Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 577/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2021-10-26 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: *Oddalono skargę w całości
Powołane przepisy: article: art. 17c ust. 9
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Mirosława Rozbicka - Ostrowska, Sędziowie Sędzia WSA Bogumiła Kalinowska, Sędzia WSA Ewa Kamieniecka (sprawozdawca), , po rozpoznaniu w Wydziale IV na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 26 października 2021 r. sprawy ze skargi M. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w formie dodatku dyferencyjnego oddala skargę w całości.


UZASADNIENIE

Wnioskiem z dnia 24 lutego 2017 r. M. R. wystąpiła do Urzędu Gminy i Miasta L. o ustalenie prawa do świadczenia rodzicielskiego na dziecko D. R. Do wniosku strona załączyła oświadczenie z dnia 24 lutego 2017 r. M. R., który wskazał, że od 17 lipca 2014 r. prowadzi działalność gospodarczą i zamieszkuje na terenie N..

Wniosek strony został przekazany Wojewodzie D. celem ustalenia, czy w sprawie znajdują zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Postanowieniem z dnia [...] nr [...] Wojewoda D. ustalił, że w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego od dnia 13 lutego 2017 r. do dnia 12 lutego 2018 r. względem wniosku o ustalenie prawa do świadczenia rodzicielskiego na dziecko. W uzasadnieniu wskazano, że ojciec dziecka M. R. zamieszkuje i prowadzi działalność gospodarczą na terenie N. od dnia 17 lipca 2014 r.

Jednocześnie postanowieniem z dnia [...] nr [...] Wojewoda D. zawiesił postępowanie w sprawie ustalenia prawa do świadczenia rodzicielskiego i uznał, że w sprawie pierwszeństwo zastosowania ma ustawodawstwo niemieckie. W uzasadnieniu wskazano, że dokumentacja została przekazana do instytucji zagranicznej w celu rozpatrzenia uprawnień do świadczenia, ponieważ wnioskodawczyni nie jest osobą aktywną zawodowo na terenie P., natomiast mąż wnioskodawczyni prowadzi działalność gospodarczą na terenie N. Decyzja w sprawie uprawnień do dodatku dyferencyjnego zostanie wydana po uzyskaniu odpowiedzi z instytucji zagranicznej na temat wysokości przyznanych świadczeń rodzicielskich/wychowawczych.

W dniu 25 lipca 2017 r. wniosek strony wraz z formularzem F001 został przesłany do [...] w N., a w dniu 31 stycznia 2018 r. zostało przesłane zapytanie do organu n. dotyczące uprawnień do świadczeń rodzinnych/wychowawczych wnioskodawczyni. Zapytanie to zostało ponownie przesłane w dniu 29 czerwca 2018 r. Następnie w dniu 27 marca 2019 r. formularz F001 został przesłany do [...] w N. Pismem z dnia 23 kwietnia 2019 r. organ ten poinformował, że w urzędzie tym nie przedłożono wniosku o zasiłek rodzicielski, a obecnie termin na złożenie wniosku upłynął. W dniu 6 listopada 2019 r. Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej zwróciło się o udzielenie wyjaśnień do [...] w N. wskazując, że polska instytucja wielokrotnie przesyłała zapytania w sprawie m. in. strony, jednakże nie uzyskała żadnej odpowiedzi na przesłane zapytania.

Decyzją z dnia [...] nr [...] Wojewoda D. odmówił przyznania stronie świadczenia w formie dodatku dyferencyjnego (z wniosku o ustalenie prawa do świadczenia rodzicielskiego) na dziecko D. w okresie od dnia 13 lutego 2017 r. do 12 lutego 2018 r. Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie organ I instancji, powołując treść art. 67 oraz art. 68 ust. 1, ust. 2 i ust. 3 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz. U. UE L Nr 166, poz. 1, ze zm.) [dalej jako: "Rozporządzenie podstawowe"] oraz art. 60 ust. 3 rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 987/2009 z 16 września 2009 r. dotyczące wykonania rozporządzenia nr 883/2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz. Urz. UE. L 284 z 30 października 2009, str. 1 ze zm., [dalej jako: "Rozporządzenie wykonawcze"] stwierdził, że w okresie objętym rozstrzygnięciem znajdują zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. W rozpatrywanej sprawie pierwszeństwo zastosowania znajduje ustawodawstwo niemieckie, a zatem organ podjął postępowanie w sprawie dodatku dyferencyjnego.

Zgodnie z polskim ustawodawstwem do grupy świadczeń o charakterze rodzicielskim należy świadczenie rodzicielskie. Zgodnie z ustawodawstwem niemieckim takim świadczeniem jest [...]. Minimalna wysokość świadczeń wskazana przez ustawodawstwo niemieckie wynosi 300 euro miesięcznie na dziecko. Po przeliczeniu na PLN kwota świadczeń rodzinnych wynosi 1.323,69 zł miesięcznie (4,4123 zł x 300 = 1.323,69 zł). Skoro kwota przewidziana przez ustawodawstwo niemieckie przekracza kwotę świadczeń , przewidzianą przez ustawodawstwo polskie (tj. 571,50 zł w okresie od 13 lutego 2017 r. do 28 lutego 2017 r., 1000zł w okresie od 1 marca 2017 r. do 31 stycznia 2018 r. oraz 428,60 zł w okresie od 1 lutego 2018 r. do 12 lutego 2018 r.), to dodatek dyferencyjny na dziecko nie przysługuje w okresie od 13 lutego 2017 r. do 12 lutego 2018 r. W celu otrzymania pełnej kwoty świadczenia przewidzianego w ustawodawstwie polskim, należy przedłożyć decyzję odmawiającą przyznania świadczeń z właściwej instytucji zagranicznej z powodu niespełnionych warunków ustawodawstwa państwa pierwszeństwa.

W odwołaniu strona wniosła o uchylenie decyzji organu pierwszej instancji i przyznanie na rzecz małoletniego syna dodatku dyferencyjnego zgodnie ze złożonym wnioskiem albo o przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu zarzuciła naruszenie:

- art. 7 w związku z art. 77 § 1 k.p.a. przez niedokładne i niewyczerpujące wyjaśnienie stanu faktycznego i dokonanie błędnej oceny materiału dowodowego,

- art. 7 w związku z art. 77 § 1 k.p.a. przez dowolną, a nie swobodną ocenę materiału dowodowego i ominięcie przez organ pism składanych w toku postępowania przez stronę,

- art. 107 § 3 k.p.a. przez sporządzenie wadliwego uzasadnienia decyzji,

- art. 7a § 1 k.p.a. przez jego niezastosowanie,

- art. 1 lit. z rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 przez jego niewłaściwe zastosowanie.

W uzasadnieniu strona zwróciła uwagę na fakt przewlekłości prowadzonego postępowania. Strona w pismach z dnia 21 lutego 2019 r. i 18 października 2019 r. składała zapytania i ponaglenia w przedmiocie prowadzonego postępowania. Organ nie przedstawił w sposób chronologiczny podjętych przez siebie działań, co znacznie utrudnia stawianie zarzutów co do braku czynności ze strony organu.

Przemilczano okoliczności podnoszone w pismach przez stronę, bowiem z dniem narodzin syna strona spełniała warunki do otrzymania świadczenia – była osobą bezrobotną, bez prawa do zasiłku, przebywała i zamieszkiwała na terytorium Polski, a w okresie ciąży i macierzyństwa nie korzystała z pomocy socjalnej innego państwa. Organ niemiecki nie jest w stanie przedstawić zaświadczenia o pobieraniu bądź o niepobieraniu zasiłku. Według niemieckiego ustawodawstwa świadczenie wypłacane jest na rzecz matki, która urodziła dziecko i nie ma zatrudnienia, a organem właściwym do wypłaty jest urząd miasta, w którym jest zameldowana wraz z narodzonym dzieckiem. Strona nie pobierała żadnych świadczeń macierzyńskich, opiekuńczych, wychowawczych i innych, a syn urodził się na terenie R. i nigdy nie przekraczał jej granic. Organ nie przeprowadził w tym zakresie żadnego postępowania dowodowego. Organ dość lakonicznie odnosi się do daty urodzenia małoletniego syna. Nie wyjaśniono sposobu przeprowadzonego postępowania dowodowego i nie sprecyzowano, na jakich dokumentach oparł merytoryczne rozstrzygniecie w sprawie. Organ powinien wydać decyzję, w której określi należną kwotę dodatku dyferencyjnego w oparciu o posiadane przez siebie dokumenty.

Po rozpatrzeniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze we W. decyzją z dnia [...] nr [...] utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. We wstępnych motywach swojego rozstrzygnięcia wskazało, że ze względu na fakt, że ojciec dziecka, na które ma zostać przyznane świadczenie rodzicielskie, podejmował w określonym w zaskarżonej decyzji okresie zatrudnienie na terenie N., w sprawie znajdują zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, tj. m. in. Rozporządzenie podstawowe oraz Rozporządzenie wykonawcze. Powyższe akty normatywne wprowadzają regulacje przeciwdziałające kumulacji świadczeń. Stosownie do treści art. 11 ust. 3 lit. a Rozporządzenia podstawowego osoba wykonująca w państwie członkowskim pracę najemną lub pracę na własny rachunek podlega ustawodawstwu tego państwa członkowskiego. W tej sprawie ojciec dziecka w miarodajnym dla sprawy okresie prowadził na terenie Niemiec działalność gospodarczą. W świetle art. 1 lit. i akapit 1 Rozporządzenia podstawowego ojciec dziecka jest członkiem rodziny strony i może być uznany jako członek gospodarstwa domowego przez ustawodawstwo niemieckie, na mocy którego może być przyznane świadczenie związane z urodzeniem dziecka – [...]. Zachodzi więc zbieg uprawnień do świadczeń rodzinnych, o którym mowa w art. 68 ust. 2 Rozporządzenia podstawowego. Świadczenie rodzinne w rozumieniu Rozporządzenia może bowiem zostać przyznane w rozpatrywanym okresie, choćby hipotetycznie na podstawie ustawodawstw więcej niż jednego Państwa Członkowskiego.

W takiej sytuacji, na podstawie odesłania zawartego w art. 68 ust. 2 Rozporządzenia zastosowanie ma reguła pierwszeństwa określona w art. 68 ust. 1 Rozporządzenia. Zgodnie z art. 68 ust. 1 lit. b Rozporządzenia kolejność pierwszeństwa jest następująca: w przypadku świadczeń uzyskiwanych z tytułu zatrudnienia lub pracy na własny rachunek – miejsce zamieszkania dziecka, pod warunkiem, że praca jest wykonywana i dodatkowo najwyższa kwota świadczeń przewidziana przez kolidujące ustawodawstwa.

Powołując się na zasady pierwszeństwa w przypadku zbiegu praw do świadczeń, organ wskazał, że w rozpatrywanej sprawie ze względu na wykonywanie przez ojca dziecka działalności gospodarczej na terenie N. i jednoczesny brak takiego zatrudnienia po stronie wnioskodawczyni, pierwszeństwo zastosowania znajduje ustawodawstwo niemieckie. Ze względu na treść przedstawionych unormowań, krajem właściwym w pierwszej kolejności - w omawianym czasie - do wypłaty świadczeń rodzinnych na dziecko mieszkające wraz z matką w P., jest kraj właściwy ze względu na miejsce wykonywania działalności gospodarczej przez ojca, a więc N. W drugiej kolejności państwem właściwym do wypłaty świadczeń rodzinnych jest P. W tej sytuacji, wobec złożenia przez stronę wniosku o świadczenia rodzinne w państwie, którego ustawodawstwo nie znajduje pierwszeństwa zastosowania - postępowanie organu pierwszej instancji zostało uregulowane przepisem art. 68 ust. 3 Rozporządzenia podstawowego. Według niego, jeżeli zgodnie z przepisami art. 67, w instytucji Państwa Członkowskiego, którego ustawodawstwo ma zastosowanie, złożony zostaje wniosek o przyznanie świadczeń rodzinnych, ale nie z tytułu prawa pierwszeństwa wynikającego z przepisów ust. 1 i 2 niniejszego artykułu, to: a) instytucja ta niezwłocznie przekazuje taki wniosek instytucji właściwej Państwa Członkowskiego, którego ustawodawstwo ma zastosowanie z tytułu pierwszeństwa, informuje zainteresowanego i bez uszczerbku dla przepisów rozporządzenia wykonawczego dotyczących tymczasowego przyznawania świadczeń, zapewnia, jeżeli to konieczne, dodatek dyferencyjny wspomniany w ust. 2, b) instytucja właściwa Państwa Członkowskiego, którego ustawodawstwo ma zastosowanie z tytułu pierwszeństwa, rozpatruje ten wniosek, tak jak gdyby został on złożony bezpośrednio do niej, a dzień, w którym wniosek taki został złożony w pierwszej instancji, uważa się za dzień złożenia wniosku w instytucji mającej pierwszeństwo. W tym aspekcie organ odwołał się także, do regulacji przepisów Rozporządzenia wykonawczego (art. 60 ust. 1, 2 i 3), z których wynika m.in., że wniosek o przyznanie świadczeń rodzinnych kierowany jest do instytucji właściwej i do celów stosowania art. 67 i 68 rozporządzenia podstawowego uwzględnia się - w szczególności w odniesieniu do prawa danej osoby do ubiegania się o takie świadczenia - sytuację całej rodziny, tak jak gdyby wszystkie osoby zainteresowane podlegały ustawodawstwu zainteresowanego państwa członkowskiego i miały miejsca zamieszkania w tym państwie.

Z akt sprawy wynika, że organ pierwszej instancji przekazał wniosek strony do właściwej instytucji niemieckiej w załączeniu do pisma z dnia 25 lipca 2017 r., ale nie otrzymał jeszcze odpowiedzi od organu niemieckiego. W tej sytuacji organ zdecydował o podjęciu rozstrzygnięcia w przedmiocie dodatku dyferencyjnego. Zgodnie z art. 68 ust. 2 Rozporządzenia podstawowego świadczenia rodzinne udzielane są zgodnie z ustawodawstwem państwa pierwszeństwa. Uprawnienia do świadczeń z tytułu kolidujących ustawodawstw są zawieszane do kwoty przewidzianej przez pierwsze ustawodawstw i określany jest dodatek dyferencyjny dla sumy, która przekracza tę kwotę. Dodatek dyferencyjny jest ustalany w wysokości różnicy pomiędzy świadczeniami w różnych państwach. Będące odpowiednikiem świadczenia rodzicielskiego w ustawodawstwie n. [...] może być przyznane w wysokości minimalnej 300 euro miesięcznie.

