Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 690/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2014-09-25 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6074 Przekształcenie użytkowania wieczystego w prawo własności
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Świstak (spr.) Sędziowie Sędzia NSA Jolanta Szaniecka Sędzia WSA Maria Kwiecińska Protokolant St. sekretarz sąd. Joanna Wieczorkiewicz-Skoczek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 września 2014 r. sprawy ze skargi A Sp. z o.o. na decyzję Wojewody Wielkopolskiego z dnia [...] maja 2014 r. Nr [...] w przedmiocie przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości I. uchyla zaskarżoną decyzję, II. zasądza od Wojewody Wielkopolskiego na rzecz skarżącej Spółki kwotę 200 zł (dwieście złotych) tytułem zwrotu kosztów sądowych, III. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana.


UZASADNIENIE

Prezydent Miasta P. (działający jako prezydent miasta na prawach powiatu wykonujący zadania z zakresu administracji rządowej) decyzją z dnia [...] 2014 r., znak [...] odmówił spółce A Sp. z o.o. (dalej: spółka A) przekształcenia prawa użytkowania wieczystego ustanowionego na nieruchomości stanowiącej własność Skarbu Państwa, oznaczonej geodezyjnie: obręb [...], ark. mapy [...], działka nr [...] o pow. [...] m², zapisanej w KW nr [...], położonej w [...] przy ul. [...], w prawo własności.

W uzasadnieniu decyzji organ wyjaśnił, że spółka A w dniu 13 czerwca 2012 r. wniosła o przekształcenie prawa użytkowania wieczystego w prawo własności, które to prawo użytkowania wieczystego wyżej opisanej nieruchomości nabyła w dniu [...] 2007 r. na podstawie umowy przeniesienia prawa użytkowania wieczystego (akt notarialny nr rep. [...] z dnia [...] 2007 r.) i jest następcą prawnym przedsiębiorstwa państwowego, jakim był w dniu 13 października 2005 r. Instytutu B, któremu przysługiwało prawo użytkowania wieczystego od dnia 5 grudnia 1990 r. nabyte w wyniku "uwłaszczenia" z mocy ustawy co do państwowego gruntu będącego w zarządzie Instytutu.

Organ podniósł, że na dzień 13 października 2005 r. użytkownikiem wieczystym nieruchomości było przedsiębiorstwo państwowe i nie zostały spełnione przesłanki ustawowe dom przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności, bowiem przepis art. 1 ust. 3 w zw. z art. 1 ust. 1b ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości (Dz. U. z 2012 r., poz. 83, dalej: ustawa o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego), wskazuje na wyłączenie następców prawnych m.in. państwowych osób prawnych z kręgu podmiotów uprawnionych do żądania przekształcenia. Argumentował, że skoro prawo użytkowania wieczystego pierwotnie zostało ustanowione na rzecz państwowej osoby prawnej - Instytutu B, która była użytkownikiem wieczystym przedmiotowej nieruchomości również w dniu 13 października 2005 r., to taki stan rzeczy skutkuje ziszczeniem się negatywnej przesłanki przekształcenia w postaci wyłączenia podmiotowego, bez względu na późniejsze zbycie prawa użytkowania wieczystego na rzecz innego podmiotu.

W odwołaniu od decyzji z dnia [...] 2014 r. spółka A – domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji oraz orzeczenia co do istoty o przekształceniu w prawo własności prawa użytkowania wieczystego przedmiotowej nieruchomości – zarzuciła organowi I instancji naruszenie art. 77 § 1 i art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego (dalej: k.p.a.) oraz art. 1 ust. 3 i art. 1 ust. 1 ustawy o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego. Spółka podniosła, że niezgodne z rzeczywistością jest poczynione przez organ I instancji ustalenie, jakoby spółka miała nabyć prawo użytkowania wieczystego od Instytutu B w dniu [...] 2007 r., podczas gdy spółka A nabyła prawo użytkowania wieczystego od spółki A Sp. z o.o. w dniu [...] listopada 2011 r., co w sposób niewątpliwy wynika z treści działu III księgi wieczystej nr [...]. W ocenie spółki Prezydent Miasta naruszył art. 1 ust. 3 powołanej ustawy poprzez jego niezastosowanie przy ocenie, czy strona jako kolejny następca prawny Instytutu B spełniła przesłanki wymagane do przekształcenia. Zdaniem strony osoba, która nabyła prawo użytkowania wieczystego w drodze sukcesji syngularnej mogła żądać przekształcenia nabytego prawa użytkowania wieczystego, jeżeli podmiot będący jej poprzednikiem prawnym spełnił kryteria określone w art. 1 ust. 1, ust. 1a lub ust. 2 przywołanej ustawy, zatem skoro Instytut B spełniał kryterium określone w art. 1 ust. 1 tej ustawy, to spółka na podstawie art. 1 ust. 3 powołanej ustawy jest uprawniona do żądania przekształcenia jako jego następca prawny.

