnia wydania niniejszej decyzji, a w pozostałym zakresie utrzymał w mocy ww. decyzję.

Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie sprawy.

Nieruchomość położona w gminie K., obręb ewidencyjny [...], oznaczona w ewidencji gruntów jako działka nr [...] o pow. [...] ha, została objęta decyzją Wojewody [...] nr [...] z [...] czerwca 2017 r. o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej pn.: "Projekt i budowa drogi ekspresowej na odcinku N.- B. - granica województwa K. i W.: część 1 - Projekt i budowa drogi ekspresowej [...] na odcinku od węzła A.(1 węzłem) do węzła T. (z węzłem) o długości ok. [...] km- Etap I od kilometra [...] do kilometra [...]".

Decyzją z [...] lutego 2018 r. Wojewoda [...] orzekł, w pkt 1 o ustaleniu odszkodowania w wysokości [...] zł na rzecz A. T. za prawo własności nieruchomości objętej decyzją Wojewody [...] nr [...] z dnia [...] czerwca 2017 r., położonej w gminie K., obręb [...], oznaczonej w ewidencji gruntów jako działka nr [...] o pow. [...] ha, w pkt 2 o nie powiększeniu odszkodowania ustalonego w pkt 1 o kwotę równą 5% wartości nieruchomości, w związku z niespełnieniem przesłanek, o których mowa w art. 18 ust. 1e pkt 1 ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych, w pkt 3 o nie powiększaniu odszkodowania ustalonego w pkt 1 o kwotę [...] zł w związku z niespełnieniem przesłanek, o których mowa wart. 18 ust. 1f ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych, w pkt 4 o ustaleniu odszkodowania w wysokości [...] zł na rzecz E. T. z tytułu wygaśnięcia ograniczonego prawa rzeczowego ustanowionego na ww. nieruchomości, w pkt 5 o pomniejszeniu ustalonego w pkt 1 odszkodowania o kwotę [...] zł, w pkt 6 o zobowiązaniu Generalnego Dyrektora Dróg Krajowych i Autostrad do wypłaty ww. odszkodowania w terminie 14 dni od dnia, w którym niniejsza decyzja stanie się ostateczna w tym na rzecz A. T. kwoty [...] zł oraz na rzecz E. T. kwoty [...] zł.

Od powyższej decyzji odwołanie złożył A. T. zaskarżając ją w części dotyczącej pkt 2 i 3, tj. niepowiększenia odszkodowania o kwotę równą 5% wartości nieruchomości, jak również o kwotę [...] zł. W ocenie skarżącego zostały spełnione przesłanki o których mowa wart. 18 ust. 1e pkt 1 ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych. W uzasadnieniu odwołania wskazano, że zawiadomienie o wydaniu decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej skarżący odebrał [...] czerwca 2017 r. natomiast oświadczenie o wydaniu nieruchomości przedłożył [...] czerwca 2017 r., a zatem w terminie wynikającym z art. 18 ust. 1 e pkt 1 ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 r. Ponadto wskazano, że jednocześnie z dniem złożenia ww. oświadczenia skarżący zaprzestał czynności właścicielskich. Zatem do wydania nieruchomości doszło szybciej, niż wynika to z protokołu odbioru nieruchomości datowanego na [...] września 2017 r. W odwołaniu wskazano również, że bezzasadnym było odstąpienie od przyznania [...] zł z art. 18 ust. 1f ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 r., z uwagi na fakt zameldowania skarżącego w miejscowości innej, niż położony jest przedmiot wyceny. Według art. 25 Kodeksu cywilnego miejsce zamieszkania nie musi być tożsame z miejscem zameldowania danej osoby. Podkreślono ponadto, że zgodnie z podpisanym przez skarżącego oświadczeniem z [...] września 2017 r., dotychczasowy właściciel zamieszkiwał w budynku mieszkalnym położonym na ww. nieruchomości. Tym samym w ocenie pełnomocnika odwołującego oparcie uzasadnienia zaskarżonego rozstrzygnięcia jedynie na podstawie miejsca zameldowania jest bezpodstawne. W konsekwencji skarżący wniósł o uchylenie przedmiotowej decyzji w zakresie jej pkt 2 i 3 i tym samym orzeczenie o powiększeniu odszkodowania o kwotę równą 5% wartości szacowanej nieruchomości, jak również o kwotę [...] zł.

Minister Rozwoju decyzją z [...] grudnia 2019 r. uchylił decyzję Wojewody [...] z [...] lutego 2018 r., w części dotyczącej pkt 3 i w tym zakresie orzekł o powiększeniu odszkodowania ustalonego w pkt 1 o kwotę [...] zł, w związku ze spełnieniem przesłanek, o których mowa wart. 18 ust. 1f ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 r. szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych oraz zobowiązał Generalnego Dyrektora Dróg Krajowych i Autostrad do wypłaty ww. kwoty w terminie 14 dni od dnia wydania niniejszej decyzji, a w pozostałym zakresie utrzymał w mocy ww. decyzję. W uzasadnieniu wskazał, że stosownie do art. 18 ust. 1e ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych (Dz.U. z 2018 r. poz. 1474, ze zm.) – dalej zwanej "specustawą" w przypadku, w którym dotychczasowy właściciel lub użytkownik wieczysty nieruchomości objętej decyzją o wydaniu odpowiednio wyda tę nieruchomość lub wyda nieruchomość i opróżni lokal oraz inne pomieszczenia niezwłocznie, lecz nie później niż w terminie 30 dni od dnia: 1) doręczenia zawiadomienia o wydaniu decyzji, o której mowa w art. 17, 2) doręczenia postanowienia o nadaniu decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej rygoru natychmiastowej wykonalności albo 3) w którym decyzja o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej stała się ostateczna - wysokość odszkodowania powiększa się o kwotę równą 5% wartości nieruchomości lub wartości prawa użytkowania wieczystego.

Dalej Minister wskazał, że uprawnienie do uzyskania odszkodowania podwyższonego o kwotę równą 5% wartości nieruchomości możliwe jest wyłącznie w wyniku faktycznego wydania nieruchomości inwestorowi bądź też w wyniku złożonego przed inwestorem oświadczenia o wydaniu nieruchomości. Wydanie nieruchomości można rozumieć jako przeniesienie posiadania, w tym dobrowolne opuszczenie nieruchomości przez byłego właściciela lub użytkownika wieczystego. Istotną cechą jest tu dobrowolność działania właściciela lub użytkownika wieczystego.

Pod pojęciem wydania nieruchomości należy rozumieć podjęcie i ujawnienie takich czynności przez dotychczasowego jej właściciela, które zapewnią nowemu właścicielowi (inwestorowi) realną możliwość wykonywania w stosunku do niej wszelkich działań wynikających z prawa własności, a więc przede wszystkim posiadania, używania, pobierania pożytków, przetworzenia i rozporządzania rzeczą. Zatem czynność zmierzająca do realizacji tej czynności musi być odpowiednio widoczna i rzeczywista. Nie musi być potwierdzona dokumentem, lecz winna być dostatecznie ujawniona w sposób ogólnie przyjęty, a dowodzona może być wszelkimi środkami dowodowymi, również per facta concludentia, byle dotarła do adresata (por. wyrok NSA z 14 lipca 2015 r. sygn. akt I OSK 2517/13).

W wyroku z 12 grudnia 2017 r. sygn. akt I OSK 509/16 Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że w art. 18 ust. 1e specustawy wyraźnie stanowi się o wydaniu wywłaszczonej nieruchomości, a nie o gotowości do jej wydania, to zaś jednoznacznie przesądza o aktywnej postawie byłego właściciela tej nieruchomości.

Minister zauważył, że w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ wojewódzki wskazał, że dotychczasowy właściciel wprawdzie złożył oświadczenie woli o wydaniu ww. nieruchomości w ustawowym terminie, jednakże faktyczne przejecie nieruchomości nastąpiło już po upływie 30 dniowego terminu obligującego do powiększenia ustalonego odszkodowania o kwotę równą 5 % wartości ww. nieruchomości. Jednocześnie wyjaśniono, iż budynek mieszkalny nie został opróżniony.

Odnosząc się do podniesionego przez skarżącego zarzutu odstąpienia od powiększenia ustalonego odszkodowania o kwotę równą 5 % wartości ww. nieruchomości Minister Rozwoju podzielił stanowisko Wojewody [...] zaprezentowane w zaskarżonej decyzji.

Minister wskazał, że w niniejszej sprawie zastosowanie ma sytuacja, w której dojść musi do wydania nieruchomości i opróżnienia lokalu oraz innych pomieszczeń. Ponieważ w tym przypadku ustawodawca posłużył się już koniunkcją (spójnik "i"), to okoliczności te muszą nastąpić łącznie w przewidzianym w art. 18 ust. 1e specustawy terminie 30 dni.

Mając zatem na uwadze fakt, że decyzja Wojewody [...] nr [...] z [...] czerwca 2017 r. opatrzona została rygorem natychmiastowej wykonalności dotychczasowy właściciel nieruchomości zabudowanej i objętej decyzją o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej powinien był wydać przedmiotową nieruchomość oraz opróżnić lokal i inne pomieszczenia nie później, niż w terminie 30 dni od dnia doręczenia zawiadomienia o wydaniu ww. decyzji.

Jak wynika z akt sprawy zawiadomienie o wydaniu decyzji z [...] czerwca 2017 r. o zrid zostało odebrane przez A. T. 7 czerwca 2017 r. Zatem 30-dniowy termin na wydanie i opróżnienie ww. nieruchomości upłynął z dniem [...] lipca 2017 r. Oświadczenie A. T. o wydaniu przedmiotowej nieruchomości zostało złożone inwestorowi - Generalnej Dyrekcji Dróg Krajowych i Autostrad, Oddział w [...] [...] czerwca 2017 r.

W konsekwencji jako spełniony należało uznać pierwszy z warunków, czyli wydanie nieruchomości.

Dalej Minister zwrócił uwagę, że budynek mieszkalny znajdujący się na działce nr [...] nie zostały opróżniony w okresie pomiędzy 7 czerwca 2017 r., a 7 lipca 2017 r. Z informacji przedstawionych przez Generalną Dyrekcję Dróg Krajowych i Autostrad Oddział w [...] wynika bowiem, że jeszcze na dzień [...] września 2017 r., tj. na dzień podpisania protokołu wydania ww. nieruchomości inwestorowi dotychczasowy właściciel nie opróżnił budynku mieszkalnego i innych pomieszczeń. O powyższym zaniechaniu świadczy również dokumentacja fotograficzna budynku mieszkalnego sporządzona [...] sierpnia 2017 r.

W konsekwencji powyższego organ odwoławczy podzielił ustalenia organu I instancji, że nie doszło do spełnienia drugiego z warunków przyznania powiększonego o 5% wartości nieruchomości odszkodowania, tj. opróżnienia lokalu oraz innych pomieszczeń.

Tym samym prawidłowo Wojewoda [...] uznał, że w niniejszej sprawie nie doszło do sytuacji w której wywłaszczany podmiot "zaniechał wykonywania władztwa nad rzeczą", skoro budynek znajdujący się na przedmiotowej nieruchomości nie został opróżniony.

Zatem prawidłowo organ I instancji uznał, że nie zostały spełnione przesłanki z art. 18 art. 1e pkt. 1 specustawy obligujące do powiększenia ustalonego odszkodowania.

Jednocześnie w rozpoznawanej sprawie organ wojewódzki odmówił powiększenia odszkodowania o kwotę [...] zł, stosownie do art. 18 ust. 1f specustawy uzasadniając to faktem, iż adres zameldowania skarżącego był inny, niż adres przejmowanej nieruchomości, a zatem uznano, że odwołujący nie przebywał na stałe w budynku mieszkalnym znajdującym się na ww. nieruchomości.

Z tym stanowiskiem organu I instancji Minister nie zgodził się.

Minister wskazał, że zgodnie z art. 18 ust. 1f specustawy w przypadku, gdy decyzja o zezwoleniu na realizacji inwestycji drogowej dotyczy nieruchomości zabudowanej budynkiem mieszkalnym albo budynkiem, w którym został wyodrębniony lokal mieszkalny, wysokość odszkodowania, o którym mowa w ust. 1, przysługującego dotychczasowemu właścicielowi lub użytkownikowi wieczystemu zamieszkałemu w tym budynku albo lokalu, powiększa się o kwotę [...] zł w odniesieniu do tej nieruchomości.

Zatem przepis jednoznacznie wskazuje, że powiększenie odszkodowania o [...] zł związane jest z zamieszkiwaniem w budynku posadowionym na gruncie przeznaczonym pod inwestycję publiczną przez właściciela lub użytkownika wieczystego.

