Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt IV SA/Gl 1018/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2019-01-30 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 2, 3, 4 i 50
journal: Dz.U. 2018 poz 1508
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jedn.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Siudyka, Sędziowie Sędzia WSA Beata Kalaga-Gajewska (spr.), Sędzia WSA Małgorzata Walentek, Protokolant Specjalista Ewa Pasiek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 stycznia 2019 r. sprawy ze skargi M.B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Częstochowie z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie specjalistycznych usług opiekuńczych dla osób z zaburzeniami psychicznymi oddala skargę.


UZASADNIENIE

Wnioskiem z dnia 22 czerwca 2017 r. M. B. (dalej: "skarżąca") zwróciła się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w C. o udzielenie pomocy dla swojego małoletniego syna J. B. z powodu jego niepełnosprawności, w postaci specjalistycznych usług opiekuńczych oraz przedłożyła zaświadczenie lekarza medycyny specjalisty psychiatrii dzieci i młodzieży z dnia [...] r.

Decyzją z dnia [...]r., nr [...], Prezydent Miasta C., działając na podstawie art. 106 ust. 4, art. 50 ust. 2 i ust. 3, art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 4 w zw. z art. 8 ust. 1 pkt 1 oraz art. 110 ust. 8 i art. 14 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 930 z późn. zm., w skrócie: "ustawa o pomocy społecznej") i rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 lipca 2015 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. z 2015 r. poz. 1058), a także art. 104 i art. 108 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 1257 z późn. zm., w skrócie: "k.p.a."), odmówił skarżącej przyznania wnioskowanej pomocy.

W dniu 6 września 2017 r. skarżąca złożyła odwołanie od powyższej decyzji.

Decyzją z dnia [...]r., nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w C., działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta C. z dnia [...]r. W uzasadnieniu decyzji podkreśliło, że konstrukcja prawna art. 50 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej opiera się na tzw. uznaniu administracyjnym. Orzekając w przedmiocie przyznania tego świadczenia organ ma obowiązek wziąć pod uwagę wskazania ustawodawcy, co do zasad udzielania pomocy społecznej osobom potrzebującym, pamiętając nie tylko o tym, że rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy (art. 3 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej), ale i o tym, że potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy społecznej powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej (art. 3 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej). Z wymienionego zaświadczenia lekarza wynika, iż u syna skarżącej zdiagnozowano autyzm dziecięcy upośledzenie w stopniu umiarkowanym. W pkt 7 powyższego zaświadczenia wskazano zalecenia lekarza dotyczące świadczenia specjalistycznych usług, tj. uczenie i rozwijanie umiejętności niezbędnych do samodzielnego życia oraz zapewnienie dzieciom i młodzieży z zaburzeniami psychicznymi dostępu do zajęć rehabilitacyjnych i rewalidacyjno-wychowawczych, w wyjątkowych przypadkach, jeżeli nie mają możliwości uzyskania dostępu do zajęć, o których mowa w art. 7 ustawy z dnia 19 sierpnia 1994 r. o ochronie zdrowia psychicznego (Dz. U. nr 111, poz. 535 z późn. zm.). Jednocześnie w punkcie 8 tego zaświadczenia wskazano na konieczność specjalistycznych usług opiekuńczych w wymiarze 12 godzin tygodniowo, w tym po 6 godzin tygodniowo psycholog i pedagog. Zdaniem Kolegium z wywiadu środowiskowego wynika, że skarżąca oczekuje wyżej wymienionych usług w godzinach popołudniowych, tj. po godzinie 16.00 i świadczonych w jej domu. Syn skarżącej uczęszcza do Niepublicznego Zespołu Szkolno-Przedszkolnego A, gdzie korzysta z zajęć rewalidacyjnych, w tym zajęć z psychologiem 2 razy w tygodniu, łącznie jedną godzinę oraz terapii behawioralnej 30 minut raz w tygodniu. Podzieliło stanowisko organu I instancji, że skarżąca ma możliwość przezwyciężenia samodzielnie trudnej sytuacji, polegającej na chorobie syna, w ramach posiadanych zasobów. Świadczenie udzielane na podstawie art. 50 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej nie przysługuje wszystkim osobom, które wymagają specjalistycznych usług opiekuńczych, ponieważ pomoc społeczna oparta jest na zasadzie pomocniczości wyrażającej się w tym, iż środki społeczne powinny być uruchamiane tylko wówczas, gdy osoby i rodziny nie są w stanie przezwyciężyć trudnych sytuacji we własnym zakresie (por. art. 2 i następne ustawy o pomocy społecznej). Dochód rodziny skarżącej wynosi 7 274,09-zł. i znacząco przekracza kryterium dochodowe określone na kwotę 2 056,- zł. Tym samym zdaniem organu odwoławczego dysponuje zasobami finansowymi umożliwiającymi przezwyciężenie trudnej sytuacji w zakresie nieobjętym świadczeniami gwarantowanymi oraz zajęciami rewalidacyjnym, co więcej może zapewnić dziecku, niezbędne specjalistyczne usługi psychologa i pedagoga, bez potrzeby korzystania z pomocy społecznej, w ramach posiadanych własnych środków finansowych.

W wyniku rozpatrzenia skargi złożonej przez skarżącą do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach mocą wyroku z dnia 18 kwietnia 2018 r. o sygn. IV SA/Gl 1242/17 została uchylona decyzja organu I instancji z dnia [...]r. i decyzja organu II instancji z dnia [...]r. (ten wyrok jest dostępny w internetowej Bazie Orzeczeń NSA, dalej w skrócie: "CBOS"). Zdaniem składu orzekającego charakter usług i okoliczności sprawy skarżącej, a przede wszystkim potrzeby jej dziecka, stwierdzone w przedłożonym organowi I instancji zaświadczeniu lekarskim, wymagają rozważenia i uzasadnienia rozstrzygnięcia w taki sposób, aby nie można było zarzucić mu dowolności. Natomiast w uzasadnieniach decyzji obydwu instancji brak jest wyjaśnienia podstawowych kwestii, dotyczących rzeczywistych możliwości skarżącej do uzyskania pomocy psychologa i pedagoga w wymiarze 12 godzin tygodniowo w ramach świadczeń gwarantowanych finansowanych ze środków publicznych oraz brak jest analizy jej możliwości finansowych do samodzielnego pokrycia tych usług, co oznacza przekroczenie granic uznania administracyjnego. Syn skarżącej, z uwagi na rozpoznane schorzenie wymaga bowiem zarówno kształtowania umiejętności zaspokajania podstawowych potrzeb życiowych i umiejętności społecznego funkcjonowania, jak i kształtowania pozytywnych relacji z osobami bliskimi. Z tego powodu w toku ponownego rozpatrzenia sprawy, organy winny ustalić, czy B w C. jest w stanie zapewnić synowi skarżącej świadczenie, zgodnie z pkt 8 zaświadczenia, w postaci 12 godzin tygodniowo, w tym po 6 godzin tygodniowo psycholog i pedagog oraz dokonają dokładnej analizy sytuacji materialnej rodziny skarżącej (str. 11 uzasadnienia wyroku).

W tym stanie sprawy wniosek skarżącej z dnia 22 czerwca 2017 r. został ponownie rozpatrzony i przeprowadzono postępowanie wyjaśniające, celem realizacji wytycznych zawartych w wyroku tut. Sądu z dnia 18 kwietnia 2018 r. o sygn. IV SA/Gl 1242/17.