Należało zatem dokonać przeliczenia wysokości świadczenia, przysługującego w N. na podstawie przelicznika walut Europejskiego Banku Centralnego na dzień 2 stycznia 2017 r., stosownie do przepisu art. 90 Rozporządzenia podstawowego i pkt 3 lit b Decyzji NR H3 z dnia 15 października 2009 r. dotyczącej daty, którą bierze się pod uwagę przy ustalaniu kursu wymiany, o którym mowa w art. 90 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 987/2009. Kurs wynosił 4,4123 zł za 1 euro, zaś wysokość świadczenia przysługującego w N. w 2017 r. i 2018 r. wynosiła 300 euro miesięcznie. Po przeliczeniu na złote polskie kwota tego świadczenia wynosi 1.323,69 zł miesięcznie i tym samym przekracza wysokość świadczenia rodzicielskiego za ten sam okres, przewidzianego przez ustawodawstwo polskie. W takiej sytuacji, zdaniem organu odwoławczego, przyznanie dodatku dyferencyjnego nie było możliwe.

W nawiązaniu do zarzutów odwołania wskazano, że świadczenie rodzicielskie i świadczenie [...] jako przeznaczone na zaspokojenie potrzeb rodziny w związku z urodzeniem się dziecka, należą do kategorii świadczeń rodzinnych w rozumieniu art. 1 lit. z Rozporządzenia podstawowego. Wystarczające jest też wskazanie w zaskarżonej decyzji dnia urodzenia się dziecka i nie jest wymagane czynienie dodatkowych ustaleń i wyjaśnień.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji i przyznanie świadczenia w formie dodatku dyferencyjnego z wniosku o ustalenie prawa do świadczenia rodzicielskiego, zarzucając naruszenie:

- art. 7 w związku z art. 77 § 1 k.p.a. przez niedokładne i niewyczerpujące wyjaśnienie stanu faktycznego i dokonanie błędnej oceny materiału dowodowego,

- art. 7 w związku z art. 77 § 1 k.p.a. przez dowolną, a nie swobodną ocenę materiału dowodowego i ominięcie przez organ pism składanych w toku postępowania przez stronę,

- art. 107 § 3 k.p.a. przez sporządzenie wadliwego uzasadnienia decyzji,

- art. 7a § 1 k.p.a. przez jego niezastosowanie,

- art. 7 w związku z art. 77 § 1 k.p.a., polegającego na dowolnej, a nie swobodnej ocenie materiału dowodowego w sprawie przez stwierdzenie, że z akt sprawy wynika, iż organ pierwszej instancji przekazał już wniosek strony do właściwej instytucji niemieckiej, podczas gdy organ n. nie podjął żadnych działań w stosunku do skarżącej, dotyczących złożonego wniosku,

- art. 1 lit. z rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 przez jego niewłaściwe zastosowanie i błędne podjęcie decyzji o odmowie wypłaty dodatku dyferencyjnego oraz stwierdzenie, że pierwszeństwo zastosowania ma prawo niemieckie.

W uzasadnieniu skargi strona zwróciła uwagę, że również organ odwoławczy nie odniósł się do faktu przewlekłości prowadzonego postępowania. Strona w pismach z dnia 21 lutego 2019 r. i 18 października 2019 r. składała zapytania i ponaglenia w przedmiocie prowadzonego postępowania. Organ odwoławczy w uzasadnieniu decyzji nie odniósł się do zarzutu odwołania, dotyczącego braku podjętych działań ze strony organu pierwszej instancji.

Przemilczano okoliczności podnoszone w pismach przez stronę, jakoby z akt sprawy wynikało, że organ pierwszej instancji przekazał już wniosek strony do właściwej instytucji niemieckiej. Do dnia dzisiejszego właściwa instytucja niemiecka nie podjęła żadnych działań w związku z przesłanym wnioskiem w 2017 r., skarżąca nie otrzymała żadnego pisma, tym bardziej nie przekazane zostały środki pieniężne z tytułu świadczenia rodzicielskiego.

Skarżąca zauważyła, że z dniem narodzin syna spełniała warunki do otrzymania świadczenia – była osobą bezrobotną, bez prawa do zasiłku, przebywała i zamieszkiwała na terytorium Polski, a w okresie ciąży i macierzyństwa nie korzystała z pomocy socjalnej innego państwa. Według niemieckiego ustawodawstwa świadczenie wypłacane jest na rzecz matki, która urodziła dziecko i nie ma zatrudnienia, a organem właściwym do wypłaty jest urząd miasta, w którym jest zameldowana wraz z narodzonym dzieckiem. Strona nie pobierała żadnych świadczeń macierzyńskich, opiekuńczych, wychowawczych i innych, a syn urodził się na terenie R. i nigdy nie przekraczał jej granic. Organ nie przeprowadził w tym zakresie żadnego postępowania dowodowego. Organ dość lakonicznie odnosi się do daty urodzenia małoletniego syna. Nie wyjaśniono sposobu przeprowadzonego postępowania dowodowego i nie sprecyzowano, na jakich dokumentach oparł merytoryczne rozstrzygniecie w sprawie. Organ powinien wydać decyzję, w której określi należną kwotę dodatku dyferencyjnego w oparciu o posiadane przez siebie dokumenty.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy podtrzymał swoje stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył co następuje:

Stosownie do regulacji art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t. j. Dz.U. z 2019 r. poz.2167 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art.134 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm. dalej: p.p.s.a.). Zgodnie z treścią art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Sąd, uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie, uchyla ten akt w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W przypadku nieuwzględnienia skargi sąd ją oddala - art. 151 p.p.s.a.

Przeprowadzone w określonych wyżej ramach badanie zgodności z prawem zaskarżonej decyzji, a także poprzedzającej ją decyzji organu I instancji w przedmiocie odmowy przyznania stronie świadczenia w formie dodatku dyferencyjnego (z wniosku o przyznanie świadczenia rodzicielskiego) wykazało, że nie są one dotknięte uchybieniami uzasadniającymi ich wzruszenie, gdyż przy ich wydaniu nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego oraz przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mającym istotny wpływ na wynik tej sprawy. Kontrolowane decyzje nie są wadliwe, a zarzuty skargi niezasadne. Skład orzekający w tej sprawie w pełni podziela ustalenia faktyczne organów obu instancji, jednoznacznie kształtujące sytuację prawną skarżącej, czyniąc je integralną częścią ustaleń własnych.

Na wstępie w kontekście zarzutów skargi dotyczących prawidłowości zastosowania w sprawie przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego należy wyjaśnić, że od chwili przystąpienia Rzeczypospolitej Polskiej do Unii Europejskiej - art. 2 ust. 2 i art. 3 ust. 1 Traktatu akcesyjnego (Dz. U. Nr 90, poz. 864 z późn. zm.) Rzeczypospolita Polska, jako państwo członkowskie, jest związana przepisami prawa unijnego w całym dotychczasowym dorobku i jest obowiązana stosować te przepisy. System świadczeń rodzinnych, do których należy przedmiotowe świadczenie nie jest jedynie przedmiotem wewnętrznych regulacji Polski, jako państwa członkowskiego Unii Europejskiej, ale również przepisów unijnych, które to przepisy, zgodnie z dorobkiem orzeczniczym Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości, mają prymat nad przepisami prawa polskiego. W prawie unijnym problematyka świadczeń rodzinnych regulowana jest rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 29 kwietnia 2004 r. nr 883/2004 w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego oraz rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 987/2009 z dnia 16 września 2009 r. dotyczącym wykonania rozporządzenia (WE) nr 883/204 w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Wspomniane rozporządzenia zawierają normy ustanawiające pierwszeństwo organów państwa rodzica i zamieszkiwania dziecka, jak również normy kolizyjne pozwalające uniknąć sytuacji, w której członkowie rodziny uprawnieni do świadczeń rodzinnych przebywający na terytorium różnych państw Wspólnoty będą pobierać świadczenia i w jednym i w drugim państwie zgodnie z kryteriami ustawowymi tych państw. Wspomniane akty prawne stanowiąc element porządku prawnego obowiązującego w Polsce, wprowadzają regulacje przeciwdziałające kumulacji świadczeń, tj. pobierania ich na tego samego członka rodziny, w tym samym czasie w różnych krajach, przez ustalenie zasad pierwszeństwa ustawodawstwa właściwego przy ich przyznawaniu i zasad zawieszania już ustalonych świadczeń. Po myśli art. 68 ust. 2 zd. pierwsze rozporządzenia nr 883/2004 w przypadku zbiegu uprawnień, świadczenia rodzinne ustalane są zgodnie z ustawodawstwem wyznaczonym, jako mające pierwszeństwo na podstawie przepisów ust. 1.

Z kolei art. 60 ust. 1 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 987/2009 z dnia 16 września 2009 r. dotyczącego wykonywania rozporządzenia (WE) nr 883/2004 w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego stanowi, że wniosek o przyznanie świadczeń rodzinnych kierowany jest do instytucji właściwej. Art. 67 zd. pierwsze rozporządzenia nr 883/2004 stanowi, że osoba jest uprawniona do świadczeń rodzinnych zgodnie z ustawodawstwem właściwego Państwa Członkowskiego, włącznie ze świadczeniami dla członków rodziny, którzy zamieszkują w innym Państwie Członkowskim, tak jak gdyby zamieszkiwali oni w pierwszym Państwie Członkowskim. Zgodnie zaś z art. 11 ust. 1 tego samego rozporządzenia osoby, do których stosuje się rozporządzenia, podlegają ustawodawstwu tylko jednego państwa członkowskiego. Po myśli art. 11 ust. 3 lit. a tego rozporządzenia osoba wykonująca w państwie członkowskim pracę najemną lub pracę na własny rachunek podlega ustawodawstwu tego państwa członkowskiego. Zatem zasadą jest podleganie ustawodawstwu tylko jednego państwa członkowskiego.

W kontrolowanej sprawie, z uwagi na złożenie przez skarżącą wniosku o przyznanie świadczenia rodzicielskiego w organie polskim, zastosowanie znajduje art. 68 ust. 3 rozporządzenia nr 883/2004, zgodnie z którym instytucja polska zobowiązana była niezwłocznie przekazać ten wniosek instytucji właściwej Państwa Członkowskiego, którego ustawodawstwo ma zastosowanie na zasadzie pierwszeństwa, poinformować skarżącą o tym fakcie i w razie konieczności zapewnić dodatek dyferencyjny. Rozpoznanie wniosku skarżącej należało do instytucji właściwej Państwa Członkowskiego – tu organu właściwego w N. – tak jakby został on złożony do niej bezpośrednio. W kompetencji polskich organów pozostało podjęcie rozstrzygnięcia co do przysługiwania dodatku dyferencyjnego (art. 68 ust. 2 rozporządzenia nr 883/2004), który jest przyznawany w kwocie stanowiącej różnicę w wysokości świadczenia przyznanego na podstawie przepisów Państwa Członkowskiego, którego ustawodawstwo ma pierwszeństwo, względem świadczenia, jakie przysługiwałoby uprawnionemu na gruncie przepisów, które miałyby zastosowanie, gdyby nie wchodziła w grę koordynacja systemów zabezpieczenia społecznego.

W rozpatrywanej sprawie należy mieć również na uwadze przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j. Dz.U. z 2020 r., poz. 111 ze zm. dalej u.ś.r.). Stosownie do art. 23a ust. 1 u.ś.r. w przypadku gdy osoba uprawniona do świadczeń rodzinnych lub członek rodziny tej osoby przebywa poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej w państwie, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, organ właściwy przekazuje wniosek wraz z dokumentami wojewodzie. W przypadkach, o których mowa w ust. 1, wojewoda ustala, czy w przekazanej sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (ust. 3). W przypadku gdy wojewoda w sytuacji, o której mowa w ust. 1, ustali, że mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, wydaje decyzję w sprawach świadczeń rodzinnych realizowanych w związku z koordynacją systemów zabezpieczenia społecznego (ust. 4).

Zatem wbrew zarzutom skargi zagadnienie właściwych zasad pierwszeństwa zostało w ramach prowadzonego postępowania dostatecznie i prawidłowo wyjaśnione co wynika z prawidłowego uzasadnienia zaskarżonej decyzji. Organ pierwszej instancji w toku dotychczasowego postępowania ustalił, że mąż wnioskodawczyni i ojciec dziecka od dnia 17 lipca 2014 r. zamieszkuje i prowadzi działalność gospodarczą na terenie N., natomiast skarżąca w rozpatrywanym okresie (od 13 lutego 2017 r. do 12 lutego 2018 r.) nie była zatrudniona i wraz z dzieckiem zamieszkiwała w Polsce.

W konsekwencji, jak prawidłowo wskazały organy obu instancji, we wskazanym okresie w stosunku do wniosku strony o przyznanie świadczenia rodzicielskiego ustawodawstwo n. ma zastosowanie według zasady pierwszeństwa. W związku z tym ustaleniem w decyzjach powołano się na art. 68 ust. 1 przywołanego już rozporządzenia w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, który w zakresie istotnym dla sprawy stanowi: w przypadkach, w których na podstawie ustawodawstwa więcej niż jednego Państwa Członkowskiego udzielane są świadczenia w tym samym okresie i dla tych samych członków rodziny, mają zastosowanie następujące zasady pierwszeństwa:

a) w przypadku świadczeń wypłacanych przez więcej niż jedno Państwo Członkowskie z różnych tytułów, kolejność pierwszeństwa jest następująca: w pierwszej kolejności prawa udzielane z tytułu zatrudnienia lub pracy na własny rachunek, w drugiej kolejności prawa udzielane z tytułu otrzymywania emerytury lub renty i w ostatniej kolejności prawa uzyskiwane na podstawie miejsca zamieszkania;

b) w przypadku świadczeń wypłacanych przez więcej niż jedno Państwo Członkowskie z tego samego tytułu, kolejność pierwszeństwa ustalana jest poprzez odniesienie do następujących kryteriów dodatkowych:

i) w przypadku świadczeń uzyskiwanych z tytułu zatrudnienia lub pracy na własny rachunek: miejsce zamieszkania dzieci, pod warunkiem że taka praca jest wykonywana i, dodatkowo, w odpowiednim przypadku, najwyższa kwota świadczeń przewidzianych przez kolidujące ustawodawstwa. W tym ostatnim przypadku koszt świadczeń dzielony jest według kryteriów określonych w rozporządzeniu wykonawczym (...).

