Postanowienie NSA, sygn. akt I OW 222/13
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2013-12-18 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6324 Rodzina   zastępcza,  pomoc na usamodzielnienie dla wychowanka rodziny zastępczej
643  Spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego (art. 22 § 1 pkt 1 Kpa) oraz między tymi organami
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Starosta
Treść wyniku: Wskazano organ właściwy do rozpoznania sprawy
Powołane przepisy: article: art 4, art 15 § 1 pkt 4
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art 22 §  1 pkt 1
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 191, art 32 ust 1 i 2, art 143 ust 2, art 238, art 176 pkt 5
journal: Dz.U. 2013 poz 135
law: Ustawa z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej - tekst jednolity
article: art 88 ust 1
journal: Dz.U. 2009 nr 175 poz 1362
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jednolity.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Anna Lech, Sędzia NSA Maciej Dybowski (spr.), Sędzia del. WSA Iwona Kosińska, Protokolant starszy asystent sędziego Małgorzata Penda, po rozpoznaniu w dniu 18 grudnia 2013 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Starosty [...] z dnia 5 września 2013 r. o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Starostą [...] a Starostą [...] w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku K. B. w sprawie przyznania pomocy finansowej na usamodzielnienie się postanawia: wskazać Starostę [...] jako organ właściwy do rozpoznania wniosku K. B. w sprawie przyznania pomocy finansowej na usamodzielnienie się. .


UZASADNIENIE

Starosta M., reprezentowany przez radcę prawnego B. F., wnioskiem z dnia 5 września 2013 r. wystąpił do Naczelnego Sądu Administracyjnego o rozstrzygnięcie negatywnego sporu kompetencyjnego między Starostą M., a Starostą M. w sprawie rozpoznania wniosku o udzielenie pomocy na usamodzielnienie K. B., przez wskazanie Starosty M. jako właściwego do załatwienia sprawy. Nadto wniósł o przeprowadzenie dowodu z załączonych dokumentów w celu ustalenia miejsca zamieszkania K. B. przed umieszczeniem w rodzinie zastępczej i o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

W uzasadnieniu wniosku podniesiono, że postanowieniem Sądu Rejonowego w Myśliborzu z 26 listopada 1993 r., III RNsm 224/93, w trybie zarządzenia tymczasowego, ustalono dla K. B. miejsce pobytu u K. i J. W., zamieszkałych w G. Postanowieniem Sądu Rejonowego w Myśliborzu z 31 marca 1994 r., [III] RNsm 224/93 małoletnią K. B. umieszczono w rodzinie zastępczej u K. i J. W., zamieszkałych w G. Przed umieszczeniem w rodzinie zastępczej K. B. (od 19 października 1993 r. do 15 stycznia 1997 r.) zameldowana była na pobyt stały w Tarnowie na terenie Powiatu M. (pismo Urzędu Miejskiego w S. z 6 sierpnia 2013 r.; pismo Urzędu Miasta i Gminy w M.z 30 sierpnia 2013 r.); również tam była zameldowana jej matka A. B. (obecnie G.).

Zgodnie z art. 143 ust. 2 ustawy z 9 czerwca 2011 o wsparciu rodziny i systemie pieczy zastępczej (j.t. Dz. U. z 2013 r., poz. 135, dalej uwr bądź ustawa o wsparciu rodziny), wniosek o przyznanie pomocy na usamodzielnienie osoba usamodzielniana składa w powiecie właściwym ze względu na miejsce zamieszkania przed umieszczeniem w pieczy zastępczej.

Organ wnioskujący wskazał, że powiat właściwy ze względu na miejsce zamieszkania dziecka przed umieszczeniem go po raz pierwszy w pieczy zastępczej ponosi wydatki na finansowanie pomocy na kontynuowanie nauki i usamodzielnienie (art. 191 ust. 1 pkt 3 uwr). Z pisma z 30 sierpnia 2013 r. Urzędu Miasta i Gminy [w M.] wynika, że przed umieszczeniem K. B. w rodzinie zastępczej, jej matka była zameldowana na pobyt stały w T. tj. na terenie obecnego Powiatu [...].

W odpowiedzi na niniejszy wniosek o rozstrzygnięcie sporu o właściwość, Starosta M. reprezentowany przez radcę prawnego S. M., wniósł o wskazanie Starosty M. jako organu właściwego dla rozpoznania przedmiotowego wniosku.

W uzasadnieniu wskazał, że z akt sprawy wynika, że brak jest podstaw dla jednoznacznego ustalenia miejsca zamieszkania strony przed umieszczeniem jej w pieczy zastępczej, które nastąpiło postanowieniem Sądu Rejonowego w Myśliborzu z 31 grudnia 1994 r., [III] RNsm 224/93. K. B. przed umieszczeniem w rodzinie zastępczej nie podlegała władzy rodzicielskiej. Urodzona została przez małoletnią A. B. w Domu Samotnej Matki w Z. Powiat M. do chwili obecnej sprawował orzecznictwo administracyjne w sprawach wypłaty świadczeń w związku z pobytem K. B. w rodzinie zastępczej i nigdy nie kwestionował w tym zakresie swej właściwości.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270, zm. 1101 i 1529, dalej ppsa) sądy administracyjne rozstrzygają spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej. Przez takie spory należy rozumieć sytuację, w której przynajmniej dwa organy administracji publicznej jednocześnie uważają się za właściwe do załatwienia konkretnej sprawy administracyjnej (spór pozytywny) lub żaden z nich nie uważa się za właściwy do załatwienia tej sprawy (spór negatywny). W razie sporu o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, które nie mają wspólnego organu wyższego stopnia, spór taki rozstrzygany jest przez Naczelny Sąd Administracyjny (art. 22 § 1 pkt 1 kpa i art. 15 § 1 pkt 4 ppsa).

Przedmiotem rozpoznania przez Naczelny Sąd Administracyjny jest negatywny spór między Starostą M. a Starostą M. o właściwość miejscową w sprawie rozpoznania wniosku K. B. o udzielenie pomocy na usamodzielnienie się.

Z odpisów dokumentów, przedłożonych przez oba organy wynika, że K. B. urodziła się dnia 19 października 1993 r. z Z., gdy jej wówczas małoletnia (czternastoletnia) matka A. B., urodzona 20 września 1979 r. w B., przebywała w Domu Samotnej Matki w Z. Z zeznań E. B.– Kierownika Ośrodka Adopcyjno-Opiekuńczego TPD w G.., złożonych dnia 26 listopada 1993 r. przed Sądem Rejonowym w Myśliborzu w sprawie III RNSm 224/93 wynika, że matka K. B. – A. B. nie opiekowała się córką, bowiem sama wymagała opieki. K. W., zamieszkała w G., była od dnia 7 grudnia 1993 r. faktyczną opiekunką K. B. Prawomocnym postanowieniem z dnia 31 marca 1994 r. [III] RNsm 224/93 Sąd Rejonowy w Myśliborzu umieścił małoletnią K. B. w rodzinie zastępczej u K. i J. W. zamieszkałych w G. i ustanowił K. i J. W. opiekunami prawnymi małoletniej K..

Z przedłożonych w toku postępowania odpisów dokumentów nie wynika, by K. B. przed dniem 1 stycznia 2012 r. opuściła rodzinę zastępczą K. i J. W., ani by pobierała pomoc przyznaną na podstawie art. 88 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (j.t. Dz. U. z 2009 r., nr 175, poz. 1362 ze zm.). Do dnia 31 sierpnia 2012 r. Starosta M. wypłacał świadczenia na pokrycie kosztów utrzymania wychowanki K. B. niezawodowej rodzinie zastępczej K. i J. W. Z oświadczenia K. B. z dnia 3 lipca 2013 r. wynika, że wnioskodawczyni nadal zamieszkuje w M., ul. [...], w domu K. i J. W. W programie usamodzielnienia wychowanka, opracowanym dnia 29 lipca 2011 r. w Powiatowym Centrum Pomocy Rodzinie w M., jako opiekuna usamodzielnienia wskazano K. W. Wnioskiem z dnia 3 lipca 2013 r. K. B. wystąpiła do Starosty M. o przyznanie pomocy pieniężnej na usamodzielnienie się. Wobec powyższego do sprawy z wniosku K. B. nie stosuje się art. 240 ust. 1 uwr.

W okresie od 26 listopada 1993 r. do 31 marca 1994 r., w którym właściwy Sąd opiekuńczy ustalił dla małoletniej K. B. miejsce pobytu u K. i J. W. w G., a następnie umieścił małoletnią K. B. w rodzinie zastępczej u K. i J. W. w G., ustawodawstwo polskie nie znało instytucji pieczy zastępczej. Obecnie przyjmuje się, że pod pojęciem pieczy zastępczej rozumie się także rodziny zastępcze (M. Andrzejewski w: red. T. Smyczyński, Prawo rodzinne i opiekuńcze. System Prawa Prywatnego t. 12, C. H. Beck 2011, s. 390-391, nb 1, 2; s. 397-402, nb 7-11). Do instytucji pieczy zastępczej zalicza się zatem umieszczenie dziecka w rodzinie zastępczej na podstawie art. 109 § 1 i 2 pkt 5, art. 112¹, 112² kro (J. Ignatowicz w: red. J. Pietrzykowski, Kodeks rodzinny i opiekuńczy z komentarzem, W. Pr. 1993, s. 515-517, 519-520, uw. 1-5, 9, 15, 18; s. 535-537; M. Andrzejewski – op. cit. s. 391).

