Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1277/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2019-12-13 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 8 ust. 1 pkt 1 ust. 3 art. 61 ust. 1 pkt 1 i 3 ust. 2 pkt 1 i 3 art. 64 art. 106 ust. 1,3b i  ust. 4
journal: Dz.U. 2018 poz 1508
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska (spr.), Sędziowie sędzia WSA Iwona Kosińska, sędzia WSA Monika Sawa, Protokolant starszy specjalista Dorota Stromecka, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 grudnia 2019 r. sprawy ze skargi J.S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] maja 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy częściowego zwolnienia z opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej oddala skargę


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z [...] maja 2019 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], po rozpatrzeniu odwołania J.S. od decyzji Wójta Gminy [...] z [...] lutego 2019 r., nr [...] odmawiającej częściowego zwolnienia z opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej, utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu Kolegium wskazało, że Wójt Gminy [...] decyzją z [...] kwietnia 2018 r., nr [...] ustalił miesięczną odpłatność za pobyt J.S. w Domu Pomocy Społecznej "[...]" w [...] od 1 maja 2018 r. w ten sposób, że mieszkaniec ma ponosić koszt pobytu w wysokości 70% swojego dochodu, tj. [...] zł miesięcznie, a pozostałą część opłaty ma ponosić gmina, z której mieszkaniec domu został skierowany.

Pismem z [...] stycznia 2019 r. J.S. wystąpił o częściowe zwolnienie z wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej wskazując, że ponosi wysokie koszty zakupu leków.

Wójt Gminy [...] decyzją z [...] lutego 2019 r. odmówił J.S. częściowego zwolnienia z opłaty za pobyt w Domu Pomocy Społecznej "[...]" w [...]. Odwołanie od powyższej decyzji wniósł J.S. wskazując, że kwota, która mu pozostaje po opłaceniu pobytu w domu pomocy społecznej nie wystarcza na pokrycie kosztów utrzymania, w tym na zakup leków.

Rozpoznając sprawę Kolegium wskazało, że podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowią przepisy ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tj. Dz.U. z 2018 r., poz. 1508, dalej jako: ustawa).

Organ odwoławczy wyjaśnił, że stosownie do art. 2 ust. 1 ustawy pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Nie można traktować pomocy społecznej jako środka bezwzględnej pomocy. Ma ona zastosowanie wyłącznie wtedy, gdy osoba lub rodzina w sposób samodzielny nie jest w stanie zaspokoić swoich podstawowych potrzeb na tyle, by żyć w warunkach odpowiadających godności człowieka.

Jedną z form pomocy społecznej jest skierowanie i umieszczenie w domu pomocy społecznej osoby wymagającej całodobowej opieki z powodu wieku, choroby lub niepełnosprawności, niemogącej samodzielnie funkcjonować w codziennym życiu, której nie można zapewnić niezbędnej pomocy w formie usług opiekuńczych, o czym stanowi art. 54 ust. 1 ustawy.

Kolegium wskazało, że podstawę prawną rozstrzygnięcia w przedmiocie zwolnienia z odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej stanowi art. 64 ustawy. Stosownie do tego przepisu osoby wnoszące opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej można zwolnić, na ich wniosek, częściowo lub całkowicie z tej opłaty, w szczególności jeżeli:

1) wnoszą opłatę za pobyt innych członków rodziny w domu pomocy społecznej, ośrodku wsparcia lub innej placówce;

2) występują uzasadnione okoliczności, zwłaszcza długotrwała choroba, bezrobocie, niepełnosprawność, śmierć członka rodziny, straty materialne powstałe w wyniku klęski żywiołowej lub innych zdarzeń losowych;

3) małżonkowie, zstępni, wstępni utrzymują się z jednego świadczenia lub wynagrodzenia;

4) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty jest w ciąży lub samotnie wychowuje dziecko.

Brzmienie powyższego przepisu nie pozostawia wątpliwości co do uznaniowości organu w jego stosowaniu. Fakultatywność orzeczenia o zwolnieniu z odpłatności zależna jest od sytuacji materialnej i rodzinnej osób zobowiązanych do opłat.

W przypadku wystąpienia szczególnych okoliczności związanych z sytuacją osoby zobowiązanej do ponoszenia opłaty, organ dokonuje oceny tych okoliczności zgodnie z wymaganiami art. 7 kpa, tzn. mając na względzie nie tylko słuszny interes osoby wnioskującej o zwolnienie, ale także interes społeczny.

Organ ustalił, że J.S. utrzymuje się z emerytury w wysokości [...] zł netto oraz zasiłku pielęgnacyjnego w kwocie [...] zł. Po uiszczeniu opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej skarżący dysponuje kwotą [...] zł, która musi wystarczyć, m.in. na zakup leków. W dniu [...] stycznia 2019 r. przeprowadzono wywiad środowiskowy, podczas którego ustalono m.in., że posiadane środki finansowe pozwalają skarżącemu na zakup leków. Pozostałe potrzeby bytowe są zapewniane w ramach pobytu w domu pomocy społecznej, tj. całodobowe posiłki, usługi bytowe, opiekuńcze i wspomagające.

Organ przyznał, że skarżący jest osobą przewlekle chorą, jednak posiadane zasoby pieniężne pozwalają mu na zakup leków.

Kolegium podkreśliło, że w znacznej części opłata za pobyt w domu pomocy społecznej jest finansowana ze środków publicznych (w dacie orzekania o opłacie miesięczny koszt pobytu wynosił 5082,81 zł), a udział skarżącego w opłacie został ustalony zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa. Ponadto sytuacja skarżącego nie uległa zmianie w wyniku wystąpienia nagłych zdarzeń powodujących brak możliwości zakupu wszystkich niezbędnych leków. Przedstawione faktury za zakup leków wskazują, że w jednym miesiącu koszty, jakie ponosi skarżący są wyższe niż w kolejnym, gdyż leki kupowane są często na okres dłuższy niż jeden miesiąc, jednak nie przekraczają możliwości finansowych skarżącego.

Skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z [...] maja 2019 r. złożył J.S. Zaskarżonej decyzji zarzucił:

1) naruszenie przepisów postępowania (mające istotny wpływ na wynik sprawy), tj.

- art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 kpa, polegające na niewyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu całego materiału dowodowego i niepodjęciu wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy, w tym niewyjaśnienie, jakie dodatkowe wydatki ma strona, oprócz opłaty ponoszonej w związku z pobytem w DPS oraz czy kwota pozostająca skarżącemu po odliczeniu kosztów DPS, to jest [...] zł wystarcza na pozostałe, niezbędne potrzeby,

- art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 kpa, polegające na niewyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu całego materiału dowodowego i w konsekwencji niepodjęcie wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz sporządzenie uzasadnienia niezgodnie z wymogami wynikającymi z art. 107 § 3 kpa,

- art. 9 i 11 kpa, przez niedostateczne wyjaśnienie podstaw i przesłanek utrzymania w mocy decyzji o odmowie częściowego zwolnienia z opłaty za pobyt w DPS pomimo, że podjęcie takiej decyzji opiera się na uznaniu organu, to tym bardziej uzasadnienie takiej decyzji powinno być dokładne, szczegółowe, pozwalające na weryfikację, czy jest to decyzja dowolna, czy też znajduje oparcie w stanie faktycznym, przekonywujące stronę do tego, że decyzja podjęta przez organ jest słuszna;

- art. 138 § 1 pkt 1 kpa w zw. z art. 144 kpa, przez utrzymanie w mocy wadliwej decyzji organu I instancji;

2) naruszenie przepisu prawa materialnego, tj. art. 64 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej, przez błędną jego wykładnię polegającą na przyjęciu, że długotrwała choroba, niepełnosprawność, trudna sytuacja materialna nie wyczerpują przesłanek zwolnienia od opłaty podczas, gdy ustawodawca wprost w art. 64 ust. 2 ustawy wskazuje takie przesłanki, jako podstawę do częściowego zwolnienia z opłaty.

W oparciu o tak sformułowane zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości, ewentualnie o uchylenie decyzji organu I i II instancji i zmianę decyzji przez zwolnienie skarżącego z opłaty za pobyt w DPS, zgodnie z jego wnioskiem. Zarzuty rozwinął w uzasadnieniu skargi.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył co następuje:

Skarga nie jest zasadna. Zgodnie z art. 60 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny. Stosownie do treści art. 61 ust. 1 ustawy obowiązanymi do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej są w kolejności: mieszkaniec domu pomocy społecznej, następnie małżonek, zstępni przed wstępnymi oraz gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej. Bezsporne jest, że skarżący został umieszczony w Domu Pomocy Społecznej "[...]". Decyzją Wójta Gminy [...] z [...] kwietnia 2018 r. ustalono odpłatność z tytułu pobytu w placówce w wysokości 70 % dochodu skarżącego, tj. [...] zł miesięcznie.

Zgodnie z art. 64 pkt 2 ustawy osoby wnoszące opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej można zwolnić, na ich wniosek, częściowo lub całkowicie z tej opłaty, w szczególności jeżeli występują uzasadnione okoliczności, zwłaszcza długotrwała choroba, bezrobocie, niepełnosprawność, śmierć członka rodziny, straty materialne powstałe w wyniku klęski żywiołowej lub innych zdarzeń losowych.

Zaskarżona decyzja oraz decyzja organu I instancji zostały podjęte z uwzględnieniem różnych aspektów sprawy, w tym warunków pobytu skarżącego w DPS, stanu jego zdrowia, sytuacji finansowej skarżącego, zgłaszanych potrzeb, które miałyby być zaspokajane z pozostałych mu do dyspozycji środków.

Skarżący pobiera świadczenie emerytalne oraz zasiłek pielęgnacyjny w łącznej kwocie [...] zł miesięcznie. Po uiszczeniu opłaty za pobyt w placówce pozostaje mu do dyspozycji kwota [...] zł.

Jak wynika z akt sprawy (w tym regulaminu pobytu mieszkańców w DPS [...]) większość potrzeb życiowych skarżącego zaspokajana jest w ramach jego pobytu w DPS, bowiem otrzymuje tam całodobowe utrzymanie, opiekę pielęgniarską, rehabilitacyjną, socjalną i psychologiczną. Zgodnie z § 3 pkt 6 regulaminu DPS zapewnia, m.in. możliwość korzystania z codziennej prasy, punktu bibliotecznego, terapii zajęciowej i kulturalno-oświatowej.

Skarżący jest osobą niepełnosprawną z orzeczonym znacznym stopniem niepełnosprawności, która ma charakter trwały. Organy wskazały, że skarżący ponosi wydatki na leki. Jednakże koszt zakupu leków refundowanych jest częściowo pokrywany przez DPS do ceny limitu. Jak wynika z załączonych do akt administracyjnych faktur skarżący w styczniu 2019 r. wykupił leki na kwoty: 15,98 zł (4 stycznia), 11,97 zł i 5 zł. (14 stycznia) oraz 59,49 zł (31 stycznia). Natomiast w grudniu 2018 r. za leki w kwocie 51,96 zł opłatę poniósł w znacznej części DPS, gdyż udział skarżącego w tych wydatkach wyniósł 17,01 zł (faktura z 14 grudnia). Także w grudniu 2018 r. zakup leków na kwotę 182,60 zł został sfinansowany przez skarżącego w kwocie 125 zł, a pozostałej części opłatę poniósł DPS (faktura z 3 grudnia). Natomiast w listopadzie 2018 r. skarżący zakupił leki za kwoty: 13,24 zł. (faktura z 10 listopada), 7,50 zł (faktura z 19 listopada), 40,49 zł (faktura z 21 listopada) oraz 23,99 zł (faktura z 29 listopada). Jak wynika z faktury z 15 listopada 2018 r. za leki zakupione w tym dniu DPS zapłacił 19,96 zł, a skarżący 12,39 zł. Wobec tego stanowisko skarżącego, że pozostała po opłaceniu pobytu w placówce kwota nie wystarcza na zakup leków i zapewnienie innych potrzeb nie zasługuje na uwzględnienie.

Zdaniem Sądu uzasadnienie zaskarżonej decyzji nie nosi cech dowolności, a ocena zebranych materiałów nie została dokonana wbrew zasadom logiki czy doświadczenia życiowego. Organy prawidłowo oceniły stan zdrowotny i finansowy skarżącego dla potrzeb rozważenia możliwości zwolnienia go częściowo z odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej. Podnoszona przez skarżącego w skardze argumentacja o potrzebie zakupu odzieży, obuwia, prasy, opłacenie telefonu komórkowego, usług fryzjerskich nie zmienia oceny Sądu dotyczącej prawidłowości zaskarżonej decyzji. Wskazywane do poniesienia wydatki wynikają też z chęci skarżącego do zaspokojenia swych potrzeb w szerszym zakresie i mogą być pokrywane z pozostałej skarżącemu kwoty po opłaceniu pobytu w placówce. Nie jest to natomiast sama w sobie "uzasadniona okoliczność", o jakiej mowa w art. 64 pkt 2 ustawy. Zauważyć należy, że wiele osób musi ograniczać swe potrzeby z uwagi na ilość środków, jakimi dysponuje (niskie dochody, emerytury, renty), w tym osoby starsze, schorowane, które pobierają świadczenia w kwotach mniejszych, niż wysokość opłaty ponoszonej przez skarżącego za pobyt w placówce. Z tych niskich dochodów osoby te muszą opłacić czynsz, wyżywić się, kupić leki i zaspokoić wszelkie inne podstawowe potrzeby. Skarżący natomiast opłacając pobyt w DPS ma z tego tytułu zabezpieczone najpilniejsze i niezbędne do życia potrzeby na właściwym poziomie, a także opiekę pielęgniarską, rehabilitacyjną, możliwość uczestniczenia w organizowanych przez DPS zajęciach i terapii.

Podnoszone przez skarżącego okoliczności, jak istniejące od wielu lat dolegliwości i choroby, niepełnosprawność, czy trudna sytuacja materialna same w sobie nie wyczerpują pojęcia "uzasadnionych okoliczności" czy też "zdarzeń losowych", o jakich mowa w wyżej wskazanym przepisie. Wprawdzie skarżący od wielu lat choruje, jednakże stan jego zdrowia, od czasu umieszczenia w DPS, nie pogorszył się w taki sposób, który powodowałoby konieczność ponoszenia dodatkowych kosztów. Jak wyżej wskazano DPS partycypuje w zakupie niektórych leków niezbędnych skarżącemu. Należy zauważyć, że beneficjenci świadczeń z ustawy o pomocy społecznej, to osoby niepełnosprawne, chore, ubogie, znajdujące się w trudnej sytuacji życiowej. Z tych właśnie przyczyn osoby te objęte są pomocą społeczną (art. 7 pkt 1, 5 i 6 ustawy).

Podsumowując uznać należy, że organy dokonały prawidłowej analizy sytuacji materialnej, osobistej i rodzinnej skarżącego, nie naruszając art. 64 pkt 2 ustawy, ani przepisów postępowania powołanych w skardze.

Mając na uwadze wszystkie wskazane wyżej okoliczności Sąd, na podstawie art. 151 ppsa, orzekł jak w sentencji wyroku.