Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 2149/11
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2012-05-10 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1 i 1 a
journal: Dz.U. 2006 nr 139 poz 992
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jednolity.
article: art. 128
journal: Dz.U. 1964 nr 9 poz 59
law: Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy.
article: wykładania prokonstytucyjna art. 2 i art. 32 Konstytucji RP nie została zaakceptowana
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Marek Stojanowski Sędziowie: Sędzia NSA Anna Łukaszewska - Macioch Sędzia del. NSA Jerzy Krupiński (spr.) Protokolant sekretarz sądowy Małgorzata Kamińska po rozpoznaniu w dniu 10 maja 2012 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Sieradzu od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 20 września 2011 r. sygn. akt II SA/Łd 865/11 w sprawie ze skargi M. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Sieradzu z dnia [...] czerwca 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżony wyrok i oddala skargę 2. odstępuje od zasądzenia od M. J. na rzecz Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Sieradzu zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 20 września 2011 r., sygn. akt II SA/Łd 865/11, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi w sprawie ze skargi M. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Sieradzu z dnia [...] czerwca 2011 r., nr [...], w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy W. z dnia [...] maja 2011 r., nr [...].

Wyrok wydany został w następujących okolicznościach sprawy:

Wspomnianą decyzją z dnia [...] maja 2011 r. Wójt Gminy W. odmówił M. J. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad M. J. Rozstrzygnięcie to zostało wydane na podstawie art. 1, art. 2 pkt 2, art. 3, art. 5, art. 17, art. 24 - 26 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r., Nr 139, poz. 992 ze zm.), zwaną dalej ustawą o świadczeniach rodzinnych oraz na podstawie § 7 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 2 czerwca 2005 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach świadczeń rodzinnych (Dz. U. Nr 105, poz. 881 ze zm.), a nadto art. 5 pkt 3, art. 66 ust. 1 pkt 28 oraz ust. 2 - 3, art. 73 pkt 10, art. 79 ust. 1 i 2, art. 81 ust. 8 pkt 9, art. 86 ust. 1 pkt 9, art. 252 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. Nr 210, poz. 2135) i art. 4 pkt 2w, art. 6 ust. 2a - 2c, art. 16 ust. 6b, art. 18 ust. 5a i 9 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm.), art. 104, art. 108, art. 130 § 4 K.p.a. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji stwierdził, że M. J. nie spełnia określonej w ustawie o świadczeniach rodzinnych przesłanki do przyznania wskazanego świadczenia, gdyż nie jest spokrewniony w linii prostej z osobą wymagającą opieki. Jest on bowiem bratankiem (synem brata) M. J. Nie jest on zatem obciążony względem niej obowiązkiem alimentacyjnym, ponieważ w myśl art. 128 Kodeksu Rodzinnego i Opiekuńczego (dalej K.r.o.) obowiązek alimentacyjny nie obciąża dzieci rodzeństwa. M. J. jest osobą samotną, nie posiada dzieci, wnuków ani rodzeństwa. Została ona zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności na stałe i wymaga opieki osób trzecich.

W odwołaniu od tej decyzji M. J. podniósł, że jest najbliższym krewnym M. J., a bez wsparcia w postaci świadczenia pielęgnacyjnego nie jest w stanie jej tej opieki zapewnić.

W wyniku rozpatrzenia odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Sieradzu, utrzymało w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie. Kolegium podzieliło pogląd organu I instancji, że M. J., będący bratankiem M. J., nie spełnia wszystkich przesłanek uprawniających do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego. Przepis art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych wyłącza skarżącego z kręgu osób uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego. Wnioskodawca nie jest osobą, na której zgodnie z przepisami K.r.o. ciąży obowiązek alimentacyjny wobec ciotki – M. J. Obowiązek alimentacyjny nie obciąża bowiem dzieci rodzeństwa. Przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych w sposób wyraźny i bezwzględny określają warunki i sposób ustalania prawa do świadczeń rodzinnych, a decyzja w tym przedmiocie ma charakter związany. Wyłączenie uznania administracyjnego w sprawach o świadczenia rodzinne oznacza, że organ prowadzący sprawę ma obowiązek wydać decyzję odmowną w każdym przypadku niespełnienia wymogów, od których zależy przyznanie prawa do świadczeń.

