Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 1017/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2018-01-15 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 28 ust 2,3,3a
journal: Dz.U. 2016 poz 963
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia: WSA Waldemar Michaldo Sędziowie: WSA Piotr Głowacki (spr.) WSA Inga Gołowska Protokolant: specjalista Bożena Piątek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 stycznia 2018 r. sprawy ze skargi W. S. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 8 sierpnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia - skargę oddala -


UZASADNIENIE

Sygn. akt I SA/Kr 1017/17.

UZASADNIENIE.

Decyzją z 1 czerwca 2017 roku nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił W. S. umorzenia należności z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność gospodarczą na ubezpieczenia społeczne za okres: 1.2008 - 09.2013, na ubezpieczenie zdrowotne za okres: 8.2006 - 9.2013 oraz Fundusz Pracy za okres: 1.2008 - 4.2012. Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmawiając umorzenia przedmiotowych należności uznał, że w sprawie nie zachodzą przesłanki określone w przepisie art. 28 ust. 2 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.

W. S. nie zgadzając się z decyzją zwrócił się z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy uważając, że organ nie wziął pod uwagę wszystkich istotnych okoliczności. Chodzi o nieuwzględnienie uwarunkowań rynku pracy w latach 2008-2013, a w szczególności trudności ze znalezieniem pracy przez osoby powyżej 40. i 50. roku życia. Konieczność utrzymania zmusiła go do podjęcia własnej działalności gospodarczej, polegającej na sprzedaży towarów na targowiskach. Duża konkurencja utrudniała utrzymanie się na rynku. W pierwszym okresie działalności, będąc rencistą, płacił składki na ubezpieczenia, ale pogarszający się stan zdrowia i zwiększone wydatki na leczenie spowodowały, że przestał je płacić. O zaległościach ZUS poinformował go na przełomie 2016 i 2017 roku, a informacja ta była zaskoczeniem, bo przez niemal 10 lat nie otrzymywał informacji o należnościach. Nie był świadomy obowiązku uiszczania składek uznając, że z ustalonym prawem do renty nie podlegał obowiązkowym, a jedynie dobrowolnym ubezpieczeniom społecznym. Wskazał, że organ bierze pod uwagę przychody, a nie dochody, które były tak niskie, że ledwo starczały na pokrycie bieżących wydatków. Nie posiada majątku, a spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu mieszkalnego nie pozwala na powodzenie egzekucji. Z Urzędu Miasta K. otrzymał propozycję zamiany prawa lokatorskiego na własnościowe, a następnie w wyniku zamiany wszedł w posiadanie mieszkania przystosowanego dla osób niepełnosprawnych. Wskazał, że starał się o wsparcie z pomocy społecznej, każdorazowo otrzymując jednak odmowę. Nie ma oszczędności, a umową o pracę jest związany z pracodawcą tylko do końca października bez pewności kontynuacji zatrudnienia. Podsumowując uważa, że zapłata 100 000 zł jest niemożliwa. Wiek oraz sytuacja zdrowotna (leczenie neurologiczne, kardiologiczne i ortopedyczne) ograniczają możliwości znalezienia zatrudnienia na stanowisku innym, niż obecnie zajmowane, czyli ochroniarza. Stan zdrowia cały czas się pogarsza, a ponadto opiekuje się partnerką.

Decyzją z dnia 8 sierpnia 2017r. znak: [...], Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa w związku z art. 83 ust. 4 u.s.u.s., utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wskazał, iż skarżący od 1.10.2013 roku nie prowadzi działalności gospodarczej. Obecnie jest zatrudniony na umowę o pracę z wynagrodzeniem w wysokości 2 000 zł brutto miesięcznie (netto: 1510 zł). Dodatkowym dochodem rodziny jest świadczenie rentowe przyznane z tytułu niezdolności do pracy w kwocie 464 zł oraz dochód partnerki w kwocie 575 zł miesięcznie. Posiada spółdzielcze własnościowe mieszkanie o powierzchni 30 m2. Miesięczne wydatki związane z utrzymaniem to: gaz 46,41 zł, prąd 82,84 zł, czynsz 352,07 zł, leczenie 200 zł, inne wydatki ok. 1 150,00 zł. Ze świadczenia rentowego dokonywane są potrącenia w kwocie 200 zł miesięcznie na rzecz komornika sądowego oraz spłaca zobowiązania w instytucjach po 50 zł miesięcznie oraz u osób fizycznych po 100 zł miesięcznie. Od 16.10.2013 r. ma umiarkowany stopień niepełnosprawności, lecz nie wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

W/g organu ZUS, jako wierzyciel ma możliwość prowadzenia w stosunku do skarżącego postępowania egzekucyjnego. Na organie rentowym, jako dysponencie środków publicznoprawnych, ciąży obowiązek wykorzystania wszelkich dostępnych środków zmierzających do wyegzekwowania należności składkowych. Wobec niestwierdzenia przesłanki całkowitej nieściągalności w zakresie należności za osobę prowadzącą działalność gospodarczą, dokonano analizy przesłanek art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z przepisami rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, nie stwierdzając jednak wystąpienia żadnej z tych przesłanek. Skarżący nie wykazał w sposób bezsporny, że spłata zadłużenia pozbawi jego, bądź członków rodziny możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Utrzymuje się z wynagrodzenia ze stosunku pracy oraz świadczenia rentowego, prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z M. W., także uzyskującą dochody. Spłaca zobowiązania w sumie po 350 zł miesięcznie, ale spłata innych - poza należnościami składkowymi - zobowiązań nie może stanowić przesłanki do umorzenia należności ZUS, ponieważ prowadziłoby do uprzywilejowania innych wierzycieli. Miesięczne obciążenia budżetu domowego związane z bieżącym utrzymaniem skarżący szacuje na 1 880 zł, a dochód dyspozycyjny, z uwzględnieniem wszystkich ponoszonych wydatków, to około 300 zł. Nie jest to kwota wysoka, jednak może zostać przeznaczona na spłatę zadłużenia np. w układzie ratalnym, bez zagrożenia dla zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Zobowiązany nie korzysta z pomocy opieki społecznej, należy zatem uznać, że trudności finansowe nie muszą mieć charakteru trwałego. Ma możliwości, choć w ograniczonym zakresie, uzyskiwania dochodów, aktualnie ze stosunku pracy, a w niedalekiej przyszłości także ze świadczenia emerytalnego - po osiągnięciu wieku emerytalnego.

Wykazano wystąpienia przewlekłych chorób własnych oraz partnerki, w związku z którymi orzeczono umiarkowany stopień niepełnosprawności, jednak te dolegliwości zdrowotne nie pozbawiają możliwości uzyskiwania dochodu. Skarżący jest zatrudniony na podstawie umowy o pracę oraz pobiera świadczenie rentowe z tytułu częściowej niezdolności do pracy, charakteryzujące się regularnością wypłat. Dlatego wobec charakteru źródła dochodu nie będzie miał zastosowania § 3 ust. 1 pkt 3 w/w rozporządzenia, tj. przewlekła choroba zobowiązanego bądź konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny pozbawiająca zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Z rozstrzygnięciem tym nie zgodził się W. S. wnosząc skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego i zarzucając naruszenie:

- art. 138 § 1 kpa w zw. z art. 83 ust. 4 u.s.u.s. poprzez ich nieprawidłowe zastosowanie polegające na utrzymaniu w mocy decyzji, podczas gdy organ winien uchylić tę decyzję w umorzyć postępowanie w sprawie,

- art. 7, § 1 oraz art. 80 k.p.a. poprzez niedokonanie przez organ wszechstronnej oceny materiału dowodowego oraz dowolną, a nie swobodną jego ocenę, iż skarżący nie spełnił przesłanek wymaganych przepisami dla umorzenia należności, gdy sytuacja zarówno materialna, jak i zdrowotna od wielu lat nie ulega poprawie oraz nie daje szansy na poprawę,

- art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu na ubezpieczenia społeczne - poprzez ich niezastosowanie w sytuacji, kiedy skarżący spełnia przesłanki wymagane w/w. przepisami, w szczególności przesłankę określoną w art. 28 ust. 3a pkt 1 u.s.u.s., gdyż opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby tak jego, jak i rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

W uzasadnieniu skarżący przywołał argumentację przedstawioną we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, podkreślając, iż zaległość wynikła z trudnej sytuacji na rynku pracy i konieczności prowadzenia własnej działalności gospodarczej, a nadto wszczęcia postępowania dopiero po 10 latach od powstania zaległości. Wskazał na niskie dochody z prowadzonej wówczas działalności gospodarczej, nabycie lokalu mieszkalnego z powodu niepełnosprawności partnerki, niepewność co do utrzymania obecnego zatrudnienia, ewentualną niską przyszłą emeryturę i problemy zdrowotne.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując w całości stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Sąd administracyjny w ramach kontroli działalności administracji publicznej, przewidzianej w art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U z 2012r., poz. 270 - oznaczanej dalej jako p.p.s.a.), uprawniony jest do badania, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania, nie będąc przy tym związanym granicami skargi (art. 134 p.p.s.a.). Orzekanie - w myśl art. 135 p.p.s.a. - następuje w granicach sprawy będącej przedmiotem kontrolowanego postępowania administracyjnego, w której został wydany zaskarżony akt lub podjęta została czynność i odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa. Wady skutkujące koniecznością uchylenia decyzji lub postanowienia wskazane są w przepisie art. 145 § 1 p.p.s.a. Natomiast w wypadku nieuwzględnienia skargi sąd, w myśl art. 151 p.p.s.a. skargę oddala.

Skarga nie jest uzasadniona, a wobec tego zaskarżona decyzja nie może być wyeliminowane z obiegu prawnego. W kontrolowanej sprawie, wbrew odmiennym twierdzeniom skarżącego postępowanie wyjaśniające prowadzone przez organ czyniło zadość wymogom art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Organ zebrał pełny materiał dowodowy, dokonał jego prawidłowej oceny, oraz niewadliwie uzasadnił rozstrzygnięcie, czyniąc zadość treści art. 107 § 3 k.p.a.

Zgodnie z dyspozycją art. 28 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (u.s.u.s.) należności z tytułu składek, pod którym to pojęciem należy rozumieć składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę (art. 24 ust. 2 ustawy), mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach określonych w ust. 3. Wskazania tam zawarte są wyczerpujące i stanowią zamknięty katalog. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek przewidzianych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia należności. Wówczas oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia (por. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 6 maja 2004 r. sygn. akt II UZP 6/04, opubl. OSNP 2004/16/285).

Natomiast przy braku całkowitej nieściągalności, ustalanej według kryteriów wskazanych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., organ podejmujący decyzję na podstawie art. 28 ust. 2 tej ustawy pozbawiony jest w ogóle prawnej możliwości umorzenia należności z tytułu składek. W sytuacjach, w których nie występuje całkowita nieściągalność składek w świetle art. 28 ust. 3 pkt 1 - 6 u.s.u.s. mamy do czynienia z tzw. decyzją związaną w przedmiocie odmowy umorzenia należności ZUS, nie zaś decyzją wydaną w ramach uznania administracyjnego w przedmiocie umorzenia tych należności, gdyż wydanie takiej decyzji nie jest możliwe, bowiem naruszałaby ona prawo materialne.

W świetle analizy akt poddanej sądowej kontroli sprawy nie budzi wątpliwości, że wobec skarżącego obecnie nie toczy się postępowanie egzekucyjne mające na celu uzyskanie przedmiotowych należności składkowych

W obliczu tej okoliczności organ zasadnie uznał, że nie wystąpiła przesłanka umorzenia należności z uwagi na ich całkowitą nieściągalność. W świetle przywołanego wyżej przepisu nieściągalność należności z tytułu składek związana jest wszak generalnie z całkowitą, aktualną i przyszłą niemożnością skutecznego ich dochodzenie w postępowaniu egzekucyjnym oraz nieracjonalnością wszczęcia takiego postępowania. W rozpoznawanej sprawie taka sytuacja oczywiście nie występuje. Biorąc zatem pod uwagę dokonane w sprawie dalsze ustalenia, zwłaszcza, iż zobowiązany zatrudniony jest na podstawie umowy o pracę i z tego tytułu uzyskuje wynagrodzenie w wysokości 2000 zł brutto, pobiera świadczenie rentowe w kwocie 460 zł miesięcznie i jest właścicielem nieruchomości lokalowej, Zakład zasadnie przyjął, że brak jest wystąpienia przesłanek zawartych w art. 28 ust. 2 i 3 pkt 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, a tym samym brak podstaw dla uznania całkowitej nieściągalności zadłużenia. Należy dodatkowo wskazać, iż w świetle orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego, dopóki istnieją niewykorzystane dotychczas możliwości wyegzekwowania zaległości podatkowej, dopóty jej umorzenie przed ich wyczerpaniem byłoby sprzeczne z interesem publicznym (por. teza wyroku NSA w Katowicach z dnia 21 czerwca 2000 r., I SA/Ka 14/99).

Z kolei w art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych ustawodawca przewidział możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Dotyczy to należności ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek. Przesłanki umorzenia należności w oparciu o art. 28 ust. 3a określone zostały w § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, gdzie wskazano na okoliczności związane z wykazaniem przez zobowiązanego, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny. Dotyczy to sytuacji:

1. gdy opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych,

2. poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności,

3. przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Również i w powyższym przypadku ustawodawca posłużył się tzw. uznaniem administracyjnym, co oznacza, że nawet po stwierdzeniu istnienia przesłanek, których wystąpienie jest warunkiem wstępnym ewentualnego umorzenia, organ ma możliwość dokonania swobodnej oceny tego, czy zachodzi przypadek uzasadniający zastosowanie ulgi. Należy mieć przy tym na uwadze, że umorzenie należności z tytułu składek stanowi wyraz definitywnej rezygnacji uprawnionego organu z możliwości ich wyegzekwowania. Biorąc pod uwagę publicznoprawny charakter należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oraz uwzględniając cele, na które są one przeznaczane, organy odpowiedzialne za ich pobór zobligowane są do szczególnej ostrożności w dysponowaniu nimi. Dotyczy to również podejmowanych w warunkach uznania administracyjnego decyzji w przedmiocie umorzenia tych należności, a podejmując rozstrzygnięcie w tym zakresie organ jest zobowiązany do konfrontowania interesu dłużnika z interesem ogólnospołecznym.

Pozostawienie do uznania organu istnienia lub nieistnienia w konkretnej sprawie okoliczności uzasadniających umorzenie zaległości, jak również zakres ewentualnego umorzenia, nie może prowadzić do dowolności rozstrzygnięcia, a więc w każdym przypadku wydanie decyzji powinno być poprzedzone wyjaśnieniem okoliczności sprawy w zakresie przesłanek umorzenia i ich analizą, z zachowaniem wymogów proceduralnych.

Organ, na co wskazuje uzasadnienie decyzji poddał twierdzenia i dowody przedstawione w sprawie wnikliwej analizie i wyprowadził z nich prawidłowe wnioski. Dokonana w sprawie ocena wniosku skarżącego mieści się w granicach uznania administracyjnego. Zauważyć trzeba, że kontrolujący zaskarżoną decyzję sąd administracyjny nie może dokonywać własnych ustaleń faktycznych, ani też nie może zmienić zaskarżonej decyzji. Powyższe wynika m.in. z art. 3 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Przepis ten stanowi, że sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. "Stosowanie środków określonych w ustawie" polega, w razie uwzględnienia skargi, zgodnie z art.145 §1 cyt. ustawy m.in. na uchyleniu zaskarżonej decyzji w całości lub w części, stwierdzeniu jej nieważności, ewentualnie stwierdzeniu, że decyzja została wydana z naruszeniem prawa. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego podkreśla się, iż w sprawach gdzie rozstrzygnięcie organów opiera się na uznaniu administracyjnym sąd administracyjny nie jest organem trzeciej instancji w postępowaniu administracyjnym i nie może poddawać ocenie, czy dokonany przez organ administracji państwowej wybór jest słuszny, a zatem sąd nie jest uprawniony do badania merytorycznej zasadności (celowości) decyzji administracyjnej. Sąd administracyjny nie rozstrzyga o tym, czy pobór należności powinien być zaniechany. Takie rozstrzygnięcie należy wyłącznie do organów administracyjnych. Natomiast w pełnym zakresie zaskarżona decyzja podlega badaniu co do jej zgodności z przepisami proceduralnymi (tak też: wyrok NSA z dnia 23 kwietnia 1998 r., sygn. akt I SA/Kr 1227/97, LEX nr 33404). O ile więc zachowano wszelkie wymogi prawa procesowego, to sąd administracyjny, który sprawuje w zakresie swojej właściwości kontrolę zgodności z prawem, nie jest władny jej uchylić (zob. wyrok NSA z dnia 5 listopada 1998 r., sygn. akt III SA 1745/97, dost. LEX nr 44771). Wyrazistym podkreśleniem roli orzecznictwa w sprawach ulg i zwolnień uznaniowych jest teza wyroku NSA z 7 lutego 2001 r. stwierdzająca , iż sądowa kontrola legalności uznaniowych decyzji sprowadza się do oceny, czy organ podatkowy prawidłowo zgromadził materiał dowodowy oraz czy wyciągnięte wnioski w zakresie merytorycznym decyzji o odmowie umorzenia zaległości mają swoje uzasadnienie w zebranym materiale dowodowym, oraz czy dokonana ocena mieści się w ustawowych granicach, zaś wyciągnięte wnioski są logiczne i poprawne (zob. wyrok NSA z 7 lutego 2001 r., sygn. akt I SA/Gd 1507/00, LEX nr 46473). Analogiczne stanowisko dominuje w doktrynie prawa podatkowego, gdzie wskazuje się, że kontrola wobec uznania może mieć ograniczony zakres, ale nie można z niej rezygnować, zaś orzeczenia sądu winny opierać się jedynie na kryterium legalności. Zasada nieingerencji przez sąd administracyjny wynika z faktu, że nie jest on, co wyżej już wywiedziono - trzecią instancją postępowania administracyjnego (A. Habuda, Uznanie administracyjne – zmierzch czy renesans pojęcia; opublikowane w: Administracja i prawo administracyjne u progu trzeciego tysiąclecia, Łódź 2000, s.117). W orzecznictwie NSA utrwalony jest pogląd, iż umorzenie jest instytucją prawną o charakterze wyjątkowym, gdyż zasadą jest płacenie należności , nie zaś zwalnianie podatników od tego obowiązku (por. teza wyroku NSA z dnia 9 stycznia 2001 r., III SA 628/00), ponieważ zobowiązania podatkowe określone ustawami mają charakter powszechny (por. uzasadnienie wyroku z dnia 8 stycznia 2008 r. WSA w Gdańsku, I SA/Gd 909/07), co z kolei nie jest samodzielną przesłanką powodującą oddalenie wniosku podatnika bez pełnej merytorycznej oceny sytuacji. Umorzenie zaległości publicznoprawnych pociąga za sobą zmniejszenie wpływów do budżetu, tym samym ograniczeniu ulegają możliwości realizacji zadań związanych z zaspokajaniem podstawowych potrzeb całego społeczeństwa. Wykładnia pojęć nieostrych, będących przesłankami możliwości zastosowania ulgi, czyli wyjątku od zasady, powinna mieć zawężający charakter. Zbyt szerokie i dowolne wykorzystanie uprawnień w przyznawaniu ulg doprowadziło by do naruszenia dyscypliny podatkowej, do zachowania której powołano organy podatkowe oraz do naruszenia zasady równego traktowania podatników, pozostających w takim samym stanie faktycznym i prawnym. Pojęcia "ważnego interesu zobowiązanego" oraz "interesu publicznego" są każdorazowo ustalane indywidualnie w myśl zasady prawdy obiektywnej. W celu wydania prawidłowego orzeczenia oraz wykazania, iż dana sytuacja zasługuje na uwzględnienie jako wyjątek od zasady powszechności i równości obciążenia, należy poddać ocenie stan faktyczny i utrwalić w aktach wyniki badania. Ważny interes zobowiązanego w orzecznictwie NSA jest rozumiany przede wszystkim jako sytuacja, gdy z powodu nadzwyczajnych, losowych przypadków (np. trwała utrata możliwości zarobkowania, utrata losowa majątku) podatnik nie jest w stanie uregulować zaległości podatkowych (por. teza wyroku NSA z dnia 22 kwietnia 1999 r. w Szczecinie, SA/Sz 850/98). O istnieniu ważnego interesu zobowiązanego nie mogą decydować jego subiektywne przekonania, lecz kryteria zobiektywizowane, zgodne z powszechnie aprobowaną hierarchią wartości (por. teza wyroku WSA w Gdańsku z dnia 18 października 2005 r., I SA/Gd 257/03). Dolegliwość wynikająca z zapłaty należności publicznoprawnej jest oczywista, ale sama w sobie nie stanowi o ważnym interesie podatnika, uzasadniającym umorzenie w całości owej zaległej należności. Interes publiczny oznacza dyrektywę postępowania nakazującą mieć na uwadze respektowanie wartości wspólnych dla całego społeczeństwa, takich jak sprawiedliwość, bezpieczeństwo i zaufanie do organów władzy. W świetle orzecznictwa NSA interes publiczny jest rozumiany nie tylko jako potrzeba zapewnienia maksymalnych dochodów w budżecie państwa, lecz także jako ograniczanie jego ewentualnych wydatków, np. na zasiłki dla bezrobotnych czy pomoc z opieki społecznej (por. teza wyroku NSA z dnia 30 maja 2001 r. (sygn: III SA 830/00). Każdy zobowiązany powinien w taki sposób układać bieg swoich interesów oraz podejmować takie decyzje finansowe, by pozwoliły mu na wywiązywanie się z ciążących na nim należności publicznoprawnych. Udzielenie ulgi, w tym umorzenie zaległych składek, nie może być również traktowane jako sposób na rozwiązywanie problemów finansowych zobowiązanego, co skutkuje przerzuceniem ciężarów podatkowych na resztę społeczeństwa. Zatem względy społeczne wymagają, by zobowiązanie publicznoprawne było realizowane, a podatnik nie był pochopnie z niego zwalniany (por. wyrok NSA z dnia 21 marca 2001 r., I SA/Ka 577/00, niepubl.). Zważyć należy, iż niejednokrotnie zobowiązani, znajdujący się również w trudnej sytuacji życiowej, czy to ze względu na zdrowie czy finanse, wywiązują się ze swych zobowiązań publicznoprawnych w sposób należyty i terminowy.

Wedle sądu, ocena organu w przedmiocie istnienia przesłanek do zastosowania uznania administracyjnego, została dokonana po wszechstronnym i wystarczająco wnikliwym rozważeniu całokształtu materiału dowodowego, poprzedzonym dokładnym wyjaśnieniem okoliczności faktycznych. Wyczerpujące rozpatrzenie materiału dowodowego oraz wszechstronna analiza ustawowych przesłanek umorzenia zaległości nie pozwalają postawić zaskarżonej decyzji zarzutu dowolności. Chybiony jest przy tym zarzut, jakoby organ poczynił ustalenia w oderwaniu od aktualnej sytuacji materialno-bytowej zobowiązanego, czy abstrahował od wysokości faktycznych dochodów, przeciwnie ustalenia organu są w tym zakresie wystarczająco precyzyjne.

Organy przyjęły, że zobowiązany prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z M. W. także uzyskującą dochody, wskazały na uzyskiwane przezeń dochody i ponoszone wydatki, posiadanie innych zobowiązań pieniężnych, a także regulowanie bieżących opłat i wciąż otwartą drogę do wszczęcia postępowania egzekucyjnego z nieruchomości. Nie sposób też tracić z pola widzenia notoryjnych okoliczności związanych z aktualnym funkcjonowaniem rynku pracy, który stał się rynkiem pracownika, a także związanych z nabyciem przez zobowiązanego w przyszłości prawa do świadczenia emerytalnego. Skarżący nie wykazał zatem – jak słusznie zauważają organy – aby spłata zadłużenia pozbawiła czy to jego, czy członków jego rodziny możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

Skarżący nie wykazał także przewlekłej choroby lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Wskazywane przez niego schorzenia są typowe dla jego wieku i z całą pewnością nie kwalifikują się do schorzeń pozbawiających wnioskującego możliwości uzyskiwania dochodu dla opłacenia rzeczonych należności.

Zważyć należy, iż bardzo ograniczone możliwości płatnicze zobowiązanej, podnoszone jako jeden z głównych jego argumentów, nie mogą być uznane za przesłankę wystarczającą do całkowitego umorzenia powstałych zaległości. Organ zasadnie przyjął, że nie uzasadniają one uznania, iż wypełniają przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 1 Rozporządzenia z 2003 r. Przesłanka ta nie odnosi się do subiektywnego odczucia dłużnika o dolegliwości z powodu konieczności zapłacenia zaległych świadczeń składkowych, lecz oznacza obiektywną, wyjątkową sytuację, która zagraża podstawowemu bytowi zobowiązanego lub jego rodziny. Nie odnosi się więc ona do kłopotów finansowych, które można przy odrobinie dobrej woli przezwyciężyć.

Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że "zasady sprawiedliwości wymagają, by każdy zobowiązany do płacenia należności obowiązek ten wypełnił. Udzielanie ulg jednym podmiotom, a egzekwowanie obowiązku od innych, zasady sprawiedliwości społecznej burzyłoby" (wyrok NSA z dnia 24 października 2000 r., sygn. akt SA/Bk 1205/99, 1206/99). W przedmiotowej sprawie ustalony stan faktyczny wskazuje na niełatwą sytuację materialną zobowiązanej, jednocześnie brak jej cech wyjątkowości, jaką odznaczają się wypadki losowe. Organy zasadnie wskazały, że mimo aktualnej sytuacji finansowej zobowiązanej nie jest wykluczone wyegzekwowanie zobowiązania, zwłaszcza w obliczu braku dotychczasowej egzekucji i otwartej możliwości podjęcia przez nią pracy.

Bez znaczenia dla wyniku sprawy są artykułowane w skardze twierdzenia dotyczące nieinformowania zobowiązanego przez organ o powstałych zaległościach. Zaległości te powstawały, co wynika zresztą już tylko z uzasadnienia samej skargi, z pełną świadomością skarżącego. Niezależnie od tego okoliczność ta nie może wpływać na treść rozstrzygnięcia, gdyż to na zobowiązanym ciążył obowiązek samodzielnego obliczanie i opłacania składek, a tym samym kontrolowania ich stanu.

Nie może odnieść skutku także zarzut dotyczący przedawnienia składek, co organ wyczerpująco omówił w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Reasumując, należy stwierdzić, że zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa, w tym powołanych w skardze przepisów materialnoprawnych. Zarówno argumentacja skargi, jak i analiza akt sprawy nie ujawniła wad tego rodzaju, które mogłyby mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie. Nie doszło do naruszenia zasady ochrony słusznego interesu skarżącego, czy ważnego interesu strony oraz zasady zaufania obywateli do organów państwa. Organ wyważył wzajemne relacje pomiędzy ważnym interesem zobowiązanego, a interesem społecznym, podjął także wszelkie niezbędne działania w celu wyjaśnienie stanu faktycznego i załatwienia sprawy.

Wobec tego decyzja organu o odmowie umorzenia zaległości nie nosi znamion dowolności, a w konsekwencji skarga podlegać musi oddaleniu w oparciu o art. 151 ustawy o p.p.s.a.