Jak natomiast wynika z przedłożonego do akt sprawy oświadczenia z [...] września 2017 r. złożonego pod rygorem odpowiedzialności karnej dotychczasowy właściciel zamieszkiwał w budynku mieszkalnym położonym na ww. nieruchomości. O fakcie zamieszkiwania świadczy również wyposażenie budynku w przedmioty codziennego użytku umożliwiające codzienną egzystencję.

Wobec tego należało uznać, że miejscem zamieszkania skarżącego był faktycznie budynek mieszkalny znajdujący się na działce nr [...] położonej w obrębie ewidencyjnym [...]. Zatem przesłanka wynikająca art. 18 ust. 1f specustawy została spełniona. To bowiem fakt "zamieszkania" w danym budynku jest jedynym kryterium przyznania tej kwoty, a miejsce zameldowania w tym przypadku nie ma żadnego znaczenia.

Reasumując organ odwoławczy uznał, że Wojewoda [...] bezzasadnie odstąpił od powiększenia ustalonego odszkodowania o kwotę [...] zł.

W związku z powyższym należało uchylić decyzję Wojewody [...] z [...] lutego 2018 r., w części dotyczącej pkt 3 i w tym zakresie orzec o powiększeniu odszkodowania ustalonego w pkt 1 o kwotę [...] zł w związku ze spełnieniem przesłanek, o których mowa w art. 18 ust. 1f specustawy oraz zobowiązać Generalnego Dyrektora Dróg Krajowych i Autostrad do wypłaty ww. kwoty w terminie 14 dni od dnia wydania niniejszej decyzji.

Od decyzji Ministra Rozwoju z [...] grudnia 2019 r. A. T. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Powyższą decyzję zaskarżam w części, tj. w zakresie utrzymania w mocy punktu 2 decyzji odmawiającej powiększenia odszkodowania o kwotę 5 %wartości nieruchomości. Zaskarżonej decyzji zarzucił: I. naruszenie prawa materialnego tj. art. 18 ust. 1e specustawy poprzez uznanie, że nie doszło do wydania przedmiotowej nieruchomości w terminie, a tym samym do odmowy powiększenia odszkodowania o 5% wartości nieruchomości, podczas, gdy z analizy stanu faktycznego sprawy wynika, że strona wydała nieruchomość w terminie oraz zaprzestała wykonywania uprawnień właścicielskich; II. naruszenie przepisów postępowania, tj.: 1) art. 7 i art. 77 kpa poprzez niezebranie w sposób wyczerpujący materiału dowodowego w sprawie i niewyjaśnienie w całości stanu faktycznego, a mianowicie nie zbadanie, czy doszło do wydania nieruchomości w terminie podczas, gdy z analizy akt sprawy wynika, że doszło do wydania nieruchomości w terminie; 2) art. 8 i art. 9 kpa poprzez niewyczerpujące poinformowanie strony o okolicznościach faktycznych i prawnych, a przez to naruszenie zaufania do organów administracji publicznej. Wobec tego skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w zaskarżonej części i wydanie orzeczenia, co do istoty sprawy poprzez powiększenie odszkodowania o 5% wartości nieruchomości na podstawie art. 18 ust 1e specustawy, ewentualnie, gdy Sąd uzna, że organ nie wyjaśnił istoty sprawy, o uchylenie zaskarżonej decyzji w zaskarżonej części decyzji i przekazanie jej do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu wskazał, że [...] czerwca 2017 r. organ wydał decyzję o zrid (doręczona [...] czerwca 2017 r.). [...] czerwca 2017 r. A. T. oświadczeniem wydał nieruchomość przeznaczoną do realizacji inwestycji i zaprzestał wykonywania na niej uprawnień właścicielskich.

Dalej skarżący wskazał, że zgodnie z art. 12 ust. 4g specustawy jeżeli decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej nadany został rygor natychmiastowej wykonalności, decyzję ustalającą wysokość odszkodowania wydaje się w terminie 60 dni od dnia nadania decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej rygoru natychmiastowej wykonalności. Niestety w przedmiotowej sprawie nie doszło do wydania decyzji ustalającej odszkodowanie, a co za tym idzie do jego wypłaty. Co prawda organ powiadomił stronę, że przedłuża termin zakończenia sprawy do 31 grudnia 2017 r., jednakże nawet w tym terminie decyzja o ustaleniu wysokości odszkodowania nie została wydana.

Było to nie jedyne zachowanie, które nie wzbudziło zaufania do organów administracji. W trakcie postępowania wywłaszczeniowego pracownik urzędu przekazał informację stronie, że ma jak najszybciej składać oświadczenie o wydaniu nieruchomości, zaś może ją opóźnić w terminie 120 dni. Takie też zapewnienia A. T. dostał od inwestora, a informacje te znajdują również potwierdzenie w zrid w punkcie XVII. Takie działanie organów spowodowało utratę zaufania do organów administracji. Strona nie może ponosić negatywnych konsekwencji opieszałości i przewlekłości postępowania organów zwłaszcza, że wszelkie zapewnienia i wskazówki jakie otrzymywał od organów spowodowały brak wypłaty odszkodowania powiększonego o 5% wartości nieruchomości.

Ponadto sprzeciw strony budzi również fakt, że organ może nie wydać decyzji odszkodowawczej w terminie bez żadnych konsekwencji, zaś strona, nawet gdyby uznać, że dopuściła się zwłoki w wydaniu nieruchomości to zostaje obciążona z tego tytułu negatywnymi konsekwencjami w postaci braku powiększenia odszkodowania o 5% wartości nieruchomości.

Skarżący podał, że [...] czerwca 2017 r. strona oświadczeniem wydała GDDKiA nieruchomość. Podczas kontaktu z inwestorem (A. G.) A. T. uzyskał informację, że GDDKiA nie przejmie nieruchomości wywłaszczonej dopóki nie zostaną zdemontowane liczniki mediów, tj. prądu i wody. Strona natychmiast zgłosiła do dostawców mediów wniosek o ich zdemontowanie, jednakże z uwagi na okres wakacyjny, uzyskała informację, że nie jest możliwe ich natychmiastowe odłączenie i wnioskodawca musi poczekać. Z uwagi na ten fakt protokół przejęcia został sporządzony dopiero w momencie faktycznego zdemontowania liczników. Jednakże już z chwilą złożenia oświadczenia o wydaniu nieruchomości [...] czerwca 2017 r. A. T. zaprzestał wykonywania uprawnień właścicielskich, podjął wszelkie czynności do jej faktycznego wydania oraz wyprowadził się z niej.

Zgodnie z orzecznictwem przekazanie (wydanie) nieruchomości inwestorowi w ww. terminie powinno być uzewnętrznione w sposób niebudzący wątpliwości i wskazywać na dobrowolność działania właściciela. Z cytowanego przepisu nie wynika, aby w celu wykazania, iż doszło do wydania nieruchomości były właściciel musiał się legitymować protokołem zdawczo-odbiorczym, czy pisemnym oświadczeniem o przekazaniu nieruchomości.

Na tej podstawie trudno zgodzić się ze stwierdzeniem GDDKiA, że nieruchomość nie została wydana w terminie bowiem A. T. złożył oświadczenie o wydaniu nieruchomości i czynił wszystko, aby doszło do jej faktycznego przejęcia przez GDDKiA.

Ratio legis regulacji ustanowionej w art. 18 ust. 1e specustawy opiera się na założeniu, że zakresem szczególnego uprawnienia do premii odszkodowawczej są objęte sytuacje, w których w następstwie działania (np. poprzez wyraźne złożenie oświadczenia woli, protokolarne przekazanie nieruchomości) lub zaniechania (np. poprzez zaniechanie wykonywania władztwa nad rzeczą, rezygnację z wnoszenia środków odwoławczych, tolerowanie faktycznego wkroczenia inwestora na teren nieruchomości i rozpoczęcia prac budowlanych) dotychczasowy właściciel (użytkownik wieczysty) nieruchomości manifestuje wolę dobrowolnego wydania tej nieruchomości zarządcy drogi, przez co możliwe staje się niezwłoczne objęcie nieruchomości we władanie i rozpoczęcie realizacji inwestycji bez konieczności składania wniosku o wszczęcie postępowania egzekucyjnego. Wydanie nieruchomości w rozumieniu art. 18 ust, 1e specustawy może zatem nastąpić również w sposób dorozumiany (per facta conludentia) w tym znaczeniu, że wola niezwłocznego wydania nieruchomości może być zamanifestowana poprzez byłego właściciela lub użytkownika wieczystego przez zaniechanie. W przypadku zajęcia nieruchomości pod drogę może to nastąpić, np. poprzez niewniesienie odwołania od decyzji o zajęciu, czy poprzez brak czynienia przez skarżącego przeszkód w wykonywaniu prac inwestycyjnych (wyrok WSA w Lublinie z 6 lutego 2018 r. sygn. akt II SA/Lu 612/17).