W konsekwencji wbrew twierdzeniom skargi w sprawie bezsprzecznie znajdował zastosowanie art. 68 ust. 1 lit. a rozporządzenia w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Przepis ten bowiem dotyczy świadczeń wypłacanych przez więcej niż jedno państwo członkowskie z różnych tytułów. Natomiast pod pojęciem tytułu w rozumieniu analizowanej regulacji unijnej należy rozumieć każdą formę aktywności zawodowej bądź okoliczność faktyczną powodującą podleganie rozporządzeniu oraz przyznanie świadczenia rodzinnego. Jak podkreśla się w literaturze chodzi o pracę najemną, wykonywanie pracy na własny rachunek bądź zamieszkanie, jeśli w danym państwie nabycie i realizacja prawa do świadczeń nie wymaga aktywności zawodowej (por. K. Ślebzak, art. 68. w: Koordynacja systemów zabezpieczenia społecznego. Komentarz. Wolters Kluwer Polska, 2012 r.). Tymczasem w niniejszej sprawie skarżąca uprawniona jest do świadczenia rodzicielskiego w P. z tytułu zamieszkania, natomiast ojciec dziecka uprawniony jest w N. do otrzymania odpowiednika świadczenia rodzicielskiego ([...] z tytułu zatrudnienia w tym kraju. Zatem w grę wchodzi zasada pierwszeństwa przewidziana dla świadczeń wypłacanych z różnych tytułów, tj. art. 68 ust. 1 lit. a rozporządzenia w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, która stanowi, że w pierwszej kolejności decydują prawa udzielane z tytułu zatrudnienia lub pracy na własny rachunek. W P. podstawą przyznania świadczenia skarżącej nie jest zatrudnienie czy wykonywanie pracy na własny rachunek, tylko urodzenie dziecka i miejsce zamieszkania. Zatem w sprawie znajduje zastosowanie art. 68 ust. 1 lit. a rozporządzenia w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, a brak jest jednocześnie podstaw do przyjęcia reguł pierwszeństwa płynących choćby z art. 68 ust. 1 lit. b, wyżej wymienionego aktu dla zbiegu świadczeń wypłacanych z tego samego tytułu.

Wobec twierdzeń skargi dotyczących pozbawienia skarżącej prawa do wnioskowanego świadczenia przypomnieć także należy, że wniosek skarżącej o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego podlega przekazaniu do instytucji właściwej na terenie Niemiec celem jego rozpatrzenia, zaś instytucja niemiecka w przewidzianym w prawie terminie może zaprzeczyć swoje pierwszeństwo. Słusznie organ odwoławczy powołuje się na art. 60 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady nr 987/2009 dotyczące wykonywania rozporządzenia (WE) nr 883/2004 w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz.U.UE.L.2009.284.1), który stanowi m.in. że wniosek o przyznanie świadczeń rodzinnych kierowany jest do instytucji właściwej. Instytucja, do której złożono wniosek zgodnie z ust. 1, rozpatruje go na podstawie szczegółowych informacji dostarczonych przez wnioskodawcę i bierze pod uwagę całościową faktyczną i prawną sytuację rodziny wnioskodawcy. Jeżeli instytucja ta uzna, że jej ustawodawstwo ma zastosowanie na zasadzie pierwszeństwa zgodnie z art. 68 ust. 1 i 2 rozporządzenia podstawowego, zapewnia świadczenia rodzinne zgodnie ze stosowanym przez siebie ustawodawstwem.

Zatem przyjęto zasadnie, że ojcu dziecka hipotetycznie przysługiwały w tym okresie kwoty n. odpowiednika świadczenia rodzicielskiego ([...]) w wysokości 300 EUR miesięcznie. Wojewoda wskazuje bowiem, że zgodnie z ogólnodostępnymi informacjami zawartymi w tabelach porównawczych na stronie missoc.org, ustawodawstwo n. przewiduje świadczenie będące odpowiednikiem świadczenia rodzicielskiego, którego miesięczna kwota wynosi 300 EUR na dziecko. Wskazana kwota przewidziana przez ustawodawstwo n. przeliczona na podstawie przelicznika walut Europejskiego Banku Centralnego na dzień 2 stycznia 2017 r., stosownie do przepisu art. 90 Rozporządzenia podstawowego i pkt 3 lit b Decyzji NR H3 z dnia 15 października 2009 r. dotyczącej daty, którą bierze się pod uwagę przy ustalaniu kursu wymiany, o którym mowa w art. 90 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 987/2009, wynosiła 1.323,69 zł, skoro kurs wynosił 4,4123 zł za 1 euro,. Kwota ta przekraczała wysokość świadczenia rodzicielskiego możliwego do przyznania w P., wynikającego z regulacji art. 17c ust. 5 u.ś.r. (1.000 zł). Wobec powyższego nie było podstaw do przyznania przez organy p. dodatku dyferencyjnego bowiem miesięczna wysokość świadczenia adekwatnego do świadczenia rodzicielskiego przysługującego w N. przekracza wysokość świadczenia możliwego do przyznania w P.

Należy zauważyć, że w tych okolicznościach wypełniła się też przesłanka negatywna wyłączająca prawo do świadczenia rodzicielskiego określona art. 17c ust. 9 pkt 5 u.ś.r. Przepis ten stanowi bowiem, że świadczenie rodzicielskie nie przysługuje, jeżeli matce lub ojcu przysługuje za granicą świadczenie o podobnym charakterze do świadczenia rodzicielskiego, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej. Ponieważ wykazano, że ojciec dziecka był uprawniony na terenie Niemiec do ubiegania się o świadczenie podobne do świadczenia rodzicielskiego, to w ustalonym w decyzji okresie czasu, uprawnienie skarżącej nie mogło zostać zrealizowane, co wyraźnie przewiduje także zacytowany wyżej przepis u.ś.r.

Nieuzasadniony jest zarzut naruszenia art. 1 lit. z Rozporządzenia podstawowego, który zawiera definicję "świadczeń rodzinnych", wskazując że są nimi wszelkie świadczenia rzeczowe lub pieniężne, które mają odpowiadać wydatkom rodziny (...). Zarówno świadczenie rodzicielskie, jak i [...] przeznaczone są na zaspokojenie potrzeb rodziny w związku z urodzeniem się dziecka i należą do kategorii świadczeń rodzinnych w rozumieniu Rozporządzenia podstawowego i podlegają zasadom wynikającym z przepisów, dotyczących koordynacji świadczeń, w przypadku zbiegu prawa do nich. Skarżąca nie wyjaśniła, na czym jej zdaniem, miało polegać "niewłaściwe zastosowanie" przez organy definicji świadczeń rodzinnych.

Organom nie można również zarzucić naruszenia wymienionych w skardze przepisów k.p.a., tj. art. 7 i art. 77 § 1, ponieważ stan faktyczny sprawy został ustalony w prawidłowy sposób, a organy miały na uwadze wszelkie okoliczności stanu faktycznego sprawy. Istotne w sprawie jest, że w rozpatrywanym okresie ojciec dziecka zamieszkiwał i prowadził działalność gospodarczą na terenie N., a skarżąca wraz z dzieckiem zamieszkiwała na terytorium P. i wykonywała pracy zarobkowej. Nie jest natomiast istotne, czy skarżąca korzystała z innych świadczeń rodzinnych na terenie innego państwa i czy dziecko skarżącej przekraczało granice P.

Nieuzasadnione jest też twierdzenie skarżącej, że z akt sprawy nie wynika, aby wniosek skarżącej został przekazany do właściwej instytucji n.. O nieprzekazaniu wniosku nie świadczy bowiem brak działań instytucji niemieckiej w związku z przekazanym wnioskiem. Jak wynika z akt sprawy, w dniu 25 lipca 2017 r. wniosek strony wraz z formularzem F001 został przesłany do [...] w N. (potwierdzenie odbioru przez instytucję n. w aktach sprawy – 8 sierpnia 2017 r.), a w dniu 31 stycznia 2018 r. zostało przesłane zapytanie do organu niemieckiego dotyczące uprawnień do świadczeń rodzinnych/wychowawczych wnioskodawczyni wraz z formularzem F026. Zapytanie to zostało ponownie przesłane w dniu 29 czerwca 2018 r. (potwierdzenie odbioru przez instytucję n. w aktach sprawy – 6 lipca 2018 r.). W dniu 6 listopada 2019 r. Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej zwróciło się o udzielenie wyjaśnień do [...] w N. wskazując, że polska instytucja wielokrotnie rzesyłała zapytania w sprawie m. in. strony, jednakże nie uzyskała żadnej odpowiedzi na przesłane zapytania.

Jednocześnie należy zauważyć, że stosownie do art. 37 § 1 k.p.a. stronie przysługuje prawo do wniesienia ponaglenia na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania, które rozpatrywane jest przez organ wyższego stopnia w odrębnym trybie zgodnie z art. 37 § 6 k.p.a. Wbrew zarzutom skargi, organ odwoławczy nie był uprawniony do odniesienia się w zaskarżonej decyzji, dotyczącej dodatku dyferencyjnego, do kwestii ewentualnego przewlekłego prowadzenia postępowania przez organ pierwszej instancji. Zarzucana w skardze przewlekłość postępowania organów znajduje się poza granicami niniejszej sprawy, której przedmiotem było badanie legalności wydanej w tej sprawie decyzji w zakresie odmowy przyznania skarżącej świadczenia w formie dodatku dyferencyjnego w ramach koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego z wniosku strony o przyznanie świadczenia rodzicielskiego.

Nie doszło również do naruszenia art. 107 § 3 k.p.a., ponieważ uzasadnienia decyzji zawierają wszystkie elementy wymienione w tym przepisie. W sprawie nie wystąpiły również wątpliwości, które powinny być rozstrzygnięte na korzyść strony.

Z tych przyczyn decyzja organu I instancji, jak i zaskarżona decyzja SKO są aktami zgodnymi z prawem, zarówno pod względem procesowym jak i materialnoprawnym.

Przedstawione wyżej motywy uzasadniały oddalenie skargi w całości na podstawie art. 151 p.p.s.a.