Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 218/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2017-06-22 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: *Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 3 pkt 23
journal: Dz.U. 2016 poz 1518
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Julia Szczygielska Sędziowie Sędzia WSA Ireneusz Dukiel Sędzia NSA Henryk Ożóg (spr.) Protokolant starszy inspektor sądowy Jolanta Pociejowska po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 22 czerwca 2017 r. sprawy ze skargi I. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. z dnia [...] stycznia 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. (SKO) z dnia [...] stycznia 2017 r., nr [...] utrzymująca w mocy decyzję Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej we W. (MOPS) z dnia [...] grudnia 2016 r. nr [...] odmawiająca I. S. (skarżąca) przyznania świadczenia w formie zasiłków rodzinnych na dzieci: B. Ż., B. S. i B. S. oraz dodatków do tego zasiłku: z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego przez B. Ż. i z tytułu wychowywania dziecka – B. S. – w rodzinie wielodzietnej.

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji stwierdzono:

Wnioskiem z dnia 19 października 2016 r. skarżąca wystąpiła o ustalenie prawa do następujących świadczeń:

zasiłków rodzinnych na dzieci: B. Ż., B. S. i B. S;

dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego przez B. Ż.;

dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu wychowania dziecka – B. S. – w rodzinie wielodzietnej.

Powołaną na wstępie decyzją, organ pierwszej instancji odmówił przyznania wnioskowanych świadczeń, w związku z przekroczeniem przez rodzinę strony ustawowego kryterium dochodowego. Organ podał, iż w przypadku jej rodziny nastąpiło uzyskanie dochodu spowodowane zarejestrowaniem przez nią działalności gospodarczej w dniu 14 lipca 2016 r. Skarżąca nie osiągnęła jednak z tego tytułu dochodu. Organ wskazał zatem, iż w 2015 r. skarżąca uzyskała dochód w kwocie [...] zł, zaś jej mąż uzyskał dochód w kwocie [...] zł. Do powyższych dochodów należało doliczyć dochód uzyskany przez nią z tytułu zasądzonych na rzecz B. Ż. alimentów, oraz odliczyć alimenty zasądzone od G. S. na rzecz A. S. i B. S.. Po uwzględnieniu powyższego, łączny dochód uzyskany w 2015 r. przez skarżącą wyniósł [...] zł zaś jej męża – [...] zł. Tym samym suma dochodów rodziny skarżącej wynosiła [...] zł, a przeciętny miesięczny dochód w przeliczeniu na osobę w rodzinie wyniósł [...] zł i przekroczył kryterium ustawowe. Organ zaznaczył przy tym, że w związku z faktem, iż kwota przekroczenia dochodu przez rodzinę jest wyższa niż miesięczna kwota zasiłków wraz z dodatkami, świadczenia rodzinne nie przysługują również przy zastosowaniu mechanizmu przewidzianego w art. 5 ust. 3 i n. ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Skarżąca odwołała się od powyższych decyzji wskazując, iż organ powinien uznać dochód uzyskany przez nią w 2015 r. z tytułu zasiłku macierzyńskiego za dochód utracony. Był to dochód "wynikający ze współpracy w firmie męża". Wniosła o wnikliwą analizę odwołania zauważając, iż "każdy dochód, który nie wynikał z aktualnej sytuacji zatrudnienia w dniu składania wniosku był dochodem utraconym" (...).

Według przepisów ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2016 r., poz. 1518 ze zm.) dalej: ustawa, jednym z warunków przyznania zasiłku rodzinnego i dodatków do zasiłku rodzinnego jest spełnienie ustawowego kryterium dochodowego. Zasiłek rodzinny przysługuje, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 674,00 zł lub 764,00 zł – w przypadku, gdy członkiem rodziny jest dziecko legitymujące się orzeczeniem o niepełnosprawności lub orzeczeniem o umiarkowanym albo o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 5 ust. 1 i 2 ustawy oraz § 1 ust. 2 pkt 1 i 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 sierpnia 2015 r. w sprawie wysokości dochodu rodzin albo dochodu osoby uczącej się stanowiących podstawę ubiegania się o zasiłek rodzinny i specjalny zasiłek opiekuńczy, wysokości świadczeń rodzinnych oraz wysokości zasiłku dla opiekuna (Dz. U. poz. 1238). Zgodnie z art. 3 pkt 2 ustawy, dochód rodziny oznacza sumę dochodów członków rodziny.

Jednocześnie dochodem członka rodziny jest przeciętny miesięczny dochód członka rodziny osiągnięty w roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy, z zastrzeżeniem art. 5 ust. 4 – 4b ustawy (art. 3 pkt 2a ustawy). Weryfikując dochód rodziny wziąć należało pod uwagę dochód uzyskany przez stronę oraz jej męża w roku kalendarzowym 2015.

Z akt sprawy wynika, że w 2015 roku mąż skarżącej osiągnął dochód, z tytułu prowadzonej pod nazwą P.H.U. [...] działalności gospodarczej w kwocie [...] zł, przy czym składki na ubezpieczenia społeczne odliczone od dochodu wyniosły – [...] zł, podatek należny – 0 zł, zaś składki na ubezpieczenie zdrowotne wyniosły [...] zł. Tym samym, dochód, o którym mowa w art. 3 pkt

1 a ustawy o świadczeniach rodzinnych osiągnięty przez męża skarżącej w 2015 r. ([...] zł – [...] zł – [...] zł) wyniósł [...] zł. Od dochodu tego, zgodnie z treścią art. 3 pkt 1 a) ustawy odliczyć przy tym należało kwoty alimentów świadczonych w 2015 r. przez męża skarżącej na rzecz A. S. i B. S. w kwocie łącznej [...]zł. Tym samym łączny dochód męża skarżącej , uzyskany w 2015 r. wyniósł ([...] zł – zł) [...] zł. Oznacza to, iż jego przeciętny miesięczny dochód w tym okresie wyniósł [...]zł.

Jednocześnie, w tym samym czasie, skarżąca uzyskała dochód z tytułu otrzymywanego zasiłku macierzyńskiego w kwocie [...] zł, przy czym składki na ubezpieczenia społeczne odliczone od dochodu wyniosły – 0 zł, a podatek należny – [...] zł, zaś składki na ubezpieczenie zdrowotne wyniosły – 0 zł. Tym samym, dochód, o którym mowa w art. 3 pkt 1 a) ustawy o świadczeniach rodzinnych osiągnięty przez skarżącą w 2015 r. ([...]zł – [...]zł) wyniósł [...] zł.

W tym miejscu, ustosunkowując się do zarzutów odwołania, wyjaśnić należy, iż organ pierwszej instancji prawidłowo nie uznał, aby utrata dochodu uzyskanego przez skarżącą z powyższego tytułu, była utratą dochodu w rozumieniu art. 3 pkt 23 ustawy. Przepis ten zawiera bowiem zamknięty katalog okoliczności, pozwalających na nieuwzględnienie dochodu uzyskanego z danego źródła, przy ustalaniu prawa do świadczeń rodzinnych. Podkreślić należy, że konstrukcja przyjęta w przytoczonej wyżej definicji "utraty dochodu" wyklucza stosowanie wykładni rozszerzającej i kwalifikowanie do tego pojęcia innych, niż wymienione w nich przypadków zmniejszenia dochodu.

Mając powyższe na uwadze zauważyć należy, iż dochód uzyskany przez skarżącą w 2015 r. pochodził z tytułu zasiłku macierzyńskiego wypłaconego z tytułu pozostawania osobą współpracującą z osobą prowadzącą działalność gospodarczą. Za osobę współpracującą, zgodnie z art. 8 ust. 11 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2016 r., poz. 963 ze zm.), uważa się zaś małżonka, dzieci własne, dzieci drugiego małżonka i dzieci przysposobione, rodziców, macochę i ojczyma oraz osoby przysposabiające, jeżeli pozostają z nimi we wspólnym gospodarstwie domowym i współpracują przy prowadzeniu tej działalności lub wykonywaniu umowy agencyjnej lub umowy zlecenia; nie dotyczy to osób, z którymi została zawarta umowa o pracę w celu przygotowania zawodowego. Zgodnie z art. 6 ust. 1 pkt 5 oraz art. 12 ust 1 tej ustawy osoba taka obowiązkowo podlega ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowemu i wypadkowemu. Stosownie natomiast do art. 11 ust. 2 tej ustawy, ubezpieczenie chorobowe dla osoby współpracującej ma charakter dobrowolny. Z akt sprawy wynika, że zasiłek macierzyński dla skarżącej wypłacany był przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych w okresie pozostawania osobą współpracująca, z tytułu objęcia dobrowolnym ubezpieczeniem chorobowym. Wyklucza to możliwość uznania dochodu osiągniętego z tego tytułu, za dochód utracony, o którym mowa w art. 3 pkt 23 lit c) ustawy. Nie był on bowiem substytutem wynagrodzenia wypłacanego w związku ze stosunkiem pracy. Innymi słowy, nie przysługiwał skarżącej jako osobie ubezpieczonej z tytułu bycia pracownikiem (osobą podlegającą obowiązkowemu ubezpieczeniu emerytalnemu, rentowemu, zdrowotnemu i chorobowemu), a zatem jego utrata nie była związana z utratą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Przez zatrudnienie lub inną pracę zarobkową rozumieć bowiem należy wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej.

Dochodu uzyskanego przez skarżącą w 2015 r. nie można było również uznać za dochód utracony w rozumieniu art. 3 pkt 23 lit h) ustawy, zgodnie z którym utratą dochodu jest również utrata zasiłku macierzyńskiego, przysługującego po utracie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Taka sytuacja, z powołanych powyżej powodów również nie miała miejsca w niniejszej sprawie.

Do dochodu skarżącej, właściwego dla ustalenia jej uprawnień do świadczeń rodzinnych, doliczyć jednocześnie należało kwotę uzyskanych w 2015 r. alimentów. Zgodnie z oświadczeniem złożonym przez stronę przed organem pierwszej instancji, dochód z tego tytułu wyniósł w 2015 r. kwotę [...]zł.

Z powyższego wynika, że łączny dochód skarżącej, uzyskany przez nią w 2015 r. wyniósł ([...] zł + [...] zł) [...] zł. Oznacza to, iż jej przeciętny miesięczny dochód w tym okresie wyniósł [...] zł.

Tym samym łączny dochód jej rodziny, który należy brać pod uwagę przy weryfikacji prawa do zasiłku rodzinnego wynosi ([...] zł + [...] zł) [...] zł. Dochód zaś w przeliczeniu na osobę w rodzinie wynosi ([...] zł : 5) [...] zł i przekracza ustawowe kryterium dochodowe przewidziane zarówno w przepisie art. 5 ust. 1, ustawy.

W tej sytuacji należało rozważyć, czy w niniejszej sprawie przysługiwało stronie prawo do świadczenia rodzinnego ustalonego w myśl zasad opisanych w art. 5 ust. 3 – 3d ustawy.

Zgodnie z art. 5 ust. 3 ustawy w przypadku gdy dochód rodziny przekracza kwotę, o której mowa w ust. 1 lub 2, pomnożoną przez liczbę członków danej rodziny o kwotę nie wyższą niż łączna kwota zasiłków rodzinnych wraz z dodatkami przysługującymi danej rodzinie w okresie zasiłkowym, na który jest ustalane lub weryfikowane prawo do tych świadczeń, zasiłek rodzinny wraz z dodatkami przysługuje w kwocie ustalonej zgodnie z ust. 3a.

Dla weryfikacji zatem uprawnienia do zasiłku rodzinnego należało ustalić także wysokość kwoty, o której mowa w ust. 1 lub 2, pomnożonej przez liczbę członków danej rodziny, a następnie kwotę łącznej kwoty zasiłków rodzinnych wraz z dodatkami, przysługujących danej rodzinie w okresie zasiłkowym, na który jest ustalane prawo do tych świadczeń.

Kwota, o której mowa w ust. 1 art. 5 ustawy, to w niniejszej sprawie kwota kryterium dochodowego w wysokości 674 zł. Wartość ta pomnożona przez liczbę członków rodziny skarżącej daje kwotę [...] zł.

Dla ustalenia łącznej kwoty zasiłków rodzinnych wraz z dodatkami przysługującymi danej rodzinie w okresie zasiłkowym, na który jest ustalane prawo do tych świadczeń sięgnąć zaś należy do definicji podanej w art. 5 ust. 3b pkt 1 ustawy. Zgodnie z tym przepisem, łączną kwotę zasiłków rodzinnych wraz z dodatkami, o której mowa w ust. 3, stanowi suma przysługujących danej rodzinie w danym okresie zasiłkowym zasiłków rodzinnych podzielonych przez liczbę miesięcy, na które danej rodzinie jest ustalane prawo do tych zasiłków; dodatków do zasiłku rodzinnego, o których mowa w art. 10, art. 11a, art. 12a i art. 13, podzielonych przez liczbę miesięcy, na które danej rodzinie jest ustalane prawo do tych dodatków; dodatków do zasiłku rodzinnego, o których mowa w art. 9, art. 14 i art. 15, podzielonych przez 12.

W niniejszej sprawie skarżąca wystąpiła o przyznanie:

a) zasiłku rodzinnego na B. Ż., który mógłby zostać przyznany, na zasadach opisanych w art. 6 ust. 1 pkt 1 ustawy w zw. z art. 6 ust. 2 pkt 2 ustawy, w kwocie po 124 zł miesięcznie. Zgodnie z zasadą opisaną w art. 5 ust. 3b pkt 1 ustawy sumę powyższego zasiłku (1 488zł) należało podzielić przez liczbę miesięcy, w której prawo do niego mogło na przysługiwać (1 88)12), co dało kwotę 124 zł;

b) zasiłku rodzinnego na B. S. i B. S. które mogłyby zostać przyznane, na zasadach opisanych w art. 6 ust. 1 pkt 1 ustawy w zw. z art. 6 ust. 2 pkt 1 ustawy, w kwocie po 95 zł miesięcznie. Zgodnie z zasadą opisaną w art. 5 ust. 3b pkt 1 ustawy sumę powyższego zasiłku (1 140zł) dla każdego z dzieci należało podzielić przez liczbę miesięcy, w której prawo do niego mogło na dane dziecko przysługiwać (1 140:12), co dało kwotę 95 zł na każde z tych dzieci – łącznie 190 zł;

c) dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego 2015/2016 przez B. Ż., który mógłby zostać przyznany, na zasadach opisanych w art.14 ust. 1 i ust. 2 ustawy jednorazowo w kwocie 100zł. Zgodnie z zasadą opisaną w art. 5 ust. 3b pkt 3 ustawy kwotę powyższego dodatku do zasiłku rodzinnego (100zł) należało podzielić przez 12, co dało kwotę (100:12) 8,33 zł.

d) dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu wychowywania dziecka w rodzinie wielodzietnej na B. S., który mógłby zostać przyznany, na zasadach opisanych w art. 8 pkt 4a ustawy w zw. z art. 12 ust. 2 ustawy, w kwocie po 95 zł miesięcznie. Zgodnie z zasadą opisaną w art. 5 ust. 3b pkt 1 ustawy sumę powyższego zasiłku (1 140 zł) należało podzielić przez liczbę miesięcy, w której prawo do niego mogło przysługiwać (1 140;12), co dało kwotę 95 zł;

Łączna kwota zasiłków rodzinnych wraz z dodatkami przysługujących rodzinie skarżącej w okresie zasiłkowym, na które ustalane jest prawo do tych świadczeń wyniosła zatem (124 zł + 95 zł + 95 zł + 8,33 zł + 95 zł) 417,33 zł.

Mając powyższe na uwadze stwierdzić należało, iż dochód rodziny wynoszący w niniejszej sprawie [...] zł, przekracza kwotę o której mowa w ust. 1, pomnożoną przez liczbę członków danej rodziny [...] zł – o kwotę [...]zł. Jest to przy tym wartość wyższa niż łączna kwota zasiłków rodzinnych wraz z dodatkami przysługujących danej rodzinie w okresie zasiłkowym, na który jest ustalane prawo do tych świadczeń – 417,33 zł. Powyższe przesądza, iż w niniejszej sprawie nie może znaleźć zastosowania reguła pozwalająca na przyznanie zasiłku rodzinnego i dodatków do zasiłków rodzinnego w wysokości określonej w art. 5 ust. 3a ustawy, to jest w wysokości różnicy między łączną kwotą zasiłków rodzinnych wraz z dodatkami, o której mowa w ust. 3, a kwotą, o którą został przekroczony dochód rodziny (...).

Skarżąca zarzuciła decyzji ostatecznej:

1) naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 5 ust. 4 w zw. z art. 3 pkt 23 ustawy o świadczeniach rodzinnych przez ich błędną wykładnię, polegającą na uznaniu, że osiągany przez skarżącą dochód z tytułu pobierania zasiłku macierzyńskiego wypłacanego przez ZUS z ubezpieczenia chorobowego, którym była objęta jako osoba współpracująca z osobą prowadzącą pozarolniczą działalność gospodarczą, nie jest substytutem wynagrodzenia wypłacanego w związku ze stosunkiem pracy, a wskutek tego błędnym uznaniu braku podstaw do zakwalifikowania otrzymywanego przez skarżącą zasiłku macierzyńskiego do dochodu utraconego;

2) naruszenie przepisów postępowania, a to art. 7, 8, 11, 77, 86 i 89 oraz 107 § 3 k.p.a. przez niepodjęcie odpowiednich czynności zmierzających do należytego wyjaśnienia sprawy, w szczególności brak ustalenia charakteru pobieranego przez skarżącą zasiłku macierzyńskiego oraz brak wszechstronnego rozpatrzenia zgromadzonego materiału dowodowego, co w konsekwencji doprowadziło do wadliwego niezakwalifikowania pobieranego zasiłku jako utraconego dochodu w rozumieniu art. 3 pkt 23 ustawy o świadczeniach rodzinnych tylko na tej podstawie, że skarżąca otrzymywała go w związku z pozostawaniem osobą współpracującą z osobą prowadząca działalność gospodarczą.

Wobec podniesionych zarzutów wniosła o:

1) uchylenie decyzji I i II instancji;

2) zwrot kosztów postępowania według norm prawem przepisanych.

Weryfikując ustalenia organu odnośnie dochodu rodziny skarżąca stwierdziła, że w myśl unormowań znajdujących się w art. 5 ust. 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych w przypadku utraty dochodu przez członka rodziny, osobę uczącą się lub dziecko pozostające pod opieką opiekuna prawnego w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy lub po tym roku, ustalając ich dochód, nie uwzględnia się dochodu utraconego. Dochodem utraconym zaś zgodnie z art. 3 pkt 23 lit h) wskazanej ustawy jest utrata zasiłku chorobowego, świadczenia rehabilitacyjnego lub zasiłku macierzyńskiego, przysługujących po utracie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.

Wbrew zatem stanowisku Samorządowego Kolegium Odwoławczego, niezasadne jest pojmowanie utraty dochodu wyłącznie jako substytut wynagrodzenia wypłacanego w związku ze stosunkiem pracy, skoro już sama literalna wykładnia wyżej wskazanego przepisu nie pozwala na tak wąskie przypisywanie znaczenia temu pojęciu. Zakres przedmiotowy pojęcia "praca zarobkowa" obejmuje bowiem różne formy świadczenia pracy, w tym również pracy wykonywanej w związku z pozostawaniem osobą współpracującą z osobą prowadzącą działalność gospodarczą, o której mowa w art. 8 ust. 11 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Inaczej mówiąc, z wykładni przepisu art. 3 pkt 23 ustawy o świadczeniach rodzinnych nie można wywieść, że utrata dochodu ma się odnosić wyłącznie do przypadków utraty świadczenia pieniężnego przysługującego osobie ubezpieczonej z tytułu bycia pracownikiem, a co za tym idzie – należy wypowiedzieć się za szerokim rozumieniem pojęcia utraty dochodu.

Nie można zatem podzielić stanowiska Kolegium, iż zasiłek macierzyński otrzymywany przez skarżącą wypłacony przez ZUS jako osobie sprawującej opiekę nad dzieckiem, podlegającej ubezpieczeniu z tytułu współpracy z osobą prowadzącą działalność gospodarczą nie jest dochodem utraconym w rozumieniu art. 3 pkt 23 ustawy o świadczeniach rodzinnych, tym bardziej, że takie rozstrzygnięcie wydane przez organ nie zostało poparte żadnymi czynnościami służącymi szczegółowemu wyjaśnieniu sprawy. Dla wyjaśnienia wątpliwości co do kwalifikacji spornych zasiłków organy winny przesłuchać stronę lub przeprowadzić rozprawę, jednak z prawa tego nie skorzystały.

Co więcej, mając na uwadze istotę świadczeń rodzinnych, które stanowią system wsparcia rodziny znajdującej się w trudnej sytuacji materialnej, niedopuszczalne jest stanowisko polegające na przyjęciu, iż fakt istnienia dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego automatycznie eliminuje możliwość otrzymywania świadczenia rodzinnego. Takie rozumowanie stoi bowiem w sprzeczności nie tylko z ochrona konstytucyjnie chronionej wartości jaką jest dobro każdej rodziny, ale również sprzeciwia się wykładni funkcjonalnej, która nakazuje liczyć dochód rodziny z uwzględnieniem celów, dla jakich zostały opracowane przepisy o świadczeniach rodzinnych. W konsekwencji najważniejszym celem ustawy, w oparciu o którą wydał organ zaskarżoną decyzję jest realizacja polityki społecznej, uwzględniającej dobro rodziny, czego niewątpliwie nie wziął pod uwagę organ wydający zaskarżoną decyzję (...).

W odpowiedzi na skargę SKO we W. wniosło o jej oddalenie argumentując podobnie jak czyniło to w uzasadnieniu decyzji ostatecznej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna.

Spór w sprawie sprowadza się do tego, czy doszło w niej do utraty dochodu przez skarżącą.

Kategoria dochodu utraconego została wyjaśniona w ustawie o świadczeniach rodzinnych w jej art. 3 pkt 23. Utrata dochodu oznacza utratę dochodu spowodowaną utratą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej (lit. c), utratą zasiłku chorobowego, świadczenia rehabilitacyjnego lub zasiłku macierzyńskiego, przysługujących po utracie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.

Jak podniosła skarżąca w uzasadnieniu skargi organy orzekające w sprawie przyjęły, że dochód jaki uzyskała w 2015 r. nie może być uznany za dochód utracony gdyż źródłem jego pochodzenia był zasiłek macierzyński wypłacany jej z tytułu współpracy z osobą prowadzącą działalność gospodarczą. Zasiłek macierzyński – w sytuacji skarżącej, był wypłacany przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych z tytułu objęcia jej, jako współpracującej z osobą prowadzącą działalność gospodarczą, dobrowolnym ubezpieczeniem chorobowym. Z art. 8 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń wynika, że za osobę współpracującą z osobami prowadzącymi pozarolniczą działalność oraz zleceniobiorcami o której mowa w art. 6 ust. 1 pkt 4 i 5 uważa się m.in. małżonka. Dobrowolnie ubezpieczeniu chorobowemu podlegają na swój wniosek osoby objęte obowiązkowemu ubezpieczeniami emerytalnymi i rentownymi, wymienionymi w art. 6 ust. 1 pkt 5 – osoby prowadzące pozarolniczą działalność oraz osobami z nimi współpracującymi.

Zdaniem natomiast organu odwoławczego zaprezentowanym w odpowiedzi na skargę definicja utraty dochodu, zawarta w art. 3 pkt 23 ustawy wyklucza stosowanie wykładni rozszerzającej i podciąganie pod to pojęcie innych przypadków zmniejszenia dochodu w okresie zasiłkowym w stosunku do roku poprzedzającego, wobec czego dochód z tego źródła nie był substytutem wynagrodzenia wypłacanego w związku ze stosunkiem pracy. Utrata zasiłku macierzyńskiego przez skarżącą nie była związana z utratą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a co należy rozumieć przez zatrudnienie lub inną prace zarobkową wyjaśnia art. 3 pkt 22 ustawy (praca na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej). Organ odwoławczy jednoznacznie zaprzeczył by możliwe było zakwalifikowanie utraty zasiłku macierzyńskiego pobieranego przez skarżącą jako utraty dochodu, o jakim mowa w art. 3 pkt 23 lit h ustawy. Zasiłek ten nie przysługiwał bowiem skarżącej po utracie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, lecz w trakcie pozostawania z osobą prowadzącą działalność gospodarczą w relacji: podmiot prowadzący tę działalność – osoba współpracująca.

Jednakże, wbrew temu, co uznaje organ odwoławczy, a przed nim organ I instancji, dochód z ubezpieczenia społecznego należy potraktować jako dochód utracony. Na równi bowiem z utratą zasiłku macierzyńskiego, przysługującego po utracie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej należy traktować utratę tego rodzaju zasiłku pobieranego przez osobę współpracująca z osoba prowadzącą działalność gospodarczą. Nie ulega bowiem wątpliwości, że niezależnie od źródła pochodzenia zasiłek macierzyński w jednym i drugim przypadku jest tym samym okresowym świadczeniem pieniężnym z ubezpieczenia społecznego.

Odmienne traktowanie zasiłku macierzyńskiego, pobieranego przez osobę współpracującą i wykluczenie go z kręgu dochodu utraconego narusza zdaniem Sądu art. 32 Konstytucji RP, według którego wszyscy są wobec prawa równi. Wszyscy mają prawo do równego traktowania przez władze publiczne (ust. 1). Nikt nie może być dyskryminowany w życiu politycznym, społecznym lub gospodarczym z jakichkolwiek przyczyn (ust. 2). Oznacza to prawo do równego traktowania przez władze publiczne, której to zasady władze muszą przestrzegać. Jednakże z tej generalnej zasady wynika także zakaz stosowania dyskryminacji w życiu politycznym, społecznym i gospodarczym. Dyskryminacji tego rodzaju nie mogą usprawiedliwiać żadne przepisy i żadne przyczyny. Od zasady równości Konstytucja nie zna żadnych odstępstw i wyjątków. (Wiesław Skrzydło: Konstytucja RP. Komentarz. Str. 45, Zakamycze 2000).

Trybunał Konstytucyjny, w swoich orzeczeniach zajmował się ta kwestią podkreślając, że istota konstytucyjnej zasady równości polega na tym, że wszystkie podmioty prawa, charakteryzujące się daną cechą istotną (relewantną), w równym stopniu mają być traktowane równo, tj. według jednakowej miary, bez zróżnicowań zarówno dyskryminacyjnych, jak i faworyzujących (wyrok TK z dnia 29 września 1997 r., K 15/97).

W uzasadnieniu powołanego orzeczenia trybunał Konstytucyjny stwierdził m.in., że zróżnicowanie sytuacji prawnej jest dopuszczalne, jednak tylko wtedy, gdy przemawiają zatem inne, istotne argumenty konstytucyjne, np. zasada sprawiedliwości społecznej (...).

W tym przypadku takich argumentów brak. Nie do zaakceptowania jest więc pogląd, według którego zasiłku macierzyńskiego pobieranego przez osobę współpracująca nie można traktować na równi z zasiłkiem macierzyńskim przysługującym po utracie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej do czego wiedzie interpretacja art. 3 pkt 23 lit "c" ustawy z uwzględnieniem treści art. 32 Konstytucji RP.

W niniejszym postępowaniu Sąd wyraził jedynie ocenę prawną zaskarżonych rozstrzygnięć i procesu rozstrzygania organów obu instancji. Natomiast zadaniem tych organów będzie ponowne wyliczenie dochodu rodziny wnioskodawczyni z uwzględnieniem dochodu utraconego, a następnie rozstrzygnięcie w przedmiocie zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego i wychowania dziecka w rodzinie wielodzietnej, o które wniosła skarżąca.

Mając to na uwadze, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a", art. 135 i art. 141 § 4 zd II ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postepowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) należało orzec jak w sentencji wyroku.