Pod pojęciem wydania nieruchomości w rozumieniu art. 18 ust. 1e specustawy należy rozumieć podjęcie i ujawnienie takich czynności przez dotychczasowego jej właściciela, które zapewnią nowemu właścicielowi (inwestorowi) realną możliwość wykonywania w stosunku do niej wszelkich działań wynikających z prawa własności, a więc przede wszystkim posiadania, używania, pobierania pożytków, przetworzenia i rozporządzania rzeczą. Zatem czynność zmierzająca do realizacji tej czynności musi być odpowiednio widoczna i rzeczywista. Nie musi być potwierdzona dokumentem, lecz winna być dostatecznie ujawniona w sposób ogólnie przyjęty, a dowodzona może być wszelkimi środkami dowodowymi, też per facta concludentia, byle dotarła do nowego właściciela (wyrok WSA w Warszawie z 5 grudnia 2017 r. sygn. akt IV SA/Wa 2018/17).

Skarżący wskazał, że w chwili wydania decyzji o zrid własność nieruchomości przeszła na inwestora, a wykonawca inwestycji rozpoczął na niej prace dużo szybciej, niż doszło do protokolarnego odbioru nieruchomości. Strona skarżąca nie czyniła żadnych przeszkód do objęcia nieruchomości przez nowego właściciela. Wydanie nieruchomości nie polega w istocie rzeczy na tradycji w ścisłym tego słowa znaczeniu, lecz na usunięciu się z niej z równoczesnym umożliwieniem objęcia nieruchomości przez nowego posiadacza (wyrok o sygn. I OSK 484/16). Zatem nie można wnioskować, że wydanie nieruchomości nastąpiło w momencie protokolarnego odbioru nieruchomości, ale dużo szybciej, a A. T. nie czynił przeszkód do wykonywania prac na nieruchomości przejętej.

Powiększenie odszkodowania o 5 % wartości nieruchomości, ma na celu zachęcić byłego właściciela do jak najszybszego wydania nieruchomości wykonawcy inwestycji drogowej. Ta swoista premia ma w założeniach umożliwić najszybsze w istniejących warunkach uruchomienie procesu budowy drogi publicznej. Przekazanie nieruchomości na cele związane z budową drogi może nastąpić w każdej formie, byle wystarczająco wyraźnej (wyrok WSA w Rzeszowie z 8 listopada 2013 r. sygn. akt II SA/Rz 708/13).

Wydanie o którym mowa w tej regulacji następuje nie tylko w drodze pisemnej, ale także wówczas, gdy były właściciel nieruchomości nie czyni przeszkód do faktycznego objęcia nieruchomości w posiadanie przez zarządcę drogi. I takich przeszkód strona nie czyniła. Również więc bierne zachowanie, polegające na zaprzestaniu wykonywania uprawnień, jakie wynikają z prawa własności, oraz na nieczynieniu przeszkód w przejęciu nieruchomości przez nowego właściciela, powinno być uznane za przekazanie władztwa faktycznego nad nieruchomością, a w konsekwencji rodzić obowiązek zwiększenia należnego odszkodowania o 5 %. Z dniem wydania decyzji o zrid strona zaprzestała wykonywania na przejętej nieruchomości uprawnień właścicielskich m.in. zaprzestała uprawy przydomowego ogródka, pobierania z niej pożytków. Co więcej strona chciała zdać nieruchomość inwestorowi, jednakże ten odmówił sporządzenia stosownego protokołu, z uwagi na zamontowane w niej liczniki mediów.

Skarżący powołał się na poglądy zaprezentowane w wyroku WSA w Olsztynie o sygn. akt II SA/Ol 757/09 oraz wyroku WSA w Lublinie o sygn. akt II SA/Lu 655/11, że również bierne zachowanie polegające na zaprzestaniu wykonywania uprawnień właścicielskich oznaczać może przekazanie władztwa faktycznego.

Co się zaś tyczy zarzutu nie opróżnienia lokalu skarżący wskazał, że ustalenia w tym zakresie były poczynione z wykonawcą i inwestorem inwestycji. Wykonawca sam prosił stronę o nieopróżnianie pomieszczeń bowiem chciał zorganizować tam zaplecze dla swoich pracowników. W tym zakresie nie było zastrzeżeń do protokołu o ich nieopróżnieniu i widniejące na zdjęciach przedmioty. Strona nie może ponosić negatywnych konsekwencji takiego zachowania, skoro zostały one ustalone z drugą stroną postępowania. Zatem w świetle powyższego nie ma podstaw do twierdzenia, że wydanie nieruchomości nie nastąpiło w terminie. Przepis mówi o wydaniu nieruchomości, a nie o wydaniu nieruchomości potwierdzonej protokołem. A. T. w 30-dniowym terminie wydał oświadczeniem nieruchomość oraz zaprzestał wykonywania uprawnień właścicielskich. To inwestor odmówił odbioru nieruchomości.

W odpowiedzi na skargę Minister Rozwoju wniósł o jej oddalenie i jednocześnie podtrzymał stanowisko prezentowane dotychczas w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Skarga nie jest uzasadniona, ponieważ decyzja Ministra Rozwoju z [...] grudnia 2019 r., we wskazanym w skardze zakresie zaskarżenia, nie narusza prawa.

Zgodnie z art. 18 ust. 1e pkt 1 specustawy w przypadku, w którym dotychczasowy właściciel nieruchomości objętej decyzją o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej odpowiednio wyda tę nieruchomość lub wyda nieruchomość i opróżni lokal oraz inne pomieszczenia niezwłocznie, lecz nie później niż w terminie 30 dni od dnia doręczenia zawiadomienia o wydaniu decyzji, o której mowa w art. 17 wysokość odszkodowania powiększa się o kwotę równą 5% wartości nieruchomości.

Trafnie zatem przyjął Minister Rozwoju, że skoro właściciel zabudowanej działki nr [...] A. T. zamieszkiwał w budynku posadowionym na tej nieruchomości to, aby skorzystać z powiększenia wysokości odszkodowania o 5% wartości nieruchomości winien nie tylko wydać zarządcy drogi nabywany grunt wraz z budynkiem mieszkalnym jednorodzinnym, ale też opróżnić wszystkie pomieszczenia znajdujące się w tym budynku nie później, niż w terminie 30 dni liczonych od dnia doręczenia zawiadomienia o wydaniu decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej zaopatrzonej w rygor natychmiastowej wykonalności.

Jak wynika z akt sprawy zawiadomienie o wydaniu decyzji o zrid z [...] czerwca 2017 r. nr [...] zaopatrzonej w rygor natychmiastowej wykonalności A. T. otrzymał [...] czerwca 2017 r. Zatem termin 30-dniowy na wydanie przez A. T. nieruchomości Generalnemu Dyrektorowi Dróg i Autostrad wraz z opróżnionym budynkiem mieszkalnym kończył się z upływem [...] lipca 2017 r.

[...] czerwca 2017 r. GDDKiA Oddział w [...] otrzymał oświadczenie A.T. z [...] czerwca 2017 r. o wydaniu nieruchomości.

Z dokumentacji fotograficznej sporządzonej [...] sierpnia 2017 r., załączonej do operatu szacunkowego z [...] sierpnia 2017 r. wynika, że w pomieszczeniach budynku mieszkalnego znajdują się m.in. meble pokojowe (segmenty, kanapa, stół, krzesła), wyposażenie kuchni.

Stan ten potwierdza pismo Generalnego Dyrektora Dróg Krajowych i Autostrad Oddziału w [...] z [...] stycznia 2018 r. w którym wskazano, że A. T. nie opróżnił lokalu i innych pomieszczeń znajdujących się na działce nr [...] w terminie przewidzianym w art. 18 ust. 1e pkt 1 specustawy. Brak opróżnienia budynku mieszkalnego z wyposażenia potwierdza też protokół przekazania nieruchomości z [...] września 2017 r. (pkt VIII protokołu) sporządzony pomiędzy przekazującym – A. T., a przejmującym zarządcą drogi krajowej (GDDKiA), którego reprezentowali pracownicy Oddziału Dyrekcji w [...].