W skardze na powyższą decyzję M. J. podtrzymał swoją dotychczasową argumentację.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1a i c oraz art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (obecnie Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej P.p.s.a. uchylił decyzje organów obu instancji, uznając że organy naruszyły art. 17 ust. 1 i ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych, dokonując jego błędnej wykładni, polegającej na przyjęciu, iż sformułowanie tego przepisu wyłącza możliwość rozszerzenia przez organ orzekający kręgu osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego na osoby nieobciążone obowiązkiem alimentacyjnym, względem osoby, którą się opiekują. Zdaniem Sądu, stanowi to naruszenie gwarancji równego traktowania wobec prawa w zestawieniu z osobami, na których ciąży obowiązek alimentacyjny. Uzasadniając swoje stanowisko Sąd podzielił ten kierunek orzecznictwa sądów administracyjnych, według którego wykładni art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych należy dokonywać w sposób umożliwiający poszerzenie kręgu osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego również na osoby będące członkami rodziny, ale niezobowiązane do alimentacji. Dokonując systemowej, celowościowej i prokonstytucyjnej wykładni art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych Sąd stwierdził, że alimentacja nie może być postrzegana wyłącznie jako realizacja ustawowego obowiązku alimentacji, gdyż pojęcie "opieki", którym posługuje się art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych, obejmuje obowiązki znacznie dalej idące niż tylko dostarczanie środków utrzymania. W ocenie Sądu, zawężenie grupy osób legitymowanych do otrzymania świadczenia rodzinnego do osób, które opiekują się tylko swymi dziećmi, a więc de facto osobami, wobec których ciąży obowiązek alimentacyjny, byłoby niezgodne z konstytucyjną zasadą równości, na co zwrócił uwagę Trybunał Konstytucyjny w wyrokach z dnia 18 lipca 2008 r., sygn. akt P 27/07 i z dnia 22 lipca 2008 r., sygn. akt P 41/07. Z systemu prawa winna być zatem dekodowana norma prawna, która umacnia więź rodzinną i wspiera osoby alimentujące bliskich (w tym poza ustawowym obowiązkiem alimentacji), dotkniętych niepełnosprawnością w stopniu znacznym, także poprzez przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego rodzeństwu bądź zstępnym rodzeństwa. Odmienna wykładnia byłaby niezgodna z konstytucyjnymi standardami ochrony rodziny (art. 18 i art. 71 ust. 1 Konstytucji RP). Taka wykładnia art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych - zdaniem Sądu - pozwala uznać, że koniecznym dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego są trzy elementy: po pierwsze - sprawowanie rzeczywistej opieki nad osobą wymagającą stałej pielęgnacji, po drugie - niepodejmowanie z tego powodu pracy i po trzecie - osiąganie przez rodzinę dochodów uniemożliwiających zaspokojenie niezbędnych potrzeb podopiecznego i tej rodziny. Przyjęcie takiego stanowiska pozwala przyjąć, że ustawa przyznaje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego także osobie, która nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad pełnoletnim członkiem jej rodziny legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, wobec którego osoby tej nie obciąża obowiązek alimentacyjny, a jednocześnie jest ona jedynym członkiem rodziny niepełnosprawnego, która może się nim opiekować. W ocenie Sądu, jakkolwiek M. J. członkiem rodziny z M. J. w rozumieniu art. 3 pkt 16 ustawy oświadczeniach rodzinnych nie jest i nie ciąży na nim obowiązek alimentacyjny, to jednak w rozumieniu tradycyjnym stanowi rodzinę i to dość blisko spokrewnioną. Obie więc osoby są rodziną także w sensie faktycznym, skoro ciotka jest pod opieką bratanka. Skarżący znalazł się zatem w sytuacji takiej samej, jak członkowie rodziny, o których mowa w art. 17 ust. 1 i ust.1a ustawy o świadczeniach rodzinnych, sprawujący opiekę nad osobami bliskimi - członkami rodziny, na których ciąży obowiązek alimentacyjny. Świadczenie pielęgnacyjne, mimo, że nominalnie przysługuje opiekunowi, to realną korzyść przynosi podopiecznemu, który w ten sposób ma zapewnioną opiekę osoby bliskiej.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiodło Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Sieradzu wnosząc o jego uchylenie w całości i oddalenie skargi M. J. na decyzję z dnia [...] czerwca 2011 r., nr [...] oraz zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego. Alternatywnie Kolegium wniosło o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Ł. do ponownego rozpatrzenia.

Kwestionowanemu orzeczeniu Kolegium zarzuciło naruszenie przepisów prawa materialnego, w tym:

- art. 17 ust. 1 i ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz art. 32 ust. 1, art. 18 i art. 71 ust. 1 Konstytucji RP, przez ich błędną wykładnię, polegającą na przyjęciu, że na gruncie powołanych przepisów osobą uprawnioną do świadczenia pielęgnacyjnego może być także osoba, która nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad pełnoletnim członkiem jej rodziny, legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, wobec którego tej osoby nie obciąża obowiązek alimentacyjny, a jednocześnie jest ona jedynym członkiem rodziny niepełnosprawnego, która może się nim opiekować;

- art. 8 ust. 2 w zw. z art. 178 ust. 1 Konstytucji RP, przez ich niewłaściwe zastosowanie, polegające na dokonaniu w ramach wykładni art. 17 ust. 1 i ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych, faktycznej oceny zgodności tych przepisów z Konstytucją, co należy do wyłącznej kompetencji Trybunału Konstytucyjnego;

- art. 193 Konstytucji RP, poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, polegające na odstąpieniu od skorzystania z możliwości wystąpienia do Trybunału Konstytucyjnego z pytaniem prawnym, mimo wątpliwości co do zgodności z Konstytucją przepisów art. 17 ust. 1 i ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Kolegium podniosło również zarzut naruszenia przepisów prawa procesowego, które to uchybienie miało wpływ na wynik sprawy, w tym:

- art. 145 § 1 pkt 1a w zw. z art. 135 P.p.s.a. poprzez uchylenie decyzji organów obu instancji wskutek błędnego przyjęcia, iż rozstrzygnięcia te naruszały art. 17 ust. 1 i ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych na skutek ich błędnej wykładni;

- art. 145 § 1 pkt 1c w zw. z art. 135 i w zw. z art. 141 § 4 P.p.s.a. poprzez uchylenie decyzji z dnia 24 czerwca 2011 r. oraz poprzedzającej ją decyzji z dnia 24 maja 2011 r., mimo niewykazania, iż wymienione decyzje naruszały jakiekolwiek przepisy postępowania w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy;

- art. 151 P.p.s.a. poprzez niezastosowanie tego przepisu w sytuacji, gdy skarga M. J., jako nieuzasadniona, winna zostać oddalona.

W uzasadnieniu powyższych zarzutów Kolegium podniosło, że po wydaniu m. in. w dniu 18 lipca 2008 r. wyroku przez Trybunał Konstytucyjny (sygn. akt P 27/07), który stwierdził, że art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim uniemożliwia nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego obciążonej obowiązkiem alimentacyjnym osobie zdolnej do pracy, niezatrudnionej ze względu na konieczność sprawowania opieki nad innym niż jej dziecko niepełnosprawnym członkiem rodziny, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, treść tego przepisu została z dniem 2 stycznia 2009 r. zmodyfikowana w sposób zasadniczy, a krąg osób uprawnionych do świadczeń pielęgnacyjnych znacznie rozszerzony. Jeżeli Sąd I instancji mimo tego miał wątpliwości czy art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych jest zgodny z art. 32 ust. 1, art. 18 i art. 71 ust. 1 Konstytucji RP, to powinien wystąpić do Trybunału Konstytucyjnego z pytaniem prawnym, nie zaś powołując się na zaobserwowaną linię orzeczniczą dokonywać oceny konstytucyjności art. 17 ust. 1 samodzielnie, nazywając ten proces "wykładnią prokonstytucyjną" i dodatkowo stanowiąc nową normę prawną. Podkreślono, że sądy administracyjne nie są upoważnione do oceny tego, czy ustawodawca dokonując nowelizacji przepisów prawa w sposób należyty zrealizował wyrok Trybunału Konstytucyjnego i dostosował ich treść do interpretacji przedstawionej przez Trybunał. W rozpatrywanej sprawie nowelizacja art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych dokonana po wyroku Trybunału polegała na określeniu kręgu osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego i wskazaniu, iż są to osoby, na których wobec osób wymagających opieki spoczywa obowiązek alimentacyjny przewidziany w przepisach K.r.o. Tymczasem Sąd I instancji stwierdził, że z uzasadnień wyroków Trybunału Konstytucyjnego nie wynika, by uzależniał on prawo do świadczenia pielęgnacyjnego od występowania ustawowego obowiązku alimentacyjnego po stronie osoby ubiegającej się o świadczenie. Po zmianie przepisów prawa, które były przedmiotem kontroli Trybunału, dokonywana przez sąd administracyjny ocena tego, co Trybunał miał na myśli wydając wyrok z 18 lipca 2008 r. jest bez znaczenia dla sprawy, gdyż przedmiotem takiej oceny sądu jest już nowy przepis stanowionego prawa, który korzysta w pełni z domniemania zgodności z Konstytucją. O tym, że Sąd I instancji nie zwrócił uwagi na fakt istotnej nowelizacji art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, świadczy odwoływanie się do wyroków Trybunału Konstytucyjnego, których znaczenie jest obecnie wyłącznie historyczne, jak również znaczna część uzasadnienia, stanowiąca dosłowne powtórzenie rozważań zawartych w uzasadnieniu wyroku WSA w Poznaniu z dnia 27 listopada 2008 r., sygn., akt IV SA/Po 210/08, nieadekwatnych do obwiązującego aktualnie stanu prawnego. Od dnia 2 stycznia 2009 r. obowiązują przepisy, z których bez konieczności dokonywania wykładni prokonstytucyjnej, systemowej i celowościowej wynika, że osobami uprawnionymi do świadczeń pielęgnacyjnych są nie tylko rodzice opiekujący się swoimi dziećmi lecz także szeroka grupa innych osób, w tym m.in. rodzeństwo (jako osoby zobowiązane do alimentacji w myśl przepisów K.r.o.). Treść art. 17 ust. 1 i ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych jest jasna, a ustalenie norm prawnych z niej wynikających nie wymaga szczególnych zabiegów interpretacyjnych i jest możliwe przy zastosowaniu wykładni gramatycznej, bez konieczności sięgania do innych reguł wykładni. Skoro ustawodawca postanowił, że osobami uprawnionymi do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego są osoby, na których ciąży obowiązek alimentacyjny przewidziany przepisami K.r.o., jeżeli osoby te nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności, to dopóki taka regulacja obowiązuje, tylko te osoby będą mogły uzyskać świadczenie pielęgnacyjne, a powiększanie kręgu osób uprawnionych do świadczenia, przy odwoływaniu się do pozajęzykowych reguł wykładni, będzie prowadziło do rezultatów contra legem. Sąd bezpodstawnie przypisał także organom administracji uchybienie przepisom postępowania, bowiem w podstawie prawnej zaskarżonego wyroku powołał się na art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a., nie wskazując żadnych przepisów procesowych, które zostały przez organy administracji naruszone.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną M. J. wniósł o jej oddalenie, podzielając w całości stanowisko wyrażone przez Sąd I instancji.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

W myśl art. 174 P.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie, 2) naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Naczelny Sąd Administracyjny związany jest podstawami skargi kasacyjnej bowiem według art. 183 § 1 P.p.s.a., rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę jedynie nieważność postępowania. Przytoczenie podstaw kasacyjnych, rozumiane jako wskazanie przepisów, które - zdaniem wnoszącego skargę kasacyjną - zostały naruszone przez wojewódzki sąd administracyjny, nakłada na Naczelny Sąd Administracyjny, stosownie do art. 174 pkt 1 i 2 oraz art. 183 § 1 P.p.s.a., obowiązek odniesienia się do wszystkich zarzutów przytoczonych w podstawach kasacyjnych (por. uchwała NSA z dnia 26 października 2009 r., sygn. akt l OPS 10/09, opubl. w ONSAiwsa z 2010 r., nr 1, poz. 1).

W niniejszej sprawie żadna z wymienionych w art. 183 § 2 P.p.s.a. przesłanek nieważności postępowania nie zaistniała, wobec czego kontrola Naczelnego Sądu Administracyjnego ograniczyć się musiała do zbadania zawartych w skardze kasacyjnej zarzutów.

Zarzuty kasacyjne oparte zostały na usprawiedliwionych podstawach.

Sąd I instancji w sposób wyraźny odstąpił od wykładni gramatycznej zakwestionowanego w skardze kasacyjnej przepisu art. 17 ust. 1 i art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych. Posługując się wykładnią funkcjonalną oraz tzw. prokonstytucyjnym rozumieniem normy prawnej zawartej w tych przepisach, przyjął, iż ustawodawca w sposób nieuprawniony zawęził krąg osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa jest w tych unormowaniach, pozbawiając prawa do tego świadczenia tych członków rodziny osoby niepełnosprawnej, którzy pozostają poza kręgiem osób zobowiązanych do alimentacji w rozumieniu przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Niewątpliwie zgodzić się należało z Sądem I instancji, że wykładni przepisów prawa należy dokonywać zawsze w zgodzie z Konstytucją. W konsekwencji przepisy winny być stosowane w sposób nienaruszający zasad konstytucyjnych, lecz w sposób, który umożliwia najpełniejsze urzeczywistnianie norm, zasad i wartości konstytucyjnych. Wartości konstytucyjne oraz reguły wykładni zgodnej z zasadami konstytucyjnymi wskazują oraz precyzują wyroki Trybunału Konstytucyjnego. Wobec tego w procesie prokonstytucyjnej wykładni przepisów prawa nie można pomijać dorobku Trybunału Konstytucyjnego zawartego w jego wyrokach. Niespornym pozostaje w tej sprawie, na co słusznie powołał się Sąd pierwszej instancji, iż przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych były przedmiotem oceny Trybunału Konstytucyjnego zawartego w wyroku z dnia 22 lipca 2008 r., sygn. akt P 41/07. Rozstrzygnięcie to wydano w sprawie na podstawie art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym przed nowelizacjami dokonanymi ustawą z dnia 17 października 2008 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. Z 2008 r., Nr 223 poz.1456) oraz przez art. 13 ustawy z dnia 19 listopada 2009 r. o zmianie niektórych ustaw związanych z realizacją wydatków budżetowych (Dz. U. Nr 219, poz. 1706), przy czym Trybunał wyraźnie powiązał możliwość uzyskania świadczenia z istnieniem obowiązku alimentacyjnego pomiędzy osobą sprawującą opiekę nad osobą niepełnosprawną a samą osobą niepełnosprawną, stwierdzając m. in. że "Nie ulega kwestii, że na tym tle ustawowa regulacja musi być uznana za niesprawiedliwą i krzywdzącą. Skoro członek najbliższej rodziny (brat/siostra, dziadek/babka czy też syn/córka - to ostatnie, choć trudniejsze do wyobrażenia, nie jest wszak niemożliwe) wywiązuje się ze swych obowiązków - moralnych i prawnych - wobec ciężko chorego krewnego i wymaga to odeń rezygnacji z zarobkowania, to winien on w tych działaniach otrzymać odpowiednie wsparcie państwa. Wybranie z kręgu osób zobowiązanych do alimentacji (a więc tych, na które państwo nakłada obowiązek opieki nad potrzebującą pomocy osobą najbliższą) jedynie rodziców (naturalnych, przysposabiających, zastępczych) i przyznanie wyłącznie im prawa do zasiłku stałego narusza konstytucyjną zasadę równości, a także zasadę sprawiedliwości społecznej, pojmowaną nie w aspekcie socjalno-ekonomicznym, lecz odnoszoną również do społecznego poczucia sprawiedliwości, które w demokratycznym państwie prawnym nie powinno być przez ustawodawcę ignorowane (art. 2 Konstytucji), godzi też w konstytucyjne nakazy ochrony i opieki nad rodziną w ogólności (art. 18 Konstytucji) oraz szczególnej pomocy władz publicznych rodzinom w trudnej sytuacji materialnej i społecznej (art. 71 Konstytucji...). Podobnie, jak w wypadku oceny konstytucyjnej art. 27 ust. 1-3 ustawy o pomocy społecznej, Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, będącym przedmiotem zaskarżenia, mamy do czynienia z pominięciem legislacyjnym, zawężającym – w sposób niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji – krąg osób uprawnionych do nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Zaskarżony art. 17 ust. 1 ustawy pomija bowiem możliwość nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego przez osoby rezygnujące z aktywności zawodowej ze względu na konieczność sprawowania opieki nad innym niż jej dziecko niepełnosprawnym członkiem rodziny, wobec którego obciążone są obowiązkiem alimentacyjnym."

W powyższym wyroku Trybunał pozostawił też organom stosującym przepis art. 17 ust. 1 o świadczeniach rodzinnych (w brzmieniu dotychczasowym) ocenę skutków stwierdzenia niekonstytucyjności zaskarżonego art. 17 ust. 1 ustawy w konfrontacji z innymi przesłankami określającymi prawo do świadczenia pielęgnacyjnego.

Powyższe nie oznacza jednak, że także po interwencji legislacyjnej ustawodawcy, który dostosował powyższy przepis do wymogów wynikających z wyroku Trybunału, organy stosujące znowelizowaną regulację art. 17 ust. 1 i art. 17 ust. 1 a ustawy o świadczeniach rodzinnych, posiadały będą pełną swobodę oceny tych nowych unormowań jako niekonstytucyjnych. W wypadku gdy ustawodawca znowelizował niekonstytucyjny zapis ustawy, organy stosujące prawo miały prawo do weryfikacji rozwiązań ustawowych z punktu widzenia przepisów Konstytucji w razie powtórzenia błędnych zapisów, które już były przedmiotem orzekania Trybunału, albo wprowadzenia rozwiązań niezgodnych z Konstytucją, co do których Trybunał wyraźnie się nie wypowiedział, wskazując jednak ogólne zasady przyznawania i zasadnicze konstytucyjne cele świadczenia (np. art. 17 ust. 1 pkt 5 ust. 2a – wyrok NSA z dnia 9 września 2010 r., sygn. akt I OSKL 1000/10 - zamieszczony na stronie internetowej Centralnej Bazy Orzeczeń Sądów Administracyjnych - http://orzeczenia.nsa.gov.pl, zwanej dalej CBOSA).

W rozpoznawanej sprawie zasadnicze znaczenie ma to, że o świadczenie pielęgnacyjne ubiegała się osoba nie należąca do kręgu osób zobowiązanych do alimentacji, wyznaczonego przez przepis art. 128 K.r.o. W podobnej sprawie w wyroku z dnia 9 lutego 2011 r., sygn. akt I OSK 1710/10 (zam. w CBOSA) Naczelny Sąd Administracyjny wywiódł, że "W takim stanie rzeczy zawarte w uzasadnieniu wyroku z 18 lipca 2008 r. rozważania Trybunału Konstytucyjnego w kwestii jednakowego traktowania osób charakteryzujących się tymi samymi cechami wspólnymi i wyprowadzone na tle tych spraw rozstrzygnięcie w przedmiocie niekonstytucyjności art. 17 ust. 1 nie mogą mieć zastosowania do przypadku, którego dotyczy zaskarżony wyrok. Brak istotnej cechy relewantnej (obciążenia obowiązkiem alimentacyjnym) nie uzasadnia traktowania skarżącej na równi z osobami, które sprawują opiekę nad osobą niepełnosprawną z kręgu osób bliskich, wobec których obciążone są obowiązkiem alimentacyjnym, w myśl art. 128 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Z tego też powodu nie ma podstaw do uznania, że zastosowanie art. 17 ust. 1 (...) ma cechy dyskryminacji skarżącej".

Pogląd ten na gruncie rozpoznawanej sprawy należało w pełni podzielić, tym bardziej, że Sąd I instancji ani nie uwzględnił tej okoliczności, że ustawodawca dokonał nowelizacji art. 17 ust. 1 w kierunku wskazywanym przez Trybunał Konstytucyjny (w kierunku poszerzenia kręgu osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego na osoby zobowiązane do alimentacji), ani nie wykazał, że osoby spokrewnione zobowiązane do alimentacji znajdują się w sytuacji podobnej (relewantnej) do osób spokrewnionych, ale nie zobowiązanych do alimentacji. W sytuacji gdy z woli ustawodawcy krąg osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego został wyznaczony w sposób precyzyjny, to sąd administracyjny w drodze wykładni prokonstytucyjnej nie ma kompetencji do zastępowania ustawodawcy i tworzenia w drodze wykładni nowej normy prawnej ani do orzekania o zgodności z Konstytucją omawianego rozwiązania ustawodawczego, polegającego na nieobjęciu zapisami aktu normatywnego innych osób, tym bardziej jeżeli obowiązek wydania konkretnego aktu normatywnego nie wynikał z norm konstytucyjnych.

Wprawdzie w orzecznictwie wyrażano także stanowisko odmienne (zob. wyrok NSA z dnia 10 lutego 2011 r., sygn. akt I OSK 1873/10 (zam. w CBOSA), ale orzecznictwo zmierzające do rozszerzającej wykładni art. 17 ust. 1 po nowelizacji ustawy spotkało się z krytyką w literaturze przedmiotu (zob. A. Korcz – Maciejko, W. Maciejko "Świadczenia rodzinne. Komentarz" wyd. 3, C. H. Beck, Warszawa 2009, str. 322).

W takim stanie rzeczy za usprawiedliwione należało uznać nie tylko kasacyjne zarzuty naruszenia prawa materialnego, ale także związany z tym zarzut niewłaściwego zastosowania norm konstytucyjnych, na których Sąd I instancji oparł swój wywód, dotyczący niekonstytucyjności rozwiązania ustawowego, bez wykorzystania trybu wynikającego z art. 193 Konstytucji. W przywołanym już wyżej wyroku z dnia 9 lutego 2011 r. Naczelny Sąd Administracyjny trafnie zauważył, że "...w polskim konstytucyjnym porządku prawnym orzekanie w sprawach zgodności ustaw z Konstytucją należy do kompetencji Trybunału Konstytucyjnego (art. 188 pkt 1 Konstytucji). Nie oznacza to jednak wyłączenia możliwości kontroli konstytucyjności prawa przez sądy stosujące prawo. Jedną z form bezpośredniego stosowania Konstytucji przez sąd jest odmowa zastosowania w rozpoznawanej sprawie przepisu aktu podustawowego, który w ocenie sądu jest niezgodny z Konstytucją (por. wyrok NSA z dnia 16 stycznia 2006 r. sygn. akt I OPS 4/05, ONSAiWSA 2006/2/39). Pozwala na to art. 8 Konstytucji stanowiący, iż przepisy ustawy zasadniczej stosuje się bezpośrednio jak i art. 178, zgodnie z którym sędziowie w sprawowaniu swojego urzędu są niezawiśli i podlegają tylko Konstytucji oraz ustawom. Jeśli chodzi natomiast o kontrolę konstytucyjności przepisów ustawowych, to przyjętą w orzecznictwie regułą jest, że sąd, który poweźmie wątpliwość co do zgodności przepisu ustawy będącego podstawą rozstrzygnięcia sprawy, ma obowiązek skierować do Trybunału Konstytucyjnego, na podstawie art. 193 Konstytucji, pytanie prawne co do zgodności tego przepisu z Konstytucją...".

Zarzuty procesowe skargi kasacyjnej dotyczyły wyłącznie niewłaściwego zastosowania przepisów P.p.s.a. wskazujących na podstawy uwzględnienia skargi, które niewłaściwie zastosowano w związku z naruszeniem przepisów prawa materialnego i niezastosowania tych przepisów P.p.s.a., które nakazywały oddalenie skargi. Tak postawione zarzuty kasacyjne w przypadku uwzględnienia zarzutu naruszenia prawa materialnego musiały okazać się również usprawiedliwione, aczkolwiek wobec brzmienia art. 188 P.p.s.a. tego rodzaju zarzut procesowy nie może stanowić przeszkody do rozpoznania skargi przez Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie tego przepisu.

W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, uznając zarzuty kasacyjne dotyczące naruszenia przepisów postępowania za nie mające istotnego wpływu na wynik sprawy, na podstawie art. 188 P.p.s.a. rozpoznał skargę i ją oddalił, gdyż jak już wyżej wspomniano skarżący nie spełnił jednej z podstawowych przesłanek wynikającej z art. 17 ust. 1 pkt 2 i art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych, warunkującej możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.

Orzeczenie o kosztach postępowania uzasadnia przepis art. 207 § 2 P.p.s.a., gdyż w sprawie wystąpił szczególnie uzasadniony przypadek związany z trudną sytuacją życiową i majątkową skarżącego i charakterem sprawy.