Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt II SA/Bd 453/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2015-08-18 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 7  ust. 1-1b
journal: Dz.U. 2013 poz 1456
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jednolity
article: art. 7,  art. 76  par. 1,  art. 77  par. 1
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 1,  art. 2  pkt 10,  art. 9
journal: Dz.U. 2011 nr 127 poz 721
law: Ustawa z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Jerzy Bortkiewicz Sędziowie sędzia WSA Joanna Brzezińska (spr.) sędzia WSA Renata Owczarzak Protokolant referent – stażysta Aleksandra Pietruczuk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 sierpnia 2015 r. sprawy ze skargi M. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] marca 2015 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia ... 2015r. nr ... Prezydent Miasta B., na podstawie art. 17 ust. 1-1b ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2013r., poz. 1456 ze zm.), § 8 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 3 stycznia 2013r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz.U. poz. 3), odmówił przyznania M. K. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną – matką B. K..

W uzasadnieniu organ wskazał, że sprawa została zainicjowana wnioskiem M. K. z ... 2013r. o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w zw. z opieką nad niepełnosprawną matką. Organ decyzją z ... 2013r. odmówił przyznania wnioskodawcy świadczenia. Na skutek odwołania strony Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. decyzją z ... 2014r. (...) uchyliło powyższą decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia, wskazując na konieczność wyjaśnienia kwestii od kiedy istnieje niepełnosprawność B. K., stwierdzona orzeczeniem Wojewódzkiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w B. z ... 2009 r. (nr ...), które jednak podało, że nie da się ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność chorej. W ocenie SKO, okoliczność ta ma istotny wpływ na wynik sprawy i powinna być wyjaśniona choćby przez powołanie biegłego. Wobec powyższego organ wystąpił do Przewodniczącej Wojewódzkiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności o ustalenie od kiedy istnieje niepełnosprawność matki wnioskodawcy. W odpowiedzi z ... 2014 r. Przewodnicząca wskazała, że od wydanego orzeczenia o niepełnosprawności przysługiwał środek odwoławczy z czego M. K. nie skorzystał, a na obecnym etapie postępowania nie jest możliwe powoływanie biegłego w celu zmiany decyzji eksperckiej. Wnioskodawca złożył oświadczenie, że nie posiada innych dokumentów medycznych matki, które mogłyby być podstawą rozstrzygnięcia przez WZ ds. Orzekania. Organ uznał, że przedstawione dowody i twierdzenia nie mogą stanowić przeciwdowodu dla orzeczenia wydanego przez lekarzy specjalistów, którym znana była historia chorób niepełnosprawnej. W ocenie Prezydenta, z ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz.U. z 2011 r., Nr 127, poz. 721 ze zm.) wynika wprost, że jedynymi organami uprawnionymi do orzekania o stopniu niepełnosprawności są powiatowe i wojewódzkie zespoły do spraw orzekania o niepełnosprawności, a organ orzekający w niniejszej sprawie nie ma podstaw prawnych do orzekania daty powstania niepełnosprawności. Do orzekania w spornej sprawie potrzebne są wiadomości specjalne, a eksperci wypowiedzieli się już wydając orzeczenie o niepełnosprawności B. K. w 2009 r.

Kolejnymi decyzjami z ... 2014r. oraz ... 2014r. Prezydent Miasta B. orzekał o odmowie przyznania M. K. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką wskazując, że nie zostało wykazane stosownym orzeczeniem aby niepełnosprawność powstała przed ukończeniem przez osobę niepełnosprawną 18 roku życia lub 25 roku życia w trakcie nauki. Decyzje te, na skutek odwołań strony, zostały uchylone decyzjami kasacyjnymi Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. odpowiednio z dnia ... 2014r. (...) oraz z ... 2014r. (...). Przekazując sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji Kolegium konsekwentnie wskazywało, że nie zostało wyjaśnione kiedy powstała niepełnosprawność matki skarżącego, a nie można wykluczyć, że przyczyny stwierdzenia niepełnosprawności w wieku 72 lat mogły istnieć w młodości. Kolegium zobowiązało zatem organ do przesłuchania B. K. w charakterze świadka oraz ustalenia poprzez opinie biegłego czy przyczyna niepełnosprawności mogła istnieć w młodości, czy też jej charakter przemawia za tym, ze powstała później.

Organ przesłuchał również w charakterze świadka B. K., która zeznała, że w młodości chorowała na odrę, szkarlatynę, zapalenie płuc, omdlenia i krwotoki z nosa, w wieku 10 lat przeszła gruźlicę a w latach 40 i 50tych była kilkakrotnie w szpitalu, jednak nie była kierowana na komisje lekarskie w sprawie orzeczenia niepełnosprawności. Pierwsza komisja była w 2009 r. w związku z nasilającą się cukrzycą, która zdaniem świadka zaczęła się w okresie młodzieńczym w wyniku głodu i omdleń. Świadek od orzeczenia lekarskiego nie złożyła odwołania do sądu powszechnego i nie zamierza występować ponownie o wydanie orzeczenia o stopniu niepełnosprawności w celu wskazania momentu jej powstania.

Uwzględniając całokształt zgromadzonego materiału dowodowego organ pierwszej instancji, powołując się na treść przepisów art. 17 ust. 1-1b ustawy uznał, że wnioskodawca sprawuje osobistą i bezpośrednią opiekę nad matką B. K., która została zaliczona przez Wojewódzki Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w B. do osób niepełnosprawnych w stopniu znacznym na stałe orzeczeniem z ... 2009r. Zgodnie z orzeczeniem znaczny stopień niepełnosprawności datuje się od ...2009r. a od kiedy istnieje niepełnosprawność nie da się ustalić. Z przepisów rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 15 lipca 2003r. w sprawie orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności wynika, że data od której powstała niepełnosprawność jest przedmiotem badania wyspecjalizowanych organów – zespołów ds. orzekania o niepełnosprawność wyłącznie w postępowaniu toczącym się przed tymi organami i przepisy określają że określenie "nie da się ustalić" organy te stosują, gdy na podstawie przedłożonej dokumentacji medycznej określenie daty powstania niepełnosprawności nie jest możliwe. Organ orzekający w niniejszej sprawie nie ma zatem podstawy prawnej do powoływania biegłego celem ustalenia tej okoliczności. Nadto organ upoważniony do orzekania w przedmiocie świadczeń pielęgnacyjnych nie posiada kompetencji do weryfikowania ostatecznego orzeczenia zespołu ds. orzekania o niepełnosprawności.