Wobec tego rację ma Minister Rozwoju, że w sprawie nie miał zastosowania art. 18 ust. 1e pkt 1 specustawy bowiem najpóźniej 7 lipca 2017 r. doszło do wydania przedmiotowego gruntu zarządcy drogi, ale bez wymaganego do otrzymania powiększonego odszkodowania opróżnienia pomieszczeń znajdujących się w budynku mieszkalnym posadowionym na wywłaszczonym gruncie.

W tej sytuacji zasadne było wydanie przez Ministra Rozwoju zaskarżonej decyzji na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa poprzez utrzymanie w mocy decyzji Wojewody [...] z [...] lutego 2018 r. w zakresie jej rozstrzygnięcia z pkt 2.

Zdaniem Sądu dla niniejszej sprawy nie miało znaczenia to, jakie uzgodnienia czynił A. T. z faktycznym wykonawcą inwestycji w zakresie dotyczącym pozostawienia wyposażenia pomieszczeń znajdujących się w budynku posadowionym na wywłaszczanym gruncie. O powiększeniu odszkodowania w zakresie określonym w art. 18 ust. 1e pkt 1 specustawy orzeka organ administracji publicznej. Zastosowanie tego przepisu nie podlega uznaniu, czy negocjacjom pomiędzy uprawnionym do odszkodowania, a faktycznym wykonawcą inwestycji drogowej. Wydanie nieruchomości następuje na rzecz właściwego zarządcy drogi, a nie faktycznego wykonawcy inwestycji (ten ostatni nie jest stroną postępowania o wydanie decyzji o zrid).

Skoro A. T. twierdzi, że uzgodnił z wykonawcą inwestycji pozostawienie wyposażenia budynku mieszkalnego na potrzeby pracowników wykonawcy, to winien liczyć się z tym, że przy takim uzgodnieniu nie wykona obowiązku z wynikającego z mocy samego prawa. Art. 17 ust. 3 pkt 2 specustawy przewiduje bowiem że decyzja o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej zaopatrzona w rygor natychmiastowej wykonalności zobowiązuje do niezwłocznego wydania nieruchomości, opróżnienia lokali i innych pomieszczeń. W specustawie brak przepisu, który zwalniałby wywłaszczanego właściciela nieruchomości z tego obowiązku (opróżnienia pomieszczeń mieszkalnych), w szczególności na mocy porozumienia stron postępowania o wydanie decyzji o zrid (dotychczasowego właściciela nieruchomości i zarządcy drogi) lub porozumienia dotychczasowego właściciela nieruchomości i faktycznego wykonawcy inwestycji. Pozostawienie nieopróżnionego budynku mieszkalnego po upływie terminu 30-dniowego skutkowało także pozbawieniem się przez skarżącego prawa do podwyższonego odszkodowania.

Jeżeli natomiast chodzi o podnoszoną w skardze kwestię niepouczenia skarżącego o przysługujących mu uprawnieniach Sąd zwraca uwagę, że w aktach sprawy znajduje się pełnomocnictwo udzielone radcy prawnemu M.W. [...] sierpnia 2016 r. przez A. T. Pełnomocnictwo to uprawnia profesjonalnego pełnomocnika do reprezentowania skarżącego m.in. w postępowaniach administracyjnych, w tym do składania oświadczeń o charakterze materialnoprawnym. Wobec tego na etapie postępowania o wydanie decyzji o zrid skarżący mógł skorzystać z pomocy profesjonalnego pełnomocnika. Żaden z przepisów specustawy nie wymaga, aby wywłaszczany właściciel nieruchomości był przez właściwy organ administracji publicznej pouczany w zawiadomieniu o wydaniu decyzji o zrid o sposobie uzyskania powiększonego odszkodowania, o którym mowa w art. 18 ust. 1e pkt 1 specustawy. Egzemplarz decyzji o zrid otrzymuje tylko wnioskodawca wywłaszczenia – właściwy zarządca drogi (art. 11a ust. 1 i art. 11f ust. 3 i 6 specustawy).i

Biorąc powyższe pod uwagę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.) w zw. z art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 1842 ze zm.) orzekł, jak w sentencji wyroku.