Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt I SA/Gl 50/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2012-03-22 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 3 i 3a
journal: Dz.U. 2009 nr 205 poz 1585
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Eugeniusz Christ, Sędziowie WSA Beata Kozicka, Wojciech Organiściak (spr.), Protokolant Izabela Maj-Dziubańska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 marca 2012 r. sprawy ze skargi B. Z. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] r. nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych po ponownym rozpatrzeniu sprawy, działając na podstawie art. 83 ust. 4, art. 28 ust. 1 i ust. 3 a i art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t. j. Dz. U. z 2009 r., nr 205, poz. 1585) oraz art. 127 § 3 i art. 138 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm., dalej Kpa) utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. nr [...] odmawiającą B.Z. (dalej zwana stroną) umorzenia należności z tytułu składek na:

1) ubezpieczenia społeczne - za okres: 02/2001-02/2002 w łącznej kwocie [...]zł, w tym z tytułu: składek - [...]zł, odsetek liczonych na dzień 12 kwietnia 2010 r. - [...]zł.

2) ubezpieczenie zdrowotne - za okres: 02/2001-02/2002 w łącznej kwocie [...]zł, w tym z tytułu: składek -[...]zł, odsetek liczonych na dzień 12 kwietnia 2010 r. - [...]zł

3) Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych - za okres: 02/2001-02/2002 w łącznej kwocie [...] zł, w tym z tytułu: składek - [...] zł, odsetek liczonych na dzień 12 kwietnia 2010 r. - [...] zł

W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia wskazano na wstępie, że B. Z. w dniu [...] r. złożyła odwołanie do Sądu Okręgowego w G. Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. (nr [...]), w którym jednocześnie wystąpiła o umorzenie odsetek od należności wskazanych w decyzji ZUS. Z uwagi na przekazanie sprawy do Sądu, w dniu [...] r. wydane zostało postanowienie o zawieszeniu postępowania w sprawie umorzenia odsetek do czasu rozpatrzenia odwołania przez Sąd. W dniu 18 listopada 2010 r. do Oddziału ZUS wpłynął wyrok Sądu Okręgowego w G. z dnia [...] r. oddalający odwołanie strony od powyższej decyzji. Wskazano, iż jednocześnie nastąpiło przekazanie do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniosku o umorzenie całości zadłużenia strony wobec ZUS.

W dalszej części uzasadnienia organ wskazał, iż wniosek o umorzenie strona uzasadniła trudną sytuacją finansową, brakiem jakiegokolwiek majątku oraz złym stanem zdrowia. Odwołując się do treści wniosku o umorzenie organ podkreślał, iż strona podała, iż działalność gospodarczą rozpoczęła i prowadziła w latach 2000-2002 z powodu braku zatrudnienia i źródła utrzymania. Organ podawał także, iż od 2005 roku strona ma przyznaną emeryturę, której wysokość wynosi [...] zł. (netto) oraz cytował zapisy wniosku, w których strona podawała, iż nie posiada żadnego majątku, jest osobą samotną i schorowaną, która leczy się u reumatologa i kardiologa oraz psychiatry i nie stać jej na wykupienie wszystkich leków.

Decyzją z dnia [...]r. (znak: [...]; nr [...]) Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił stronie umorzenia należności z tytułu składek objętych ww. wnioskiem. z dnia 12 kwietnia 2010 r.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy strona podkreślała, iż ze względu na stan majątkowy i trudną sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić należności z tytułu składek będących przedmiotem ww. decyzji z dnia [...]r., ponieważ wiązałoby się to z pozbawieniem jej możliwości zaspokajania niezbędnych potrzeb życiowych.

Następnie organ odwoławczy przedstawił szczegółowy, zawierający 16 pozycji wykaz zebranych w sprawie dokumentów, które uznano za dowody w sprawie. Podkreślono także, iż strona została pouczona, że zgodnie z art. 10 § 1 Kpa, w związku z art. 123 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t. j. Dz. U. z 2009 r. Nr 205 poz. 1585 ze zm.) ma zagwarantowane prawo czynnego udziału w każdym stadium postępowania, a także przed wydaniem decyzji ma możliwość wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań.

Analizując zgromadzony w sprawie materiał dowodowy organ podkreślał, iż w toku postępowania ustalono, że przedmiotem działalności gospodarczej jaką prowadziła strona była sprzedaż detaliczna artykułów spożywczych. Organ w oparciu o powyższe podkreślał, że zgodnie z zapisem z art. 13 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w okresie prowadzenia działalności gospodarczej strona była płatnikiem składek na fundusze obsługiwane przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych, o których mowa w art. 6 ust. 1 pkt. 5 oraz art. 8 ust. 6 pkt. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, a zgodnie z art. 46 płatnik składek jest obowiązany według zasad wynikających z przepisów ustawy obliczać, potrącać z dochodów ubezpieczonych, rozliczać oraz opłacać należne składki za każdy miesiąc kalendarzowy. Organ podkreślał, iż z tego obowiązku strona się nie wywiązała, powodując powstanie zadłużenia będącego przedmiotem wniosku w sprawie umorzenia należności.

Analizując rozstrzygnięcie podjęte w pierwszej instancji w zakresie wniosku strony o umorzenie należności z tytułu składek organ wskazał, iż Zakład Ubezpieczeń Społecznych uznał, że żadna z przesłanek całkowitej nieściągalności wymienionych w art. 28 ust. 3 o systemie ubezpieczeń społecznych nie została w przypadku skarżącej spełniona. W uzasadnieniu podkreślono, iż Zakład Ubezpieczeń Społecznych rozpatrując wniosek przeanalizował także dokumentację zgromadzoną w sprawie celem ustalenia, czy zachodzą przesłanki pozwalające na umorzenie należności z tytułu składek na podstawie art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

Wskazano przy tym, iż analiza zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego przeprowadzona przez organ pierwszej instancji doprowadziła tenże organ do przekonania, że w sprawie zachodzą przesłanki zamieszczone w Rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r. Nr 141, poz. 1365) tj. przyjęto, że opłacenie należności z tytułu składek może pozbawić stronę możliwości zaspokajania niezbędnych potrzeb życiowych. Zaakcentowano jednocześnie, iż organ pierwszej instancji korzystając z instytucji uznania administracyjnego odmówił stronie umorzenia należności z tytułu składek objętych niniejszym postępowaniem.

W ocenie organu odwoławczego przeprowadzona analiza rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji nie wskazywała na jakiekolwiek naruszenie prawa, które uzasadniałoby uchylenie zaskarżonej decyzji. Organ drugiej instancji, odwołując się do orzecznictwa Sądów Administracyjnych ponadto zauważał, iż zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych jako przesłanki umorzenia, daje potencjalną możliwość umorzenia zadłużenia powstałego wobec funduszy obsługiwanych przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych i podkreślał, że nawet wówczas oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygniecie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia ( wyrok Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie z dnia 1 września 2008 r. sygn. akt V SA/Wa 376/08).

W dalszej części rozstrzygnięcia Zakład Ubezpieczeń Społecznych podkreślał, iż przy ponownym rozpatrywaniu sprawy na mocy postanowień zawartych w art. 32 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych - do składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, na ubezpieczenie zdrowotne między innymi w zakresie stosowania ulg i umorzeń stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące składek na ubezpieczenia społeczne. Wskazano, iż w świetle zapisów art. 28 ust. 2 ww. ustawy należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a.

Po zacytowaniu art. 28 ust. 3 ww. ustawy organ odwoławczy podkreślał, iż wyliczenie przypadków, w których zachodzi całkowita nieściągalność należności z tytułu składek jest wyczerpująca tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Organ podkreślał jednocześnie, iż dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności.

W ocenie organu odwoławczego z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, że w przypadku strony nie zostały spełnione powyższe przesłanki umorzenia należności z tytułu składek na fundusze obsługiwane przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Podkreślono, iż aktualnie należności z tytułu składek objęte zaskarżoną decyzją są dochodzone w trybie egzekucji administracyjnej prowadzonej przez Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Z. działającego jako organ administracyjny pierwszej instancji.

W dalszej części uzasadnienia organ podawał także, iż z materiału dowodowego wynika, że przedmiotowe postępowanie w sprawie umorzenia dotyczy zaległości z tytułu składek strony jako ubezpieczonego będącego równocześnie płatnikiem składek i w związku z tym zbadano również pozostałe przesłanki umorzenia należności.

Po zaprezentowaniu postanowień zawartych w art. 28 ust. 3a i 32 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń Społecznych organ podkreślał, iż przesłanki umarzania, o których mowa w ww. przepisie art. 28 ust 3a, dookreśla § 3 ust. 1 Rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r. Nr 141, poz. 1365). Organ podkreślał przy tym, iż wyliczenie to nie jest enumeratywne, ma zatem charakter przykładowy (o czym świadczy sformułowanie w szczególności) - mający za cel ułatwienie wykładni tego przepisu (wskazanie kierunku, w którym powinna zmierzać jego interpretacja). W dalszej części uzasadnienia podkreślono, iż Zakład Ubezpieczeń Społecznych rozważył również możliwość umorzenia należności na podstawie art. 17 ustawy z dnia 18 grudnia 2002r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 241 poz. 2074). Wskazano, iż przepis ten zezwala na umarzanie należności z tytułu składek: na ubezpieczenie społeczne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych do dnia 31 grudnia 1998 r., na ubezpieczenie rentowe w części finansowanej przez płatnika składek i na ubezpieczenie wypadkowe oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych należnych za okres od 1 stycznia 1999 r. do grudnia 2001 r., pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, w przypadku, kiedy zobowiązana do ich opłacenia osoba fizyczna nie podlegała przepisom ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. o restrukturyzacji niektórych należności publiczne prawnych od przedsiębiorców (Dz. U. Nr 155, poz. 1287) i przemawia za tym ważny interes osoby zobowiązanej. Podkreślono przy tym, iż ponowna analiza stanu faktycznego sprawy przekonała organ drugiej instancji o prawidłowości ustaleń faktycznych dokonanych w pierwszej instancji oraz prawidłowej subsumcji przepisów cytowanego uprzednio rozporządzenia.

W dalszej części uzasadnienia organu podano, iż obecnie strona utrzymuje się ze świadczenia emerytalnego w wysokości [...]zł (netto) oraz podano, że otrzymuje dodatek mieszkaniowy przyznany przez Ośrodek Pomocy Społecznej na okres od 10/2010 do 03/2011 w wysokości [...]zł., co daje łączny miesięczny dochód w wysokości [...]zł. (netto). Podano także, iż wysokość miesięcznych udokumentowanych wydatków związanych z utrzymaniem mieszkania wynosi ok. [...] zł., z zgodnie z oświadczeniem strony koszty związane z leczeniem to kwota w wysokości ok. [...] zł, które jednak nie zostały udokumentowane. Podano także, iż strona posiada zobowiązanie wobec spółdzielni mieszkaniowej, które od m-ca 01/2011 spłacać będzie w 4 ratach (po [...]zł) oraz przywołano oświadczenie strony złożone w postępowaniu pierwszoinstancyjnym, co do tego że nie posiada Ona majątku w postaci nieruchomości bądź ruchomości. Wskazano także, iż zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie ujawnił aby strona poniosła straty materialne w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodującego, iż opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić Ją możliwości dalszego prowadzenia działalności gospodarczej. Zaakcentowano, iż strona nie wykazała również, iż w sprawie zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności przewlekłej choroby lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiające możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Podano przy tym, iż w materiale dowodowym sprawy znajduje się dokumentacja medyczna, z której wynika, iż strona leczy się u kardiologa, a także pozostaje pod opieką poradni reumatologicznej, a z uwagi na stan zdrowia posiada orzeczenie o trwałym [...] stopniu niepełnosprawności datowanym od dnia 18 sierpnia 2000r. W tym względzie organ nadmieniał, iż strona rozpoczęła działalność od dnia 13 października 2000r., a więc niepełnosprawność nie była przeszkodą w prowadzeniu działalności gospodarczej. W tym też względzie organ odwoławczy odwołując się do orzecznictwa Sądów Administracyjnych (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjny w Warszawie dnia 29 listopada 2006r., sygn. akt III SA/Wa 2444/06) wskazał, iż "Przewlekła choroba zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny może stanowić przesłankę umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne tylko wtedy, gdy pozbawia zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności." Organ podkreślał, iż sam wiek oraz stan zdrowia nie może stanowić samoistnej podstawy do umorzenia należności z tytułu składek na fundusze obsługiwane przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych w oparciu o przywoływane wyżej rozporządzenie. W ocenie organu uprzednio podane okoliczności muszą stać na przeszkodzie w pozyskaniu dochodu umożliwiającego spłatę zaległości z tytułu składek bądź stwarzać sytuację, w której spłata tychże zaległości pozbawiałaby zobowiązanego możliwości zaspakajania niezbędnych potrzeb życiowych. Dopiero wówczas otwiera się przed Zakładem Ubezpieczeń Społecznych możliwość umorzenia należności z tytułu składek w ramach tzw. uznania administracyjnego. Organ drugiej instancji podkreślał, iż w zaskarżonym orzeczeniu trafnie zostało zauważone, że w przypadku strony nie można stwierdzić, braku jakichkolwiek perspektyw spłaty zadłużenia. W tym zakresie organ podkreślał, iż przypuszczenia i twierdzenia o charakterze prognostycznym mogą mieć pewien wpływ na podejmowane orzeczenie, gdy jest uprawdopodobnione zgodnie z zasadami logiki, dostępnej wiedzy i doświadczenia życiowego (zdrowego rozsądku). Chociaż ocena całkowitej nieściągalności zadłużenia dotyczy aktualnej, nie zaś potencjalnej sytuacji finansowo - majątkowej dłużnika, która może powstać w przyszłości, to jednak takie elementy, jak wiek osoby zobowiązanej i jej szanse na rynku pracy ZUS zawsze powinien brać pod uwagę, formułując swoje rozstrzygnięcie w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 29 listopada 2006r. sygn. akt III SA/Wa 2442/06).

W ocenie organu odwoławczego w postępowaniu pierwszoinstancyjnym trafnie zostało założone, że dochód, który strona uzyskuje z tytułu świadczenia emerytalnego zapewnia możliwość spłaty zaległości z tytułu składek w ramach prowadzonej egzekucji administracyjnej.

Organ odwoławczy w ślad za wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie (z dnia 9 kwietnia 2010r. sygn. akt I SA/Kr 707/09) podkreślał, iż trudna sytuacja materialna byłego płatnika składek sama w sobie nie może być uznana za przesłankę umożliwiającą zastosowanie wnioskowanej ulgi, a tym bardziej nie można jej utożsamiać z ważnym interesem byłego płatnika składek. W ślad za wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu (z dnia 27 października 2009r. sygn. akt I SA/Po 540/09) organ wyjaśniał, iż przy ocenie zaistnienia ważnego interesu byłego płatnika składek w konkretnej sprawie nie można pomijać sposobu powstania zaległości. Według organu drugiej instancji w rozpatrywanej sprawie nie może pozostać nie zauważone, że zadłużenie z tytułu składek figurujące na koncie strony (koncie płatnika składek) dotyczy okresu od 02/2001 do 02/2002 zatem sprzed ok. 9 laty. Zdaniem organu reglamentowanej prawnie instytucji umarzania należności nie można sprowadzać do roli powszechnie stosowanego środka prowadzącego do zwolnienia z długu. Organ akcentował, iż stałe trwające przez kilka lat, zaniechanie płacenia należności publiczno - prawnych przy kontynuowaniu działalności gospodarczej nie może być uznane za okoliczność losową i niezależną od woli dłużnika (tak Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w wyroku z dnia 23 października 2007r. sygn. akt I SA/Wr 746/06). W ocenie organu nie leży w interesie społecznym stosowanie ulg w odniesieniu do płatnika, którego zaległości powstały kilka lat temu w związku z prowadzoną przez niego działalnością gospodarczą i do dnia wydania zaskarżonej decyzji nie zostały zapłacone mimo, iż w tym czasie skarżący dokonywał spłat innych wierzytelności. Zdaniem organu odwoławczego trudna sytuacja materialna skarżącego nie jest wystarczającym argumentem do wydania pozytywnej decyzji w zakresie umorzenia zaległych składek, gdyż powinien on wykazywać się odpowiednią starannością, zapobiegliwością by w zakresie prowadzonej działalności gospodarczej regulować zobowiązania publicznoprawne jakimi są składki ubezpieczeniowe względem ZUS. Umorzenie należności przez organ stanowi wyjątek od zasady powszechnego obowiązku uiszczania składek na ubezpieczenie społeczne, który to wyjątek nie może być interpretowany zbyt szeroko. Zdaniem organu należyta staranność dłużnika określona przy uwzględnieniu zawodowego charakteru prowadzonej przez niego działalności gospodarczej uzasadnia zwiększone oczekiwania co do umiejętności, wiedzy, skrupulatności i rzetelności, zapobiegliwości i zdolności przewidywania. Obejmuje także znajomość obowiązującego prawa oraz następstw z niego wynikających w zakresie prowadzonej działalności gospodarczej (Sąd Apelacyjny w P. w Wyroku z dnia [...]r. sygn. akt [...]). To właśnie płatnik składek jako osoba prowadząca i monitorująca działalność gospodarczą, niezależnie od czynników wpływających na funkcjonowanie firmy i osiąganych dochodów, odpowiada za regulowanie zobowiązań publicznoprawnych. Dlatego w przypadku braku ich realizacji konsekwencje ponosi płatnik.

W końcowej części uzasadnienia organu drugiej instancji podniesiono, iż analiza zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego doprowadziła tenże organ do przekonania, że w przypadku strony nie zostały spełnione przesłanki całkowitej nieściągalności, o których mowa w art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Jednocześnie wskazano, iż ponowna analiza sprawy potwierdziła ustalone już w postępowaniu pierwszoinstancyjnym - ziszczenie się przesłanki zamieszczonej w Rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne tj. że opłacenie należności z tytułu składek może pozbawić stronę możliwości zaspokajania niezbędnych potrzeb życiowych. Jednocześnie zaakcentowano, iż rozpatrując ponownie sprawę Zakład Ubezpieczeń Społecznych podzielił stanowisko przyjęte w postępowaniu pierwszoinstancyjnym i uznał, że stan fatyczny sprawy uzasadnia skorzystanie z instytucji uznania administracyjnego, a tym samym odmowę umorzenia należności z tytułu składek objętych przedmiotowym postępowaniem.

W skardze na powyższą decyzję ZUS z dnia [...] r., skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, B.Z. (dalej zwana skarżącą) podkreślała, iż została zobowiązana do spłaty zaległości, które na skutek opieszałości ZUS urosły do "niewyobrażalnej kwoty" [...]zł. Skarżąca podawała przy tym, iż jeszcze w 2004 r. napisała prośbę do ZUS o umorzenie zaległego zadłużenia, jednak dopiero po 5 latach organ wydał decyzję, a suma zaległości znacząco wzrosła. Skarżąca podkreślała, iż nie zgadza się z decyzją ZUS, ponieważ jest ona niesprawiedliwa i że w jej ocenie została Ona wykorzystana. Skarżąca przypominała, iż do 2005 r. otrzymywała emeryturę w kwocie [...]zł. (netto), a po otrzymaniu "pisma" w sprawie zaległości od stycznia 2010 r. ZUS potrąca z jej emerytury część zadłużenia, co w konsekwencji prowadzi do obniżenia emerytury do kwoty [...]zł. Zdaniem skarżącej, która oświadczała, iż nie posiada żadnego mienia ruchomego i nieruchomego, pozbawiono ją w ten sposób środków do życia. Skarżąca przypominała, iż jest osobą 65 letnią, samotną, schorowaną – leczy się w poradniach [...] oraz podkreślała, że jej trudna sytuacja była znana ZUS-owi. Skarżąca prezentując wyliczenia swoich dochodów ([...]zł) i samych opłat tj. wydatków bez żywności ([...] zł.) oraz załączając kserokopie faktur za leki i nie wykupionych recept, wskazywała, iż żyje w skrajnym ubóstwie, bowiem nie ma możliwości uzyskania jakiejkolwiek pomocy, poza dodatkiem mieszkaniowym w wysokości [...] zł. Końcowo skarżąca wniosła o sprawiedliwe rozpatrzenie jej skargi.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy podtrzymał argumentację przedstawioną w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi. Ponownie uwypuklono istotę uznania administracyjnego.

Na rozprawie w dniu 22 marca 2012 r. skarżąca oświadczyła, że podtrzymuje skargę, a nadto dodała, że domaga się umorzenia przynajmniej odsetek od przedmiotowych należności, z uwagi na jej sytuację majątkową, a na dowód czego okazała zaświadczenie z dnia 19 marca 2012 r. z którego wynikało, iż pobiera emeryturę w wysokości [...]zł., a po potraceniu do wypłaty jest kwota [...]zł. Ponadto skarżąca podawała, iż posiada recepty których nie może wykupić jak również wskazywała, iż uczęszcza na zajęcia Uniwersytetu III Wieku, lecz trudna sytuacja materialna ogranicza jej dostępność niektórych zajęć. Końcowo skarżąca akcentowała, iż obciążono Ją przedmiotową należnością wówczas, gdy podwyższono emeryturę, natomiast wcześniej organ nic w tym zakresie nie robił.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył co następuje.

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Należy wskazać, że sąd administracyjny na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; zwana dalej p.p.s.a.) uchyla decyzję, kiedy stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego oraz inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Jednocześnie ocena zaskarżonej decyzji nie może opierać się na zasadach słuszności lub współżycia społecznego.

O uprawnieniach i obowiązkach stron postępowania wynikających z przepisów prawa materialnego rozstrzygają organy administracji, co w niniejszym przypadku oznacza, że rozstrzygnięcie w sprawie umorzenia przedmiotowych należności należy do kompetencji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Sąd administracyjny nie ma uprawnień do merytorycznego załatwienia sprawy administracyjnej, tj. dokonania umorzenia należności, czy nawet ich części jak tego domagała się w trakcie rozprawy strona skarżąca.

Poddanym kontroli Sądu rozstrzygnięciem Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił B.Z. umorzenia zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy (wraz z odsetkami) w łącznej kwocie ponad [...] tys. zł).

Objęte wnioskiem należności wynikają m. in. z decyzji ZUS z dnia [...]r. (nr [...]), od której odwołanie wyrokiem z dnia [...]r. oddalił Sąd Okręgowy w G.. Jednocześnie Sąd ten przesłał wniosek strony o umorzenie należności do ZUS.

Stan sprawy jest w dużej mierze bezsporny i został zaprezentowany przy okazji omawiania stanowiska strony skarżącej i rozstrzygnięć organów, a także wynika ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wyliczonego szczegółowo na stronie 2 zaskarżonej decyzji. W ocenie Sądu brak jest zatem podstaw do jego ponownego prezentowania. Sąd jako prawidłowe przyjmuje ustalenie jakie w tym zakresie zostały poczynione przez ZUS.

Wniosek B.Z. z dnia 12 kwietnia 2010 r. inicjujący postępowanie w niniejszej sprawie podlegał rozpatrzeniu w oparciu o art. 28 ust. 1-3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, a w części dotyczącej zaległości z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (stanowiących składki ubezpieczonego będącego jednocześnie płatnikiem) dodatkowo w kontekście art. 28 ust. 3 a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. z 2003 r., Nr 141, poz. 1365).

Mając zatem na względzie wskazane przesłanki oraz dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji, wydanej przez ZUS, w granicach kompetencji przysługujących sądowi administracyjnemu, tj. badając zaskarżone orzeczenie pod względem jego zgodności tak z przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego, jak i z normami prawa materialnego zawartymi w ustawie o systemie ubezpieczeń społecznych oraz w oparciu o akta sprawy, Sąd nie stwierdził takich naruszeń prawa, które skutkowałyby koniecznością wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji.

Wskazana ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych w treści powołanego wyżej przepisu art. 28 daje prawo do umorzenia tych należności w sytuacji ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 1-3), a także w uzasadnionych przypadkach, w stosunku do składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 3a), przy czym umorzenie składek powoduje także umorzenie odsetek za zwłokę, kosztów upomnienia i dodatkowej opłaty (art. 28 ust. 4). Na podstawie ust. 3a prezentowanego przepisu, należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Przesłanki umorzenia należności w oparciu o ust. 3a sprecyzowane zostały w § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, zgodnie z którym Zakład Ubezpieczeń Społecznych może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Wyliczenie zawarte ust. 3 w art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną, ale nie obligatoryjną, możliwość umorzenia powstałego wobec ZUS zadłużenia. Nawet wówczas oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygnięcie jedynie możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia. Zakład Ubezpieczeń Społecznych ma zatem jedynie możliwość, a nie obowiązek umarzania należności z tytułu składek, nawet w przypadkach spełnienia ustawowych przesłanek do umorzenia.

W tym miejscu podkreślenia wymaga to, że przyznana organom swoboda w rozstrzygnięciu nie oznacza jednak dowolności. Decyzje z zakresu uznania administracyjnego podlegają kontroli sądowej. Kontrola ta sprowadza się, po pierwsze do oceny, czy organ administracyjny dokładnie wyjaśnił stan faktyczny sprawy oraz po drugie czy nie naruszył zasady swobodnej oceny dowodów. Sąd nie jest natomiast władny wkraczać w sferę samego uznania.

W celu ustalenia, że postępowanie dowodowe zostało przeprowadzone w sposób prawidłowy, Sąd bada czy w jego toku organy zachowały rządzące nim i określone Kodeksie postępowania administracyjnego zasady. Przede wszystkim zgodnie z art. 7 Kpa w toku postępowania organy administracji zobowiązane są podjąć wszelkie niezbędne działania dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy. Są też, na mocy art. 77 § 1 Kpa, zobowiązane do zebrania i wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego.

Zdaniem Sądu organ nie naruszył przepisów postępowania zarówno w zakresie zbadania przesłanek umorzenia należności na podstawie art. 28 ust. 1-3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, jak i w oparciu o art. 28 ust. 3a tej ustawy w związku z § 3 ww. Rozporządzenia.

Zdaniem Sądu, w świetle zebranego materiału dowodowego, uprawnione jest stanowisko organu, że w sprawie nie zachodzi zasadnicza przesłanka umorzenia uzasadniająca umorzenie, tj. stwierdzenie całkowitej nieściągalności, w rozumieniu art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, albowiem wdrożona jest egzekucja ww. zaległości, a co w sprawie jest bezsporne, tak jak i to, że wysokość nieopłaconych składek znacznie przekracza kwoty kosztów, w tym upomnień w postępowaniu egzekucyjnym. Zatem pomimo tego, że sytuacja skarżącej jest na tyle trudna, iż wykluczona jest możliwość jednorazowej spłaty zadłużenia, należy wskazać, iż poza sporem w sprawie jest to, iż strona otrzymuje emeryturę, a co w konsekwencji nie pozwala przyjąć, iż istnieje całkowita nieściągalność zaległych składek, o której mowa w art. 28 ust. 3 ww. ustawy.

Stosownie do przywołanych powyżej przepisów, w przypadku braku całkowitej nieściągalności, organ rentowy rozpatrzył możliwość umorzenia zaległości w oparciu o art. 28 ust. 3a) ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych i związany z nim § 3 ww. Rozporządzenia. W tym przypadku organ uznał, iż opłacenie należności z tytułu składek może pozbawić skarżącą możliwości zaspokajania niezbędnych potrzeb życiowych, ale po analizie stanu faktycznego przedmiotowej sprawy uznał, iż w tych konkretnych okolicznościach zasadnym będzie, przy zastosowaniu instytucji uznania administracyjnego, odmowa umorzenia przedmiotowych składek.

Oceniając legalność tej części rozstrzygnięcia przyjdzie jeszcze raz podkreślić, iż nawet w przypadku wystąpienia przesłanki umorzenia należności, organ nie ma obowiązku udzielenia ulgi. W ocenie Sądu w przedmiotowej sprawie odmowa ta nie ma charakteru dowolnego. W decyzji bowiem organ podał przesłanki, które zdecydowały o odmowie uwzględnienia wniosku. Podkreślić należy, iż ustawowym obowiązkiem ZUS jest wykorzystanie wszelkich dostępnych środków przymusowego dochodzenia należności. Zobowiązania z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne są uprzywilejowane i podlegają - co do zasady - zaspokojeniu przed innymi należnościami (art. 24 ust. 3 ww. ustawy). Umorzenie należności z tytułu składek stanowi wyraz definitywnej rezygnacji uprawnionego organu z możliwości ich wyegzekwowania. Biorąc pod uwagę publicznoprawny charakter należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oraz uwzględniając cele, na które są one przeznaczane, organy odpowiedzialne za ich pobór zobligowane są do szczególnej staranności i ostrożności w dysponowaniu nimi. Dotyczy to również, podejmowanych w warunkach uznania administracyjnego, decyzji w przedmiocie umorzenia tych należności, a podejmując rozstrzygnięcie w tym zakresie organ jest zobowiązany do konfrontowania interesu dłużnika z interesem ogólnospołecznym. (Por. Wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 10 maja 2011 r. sygn. akt I SA/Bd 171/11, w: Baza orzeczeń NSA dostępna na stronie internetowej Naczelnego Sądu Administracyjnego).

Końcowo Sąd stwierdza, iż w jego ocenie organ prawidłowo przeanalizował sytuację majątkową, osobistą i zdrowotną strony skarżącej i wskazał na okoliczności uzasadniające odmowę umorzenia należności z tytułu składek. Ustalenia organu, jak również wywiedzione wnioski w sprawie odmowy udzielenia ulgi nie uchybiły przepisom prawa procesowego ani materialnego.

Nadmienić w tym miejscu warto, że strona może w każdym czasie, a szczególnie w razie niekorzystniej zmiany swojej sytuacji materialnej czy osobistej, ponawiać wniosek o umorzenie zaległości. Nawiązując do argumentacji skargi wskazać także trzeba, że instytucja umorzenia zaległości z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne obwarowana została przez ustawodawcę szczególnymi wymogami, a Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych (zobowiązanemu do ściągania należnych składek na ubezpieczenie społeczne, zarządzania nimi oraz wypłaty świadczeń z ubezpieczenia społecznego) przyznano w tym zakresie szerokie kompetencje. Ustawodawca określił jedynie przesłanki stwierdzenia całkowitej nieściągalności należności. Stany faktyczne, które uzasadniałyby umorzenie zaległości w razie braku ich całkowitej nieściągalności nie zostały jednoznacznie określone. W odniesieniu do tych ostatnich nie istnieje zatem "szablon" sytuacji, w których umorzenie byłoby obligatoryjne. Istotne jest nadto, że nawet, gdy organ stwierdzi, iż zaistniał (wspomniany w art. 28 ust. 3 a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych "uzasadniony przypadek" umorzenia mimo braku całkowitej nieściągalności), to nie jest zobligowany do uwzględniania wniosku strony. Skonstatować zatem należy, iż w odniesieniu do osób, u których nie stwierdzono całkowitej nieściągalności, nawet skrajnie trudna sytuacja materialna czy zdrowotna nie stanowi przesłanki, która bezwzględnie obligowałaby ZUS do umorzenia zaległości.

Z powyższych względów na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji wyroku.