Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt I SA/Rz 640/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2023-01-24 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Finanse publiczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony akt
Powołane przepisy: article: art. 34 § 1
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 146 § 1 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S. WSA Tomasz Smoleń /spr./, Sędzia WSA Małgorzata Niedobylska, Sędzia WSA Grzegorz Panek, Protokolant sekr. sąd. Sabina Długosz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 stycznia 2023 r. sprawy ze skargi J.F. na akt Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 10 sierpnia 2022 r., nr 350000/70/88-1/2022-UBS2o w przedmiocie odmowy przyznania wynagrodzenia kuratorowi ustanowionemu dla nieobecnego 1) uchyla zaskarżony akt, 2) zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na rzecz skarżącego J.F. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi adwokata J. F. (dalej: "skarżący") jest akt Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 10 sierpnia 2022 r., w przedmiocie odmowy przyznania wynagrodzenia kuratorowi ustanowionemu dla nieobecnego uczestnika.

Jak wynika z akt sprawy wnioskiem z 2 czerwca 2022 r. adwokat J. F. (skarżący) zwrócił się do Organu o ustalenia wynagrodzenia kuratora nieobecnego P. B. z uwzględnieniem, że zastępstwo to obejmowało postępowanie przed organem I instancji ZUS Inspektorat w S. postępowanie odwoławcze przed Sądem Okręgowym w Tarnobrzegu III U [.]/20, postępowanie przed Ministrem Rozwoju, Pracy i Technologii.

Nadto o ustalenie, że kurator dla nieobecnego poniósł wydatki w związku z czynnościami, na które składają się: koszty związane z ustaleniem miejsca pobytu P. B. - 4 listy polecone oraz ich zwroty - łącznie 47,20 zł oraz koszty związane z postępowaniem przed ZUS Inspektorat w S. , Sądem Okręgowym i Ministrem Rozwoju, Pracy i Technologii - 2 listy polecone - łącznie 11,80 zł.

Odmawiając przyznania wnioskowanych kosztów, organ stwierdził brak podstawy prawnej.

W skardze do Sądu skarżący zarzucił naruszenie:

I. art. 34 k.p.a. w zw. z art. 263 § 2 k.p.a. poprzez błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że nie istnieją podstawy prawne obliczenia i uiszczenia wynagrodzenia za zastępstwo osoby nieznanej z miejsca pobytu, pomimo tego, że kurator został ustanowiony z wniosku organu,

II. art. 34 kpa w zw. z § 1 i 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 9 września 2018 r. w sprawie określenia wysokości wynagrodzenia i zwrotu wydatków poniesionych przez kuratorów ustanowionych dla strony w sprawie cywilnej w zw. z § 14 ust. 1 pkt. 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie poprzez błędną ich wykładnię skutkującą uchyleniem się organu od obliczenia i przyznania kosztów,

III. art. 8, 7, 77 § 1 w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez zaniechanie wyjaśnienia przyczyn, w tym podstaw prawnych i faktycznych, z powodu których organ nie przyznał wynagrodzenia kuratorowi za wykonane czynności w postępowaniu administracyjnym, poza wskazaniem ogólnego twierdzenia o braku podstaw do obliczania wysokości kosztów oraz wypłaty ww. wynagrodzenia dla kuratora ustanowionego przez Sąd w trybie art. 34 k.p.a.,

IV. art. 11 k.p.a. poprzez nie odniesienie się do twierdzeń skarżącego zawartych we wniosku o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej.

V. Nieuwzględnienie, że powołane przez organ orzecznictwo Wojewódzkich Sądów Administracyjnych oraz Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazuje na regulacje prawne pozwalające na obliczenie i przyznanie wynagrodzenia dla kuratora dla nieobecnego uczestnika (wyrok NSA z 19 grudnia 2013 r. sygn. akt I OSK 2748/12, uchwała SN z 9 lutego 1989 r. sygn. akt III CZP 117/88, wyrok WSA w Rzeszowie z 1 lutego 2022 r. sygn. II SA/Rz 1419/21.

Na tych podstawach i w oparciu o art. 146 § 1 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 146 § 2 p.p.s.a. wniósł o uchylenie zaskarżonego aktu w całości oraz uznanie uprawnienia skarżącego do wynagrodzenia tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej w związku z zastępstwem kuratorskim dla osoby nieznanej z pobytu. Na podstawie art. 199 p.p.s.a. i art. 200 p.p.s.a i art. 205 § 1 p.p.s.a. wniósł o zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów wg norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 146 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.; dalej: "p.p.s.a.") sąd, uwzględniając skargę na akt lub czynność, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4 i 4a, uchyla ten akt, interpretację, opinię zabezpieczającą lub odmowę wydania opinii zabezpieczającej albo stwierdza bezskuteczność czynności. Przepis art. 145 § 1 pkt 1 stosuje się odpowiednio. Zgodnie z kolei z ostatnio powołanym przepisem sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia ich nieważności, ewentualnie niezgodności z prawem, gdy dotknięte są one naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli miało ono istotny wpływ na wynik sprawy, lub zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji wymienione w art. 156 k.p.a. lub innych przepisach.

Dokonując kontroli w wyżej zakreślonych granicach Sąd stwierdził, że zaskarżony akt narusza prawo w sposób uzasadniający jego uchylnie.

Na wstępie wyjaśnić należy, że nie budzi wątpliwości Sądu i nie była w sprawie kwestionowana forma rozstrzygnięcia. W orzecznictwie przeważa pogląd, zgodnie, z którym ustalenie wynagrodzenia dla kuratora ustanowionego w postępowaniu administracyjnym dla nieznanej z miejsca pobytu osoby następuje, jak w niniejszej sprawie, w formie aktu z zakresu administracji publicznej, o którym mowa w art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu do wyroku z dnia 19 grudnia 2013 r., sygn. akt II OSK 2748/12 (to i wszystkie powołane w sprawie orzeczenia dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń i Informacji o Sprawach orzeczenia.nsa.gov.pl) wskazał, że podstawy prawnej nie może stanowić art. 264 § 1 k.p.a., który służy określeniu łącznej wysokości kosztów postępowania i osoby zobowiązanej do ich zapłaty na rzecz organu, a nie do należności przysługującej jakiekolwiek osobie od organu administracji publicznej. Ponadto, na co również zwrócił uwagę Sąd, relacja pomiędzy organem, a kuratorem nie pozostaje w bezpośrednim związku z toczącym się postępowaniem administracyjnym. Ma ona charakter uboczny. Sprawa wynagrodzenia kuratora uwidacznia się bowiem po jego zakończeniu, w którym kurator został ustanowiony. Przepisy k.p.a. nie przewidują przy tym terminu prekluzyjnego do złożenia wniosku o przyznanie wynagrodzenia kuratorowi. Uznać zatem należy, że przyznanie wynagrodzenia kuratorowi, ustanowionemu w trybie art. 34 § 1 k.p.a., stanowi akt z zakresu administracji publicznej w rozumieniu art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. dotyczący uprawnień wynikających z przepisów prawa, inny niż decyzja lub postanowienie. Istnieje bowiem związek pomiędzy przepisem prawa, który określa uprawnienia lub obowiązki, powszechnie obowiązujący, a aktem lub czynnością, które dotyczą tak określonego uprawnienia lub obowiązku, nie wymagającego konkretyzacji w drodze decyzji administracyjnej ani postanowienia oraz jest on skierowany do konkretnego, indywidualnego podmiotu, którego akt ten dotyczy (por. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 16 marca 2016 r., sygn. akt II SA/Po 38/16, wyrok WSA w Krakowie z dnia 31 sierpnia 2020 r., sygn. akt III SA/Kr 578/20, wyrok WSA w Warszawie z dnia 18 sierpnia 2020 r., sygn. akt I SA/Wa 2261/19, wyrok NSA z dnia 22 września 2020 r., sygn. akt I OSK 488/20, wyrok WSA w Warszawie z dnia 26 listopada 2019 r., sygn. akt I SAB/Wa 312/10).

Skarga została również prawidłowo zainicjowana. Stosownie do art. 53 § 2 p.p.s.a., jeżeli ustawa nie przewiduje środków zaskarżenia w sprawie będącej przedmiotem skargi, skargę na akty lub czynności, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4, wnosi się w terminie trzydziestu dni od dnia, w którym skarżący dowiedział się o wydaniu aktu lub podjęciu innej czynności. Sąd, po wniesieniu skargi, może uznać, że uchybienie tego terminu nastąpiło bez winy skarżącego i rozpoznać skargę. W rozpoznawanej sprawie kwestia zachowania terminu nie budzi wątpliwości.

Spór w sprawie sprowadza się do zasadności żądania zasądzenia wynagrodzenia na rzecz adwokata działającego jako kurator osoby nieznanej z miejsca pobytu w postępowaniu administracyjnym, wyznaczonego na wniosek organu, przez sąd powszechny.

Wbrew stanowisku organu kuratorowi ustanowionemu dla strony postępowania administracyjnego przysługuje z tytułu pełnionej przez niego funkcji wynagrodzenie. Tak orzekł Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 19 grudnia 2013 r. sygn. akt I OSK 2748/12 i Sąd Najwyższy w uchwale z 9 lutego 1989 r. sygn. akt III CZP 117/88 (OSNC z 1990 r. nr 1, poz. 11). Zgodnie z powołaną uchwałą wyznaczenie przez sąd przedstawiciela dla nieobecnej strony postępowania administracyjnego na wniosek organu zgłoszony na podstawie art. 34 § 1 k.p.a. następuje na podstawie art. 184 Kodeku rodzinnego i opiekuńczego zaś wynagrodzenie takiego przedstawiciela należy do kosztów postępowania administracyjnego. W uchwale tej stwierdzono również, że kurator wyznaczony przez sąd na podstawie art. 184 § 1 k.r.i.o. do zastępowania strony w postępowaniu administracyjnym nie jest kuratorem prawa materialnego, a jest kuratorem w danym postępowaniu. O charakterze kuratora decyduje cel ustanowienia, nie zaś jego podstawa prawna. Zatem wynagrodzenie za sprawowanie kurateli przez przedstawiciela strony postępowania administracyjnego, ze względu na jej charakter jest ściśle związane z konkretnym postępowaniem administracyjnym.

Zgodzić należy się z organem, że w obowiązujących przepisach Kodeksu postępowania administracyjnego, jak też przepisach szczególnych brak jest regulacji określających wprost wysokość tego wynagrodzenia i tryb jego przyznawania.

W takiej sytuacji Sąd uznaje, że ustalenie wynagrodzenia kuratora dla nieznanej z miejsca pobytu osoby powinno nastąpić w oparciu o przepisy określające wynagrodzenie za czynności adwokackie, stosowane w sprawach administracyjnych odpowiednio, tak jak i odsyłające do nich przepisy o wynagrodzeniu i zwrocie wydatków kuratorów ustanowionych dla strony w sprawie cywilnej.

Nie można bowiem przyjąć, by w demokratycznym państwie prawnym jednostka ponosiła konsekwencje ewidentnych błędów i zaniedbań prawodawcy. Koniecznym jest w takiej sytuacji odszukanie w systemie prawa przepisów, których zastosowanie w drodze analogii pozwoliłoby na wypełnienie zaistniałej luki prawnej, nieuzupełnionej przez ustawodawcę. Lukę tę w wyjątkowych przypadkach wypełnić można w drodze analogii. W tym zakresie Wojewódzki Sąd Administracyjny wskazał na przepisy rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 9 marca 2018 r. w sprawie określenia wysokości wynagrodzenia i zwrotu wydatków poniesionych przez kuratorów ustanowionych dla strony w sprawie cywilnej (Dz. U. z 2018 r. poz. 536), które regulują wynagrodzenie kuratora działającego w podobnym charakterze.

Mając powyższe na uwadze Sąd uchylił zaskarżony akt, którym odmówiono skarżącemu wypłaty wynagrodzenia, działając przy tym na podstawie art. 146 § 1 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. O kosztach Sąd orzekł na podstawie art. 200 i 209 p.p.s.a.

W ponownie prowadzonym postępowaniu do organu należeć będzie ustalenie wynagrodzenia kuratora, mając powyższe na uwadze, z uwzględnieniem nakładu jego pracy, a także ustalenie, czy wydatki wskazane przez skarżącego były uzasadnione i związane bezpośrednio z rozstrzygnięciem sprawy. Przy czym podkreślić przy tym trzeba, że skarżący - wykonując czynności kuratora - nie działała w charakterze adwokata, gdyż nie świadczyła pomocy prawnej w rozumieniu ustawy o adwokaturze.