W dniu [...]r. miał miejsce wywiad środowiskowy z udziałem skarżącej, w którym została poinformowana o możliwości uzyskania wsparcia organizacji pozarządowych, takich jak PCK, PKPS i Caritas. Skarżąca podtrzymała wniosek o przyznanie specjalistycznych usług opiekuńczych (str. 13 kwestionariusza wywiadu środowiskowego). Do akt sprawy dołączono zaświadczenie z dnia [...]r. Wicedyrektora ds. Dydaktycznych Szkoły Podstawowej A w C. (k. 17), do której uczęszcza syn skarżącej, potwierdzające że w ramach zajęć co tygodniowo realizowane są na jego rzecz zajęcia indywidualne, takie jak: rewalidacja (2 godziny), terapia Sl (0,5 godziny), fizjoterapia (1 godzina), AAC (0,5 godziny), zajęcia neurologopedyczne (1 godzina), zajęcia z pedagogiem (1 godzina), zajęcia z psychologiem (0,5 godziny), zajęcia nauki samoobsługi (0,5 godziny), terapia taktylna (1 godzina 45 minut), terapia krzyżowo-czaszkowa (0,5 godziny), trening umiejętności społecznych (45 minut), basen 1 godzina), hipoterapia (0,5 godziny) oraz grupowo zajęcia: muzykoterapia (45 minut), dogoterapia (0,5 godziny) i zajęcia trening umiejętności społecznych (45 minut), łącznie z uwagi na rozpoznane schorzenie stanowi to tygodniowo 13,5 godziny rzeczywistych zajęć, w tym pomocy psychologa i pedagoga.

Kolejnym pismem z dnia [...]r. Dyrektor Szkoły Podstawowej A w C. (k. 8), do której uczęszcza syn skarżącej, poinformował, że prowadzona edukacja i terapia jest dostosowana do jego potrzeb oraz jest objęty pomocą psychologiczno-pedagogiczną zarówno indywidualną, jak i grupową około 2,5 godzin tygodniowo. Nadto, rodzina może korzystać z zajęć "Szkoła dla rodziców" prowadzonych przez terapeutę.

Organ I instancji wykonując wskazania zawarte w wyroku z dnia 18 kwietnia 2018 r. zwrócił się do Dyrektora B w C. z pytaniem o możliwość udzielenia świadczeń specjalistycznych usług opiekuńczych na rzecz syna skarżącej. Z udzielonej na piśmie z dnia [...]r. odpowiedzi wynika, że w ramach kontraktu z NFZ dla dzieci z autyzmem jest realizowany program terapeutyczno-rehabilitacyjny obejmujący między innymi indywidualną terapię psychologiczną (k. 16 akt administracyjnych). Syn skarżącej, w ramach świadczeń gwarantowanych finansowanych ze środków publicznych przez ten Zakład, korzystał w okresie od 2009 do 2012 r. z opieki poradni zdrowia psychicznego, neurologicznej i rehabilitacji.

W ramach wyjaśnienia wszystkich wątpliwości organ I instancji pozyskał również informację z Wydziału Edukacji Urzędu Miasta C. z dnia [...]r. (k. 7 akt administracyjnych), w której podano zakres pomocy udzielanej dzieciom autystycznym na podstawie art. 127 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe (tekst jednolity: Dz. U. z 2018 r. poz. 2245) jako uczniom objętym kształceniem specjalnym i odpowiednim programem nauczania dostosowanym do indywidualnych potrzeb rozwojowych i edukacyjnych oraz możliwości psychofizycznych (art. 127 ust. 3 tej ustawy). Dostosowanie to następuje na podstawie opracowanego dla ucznia indywidualnego programu edukacyjno-terapeutycznego uwzględniającego zalecenia zawarte w orzeczeniu o potrzebie kształcenia specjalnego, o którym mowa w art. 127 ust. 10 ustawy Prawo oświatowe. Natomiast opinie o potrzebie wczesnego wspomagania rozwoju dziecka oraz orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego albo indywidualnego obowiązkowego rocznego przygotowania przedszkolnego i indywidualnego nauczania, a także o potrzebie zajęć rewalidacyjno-wychowawczych organizowanych zgodnie z przepisami o ochronie zdrowia psychicznego wydają zespoły orzekające działające w publicznych poradniach psychologiczno-pedagogicznych, w tym w poradniach specjalistycznych. Orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego określa zalecane formy kształcenia specjalnego, z uwzględnieniem rodzaju niepełnosprawności, w tym stopnia niepełnosprawności intelektualnej (art. 127 ust. 10 ustawy Prawo oświatowe). Funkcjonujące na terenie miasta C. placówki edukacyjne realizują kształcenie specjalistyczne dla dzieci z autyzmem, które objęte są indywidualną terapią psychologiczno-pedagogiczną zgodnie z rozporządzeniem Ministra Edukacji Narodowej z dnia 9 sierpnia 2017 r. w sprawie warunków organizowania kształcenia, wychowania i opieki dla dzieci i młodzieży niepełnosprawnych, niedostosowanych społecznie i zagrożonych niedostosowaniem społecznym (tekst jednolity: Dz. U. z 2018 r. poz. 996), wydanego na podstawie art. 127 ust. 19 pkt 2 ustawy Prawo oświatowe. Syn skarżącej objęty jest kształceniem specjalnym i realizuje obowiązek szkolny dla dzieci z autyzmem finansowany z budżetu miasta w oparciu o orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego do końca etapu edukacyjnego oraz korzysta z terapii z udziałem pedagoga i psychologa.

Prezydent Miasta C. decyzją z dnia [...]r., nr [...], działając na podstawie art. 106 ust. 4, art. 50 ust. 7 w związku z art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 4, art. 8 ust. 1 pkt 2 oraz art. 110 ust. 8 i art. 14 ustawy o pomocy społecznej i rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 lipca 2015 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, jak też art. 104 i art. 108 § 1 k.p.a., odmówił przyznania skarżącej pomocy w formie specjalistycznych usług opiekuńczych dla osób z zaburzeniami psychicznymi dla jej małoletniego syna. W uzasadnieniu decyzji organ pierwszej instancji wyjaśnił, że postępowanie w sprawie wniosku skarżącej zostało przeprowadzono ponownie w wyniku uchylenia wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 18 kwietnia 2018 r. sygn. IV SA/Gl 1242/17 wcześniejszej decyzji organu I instancji z dnia [...]r. i decyzji organu II instancji z dnia [...]r. (CBOS).

Organ I instancji ustalił, iż rodzina skarżącej jest 4 osobowa, a jej syn jest uczniem Niepublicznej Szkoły Podstawowej A. Szkoła realizuje specjalistyczne kształcenie i terapię dostosowaną do jego potrzeb zgodnie z orzeczeniem o potrzebie kształcenia specjalnego z dnia [...]r. Jest to zespół zajęć i terapii ujętych w Indywidualnym Programie Edukacyjno-Terapeutycznym. Również jest on objęty pomocą psychologiczno-pedagogiczną realizowaną w dwojaki sposób - zajęciach indywidualnych i grupowych, oraz treningu umiejętności społecznych z psychoterapeutą, w zajęciach indywidualnych z psychologiem, zajęciach indywidulanych prowadzonych techniką behawioralną. Szkoła otrzymuje na jego kształcenie, wychowanie i opiekę dotację w kwocie 4 962,17-zł. Opierając się na piśmie Dyrektora B z dnia [...]r. organ I instancji zaakcentował, że syn skarżącej był pod opieką poradni zdrowia psychicznego, neurologicznej i rehabilitacji w okresie od 2009 do 2012 r.

Odnosząc się do sytuacji finansowej organ I instancji ustalił, iż dochód rodziny stanowi kwotę 17 184,27-zł, przy kryterium dochodowym 2 056,-zł. Z zebranych informacji wynika, że wydatki stanowią kwotę 1 657,17-zł. Skarżąca w trakcie wywiadu środowiskowego podała, że ponosi także inne wydatki związane z leczeniem i zakupem pampersów dla syna których aktualnie nie jest w stanie udokumentować. W ocenie organu I instancji skarżąca jest w stanie zabezpieczyć synowi niezbędną pomoc w formie specjalistycznych usług pedagogicznych i psychologicznych finansując je ze środków własnych. Sytuacja materialna rodziny jest dobra, co potwierdzają oświadczenia majątkowe. Dodatkowo skarżąca ma możliwość wnioskowania o dodatkową pomoc psychologa i pedagoga w ramach Programu Edukacyjno-Terapeutycznego finansowanego przez NFZ i prowadzonego przez B w C. Organ I instancji podniósł także, iż posiada ograniczone środki finansowe z zakresu pomocy społecznej i jest zobowiązany w pierwszej kolejności zabezpieczyć potrzeby osób i rodzin których dochód nie przekracza kryterium dochodowego lub posiadają ograniczone możliwości i środki finansowe na zabezpieczenie niezbędnych dla nich potrzeb.

