Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 121/07
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2007-06-27 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6052 Akty stanu cywilnego
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Kremer (spr.) Sędziowie WSA Dorota Dąbek NSA Piotr Lechowski Protokolant Monika Pilch po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 czerwca 2007 r. sprawy ze skargi [...] Bank Spółka Akcyjna Oddział- [...] w W. na decyzję Wojewody z dnia [...] nr [...] w przedmiocie wydania skróconego aktu zgonu I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji, II. zasądza od Wojewody na rzecz strony skarżącej [...] Bank Spółka Akcyjna Oddział - [...] w W. kwotę 457, - zł (słownie: czterysta pięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Wojewoda decyzją z dnia [...] znak [...] wydaną na podstawie art.83 ust.2 ustawy z dnia 29 września 1986r. Prawo o aktach stanu cywilnego /tj. Dz.U. z 2004r. Nr 161, poz.1688/ oraz art.138 § 1 pkt 1 Kpa, po rozpatrzeniu odwołania [...] Bank SA, utrzymał w mocy decyzję Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego z dnia [...] nr [...] dotyczącej odmowy wydania odpisu skróconego aktu zgonu sporządzonego na nazwisko K. W.

Wydanie powyższych decyzji poprzedzone zostało następującymi ustaleniami faktycznymi i prawnymi:

Pismem z dnia 16 marca 2006r. [...] Bank S.A. Oddział – [...] zwrócił się do organu I instancji o wydanie skróconego odpisu aktu zgonu W. K. ur. [...] ostatnio zamieszkałego K., ul.[...]. Do wniosku dołączono oświadczenie wnioskodawcy, iż W. K. był klientem Oddziału i posiadał z tego tytułu zobowiązania, które są nadal aktualne.

Pismem z dnia 7 kwietnia 2006r. organ I instancji wezwał wnioskodawcę o usunięcie braków formalnych wniosku poprzez wykazanie - zgodnie z art.83 ust.2 ustawy - interesu prawnego.

W odpowiedzi skarżący podał, że zmarły W. K. był dłużnikiem Banku z tytułu pobranych i nie spłaconych środków pieniężnych, co do których prowadzone jest postępowanie windykacyjne. W powyższej sytuacji - wobec wynikającej z przepisów o rachunkowości oraz przepisów kodeksu cywilnego i kodeksu postępowania cywilnego udokumentowania zaszłości w postaci zgonu dłużnika Banku, a to celem podjęcia dalszych działań dotyczących księgowań zadłużenia dłużnika oraz potencjalnego dochodzenia tego zadłużenia m.in. poprzez ustalenie czy istnieją podstawy do wszczęcia postępowania o stwierdzenie nabycia spadku po dłużnikach, do czego przepis art.1025 kc upoważnia także Bank, a do czego nieodzownym jest odpis aktu zgonu. Powyższe okoliczności stanowią wykazanie interesu prawnego w świetle przepisu art.83 ust.2 ustawy Prawo o aktach stanu cywilnego. Nadto podniesiono, że złożone oświadczenie Banku ma moc dokumentu urzędowego stosownie do treści art.95 ustawy Prawo bankowe.

Decyzją z dnia [...] organ I instancji odmówił wydania odpisu skróconego aktu zgonu na nazwisko K. W.

W uzasadnieniu decyzji wskazano, że nie zostały spełnione przesłanki zawarte w art.83 ustawy, czyli strona nie wykazania interesu prawnego poprzez wskazanie przepisu prawa materialnego, z którego wynika obowiązek przedłożenia odpisu, oraz że wymieniony we wniosku cel wydania odpisu - w rozumieniu art.83 ust.2 ustawy Prawo o aktach stanu cywilnego- nie udowadnia interesu prawnego, którego istnienie jest warunkiem do uzyskania odpisu akt stanu cywilnego. Tylko konkretna norma przepisu prawa materialnego może stanowić podstawę do sformułowania interesu prawnego.

Wskazano, że szczególnymi cechami interesu prawnego jest bezpośredniość związku z sytuacją danego podmiotu a norma prawną. Nadto musi to być interes realny , tzn że interes ten musi rzeczywiście istnieć w dacie stosowania danych przepisów prawa materialnego. Nie może to być interes tylko przewidywany w przyszłości. W niniejszej sprawie interes nie wynika wprost z przepisu prawa materialnego zobowiązującego wnioskodawcę do uzyskania odpisu aktu stanu cywilnego. W przedmiotowej sprawie mamy zatem do czynienia z interes faktycznym a nie z interesem prawnym Nie posiadanie odpisu aktu zgonu nie przeszkadza w złożeniu do sądu wniosku stosownego wniosku. Jeżeli sąd uzna, ze odpis aktu cywilnego jest konieczny, wówczas wezwie wnioskodawcę do uzupełnienia braku. Wezwanie sądu będzie podstawą do wydania danego odpisu. Sąd może wystąpić do USC o przesłanie określonego odpisu. Wnioskodawca może również po złożeniu do sądu wniosku wystąpić bezpośrednio do organu o przesłanie odpisu do sygnatury toczącej się sprawy.

Nadto organ wskazał, że art.83 ustawy Prawo o aktach stanu cywilnego potwierdza zasadę ograniczonej jawności ksiąg stanu cywilnego. Dane zawarte w księgach stanu cywilnego, jako dobro osobiste człowieka pozostają pod szczególną ochroną prawną, są dokumentami poufnymi i objętymi zasadą ograniczonej jawności. Zatem udostępnienie informacji zawartych w aktach stanu cywilnego osobom nieuprawnionym, może stanowić naruszenie przepisów o ochronie danych osobowych, oraz przepisów kodeksu cywilnego, chroniących dobra osobiste.

W odwołaniu od decyzji skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji. I przekazanie sprawy organowi I instancji celem wydania skarżącemu odpisu skróconego aktu zgonu W. K.

Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie przepisu art.83 ust.2 ustawy Prawo o aktach stanu cywilnego, poprzez błędną jego wykładnię.

W szczególności zarzucił przyjętą przez organ interpretację pojęcia interesu prawnego.

Podkreślono, że Bank zwraca o odpis aktu zgonu, celem wystąpienia z wnioskiem o stwierdzenie nabycia spadku po zmarłym dłużniku, by móc dochodzić swoje należności z tytułu owego zadłużenia zmarłego od spadkobierców zmarłego. Podstawą zaś wystąpienia przez Bank o ustalenie kto jest spadkobiercą po zmarłym jest przepis art.1025 § 2 kodeksu cywilnego, który stanowi sąd na wniosek osoby mającej w tym interes stwierdza nabycie spadku przez spadkobiercę. Oczywistą sprawą jest, że chodzi w tym przepisie o interes prawny, jak na to m.in. wskazał Sąd Najwyższy w postanowieniu Izby Cywilnej i Administracyjnej z dnia 12.01.1983r. III.CRN.218/82 /OSNCP z 1983r,nr 8 poz.124/.

W takiej sytuacji niezasadne byłoby rozróżnianie istnienia po stronie skarżącego banku różnie rozumianego interesu prawnego na gruncie art.1025 kc i art.83 ustawy -Prawo o aktach stanu cywilnego.

W obu przypadkach interes Banku sprowadza się do tego samego celu: do ustalenia iż dłużnik Banku zmarł i otwarta została do droga do wystąpienia kto "przejął" jego dług jako spadkobierca.

Nadto za istnieniem interesu prawnego przemawiają przepisy ustawy z dnia 29.09.1994r. o rachunkowości /Dz.U. z 2002r. nr 76, poz.694/ oraz przepisy wykonawcze, które nakładają na banki obowiązek aktualizacji zapisów księgowych - w zakresie także określenia kto jest posiadaczem rachunku bankowego bądź kredytobiorcą.

Za istnieniem interesu prawnego po stronie Banku w uzyskaniu odpisu aktu zgonu przemawiają także przepisy ustawy Prawo bankowe / w szczególności art.52 ust.2, oraz art.69 ust.2/ nakazujące określenie w umowie obu stron umowy, co skutkuje oczywistą koniecznością dokonywania odpowiednich zmian określających strony umowy, na wypadek śmierci dotychczasowego posiadacza rachunku bądź kredytobiorcy.

Decyzją z dnia [...] znak [...] Wojewoda, po rozpatrzeniu odwołania utrzymał w mocy decyzje organu I instancji.

W uzasadnieniu decyzji organ II instancji podtrzymał argumentację zawartą w uzasadnieniu decyzji organu I instancji. Stwierdził, że organ I instancji prawidłowo ustalił, że skarżący nie posiada interesu prawnego upoważniającego do otrzymania odpisu akt stanu cywilnego, bowiem nie znajduje się jeszcze w sytuacji faktycznej, która kwalifikowałaby ów interes prawny na aktualny. Niewątpliwą przesłanką do powstania indywidualnego, konkretnego i realnego interesu prawnego, upoważniającą skarżącego do otrzymania odpisów aktów stanu cywilnego, byłoby m.in. wszczęcie przed sądem stosownego postępowania w sprawie nabycia spadku po zmarłym dłużniku.

Zdaniem organu II instancji interes prawny nie wynika także z powoływanych przez skarżącego przepisach ustawy z dnia 29.09 1994r. o rachunkowości, a także z art.52 ust.2 oraz art.69 ust.2 ustawy Prawo bankowe.

Skargę na powyższą decyzję złożył [...] Bank S.A. [...] wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji i utrzymanej w mocy decyzji organu I instancji.

Zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie art.83 ust.2 ustawy Prawo o aktach stanu cywilnego oraz zasad wynikających z art.6, 8, 9 kpa.

W przedmiotowej sprawie organ administracji przytaczając słuszne co do zasady i wynikające z przyjętej w doktrynie i orzecznictwie definicję interesu prawnego, w sposób zupełnie chybiony odnosi je do istniejącego w sprawie stanu faktycznego. Organy administracyjne w istocie domagają się przytoczenia innego niż przepis art.83 ust.2 ustawy Prawo o aktach stanu cywilnego, przepisu upoważniającego skarżącego do żądania przedmiotowego odpisu. Gdyby strona mogła taki przepis wskazać to stanowiłby on samodzielna podstawę prawną roszczenia, a przepis art.83 ust.2 ustawy dla rozpoznania tej sprawy byłby zbędny.

Jak podkreśla skarżący interes prawny w ustaleniu dłużnika istnieje realnie w chwili obecnej, a nie jest hipoteczny. Dług na spadkobiercach ciąży od chwili otwarcia spadku, a nie powstaje w chwili stwierdzenia jego nabycia.

Ponadto zdaniem skarżącego organ przyznając, że Sąd może wezwać stronę do dostarczenia dokumentu, w istocie przyznaje, że bankowi przysługuje uprawnienie do żądania przedmiotowego odpisu.

W odpowiedzi na skargę strona przeciwna wniosła o jej oddalenie.

W uzasadnieniu odpowiedzi na skargę podtrzymano argumentację zawartą w uzasadnieniu decyzji, oraz konkluzję, iż skarżący nie wykazał interesu prawnego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art.1 §1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych /Dz.U. Nr 153, poz. 1269/ oraz art.3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. Nr 153, poz. 1270/ - zwanej dalej p.p.s.a. sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania wykładni norm prawa materialnego.

Sąd, kierując się tymi przesłankami i badając zaskarżoną decyzję w oparciu o wyżej powołane przepisy i w granicach sprawy, nie będąc jednak związanym - stosownie do art.134 p.p.s.a. - zarzutami i wnioskami skargi.

Skarga w przedmiotowej sprawie jest zasadna.

Podstawą prawną rozstrzygnięcie w rozpoznawanej sprawie jest przepis art.83 ustawy z dnia 29 września 1986r. Prawo o aktach stanu cywilnego. Przepis ten reguluje zasadę wydawania odpisów z ksiąg stanu cywilnego oraz zaświadczeń o dokonanych w księgach stanu cywilnego wpisach lub o ich braku.

Zgodnie z art.83 ust. 1 odpisy oraz zaświadczenia określone w art.79 wydaje się na wniosek sądu lub innego organu państwowego, osoby, której stan cywilny został w akcie stwierdzony, jej wstępnego, zstępnego, rodzeństwa, małżonka lub przedstawiciela ustawowego. Ust.2 Odpisy aktów stanu cywilnego i zaświadczenia o dokonanych w księgach stanu cywilnego wpisach lub o ich braku mogą być również wydane na wniosek innych osób niż wymienione w ust.1, które wykażą w tym interes prawny, oraz na wniosek organizacji społecznej, jeżeli jest to uzasadnione celami statutowymi takiej organizacji i gdy przemawia za tym interes społeczny. Zaświadczenie o zaginięciu lub zniszczeniu księgi stanu cywilnego może być także wydane na wniosek innych zainteresowanych osób.

Ust. 1 art.83 określa krąg osób, którym mogą być wydane odpisy z ksiąg stanu cywilnego poprzez kryterium podmiotowe. Zaliczenie do enumeratywnie wskazanego kręgu podmiotów jest samodzielną przesłanką uprawniającą do uzyskania odpisu, bez konieczności wskazywania w wniosku celów i powodów tych starań. Do tego kręgu podmiotów ustawodawca zaliczył również sąd. Tym samym w każdym przypadku w którym z wnioskiem o wydanie odpisu lub zaświadczenia wystąpi każdy sąd, organ zobowiązany jest je wydać.

Natomiast ust.2 art.83 rozszerza krąg osób uprawnionych do otrzymania odpisu aktów stanu cywilnego lub zaświadczeń, jednak dla określenia tych osób nie posługuje się już prostym kryterium podmiotowym lecz odwołuje się do kryterium interesu prawnego. Przepis ten stanowi, że odpisy i zaświadczenia mogą być wydane na wniosek osób, które wykażą interes prawny. I właśnie kwestia dotycząca rozumienia interesu prawnego, a także dotycząca sposobu wykazania tego interesu w konkretnym przypadku stała się przedmiotem sporu pomiędzy organami a skarżącym.

Przede wszystkim podkreślić należy, że norma zawarta w przepisie art.83 ust.2 ustawy stanowi samodzielną podstawę prawną wydania odpisu akt stanu cywilnego. Z przepisów prawa materialnego ma wynikać interes prawny, który legitymuje daną osobę do starań o uzyskanie odpisu akt stanu cywilnego. Dla ustalenia istnienia interesu prawnego przepisy prawa materialnego nie muszą w sposób bezpośredni formułować obowiązku przedłożenia danego rodzaju odpisu aktu stanu cywilnego. Tym samym nie można utożsamiać istnienia interesu prawnego tylko z takimi sytuacjami, w których konkretny przepis prawa materialnego zezwala na uzyskanie odpisu akt stanu cywilnego. Albowiem taka wykładania prowadziłaby do istotnej zmiany treści normy zawartej w przepisie art.83 ust.2 ustawy, a która sprowadzałaby się wówczas do tezy, iż wydanie odpisu aktu stanu cywilnego może mieć miejsce wtedy gdy przepis szczególny tak stanowi. Podczas gdy brzmienie przepisu art.83 ust.2 ustawy wskazuje, że dla wydania odpisu konieczne jest wykazanie interesu prawnego przez wnioskodawcę, a tym samym wskazanie przepisów prawa z których ten interes wynika , a nie wskazanie przepisu z którego wprost wynikałby obowiązek przedłożenia aktu.

Drugie zagadnienie wiąże się z sposobem dokonywania oceny czy podmiot ubiegający o wydanie danego odpisu aktu stanu cywilnego rzeczywiści posiada interes prawny. W przedmiotowej sprawie organy zdają się prezentować pogląd, że dopiero wystąpienie do sądu powszechnego o stwierdzenie nabycie spadku uzasadnia istnienie interesu prawnego. Tym samym nie dokonują samodzielnie oceny czy osoba wnioskująca o wydanie odpisu aktu stanu cywilnego legitymuje się interesem prawnym, przerzucając tę ocenę na sąd. Takie stanowisko powoduje, wprowadzenie przez organ administracyjny pewnego formalnego wymogu jakim jest uprzednie wszczęcie przez wnioskodawcę przed sądem powszechnym stosownego postępowania sadowego, który to fakt przesądzałby o istnieniu interesu prawnego. Takiego wymogu nie można wywieść z treści przepisu art.83 ust.2 ustawy Prawo o aktach stanu cywilnego. W świetle brzmienia tego przepisu, to organy administracyjne mają samodzielnie oceniać, czy w konkretnym stanie faktycznym osoba ubiegająca się o wydanie odpisu aktu stanu cywilnego legitymuje się interesem prawnym. Ponadto z faktu, iż sąd może wystąpić do organu o wydanie odpisu aktu stanu cywilnego, nie można pozbawiać zainteresowanej osoby możliwości uzyskania takiego odpisu jeżeli wykaże interes prawny. Możliwa jest bowiem taka sytuacja w której odpis aktu stanu cywilnego będzie wydany zarówno na wniosek sądu jak i zainteresowanego podmiotu. Ewentualna możliwość zwrócenia się przez sąd o wydanie takiego odpisu nie pozbawia osoby mającej w tym interes prawnym do samodzielnego starania się o jego uzyskanie. Nadto przepis art.83 ust. 1 ustawy Prawo o aktach cywilnego nakłada na organy administracyjne obowiązek wydania odpisu aktu zawsze gdy zwróci się sąd, natomiast z przepisu tego nie wynika obowiązek sądów zwracania się o wydanie takiego odpisu. Jest to pewne uprawnienie, w które sądy zostały wyposażone, a korzystanie z tego uprawnienia będzie się różnie kształtować w różnych postępowaniach sądowych.

Stąd też organy administracyjne nie mogą zwolnić się od samodzielnej oceny danego stanu faktycznego, każdy konkretny wniosek o wydanie odpisu aktu cywilnego z uwagi na zachodzący interes prawny musi być poddany badaniu, co do wykazania interesu prawnego.

W przedmiotowej sprawie wnioskodawcą jest Bank, który wykazał, że zmarły W. K. jest jego dłużnikiem. Oświadczenie złożone w tej kwestii przez Bank, w trybie art.95 ust. 1 ustawy Prawo bankowe z dnia 29 sierpnia 1997r., ma moc prawną dokumentu urzędowego. Dokumentu urzędowego w rozumieniu przepisu art.244 kpc, a więc dokumentu który korzysta z domniemania zgodności prawdą tego co zostało w nim stwierdzone.

Bezsporny jest również stan prawny regulujący problematykę prawa spadkowego, przepis art.1030 kodeksu cywilnego i następne reguluje zasady odpowiedzialności spadkobierców za długi spadkowe, natomiast przepis art.1025 kodeksu cywilnego określa, iż sąd na wniosek osoby mającej w tym interes prawny stwierdza nabycie spadku. Takim podmiotem na wniosek którego może być wszczęte postępowanie o stwierdzenie nabycia praw do spadku może być również wierzyciel spadkodawcy.

Tak więc przepisy prawa spadkowego generalnie wskazują , iż wierzyciel spadkodawcy posiada interes prawny w stwierdzeniu nabycia praw do spadku po swoim dłużniku. Natomiast w rozpoznawanej sprawie doszło do konkretyzacji tej zasady poprzez wskazanie konkretnej osoby wierzyciela i wykazanie za pomocą dokumentu mającego moc dokumentu urzędowego, iż zmarły był dłużnikiem wnioskodawcy.

W takim stanie faktycznym przyjmowanie przez organy administracyjne, iż wnioskodawca nie wykazał istnienia interesu prawnego, albowiem nie wystąpił jeszcze z wnioskiem do sądu o stwierdzenie nabycia praw do spadku, prowadzi do wykładni sprzecznej z przepisem art.83 ust.2 ustawy Prawo o aktach stanu cywilnego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny pragnie jeszcze podkreślić, że ogóle rozważania organu administracyjnego na temat pojęcia interesu prawnego, ograniczonej dostępności do akt stanu cywilnego, ostrożności, aby nie doszło do naruszenia dóbr osobistych innych podmiotów są zasadne. Jednak okoliczności te nie mogą uzasadniać takiej wykładni prawa, która prowadzi do skutków sprzecznych z obowiązującym stanem prawnym.

Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie stwierdza, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa, tym samym działając na podstawie art.151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. Nr 153, poz. 1270/ skargę oddalił.