Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 510/06
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2007-02-15 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 645  Sprawy nieobjęte symbolami podstawowymi 601644 oraz od 646-652
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Prezes Instytutu Pamięci Narodowej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok oraz stwierdzono nieważność postanowienia I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 § 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA: Małgorzata Jaśkowska Sędziowie NSA Janina Antosiewicz (spr.) Anna Łuczaj Protokolant Justyna Nawrocka po rozpoznaniu w dniu 15 lutego 2007 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej J. Ś. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 19 stycznia 2006 r. sygn. akt IV SA/Wa 1682/05 w sprawie ze skargi J. Ś. na postanowienie Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy wydania zaświadczenia potwierdzającego posiadanie statusu osoby pokrzywdzonej 1. uchyla zaskarżony wyrok oraz stwierdza nieważność zaskarżonego postanowienia i poprzedzającego je postanowienia nr [...] z dnia [...]; 2. przyznaje adwokatowi A. Z. od Skarbu Państwa wynagrodzenie za obie instancje w kwocie 512,40 zł (pięćset dwanaście złotych czterdzieści groszy) w tym zawierającą stawkę podatku od towarów i usług tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 19 stycznia 2006 r. sygn. akt IV SA/Wa 1682/05 oddalił skargę J. Ś. na postanowienie Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu z dnia [...] nr [...], odmawiające wydania zaświadczenia potwierdzającego posiadanie statusu osoby pokrzywdzonej.

W uzasadnieniu wyroku Sąd przedstawił przebieg postępowania w tej sprawie oraz treść wydanych aktów i składanych środków prawnych, z których wynikał następujący stan sprawy.

W dniu 28 sierpnia 2003 r. na wniosek J. Ś. Instytut Pamięci Narodowej - Oddziałowe Biuro Udostępniania i Archiwizacji Dokumentów w [...] wydał zaświadczenie stwierdzające, iż J. Ś. nie jest pokrzywdzonym w rozumieniu art. 6 ustawy z 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (Dz.U. Nr 155, poz. 1016 z późn. zm.), zw. dalej ustawą o IPN.

Pismem z dnia 13 kwietnia 2005 r. J. Ś. ponownie zwrócił się do Instytutu Pamięci Narodowej, wyrażając niezadowolenie z treści otrzymanego zaświadczenia. Pismo to zostało potraktowane przez Instytut jako wniosek o wydanie zaświadczenia o żądanej treści, które uznawałoby go za osobę pokrzywdzoną w rozumieniu art. 6 ustawy o IPN.

W dniu [...] Prezes Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu wydał postanowienie nr [...] na podstawie art. 219 kpa w zw. z art. 30 ustawy o IPN, odmawiające wydania zaświadczenia stwierdzającego, że J. Ś. jest pokrzywdzonym w rozumieniu art. 6 ustawy z 18 grudnia 1998 r. o IPN.

W uzasadnieniu postanowienia stwierdzono, że w posiadanych przez Instytut Pamięci Narodowej zasobach archiwalnych nie znaleziono dokumentów umożliwiających wydanie zaświadczenia, że J. Ś. jest pokrzywdzonym w rozumieniu art. 6 powołanej ustawy.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy J. Ś. zarzucił, iż jego wniosek nie został załatwiony decyzją i powołał się na wyrok NSA z 23 lutego 2005 r. sygn. akt 1185/04, w którym Sąd ten opowiedział się za formą decyzji w tych sprawach.

Postanowieniem z dnia [...]. Prezes IPN utrzymał w mocy swe poprzednie postanowienie, stwierdzając, iż ustalenie czy osoba, która złożyła wniosek jest pokrzywdzonym następuje w formie zaświadczenia. Zgodnie z art. 218 § 1 kpa organ administracji publicznej jest obowiązany wydać zaświadczenie wówczas, gdy chodzi o potwierdzenie faktów albo stanu prawnego, wynikających z prowadzonej przez niego ewidencji, rejestrów bądź innych danych znajdujących się w jego posiadaniu. Wynika z tego, że postępowanie w sprawie wydania zaświadczenia ma charakter postępowania uproszczonego, sprowadzającego się do przeprowadzenia kwerendy archiwalnej w danym organie, czy wskazany przez skarżącego fakt lub stan prawny wynika z dokumentów znajdujących się w posiadaniu tego organu. Organ powołał się na wyrok NSA z 15 kwietnia 1999 r. sygn. akt SA/Sz 728/98 (niepubl.), w którym stwierdzono, że obowiązek wydania zaświadczenia spoczywa na organie jedynie wówczas, gdy chodzi o potwierdzenie faktów lub stanu prawnego, które wynikają z prowadzonych przez ten organ ewidencji, rejestrów bądź innych danych znajdujących się w jego posiadaniu.

W sytuacji, gdy fakt lub stan prawny nie wynikają z prowadzonej przez organ ewidencji, rejestrów bądź innych danych, organ może odmówić wydania zaświadczenia.

Nie kwestionując faktu prowadzenia przez J. Ś. działalności politycznej organ stwierdził, iż w wyniku poszukiwań przeprowadzonych w zasobie archiwalnym Instytutu ustalono, że nazwisko skarżącego figuruje jedynie w kartotece paszportowej i w zasobie Instytutu znajdują się akta paszportowe o sygn. IPN Kr 50/432951. Nie ma w nich żadnych danych, że organy bezpieczeństwa państwa zbierały informacje o skarżącym. Organ nie podzielił poglądu NSA wyrażonego w wyroku z 23 lutego 2005 r. i stwierdził, że osoba niezadowolona z treści postanowienia może je także zaskarżyć do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego.

Wobec treści postanowienia organ nie może udostępnić wnioskodawcy dokumentów, gdyż zgodnie z art. 31 ustawy o IPN wgląd w dokumenty znajdujące się w posiadaniu Instytutu może uzyskać jedynie osoba pokrzywdzona.

Skargę na powyższe postanowienie wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie J. Ś., wnosząc o wydanie w rozpatrywanej sprawie decyzji, zgodnie z wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 lutego 2005 r. sygn. akt 1185/04.

W odpowiedzi na skargę Prezes Instytutu Pamięci Narodowej wniósł o jej oddalenie, odnosząc się obszernie do zarzutów podtrzymał dotychczas zajmowane stanowisko, a nadto stwierdził, iż wgląd do akt paszportowych skarżący może uzyskać na zasadach ogólnych, o czym został poinformowany w piśmie z dnia 19 sierpnia 2005 r.

Oddalając skargę Wojewódzki Sąd Administracyjny podzielił argumentację przedstawioną w zaskarżonych postanowieniach i odpowiedzi na skargę. Sąd przytoczył treść art. 6 ustawy o IPN, zgodnie z którym pokrzywdzonym (w rozumieniu tejże ustawy) jest osoba, o której organy bezpieczeństwa państwa zbierały informacje na podstawie celowo gromadzonych danych, w tym w sposób tajny. Definicja "organu bezpieczeństwa państwa" wynika z enumeratywnego wyliczenia w art. 5 tej ustawy szeregu jednostek organizacyjnych, które ustawodawca zaliczył do aparatu państwowego szczególnie odpowiedzialnego za łamanie w przeszłości praw człowieka (preambuła do Konstytucji oraz preambuła do ustawy o IPN). Zgodnie z uzasadnieniem do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 października 2005 r. sygn. akt K 31/04 (Dz.U. Nr 222, poz. 1914), zaliczenie do kategorii pokrzywdzonych rodzi dla takiej osoby szereg praw podmiotowych, z których najistotniejsze to:

prawo do ochrony danych osobowych na zasadach ujętych w tej ustawie (art. 1

pkt 3);

prawo do uzyskania informacji o posiadanych i dostępnych, dotyczących jej

dokumentach (art. 30 ust. 1);

prawo do uzyskania w nie wglądu oraz do wydania jej kopii tych dokumentów

(art. 31 ust. 1 i 2);

prawo do ujawnienia nazwisk oraz dalszych danych osobowych funkcjonariuszy,

pracowników i współpracowników organów bezpieczeństwa państwa, którzy

zbierali i oceniali dane o pokrzywdzonym lub prowadzili tych współpracowników

(art. 32 ust. 1);

prawo do załączenia do zbioru dotyczących jej dokumentów własnych

uzupełnień, sprostowań, uaktualnień, wyjaśnień oraz dokumentów lub ich kopii

(art. 33 ust. 1);

prawo do żądania zwrotu przedmiotów, które w momencie utraty stanowiły jej

własność lub były w jej posiadaniu, jeżeli znajdują się w Instytucie Pamięci (art. 33

ust. 4);

prawo do anonimizacji dotyczących jej danych (art. 34 ust. 1);

prawo do zastrzeżenia, że dotyczące jej dane osobowe niepodlegające

anonimizacji nie będą udostępniane w celach badawczych przez określony czas,

jednakże nie dłużej niż przez 90 lat od daty ich wytworzenia (art. 37 ust. 1).

Zgodnie z art. 30 ust 1 ustawy pokrzywdzonemu należy, na jego wniosek, udzielić informacji o posiadanych i dostępnych, dotyczących go dokumentach. W związku z tym, zgodnie z ust. 2 tego artykułu, każdy ma prawo wystąpić z pytaniem do Instytutu Pamięci, czy jest pokrzywdzonym w rozumieniu ustawy. Na podstawie art. 43 ustawy o IPN postępowanie w sprawach w niej uregulowanych prowadzi się według przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego.

Przepisy ustawy o IPN nie przewidują wydania decyzji w przedmiocie statusu pokrzywdzonego. Prezes Instytutu na podstawie posiadanych materiałów, zgodnie z art. 217 kpa, wydaje zaświadczenie na żądanie ubiegającej się o nie osoby. Podstawą jego wydania jest art. 217 § 2 pkt 2 kpa w związku z powołanym wyżej art. 6 ust. 1 ustawy o IPN. Interes prawny osoby ubiegającej się o zaświadczenie polega na możliwości dostępu pokrzywdzonego, na podstawie art. 30 ust. 1 ustawy o IPN, do dotyczących go dokumentów. Postępowanie w sprawie wydania zaświadczeń ma charakter uproszczony i odbywa się zgodnie z art. 217-220 kpa.

W sytuacji, gdy wnioskodawca występuje o wydanie takiego dokumentu z uwagi na swój interes prawny, organ zobowiązany jest wydać go, gdy chodzi o potwierdzenie faktów lub stanu prawnego, wynikających z prowadzonych przez ten organ ewidencji, rejestru bądź innych danych znajdujących się w jego posiadaniu. Na podstawie art. 219 kpa organ odmawiając wydania zaświadczenia czyni to w formie postanowienia, na które służy zażalenie, a następnie skarga do sądu administracyjnego.

Zdaniem Sądu rozpatrywana sprawa ma, w świetle przytoczonych wyżej przepisów, charakter niejako modelowy. Mianowicie, Prezes IPN postanowieniem z dnia 29 kwietnia 2005 r., wydanym na podstawie art. 219 kpa w związku z art. 30 ustawy o IPN, odmówił wydania zaświadczenia stwierdzającego, że J. Ś. jest pokrzywdzonym w rozumieniu art. 6 tej ustawy, a postanowienie to zostało następnie utrzymane w mocy. Powodem odmowy był fakt, iż w posiadanych przez IPN zasobach archiwalnych nie znaleziono dokumentów umożliwiających wydanie zaświadczenia, że J. Ś. jest pokrzywdzonym w rozumieniu art. 6 ustawy o IPN. Znaleziono jedynie akta paszportowe, w których nie ma żadnych danych, że organy bezpieczeństwa państwa zbierały informacje o zainteresowanym. W związku z tym organ nie mógł wydać żądanego zaświadczenia, ani też udostępnić dokumentów w trybie ustawy o IPN.

Rozpatrując skargę już po wydaniu powołanego wyżej wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 października 2005 r. sygn. akt K 31/04, Sąd stwierdził, że w pkt 1 tego wyroku uznano, iż art. 30 ust. 1 oraz art. 31 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (...) w związku z art. 6 ust. 2 i 3 tej ustawy oraz w związku art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (...) w zakresie, w jakim pozbawiają osoby zainteresowane - inne niż pokrzywdzony - prawa do uzyskania informacji o posiadanych dostępnych, dotyczących ich dokumentach, a także o sposobie uzyskania w nie wglądu, są niezgodne z art. 47 oraz art. 51 ust. 3 i 4 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Pozostałe tezy wyroku nie odnoszą się bezpośrednio do rozpatrywanej sprawy. Sąd podniósł, że zastosowanie przedstawionej tezy w rozpatrywanej sprawie ma również charakter ograniczony, gdyż odnosi się ona wprost do osób zainteresowanych, innych niż pokrzywdzony, które pozbawiono prawa do uzyskania informacji o posiadanych dostępnych, dotyczących ich dokumentach, a także o sposobie uzyskania w nie wglądu. W związku z powyższą tezą Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu swojego wyroku poddał analizie sytuację faktyczną i prawną osób, "...które występując z pytaniem, czy są pokrzywdzonymi, nie otrzymały odpowiedzi pozytywnej, ponieważ ta grupa podmiotów, aczkolwiek niewymieniona w ustawie wprost, ma szczególne znaczenie z punktu widzenia głównego kierunku wniosku. Zdaniem Rzecznika Praw Obywatelskich, wydanie zaświadczenia, że określona osoba nie jest pokrzywdzonym w rozumieniu ustawy, "jest równoznaczne z urzędowym stwierdzeniem, że osoba ta była funkcjonariuszem, pracownikiem lub współpracownikiem organów bezpieczeństwa państwa". Tego rodzaju wnioskowanie - zdaniem Trybunału - nie jest jednak usprawiedliwione, pomimo tego, że w odbiorze społecznym taki skrót myślowy niejednokrotnie będzie się w sposób powierzchowny narzucał. Odmowa pozytywnej odpowiedzi co do tej kwestii, a w praktyce jest to przypadek najczęstszy, może bowiem świadczyć przede wszystkim o tym, że w archiwach IPN brak jest po prostu o danej osobie "informacji na podstawie celowo gromadzonych danych, w tym w sposób tajny". Tego rodzaju sytuacja powinna być w odpowiednim dokumencie, wydanym osobie zainteresowanej w uzyskaniu statusu pokrzywdzonego, właściwie odzwierciedlona, tak aby nie było najmniejszej wątpliwości, że taka właśnie przyczyna (brak dokumentów) jest wyłącznym powodem odmowy. Jakakolwiek wątpliwość na tym tle może bowiem w sposób przypadkowy doprowadzić do negatywnej, całkowicie nieusprawiedliwionej i krzywdzącej stygmatyzacji.

Nie oznacza to jednak, że w przyszłości, w przypadku odnalezienia w archiwum IPN dokumentów mających istotne znaczenie dla ustalenia statusu pokrzywdzonego, osoba zainteresowana pozbawiona jest możliwości ponownego ubiegania się o ten status, co więcej - powinna być o fakcie odnalezienia takich dokumentów z urzędu zawiadomiona".

W ocenie Sądu zaskarżone postanowienie Prezesa IPN spełnia wszystkie wymagania określone w powołanym wyroku Trybunału Konstytucyjnego i jest zgodne z prawem.

Ponadto oceniając zaskarżoną decyzję Sąd nie stwierdził żadnych innych uchybień, których istnienie powinien uwzględnić z urzędu i oddalił skargę na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm. zw. dalej ustawą Ppsa).

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł J. Ś., reprezentowany przez pełnomocnika ustanowionego z urzędu - adw. A. Z. i zaskarżając wyrok w całości, oparł ją o podstawę z art. 174 pkt 1 ustawy Ppsa, zarzucając:

naruszenie art. 51 ust. 3 i 4 Konstytucji RP przez pozbawienie skarżącego dostępu do dotyczących go urzędowych dokumentów i zbiorów danych oraz prawa do żądania sprostowania oraz usunięcia informacji nieprawdziwych lub niepełnych znajdujących się w zasobach archiwalnych IPN,

naruszenie prawa materialnego, a w szczególności art. 6, 30 ust. 1, 31 ust. 1 i 33 ust. 1 ustawy o IPN przez pozbawienie skarżącego prawa do informacji o posiadanych przez stronę przeciwną i dostępnych dokumentów dotyczących skarżącego (naruszenie art. 30 ust. 1) i wglądu do nich (art. 31 ust. 1), a w szczególności art. 33 ust. 1 przez pozbawienie skarżącego prawa do załączenia do zbioru dotyczących go dokumentów i ich kopii i przez co pozbawienie skarżącego możliwości uzyskania zaświadczenia o statusie osoby pokrzywdzonej w rozumieniu art. 6 ustawy o IPN.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej strona wywodzi, iż brak dokumentów w IPN nie przesądza o statusie pokrzywdzonego. Odmiennego od wyrażonego w wyroku zdania jest Trybunał Konstytucyjny, który w wyroku sygn. akt K 31/04 uznał, że osoby trzecie mają prawo na podstawie art. 51 ust. 3 i 4 Konstytucji dostępu do dotyczących ich dokumentów i mogą to uczynić w sposób wskazany w art. 33 ust. 1 i 3 ustawy o IPN, które mówią o prawie do załączania do zbioru dotyczących ich dokumentów własnych uzupełnień, sprostowań, uaktualnień, wyjaśnień oraz dokumentów i ich kopii.

Z powyższego wynika, iż WSA naruszając wskazany przepis dokonał niewłaściwej wykładni wskazanych przepisów ustawy o IPN, a zwłaszcza art. 33 ust. 1. Nadto zgodnie z art. 6 ustawy o IPN pokrzywdzonym jest osoba, o której organy bezpieczeństwa państwa zbierały informacje na podstawie celowo gromadzonych danych, w tym w sposób tajny. Tym samym osobami pokrzywdzonymi w rozumieniu art. 6 mogą być osoby, o których zbierano informacje, pomimo że na ten temat nie ma w archiwach Instytutu odpowiednich dokumentów. Osoby takie w pełni mogą korzystać z uprawnień określonych w powołanych przepisach ustawy o IPN, nawet bez odnoszenia się do ich konstytucyjnych praw. Zgodnie z ustawą, pokrzywdzonym jest osoba, o której zbierano informacje, a nie osoba, o której istnieją dokumenty w IPN.

Skarżący przyznaje, że tylko na podstawie dokumentów, czy też w oparciu o inne dowody Prezes Instytutu może wydać zaświadczenie o statusie pokrzywdzonego. Z powyższego nie wynika jednak zakaz korzystania z prawa przyznanego pokrzywdzonym osobom, nie dysponującym takim zaświadczeniem. Czym innym jest zaświadczenie o statusie pokrzywdzonego, a czym innym pojęcie pokrzywdzonego w rozumieniu ustawy. Z treści ustawy nie wynika, że pokrzywdzonym jest tylko ten, kto dysponuje zaświadczeniem, że jest pokrzywdzonym. Jeżeli dana osoba wykaże, że organy bezpieczeństwa zbierały o niej informacje, winna mieć prawo realizacji uprawnień określonych w ustawie dla pokrzywdzonych, a w szczególności do tego, aby na podstawie przedstawionych przez nią dokumentów i innych dowodów móc otrzymać zaświadczenie, że jest pokrzywdzonym. W tej sprawie skarżący tego prawa został pozbawiony.

Skarga kasacyjna domaga się uchylenia zaskarżonego wyroku, rozpoznania skargi na podstawie art. 188 ustawy Ppsa i uchylenia zaskarżonego postanowienia Prezesa IPN.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: skarga kasacyjna zawiera usprawiedliwione podstawy.

Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 183 § 1 ustawy Ppsa rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu biorąc pod rozwagę tylko nieważność postępowania. Z uwagi na to, iż w niniejszej sprawie żadna z przesłanek wymienionych w art. 183 § 2 ustawy Ppsa nie wystąpiła, Sąd odwoławczy rozpoznał zasadność podniesionych zarzutów naruszenia prawa materialnego i uznał, iż wymienione w skardze kasacyjnej przepisy zostały naruszone przez Sąd pierwszej instancji, jak również organ wydający zaskarżony akt.

Wskazany jako naruszony przez Sąd pierwszej instancji przepis art. 6 ustawy o IPN określa, iż pokrzywdzonym w rozumieniu ustawy jest osoba, o której organy bezpieczeństwa państwa zbierały informacje na podstawie celowo gromadzonych danych, w tym w sposób tajny. Przepis ten w ust. 2 wymienia osoby, którym przysługują uprawnienia w razie śmierci pokrzywdzonego, zaś ust. 3 przesłanki negatywne przyznania statusu pokrzywdzonego. W myśl art. 6 ust. 3 pokrzywdzonym nie jest osoba, która została następnie funkcjonariuszem, pracownikiem lub współpracownikiem organów bezpieczeństwa państwa.

Powyższy przepis (art. 6) jest normą prawa materialnego, wyznaczającego treść działania organu. Przepis ten nie określa natomiast wprost formy działania organu, co w takim przypadku musi nastąpić w drodze wykładni.

W wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 lutego 2005 r. sygn. akt OSK 1185/04, wydanym w analogicznej do rozpoznawanej sprawie, Sąd ten przyjął, iż analiza normy prawnej zawartej w art. 6 ustawy o IPN nie pozwala na przyjęcie, że ustawodawca przyjął definicję pokrzywdzonego, która nie podlega autorytatywnej konkretyzacji. Natomiast gdy norma prawa materialnego wymaga konkretyzacji - formą dokonania tej konkretyzacji jest forma decyzji administracyjnej.

Ustalenie więc zarówno przesłanek pozytywnych (ust. 1), jak i negatywnych następuje w drodze decyzji, przy wydaniu których nie można ograniczać się tylko do materiałów archiwalnych. Pogląd powyższy podziela Sąd rozpoznający tę sprawę.

Z przepisu art. 6 ustawy, stanowiącego materialnoprawną podstawę do wydania decyzji wypływają dalsze prawa podmiotowe strony, na które (wprawdzie w aspekcie wydania zaświadczenia) powołuje się strona, a mianowicie: prawo do udzielenia informacji (art. 30 ust. 1 i 31 ust. 1) oraz prawo do załączenia własnych uzupełnień, sprostowań, uaktualnień, wyjaśnień oraz dokumentów i ich kopii (art. 33 ust. 1).

Uniemożliwienie stronie załączenia posiadanych dokumentów narusza więc wymienione normy prawa materialnego, przy czym przyjęcie działania w formie decyzji nie uzasadnia poglądu, iż udostępnienie informacji i możliwość składania dodatkowych materiałów może nastąpić dopiero po przyznaniu statusu pokrzywdzonego, potwierdzonego wydanym zaświadczeniem. Przeciwko takiemu przyjęciu przemawia, oprócz omawianej wcześniej regulacji materialnoprawnej (art. 6, 30 ust. 1 i 31 ust. 1) także art. 43 ustawy o IPN.

W myśl tego przepisu postępowanie w sprawach uregulowanych w ustawie prowadzi się według przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego, jeżeli przepisy ustawy nie stanowią inaczej. To odesłanie wprost do kpa w przypadku ustalenia statusu pokrzywdzonego potwierdza administracyjnoprawny charakter tego postępowania prowadzonego z zastosowaniem zasad i procedury administracyjnej, kończącego się wydaniem decyzji, w rozumieniu art. 104 § 1 kpa. Jeśli zgodnie z art. 30 ust. 2 ustawy o IPN każdy ma prawo wystąpić z pytaniem do IPN, to wniosek strony w myśl art. 61 § 3 kpa wszczął w tej sprawie postępowanie administracyjne, w którym w myśl art. 75 § 1 kpa dopuszczalne jest przeprowadzenie wszelkich dowodów i udzielanie stronom niezbędnych informacji, zwłaszcza że obowiązek taki wynika również z art. 30 ust. 1 ustawy o IPN.

Błędnie Wojewódzki Sąd Administracyjny przyjął, iż korzystanie z praw określonych w ustawie o IPN następuje dopiero po pozytywnym stwierdzeniu statusu pokrzywdzonego w drodze zaświadczenia, wydanego tylko na podstawie posiadanych przez Instytut materiałów archiwalnych.

Ustawa o IPN o formie zaświadczenia wypowiada się tylko w art. 29a ust. 1 (dodanym przez nowelę z 4 marca 2005 r. / Dz.U. Nr 64, poz. 567), upoważniając Prezesa Instytutu do wydania, na wniosek, zaświadczenia czy dane osobowe wnioskodawcy są tożsame z danymi osobowymi, które znajdują się w katalogach.

Jeśli więc ustawa dla stwierdzenia statusu pokrzywdzonego nie przewidziała formy zaświadczenia - to w myśl art. 43 ustawy o IPN zastosowanie wprost przepisów kpa potwierdza konieczność prowadzenia postępowania wyjaśniającego i wydania decyzji na podstawie art. 6 ustawy o IPN.

Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny, uznając zasadność zarzutów naruszenia prawa materialnego, uchylił zaskarżony wyrok na podstawie art. 188 ustawy Ppsa, a rozpoznając skargę strony uznał, iż zastosowanie w tej sprawie przepisu art. 219 kpa i wydanie zaskarżonych postanowień nie znajdowało uzasadnienia w przepisach ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. o IPN, skoro dla postępowań tego rodzaju koniecznym jest prowadzenie pełnego postępowania wyjaśniającego i wydanie decyzji.

Akt wydany w takich warunkach dotknięty jest wadą określoną w art. 156 § 1 pkt 2 kpa, jako wydany bez podstawy prawnej.

Uzasadniało to stwierdzenie nieważności obu postanowień Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 ustawy Ppsa.

O wynagrodzeniu pełnomocnika ustanowionego z urzędu Sąd orzekł na podstawie art. 250 powołanej ustawy i § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c i pkt 2 lit. a rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U. Nr 163, poz. 1348 z późn. zm.), uznając zasądzoną kwotę za współmierną do udziału pełnomocnika w sprawie.