W odwołaniu od powyższej decyzji M. K. zarzucił jej niewłaściwe uzasadnienie merytoryczne, niezgodność z prawem, w tym Konstytucją. W jego ocenie bowiem charakter orzeczenia z 2009r. i chorób matki a także doświadczenie życiowe jednoznacznie wskazują, że niepełnosprawność wystąpiła przed 25 r. życia. Organ błędnie założył, że skoro nie da się ustalić daty niepełnosprawności to należy ze szkodą dla wnioskodawcy przyjąć, że niepełnosprawność powstała po 25 roku życia. Odwołujący się wskazał, że nie zgadza się z orzeczeniem Wojewódzkiego Zespołu z 2009 r. w kwestii braku ustalenia daty powstania niepełnosprawności a jednocześnie stwierdził, że organy źle interpretują zarówno orzeczenie jak i zeznania jego matki chcąc sprawę załatwić w sposób odmowny. Obszernie uzasadnił obowiązek organu przeprowadzenia postępowania mającego na celu wyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności, które nadto jego zdaniem już zostały w nim udowodnione zeznaniami matki. Nie ma podstaw do wznowienia postępowania w sprawie orzeczenia o niepełnosprawności, bowiem strona nie dysponuje nowymi dowodami dotyczącymi jej stanu zdrowia sprzed wielu lat. Odwołujący się wskazał na zasadność swego żądania w kontekście wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014r.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. decyzją z dnia ... 2105r. (nr ...), na podstawie art. 17 ust. 1-1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2013 r., poz. 1456 ze zm.) oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2013r. poz. 267 ze zm.), utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu organ odwoławczy stwierdził, że orzeczenie o niepełnosprawność z ... 2009r. wydane przez Wojewódzki Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w B. nr ... o zaliczeniu B. K. do osób niepełnosprawnych o znacznym stopniu niepełnosprawności na stałe, wskazuje, że ustalony stopień niepełnosprawności istnieje od ... 2009r. ale od kiedy istnieje niepełnosprawność, tego ustalić się nie da. Kolegium nie podzieliło stanowiska innych składów SKO wyrażonych w decyzjach z ..., ... i ... 2014r. o zaleceniu powołania biegłego czy też przesłuchania świadka w przedmiocie ustalenia daty powstania niepełnosprawności B. K. oraz ustalenia czy przyczyna niepełnosprawności mogła istnieć w młodości, czy też jej charakter przemawia za tym, że rozwinęła się później. Kolegium wskazało, że z regulacji ustawy o świadczeniach rodzinnych nie wynika aby organ prowadzący postępowanie w przedmiocie świadczenia był uprawniony do dokonania ustaleń w zakresie daty powstania niepełnosprawności. Do ustalenia stopnia niepełnosprawności stosuje się rozporządzenie Ministra Gospodarki, pracy i Polityki Społecznej z dnia 15 lipca 2003r. w sprawie orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności będące aktem wykonawczym do ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych. Jednocześnie Kolegium wskazało, że § 8 ust. 2 pkt 1 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia pielęgnacyjne podaje jako konieczne dołączenie do wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego orzeczenia o niepełnosprawności lub o znacznym stopniu niepełnosprawności oraz daty lub okresu powstania niepełnosprawności, a także daty lub okresu powstania stopnia niepełnosprawności. Odmienne stanowisko w ocenie Kolegium prowadziłoby do niedopuszczalnej sytuacji, w której fakty objęte orzeczeniem lekarskim ustalane byłyby w innym postępowaniu i w oparciu o dowody, które okazały się niewystarczające do rozstrzygnięcia tej kwestii przez zespoły specjalistów i ekspertów. Wszelkie nowe dowody w sprawie ustalenia istnienia lub daty powstania niepełnosprawności nie mogą być podstawą samodzielnej oceny przez organy w postępowaniu o ustalenia prawa do świadczenia.

W odniesieniu do przywołanego w odwołaniu wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014r., sygn. akt K 38/13 Kolegium podało, że Trybunał orzekł o niekonstytucyjności jedynie części normy wynikającej z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych lecz poprawienie stanu prawnego w tym zakresie należy wyłącznie do ustawodawcy. Trybunał w uzasadnieniu swego wyroku stwierdził nadto, że skutkiem wejścia w życie wyroku TK nie jest ani uchylenie art. 17 ust. 1b u.ś.r. ani uchylenie decyzji przyznającej świadczenia, ani wykreowanie prawa do żądania świadczenia dla opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, jeżeli niepełnosprawność podopiecznych nie powstała w okresie dzieciństwa.

M. K. w skardze na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji, stwierdzenie jej nieważności i nielegalności, w rezultacie czego powinna zostać wydana pozytywna dla strony decyzja o przyznaniu i wypłacie świadczenia pielęgnacyjnego dla opiekuna osoby niepełnosprawnej za okres od lipca 2013r. wraz z ustawowymi odsetkami (jako ciągłość odebranego niekonstytucyjnymi przepisami a przyznanego wcześniej decyzją świadczenia w związku z opieką nad niepełnosprawną matką).

W obszernym uzasadnieniu skarżący powtórzył argumenty i zarzuty wcześniejszych odwołań oraz opisał przebieg postępowania trwającego od 2013r., gdy odebrano mu świadczenie opiekuńcze, które przez 1,5 roku nie zostało nadal przyznane. Organy administracji orzekające w sprawie naruszają porządek prawny i mimo oczywistych przesłanek nie przyznają mu świadczenia wydając decyzje pozbawione merytorycznego uzasadnienia. Wszystkie dowody bezsprzecznie świadczą, iż niepełnosprawność jego matki powstała przed wieloma laty jednak w sposób sztuczny w orzeczeniu z 2009r. wpisano, iż daty tej nie da się ustalić, podobnie w sztuczny sposób wpisano datę ustalenia stopnia niepełnosprawności na dzień złożenia wniosku – ... 2009r. Zdaniem skarżącego organ bezprawnie i na szkodę wnioskodawcy przyjmuje, że skoro daty nie da się ustalić to należy przyjąć, że niepełnosprawność powstała po 18 lub 25 roku życia, tymczasem przedstawione dokumenty medyczne oraz przesłuchanie matki wskazują, iż niepełnosprawność powstała w wieku dziecięcym a wina za niedokładne sporządzenie orzeczenia obarcza lekarzy, przez co obecnie cierpi jego matka. W jego ocenie złożone zeznania przez B. K. są wystarczającym kontrdowodem wobec orzeczenia Wojewódzkiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności i dowodzi spełniania wszelkich przesłanek koniecznych do przyznania prawa do świadczenia. Skarżący stwierdził, że jeżeli organy chcą podważać zeznania jego matki w sferze medycznej to powinny opierać się na przesłankach medycznych. W ocenie skarżącego wystarczającym dowodem na spełnienie przesłanek, w szczególności faktu, iż niepełnosprawność powstała przed 18 rokiem życia są zeznania jego matki. Skarżący zarzuca także, żr organy dowolnie dobierały dowody i nie dopełniły obowiązku wszechstronnego wyjaśnienia sprawy. Skoro orzeczeniem z 2009r. stwierdzono, że jego matka jest osobą niepełnosprawną w stopni znacznym, to musiała być ona już wcześniej osobą niepełnosprawną w mniejszym stopniu, a z powodu, że niepełnosprawność postępuje powoli z biegiem czasu niewątpliwe i logiczne jest, że powstała ona już przed 18 rokiem życia. Skarżący podał także, iż pomocniczo można zastosować art. 231 i 234 K.c., o uznaniu faktów i okoliczności na skutek domniemań prawnych, biorąc pod uwagę zeznania B. K., doświadczenie życiowe oraz wnioskowanie logiczne i elementarną wiedzę logiczną. W jego bowiem ocenie, przebyte choroby oraz okres II Wojny Światowej niewątpliwie spowodowały powstanie niepełnosprawności B. K. przed 18 rokiem życia, a w konsekwencji konieczność przyznania prawa do spornego świadczenia.

Skarżący powołał się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., w którym TK w sposób jasny i oczywisty stwierdził niezgodność art. 17 ust. 1b u.ś.r. z Konstytucją RP. Organy administracji publicznej nie realizują tego wyroku, ograniczając się do jego nieuprawnionej i skandalicznej interpretacji.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2012 r. poz. 270 z późn.zm., dalej jako: "P.p.s.a."), wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 P.p.s.a.).

Dokonując tak rozumianej oceny zaskarżonego rozstrzygnięcia, Sąd nie dopatrzył się naruszeń prawa skutkujących koniecznością jego uchylenia lub stwierdzenia nieważności (art. 145 § 1 i 2 P.p.s.a.).

Materialnoprawną podstawę dla wydania przedmiotowych decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz.U. z 2013r. poz. 1456 z późn.zm.), dalej :"u.ś.r.".

W sprawie bezsporna pozostaje okoliczność, iż skarżący M. K. na podstawie decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego otrzymywał (przyznane na stałe) świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad legitymującymi się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności rodzicami w okresie od ... 2011 do ... 2013r.

Zgodnie z przepisem art. 17 ust. 1 ww. ustawy, w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2012r., świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługiwało:

1) matce albo ojcu,

2) innym osobom, na których, zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. Nr 9, poz. 59, z późn.zm.), ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności,

3) opiekunowi faktycznemu dziecka

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Osobie innej niż spokrewniona w pierwszym stopniu, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy nie ma osoby spokrewnionej w pierwszym stopniu albo gdy osoba ta nie jest w stanie sprawować opieki, o której mowa w ust. 1 (ust. 1a). W ust. 5 wskazano przesłanki wyłączające przyznanie przedmiotowego świadczenia.

Z dniem 1 stycznia 2013r. przepisy art. 17 ust. 1 – 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych uległy zmianie na mocy ww. ustawy nowelizującej z dnia 7 grudnia 2012r. i otrzymały brzmienie: Świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:

1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (ust. 1a).

Nadto ustawodawca dodał w art. 17 przepis 1b, zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.

W znowelizowanym ust. 5 art. 17 ustawy określono przesłanki wykluczające możliwość uzyskania świadczenia. Analiza przepisów ustawy nowelizującej wskazuje, że powyższa zmiana wiąże się z ustawową rekonstrukcją świadczeń opiekuńczych w ramach systemu świadczeń rodzinnych. Do dotychczasowego katalogu tych świadczeń (art. 2 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych) obejmującego zasiłek pielęgnacyjny oraz świadczenie pielęgnacyjne, ustawodawca z dniem 1 stycznia 2013 r. dodał nowe świadczenie nazwane specjalnym zasiłkiem opiekuńczym (art. 1 pkt 1 i pkt 4 ustawy nowelizującej), uregulowane szczegółowo w dodanym art. 16a ustawy o świadczeniach rodzinnych. Świadczenie to kierowane jest do osób, które nie podejmują zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub z tego rezygnują w celu sprawowania stałej opieki nad osoba legitymująca się miedzy innymi orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W przypadku tego świadczenia nie został przez ustawodawcę zastrzeżony warunek co do wieku, w którym niepełnosprawność powstała.

Zważyć przyjdzie, iż zgodnie z art. 11 ust. 1 i 3 powyższej ustawy nowelizującej osoby uprawnione do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie dotychczasowych przepisów zachowały prawo do tego świadczenia w dotychczasowej wysokości do dnia ... 2013r., jeżeli spełniają warunki określone w przepisach dotychczasowych. Wydane na podstawie dotychczasowych przepisów decyzje o przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, wygasały z mocy prawa po upływie ww. terminu. W okolicznościach sprawy pozostaje bezspornym, że takiej sytuacji znalazł się również skarżący. W konsekwencji w zawiązku z dalszym sprawowaniem stałej opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką w lipcu 2013r. złożył wnioski zarówno o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, jak i specjalnego zasiłku opiekuńczego. Oba te wnioski zostały rozstrzygnięte decyzjami Prezydenta Miasta B. w sposób negatywny, aczkolwiek z innych przesłanek tj. pierwszy z uwagi na niewykazanie, że niepełnosprawność matki powstała w wieku dziecięcym (decyzja z dnia ... 2013r. k 20 akt adm.), a drugi z uwagi na przekroczenie kryterium dochodowego ustalonego w przypadku specjalnego zasiłku opiekuńczego (decyzja z dnia ... 2013r.). Jak wynika z akt sprawy decyzje te uzyskały przymiot ostateczności, bowiem odwołania od nich zostały wniesione z uchybieniem terminu (k. 22-24 akt adm.). Następnie wraz z nowym okresem zasiłkowym M. K. złożył (... 2013r.) kolejny wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia w związku ze sprawowaną nad niepełnosprawną matką opieką. To ten wniosek zainicjował, wbrew stanowisku skarżącego, postępowanie zakończone zaskarżoną decyzją. Wobec powyższego żądanie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego za okres przed ... 2013r. (żądanie przyznania świadczenia od ... 2013r.) na podstawie tego wniosku jest całkowicie niezasadne.

Podkreślenia wymaga, iż regulacje art. 11 ust. 1 i 3 ww. ustawy nowelizującej – na podstawie których wygasły dotychczasowe decyzje o świadczeniach pielęgnacyjnych zostały wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 5 grudnia 2013r. sygn. K 27/13 uznane za niezgodne z art. 2 Konstytucji RP. Zgodnie z uzasadnieniem wyroku Trybunału, przywrócenie stanu zgodnego z Konstytucją, tj. przywrócenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osobom, które świadczenie to utraciły od dnia 1 lipca 2013r., wymagało bezzwłocznej interwencji ustawodawcy, który powinien wprowadzić stosowne korekty w systemie prawnym.

Wykonanie powyższego wyroku stanowiła ustawa z dnia 4 kwietnia 2014r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz.U. poz. 567 - dalej "u.u.w.z."). Zgodnie z art. 1 tej ustawy "określa (ona) warunki nabywania oraz zasady ustalania i wypłacania zasiłków dla opiekunów osobom, które utraciły prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z dniem 1 lipca 2013r. w związku z wygaśnięciem z mocy prawa decyzji przyznającej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Artykuł 2 ust. 1 u.u.w.z. stanowi z kolei, że "zasiłek dla opiekuna przysługuje osobie, jeżeli decyzja o przyznaniu jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wygasła z mocy prawa na podstawie art. 11 ust. 3 ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy oświadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. poz. 1548 oraz z 2013 r. poz. 1557) z dniem 1 lipca 2013r." Ustawa ta weszła w życie z dniem 15 maja 2014r. Z analizy akt sprawy wynika, że pismem z dnia ... 2014r. Prezydent Miasta B. poinformowała skarżącego o powyższym oraz możliwości i terminie złożenia wniosku o przyznanie świadczenia dla opiekuna tj. do ... 2014r. Wprawdzie z akt tych nie wynika, czy skarżący złożył taki wniosek i ewentualnie jak zakończyło się wywołane nim postępowanie administracyjne, jednakże na rozprawie skarżący oświadczył, że w ustawowym terminie złożył wniosek o przyznanie świadczenia dla opiekuna, jednakże organ nie wydał jeszcze w tej sprawie decyzji, bowiem zawiesił postępowanie do czasu rozpoznania przedmiotowej sprawy o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Tym samym skarżący jest pozbawiony od ... 2013r. jakichkolwiek świadczeń związanych z rezygnacją z zatrudnienia w celu sprawowania stałej opieki nad matką. Jednocześnie skarżący oświadczył, że Sąd wyrokiem z dnia ... 2015r. uchylił postanowienia Samorządowego Kolegium Odwoławczego oraz organu pierwszej instancji o zawieszeniu postępowania dotyczącego świadczenia dla opiekuna.

W istocie Wojewódzki Sąd Administracyjny w B. wyrokiem z dnia 21 lipca 2015r. sygn. II SA/Bd 455/15, uwzględniając skargę M. K., uchylił zaskarżone postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia ... 2015r. utrzymujące w mocy postanowienie Prezydenta Miasta B. z ... 2015r. w sprawie zawieszenia postępowania w sprawie ustalenia prawa do zasiłku dla opiekuna B. K. oraz postanowienie organu pierwszej instancji i orzekł o ich niewykonalności. W uzasadnieniu powyższego (nieprawomocnego) wyroku Sąd stwierdził, że nie było podstaw do zawieszenia postępowania z uwagi na toczące się nadal postępowanie w niniejszej sprawie (o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego), skoro wydano w nim w pierwszej instancji decyzję odmowną, co nie stanowiło przesłanki negatywnej przyznania świadczenia dla opiekuna. Stanowisko to w całości podziela Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę. Nie ulega wątpliwości, że z uwagi na stwierdzone ww. wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego niezgodne z Konstytucją RP pozbawienie skarżącego przyznanych mu wcześniej ostateczna decyzją na stałe uprawnień, organy powinny z urzędu z uwagi na jego wnioski o przyznanie świadczeń i świadomość pozbawienia świadczenia podjąć wszelkie kroki w celu skutecznego i bez zbędnej zwłoki rozpoznania wniosków. W szczególności priorytetowa winna być sprawa przyznania świadczenia dla opiekuna, które z woli ustawodawcy miało stanowić w określonych sytuacjach o możliwości kontynuacji na poprzednich zasadach uzyskiwania świadczenia związanego ze sprawowaniem opieki nad najbliższą osobą o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Przechodząc do podstaw rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy dotyczącej żądania przyznania świadczenia pielęgnacyjnego stwierdzić przyjdzie, że niesporny pozostaje fakt sprawowania przez skarżącego stałej opieki nad matką B. K. (ur. ...1937r.), która legitymuje się ostatecznym orzeczeniem Wojewódzkiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w B. z dnia ... 2009r. (znak ...) o zaliczeniu do znacznego stopnia niepełnosprawności na stałe. Zgodnie z pkt IV i V orzeczenia nie da się ustalić od kiedy niepełnosprawność istnieje, a ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od ...2009r.

Przypomnienia wymaga, że podstawę odmowy przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego, na skutek jego wniosku z ... 2013r. stanowiło niespełnienie przesłanki określonej w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych (w brzmieniu obowiązującym w dacie orzekania), zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia. Organy uznały bowiem, że wnioskodawca, za pomocą stosownych w tym zakresie dokumentów nie wykazał, że niepełnosprawność jego matki (osoby obecnie ponad 70-letniej) powstała we wskazanym wyżej okresie (w dalszej części określanym jako "okres dziecięcy", a wykazać to mógł wyłącznie przedkładając orzeczenie uprawnionego do orzekania o niepełnosprawności organu.

Istota sporu pomiędzy skarżącym i organami administracji publicznej w przedmiotowej sprawie koncentruje się zasadniczo wokół dwóch kwestii. Po pierwsze: czy organy są związane treścią orzeczenia zespołu do spraw orzekania o niepełnosprawności, także w zakresie w jakim określa on datę powstania stopnia niepełnosprawności lub stwierdza, że daty powstania niepełnosprawności "nie da się ustalić", czy też w toku postępowania w sprawie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki można dowodzić i ustalać za pomocą wszelkich dostępnych środków dowodowych, niezależnie od treści orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. Po wtóre, jaki wpływ na rozstrzygniecie o żądaniu skarżącego, w okolicznościach niniejszej sprawy, miał wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014r. sygn. akt K 38/13, którym uznał, że art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie, ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji.

Nie budzi wątpliwości, iż z końcowej części przepisu art. 17 ust. 1 u.ś.r. jednoznacznie wynika, iż warunkiem ubiegania się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego jest legitymowanie się osoby wymagającej opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. W niniejszej sprawie matka skarżącego legitymuje się orzeczeniem Wojewódzkiego Zespołu do Spraw orzekania o Niepełnosprawności o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnieniu osób niepełnosprawnych (tekst jedn. Dz.U. z 2011r. Nr 127, poz. 721 z późn.zm.) ustawa ta dotyczy osób, których niepełnosprawność została potwierdzona orzeczeniem: 1) o zakwalifikowaniu przez organu orzekające do jednego z trzech stopni niepełnosprawności określonych w art. 3 lub 2) o całkowitej lub częściowej niezdolności do pracy na podstawie odrębnych przepisów, lub 3) o niepełnosprawności, wydanym przed ukończeniem 16 roku życia – zwanych dalej "osobami niepełnosprawnymi". W art. 2 pkt 10 pojęcie niepełnosprawność zdefiniowano jako trwałą lub okresową niezdolność do wypełniania ról społecznych z powodu stałego lub długotrwałego naruszenia sprawności organizmu, w szczególności powodująca niezdolność do pracy. Ustawa reguluje również tryb orzekania o niepełnosprawności przez specjalnie powołane do tego celu zespoły specjalistów- orzekające o niepełnosprawności, jak i znaczenie orzeczeń innych organów w tym orzeczeń lekarza orzecznika ZUS, orzeczeń o zaliczeniu do grup inwalidów. Od orzeczenia wojewódzkiego zespołu przysługuje odwołanie do sądu pracy i ubezpieczeń społecznych w terminie 30 dni od dnia doręczenia orzeczenia.

Podkreślenia wymaga, iż wbrew zarzutom skarżącego żaden z obligatoryjnych elementów orzeczenia o zaliczenia do stopnia niepełnosprawności nie jest rozstrzygnięciem dowolnym, czy też uznaniowym. Przeciwnie wynika on z dokonanej przez uprawniony zespół specjalistów oceny całokształtu zgromadzonej dokumentacji w szczególności dokumentacji medycznej, badań i innych dowodów. Szczegółowe zasady wydawania orzeczeń o niepełnosprawności lub stopniu niepełnosprawności, tryb postępowania przy orzekaniu, skład i sposób powoływania i odwoływania członków zespołów orzekających, a także sposób ich działania określają przepisy rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 15 lipca 2003r. w sprawie orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności (Dz.U. Nr 139, poz. 1328 z późn.zm.). Zgodnie z § 13 ust. 2 pkt 11 i 12 tego aktu, orzeczenie o stopniu niepełnosprawności zawiera także datę lub okres powstania niepełnosprawności oraz datę lub okres powstania ustalonego stopnia niepełnosprawności. W myśl § 14 ust. 3 i 4 rozporządzenia, datę lub okres powstania niepełnosprawności osoby zainteresowanej ustala się na podstawie przebiegu schorzenia, dokumentacji medycznej lub orzeczeń o inwalidztwie, niezdolności do pracy, wydanych przez organy na podstawie przepisów odrębnych. Jeżeli z przedłożonej dokumentacji, przebiegu schorzenia, orzeczeń o inwalidztwie lub niezdolności do pracy osoby zainteresowanej nie da się ustalić daty lub okresu powstania niepełnosprawności, należy wpisać wyrazy "nie da się ustalić".

Z kolei datę lub okres powstania stopnia niepełnosprawności osoby zainteresowanej ustala się na podstawie przebiegu schorzenia i dokumentacji medycznej. Jeżeli z przedłożonej dokumentacji medycznej i przebiegu schorzenia osoby zainteresowanej nie da się ustalić daty lub okresu powstania stopnia niepełnosprawności, za datę tę należy przyjąć datę złożenia wniosku do powiatowego zespołu (§ 14 ust. 5 i 6).

Zgodnie z dyspozycją art. 76 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, dokumenty urzędowe sporządzone w przepisanej formie przez powołane do tego organy państwowe w ich zakresie działania stanowią dowód tego, co zostało w nich urzędowo stwierdzone. Orzeczenie zespołu do spraw orzekania o niepełnosprawności jest dokumentem urzędowym, zatem korzysta z powyższego domniemania prawnego. Oznacza to, że orzeczenie o stopniu niepełnosprawności stanowi dowód prawdziwości tego co zostało w nim stwierdzone, także co do daty lub okresu powstania niepełnosprawności oraz ustalenia stopnia niepełnosprawności, w tym stwierdzenia, że daty "nie da się ustalić".

Co do zasady nie jest wyłączona możliwość przeprowadzenia dowodu przeciwko treści dokumentów urzędowych (art. 76 § 3 K.p.a.). Nie oznacza to jednakże, iż domniemanie prawdziwości takiego dokumentu (orzeczenia – aktu administracyjnego), uzyskiwanego w szczególnej procedurze, wymagającego szczególnych kwalifikacji, można obalić za pomocą wszelkich dopuszczalnych dowodów. Nie jest zatem dopuszczalne w niniejszym postępowaniu wykazywanie za pomocą zeznań świadków, przesłuchania stron, opinii biegłego innej treści orzeczenia o niepełnosprawności niż zawarta w dokumencie stanowiącym ostateczne orzeczenie właściwego organu (por. odpowiednio wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 maja 2014r. sygn. akt I OSK 2384/12 dostępny http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Skarżący nie przedłożył jakichkolwiek orzeczeń organów uprawnionych do orzekania w zakresie niepełnosprawności, czy też niezdolności do pracy, inwalidztwa, z których wynikałaby okoliczność, iż niepełnosprawność jego matki powstała przed ukończeniem przez nią 18 lub 25 roku życia. Jednocześnie zarówno on, jak i jego matka jednoznacznie oświadczyli, że takowymi dokumentami nie dysponują, a cała dokumentacja została przedłożona organom orzekającym o zaliczeniu do stopnia niepełnosprawności.

W konsekwencji zatem organy rozpoznające wniosek o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, nie są kompetentne do ustalenia we własnym zakresie daty lub okresu powstania niepełnosprawności, ponieważ związane są – co do daty lub okresu powstania niepełnosprawności i co do jej stopnia, orzeczeniem wydanym przez uprawnioną do tego jednostkę. Nie mogą zatem na podstawie samodzielnych ustaleń i w drodze własnego postępowania wyjaśniającego zmieniać czy też uzupełniać treści orzeczeń innych uprawnionych do orzekania o niepełnosprawności organów. Jak zasadnie wskazał organ także w sytuacji gdyby po wydaniu orzeczenia o stopniu niepełnosprawności wyszły na jaw nowe dowodu lub dokumenty mające znaczenia dla ustalenia daty lub okresu powstania niepełnosprawności oraz stopnia niepełnosprawności, te okoliczności nie podlegałyby samodzielnej ocenie organu w postępowaniu o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego , lecz miałyby znaczenie dla kształtu prawnego wydanego już orzeczenia o niepełnosprawności lub o stopniu niepełnosprawności.

Wobec powyższego należy jednoznacznie stwierdzić, iż trzy uprzednio wydawane w niniejszej sprawie decyzje kasacyjne Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. bezpodstawnie i z naruszeniem norm postępowania (art. 7, art. 76 § 1, 77 § 1, art. 138 K.p.a.) oraz na skutek błędnej wykładni prawa materialnego uchylały decyzje organu pierwszej instancji nakazując ponowne prowadzenie postępowania przeciwko treści dokumentu urzędowego – ostatecznego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. Spowodowało to podważenie zaufania do działania organów państwa, naruszenie zasady legalności i szybkości postępowania - całkowicie zbędne wielomiesięczne przedłużenie postępowania administracyjnego w sprawie wszczętej wnioskiem z ... 2013r. a zakończonej ostatecznie dopiero decyzją z ... 2015r. oraz wprowadziło stronę w błąd co do zakresu i możliwości ustalenia daty powstania niepełnosprawności B. K. przez organy w ramach niniejszego postępowania.

Nadto, na marginesie powyższych wskazań, wobec treści zarzutów odwołania i skargi podkreślenia wymaga, iż choroby matki skarżącego w okresie dziecięcym (z wnioskiem o ustalenie stopnia niepełnosprawności wystąpiła w wieku powyżej 70 lat), nie oznaczają samoistnie, iż była już wówczas osobą niepełnosprawną. Konieczna do ustalenia jest data lub okres powstania niepełnosprawności, a nie to czy zdarzenia, trudy wojny, przebyte choroby z okresu przed ukończeniem 18 lub 25 roku życia mogły skutkować czy też przyczynić się do powstania w przyszłości niepełnosprawności osoby wymagającej w późniejszym wieku stałej opieki.

To wnioskodawca, ubiegający się o przyznanie ze środków publicznych świadczeń opiekuńczych związanych z rezygnacją lub niepodjęciem zatrudnienia w związku ze sprawowaniem opieki nad członkiem rodziny, musi wykazać stosownymi dokumentami, iż spełnia wszystkie ustawowe przesłanki konieczne dla przyznania konkretnego wnioskowanego świadczenia. Wobec treści art. 17 ust. 1b u.ś.r. w przypadku świadczenia pielęgnacyjnego wnioskodawca musi zatem do wniosku dołączyć stosowne orzeczenie o zaliczeniu do znacznego stopnia niepełnosprawności lub równoznaczne, które nadto potwierdzi wraz z innymi w razie konieczności dowodami, że niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub nie później niż do ukończenia 25 roku życia (w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej).

W dalszej kolejności należy odnieść się do zarzutu skargi dotyczącego wadliwego oparcia odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na przepisie art. 17 ust. 1b u.ś.r., podczas gdy Trybunał Konstytucyjny uznał za niezgodne z art. 32 Konstytucji różnicowanie rodzajów i wysokości świadczeń opiekuńczych przyznawanych opiekunom niepełnosprawnych dzieci oraz niepełnosprawnych osób dorosłych, i uzależnienie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od daty powstania niepełnosprawności i wyrokiem z dnia 21 października 2014r. stwierdził niezgodność art. 17 ust. 1-1b ustawy o świadczeniach rodzinnych z Konstytucją RP.

W związku z wątpliwościami co do zgodności art. 16a ust. 2-5 oraz art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych z art. 2 i art. 32 ust. 1 w zw. z art. 69 Konstytucji na wniosek grupy posłów, wyrokiem z dnia 21 października 2014r. sygn. akt K 38/13 (Dz.U. poz. 1443) Trybunał Konstytucyjny orzekł, że:

1. art. 16a ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2013 r. poz. 1456, 1623 i 1650 oraz z 2014 r. poz. 559 i 567) jest zgodny z art. 2, art. 32 ust. 1 i art. 69 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.

2. art. 17 ust. 1b ustawy powołanej w punkcie 1 w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji.

Ponadto na podstawie art. 39 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 1 sierpnia 1997r. o Trybunale Konstytucyjnym, umorzył postępowanie w pozostałym zakresie.

Rozważając skutki tego orzeczenia TK dla stanu prawnego mającego zastosowanie w kontrolowanej przez Sąd sprawie, w szczególności ze względu na typ wyroku oraz argumenty podane w jego uzasadnieniu, konieczne jest poczynienie pewnych uwag ogólnych dotyczących charakterystyki tzw. wyroku zakresowego oraz funkcji sądownictwa administracyjnego. Wyrok zakresowy to takie rozstrzygnięcie, w którym Trybunał Konstytucyjny stwierdza zgodność albo niezgodność z Konstytucją przepisu prawnego w określonym (podmiotowym, przedmiotowym lub czasowym) zakresie jego zastosowania. W konsekwencji atrybut konstytucyjności albo niekonstytucyjności nie jest przypisywany całemu aktowi prawnemu albo jego jednostce redakcyjnej (przepisowi), lecz jego fragmentowi, a ściślej rzecz biorąc jakiejś normie (normom) wywiedzionej z tego przepisu. Trzeba jednak zauważyć, że wyroków zakresowych nie należy utożsamiać z tzw. wyrokami interpretacyjnymi. Pomijając złożoną problematykę dopuszczalności wydawania wyroków interpretacyjnych i towarzyszące temu zagadnieniu spory, wymaga podkreślenia, że wyrok interpretacyjny ma na celu rozstrzygnięcie, czy możliwe jest określone rozumienie poddanego kontroli przepisu, przy którym dany przepis będzie zgodny z Konstytucją. Wyrok zakresowy zaś rozstrzyga o przepisie, którego rozumienie nie jest sporne, lecz zarzut niekonstytucyjności odnosi się do wyraźnego zakresu zastosowania tego przepisu (por. M. Florczak-Wątor, Orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego i ich skutki prawne, Poznań 2006, s. 104). Wyrok zakresowy wydany w sprawie K 38/13 odnosi się do negatywnego zakresu przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., na co wskazuje użycie zwrotu "w zakresie, w jakim różnicuje". Istotą tego rozstrzygnięcia jest uznanie za niezgodne z konstytucyjną zasadą równości pominięcie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego innych osób, niż wskazanych w tym przepisie, przy czym niekonstytucyjność takiego ograniczenia Trybunał upatruje w zróżnicowaniu prawa podmiotowego opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych ze względu na wiek powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki.

W uzasadnieniu wyroku Trybunał Konstytucyjny nie zgodził się z poglądem prezentowanym przez grupę posłów, która wystąpiła ze skargą konstytucyjną w odniesieniu do przesłanki wymienionej w art. 17 ust. 1b ustawy. Wnioskodawcy (jak w niniejszej sprawie skarżący) starali się wykazać, że ograniczenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie kryterium wieku powstania niepełnosprawności jest niekonstytucyjne, ponieważ w sposób nieuzasadniony ogranicza grupę uprawnionych do tego świadczenia. Trybunał stwierdził natomiast, że zastosowanie takiej przesłanki jest dopuszczalne. Można bowiem odmiennie ukształtować reguły wypłacania świadczeń dla tych osób, które sprawują opiekę nad niepełnosprawnymi dziećmi. Z tego powodu przesłanka określona w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych nie narusza zasady równości w takim zakresie, w jakim stanowi podstawę różnicowania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego według wskazanego przez Trybunał podziału na dwie kategorie opiekunów. Trybunał przypomniał ratio art. 17 ust. 1b ustawy. Odwołując się do uzasadnienia projektu ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (druk sejmowy nr 724/VII kadencja, s. 2-4) wskazał, że ustawodawca miał na celu takie ukształtowanie przesłanek przyznawania tego świadczenia, aby przysługiwało ono rodzicom dzieci niepełnosprawnych, którzy rzeczywiście sprawują nad nimi opiekę. Powiązanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z momentem powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki wynikało z założenia, że osoby dorosłe, których niepełnosprawność nie powstała w okresie nauki, były najczęściej samodzielne i miały możliwość wypracowania własnych źródeł dochodu, a tym samym finansowania lub współfinansowania opieki, bez konieczności dodatkowego wsparcia budżetu państwa. Trybunał zauważył natomiast, że stosowanie art. 17 ust. 1b ustawy jako kryterium identyfikacji beneficjentów świadczenia pielęgnacyjnego prowadzi do takiego zróżnicowania w obrębie prawa do świadczeń opiekuńczych, które traci swoje konstytucyjne uzasadnienie, gdyż dochodzi tutaj do odmiennego ukształtowania sytuacji prawnej opiekunów dorosłych osób niepełnoprawnych. Dzieje się tak wówczas, kiedy osoba wymagająca opieki zmienia status umożliwiający zaliczenie jej do kategorii dzieci w rozumieniu przyjętym przez ustawodawcę. Na gruncie ustawy o świadczeniach rodzinnych kryterium wyróżniającym taką kategorię jest ukończenie 18 roku życia, ewentualnie ukończenie 25 roku życia w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej. Przekroczenie tak wyznaczonej granicy wieku sprawia, że od tego momentu można mówić wyłącznie o jednej grupie podmiotów podobnych. Tworzą ją wówczas opiekunowie dorosłych osób niepełnosprawnych. Brak jest konstytucyjnego uzasadnienia zróżnicowania podmiotów należących do tej kategorii np. w zakresie wysokości przysługujących im świadczeń opiekuńczych. Zwrócono uwagę, że ustawodawca może przyjąć odmienne zasady przyznawania świadczeń opiekuńczych względem opiekunów niepełnosprawnych dzieci. Takie rozstrzygnięcie powinno być jednak konsekwentne. W dłuższej perspektywie czasowej nie może dopuszczać do nieuzasadnionego zróżnicowania sytuacji prawnej w obrębie opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych. Z tych przyczyn w przywołanym wyroku orzeczono, że art. 17 ust. 1b ustawy w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Trybunał podkreślił, że istotnym kryterium przyznania świadczeń powinna być w każdym wypadku ocena faktycznej sytuacji finansowej ich potencjalnych beneficjentów i uznał, że wykonanie wyroku wymaga podjęcia działań ustawodawczych, które doprowadzą do przywrócenia równego traktowania opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych pozostawiając ustawodawcy w tej kwestii pewien margines swobody. Zaznaczono przy tym, że skutkiem wejścia w życie niniejszego wyroku nie jest ani uchylenie art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, ani uchylenie decyzji przyznających świadczenia, ani wykreowanie "prawa" do żądania świadczenia dla opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, jeżeli niepełnosprawność podopiecznych nie powstała w okresie dzieciństwa. Trybunał Konstytucyjny orzekł ostatecznie o niekonstytucyjności części normy wynikającej z art. 17 ust. 1b ustawy zalecając ustawodawcy jedynie poprawienie stanu prawnego.

Podkreślenia wymaga, iż wbrew wywodom skargi Trybunał stwierdzając niekonstytucyjność przedmiotowej normy we wskazanym zakresie, nie upatrywał jej w tym, iż na skutek wyroku wszyscy opiekunowie dorosłych osób niepełnosprawnych, z pominięciem normy art. 17 ust. 1b, powinni otrzymać prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, na zasadach i w wysokości określonych w dotychczasowej regulacji art. 17 ustawy. W ocenie Sądu, nie ma prawnej możliwości aby organy administracji publicznej w ramach własnych kompetencji i zasady legalności działania mogły, bez ingerencji ustawodawcy, określić uwzględniając konieczność zachowania zasady równości w jakiej wysokości i na jakich zasadach mają przyznać świadczenia opiekuńcze wszystkim ubiegającym się o takowe opiekunom dorosłych osób niepełnosprawnych (bez względu na datę powstania niepełnosprawności). Konieczne są zatem systemowe rozwiązania ustawowe, które jak wskazał Trybunał Konstytucyjny, powinny być podjęte bez zbędnej zwłoki.

W świetle powyższego w przedstawionym wyroku Trybunału Konstytucyjnego znajduje się pełna odpowiedź na postawione przez skarżącego zarzuty, które w takiej sytuacji nie mogą być już uznane za skuteczne. Wyrok ten nie stanowi podstawy do uchylenia zaskarżonej decyzji. Zalecona ustawodawcy przez Trybunał Konstytucyjny korekta stanu prawnego nie zmienia sytuacji prawnej skarżącego, który na datę wydania zaskarżonej decyzji nie należy do tej kategorii opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, o których mowa w art. 17 ust. 1b ustawy (por. wyrok NSA z dnia 10 lutego 2015 r., sygn. I OSK 2926/14).

W ocenie Sądu, powyższy wyrok Trybunału Konstytucyjnego, w okolicznościach niniejszej sprawy, nie miał zatem oczekiwanego przez skarżącego wpływu na przyznanie mu świadczenia pielęgnacyjnego, określonego w art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych. A stanowisko wyrażone w tym zakresie w uzasadnieniu skarżonej decyzji jest zasadne. Również pozostałe zarzuty skargi nie mogły skutkować jej uwzględnieniem.

W tym stanie rzeczy, ponieważ podniesione w skardze zarzuty nie mogły odnieść zamierzonego skutku, a jednocześnie brak jest okoliczności, które z urzędu należałoby wziąć pod rozwagę, Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi