Postanowienie NSA, sygn. akt I OZ 946/11
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2011-12-06 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6321 Zasiłki stałe
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono zażalenie
Powołane przepisy: article: art. 255 i art. 246 § 1 pkt 1 i 2
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Anna Łukaszewska – Macioch po rozpoznaniu w dniu 6 grudnia 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia M. R. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 6 października 2011 r. sygn. akt IV SA/Gl 726/11 o odmowie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi M. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 7 kwietnia 2011 r. nr SKO-PS-424/217/689/2011/MP w przedmiocie zasiłku stałego postanawia: oddalić zażalenie.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach postanowieniem z dnia 6 października 2011 r. sygn. akt IV SA/Gl 726/11 odmówił przyznania prawa pomocy M.R. w sprawie z jego skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 7 kwietnia 2011 r. nr SKO-PS-424/217/689/2011/MP w przedmiocie zasiłku stałego.

W uzasadnieniu postanowienia Sąd wskazał, że w dniu 15 lipca 2011 r. skarżący złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy, w którym oznaczył, iż zakres jego żądania obejmuje ustanowienie pełnomocnika procesowego w osobie adwokata oraz zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu powołał się na okoliczność, że jest osobą niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym. Równocześnie dał wyraz swojemu niezadowoleniu z pracy adwokatów, którzy reprezentowali go w innych postępowaniach sądowych i dlatego żąda ustanowienia "adwokata z Unii Europejskiej". Wnioskodawca oświadczył, iż gospodaruje samotnie, zamieszkuje w wynajmowanym lokalu o powierzchni 32,11 m2 oraz, że nie posiada żadnych zasobów pieniężnych, przedmiotów o wartości przekraczającej 3.000 euro ani nieruchomości. Zadeklarował też, że nie uzyskuje żadnego dochodu wywodząc, że od marca 2010 r. nie jest mu wypłacany zasiłek stały z pomocy społecznej, gdyż "nie wpuszcza urzędników MOPR z Zabrza do mieszkania" i "przeżył z kradzieży". Do wniosku dołączył zaświadczenie z dnia 1 września 2010 r., potwierdzające, że do marca 2010 r. był objęty pomocą w formie zasiłku stałego.

Referendarz sądowy uznał, iż podane we wniosku skarżącego dane są niewystarczające do oceny jego sytuacji materialnej, dlatego też zarządzeniem z dnia 11 sierpnia 2011 r. zwrócił się o uzupełnienie i uprawdopodobnienie danych, na które się powołał. Wezwał skarżącego do podania orientacyjnej miesięcznej wysokości kosztów bieżącego utrzymania (czynsz, opłaty za energię elektryczną, gaz, wodę, telefon, wywóz śmieci, wydatki na zakup żywności, środków czystości, odzieży itp.), które powinny być udokumentowane fakturami VAT, paragonami lub dowodami wpłat oraz do wskazania źródeł, z których skarżący aktualnie czerpie środki na pokrycie wyżej wymienionych kosztów utrzymania.

W odpowiedzi wnioskujący nadesłał postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w Zabrzu z dnia 5 sierpnia 2011 r. odmawiające wydania zaświadczenia o dochodach za rok 2010, z którego treści wynika, że nie składał on zeznania podatkowego w zakresie podatku dochodowego od osób fizycznych za ten rok. Przedłożył również pisma procesowe datowane na 21 sierpnia oraz 3 września 2011 r., w których oświadczył, że nie uzyskuje żadnego dochodu i utrzymuje się z kradzieży. Dołączył również pismo zatytułowane "doniesienie na samego siebie za przeżycie z kradzieży", złożone w dniu 12 sierpnia 2011 r. w Prokuraturze Rejonowej w Zabrzu.

Postanowieniem z dnia 12 września 2011 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. W toku rozpoznania wniosku uwzględnił także dokumenty źródłowe dołączone do akt innej sprawy, w zakresie której skarżący również ubiegał się o przyznanie prawa pomocy, zarejestrowanej w tutejszym Sądzie pod sygn. akt IV SA/Gl 284/11, a mianowicie: zaświadczenie potwierdzające fakt, iż na dzień 29 lipca 2011 r. posiadał zaległości czynszowe na kwotę 1.214,21 złotych, pismo z dnia 22 lutego 2011 r., odmawiające umorzenia zaległości z tego tytułu, wezwanie do zapłaty omawianej należności, "rozliczenie z tytułu dostarczania energii elektrycznej" za okres od 15 listopada 2009 r. do 14 listopada 2010 r., w którym ujęta została "należność do zapłaty" w kwocie 173,73 złotych (stan na dzień 13 listopada 2010 r.) oraz kolejne zaświadczenie wydane w dniu 1 sierpnia 2011 r. przez pracownika Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Zabrzu potwierdzające, że M. R. pobierał świadczenia w ramach pomocy społecznej do 31 marca 2010 r., aktualnie jednak z nich nie korzysta i od 15 października 2009 r. nie wpuszcza do swojego mieszkania pracownika socjalnego na zaplanowane wywiady środowiskowe. Nadto wzięto pod uwagę złożone w zakresie tej sprawy oświadczenie M. R., w którym podał, że nie obciążają go żadne pożyczki, nie otrzymuje wsparcia w postaci świadczeń z pomocy społecznej i nie wpuszcza do mieszkania pracowników Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Zabrzu, gdyż ci, jak podał – "zaplanowali zabójstwo" jego osoby.

W uzasadnieniu postanowienia referendarz sadowy wskazał, że M. R. korzysta w niniejszej sprawie ze zwolnienia od kosztów sądowych z mocy samego prawa, zatem jego wniosek w tym zakresie jest bezprzedmiotowy i jako taki nie podlegał rozpoznaniu. Natomiast co do wniosku skarżącego o przyznanie adwokata stwierdził, że odstępując od złożenia żądanych w wezwaniu z dnia 11sierpnia 2011r. wyjaśnień co do ponoszonych kosztów utrzymania oraz co do źródeł, z których czerpie środki na ich pokrycie, M. R. nie rozwiał wątpliwości, jakie budziło oświadczenie o jego stanie majątkowym i możliwościach płatniczych. W związku z czym skarżący nie zachował przesłanki określonej w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej "P.p.s.a.". Ponadto referendarz stwierdził, iż w ostatnim okresie skarżący złożył w tut. Sądzie wnioski o przyznanie prawa pomocy poprzez ustanowienie adwokata w 80 sprawach. Skoro strona żąda sfinansowania przez budżet państwa udziału fachowego pełnomocnika w tak dużej ilości spraw, to powinna dochować szczególnej staranności w udzielaniu wyjaśnień dotyczących jego sytuacji majątkowej.

W piśmie procesowym złożonym w dniu 27 września 2011r. skarżący zawarł sprzeciw.

Odmawiając zaskarżonym postanowieniem przyznania prawa pomocy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wskazał, że w przedmiotowej sprawie skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata. Mając na względzie to, że skarga została wniesiona na decyzję w sprawie z zakresu pomocy społecznej, skarżący nie miał obowiązku uiszczenia kosztów sądowych zgodnie z regulacją art. 239 pkt 1 lit. a P.p.s.a. Zatem wniosek w tym zakresie nie podlegał rozpoznaniu.

Odnosząc się więc wyłącznie do żądania ustanowienia adwokata Sąd stwierdził, że zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., na skarżącym spoczywał ciężar wykazania, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Ponadto zgodnie z art. 255 P.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Tymczasem M. R. nie wykazał okoliczności przemawiających za przyznaniem mu prawa pomocy. Nadto, pomimo wezwania, nie udzielił odpowiedzi na pytanie, w jaki sposób obecnie pokrywa koszty swojego utrzymania, takie jak wyżywienie, zakup środków czystości, należności z tytułu opłat za wodę, prąd, gaz. Oświadczenie, iż "utrzymuje się z kradzieży" nie może być uznane za wystarczające dla wskazania źródła dochodów, z którego skarżący pokrywa bieżące wydatki. Takie udzielenie odpowiedzi na wezwanie Sądu może zostać potraktowane jako lekceważenie przez skarżącego swoich obowiązków procesowych, gdyż to na nim spoczywa obowiązek wykazania swojej sytuacji materialnej.

W tej sytuacji, skoro skarżący nie uzupełnił danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy zgodnie z wezwaniem z dnia 11 sierpnia 2011 r., to nie było możliwe określenie jego aktualnego stanu majątkowego. Co prawda, skarżący zadeklarował brak jakichkolwiek dochodów od kwietnia 2010 r. oraz brak oszczędności i zaciągniętych pożyczek, a z akt administracyjnych i nadesłanych przez skarżącego dokumentów wywieść można, że sytuacja zdrowotna i finansowa skarżącego jest trudna, jednak Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, iż instytucja prawo pomocy jest instytucją, w której ze środków budżetowych pozwala się na realizację indywidualnych interesów. Tym samym takie wsparcie ma cechy wyjątkowe i bazować musi na wyraźnie ustalonych okolicznościach. Wykazanie ich leży w interesie strony, a w związku z tym należy do jej obowiązków.

Postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach zaskarżył zażaleniem M. R.. Skarżący podniósł, że nie zgadza się z odmową przyznania "zagranicznej pomocy prawnej" wskazał, że "żyje z kradzieży" i dlatego podtrzymuje w całości wszystkie "uzasadnienia o zagraniczną pomoc prawną."

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

Podkreślenia wymaga fakt, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe.

Zgodnie z art. 246 § 1 P.p.s.a. to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 31 grudnia 2004 r., sygn. akt GZ 146/04 i z dnia 3 marca 2008 r., sygn. akt I FZ 74/08). Skarżący mimo wezwania Sądu do uzupełnienia złożonego wniosku przez podanie orientacyjnej miesięcznej wysokości kosztów bieżącego utrzymania poprzez nadesłanie faktur VAT, paragonów oraz wskazanie źródeł, z których czerpie środki na pokrycie kosztów utrzymania, obowiązku o którym mowa w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., nie dopełnił.

Oświadczenie M. R. zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy słusznie uznane zostało za niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącego. Sąd pierwszej instancji postąpił właściwie wzywając skarżącego w oparciu o art. 255 P.p.s.a. do złożenia dodatkowego oświadczenia. Skarżący z obowiązku tego się nie wywiązał, tym samym naraził się na negatywne skutki w postaci odmowy przyznania prawa pomocy, bowiem nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

Nie znajdując zatem podstaw do uwzględnienia zażalenia, Naczelny Sąd Administracyjny stosownie do art. 184 w związku z art. 197 § 2 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.