Konieczne jest zatem sięgnięcie do przepisów przejściowych. Gdy dziecko zostało umieszczone w pieczy zastępczej przed wejściem w życie ustawy o wsparciu rodziny, przepisów art. 176 pkt 5 oraz art. 191 ust. 9-11 i 14 nie stosuje się (art. 238 ust. 1 uwr). A contrario – do sytuacji, w której dziecko zostało umieszczone w pieczy zastępczej przed dniem 1 stycznia 2012 r. (art. 251 in princ. uwr), stosuje się art. 191 ust. 1 pkt 3 uwr. Tak jest w rozpatrywanej sprawie – małoletnia K. B. została postanowieniem z 26 listopada 1993 r. III RNsm 224/13 Sądu Rejonowego w Myśliborzu, na podstawie art. 109 § 1 i 2 pkt 5 kro, umieszczona u K. i J. W. w G., a następnie postanowieniem z 31 marca 1994 r. III RNsm 224/13 Sąd Rejonowy w Myśliborzu umieścił małoletnią K. B. w rodzinie zastępczej K. i J. W. w G. i ustanowił K. i J. W. opiekunami prawnymi małoletniej K. B. Każde z tych działań wyczerpuje przesłanki pieczy zastępczej w rozumieniu art. 32 ust. 1 i 2, art. 143 ust. 2, art. 191 ust. 1 i art. 238 ust. 1 uwr.

Przed umieszczeniem wnioskodawczyni po raz pierwszy w pieczy zastępczej, właściwy wyłącznie był sąd opiekuńczy miejsca zamieszkania osoby, której postępowanie ma dotyczyć, a w braku miejsca zamieszkania – sąd opiekuńczy miejsca jej pobytu (art. 569 § 1 zd. 1 kpc, w brzmieniu obowiązującym do dnia 5 lutego 2005 r.). Sąd Rejonowy w Myśliborzu działał w niniejszej sprawie jako sąd właściwy w rozumieniu art. 569 § 1 zd. 1 kpc, nie zaś jako sąd opiekuńczy, działający w przypadkach nagłych (art. 569 § 2 kpc).

Z art. 191 ust. 1 uwr wynika, że powiat właściwy ze względu na miejsce zamieszkania dziecka przed umieszczeniem go po raz pierwszy w pieczy zastępczej ponosi: 1) wydatki na opiekę i wychowanie dziecka umieszczonego w rodzinie zastępczej albo rodzinnym domu dziecka; 2) średnie miesięczne wydatki przeznaczone na utrzymanie dziecka w placówce opiekuńczo-wychowawczej, regionalnej placówce opiekuńczo-terapeutycznej albo interwencyjnym ośrodku preadopcyjnym; 3) wydatki na finansowanie pomocy na kontynuowanie nauki i usamodzielnienie.

Zarówno zatem fakt zamieszkiwania A. B. - matki małoletniej K. B., jak i samej małoletniej K. B. przed umieszczeniem po raz pierwszy w pieczy zastępczej na terenie ówczesnego Powiatu M., jak i właściwość Sądu Rejonowego w Myśliborzu jako sądu opiekuńczego w rozumieniu art. 569 § 1 zd. 1 kpc, przemawiały za wskazaniem Starosty M. jako organu właściwego do rozpoznania wniosku K. B. w sprawie przyznania pomocy finansowej na usamodzielnienie się (art. 191 ust. 1 pkt 3, art. 143 ust. 2 i art. 238 ust. 1 i art. 240 ust. 2 uwr). W sprawie nie zachodziły przesłanki zastosowania art. 191 ust. 2 uwr (K. Tryniszewska, Ustawa o wsparciu rodziny i systemie pieczy zastępczej. Komentarz, LexisNexis 2012 s. 421, uw. 2).

Odnośnie zarzutu, że nie wszystkie kserokopie dokumentów potwierdzone są za zgodność z oryginałem, należy wskazać, że nie niweczy to ich wartości dowodowej, w świetle wszystkich dokumentów przedłożonych Sądowi (odpowiednio – postanowienie SN z 27.1.2006 r., III CK 369/05, OSNC 2006/11/187). Dokumenty istotne dla rozstrzygnięcia sprawy zostały potwierdzone za zgodność przez Sąd Rejonowy w Międzyrzeczu (k. 33-39 akt sądowych), bądź przez pracownika PCPR w Myśliborzu (w aktach administracyjnych).

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie na podstawie art. 4 i art. 15 § 1 pkt 4 ppsa orzekł jak w sentencji postanowienia. Brak było podstaw prawnych do orzekania o zwrocie kosztów postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym.