Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt III SA/Gd 556/04
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2005-10-06 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6052 Akty stanu cywilnego
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Uchylono decyzję II i I instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Marek Gorski Sędziowie WSA Felicja Kajut (spr.) WSA Krzysztof Gruszecki Protokolant Wioleta Gładczuk po rozpoznaniu w dniu 6 października 2005 r. na rozprawie sprawy ze skargi H. K. na decyzję Wojewody z dnia 2 lipca 2004 r. nr [...] w przedmiocie zmiany pisowni nazwiska uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającąją decyzję Prezydenta Miasta z dnia 22 marca 2004 r., nr [...].


UZASADNIENIE

III SA/Gd 556/04

Uzasadnienie

Pismem z dnia 10 czerwca 2003r. H. K. wystąpiła do Prezydenta Miasta z prośbą o wyrażenie zgody na zarejestrowanie jej związku małżeńskiego zawartego w dniu 9 października 1987r. w Danii i akceptację męskiej postaci jej nazwiska-K..

W uzasadnieniu strona podała, że od 1984r. przebywa na stałe w Niemczech. Zmieniając stan cywilny w 1987r. strona przyjęła nazwisko odmężowskie o zakończeniu -ski, ponieważ w Niemczech obowiązuje jedno brzmienie nazwiska małżeństwa. Starając się w 1987r., a następnie w 1993r. o paszport strona nie miała żadnych problemów z wystawieniem go na nazwisko z końcówką - ski. Strona posiada tylko obywatelstwo polskie, tym samym jej jedynym dokumentem tożsamości jest polski paszport, w którym konieczna jest męska postać nazwiska. Strona posiada z mężem wspólne konta bankowe, ubezpieczenia - wszystkie te dokumenty wystawione są na nazwisko K.. Podobnie pozwolenie na pobyt w Niemczech, pozwolenie na pracę i umowa o pracę. Plany rodzinnozawodowe strony związane są z pobytem w Niemczech, w związku z tym wnosi ona o zaakceptowanie męskiej formy jej nazwiska, które wymagane jest w Niemczech i którym strona legitymuje się od 16 lat. Do pisma dołączono odpis skrócony aktu małżeństwa wystawiony w S. w dniu 9 maja 2003r., kopię aktu małżeństwa zawartego w Danii wraz z jego tłumaczeniem oraz kopię paszportu.

W odpowiedzi na powyższe Prezydent Miasta w piśmie z dnia 7 lipca 2003r. poinformował stronę, że akt małżeństwa zawartego w Danii został transkrybowany przez Urząd Stanu Cywilnego na podstawie art. 73 ust. 1 ustawy z dnia 29 września 1986r. Prawo o aktach stanu cywilnego ( Dz. U. Nr 36, poz. 180 ze zm.) oraz zgodnie przepisami rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 26 października 1998 r. w sprawie szczegółowych zasad sporządzania aktów stanu cywilnego, sposobu prowadzenia ksiąg stanu cywilnego, ich kontroli, przechowywania i zabezpieczenia oraz wzorów aktów stanu cywilnego, ich odpisów, zaświadczeń i protokołów (Dz. U. Nr 136, poz. 884). Z przepisów tych jednoznacznie wynika, że akty stanu cywilnego powinny być sporządzane zgodnie z obowiązującą normą ortograficzną. Wskazano, że nazwiska zakończone na -ski, -cki, -dzki wpisuje się z zachowaniem rodzaju żeńskiego lub męskiego w zależności od tego czy nazwisko dotyczy kobiety, czy mężczyzny. Zasadę tę stosuje się również przy wpisywaniu zagranicznych aktów stanu cywilnego dotyczących obywateli polskich. Nadto organ stwierdził, że strona w dniu 23 kwietnia 2003r. złożyła pisemne oświadczenie przez Zastępcą Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego o nazwisku noszonym po zawarciu związku małżeńskiego , z którego wynika, że strona nosi nazwisko K.. W tej sytuacji, organ przekazał wniosek strony o dokonanie zmiany pisowni nazwiska według kompetencji do Wydziału Spraw Obywatelskich Urzędu Miasta.

Kolejnym pismem pracownik organu pierwszej instancji poinformował stronę, że aby jej podanie rozpatrzyć na podstawie ustawy z dnia 15 listopada 1956r. o zmianie imion i nazwisk ( t.j. Dz. U. z 1963r. Nr 59, poz. 328 ze zm.) winna złożyć podanie za pośrednictwem konsula RP wraz z odpowiednimi załącznikami.

Mając powyższe na uwadze strona w lutym 2004r. wystąpiła do Prezydenta Miasta z wnioskiem o wyrażenie zgody na zmianę brzmienia nazwiska. W uzasadnieniu strona powołała się na te same argumenty, co w piśmie z dnia 10 czerwca 2003r. Nadto, strona stwierdziła, że nieświadoma późniejszych konsekwencji, z braku dokładnej informacji ze strony Urzędu Stanu Cywilnego, zgodziła się na podpisanie oświadczenia o nazwisku noszonym po zawarciu małżeństwa K..

Decyzją z dnia 22 marca 2004r. nr [...] Prezydent Miasta, po rozpatrzeniu wniosku strony, odmówił zmiany pisowni nazwiska z K. na K..

W uzasadnieniu organ powołał się na art. 10 ustawy dnia 15 listopada 1956r. o zmianie imion i nazwisk, który stanowi, że w razie wątpliwości, pisownię nazwiska ustala się na wniosek strony. Przepis ten stosuje się również w przypadkach dostosowania pisowni imion i nazwisk do zasad pisowni polskiej zgodnie z fonetycznym brzmieniem ( art. 10 ust. 2 ustawy). Dalej stwierdzono, że orzekając zmianę pisowni nazwiska w trybie administracyjnym, nie można tego czynić z pominięciem przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, prawa o aktach stanu cywilnego i rozporządzenia w sprawie szczegółowych zasad sporządzania aktów stanu cywilnego, sposobu prowadzenia ksiąg stanu cywilnego, ich kontroli, przechowywania i zabezpieczenia oraz wzorów aktów stanu cywilnego, ich odpisów, zaświadczeń i protokołów, z których jasno wynika, że akt stanu cywilnego powinien być sporządzony starannie i czytelnie, pisownia poszczególnych wyrazów nie może budzić wątpliwości i powinna być zgodna z obowiązująca normą ortograficzną. Podkreślono, że nazwisko wnioskodawczyni jest bezspornie nazwiskiem polskim i użycie go w innej formie niż przewiduje prawo polskie doprowadziłoby do jego zniekształcenia. Jednocześnie § 4 ust. 2 i 4 cyt. rozporządzenia stanowi, że nazwiska zakończone na -ski, -cki, -dzki wpisuje się z zachowaniem rodzaju żeńskiego lub męskiego w zależności od tego czy nazwisko dotyczy kobiety, czy mężczyzny, czego potwierdzeniem jest sporządzony w Urzędzie Stanu Cywilnego akt małżeństwa nr [...].

W przedmiotowej sprawie z wnioskiem o ustalenie pisowni wystąpiła H. A. K. - obywatelka polska podlegająca przepisom prawa polskiego w powyższym zakresie, stąd, zdaniem organu pierwszej instancji, brak jest podstaw dokonania zmiany zgodnie z życzeniem wnioskodawczyni.

Strona złożyła od powyższej decyzji odwołanie do Wojewody wnosząc o ponowne obiektywne rozpatrzenie sprawy. W uzasadnieniu strona jeszcze raz przedstawiła stan faktyczny sprawy, podnosząc, że na podstawie metryki ślubu otrzymała stałą wizę pobytową, która wystawiona jest na nazwisko K. i w tej formie zatwierdzona została przez najwyższy niemiecki urząd państwowy. Ponadto władze polskie przed siedemnastu laty w pełni zaakceptowały formę pisowni nazwiska wystawiając stronie dokument tożsamości na nazwisko K., w konsekwencji czego wszystkie dokumenty pobytowo-rodzinno -zawodowe wystawione są w tej formie. Do roku 2003 bez żadnych problemów wystawiono stronie dwukrotnie paszport. Odwrócenie sytuacji po 17-tu latach uważa strona za nie logiczne, czasochłonne i kosztowne. W końcu strona zapytuje, czy jeśli nawet w 2003r. popełniony został przez władze polskie błąd, dlaczego konsekwencje tego zrzucane są teraz na jej barki.

Po rozpatrzeniu odwołania strony, Wojewoda w dniu 2 lipca 2004r. wydał decyzję nr [...], którą utrzymał w mocy decyzje organu pierwszej instancji. Organ odwoławczy, powołując się na akta sprawy stwierdził, że w dniu 9 września 1987r. obywatelka polska H. A. K. zawarła związek małżeński z To. M. K. w Urzędzie Stanu Cywilnego w T. ( Dania). Duński akt małżeństwa został umiejscowiony w polskie księdze stanu cywilnego, gdzie na podstawie decyzji Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego nazwisko kobiety noszone po zawarciu małżeństwa w brzmieniu: "K." wpisano: " K.". Pismem z dnia 10 lutego 2004r. strona zwróciła się do organu pierwszej instancji o zmianę nazwiska z "K." na ,,K.". Wniosek ten został załatwiony odmownie, wobec czego strona złożyła odwołanie.

W uzasadnieniu swojego stanowiska organ pierwszej instancji, podobnie jak uczynił to organ pierwszej instancji, powołał się na § 4 ust.2 w sprawie szczegółowych zasad sporządzania aktów stanu cywilnego, sposobu prowadzenia ksiąg stanu cywilnego, ich kontroli, przechowywania i zabezpieczenia oraz wzorów aktów stanu cywilnego, ich odpisów, zaświadczeń i protokołów. Organ stwierdził przy tym, że przepis ten stosuje się również wpisywaniu zagranicznych aktów stanu cywilnego dotyczących obywateli polskich, do polskich ksiąg stanu cywilnego. W związku z tym, że strona zawarła związek małżeński w urzędzie stanu cywilnego w Danii, stosownie do zasad prawa duńskiego, w sporządzonym akcie stanu cywilnego wpisano nazwisko kobiety zgodnie z obowiązującą w Danii normą ortograficzną. Jednakże w przypadku wpisania zagranicznego aktu do polskich ksiąg na podstawie art. 73 Prawa o aktach stanu cywilnego, pisownia nazwiska małżonki, które będzie nosić po zawarciu małżeństwa powinna być zgodna z brzmieniem § 4 cyt. rozporządzenia, jeśli sprawa dotyczy obywatelki polskiej. Zgodnie więc z prawem polskim strona nosi nazwisko" K.". W niniejszej sprawie zmiany nazwiska w trybie administracyjnym nie można orzekać z pominięciem przepisów prawa o aktach stanu cywilnego oraz w/w rozporządzenia. W konkluzji organ odwoławczy, powołując się na powyższe stwierdził, że brak jest podstaw prawnych, aby strona nosiła nazwisko w brzmieniu "K.".

Skargę na powyższą decyzję złożyła M. K. W uzasadnieniu skargi skarżąca podnosi, że po siedemnastu latach używania odmężowskiej formy nazwiska K. - formy od 9 października 1987r. zaakceptowanej przez wszystkie polskie organy za granicą, którym skarżąca podlega, została zmuszona do uzyskania oficjalnej zgody na dalsze używanie swojego dotychczasowego nazwiska przez urzędy w Polsce tj. Urząd Miasta i Wojewodę. Zdumiona odmowną decyzją w/w urzędów, zaskarżenie decyzji skarżąca motywuje w pierwszej kolejności tym, że pragnie zmienić nazwisko na nazwisko, którego od siedemnastu lat używa, identyfikuje się z tą forma nazwiska, jest ono częścią jej osobowości. Skarżąca egzystuje pod tym nazwiskiem w urzędach, w gronie przyjaciół i znajomych, w miejscu pracy. Skarżąca od 20 lat mieszka na stałe w Niemczech, nie posiada w Polsce żadnej własności. Zmieniając w 1987r. stan cywilny skarżąca przyjęła nazwisko odmężowskie z końcówką -ski, ponieważ w kraju, w którym przebywa obowiązuje jedno brzmienie nazwiska. Na nazwisko to wystawione są wszystkie dokumenty skarżącej.

Odnosząc się do podanej przez Wojewodę przyczyny odmowy zmiany nazwiska tj. faktu, że jako obywatel polski skarżąca podlega prawu polskiemu, zatem nazwisko może się kończyć tylko końcówką -ska, skarżąca stwierdza, że w sytuacji, gdy nie mieszka ona w Polsce, a kraj, w którym od dwudziestu lat przebywa wymaga jednakowego brzmienia nazwiska, zgodna na zachowanie odmężowskiej formy nazwiska winna być automatyczna.

Wojewoda w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie. W uzasadnieniu przedstawiono przebieg postępowania w sprawie, a następnie podano motywy podjętego przez organ odwoławczy rozstrzygnięcia. Organ powołał się na treść przepisów § 4 ust.2 i 4 rozporządzenia w sprawie szczegółowych zasad sporządzania aktów stanu cywilnego, sposobu prowadzenia ksiąg stanu cywilnego, ich kontroli, przechowywania i zabezpieczenia oraz wzorów aktów stanu cywilnego, ich odpisów, zaświadczeń i protokołów oraz art. 73 ustawy Prawo o aktach stanu cywilnego, stwierdzając, że zgodnie z prawem polskim strona nosi nazwisko " K.". Zdaniem organu, dokonując oceny zebranego materiału dowodowego należało stwierdzić, że decyzja Prezydenta Miasta orzekająca o odmowie zmiany pisowni nazwiska "K." na "K." znajdowała uzasadnienie prawne, ponieważ rozpatrując sprawę zmiany nazwiska w trybie administracyjnym nie można było orzekać z pominięciem przepisów prawa o aktach stanu cywilnego i w/w rozporządzenia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). Rozstrzygając w granicach danej sprawy, sąd administracyjny nie jest związany granicami skargi (art. 134 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi).

Dokonując kontroli decyzji wydanych w niniejszej sprawie Sąd uznał, że skargę należało uwzględnić.

Przepisy ustawy z dnia 15 listopada 1956 r. o zmianie imion i nazwisk (Dz. U. z 1963 r. Nr 59, poz. 328 ze zm.) regulują zasady zmiany nazwisk i imion obywateli polskich. Zgodnie z treścią przepisu art. 1 ust. 1 ustawy zmiana imienia lub nazwiska obywatela polskiego na inne wskazane przez niego imię lub nazwisko może nastąpić na jego wniosek na zasadach określonych w przepisach ustawy. Zmiana ta może nastąpić jedynie na wniosek obywatela, a co za tym idzie, organy administracji publicznej nie mogą w tym zakresie przejawiać żadnej inicjatywy. Ustawa o zmianie imion i nazwisk reguluje także kwestię ustalenia pisowni lub brzmienia imienia i nazwiska. Przepis art. 10 ust. 1 stanowi, że w razie wątpliwości pisownię lub brzmienie imienia i nazwiska ustala starosta na wniosek strony, przy czym z mocy ust. 2 przepis ust. l ma odpowiednie zastosowanie także w przypadku dostosowania pisowni imion i nazwisk do zasad pisowni polskiej, zgodnie z fonetycznym brzmieniem.

Podstawowym zagadnieniem wymagającym wyjaśnienia w niniejszej sprawie, jest ustalenie jaki był rzeczywisty przedmiot postępowania. Wyjaśnienia powyższej kwestii nie można dokonać w oderwaniu o treści pisma skarżącej z dnia 10 czerwca 2003r. i udzielonej na to pismo odpowiedzi Prezydenta Miasta z dnia 7 lipca 2003r. i pisma pracownika Urzędu Miasta z dnia 21 lipca 2003r. Wszystkie te pisma zostały napisane przed datą formalnego wszczęcia postępowania w sprawie, tj. na skutek złożonego przez stronę wniosku z dnia 10 lutego 2004r.

W piśmie z dnia 10 czerwca 2003r. skarżąca wyraźnie stwierdziła, że prosi o wyrażenie zgody na zarejestrowanie jej związku małżeńskiego zawartego w dniu 9 października 1987r. i akceptację męskiej postaci jej nazwiska. Wpisu sporządzonego w Danii aktu małżeństwa do polskich akt stanu cywilnego, dokonano na jej wniosek, poprzez jego transkrypcję. Ponieważ przy wpisywaniu do polskiej księgi stanu cywilnego aktu małżeństwa zmieniono brzmienie (pisownię) nazwiska strony przyjętego w akcie sporządzonym w Danii, skarżąca zwróciła się do organu z wnioskiem, który w istocie dotyczył naprawienia błędu we wpisanym do polskich ksiąg stanu cywilnego aktu małżeństwa.

Z treści pisma Prezydenta Miasta z dnia 7 lipca 2003r. wynika, że właśnie w taki sposób zostało w/w pismo przez ten organ odczytane, bowiem stwierdzono w nim, jakie były przyczyny wpisania w dniu 9 maja 2003r. aktu małżeństwa o takiej, a nie innej treści. W końcowej części pisma stwierdzono, że: "Wniosek Pani o dokonanie zmiany pisowni nazwisk według kompetencji został przekazany do Wydziału Spraw Obywatelskich UM." W piśmie z dnia 21 lipca 2003r. poinformowano stronę o sposobie złożenia wniosku i wymaganych załącznikach.

Tak poinformowana, strona, powołując się na fakt odmowy zarejestrowania aktu małżeństwa z zastosowaniem odmężowskiej formy nazwiska, wystąpiła z wnioskiem o zmianę brzmienia nazwiska. W odwołaniu od decyzji organu pierwszej instancji strona stwierdziła, że dotyczy ono rejestracji związku małżeńskiego w Danii / zmiany nazwiska, powołując, jako przyczyny złożenia odwołania brak zgody na "zarejestrowanie zawartego (...) związku małżeńskiego w Danii z akceptacją męskiej postaci mojego nazwiska – K. oraz odmowne rozpatrzenie wniosku o zmianę nazwiska."

Z analizy powyższego wynika, że zamiarem skarżącej było w istocie żądanie zmiany zapisu w dokonanym w dniu 6 czerwca 2003r. wpisie aktu małżeństwa do ksiąg stanu cywilnego poprzez zmianę końcówki przyjętego przez stronę, w związku z zawarciem małżeństwa, nazwiska. Nie można bowiem, stwierdzić, że celem działania skarżącej było wyjaśnienie powstałych u niej wątpliwości, jak się jej nazwisko pisze czy wymawia. Jak wynika z treści pism skarżącej takie wątpliwości nigdy u niej nie powstały, bowiem od 17 lat bez żadnych przeszkód skarżąca posługiwała się nazwiskiem K.. Problem pojawił się dopiero w momencie dokonania wpisu do polskich akt stanu cywilnego.

W świetle powyższego prawidłowe zakwalifikowanie wniosku strony inicjującego postępowanie implikuje oparcie rozstrzygnięcia na odmiennych przesłankach materialnoprawnych, określonych albo w przepisach ustawy z dnia 15 listopada 1956 r. o zmianie imion i nazwisk, albo przepisach ustawy z dnia 29 września 1986 r. - Prawo o aktach stanu cywilnego (Dz. U. Nr 36, poz. 180 ze zm.). Również inne organy są właściwe do orzekania w obu wyżej wymienionych przypadkach.

O pierwszym przypadku była mowa wyżej. W tym drugim przypadku kwestia przesłanek i trybu prostowania zarejestrowanych aktów stanu cywilnego, regulowana jest m.in. przepisami art. 30-32 Prawa o aktach stanu cywilnego, w tym aktów stanu cywilnego sporządzonych za granicą i wpisanych do polskich ksiąg stanu cywilnego, w drodze transkrypcji przewidzianej wart. 73 tej ustawy. W tego rodzaju sprawach organem właściwym do ich rozpatrzenia jest sąd powszechny ( art.33 ustawy). Warto przy okazji zwrócić uwagę, że powyższa kwestia była przedmiotem postępowania przed sądami powszechnymi, zaś kapitalne znaczenie ma dotyczące jej postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 8 sierpnia 2003r. Sygn. akt V CK 6/02 ( OSNC 2004, z. 7 -8, poz. 131 ), gdzie stwierdzono, że przy wpisywaniu do polskich ksiąg stanu cywilnego aktu małżeństwa sporządzonego w Niemczech niedopuszczalna jest zmiana brzmienia ( pisowni) nazwiska małżonków przyjęta w akcie.

W sytuacji zatem, gdy zarówno organowi pierwszej i drugiej instancji znane były przyczyny, dla których skarżąca wystąpiła z wnioskiem, najpierw o sprostowanie aktu stanu cywilnego ( taka była w istocie treść jej wniosku zawartego w piśmie z dnia 10 czerwca 2003r.), a następie, na skutek działania organu pierwszej instancji, o zmianę brzmienia nazwiska, obligowało to organy do ustalenia rzeczywistej treści żądania oraz do informowania strony o okolicznościach prawnych i faktycznych mogących mieć wpływ na rozstrzygnięcie sprawy.

Obowiązek dokładnego ustalenia przedmiotu żądania zgłoszonego przez stronę wynika zarówno z przepisów określających ogólne zasady postępowania, zwłaszcza zawartych wart. 7-9 k.p.a., jak i przepisów regulujących szczegółowo to postępowanie. Na organie administracyjnym ciąży powinność informowania strony o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie jej praw i obowiązków. Organy muszą zatem czuwać nad tym, aby strony postępowania nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, w tym celu powinny udzielać im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek (art. 9 k.p.a.). Dotyczy to zwłaszcza sytuacji, gdy strona nie jest zorientowana w problematyce prawnej, która wiąże się z jej żądaniem.

Orzekające w sprawie organy nie dopełniły tych powinności. Należy wręcz stwierdzić, że swoim działaniem wprowadziły one skarżącą w błąd, w wyniku czego doszło do wszczęcia postępowania, którego negatywny wynik był z góry możliwy do przewidzenia, brak było bowiem możliwości sprostowania dokonanego w polskich księgach stanu cywilnego wpisu aktu małżeństwa sporządzonego za granicą na podstawie przepisów ustawy o zmianie imion i nazwisk. Doszło zatem do naruszenia także art. 8 k.p.a.

Oznacza to, że zaskarżona decyzja, jak również decyzja organu pierwszej instancji wydane zostały z naruszeniem przepisów art. 7 - 9, a także art. 77 § 1 k.p.a. mającym istotny wpływ na wynik sprawy.

Z powyższych względów orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). Wobec uchylenia rozstrzygnięć odmawiających ustalenia brzmienia nazwiska przepis art. 152 ustawy nie miał zastosowania.