Ponadto strona argumentowała, że organ I instancji dopuścił się naruszenia przepisów art. 1 ust. 3 i art. 1 ust. 1 ustawy o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego poprzez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że art. 1 ust. 1b pkt 2 ma zastosowanie również do osób prywatnych będących następcami prawnymi podmiotów publicznych, które były użytkownikami wieczystymi nieruchomości w dniu 13 października 2005 r. Zdaniem spółki celem ustawodawcy było jedynie wyłączenie możliwości nabywania własności nieruchomości przez podmioty publiczne w drodze przekształcenia prawa użytkowania wieczystego, nie zaś przez podmioty będące ich następcami prawnymi i niebędące podmiotami publicznymi wskazanymi w art. 1 ust. 1b powołanej ustawy.

Wojewoda Wielkopolski decyzją z dnia [...] maja 2014 r., nr [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Wojewoda wskazał na następujące ustalenia faktyczne: decyzją Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 1997 r., [...] na podstawie art. 2 ust. 1 i 3 z dnia 14 kwietnia 1997 r. o zmianie ustawy o jednostkach badawczo-rozwojowych (Dz. U. nr 75, poz. 467) i art. 18a ustawy z dnia 25 lipca 1985 r. o jednostkach badawczo-rozwojowych grunty Skarbu Państwa będące w dniu 5 grudnia 1990 r. w posiadaniu Instytutu B, tj. m.in. działka nr [...] o powierzchni [...] ha zapisana w księdze wieczystej KW [...], stały się dniem 29 lipca 1997 r. przedmiotem użytkowania wieczystego jednostki badawczo-rozwojowej, tj. rzeczonego Instytutu. Działka nr [...] [której dotyczy postępowanie przekształceniowe] stanowi część działki nr [...], a powstała w wyniku podziału działki nr [...] w 1998 r. na działki nr [...] i [...].

Organ II instancji stwierdził, że okolicznością bezsprzeczną jest to, że w dniu [...] 2007 r. na podstawie aktu notarialnego nr rep. [...] zostało przeniesione prawo użytkowania wieczystego przedmiotowej nieruchomości na spółkę A, co potwierdzenie swoje znajduje również w treści aktu notarialnego z dnia [...] 2011 r. (rep. [...] numer: [...]) przenoszącego na spółkę A własność przedsiębiorstwa w dniu [...] 2011 r., w którym podano, że w skład spółki wchodzi m.in. prawo użytkowania wieczystego ustanowione do dnia [...] 2096 r. na gruncie stanowiącym własność Skarbu Państwa, obejmującym działkę nr [...] o powierzchni [...] ha położoną w [...], obręb [...], przy ul. [...] (obecnie ul. [...]), zapisanej w księdze wieczystej KW nr [...], które spółka nabyła w 2007 roku w drodze umowy sprzedaży jednostki badawczo-rozwojowej Instytutu B.

Organ odwoławczy wyjaśnił, że przepis art. 1 ust. 1b pkt 1 ustawy o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego statuuje negatywną przesłankę przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości, która zachodzi w niniejszej sprawie i wyklucza wydanie pozytywnej decyzji w przedmiocie przekształcenia. Odwołując się do poglądów piśmiennictwa, Wojewoda stwierdził, że zbycie prawa użytkowania wieczystego po dniu 13 października 2005 r. przez podmiot wymieniony w art. 1 ust. 1b pkt 2 powołanej ustawy, któremu w tej dacie przysługiwało prawo użytkowania wieczystego w tej dacie, nie wyłącza ustawowego zakazu przekształcenia. Wojewoda stwierdził, że skoro w dacie 13 października 2005 r. prawo użytkowania wieczystego przysługiwało państwowej jednostce badawczo-rozwojowej (Instytutowi B), która następnie zbyła to prawo na rzecz wnioskodawcy, to również wnioskodawcy dotyczy zakaz przekształcenia prawa użytkowania wieczystego. Dalej wyjaśnił, że Instytut został utworzony na podstawie przepisów ustawy z dnia 25 lipca 1985 r. o jednostkach badawczo-rozwojowych (Dz. U. z 2008 r. nr 159, poz. 993, z późn. zm.), zaś obecnie funkcjonuje jako instytut badawczy na podstawię przepisów ustawy z dnia 30 kwietnia 2010 r. o instytucjach badawczych (Dz. U. z dnia 4 czerwca 2010 r.) i figuruje w Krajowym Rejestrze Sądowym (rejestr przedsiębiorców) pod numerem KRS [...]. Odwołując się do przepisów powołanych ustaw, organ przedstawił definicję instytutu badawczego, jako państwowej jednostki organizacyjnej wyposażonej w osobowość prawną. Następnie stwierdził, że Instytut B w dacie kluczowej dla rozstrzygnięcia sprawy, tj. 13 października 2005 r., był wprawdzie użytkownikiem wieczystym przedmiotowej nieruchomości, ale jego ówczesny i obecny status państwowej osoby prawnej, kwalifikuje go do grupy podmiotów objętych dyspozycją przepisu art. 1 ust. 1b pkt 1 ustawy o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego, a zbycie prawa użytkowania wieczystego po 13 października 2005 r. przez podmiot określony w art. 1 ust. 1b powołanej ustawy nie wyłącza zakazu przekształcenia.

Przy tak przedstawionych ustaleniach faktycznych i rozważaniach prawnych Wojewoda stwierdził, że spółce A jako następcy prawnemu podmiotu wyłączonego od prawnej możliwości żądania przekształcenia prawa użytkowania wieczystego również takie uprawnienie nie przysługuje.

W skardze na decyzję Wojewody Wielkopolskiego spółka A zarzuciła organowi naruszenie art. 1 ust. 3 i art. 1 ust. 1 oraz art. 1 ust. 1b pkt 2 w zw. z art. 1 ust. 1 ustawy o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego. W ocenie skarżącej spółki w stanie faktycznym przedmiotowej sprawy Instytut B spełniał kryterium określone w art. 1 ust. 1 powołanej ustawy, wobec czego skarżąca na podstawie art. 1 ust. 3 tej ustawy jako następca prawny podmiotu będącego użytkownikiem wieczystym w dniu 13 października 2005 r. również jest uprawniona do żądania przekształcenia. Ponadto podniosła, że dyspozycja przepisu art. 1 ust. 1b przywołanej ustawy odnosi się wyłącznie do art. 1 ust. 1 tej ustawy, nie zaś do art. 1 ust. 3 tej ustawy, bowiem w przeciwnym razie dyspozycja przepisu art. 1 ust. 1b odnosiłaby się również do art. 1 ust. 3 tej ustawy.

W tym zakresie strona odwołała się również do uzasadnienia projektu nowelizacji ustawy z dnia 28 lipca 2011 r., którą został wprowadzony omawiany przepis art. 1 ust. 1b powołanej ustawy, argumentując, że celem ustawodawcy było jedynie wyłączenie możliwości nabywania własności nieruchomości przez podmioty publiczne, nie zaś przez podmioty będące ich następcami prawnymi, które nie są podmiotami publicznymi wskazanymi w art. 1 ust.1b powołanej ustawy. Skoro zatem Instytut B spełniał kryterium określone w art. 1 ust. 1 tej ustawy, to spółka na podstawie art. 1 ust. 3 powołanej ustawy jest uprawniona do żądania przekształcenia jako jego następca prawny. Ponadto strona argumentowała, że organ I instancji dopuścił się naruszenia przepisów art. 1 ust. 3 i art. 1 ust. 1 ustawy o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego poprzez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że art. 1 ust. 1b pkt 2 ma zastosowanie również do osób prywatnych będących następcami prawnymi podmiotów publicznych, które były użytkownikami wieczystymi nieruchomości w dniu 13 października 2005 r. Zdaniem spółki celem ustawodawcy było jedynie wyłączenie możliwości nabywania własności nieruchomości przez podmioty publiczne w drodze przekształcenia prawa użytkowania wieczystego, nie zaś podmioty będące ich następcami prawnymi i niebędące podmiotami publicznymi wskazanymi w art. 1 ust. 1b powołanej ustawy.

Uzasadniając swoje stanowisko skarżąca szeroko odwołała się do poglądów prezentowanych w orzecznictwie wojewódzkich sądów administracyjnych. Przy tak kształtującej się argumentacji strona domagała się uchylenia zaskarżonej decyzji i zasądzenia kosztów postępowania. Swoje stanowisko Spółka podtrzymała na rozprawie w dniu 25 września 2014 r.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda Wielkopolski, podtrzymując dotychczasowe stanowisko, wniósł o jej oddalenie. Na uzasadnienie swojego stanowiska Wojewoda dodatkowo odwołał się do stanowiska tutejszego Sądu wyrażonego w wyroku z dnia 19 marca 2014 r. sygn. akt II SA/Po 1324/13.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.

Skarga jest zasadna.

W niniejszej sprawie, uwzględniając treść skargi, w swej istocie nie ma sporu pomiędzy stronami co do stanu faktycznego, na podstawie którego została wydana zaskarżona decyzja. Stan ten przedstawia się następująco: grunty Skarbu Państwa będące w dniu 5 grudnia 1990 r. w posiadaniu Instytutu B, tj. m.in. aktualna działka nr [...] bliżej opisana w zaskarżonej decyzji, stała się dniem 29 lipca 1997 r. przedmiotem użytkowania wieczystego tej jednostki badawczo-rozwojowej. Powyższe wynika z decyzji deklaratoryjnej Wojewody Wielkopolskiego z dnia [...] grudnia 1997 r., nr [...] wydanej na podstawie art. 2 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 14 kwietnia 1997 r. o zmianie ustawy o jednostkach badawczo-rozwojowych (Dz. U. nr 75, poz. 467) oraz art. 18a ustawy z dnia 25 lipca 1985 r. o jednostkach badawczo-rozwojowych (Dz. U. z 1991 r. nr 44, poz. 194, z późn. zm.). Instytut ten stanowił państwową jednostkę organizacyjną wyposażoną w osobowość prawną (art. 1 ust. 1, ust. 2 pkt 1 i ust. 3 ustawy z dnia 25 lipca 1985 r. o jednostkach badawczo-rozwojowych). Podobnie sytuacja przedstawia się na gruncie art. 1 ust. 1 i 2 aktualnie obwiązującej ustawy z dnia 30 kwietnia 2010 r. o instytutach badawczych (Dz. U. nr 96, poz. 618, z późn., zm.).

Istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się do rozstrzygnięcia, czy dla dopuszczalności przekształcenia prawa użytkowania wieczystego znaczenie ma stan faktyczny istniejący wyłącznie w dacie 13 października 2005 r., czy też uwzględnić należy także stan faktyczny istniejący w dacie złożenia wniosku o przekształcenie prawa rzeczowego w postaci użytkowania wieczystego w prawo własności, tj. w niniejszej sprawie: 13 czerwca 2012 r. i co za tym idzie czy następca prawny (w rozumieniu art. 1 ust. 3 ustawy o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego) podmiotu, o którym mowa w art. 1 ust. 1b ustawy o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego, ma uprawnienie do żądania takiego przekształcenia.

Rozstrzygając powyższą kwestię prawną, należy przede wszystkim zauważyć, że wniosek o przekształcenie przysługującego skarżącej prawa użytkowania wieczystego w prawo własności został złożony już po 9 października 2011 r., tj. po wejściu w życie ustawy z dnia 28 lipca 2011 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. nr 187, poz. 1110), zwanej dalej "ustawą zmieniającą".

Zgodnie z art. 1 ust. 1 ustawy o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego, w jej brzmieniu obowiązującym od dnia 9 października 2011 r., z żądaniem przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości wystąpić mogą osoby fizyczne i prawne będące w dniu 13 października 2005 r. użytkownikami wieczystymi nieruchomości. Przepis art. 1 ust. 3 powołanej ustawy przyznaje prawo do wystąpienia z wnioskiem o przekształcenie również następcom prawnym osób wymienionych w art. 1 ust. 1 tej ustawy. Przez pojęcie "następca prawny" w rozumieniu art. 1 ust. 3 ustawy o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w zw. z art. 1 ust. 1 i 1a ustawy należy rozumieć zarówno następców prawnych pod tytułem ogólnym jak i pod tytułem szczególnym, bowiem (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 10 kwietnia 2014 r. sygn. akt I SA/Wa 2125/13, LEX nr 1467561).

Z kolei art. 1 ust. 1b tej samej ustawy stanowi, że przepisu ust. 1 nie stosuje się do:

1) nieruchomości oddanych w użytkowanie wieczyste Polskiemu Związkowi Działkowców;

2) nieruchomości oddanych w użytkowanie wieczyste państwowym i samorządowym osobom prawnym, a także spółkom handlowym, w odniesieniu do których Skarb Państwa lub jednostka samorządu terytorialnego jest podmiotem dominującym w rozumieniu ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o ofercie publicznej i warunkach wprowadzania instrumentów finansowych do zorganizowanego systemu obrotu oraz o spółkach publicznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 185, poz. 1439 oraz z 2010 r. Nr 167, poz. 1129);

3) nieruchomości, wobec których toczy się postępowanie administracyjne, mające na celu nabycie nieruchomości lub jej części pod inwestycję celu publicznego.

Z przytoczonej powyżej regulacji odczytywanej łącznie z art. 1 ust. 1 ustawy nie sposób wyprowadzić wniosku przyjętego przez organ II instancji, iż ustawodawca dokonał wyraźnego wyłączenia z możliwości przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności takich nieruchomości, które w dniu 13 października 2005 r. były w użytkowaniu wieczystym podmiotów publicznych.

Zauważyć należy, iż art. 1 ust. 1 w zw. z ust. 3 ustawy ustanawia generalną zasadę, iż dopuszczalne jest przekształcenie w trybie ustawy w prawo własności prawa użytkowania wieczystego ustanowionego przed dniem 14 października 2005 r., albowiem do tego sprowadza się wymóg, iż z wnioskiem o przekształcenie mogą wystąpić osoby fizyczne i prawne będące w dniu 13 października 2005 r. użytkownikami wieczystymi nieruchomości oraz ich następcy prawni, zaś art. 1 ust. 1b wskazuje, iż przepisu umożliwiającego wystąpienie z takowym wnioskiem nie stosuje się do nieruchomości oddanych w użytkowanie wieczyste Polskiemu Związkowi Działkowców, nieruchomości oddanych w użytkowanie wieczyste państwowym i samorządowym osobom prawnym, a także spółkom handlowym, w odniesieniu do których Skarb Państwa lub jednostka samorządu terytorialnego jest podmiotem dominującym oraz nieruchomości, wobec których toczy się postępowanie administracyjne, mające na celu nabycie nieruchomości lub jej części pod inwestycję celu publicznego. W art. 1 ust. 1b brak jest przy tym wskazania jakiejkolwiek cezury czasowej, w tym w szczególności wyraźnego wskazania, iż chodzi w nim o nieruchomości, które w określonej dacie (13 października 2005 r.) pozostawały w użytkowaniu wieczystym określonych w nim podmiotów, względnie w tej dacie toczyło się postępowanie administracyjne, mające na celu nabycie nieruchomości lub jej części pod inwestycję celu publicznego, co jednoznacznie wskazuje, iż datą do jakiej ustawodawca odnosi spełnienie przesłanek negatywnych określonych w tym art. 1 ust. 1b ustawy jest wyłącznie data orzekania w przedmiocie przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności. Powyższe jest szczególnie wyraźnie widoczne na gruncie przesłanki negatywnej o jakiej mowa w art. 1 ust. 1b pkt 3 ustawy o przekształceniu, albowiem jedynym racjonalnym sposobem zastosowania tego przepisu jest odniesienie go do toczących się aktualnie postępowań administracyjnych, mających na celu nabycie nieruchomości lub jej części pod inwestycję celu publicznego, a nie do postępowań toczących się w przeszłości (na dzień 13 października 20005 r.). Brak przy tym jakichkolwiek podstaw by daty wystąpienia przesłanek negatywnych przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności enumeratywnie wyliczonych w art. 1 ust. 1b ustawy określać dla pkt 1 i 2 odmiennie niż dla pkt 3 tej jednostki redakcyjnej.

Przytoczony powyżej przepis formułuje zatem negatywne przesłanki przekształcenia zachodzące na dzień orzekania o przekształceniu, w szczególności wyłączając z kręgu podmiotów uprawnionych do żądania przekształcenia państwowe i samorządowe osoby prawne, spółki handlowe w odniesieniu do których Skarb Państwa lub jednostka samorządu terytorialnego jest podmiotem dominującym.

W ocenie sądu orzekającego w niniejszej sprawie wyłączenie z art. 1 ust. 1b pkt 1 i 2 ustawy o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego nieruchomości jako wyjątek od zasady uregulowanej w art. 1 ust. 1 tej ustawy zawiera de facto wyłączenie podmiotowe, co oznacza, że podmioty wymienione w art. 1 ust. 1b pkt 1 i 2 powołanej ustawy nie mogą wystąpić z żądaniem przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności, mimo że spełniają przesłanki określone w art. 1 ust. 1 ustawy, względnie są następcami prawnymi osób fizycznych i prawnych o jakich mowa w art. 1 ust. 1 ustawy.

W konsekwencji, z art. 1 ust. 1b pkt 1 i 2 powołanej ustawy wynika jedynie, że nawet gdy w dniu 13 października 2005 r. nieruchomość była przedmiotem użytkowania wieczystego, to jeżeli pozostaje ona w momencie orzekania przez organ w przedmiocie przekształcenia w użytkowaniu wieczystym jednego z podmiotów wymienionych w tym przepisie, to żądanie przekształcenia takiemu podmiotowi nie przysługuje.

Nie oznacza to jednak, że osoba fizyczna lub prawna, która nabyła prawo użytkowania wieczystego w tym przypadku w drodze sukcesji singularnej (a tak nabyła to prawo spółka A Sp. z o.o., która następnie przeniosła użytkowanie wieczyste w ramach wniesienia aportu przedsiębiorstwa w rozumieniu art. 55¹ Kodeksu cywilnego do spółki A Sp. z o.o., a przeniesienie własności przedsiębiorstwa należy rozpatrywać jako zbioru sukcesji syngularnych) może żądać przekształcenia nabytego prawa użytkowania wieczystego w prawo własności tylko jeżeli podmiot, od którego prawo to nabyła, nie należał do kręgu podmiotów o jakim mowa w art. 1 ust. 1b pkt 1 i 2 ustawy o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w prawo własności.

Przeciwnie, żądanie przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności przysługuje po dniu 9 października 2011 r. następcy prawnemu osoby będącej w dniu 13 października 2005 r. użytkownikiem wieczystym nieruchomości, a na uprawnienie to nie ma niweczącego wpływu okoliczność, że ze względu na wyłączenie z art. 1 ust. 1b pkt 2 ustawy o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego poprzednik prawny nie mógłby skutecznie ubiegać się o dokonanie takiego przekształcenia na swoją rzecz.

Jak wykazano bowiem powyżej dla wyłączenia danej nieruchomości z możliwości przekształcenia każda z przesłanek negatywnych o jakim mowa w art. 1 ust. 1b ustawy, w tym przesłanka określona w pkt 2 tej jednostki redakcyjnej musi istnieć i być aktualna na moment orzekania w sprawie przez organy administracji, a nie w innej, wcześniejszej dacie.

Za taką wykładnią przepisów przemawia także istota zmian wprowadzonych w wyniku nowelizacji ustawy o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w prawo, jaka miała miejsce w 2011 r. W wyniku tej nowelizacji w art. 1 ust. 1, ust. 1a i ust. 2 ustawy rozszerzono zakres podmiotowy oraz przedmiotowy działania ustawy. Zgodnie z ust. 1 art. 1 przyjęto, że uprawnienie do przekształcenia obejmie każdą nieruchomość będącą w użytkowaniu wieczystym osób fizycznych i prawnych w dniu 13 października 2005 r. - z wyłączeniem zawartym w przepisie art. 1 ust. 1b. Odpowiednio do tych zmian dostosowana została również treść przepisu ust. 3, stanowiącego o uprawnieniach następców prawnych osób wymienionych 1a w ust. 1, ust. 1a i ust. 2. Ustawa zmieniająca w stosunku do wcześniejszego stanu prawnego znacznie rozszerzyła zakres przedmiotowy stosowania przepisów o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości. Po nowelizacji z żądaniem przekształcenia mogą wystąpić użytkownicy wieczyści wszystkich nieruchomości, bez względu na ich rodzaj i przeznaczenie, natomiast w poprzednio obowiązującym stanie prawnym uprawnienie to dotyczyło bowiem nieruchomości zabudowanych na cele mieszkaniowe lub nieruchomości zabudowanych garażami albo przeznaczonych pod zabudowę mieszkaniową lub garażową oraz nieruchomości o przeznaczeniu rolnym.

Równocześnie, w wyniku nowelizacji rozszerzeniu uległ także zakres podmiotowy stosowania ustawy, na wszystkich użytkowników wieczystych, w tym także osoby prawne, z zachowaniem dwóch włączeń podmiotowych określonych właśnie w art. 1 ust. 1b ustawy.

W ocenie Sądu, z uwagi na charakter zmian wprowadzonych do omawianej ustawy, oczywistym jawi się, iż intencją prawodawcy nowelizującego tę ustawę nie było wprowadzenie wyłączenia przedmiotowego, tj. stworzenia kategorii nieruchomości, na których ustanowione jest prawo użytkowania wieczystego, które w ogóle nie mogą ulec przekształceniu w prawo własności, jeżeli tylko w dniu 13 października 2005 r. (data wynikające z art. 1 ust. 1a) były oddane w użytkowanie wieczyste podmiotem wymienionym w art. 1 ust. 1b przywołanej ustawy. Gdyby ustanowienie takiego wyłączenia było zamiarem ustawodawcy, to wyraziłby to wprost w omawianym przepisie. Dodać przy tym należy, że bez wyraźnej woli ustawodawcy nie można rekonstytuować z przepisów omawianej ustawy takich norm prawa, które w istocie prowadziłyby do wniosku, że ustawodawca wprowadził dwa rodzaje prawa użytkowania wieczystego tego samego rodzaju nieruchomości: przekształcalne i nieprzekształcalne - odrywające się zarówno od podmiotu, któremu aktualnie prawo użytkowania wieczystego przysługuje, jak i kategorii nieruchomości, której prawo to dotyczy. Takie wykładanie analizowanych przepisów całkowicie przeczyłoby bowiem kierunkowi zmian dokonanych w ustawie od dnia 9 października 2011 r.

Za takim rozumieniem omawianych przepisów przemawia również treść uzasadnienia projektu ustawy zmieniającej (ustawy z dnia 28 lipca 2011 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz niektórych innych ustaw), przedstawionego Marszałkowi Sejmu z drukiem sejmowym nr 4352 (z dnia 7 czerwca 2011 r.; dostępny na stronie internetowej Sejmu), które w odniesieniu do projektowanej zmiany art. 1 ustawy stwierdza m.in., że zasadniczą zmianą jest rozszerzenie zakresu przedmiotowego ustawy, czyli zniesienie ograniczenia co do rodzaju nieruchomości, które mogą być przedmiotem roszczenia o przekształcenie; proponuje się, aby zakresem przedmiotowym ustawy objąć nieruchomości niezależnie od ich funkcji lub przeznaczenia. W projekcie zaproponowano również rozszerzenie zakresu podmiotowego ustawy na wszystkich użytkowników wieczystych, czyli rozszerzono obecnie obowiązujący zakres podmiotowy o osoby prawne, które nie były dotychczas objęte tym zakresem, z zachowaniem jednak pewnych wyłączeń. Zarazem z zakresu działania ustawy w projekcie proponowano wyłączenie państwowych i samorządowych osób prawnych, gdyż prawo użytkowania wieczystego jest bowiem na tyle "silnym" prawem do nieruchomości, że umożliwia podmiotom publicznym realizację celów gospodarczych, do których zostały powołane. Ponadto wskazywano, że państwowe i samorządowe osoby prawne zostały już raz "uwłaszczone" z mocy prawa m.in. na podstawie art. 2 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. nr 79, poz. 464, z późn. zm.), tj. uzyskały prawo użytkowania wieczystego w stosunku do nieruchomości, które znajdowały się w zarządzie tych osób. Za wyłączeniem tej grupy podmiotów z zakresu projektu przemawiał zdaniem autorów projektu również fakt, że powyższe "uwłaszczenie" nie zostało jeszcze zakończone i nadal toczą się postępowania administracyjne, potwierdzające nabycie prawa użytkowania wieczystego przez te podmioty.

W konsekwencji, mając na uwadze treść przywołanego fragmentu uzasadnienia projektu ustawy zmieniającej (z dnia 28 lipca 2011 r.) tym bardziej stwierdzić należy stwierdzić, że przewidziane w art. 1 ust. 1b pkt 1 i 2 ustawy o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego wyłączenie ma – wbrew literalnemu sposobowi jego sformułowania przez ustawodawcę – charakter podmiotowy, a nie przedmiotowy. Wobec tego uznać należy, że w tym przypadku nie ma znaczenia rodzaj nieruchomości, ale podmiot, który ubiega się o przekształcenie użytkowania wieczystego we własność.

Podkreślić należy, iż w wyniku nowelizacji nie uległ zmianie warunek, że żądanie przekształcenia może dotyczyć prawa użytkowania wieczystego istniejącego w dniu 13 października 2005 r. (poza szczególnymi sytuacjami przewidzianymi w art. 1 ust. 4 ustawy, które w niniejszej sprawie nie mają znaczenia). Skoro prawo użytkowania wieczystego jest prawem rzeczowym o charakterze zbywalnym, toteż ustawodawca przewidział w art. 1 ust. 3 ustawy, że z żądaniem przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości mogą również wystąpić osoby fizyczne i prawne będące następcami prawnymi osób, o których mowa w ust. 1 i 1a, oraz osoby fizyczne i prawne będące następcami prawnymi osób, o których mowa w ust. 2.

Reasumując skoro wyłączenie zawarte w art. 1 ust. 1b pkt 1 i 2 powołanej ustawy ma charakter podmiotowy – a zatem dotyczy jednostek organizacyjnych wymienionych w tych przepisach – następcy prawnemu podmiotu objętego dyspozycja przepisu art. 1 ust. 1b omawianej ustawy nie można odmówić uprawnienia do żądania przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności.

Dalej wskazać należy, iż w realiach niniejszej sprawy uprawnienia skarżącej spółki nie niweczy w żaden sposób aktualne brzmienie art. 1 ust. 3 powołanej ustawy, który nie wymienia następców prawnych osób wymienionych w ust. 1b pkt 2 jako podmiotów uprawnionych do wystąpienia z żądaniem przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości. Przepis art. 1 ust. 3 odsyła bowiem do art. 1 ust. 1 i 1a oraz ust. 2, gdyż przepisy te zawierają wskazanie wszystkich grup podmiotów, do których ustawa znajduje zastosowanie. Natomiast pomiędzy przepisem art. 1 ust. 1 i art. 1 ust. 1b tej ustawy zachodzi relacja typu: przepis szczególny - przepis ogólny. W tym wypadku przepis art. 1 ust. 1 zawiera regułę ogólną, zaś przepis art. 1 ust. 1b ustawy regułę szczególną, która dla określonych podmiotów będących użytkownikami wieczystymi nieruchomości przewiduje inny skutek (brak możliwości wystąpienia z żądaniem o przekształcenie). Ograniczenie to ma zastosowanie tylko do podmiotów, których ta reguła szczególna dotyczy, wobec tego odesłanie w art. 1 ust. 3 ustawy do art. 1 ust. 1 jest wystarczające, jeżeli podmiot spełnia kryteria ogólne, a nie jest kwalifikowany pod zakres działania reguły szczególnej.

Dlatego też Sąd w składzie orzekającym, w niniejszej sprawie nie podziela przeciwnego stanowiska wyrażonego w przywołanym w odpowiedzi na skargę wyroku tutejszego Sądu z dnia 19 marca 2014 r. sygn. akt II SA/Po 1324/13, w którym Sąd odwołał się do stanowiska wyrażonego we wcześniejszym wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 22 stycznia 2013 r. sygn. akt I SA/Wa 1713/12. Warto mieć na uwadze, że orzeczenia wydane przez wojewódzki sąd administracyjny w innej sprawie nie są wiążące w konkretniej sprawie rozpatrywanej przez tutejszy Sąd ani nie stanowią precedensu, który tutejszy Sąd obowiązany byłby uwzględnić przy rozstrzyganiu sprawy.

Reasumując należy podkreślić, że Sąd w składzie rozpoznającym przedmiotową sprawę nie podziela wykładni art. 1 ust. 1b ustawy o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego, zastosowanej w niniejszej sprawie przez organy obydwu instancji, która to wykładnia w istocie sprowadza się do przyjęcia, iż treść przedmiotowego przepisu statuuje wyłączenie o charakterze przedmiotowym. Tego rodzaju interpretacja prowadzi bowiem do sytuacji, w której jeżeli jeden z podmiotów wyłączonych przez w art. 1 ust. 1b ustawy byłby w dniu 13 października 2005 r. użytkownikiem wieczystym jakiejś nieruchomości, to taka nieruchomość już nigdy w przyszłości nie będzie mogła stać się własnością żadnego użytkownika wieczystego na podstawie przepisów ustawy o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego, choćby nawet wielokrotnie w międzyczasie zmieniał się jej użytkownik wieczysty. Taka zaś wykładnia pozostaje w oczywistej sprzeczności z zasadą racjonalnego ustawodawcy. W tym miejscu warto podkreślić, jak już zostało podniesione wcześniej, iż wyłączenie z art. 1 ust. 1b pkt 1 i 2 powołanej ustawy stanowi wyjątek od zasady uregulowanej w art. 1 ust. 1 tej ustawy, co oznacza, że jedynie podmioty wymienione w art. 1 ust. 1b pkt 1 i 2 omawianej ustawy nie mogą wystąpić z żądaniem przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności, mimo że spełniają przesłanki określone w ust. 1 tej ustawy. Ratio legis takiego wyłączenia przedstawione zaś zostało w uzasadnieniu poselskiego projektu zmiany ustawy o gospodarce nieruchomościami i ustawy o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w prawo własności. Wprowadzenie omawianego przepisu art. 1 ust. 1b pkt 1 i 2 motywowane było przede wszystkim przekonaniem, że tego rodzaju podmiotom do prowadzenia działalności wystarcza dotychczasowa forma władania nieruchomościami. W uzasadnieniu projektu ustawy zmieniającej nie wskazano natomiast na inne przyczyny takiego rozwiązania, dlatego nie ma podstaw do przyjmowania, że racjonalny ustawodawca, umożliwiając z jednej strony bardzo szerokie wykorzystanie instytucji przekształcenia prawa użytkowania wieczystego we własność, jednocześnie tworzy jakąś kategorię nieruchomości, które zamierzał na zawsze wyłączyć z możliwości objęcia takim przekształceniem.

W kontekście powyższych rozważań oraz stwierdzonych uchybień organów obu instancji mających wpływ na wynik sprawy tutejszy Sąd, kierując się dyspozycją art.145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a, uwzględniając skargę, uchylił w punkcie I wyroku zaskarżoną decyzję. W konsekwencji Sąd w punkcie III sentencji na podstawie art. 152 p.p.s.a. określił, że zakażona decyzja nie może być wykonana.

Przy ponownym rozpatrywaniu sprawy Wojewoda uwzględni poglądy prawne przedstawione w uzasadnieniu niniejszego wyroku. W szczególności, przy stosowaniu prawa materialnego organ będzie wiązała przedstawiona przez Sąd wykładnia art. 1 ust. 1, ust. 1b pkt 2 i ust. 3 ustawy o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w prawo własności.

O kosztach postępowania sąd orzekł w pkt II wyroku na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 1 i art. 209 p.p.s.a., uwzględniając treść wniosku w tym przedmiocie oraz wysokość kosztów sądowych uiszczonych w postępowaniu (wpis od skargi).