Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VIII SA/Wa 159/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2010-05-26 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 29, art. 138 par. 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 54 par. 1, par. 2, par. 3
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 5 ust. 1
journal: Dz.U. 2003 nr 229 poz 2273
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich ze środków pochodzących z Sekcji Gwarancji Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej
article: art. 3, art. 12 ust. 5 i 6
journal: Dz.U. 2004 nr 10 poz 76
law: Ustawa z dnia 18 grudnia 2003 r. o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o  przyznanie płatności
journal: Dz.U.UE.L 1999 nr 160 poz 80  art. 23 ust. 1
law: Rozporządzenie Rady (WE) Nr 1257/1999 z dnia 17 maja 1999 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich z Europejskiego Funduszu  Orientacji i Gwarancji Rolnej (EFOGR) oraz zmieniające i uchylające niektóre rozporządzenia*
journal: Dz.U.UE.L 2003 nr 270 poz 1  art. 2 lit. a
law: Rozporządzenie Rady (WE) nr 1782/2003 z dnia 29 września 2003 r. ustanawiające wspólne zasady dla systemów wsparcia bezpośredniego w  ramach wspólnej polityki rolnej i ustanawiające określone systemy wsparcia dla rolników oraz zmieniające rozporządzenia (EWG) nr 2019/93, (WE) nr  1452/2001, (WE) nr 1453/2001, (WE) nr 1454/2001, (WE) nr 1868/94, (WE) nr 1251/1999, (WE) nr 1254/1999, (WE) nr 1673/2000, (EWG) nr  2358/71 i (WE) nr 2529/2001

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Owsińska-Gwiazda, Sędziowie Sędzia WSA Sławomir Fularski /sprawozdawca/, Sędzia WSA Włodzimierz Kowalczyk, Protokolant Justyna Kapusta, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 maja 2010 r. sprawy ze skargi P. M., A. E. P. spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w B. – wspólników spółki cywilnej S. D. A. na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. z dnia [...] stycznia 2010 r. nr [...] w przedmiocie płatności rolnośrodowiskowych 1) uchyla zaskarżoną decyzję; 2) stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości do chwili uprawomocnienia się niniejszego wyroku. 3) zasądza od Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. na rzecz skarżących kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Decyzją Nr [...] z dnia [...] lipca 2009r. Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (ARiMR) w B. działając na podstawie art. 5 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich ze środków pochodzących z Sekcji Gwarancji Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej (Dz. U. z 2003r. Nr 229, poz.2273 ze zm., dalej zwana jako ustawa o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich), § 11 ust.1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 20 lipca 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na wspieranie przedsięwzięć rolnośrodowiskowych i poprawy dobrostanu zwierząt objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz. U. z 2004 r. Nr 174, poz. 1809 ze zm.) oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000r. Nr 98, poz. 1071 ze zm., zwana dalej kpa), po rozpatrzeniu wniosku złożonego dnia [...] maja 2007 r. o przyznanie płatności z tytułu realizacji programu rolnośrodowiskowego i poprawy dobrostanu zwierząt z tytułu przeniesienia posiadania części gospodarstwa, odmówił P.M. i "A.E.P." sp. z o.o. z siedzibą w B. jako wspólnikom prowadzącym działalność gospodarczą pod nazwą "S.D.A." spółka cywilna z siedzibą w B. przyznania płatności rolnośrodowiskowej na 2007 rok.

W konkluzji uzasadnienia decyzji organ wskazał, że spółka prawa cywilnego nie ma osobowości prawnej, ani zdolności prawnej także w zakresie prowadzonej działalności gospodarczej. Spółka cywilna nie jest więc podmiotem prawnym odrębnym od wspólników, lecz jest wielostronnym stosunkiem zobowiązaniowym łączącym wspólników. Odróżnić zatem należy wspólników spółki cywilnej będących odrębnymi przedsiębiorcami, spółkę cywilną będącą stosunkiem zobowiązaniowym łączącym wspólników praz przedsiębiorstwo prowadzone przez wspólników w ramach realizacji wspólnego celu gospodarczego określonego w umowie spółki. Spółki cywilne nie mogą się ubiegać o płatności w przypadku transferu – przeniesienia posiadania. Skoro bowiem istota spółki cywilnej to stosunek zobowiązaniowy wspólników, a posiadanie i jego przeniesienie to instytucja prawa rzeczowego, to przy tożsamości podmiotu przenoszącego i podmiotu – członka (wspólnika) spółki cywilnej, w istocie nie nastąpiło przeniesienie posiadania na inny podmiot, ponieważ nastąpiło przekazanie posiadania "samemu sobie" (identyczność podmiotów).

Od powyższej decyzji odwołanie złożył P.M. – wspólnik spółki cywilnej "S.D.A." z siedzibą w B.. W toku postępowania przed organem II instancji wniósł kolejne pisma stanowiące uzupełnienie odwołania.

Pismem z dnia [...] września 2009 r. wniósł o uchylenie decyzji i wydanie decyzji prawidłowo przyznającej płatność. Podniósł, że pogląd organu I instancji o domniemanej nieskuteczności posiadania ze względu na zawarcie umów "z samym sobą" jest ewidentnie chybiony. Wskazał, że po raz kolejny Biuro Powiatowe ARiMR nie radzi sobie z właściwą oceną konstrukcji cywilistycznych. Spółki cywilne w sferze prawa regulującego płatności dla rolników są w myśl definicji art. 2 rozporządzenia Komisji WE 1782/2003 grupą osób fizycznych lub prawnych. Dla tej sfery praw nie jest istotny status zarówno członków grupy jak i samej grupy wynikający z prawa krajowego. Czynności spółki cywilnej należy oceniać więc w pewnym oderwaniu od rozumianych dosłownie instytucji prawa krajowego. W przedmiotowej sprawie także pod względem formalnym wszystkie dokonywane czynności prawne są ważne. Nie występuje przypadek gdy jedna osoba podpisuje umowę "sama z sobą". Nadto złożył wniosek dowodowy o przesłuchanie w charakterze świadków [...] osób, które wymienił z imienia i nazwiska, wskazując równocześnie ich adresy zamieszkania na okoliczność faktycznego przez "A.E.P." sp. z o.o. władania spornymi dla sprawy działkami od lutego 2007 r.

W kolejnym piśmie z dnia [...] listopada 2009 r. odwołujący się zauważył, że decyzja organu I instancji jest kolejną w niniejszej sprawie, została bowiem wydana po wydaniu przez Dyrektora Oddziału Regionalnego ARiMR decyzji w szczególnym trybie przewidzianym przez art. 54 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Organ II instancji wydając decyzję o nr [...] uwzględnił skargę strony do sądu administracyjnego w całości, uznając jej wszystkie zarzuty. Organ I instancji ponownie prowadząc postępowanie był więc związany uznaniem skargi do sądu administracyjnego w całości.

Decyzją Nr [...] z dnia [...] stycznia 2010 r. Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. biorąc za podstawę art. 138 § 1 pkt 2 kpa orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji i umorzeniu postępowania przed organem I instancji.

W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy przedstawił przebieg postępowania

w sprawie. Podał, iż w dniu [...] maja 2007r. do Biura Powiatowego ARiMR wpłynął wniosek kontynuacyjny "A.E.P." sp. z o.o. o przyznanie płatności z tytułu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych. W dniu zaś [...] maja 2008 r. spółka "S.D.A." złożyła wniosek o przejęcie części zobowiązania. W dniu [...] września 2008 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w B. wydał decyzję o odmowie przyznania ww. płatności. W wyniku złożonego odwołania, Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR w W. wydał w dniu [...] stycznia 2009 r. decyzję utrzymującą w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. W wyniku zaś złożonej skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w dniu [...] kwietnia 2009 r. organ odwoławczy uchylił w całości zarówno własną jak i poprzedzającą ją decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w B. i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia. W wyniku powyższego, organ I instancji w dniu [...] lipca 2009 r. ponownie odmówił przyznania płatności z tytułu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych, od której to decyzji zostało złożone rozpatrywane obecnie odwołanie.

Organ odwoławczy wskazał, iż postępowanie w sprawie przyznania "S.D. A." spółka cywilna płatności rolnośrodowiskowej zostało błędnie wszczęte i jako takie nie powinno było być prowadzone przez organ. Podstawą przyjętego rozwiązania jest brak podmiotowości spółki cywilnej. Podmiotami praw i obowiązków w stosunkach, w których występuje spółka cywilna są wspólnicy. To im przysługuje status strony zarówno w postępowaniu administracyjnym, jak i sądowoadministracyjnym. Wobec powyższego spółka cywilna nie może zostać uznana za stronę w rozumieniu kpa. Skoro spółka cywilna nie jest podmiotem prawa i jako taka nie ma zdolności prawnej, nie może też zostać beneficjentem płatności.

Organ II instancji dodał, iż zgodnie z wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie sygn. akt VIII SA/Wa 564/08 spółka cywilna nie ma osobowości prawnej, zdolności sądowej, wekslowej, upadłościowej, układowej. Zdolność taką mają jedynie wspólnicy spółki. Podniósł dalej, że w zakresie prawa administracyjnego regulowanego przez kpa, spółka cywilna nie ma zdolności prawnej, a więcej nie może być stroną postępowania, ani adresatem decyzji administracyjnej. Zgodnie bowiem z normą art. 29 kpa - stronami mogą być osoby fizyczne i osoby prawne, a gdy chodzi o państwowe i samorządowe jednostki organizacyjne i organizacje społeczne, również jednostki nie posiadające osobowości prawnej. Zdolność prawną i zdolność do czynności prawnych stron ocenia się według przepisów prawa cywilnego, o ile przepisy szczególne nie stanowią inaczej (art. 30 § 1 kpa).

W konkluzji uzasadnienia swojego rozstrzygnięcia organ odwoławczy stwierdził, że wspólnicy spółki cywilnej "S.D.A." – P.M. i "A.E.P." sp. z o.o. są zarejestrowani w ewidencji producentów rolnych ARiMR jako niezależni producenci rolni (każdy z osobna), dlatego też organ nie jest władny do przyznania płatności, o którą wnosi spółka cywilna "S.D.A.", na rzecz jej wspólników. W zaistniałej sytuacji, wniosek złożony w imieniu spółki, nie może być uznany za wniosek złożony faktycznie przez jej wspólników, stąd też nie ma możliwości wydania w przedmiotowej sytuacji decyzji.

Skargę na powyższą decyzję do sądu administracyjnego złożyli P.M. i "A. E.P." sp. z o.o. z siedzibą w B. jako wspólnicy spółki cywilnej "S.D.A." z siedzibą w B. wnioskując o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości.

Wydanemu rozstrzygnięciu skarżący postawili zarzut naruszenia przepisów prawa materialnego – art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na Rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (Dz. U. Nr 64, poz. 427), art. 39 ust. 2 rozporządzenia Rady (WE) Nr 1698/2005, § 2 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 28 lutego 2008 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania : Program Rolnośrodowiskowy objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 w związku z art. 2 lit. a rozporządzenia Rady (WE) 1782/2003, oraz przepisów postępowania - art. 29 kpa, art. 138 § 1 pkt 2 w związku z art. 105 § 1 kpa, a także art. 139 kpa.

W uzasadnieniu skargi skarżący podali, iż zgodnie ze stanowiskiem doktryny "Posiadanie osobowości prawnej prawa cywilnego nie jest konieczne dla możliwości bycia stroną stosunków administracyjnoprawnych i uzyskania statusu strony postępowania (T. Woś, Gloso do uchwały TK z 23 czerwca 1993 r., W 3/92 - PiP 1994, nr 3, s. 100). Rozstrzygające znaczenie w tej kwestii mają przepisy prawa materialnego. Jeżeli ustawodawca wyposaża danego rodzaju jednostki organizacyjne w zdolność prawną w określonej dziedzinie materialnego prawa administracyjnego, to przepisy prawa procesowego nie mogą ograniczać zdolności jednostki organizacyjnej do bycia podmiotem praw i obowiązków w tej sferze prawa administracyjnego.

W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego przyjęto, że stroną postępowania administracyjnego może być również spółka cywilna niemająca osobowości prawnej i reprezentowana w obrocie cywilnoprawnym przez wspólników, jeżeli przepisy szczególne przyznają jej status strony (zob. wyrok NSA z 22 sierpnia 2000 r., V SA 2021/99 - LEX nr 50150; wyrok NSA z 12 kwietnia 2000 r., V SA 1935/99 - Treść art. 29 Kpa nie powinna być interpretowana w taki sposób, że spółka cywilna nie może być stroną postępowania administracyjnego. Oznacza to, że także jednostki organizacyjne nie posiadające osobowości prawnej, a takimi są spółki cywilne, mogą być stronami postępowania administracyjnego, jeżeli przepisy szczególne przyznają im taki status (Lexpolonica nr 347298 - Pal. 2000, nr 7-8, s. 248)".

Skarżący wywiedli, iż z dyspozycji art. 10 ww. ustawy z dnia 7 marca 2007 r., art. 37 ust. 2 rozporządzenia Rady (WE), § 2 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 28 lutego 2008 r., oraz art. 2 lit a rozporządzenia Rady (WE) Nr 1782/2003 wynika, iż materialne przepisy prawa w sferze płatności rolnośrodowiskowych przyznają spółce cywilnej zdolność administracyjną. Spółka cywilna jest bowiem jednostką organizacyjną stanowiącą odrębnego rolnika, producenta rolnego i jest grupą osób cywilnych lub prawnych. Zdaniem skarżących podkreślić również należy, iż przy ocenie uprawnień spółki nie istotny jest jej i jej członków status w świetle przepisów prawa krajowego. Nadto, z art. 39 rozporządzenia Rady (WE) 1698/2005 wynika, że płatności udziela się rolnikom, a ta kategoria podmiotowa jest szersza niż wynikająca z art. 29 kpa grupa podmiotów : osoby fizyczne lub prawne.

Zdaniem skarżących, powyższe stwierdzenia prowadzą do wniosku, że organ odwoławczy błędnie przyjął, iż spółka cywilna nie może być stroną postępowania. Bezpodstawnie umorzono więc postępowanie pierwszej instancji, naruszając zapisy art.138 § 1 pkt 2 oraz art.105 § 1 kpa. Postępowanie w żadnej mierze nie było bezprzedmiotowe i winno być zakończone merytorycznym rozstrzygnięciem, zgodnym zresztą z żądaniem wnioskodawcy. Skarżący wskazali także na błędną i nieuprawnioną interpretację przez organ wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie VIII SA/Wa 564/08. Nadto wnieśli o autokontrolę decyzji w trybie art. 54 § 3 ustawy o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Na rozprawie przed Sądem w dniu 26 maja 2010 r. skarżący P.M. rozszerzył skargę wnosząc o stwierdzenie nieważności decyzji organu II instancji. Podniósł, że nadanie numeru identyfikacyjnego w postępowaniu o wpis do ewidencji producentów jest czynnością materialno-techniczną, a to z kolei oznacza, że można tylko odwoływać się od odmowy nadania ww. numeru. Dodał nadto, że wniosek na spółkę cywilną wypełniał zgodnie z instrukcją. W załączniku złożonym do protokołu rozprawy wniósł zaś o zasądzenie kosztów postępowania. Pełnomocnik organu wyjaśnił natomiast, że dotychczas była taka praktyka w organach ARiMR, że nadawano numery identyfikacyjne spółkom cywilnym, jednakże jest to nieprawidłowe. Dodał nadto, że art. 12 ust. 5 ustawy o krajowym systemie ewidencji producentów nie jest przepisem prawa materialnego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo

o postępowaniu przez sądami administracyjnymi ( Dz. U. z 2002r. Nr 153, poz. 1270 ze zm., zwanej dalej p.p.s.a), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Oznacza to, iż sąd rozpoznając skargę ocenia, czy zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa materialnego bądź przepisów postępowania administracyjnego. Zgodnie z art. 134 powołanej wyżej ustawy Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Nie może przy tym wydać orzeczenia na niekorzyść strony skarżącej, chyba że dopatrzy się naruszenia prawa skutkującego stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności.

Mając na uwadze powyższe kryteria, skarga zasługuje na uwzględnienie. Organ II instancji dopuścił się bowiem naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Przedmiotem rozpoznania przez Sąd jest skarga Pi.M. i "A.E.P." sp. z o.o. z siedzibą w B. - wspólników spółki cywilnej "S.D.A." z siedzibą w B., na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego ARiMR w W. uchylającą i umarzającą postępowanie I instancji, w którym to Kierownik Biura Powiatowego w B. orzekł o odmowie przyznania dla ww. spółki cywilnej płatności rolnośrodowiskowej na 2007 r.

Na wstępie należy zauważyć, że decyzja, która została wydana przez organ I instancji w niniejszej sprawie jest kolejną wydaną w postępowaniu zainicjowanej wnioskiem złożonym przez spółkę cywilną "S.D.A." w dniu [...] maja 2008 r. W dniu [...] września 2008 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w B. wydał decyzję nr [...] o odmowie przyznania płatności z tytułu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych. W wyniku złożonego wówczas odwołania, Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR w W. wydał w dniu [...] stycznia 2009 r. decyzję nr [...] utrzymującą w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. Pismem z dnia [...] stycznia 2009 r. wspólnicy spółki cywilnej "S. D. A." złożyli skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na decyzję organu II instancji z dnia [...] stycznia 2009 r. wnosząc o uchylenie zaskarżonej jak i poprzedzającej ją decyzji oraz zasądzenie kosztów postępowania. W wyniku złożonej zaś skargi, Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego ARiMR w W., działając na podstawie art. 138 § 2 kpa w związku z art. 54 § 3 p.p.s.a uchylił w całości zaskarżone decyzje zarówno organu I, jak i II instancji i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia. W wyniku powyższego, organ I instancji w dniu [...] lipca 2009 r. ponownie odmówił przyznania płatności z tytułu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych, która to decyzja poprzedziła wydanie zaskarżonej decyzji w niniejszej sprawie. Już sam powyższy fakt powoduje, że organ II instancji wydając takie rozstrzygnięcie dopuścił się naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Zgodnie bowiem z art. 54 § 1 p.p.s.a skargę do sądu administracyjnego wnosi się za pośrednictwem organu, którego działanie lub bezczynność są przedmiotem skargi. Z § 2 ww. przepisu wynika, że organ o którym mowa w § 1, przekazuje skargę sądowi wraz z aktami sprawy i odpowiedzią na skargę w terminie trzydziestu dni od dnia jej wniesienia. Stosownie zaś do § 3 ww. przepisu organ, którego działanie lub bezczynność zaskarżono, może w zakresie swojej właściwości uwzględnić skargę w całości do dnia rozpoczęcia rozprawy.

Tak więc, art. 54 § 3 p.p.s.a stanowi samoistną podstawę prawną do dokonania kontroli przez organ administracji. Jedyny warunek, jaki musi być spełniony, to uwzględnienie skargi w całości. Uwzględnienie skargi w całości oznacza uznanie za uzasadnione zarówno zarzuty oraz wnioski skargi, jak i wskazanej podstawy prawnej. Skoro zaś ww. przepis stanowi samodzielną podstawę postępowania prowadzonego w ramach autokontroli, to – rozważając możliwość uwzględnienia skargi – organ administracyjny powinien dokonywać oceny jej zasadności wedle tych samych kryteriów co sąd administracyjny (patrz – Jan Paweł Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Wydanie 2 Warszawa 2006, s. 162).

Celem autokontroli o której mowa w art. 54 § 3 p.p.s.a jest umożliwienie organom administracji publicznej ponownej weryfikacji własnego działania lub braku działania bez konieczności angażowania sądu administracyjnego w ocenę jego zgodności z prawem. Autokontrola prowadzi w związku z tym do szybszego załatwienia sprawy i to zgodnie z żądaniem skarżącego, a zatem służy realizacji zasady szybkości postępowania wyrażonej w art. 7 p.p.s.a. Organ administracji publicznej nie jest związany granicami skargi. Przez uwzględnienie skargi w całości, należy w zasadzie rozumieć uwzględnienie skargi co do istoty, chyba, że z treści skargi wynika, że skarżącemu chodzi o inne rozstrzygnięcie. Nadto, organ administracji publicznej, w razie uwzględnienia skargi w trybie autokontroli, obowiązany jest wykonać czynności przewidziane w art. 54 § 2 p.p.s.a, a więc przekazać skargę wraz z aktami sądowi administracyjnemu.

Reasumując, uznać należy, że organ odwoławczy wydając w dniu [...] kwietnia 2009 r. decyzję na podstawie art. 54 § 3 p.p.s.a o uchyleniu swojej własnej decyzji jak i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji mógł jedynie uwzględnić skargę wspólników spółki cywilnej "S.D.A." w całości. Powyższe wynika już z samej treści ww. przepisu powołanego przez organ w swojej decyzji. Wypada przy tym wyjaśnić, że na podstawie ww. przepisu nie jest możliwe uchylenie decyzji organu I i II instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia, jak uczynił to wówczas organ. W wyniku zaś ponownego rozpoznania sprawy, organ I instancji odmówił przyznania wnioskowanej płatności, a organ odwoławczy wydał zaskarżoną decyzję o uchyleniu decyzji i umorzeniu postępowania I instancji, będącej obecnie przedmiotem rozpoznania przez Sąd.

Organ odwoławczy ponownie zaś rozpoznając sprawę, w zaskarżonej decyzji wskazał, że postępowanie w niniejszej sprawie zostało wszczęte błędnie i jako takie nie powinno było być prowadzone przez organ I instancji. Nadto, organ II instancji podniósł, że P.M. i "A.E.P." sp. z o.o., tj. wspólnicy spółki cywilnej "S.D.A." są zarejestrowani w ewidencji producentów rolnych ARiMR jako niezależni producenci rolni, w związku z tym nie można przyznać wnioskującej spółce cywilnej płatności na rzecz jej wspólników, co uniemożliwia wydanie w niniejszej sprawie orzeczenia administracyjnego.

Mając na uwadze powyższe należy zauważyć, że organ odwoławczy wydając decyzję będącą obecnie przedmiotem rozpoznania przez Sąd, również nieprawidłowo zastosował art. 138 § 1 pkt 2 kpa, bowiem błędnie uznał, że postępowanie w niniejszej sprawie jest bezprzedmiotowe. Tym samym, organ dopuścił się naruszenia ww. przepisu, winien bowiem wydać rozstrzygnięcie w sprawie co do istoty w przedmiocie przyznania bądź odmowy przyznania skarżącym wspólnikom spółki cywilnej wnioskowanej na 2007 r. ww. płatności, a nie kończąc postępowanie w formalny sposób poprzez uchylenie decyzji i umorzenie postępowania I instancji. Decyzja umarzająca postępowanie I instancji, wydana na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 kpa nie rozstrzyga zaś o materialnoprawnych uprawnieniach i obowiązkach stron przyjmując, że nie ma przesłanek do merytorycznego rozstrzygania co do istoty sprawy.

W wyroku z dnia 18 kwietnia 1995 r., SA/Łd 2424/94, opublikowanym w ONSA 1996/2/80, Naczelny Sąd Administracyjny zawarł zasługującą na pełną aprobatę tezę, że z bezprzedmiotowością postępowania mamy do czynienia wówczas, gdy w sposób oczywisty organ stwierdzi brak podstaw prawnych i faktycznych do merytorycznego rozpatrzenia sprawy. Oznacza to, że wszystkie elementy badanego stanu faktycznego i prawnego są tego rodzaju, że niepotrzebne jest postępowanie mające na celu wyjaśnienie wszystkich tych okoliczności w sprawie. Chodzi tu o kryterium bezprzedmiotowości odnoszące się do postępowania, ale w taki sposób, iż wynik tego postępowania nie powinien mieć charakteru merytorycznego rozstrzygnięcia w sprawie, lecz jedynie być formalnym jego zakończeniem.

Bezprzedmiotowość postępowania może bowiem wynikać z istnienia przesłanki podmiotowej bądź też przesłanki przedmiotowej w prowadzonym postępowaniu. W szczególności gdy w znaczeniu prawnym brakuje przedmiotu postępowania, można mówić o braku przesłanki przedmiotowej do merytorycznego rozstrzygnięcia. Podobnie jest w przypadku braku przesłanki podmiotowej, a więc w sytuacji braku strony postępowania mającej interes prawny w uzyskaniu rozstrzygnięcia.

W rozpatrywanej sprawie w ocenie organu odwoławczego okolicznością powodującą bezprzedmiotowość postępowania, jest brak podmiotowości spółki cywilnej przy ubieganiu się o płatność rolnośrodowiskową.

Zdaniem Sądu w składzie orzekającym w niniejszej sprawie powyższy pogląd organu jest błędny. Posiadanie osobowości prawnej prawa cywilnego, jak trafnie wskazują skarżący, nie jest bowiem konieczne dla możliwości bycia stroną stosunków administracyjnoprawnych i uzyskania statusu strony postępowania.

Zgodnie z art. 29 kpa stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie, albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes lub obowiązek. Wśród podmiotów, które mogą mieć status strony art. 29 kpa wymienia osoby fizyczne i osoby prawne, a gdy chodzi o państwowe i samorządowe jednostki organizacyjne i organizacje społeczne – również jednostki nie posiadające osobowości prawnej.

W ocenie Sądu treść art. 29 kpa nie powinna być interpretowana w taki sposób, że spółka cywilna nie może być stroną postępowania administracyjnego z tego powodu, że nie mieści się w katalogu podmiotów wymienionych w tym przepisie, gdyż każdy kto może stać się stroną stosunku prawnego nawiązanego na podstawie prawa materialnego z mocy decyzji będzie występował w postępowaniu administracyjnym jako strona. Oznacza to, że także jednostki organizacyjne nie posiadające osobowości prawnej, a takimi są spółki cywilne, mogą być stronami postępowania administracyjnego, jeżeli przepisy szczególne przyznają im taki status. Skoro bowiem ustawodawca wyposaża dany podmiot w zdolność prawną na gruncie określonej dziedziny administracyjnego prawa materialnego, to uprawniony jest pogląd, że prawo procesowe nie może ograniczać jego zdolności administracyjnoprawnej w zakresie praw i obowiązków wynikających z tej dziedziny prawa (patrz: Piotr Przybysz, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz. Wydanie 6. LexisNexis.Warszawa 2009, s. 128).

Również w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego uznano, że stroną postępowania administracyjnego może być także spółka cywilna niemająca osobowości prawnej i reprezentowana w obrocie cywilnoprawnym przez wspólników, jeżeli przepisy szczególne przyznają jej status strony (patrz – wyrok NSA z 22 sierpnia 2000 r., V SA 2021/99 – LEX nr 50150; wyrok NSA z 12 kwietnia 2000r., V SA 1935/99 – Pal. 2000, nr 7-8, s. 248).

W ocenie Sądu istnieją zaś przepisy prawa materialnego, które umożliwiają spółce cywilnej złożenie wniosku, a tym samym ubieganie się przez nią o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej.

Zgodnie z art. 23 ust. 1 rozporządzenia Rady (WE) nr 1257/2005 z dnia 17 maja 1999 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich z Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej (EFOGR) oraz zmieniającym i uchylającym niektóre rozporządzenia (Dz.U. UE L z dnia 26 czerwca 1999 r.) wsparcie jest przyznawane rolnikom, którzy zobowiążą się do stosowania praktyk agrośrodowiskowych przez okres co najmniej pięciu lat. Na podstawie zaś art. 5 ust. 1a ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich, pomoc (dotycząca m.in. przedsięwzięć rolnośrodowiskowych) jest udzielana na wniosek producenta rolnego w rozumieniu przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności, lub grupy producentów rolnych (...). Zgodnie z art. 3 pkt 3 lit. a) ustawy z dnia 18 grudnia 2003 r. o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności (Dz. U. z 2004 r., Nr 10, poz. 76 ze zm., dalej jako ustawa o krajowym systemie ewidencji producentów) producent rolny to osoba fizyczna, osoba prawna lub jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej, będąca rolnikiem w rozumieniu art. 2 lit. a rozporządzenia Rady (WE) 1782/2003 z dnia 29 września 2003 r. ustanawiającego wspólne zasady dla systemów wsparcia bezpośredniego w ramach wspólnej polityki rolnej i ustanawiające określone systemy wsparcia dla rolników oraz zmieniającego rozporządzenia (...) (Dz. U.UE L 270 z dnia 21 października 2003 r., s. 1 z ze zm., Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 3, t. 40, s. 269 ze zm.). Z kolei z ostatniego ww. przepisu - stanowiącego definicję rolnika wynika, że "rolnik" oznacza osobę fizyczną lub prawną, bądź grupę osób fizycznych lub prawnych, bez względu na status prawny takiej grupy i jej członków w świetle prawa krajowego, których gospodarstwo znajduje się na terytorium Wspólnoty, określonym w art. 299 Traktatu, oraz które prowadzą działalność rolniczą.

W ocenie Sądu w składzie orzekającym w niniejszej sprawie, spółka cywilna jest jednostką organizacyjną nie posiadającą osobowości prawnej, może być również uznana za grupę osób fizycznych lub prawnych, o których mowa ww. przepisach.

Należy zgodzić się z poglądem organu, że art. 12 ust. 5 ustawy o krajowym systemie ewidencji producentów nie jest przepisem prawa materialnego pozwalającym na przyjęcie, że spółka cywilna została wyposażona w zdolność prawną w sprawie dochodzonej płatności rolnośrodowiskowej. W przepisie tym uregulowano bowiem jedynie kwestię nadania numeru identyfikacyjnego m.in. producentom rolnym działającym w formie spółki cywilnej. Z przepisu tego wynika nadto, że numer identyfikacyjny nadaje się temu wspólnikowi, co do którego pozostali wspólnicy wyrazili pisemną zgodę. Z art. 12 ust. 6 ww. ustawy wynika zaś, że do wniosku o wpis do ewidencji producentów, w przypadku spółki cywilnej, dołącza się pisemną zgodę wspólników.

Tak więc, w przypadku spółki cywilnej wniosek o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej powinien zostać złożony przez jednego ze wspólników, mianowicie tego - któremu, za zgodą pozostałych wspólników nadano numer identyfikacyjny. Również przyznanie samej płatności winno nastąpić właśnie dla tego wspólnika, na którego wpis do ewidencji producentów wyrazili pozostali wspólnicy. Tymczasem, organ nie wyjaśnił nawet w swoich decyzjach kto rzeczywiście figuruje w ewidencji producentów rolnych pod nr identyfikacyjnym [...], który to został wskazany we wniosku spółki cywilnej o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej inicjującym postępowanie w niniejszej sprawie. Z przedstawionych akt również nie wynika czy jest to numer nadany spółce cywilnej "S.D.A.", czy też jednemu z jej wspólników, tj. P.M. lub "A.E.P." sp. z o.o. z siedzibą w B..

Tym samym, organ nie wyjaśnił czy wnioski o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej nie były składane przez wspólnika na którego pozostali wspólnicy wyrazili zgodę, aby ubiegał się o przedmiotową płatność.

W ponownym postępowaniu organ II instancji powinien więc przede wszystkim wyjaśnić kto jest producentem rolnym wpisanym do ewidencji pod numerem identyfikacyjnym wskazanym we wniosku z dnia [...] maja 2008 r., a dopiero następnie, mając na uwadze powyższe uwagi Sądu, wydać merytoryczne, a nie formalne rozstrzygnięcie w przedmiocie przyznania bądź odmowy przyznania dla skarżących płatności rolnośrodowiskowej na 2007 r.

W związku z powyższym, nie przesądzając ostatecznego rozstrzygnięcia w sprawie, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt. 1 ppkt c) p.p.s.a orzekł jak w punkcie 1 wyroku. Orzeczenie w pkt. 2 wyroku oparto na podstawie art. 152 p.p.s.a. O zwrocie kosztów postępowania sądowego Sąd postanowił na mocy art. 200, art. 205 § i art. 209 p.p.s.a.