W odwołaniu od wskazanej powyżej decyzji skarżąca stwierdziła, że organ I instancji nie wykonał w pełni zaleceń zawartych w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 18 kwietnia 2018 r. w zakresie ustalenia, czy B w C. jest w stanie zapewnić jej synowi wnioskowaną pomoc i świadczenie specjalistycznych usług opiekuńczych. Zdaniem skarżącej, dokonał powierzchownej analizy sytuacji majątkowej jej rodziny i nie powinien doliczać do dochodu kwoty uzyskanej ze sprzedaży mieszkania w wysokości 130 000,-zł., ponieważ rodzina chce powyższe pieniądze przeznaczyć na zakup innej nieruchomości albo remont/dostosowanie obecnie zamieszkiwanej do potrzeb rodziny w szczególności syna. Przy wyliczeniu wydatków nie uwzględniono kosztów wyżywienia, środków czystości, tych na które nie miała dowodów płatności m. in. pieluchy. Podniosła, iż w latach 2015 i 2016 były jej przyznawane specjalistyczne usługi pomimo porównywalnej sytuacji materialnej. Zakwestionowała także argumenty organu I instancji dotyczące zapewnienia synowi w szkole kształcenia specjalistycznego i opieki. Powyższe usługi syn ma zapewnione w ramach edukacji a nie pomocy społecznej. Do odwołania skarżąca dołączyła fakturę za pieluchy, a następnie szczegółowe wyliczenie miesięcznych wydatków rodziny z dnia 7 sierpnia 2018 r. oraz zaświadczenie z urzędu skarbowego o dochodzie za rok podatkowy 2017 w wysokości 127 272,29- zł., a także oświadczenie, w którym zaznaczyła, że miesięcznie ponosi koszty w wysokości 400,-zł. z tytułu płatnej opieki nad synem w czasie wolnym od szkoły.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Częstochowie decyzją z dnia [...]r., nr [...], działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w związku z art. 1, art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 1-4, art. 7 pkt 5, art. 8 ust. 1, art. 50 ust. 2-4, art. 106 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, utrzymało w mocy decyzję organu I instancji z dnia [...]r. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy przywołał regulacje zawarte w art. 2 ust. 1, art. 50 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej oraz przepisy § 2 i 3 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 22 września 2005 r. w sprawie specjalistycznych usług opiekuńczych (Dz. U. z 2005 r. nr 189 poz. 1598). Podniósł, że decyzja o przyznaniu wnioskowanego świadczenia wydawana jest w wyniku tzw. uznania administracyjnego. Wyjaśnił zasady wydawania decyzji w tym trybie i możliwości udzielenia pomocy przez organy do tego powołane. Wskazał, że syn skarżącej uczęszcza do Niepublicznej Szkoły Podstawowej prowadzonej przez A gdzie, zgodnie z oświadczeniem Dyrektora Szkoły, realizowana jest edukacja i terapia dostosowana do jego potrzeb i możliwości. Wobec syna skarżącej stosowanych jest wiele metod mających na celu poprawę stanu zdrowia, w tym pomoc psychologiczno-pedagogiczna w wymiarze 2,5 godzin tygodniowo. Rodzina może także korzystać z zajęć "Szkoła dla rodziców" i szeregu szkoleń z zakresu komunikacji alternatywnej i systemu komunikacji Makaton. Syn skarżącej przebywa w szkole najczęściej w godz. 7.30-15.30. Z kolei z pisma Dyrektora B w C. wynika, że w ramach świadczeń gwarantowanych nie jest możliwe zapewnienie synowi skarżącej indywidualnej terapii pedagogicznej. Realizowany jest program terapeutyczno-rehabilitacyjny, obejmujący m. in. indywidulaną terapię psychologiczną. Syn skarżącej pozostawał pod ścisłą opieką poradni zdrowia psychicznego, neurologicznej, logopedii i rehabilitacji od 2009 do 2012 r.

Na podstawie akt sprawy, w tym wywiadu środowiskowego organ ustalił, że dochód rodziny aktualnie kształtuje się na poziomie 17 184, 27-zł. Na powyższą kwotę składa się zasiłek pielęgnacyjny w wysokości 153,-zł., wynagrodzenie skarżącej w kwocie 2 914,44-zł., deklarowany przez męża dochód z działalności gospodarczej w kwocie 3 283,50-zł. oraz kwota 10 833,33-zł. (stanowiąca 1/12 dochodu uzyskanego ze sprzedaży mieszkania w dniu [...]r. za kwotę 130 000 zł.). Mając na uwadze zarzut dotyczący wliczenia kwoty uzyskanej ze sprzedaży nieruchomości do dochodu rodziny organ wyjaśnił, iż działanie takie jest prawidłowe i ma oparcie w art. 8 ustawy o pomocy społecznej. Wskazał także, że skarżąca otrzymuje świadczenie wychowawcze na syna w kwocie 500,- zł. Ponadto, z wywiadu środowiskowego wynika, że skarżąca jest współwłaścicielką kilku nieruchomości. Rodzina skarżącej dysponuje również 6 samochodami w tym [...] z 2014 r. o wartości 78 000 zł. oraz posiada bardzo dobre warunki mieszkaniowe w domu piętrowym 6 izbowym z oddzielną kuchnią i gazowym centralnym ogrzewaniem. Ponosi również wydatki w wysokości 1 657,17-zł., na które składają się opłaty za: prąd, wodę, gaz, telefony (własny, męża i starszego syna), telewizję satelitarną, ochronę C, internet, szkołę, abonament radiowo telewizyjny, odpady komunalne, podatek od nieruchomości. Innych wydatków w trakcie wywiadu skarżąca nie podała wskazując wyłącznie, iż ponosi koszty związane z chorobą syna, w tym na pampersy.

Odnosząc się do zarzutu skarżącej o braku analizy budżetu rodziny oraz powierzchownej oceny sytuacji finansowej Kolegium stwierdziło, iż jest on chybiony. Organ I instancji dokonał ustaleń w oparciu o materiał dowodowy przedstawiony przez skarżącą. Skarżąca znając treść wspomnianego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 18 kwietnia 2018 r. winna szczegółowo i dokładnie przedstawić nie tylko dochody uzyskiwane przez jej rodzinę ale również koszty jej utrzymania czego nie uczyniła aż do dnia 7 sierpnia 2018 r., kiedy przedstawiła oświadczenie w tej sprawie. Organy administracji publicznej bez zaangażowania zainteresowanych stron postępowania nie są w stanie dokonać samodzielnie ustaleń w kwestii jakie rodzina ponosi wydatki. Dopiero w dniu 7 sierpnia 2018 r. skarżąca przedstawiła w formie oświadczenia szczegółowe wyliczenie ponoszonych wydatków wskazując końcowo, iż ogólna suma wydatków miesięcznych wynosi 6 664,10-zł. miesięcznie (k. 3). Odnosząc się do przestawionych przez skarżącą wydatków rodziny Kolegium uznało, że istnieje duży margines do poczynienia oszczędności, które pozwoliłyby na sfinansowanie świadczeń dla syna w pełnym wymiarze i tak np. skarżąca opłaca ochronę domu (usługę monitorowania i interwencji) w wysokości 61,50-zł. miesięczni, jeden z najwyższych abonamentów za telewizję satelitarną w D w kwocie 108,43-zł., wydatki związane m.in. z telefonami w tym 13-nastoletniego syna łącznie 180,-zł. (przy czym podaje również, że w tym mieści się telefon męża prowadzącego własną działalność gospodarczą), a także serwis domowej klimatyzacji, wentylacji, pieca, przegląd kominiarski, podstawowe naprawy 83 zł miesięcznie, wynagrodzenie opiekunki syna 400,-zł. miesięcznie, środki czystości 50,-zł. miesięcznie, środki higieny osobistej 100,-zł. miesięcznie, jedzenie dla rodziny w tym dieta eliminacyjna dla skarżącej i jej syna 2 760,-zł. miesięcznie, paliwo 700,-zł., roczny serwis i ubezpieczenie samochodu 333,-zł. miesięcznie, suplementy diety 120,-zł., pieluchy wraz z mokrymi chusteczkami 314,- zł., ubrania 400,-zł. miesięcznie, czesne w szkole 200,-zł. miesięcznie, oraz media, w tym miesięcznie m. in. prąd 241,-zł., woda 154,-zł., gaz 223,-zł., śmieci 48,-zł., internet 56,90-zł.

Na podstawie szczegółowej analizy budżetu rodziny skarżącej Kolegium uznało, że jest w stanie zapewnić synowi niezbędne świadczenia finansując je bez konieczności wsparcia Państwa w ramach specjalistycznych usług opiekuńczych.

Organ odwoławczy jednoznacznie ustalił, że skarżąca nie jest w stanie uzyskać w pełnym zakresie wnioskowanych na syna świadczeń w ramach świadczeń gwarantowanych. Jednakże w ogóle z tych świadczeń nie korzystała, jak i nadal nie korzysta, albowiem jej syn był pod opieką właściwych poradni do 2012 r. Z pisma Dyrektora B w C. z dnia [...]r. wynika, że w pewnym zakresie skarżąca jest w stanie uzyskać właściwe dla syna świadczenia w postaci indywidualnej terapii psychologicznej. Jednakże nie wykazała by podejmowała jakiekolwiek działania w tym zakresie i czy chce rzeczywiście korzystać ze świadczeń gwarantowanych ze środków publicznych. Jak do tej pory, zdaniem organu odwoławczego, skarżąca w ogóle nie korzysta ze świadczeń gwarantowanych dostępnych w ramach możliwości NFZ.

W skardze z dnia 1 października 2018 r. skarżąca wniosła o wydanie decyzji przyznającej jej synowi specjalistyczne usługi opiekuńcze dla osób z zaburzeniami psychicznymi, ewentualnie uchylenie zaskarżonej decyzji jako naruszającej prawo i poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji, bowiem nie zostały wykonane zalecenia zawarte w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 18 kwietnia 2018 r. co do zrealizowania wsparcia zgodnie z zaleceniami lekarza psychiatry w wymiarze 12 godzin tygodniowo, które winny obejmować 6 godzin psychologa i 6 godzin pedagoga. Zdaniem skarżącej, w wydanych w jej sprawie decyzjach organów obu instancji wadliwie zastosowano art. 50 ustawy o pomocy społecznej oraz przepisy rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 22 września 2005 r. w sprawie o specjalistycznych usługach opiekuńczych. Organy nie ustaliły, ile wyniosłoby na rynku komercyjnym finansowanie przez skarżącą 12 h tygodniowo, tj. 48 godzin miesięcznie usług wskazanych w zaświadczeniu lekarskim, oraz czy skarżąca dysponuje wolnymi środkami, które mogłaby przeznaczyć na prywatne wizyty u psychologa i pomoc pedagoga. W zakresie ustalenia dochodu jej rodziny skarżąca zakwestionowała doliczenie do dochodu kwoty uzyskanej ze sprzedaży mieszkania, dlatego dochód osiągany przez jej rodzinę to kwota 7 274,09-zł. miesięcznie w przeliczeniu na osobę w rodzinie to 1 818,52-zł. Jej zdaniem, przyznanie specjalistycznych usług opiekuńczych dla osób z zaburzeniami psychicznymi nie jest zależne od kryterium dochodowego. Minimalny poziom dochodu, od którego jest obliczana wysokość odpłatności, odpowiada aktualnie obowiązującemu kryterium dochodowemu osoby samotnie gospodarującej, o którym mowa w art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej, tj. 634 zł. Wskaźnik odpłatności wynika z treści § 4 pkt 2 wspomnianego rozporządzenia, dlatego też odpłatność powinna stanowić 70% ceny za godzinę wnioskowanej usługi, bowiem dochód w przeliczeniu na osobę w jej rodzinie wynosi 1 818,52- zł. miesięcznie. Kwestia realizowania wnioskowanych usług po godz. 16˚˚ jest zdaniem skarżącej uzasadniona pobieraniem przez jej syna nauki, co gwarantuje art. 70 ust. 1 Konstytucji RP.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Na wstępie wyjaśnić przyjdzie, iż zgodnie z art. 184 Konstytucji RP w związku z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity: Dz.U. z 2018 r. poz. 2107 z późn. zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Innymi słowy, kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywana jest pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów słuszności. Zasada, że sądy administracyjne dokonują kontroli działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie, została również wyartykułowana w art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz.U. z 2018 r. poz. 1302 z późn. zm., dalej w skrócie: "p.p.s.a.").

Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną z zastrzeżeniem jej art. 57a.

Z kolei z brzmienia art. 145 § 1 p.p.s.a. wynika, że w przypadku gdy Sąd stwierdzi, bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia - uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub części, albo stwierdza ich nieważność bądź też stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa. Przytoczona regulacja prawna nie pozostawia wątpliwości co do tego, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy.

W rozpatrywanej sprawie przedmiotem kontroli jest zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Częstochowie z dnia [...]r., utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta C. z dnia [...]r. o odmowie przyznania skarżącej pomocy w formie specjalistycznych usług opiekuńczych dla osób z zaburzeniami psychicznymi dla małoletniego syna.

Skład orzekający w niniejszej sprawie z urzędu posiada wiedzę o wcześniejszych rozstrzygnięciach i orzeczeniach wydanych na rzecz skarżącej, stąd też nie ma potrzeby uzupełniania materiału dowodowego w trybie art. 106 § 3 p.p.s.a.

Materialnoprawną podstawę decyzji organów obu instancji stanowią przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (obecnie tekst jednolity: Dz. U. z 2018 r. poz. 1508, zwana jak dotychczas w skrócie: "ustawa o pomocy społecznej") oraz rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 22 września 2005 r. w sprawie specjalistycznych usług opiekuńczych (Dz. U. nr 189, poz. 1598 z późn. zm.), wydanego na podstawie upoważnienia zawartego w art. 50 ust. 7 ustawy o pomocy społecznej.

W myśl art. 18 ust. 1 pkt 3 ustawy o pomocy społecznej organizowanie i świadczenie specjalistycznych usług opiekuńczych w miejscu zamieszkania dla osób z zaburzeniami psychicznymi należy do zadań zleconych z zakresu administracji rządowej. Zgodnie z art. 50 ust. 2 i 5 ustawy o pomocy społecznej, usługi opiekuńcze lub specjalistyczne usługi opiekuńcze mogą być przyznane również osobie, która wymaga pomocy innych osób, a rodzina, a także wspólnie niezamieszkujący małżonek, wstępni, zstępni nie mogą takiej pomocy zapewnić, a ich przyznanie następuje w formie decyzji administracyjnej, w której ustala się zakres, okres i miejsce ich świadczenia.

Specjalistyczne usługi opiekuńcze są to usługi dostosowane do szczególnych potrzeb wynikających z rodzaju schorzenia lub niepełnosprawności, świadczone przez osoby ze specjalistycznym przygotowaniem zawodowym (art. 50 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej). Natomiast rodzaje specjalistycznych usług opiekuńczych świadczonych dla osób z zaburzeniami psychicznymi, kwalifikacje osób świadczących takie usługi w miejscu zamieszkania osoby uprawnionej, zasady i tryb ustalania i pobierania opłat za te usługi, jak również warunki częściowego lub całkowitego zwolnienia z opłat określa przywołane wcześniej rozporządzenie Ministra Polityki Społecznej z dnia 22 września 2005 r. w sprawie specjalistycznych usług opiekuńczych.

Rodzajem specjalistycznych usług dostosowanych do szczególnych potrzeb osób wymagających pomocy w formie specjalistycznych usług, wynikających z rodzaju ich schorzenia lub niepełnosprawności, świadczone przez osoby ze specjalistycznym przygotowaniem zawodowym jest:

1) uczenie i rozwijanie umiejętności niezbędnych do samodzielnego życia, w tym zwłaszcza:

a) kształtowanie umiejętności zaspokajania podstawowych potrzeb życiowych i umiejętności społecznego funkcjonowania, motywowanie do aktywności, leczenia i rehabilitacji, prowadzenie treningów umiejętności samoobsługi i umiejętności społecznych oraz wspieranie, także w formie asystowania w codziennych czynnościach życiowych, w szczególności takich jak:

– samoobsługa, zwłaszcza wykonywanie czynności gospodarczych i porządkowych, w tym umiejętność utrzymania i prowadzenia domu,

– dbałość o higienę i wygląd,

– utrzymywanie kontaktów z domownikami, rówieśnikami, w miejscu nauki i pracy oraz ze społecznością lokalną,

– wspólne organizowanie i spędzanie czasu wolnego,

– korzystanie z usług różnych instytucji,

b) interwencje i pomoc w życiu w rodzinie, w tym:

– pomoc w radzeniu sobie w sytuacjach kryzysowych - poradnictwo specjalistyczne, interwencje kryzysowe, wsparcie psychologiczne, rozmowy terapeutyczne,

– ułatwienie dostępu do edukacji i kultury,

– doradztwo, koordynacja działań innych służb na rzecz rodziny, której członkiem jest osoba uzyskująca pomoc w formie specjalistycznych usług,

– kształtowanie pozytywnych relacji osoby wspieranej z osobami bliskimi,

– współpraca z rodziną - kształtowanie odpowiednich postaw wobec osoby chorującej, niepełnosprawnej,

c) pomoc w załatwianiu spraw urzędowych, w tym:

– w uzyskaniu świadczeń socjalnych, emerytalno-rentowych,

– w wypełnieniu dokumentów urzędowych,

d) wspieranie i pomoc w uzyskaniu zatrudnienia, w tym zwłaszcza:

– w szukaniu informacji o pracy, pomoc w znalezieniu zatrudnienia lub alternatywnego zajęcia, w szczególności uczestnictwo w zajęciach warsztatów terapii zajęciowej, zakładach aktywności zawodowej, środowiskowych domach samopomocy, centrach i klubach integracji społecznej, klubach pracy,

– w kompletowaniu dokumentów potrzebnych do zatrudnienia,

– w przygotowaniu do rozmowy z pracodawcą, wspieranie i asystowanie w kontaktach z pracodawcą,

– w rozwiązywaniu problemów psychicznych wynikających z pracy lub jej braku,

e) pomoc w gospodarowaniu pieniędzmi, w tym:

– nauka planowania budżetu, asystowanie przy ponoszeniu wydatków,

– pomoc w uzyskaniu ulg w opłatach,

– zwiększanie umiejętności gospodarowania własnym budżetem oraz usamodzielnianie finansowe;

2) pielęgnacja - jako wspieranie procesu leczenia, w tym:

a) pomoc w dostępie do świadczeń zdrowotnych,

b) uzgadnianie i pilnowanie terminów wizyt lekarskich, badań diagnostycznych,

c) pomoc w wykupywaniu lub zamawianiu leków w aptece,

d) pilnowanie przyjmowania leków oraz obserwowanie ewentualnych skutków ubocznych ich stosowania,

e) w szczególnie uzasadnionych przypadkach zmiana opatrunków, pomoc w użyciu środków pomocniczych i materiałów medycznych, przedmiotów ortopedycznych, a także w utrzymaniu higieny,

f) pomoc w dotarciu do placówek służby zdrowia,

g) pomoc w dotarciu do placówek rehabilitacyjnych;

3) rehabilitacja fizyczna i usprawnianie zaburzonych funkcji organizmu w zakresie nieobjętym przepisami ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. Nr 210, poz. 2135, z późn. zm.):

a) zgodnie z zaleceniami lekarskimi lub specjalisty z zakresu rehabilitacji ruchowej lub fizjoterapii,

b) współpraca ze specjalistami w zakresie wspierania psychologiczno-pedagogicznego i edukacyjno-terapeutycznego zmierzającego do wielostronnej aktywizacji osoby korzystającej ze specjalistycznych usług;

4) pomoc mieszkaniowa, w tym:

a) w uzyskaniu mieszkania, negocjowaniu i wnoszeniu opłat,

b) w organizacji drobnych remontów, adaptacji, napraw, likwidacji barier architektonicznych,

c) kształtowanie właściwych relacji osoby uzyskującej pomoc z sąsiadami i gospodarzem domu;

5) zapewnienie dzieciom i młodzieży z zaburzeniami psychicznymi dostępu do zajęć rehabilitacyjnych i rewalidacyjno-wychowawczych, w wyjątkowych przypadkach, jeżeli nie mają możliwości uzyskania dostępu do zajęć, o których mowa w art. 7 ustawy z dnia 19 sierpnia 1994 r. o ochronie zdrowia psychicznego (Dz. U. Nr 210, poz. 2135, z późn. zm.):

W § 2 pkt 3 lit. a) i b) rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 22 września 2005 r. w sprawie specjalistycznych usług opiekuńczych, jako rodzaj specjalistycznych usług opiekuńczych wymieniono również współpracę ze specjalistami w zakresie wspierania psychologiczno - pedagogicznego i edukacyjno - terapeutycznego zmierzającego do wielostronnej aktywizacji osoby korzystającej ze specjalistycznych usług opiekuńczych. W cytowanym przepisie zaznaczono jednocześnie, że te usługi mogą obejmować jedynie zakres nieobjęty przepisami ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. nr 210, poz. 2135 z późn. zm.).

Zakres wymienionych specjalistycznych usług opiekuńczych nie może zatem pokrywać się z zakresem świadczeń objętych przepisami ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, nie może bowiem świadczeń tych zastępować. Co do zasady bowiem świadczenia te mogą zostać przyznane na podstawie zarówno ustawy o pomocy społecznej, jak i ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (obecnie tekst jednolity: Dz. U. z 2018 r. poz. 1510), a więc objętych świadczeniami gwarantowanymi, zawartymi w art. 15 ust. 2 pkt 4, 5, 6 i 12 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych.

W art. 15 ust. 1 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych wskazuje się, że świadczeniobiorcy mają, na zasadach określonych w ustawie, prawo do świadczeń opieki zdrowotnej, której celem jest zachowanie zdrowia, zapobieganie chorobom i urazom, wczesne wykrywanie chorób, leczenie, pielęgnacja oraz zapobieganie niepełnosprawności i jej ograniczanie.

W myśl art. 15 ust. 2 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych świadczeniobiorcy przysługują świadczenia gwarantowane m.in. z zakresu: opieki psychiatrycznej (pkt 4), rehabilitacji leczniczej (pkt 5), świadczeń pielęgnacyjnych i opiekuńczych w ramach opieki długoterminowej (pkt 6), świadczeń wysokospecjalistycznych (pkt 12). Z porównania zakresu opisanych wyżej świadczeń opieki zdrowotnej oraz zakresu specjalistycznych usług opiekuńczych wskazanego w § 2 pkt 3 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 22 września 2005 r. w sprawie specjalistycznych usług opiekuńczych wynika, że nie są to zakresy rozłączne. Rozporządzenie to posługuje się ogólnymi pojęciami rehabilitacji fizycznej oraz usprawnienia zaburzonych funkcji organizmu. Z kolei użyte w przepisach ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanej ze środków publicznych pojęcia rehabilitacji leczniczej oraz świadczeń pielęgnacyjnych i opiekuńczych znajdują swoją definicję i uszczegółowienie w przepisach rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 6 listopada 2013 r. w sprawie świadczeń gwarantowanych z zakresu rehabilitacji leczniczej (obecnie tekst jednolity: Dz. U. z 2018 r. poz. 465). Brak jest zatem podstaw do wywodzenia z treści powołanych wyżej regulacji prawnych wniosku, że świadczenia opieki zdrowotnej nie mogą mieć cech specjalistycznych usług opiekuńczych, jak również, że wykonywanie specjalistycznych usług opiekuńczych nie może mieć charakteru świadczenia opieki zdrowotnej. Wskazuje na to również § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 22 września 2005 r. w sprawie specjalistycznych usług opiekuńczych, zgodnie z którym specjalistyczne usługi opiekuńcze są świadczone przez osoby posiadające kwalifikacje do wykonywania zawodu w tym psychologa i pedagoga pozwalające świadczyć określone specjalistyczne usługi.

Objęcie pomocą społeczną w formie specjalistycznych usług opiekuńczych w tym zakresie ma charakter świadczeń uzupełniających w stosunku do świadczeń o podobnym charakterze, lecz gwarantowanych przez system opieki zdrowotnej.

W konsekwencji przyjąć należy, że potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej (art. 2 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej). Jednak świadczenia przyznawane na podstawie ustawy o pomocy społecznej mogą być przyznane tylko wtedy gdy wnioskodawca wyczerpał możliwości wynikające z zakresu świadczeń opieki zdrowotnej.

Oczywiste jest, że syn skarżącej jako osoba małoletnia pozostaje pod opieką matki, nie może być uznany za osobę samotną w rozumieniu art. 6 pkt 9 ustawy o pomocy społecznej. Z tego względu nie spełnia on kryteriów decydujących o obligatoryjnym przyznaniu specjalnych usług opiekuńczych na podstawie art. 50 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej.

Wniosek skarżącej o przyznanie tego rodzaju usług mógł zostać uwzględniony jedynie w oparciu o art. 50 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej. Przyznanie pomocy w formie specjalistycznych usług opiekuńczych na podstawie tego przepisu w odróżnieniu od przyznawania takiej pomocy osobom samotnym na podstawie ust. 1 powołanego artykułu pozostawione jest uznaniu organu administracji, które pozwala organowi na wybór najbardziej właściwego rozstrzygnięcia. Oznacza to, że nawet spełnienie przesłanek przyznania tego rodzaju świadczenia nie przesądza o tym, że organ pomocy społecznej ma obowiązek orzec o ich przyznaniu, a tym bardziej, że zobowiązany jest przyznać takie świadczenie w wymiarze i w zakresie wnioskowanym. Swoistym potwierdzeniem luzu decyzyjnego, jakim dysponuje organ w tym zakresie, jest dyspozycja art. 50 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej, w myśl którego ustalenie (również) zakresu, okresu i miejsca świadczenia specjalistycznych usług opiekuńczych, pozostaje w kompetencji ośrodka pomocy społecznej.

Dokonując rozstrzygnięć w tym przedmiocie organy administracji oczywiście zobowiązane są wziąć pod uwagę potrzeby wnioskodawcy, ale też muszą się kierować się zasadą pomocniczości (subsydiarności), wyrażoną w art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, zgodnie z którym pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie spornych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Co więcej potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej (art. 2 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej). Dodatkowo ośrodek pomocy społecznej, ustalając wymiar specjalistycznych usług opiekuńczych, zmuszony jest uwzględniać wysokość przeznaczonych na wykonywanie tego rodzaju świadczeń środków finansowych również w przypadku specjalistycznych usług opiekuńczych.

Okoliczność, na którą powołuje się skarżąca w skardze, iż organizowanie i świadczenie specjalistycznych usług opiekuńczych należy do zadań gminy zadań zleconych z zakresu administracji rządowej, na które środki zapewnia budżet państwa (art. 18 ust. 1 pkt 3 i ust. 2 ustawy o pomocy społecznej), nie oznacza bowiem, ze ilość tych środków jest nieograniczona.

W nawiązaniu do przywołanej wyżej zasady subsydiarności należy wskazać, że uprawnienia do określonych usług, świadczeń i działań na rzecz dzieci i młodzieży wynikają z różnych przepisów, w tym: ustawy z dnia 19 sierpnia 1994 r. o ochronie zdrowia psychicznego (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 1878), wcześniej również ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 1457 z późn. zm.), a obecnie ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 59 z póź. zm.) oraz powołanej i omówionej już wcześniej ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 1510 z póżn. zm.). Ostatnia z tych ustaw oraz wydane na jej podstawie rozporządzenie, określają rodzaje świadczeń gwarantowanych np. z zakresu rehabilitacji leczniczej, świadczeń pielęgnacyjnych i opiekuńczych w ramach opieki długoterminowej, z zakresu opieki psychiatrycznej i leczenia uzależnień. Wszystkie te rozporządzenia gwarantują świadczenia z tego zakresu, także dzieciom i młodzieży, dostosowane do ich szczególnych potrzeb i w określonym godzinowym wymiarze.

Pomoc społeczna, jako instytucja wspomagająca rodziny w ich trudnej sytuacji, nie może natomiast zastępować innych podmiotów, które w pierwszej kolejności są zobowiązane do działań na rzecz osób potrzebujących. Może więc tylko dopełniać świadczenia, które prawnie zabezpieczane są przez inne systemy. Stanowisko to znajduje potwierdzenie w unormowaniu § 2 pkt 5 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 22 września 2005 r. w sprawie specjalistycznych usług opiekuńczych, w myśl którego zapewnienie dzieciom i młodzieży z zaburzeniami psychicznymi dostępu do zajęć rehabilitacyjnych i rewalidacyjno-wychowawczych następuje w wyjątkowych przypadkach, jeżeli nie mają oni możliwości uzyskania dostępu do zajęć, o których mowa w art. 7 ustawy z dnia 19 sierpnia 1994 r. o ochronie zdrowia psychicznego. Zatem rehabilitacja i zajęcia rewalidacyjno-wychowawcze świadczone na podstawie powyższej ustawy wyprzedzają obowiązek świadczeń z systemu pomocy społecznej.

Z analizy akt sprawy wynika, że skarżąca już posiada świadczenia z systemu oświaty, bowiem specjalistyczne usługi są świadczone w szkole w dniach od poniedziałku do piątku w godzinach 7 30 -15 30.

Sąd podziela przy tym stanowisko wyrażone w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 14 grudnia 2005 r. sygn. akt IV SA/Gl 467/05 i z dnia 30 czerwca 2008 r. sygn. akt IV SA/Gl 103/08 (CBOS), iż pojęcia miejsca zamieszkania nie można utożsamiać wyłącznie z miejscem gdzie osoba uprawniona jest zameldowana (konkretny dom, czy też mieszkanie). Przez to pojęcie należy bowiem rozumieć gminę, na terenie której zamieszkuje osoba uprawniona do korzystania z usług.

W kontekście rozpoznawanej sprawy powyżej zaprezentowany pogląd oznacza, że w przypadku, gdy inne, niż jednostki pomocy społecznej podmioty takie jak: poradnia publiczna lub niepubliczna, ośrodek rehabilitacyjno-wychowawczy, organizacje pozarządowe, szkoła i świetlice środowiskowe itp. instytucje znajdujące się na terenie gminy, gdzie osoba uprawniona zamieszkuje, świadczą specjalistyczne usługi opiekuńcze, bądź też wyrażą zgodę na realizację takich usług na ich terenie, to świadczenie tych usług, będzie świadczeniem usług w miejscu zamieszkania tej osoby.

W realiach rozpatrywanej sprawy pierwszorzędną jest zatem odpowiedź na pytanie, czy organ I instancji, jak również organ odwoławczy uwzględniły ocenę prawną i wskazania co do dalszego postępowania, zawarte w uzasadnieniu wyroku z dnia 18 kwietnia 2018 r. sygn. akt IV SA/Gl 1242/17 (CBOS), z uwagi na treść art. 153 p.p.s.a. Obowiązkiem tych organów stało się wyjaśnienie kwestii, dotyczącej rzeczywistych możliwości skarżącej uzyskania pomocy psychologa i pedagoga w wymiarze 12 godzin tygodniowo w ramach świadczeń gwarantowanych finansowanych ze środków publicznych oraz dokładna analiza możliwości finansowych jej rodziny, celem samodzielnego zabezpieczenia tych usług.

W ocenie składu obecnie orzekającego, organy wykonały powyższe zalecenia i nie dopuściły się tym samym naruszenia art. 153 p.p.s.a., gdyż przeprowadziły uzupełniające postępowanie wyjaśniające w zakresie powyżej wskazanym. Przemawia za tym również i to, że ustalenia istotnych w tym względzie okoliczności organy dokonały na podstawie zebranych w toku postępowania wyjaśniającego dokumentów i oświadczeń skarżącej, zgodnie z art. 7, art. 11, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a. (por. art. 14 ustawy o pomocy społecznej), w których skarżąca wyraźnie określiła zakres wnioskowanych usług specjalistycznych (por. kwestionariusz wywiadu środowiskowego z dnia [...]r., k. 18 akt administracyjnych).

Nie ulega wątpliwości, że instytucja polityki państwa jaką jest pomoc społeczna może być udzielona w celu przezwyciężenia trudnych sytuacji życiowych wówczas kiedy rodziny nie są w stanie ich samodzielnie pokonać wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości (art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej). Pomoc tą organizują również organizacje społeczne i pozarządowe, Kościół Katolicki, inne kościoły, związki wyznaniowe oraz osoby fizyczne i prawne (por. art. 2 ust. 2). Potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny być uwzględnione również wówczas jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej (art. 3 ust. 4).

Istotne jest, że wszyscy ubiegający się o uzyskanie pomocy obowiązani są do współdziałania w rozwiązywaniu własnej trudnej sytuacji życiowej (art. 4). Współdziałanie to polega również na intensyfikacji działań w celu przezwyciężenia trudnych sytuacji życiowych. Przy czym inicjatywa musi być ukierunkowana najpierw na wykorzystanie własnych zasobów i możliwości, a dopiero po wykazaniu ich podjęcia i bezskuteczności bądź też braku rezultatu, w dalszej kolejności dopiero uruchomienie instytucji polityki społecznej państwa.

Dodatkowo, zwrócenie się z wnioskiem o przyznanie pomocy powinno mieć miejsce wówczas, kiedy realnie i obiektywnie osoba lub rodzina nie jest w stanie samodzielnie przezwyciężyć i rozwiązać swojej trudnej sytuacji życiowej (art. 12). Nie ulega wątpliwości, że organ w formie decyzji administracyjnej oraz w ramach uznania administracyjnego przyznaje specjalistyczne usługi opiekuńcze, a jego swoboda jest ograniczona przesłankami materialnoprawnymi, zasadami i celami pomocy społecznej oraz postanowieniami naczelnych zasad postępowania administracyjnego.

W rozpatrywanej sprawie organy podjęły wszelkie działania w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywatela, w szczególności zebrania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego oraz oceny na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona, co do ilości i rodzajów pomocy, z których korzysta syn skarżącej.

W ramach Niepublicznej Szkoły Podstawowej prowadzonej przez A w C., zgodnie z zaświadczeniem z dnia [...]r. Wicedyrektora ds. Dydaktycznych (k. 17 akt administracyjnych) i Dyrektora tej Szkoły z dnia [...]r. (k. 8), realizowana jest edukacja i terapia dostosowana do potrzeb i możliwości, jak też wiele metod mających na celu poprawę jego stanu zdrowia, w tym pomoc psychologiczno-pedagogiczna w wymiarze 2,5 godzin tygodniowo. Skarżąca uczestniczyła aktywnie przy opracowaniu i wdrożeniu Indywidualnego Programu Edukacyjno-Terapeutycznego (IPET) dla syna w roku szkolnym i miała możliwość wyrażenia opinii na temat uzyskanej pomocy w ramach Niepublicznej Szkoły Podstawowej prowadzonej przez A w C. Weryfikacja zastosowanej edukacji i postępów ucznia dokonuje się w tej placówce w oparciu o specjalistyczne oceny terapeutyczne oraz pracę całego zespołu nauczycieli i specjalistów, w tym również psychologa, pedagoga i psychoterapeuty. Odbywa się ona dwa razy do roku, a także poprzez ewaluację terapeutyczną, ale skarżąca nie zgłaszała potrzeby i wniosków co do zwiększenia liczby zajęć bądź zmiany w programie terapeutycznym syna, obejmującym zajęcia w godzinach 7 30 - 16 30. Nie wykorzystanie przysługujących skarżącej uprawnień nie może być tłumaczone na jej korzyść.

Tymczasem ustawa z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe (Dz. U. z 2017 r. poz. 59) oraz akty wykonawcze wydane na podstawie upoważnień zawartych w tej ustawie dotyczące organizowania kształcenia, wychowania i opieki dla dzieci i młodzieży niepełnosprawnych oraz niedostosowanych społecznie w przedszkolach, szkołach i oddziałach specjalnych, jak również ogólnodostępnych lub integracyjnych oraz warunki organizowania wczesnego wspomagania rozwoju dziecka (por. art. 127 tej ustawy, oraz akty wykonawcze wydane na podstawie jego ust. 18-20) wskazują, że obowiązkiem placówek prowadzących tego typu działalność jest uwzględnienie indywidualnych potrzeb rozwojowych i edukacyjnych oraz predyspozycji dzieci i młodzieży jak również podejmowanie działań w celu przeciwdziałania lub ograniczenia ujemnego wpływu upośledzenia lub niepełnosprawności na psychofizyczny oraz społeczny rozwój dziecka.

Placówki te m.in. zapewniają realizację zaleceń zawartych w orzeczeniu o potrzebie kształcenia specjalnego, realizację programu wychowania przedszkolnego, nauczania, programu wychowawczego i profilaktyki, dostosowanych do indywidualnych potrzeb edukacyjnych i możliwości psychofizycznych odpowiednich dla danego rodzaju niepełnosprawności i stopnia upośledzenia umysłowego, z wykorzystaniem odpowiednich form i metod pracy dydaktycznej i wychowawczej, integracje ze środowiskiem rówieśniczym oraz zajęcia rewalidacyjne lub socjoterapeutyczne. Stwierdzić zatem należy, że wskazane wyżej placówki prowadzące szeroko rozumiane "kształcenie specjalne" obowiązane są realizować zadania obejmujące kształcenie, opiekę i wychowanie dzieci i młodzieży niepełnosprawnej w takim zakresie i w taki sposób jaki wynika to z przepisów prawa oświatowego, bądź też przepisów zamieszczonych w innych, poza prawem oświatowym, aktach prawnych wyraźnie odnoszących się do tego typu placówek (por. art. 7 ustawy z dnia 19 sierpnia 1994 r. o ochronie zdrowia psychicznego - Dz. U. nr 111, poz. 535 z późn. zm., nakładający zapewnienie dzieciom i młodzieży z zaburzeniami psychicznymi dostępu do zajęć rehabilitacyjnych i rewalidacyjno-wychowawczych, w wyjątkowych przypadkach, jeżeli nie mają możliwości uzyskania dostępu do zajęć, w szczególności w przedszkolach, szkołach dla dzieci i młodzieży upośledzonych umysłowo bez względu na stopień upośledzenia).

Rozpoznając ponownie sprawę organ I instancji ustalił bardzo precyzyjnie, czy i jakiego rodzaju usługi w przypadku syna skarżącego są już wykonywane z zakresu wnioskowanych usług, określił miejsce i godzinowe zestawienie ich świadczenia, a następnie pouczył o możliwości skorzystania z nich również nieodpłatnie (por. kwestionariusz wywiadu środowiskowego z dnia [...]r.). Objęcie syna skarżącej kształceniem specjalnym potwierdza pismo Wydziału Edukacji Urzędu Miasta C. z dnia [...]r. (k. 7).

Odnosząc się do argumentacji skargi należy zaznaczyć, że w sprawie nie jest kwestionowana niezbędność korzystania przez syna skarżącej ze specjalistycznych usług opiekuńczych.

Należy zaakcentować, że decyzja uznaniowa nie podlega kontroli sądowej z punktu widzenia jej celowości, lecz sprowadza się do oceny, czy w toku postępowania organy należycie przeprowadziły postępowanie, w szczególności czy podjęły wszelkie czynności niezbędne do prawidłowego ustalenia stanu faktycznego i wszelkich istotnych dla rozstrzygnięcia okoliczności, a także czy dokonana przez te organy ocena prawna tych ustaleń została wyczerpująco uzasadniona. O ile zatem organy przeprowadzą prawidłowo postępowanie wyjaśniające i uargumentują w sposób przekonywujący swoją decyzję wydaną w graniach przysługującego im uznania, to sąd administracyjny nie ma podstaw do zakwestionowania takiej decyzji i oceny jej słuszności.

Kontrola sądu dotyczy zatem prawidłowości postępowania organu administracji, poprzedzającego wydanie decyzji, a zwłaszcza sprawdzeniu, czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem dowodowym oraz wyjaśnieniem stanu faktycznego sprawy zgodnie z obowiązkami nałożonymi na organy administracji przepisami art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., jak też zgodnie ze wskazaniami

Mając na uwadze wskazania zawarte w wyroku tut. Sądu z dnia 18 kwietnia 2018 r. sygn. akt IV SA/Gl 1242/17 (CBOS) organ I instancji ustalił, że B w C. nie jest w stanie zapewnić synowi skarżącej świadczenie, zgodnie z pkt 8 zaświadczenia lekarza psychiatry, w postaci 12 godzin tygodniowo, w tym po 6 godzin tygodniowo zajęcia z psychologiem i pedagogiem.

Odnosząc się do powyższej okoliczności, organ I instancji, jak też kontrolujący jego rozstrzygnięcie organ odwoławczy, w oparciu o pisemną informację Dyrektora B w C. podniósł okoliczność pozostawania syna skarżącej pod opieką do 2012 r. a w dalszej kolejności możliwość realizowania specjalistycznego programu dla dzieci z autyzmem, który obejmuje indywidualną terapię psychologiczną.

Tymczasem, skarżąca wnioskując o przyznanie specjalistycznych usług opiekuńczych nie wykorzystuje przysługujących jej uprawnień w ramach powyższej terapii finansowanej ze środków publicznych i świadczonych przez B w C.

Zakład ten jest jedyną przychodnią wielospecjalistyczną dla dzieci i młodzieży na terenie byłego województwa częstochowskiego udzielającą świadczenia zdrowotne w sposób kompleksowy. Posiada również umowy zawarte z Narodowym Funduszem Zdrowia na udzielanie świadczeń zdrowotnych w trzech rodzajach: ambulatoryjna opieka specjalistyczna, rehabilitacja lecznicza i opieka psychiatryczna i leczenie uzależnień.

W rozpoznawanej sprawie, co wykazało przeprowadzone postępowanie administracyjne skarżąca wykorzystując własne możliwości finansowe jest w stanie samodzielnie zapewnić synowi wnioskowane usługi u świadczeniodawcy przez siebie wybranego bez wsparcia w ramach specjalistycznych usług opiekuńczych przyznawanych w oparciu o art. 50 ust. 5 w związku z art. 106 ust. 1 ustawy.

Organy skoncentrowały się również na zbadaniu sytuacji materialnej i życiowej skarżącej oraz podjęły wszelkie czynności zmierzające do jej ustalenia, a rozstrzygnięcie logicznie umotywowały, dlatego nie można im zarzucić naruszenia obowiązujących przepisów, co mogłoby stanowić podstawę do uchylenia ich decyzji.

Organ I instancji przeprowadził wywiad środowiskowy w wyniku którego ustalono sytuację rodziny skarżącej oraz dokonano szczegółowej analizy budżetu domowego, odnosząc ją do sytuacji innych osób korzystających z pomocy społecznej.

Przyjdzie dostrzec, że sytuacja majątkowa skarżącej uległa znacznej poprawie z powodu podjęcia przez nią zatrudnienia w miesiącu październiku 2015 r. i progresji dochodu w porównaniu do roku 2014, 2015 i 2016, co zostało szczegółowo wykazane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Również dochód jej męża z prowadzonej działalności gospodarczej uległ zwiększeniu w 2017 r. w porównaniu z rokiem 2014.

Zgodnie z art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o:

1) miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych;

2) składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach;

3) kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób.

W przypadku rodziny skarżącej miesięczny dochód 4-osobowej rodziny stanowi kwotę 8 428,35-zł.

Według art. 8 ust. 11 ustawy o pomocy społecznej w przypadku uzyskania w ciągu 12 miesięcy poprzedzających miesiąc złożenia wniosku lub w okresie pobierania świadczenia z pomocy społecznej dochodu jednorazowego przekraczającego pięciokrotnie kwoty:

1) kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, w przypadku osoby samotnie gospodarującej,

2) kryterium dochodowego rodziny, w przypadku osoby w rodzinie

- kwotę tego dochodu rozlicza się w równych częściach na 12 kolejnych miesięcy, poczynając od miesiąca, w którym dochód został wypłacony.

Analiza treści przywołanego powyżej przepisu prowadzi do następujących wniosków. Po pierwsze dochód, aby mógł zostać uznany za jednorazowy w rozumieniu powyższej normy prawnej musi być uzyskany w czasie ściśle w tym przepisie określonym, czyli w ciągu 12 miesięcy poprzedzających miesiąc złożenia wniosku lub w okresie pobierania świadczenia z pomocy społecznej, po drugie musi on mieć charakter jednorazowy, nadto po trzecie, musi być faktycznie wypłacony. Łączne zaistnienie wymienionych warunków pozwala na uznanie, że norma art. 8 ust. 11 ustawy może znaleźć zastosowanie w sprawie skarżącej.

W niniejszej sprawie taki dochód miał miejsce z tytułu sprzedaży przez skarżącą w dniu 4 stycznia 2018 r. mieszkania i otrzymania jego ceny sprzedaży przed przystąpieniem do podpisania aktu notarialnego (k. 10), czyli w ciągu 12 miesięcy poprzedzających miesiąc złożenia wniosku, tj. 30 maja 2018 r.

Skarżąca utrzymuje się z dochodów pochodzących ze środków publicznych. Wśród tych dochodów wymienić należy zasiłek pielęgnacyjny w wysokości 153,- zł. przysługujący jej niepełnosprawnemu synowi na podstawie decyzji z dnia [...]r., na okres od 1 lutego 2017 r. do 29 lutego 2020 r. (k. 10), w celu częściowego pokrycia wydatków wynikających z konieczności zapewnienia opieki i pomocy innej osoby w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji oraz na pokrycie zwiększonych wydatków związanych z rehabilitacją lub kształceniem dziecka (art. 16 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 2220).

Otrzymuje również świadczenie wychowawcze w kwocie 500,- zł. przyznane decyzją z dnia [...]r., na okres od 1 października 2017 r. do 30 września 2018 r., na podstawie art. 4 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowaniu dzieci (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 1851), na częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowaniem dziecka, w tym opiekę nad nim i zaspokojenie jego potrzeb do ukończenia przez dziecko18 roku życia. Oznacza to, że skarżąca otrzymała już środki finansowe na zaspokojenie wnioskowanych potrzeb. Świadczenia przyznawane w ramach świadczeń rodzinnych i pomocy państwa w wychowaniu dzieci ukierunkowane są bowiem na zaspokojenie określonych potrzeb dziecka, dlatego nie mogą być ujmowane jako środki służące zaspokajaniu innych potrzeb.

W ocenie Sądu rozpatrującego niniejszą sprawę, nie można zakwestionować, mając na uwadze uzupełniony materiał dowodowy i przeprowadzone ponownie postępowanie wyjaśniające prawidłowości dokonanej przez organy oceny prawnej wobec ustalonego stanu faktycznego (sytuacji materialnej i życiowej skarżącej). Co więcej zaskarżona decyzja zapadła w wyniku prawidłowo przeprowadzonego postępowania i ustalenia istotnych dla jej rozstrzygnięcia okoliczności, jak również prawidłowej ich oceny poprzez uznanie, że samodzielne zabezpieczenie wnioskowanej pomocy nie narazi rodziny skarżącej na brak zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. Wysokość i zakres świadczeń z pomocy społecznej nie mogą być oparte na subiektywnych oczekiwaniach osób uprawnionych, zmierzających do obarczenia organów pomocy społecznej pełnym zakresem obowiązków przejęcia nad nimi całkowitej opieki finansowej i życiowej. Jak podkreślono w zaskarżonej decyzji pomoc społeczna spełnia jedynie funkcję subsydiarną, wspomagającą osoby korzystające ze świadczeń w przezwyciężaniu trudnej sytuacji życiowej. Rodzaj, forma i rozmiar świadczeń z pomocy społecznej powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy, a potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy należy uwzględnić, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej (art. 3 ust. 3 i 4 ustawy o pomocy społecznej).

Mając powyższe na względzie Sąd uznał, że organy administracyjne nie naruszyły przepisów prawa materialnego, które miałoby wpływ na wynik sprawy. Nie naruszyły też przepisów postępowania, które mogłoby mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

W tym stanie rzeczy, Sąd nie znajdując podstaw do uchylenia zaskarżonej decyzji, na podstawie powołanych wyżej przepisów ustawy o pomocy społecznej oraz art. 151 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji.