Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt I SA/Lu 242/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2019-09-27 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 1a pkt 20 i art. 54 § 1
journal: Dz.U. 2017 poz 1201
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jedn.
article: art. 29
journal: Dz.U. 2018 poz 800
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa - t.j.
article: art. 1a pkt 20 i art. 54 § 1
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Danuta Małysz Sędziowie WSA Wiesława Achrymowicz (sprawozdawca) WSA Małgorzata Fita Protokolant referent stażysta Katarzyna Jacyniuk po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 27 września 2019 r. sprawy ze skargi R. S. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie skargi na czynności egzekucyjne oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym postanowieniem Dyrektor Izby Administracji Skarbowej (organ) utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w L. (organ egzekucyjny) z [...] r. odmawiające R. S. wszczęcia postępowania w sprawie skargi na czynności egzekucyjne.

Z uzasadnienia powyższego rozstrzygnięcia oraz z przedstawionych sądowi akt postępowania egzekucyjnego wynika, że organ egzekucyjny realizuje tytuły wykonawcze wystawione [...] października 2018 r. przez Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w L. jako wierzyciela o numerach od [...] do [...], na podstawie decyzji z [...] i [...] r. Obejmują one zaległości męża R. S. - M. S. z tytułu podatku od towarów i usług za okresy rozliczeniowe od stycznia do listopada 2008 r. oraz podatku dochodowego od osób fizycznych za rok podatkowy 2008.

Co istotne, w wymienionych tytułach wykonawczych w części A, przewidzianej dla zobowiązanego bądź zobowiązanych małżonków, każdorazowo figuruje wyłącznie M. S. (zobowiązany).

Natomiast R. S., żona zobowiązanego, w każdym z analizowanych tytułów wykonawczych została ujęta w części B, przewidzianej dla małżonka zobowiązanego odpowiedzialnego majątkiem wspólnym, a więc z wyłączeniem składników majątkowych należących do jej majątku osobistego, na zasadach określonych w art. 29 § 1 ustawy Ordynacja podatkowa (obecnie Dz.U.2019.900 ze zm. - O.p.).

W tym stanie sprawy organy powołały się na definicję zobowiązanego zawartą w art. 1a pkt 20 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (aktualnie Dz.U.2019.1438 ze zm. - u.p.e.a.) i wywiodły, że nie obejmuje ona małżonka zobowiązanego. W dalszej kolejności organy argumentowały, że skarga na czynności egzekucyjne przysługuje wyłącznie zobowiązanemu, stosownie do treści art. 54 § 1 u.p.e.a.

W następstwie organy zgodnie stanęły na stanowisku, w myśl którego żona zobowiązanego, która sama - ściśle rzecz biorąc - nie ma statusu strony zobowiązanej w tym konkretnym postępowaniu egzekucyjnym, a jej odpowiedzialność w stosunku do wierzyciela podatkowego jest ograniczona do majątku objętego wspólnością małżeńską ze zobowiązanym, nie była uprawniona do złożenia skargi na czynności egzekucyjne przewidzianej w art. 54 § 1 u.p.e.a.

Zdaniem organów, z art. 1a pkt 20 w powiązaniu z art. 54 § 1 u.p.e.a. wynika jednoznacznie, że skarga na czynności egzekucyjne służy wyłącznie ściśle zobowiązanemu. Natomiast powoływanie się na art. 29 § 1 O.p. nie może prowadzić do rozwiązań sprzecznych z wymienionymi wyżej regulacjami u.p.e.a.

W takim stanie rzeczy, w ocenie organów, należało zastosować art. 61a § 1 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego (obecnie Dz.U.2018.2096 ze zm. - K.p.a.) i odmówić R. S. wszczęcia postępowania w sprawie skargi na czynności egzekucyjne, skoro nie ma ona statusu osoby zobowiązanej, a tym samym nie jest uprawniona do skorzystania z tego środka zaskarżenia.

R. S. (skarżąca) złożyła skargę na zrelacjonowane postanowienie organu. Domagała się jego uchylenia oraz zasądzenia na jej rzecz od organu kosztów postępowania sądowego.

Zdaniem skarżącej, nie jest istotne, że ona sama nie jest osobą zobowiązaną w kwestionowanym postępowaniu egzekucyjnym. Natomiast zasadnicze znaczenie ma okoliczność, że do jej majątku, objętego wspólnością małżeńską ze zobowiązanym, może zostać skierowana egzekucja. W takiej sytuacji musi mieć ona zapewnioną możliwość obrony swoich praw, dochodzenia ochrony uzasadnionego interesu prawnego.

W przekonaniu skarżącej, prawo małżonka zobowiązanego do skorzystania z instytucji skargi na czynności egzekucyjne należy wyprowadzać z art. 78 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U.1997.78.483 ze zm.).

Skarżąca podkreślała przy tym, że stanowisko zaprezentowane przez organ w zaskarżonym postanowieniu pozbawia ją jakiejkolwiek ochrony prawnej w toku egzekucji ingerującej w majątek objęty wspólnością małżeńską, a więc niewątpliwie należący nie tylko do zobowiązanego, ale w takim samym zakresie także do niej.

Odpowiadając na skargę, organ wniósł o jej oddalenie. W całości podtrzymał stanowisko i argumenty przedstawione w zaskarżonym postanowieniu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż kontrolowane postanowienie organu jest zgodne z prawem.

Według art. 26 u.p.e.a. organ egzekucyjny wszczyna egzekucję administracyjną na wniosek wierzyciela i na podstawie wystawionego przez niego tytułu wykonawczego, sporządzonego według ustalonego wzoru (§ 1). Wzór, o którym mowa w § 1, określa w drodze rozporządzenia minister właściwy do spraw finansów publicznych. Wzór ten zawiera treść określoną w art. 27, a ponadto umożliwia elektroniczne przetwarzanie danych zawartych w tytule wykonawczym (§ 2). Stosownie zaś do art. 27c u.p.e.a. jeżeli egzekucja ma być prowadzona zarówno z majątku wspólnego zobowiązanego i jego małżonka, jak i z ich majątków osobistych, tytuł wykonawczy wystawia się na oboje małżonków.

Wzór tytułów wykonawczych stosowanych w egzekucji należności pieniężnych (TW-1) określony został w załączniku nr 1 do rozporządzenia Ministra Finansów w sprawie wzorów tytułów wykonawczych stosowanych w egzekucji administracyjnej (ostatnio Dz.U.2018.850 - rozporządzenie). W części A formularza tytułu wykonawczego TW-1 ujmuje się zobowiązanego, o którym stanowi art. 1a pkt 20 u.p.e.a. Natomiast część B jest przewidziana dla małżonka zobowiązanego, który odpowiada majątkiem wspólnym małżonków za zaległości zobowiązanego, na zasadzie art. 29 § 1 O.p. (por. pouczenie zawarte w formularzu tytułu wykonawczego TW-1).

W okolicznościach analizowanego postępowania egzekucyjnego niewątpliwie jedynie M. S. każdorazowo został ujęty jako zobowiązany w tytułach wykonawczych z [...] października 2018 r. o numerach od [...] do [...] (w części A formularza TW-1). Natomiast R. S. zawsze figuruje w nich jako żona zobowiązanego, odpowiadająca na zasadach określonych w art. 29 § 1 O.p., a więc nie jako zobowiązana (w części B formularza TW-1).

Spór w sprawie niniejszej koncentrował się na zagadnieniu czy żona zobowiązanego, która sama nie ma statusu osoby zobowiązanej, jest uprawniona do skorzystania z instytucji skargi na czynności egzekucyjne.

Zdaniem organu, w obowiązującym stanie prawnym ustawodawca nie przyznał żonie zobowiązanego prawa do złożenia skargi na czynności egzekucyjne. Z treści art. 1a pkt 20 w powiązaniu z art. 54 § 1 u.p.e.a., w ocenie organu, wynika jednoznacznie, że analizowana skarga na czynności egzekucyjne jest środkiem zaskarżenia, z którego może skorzystać tylko zobowiązany w postępowaniu egzekucyjnym. Przede wszystkim organ akcentował, że żona zobowiązanego nie została objęta definicją zobowiązanego zawartą w art. 1a pkt 20 u.p.e.a. Następnie regulacje dotyczące skargi na czynności egzekucyjne stanowią, że jest to środek zaskarżenia dany zobowiązanemu.

Zasadniczo odmienne zapatrywanie prezentuje skarżąca, według której brzmienie przepisów przytaczanych przez organ nie wystarczy by pozbawić ją prawa do złożenia skargi na czynności egzekucyjne. W związku z tym, że egzekucja może być i jest kierowana do jej majątku wspólnego ze zobowiązanym, to musi mieć ona zapewnione środki w celu dochodzenia swych praw. Przeciwne stanowisko, zdaniem skarżącej, nawet jeśli da się wyprowadzić z brzmienia art. 1a pkt 20 i art. 54 § 1 u.p.e.a., pozostaje w sprzeczności z art. 78 Konstytucji RP. Co więcej, w przekonaniu skarżącej, z istoty jej odpowiedzialności majątkowej przewidzianej w art. 29 § 1 O.p. wynika, że powinna mieć ona zapewnione w toku postępowania egzekucyjnego takie sama prawa jak zobowiązany, a więc także prawo do złożenia skargi na czynności egzekucyjne.

W ocenie sądu, w tak zarysowanym sporze zgodne z prawem jest stanowisko organu wyrażone w kontrolowanym postanowieniu.

Na potrzeby dalszych rozważań należy przypomnieć, że w myśl art. 29 O.p. w przypadku osób pozostających w związku małżeńskim odpowiedzialność, o której mowa w art. 26, obejmuje majątek odrębny podatnika oraz majątek wspólny podatnika i jego małżonka (§ 1). Skutki prawne ograniczenia, zniesienia, wyłączenia lub ustania wspólności majątkowej nie odnoszą się do zobowiązań podatkowych powstałych przed dniem: 1) zawarcia umowy o ograniczeniu lub wyłączeniu ustawowej wspólności majątkowej; 2) zniesienia wspólności majątkowej prawomocnym orzeczeniem sądu; 3) ustania wspólności majątkowej w przypadku ubezwłasnowolnienia małżonka; 4) uprawomocnienia się orzeczenia sądu o separacji (§ 2). Przepisy § 1 i 2 stosuje się odpowiednio do płatnika oraz inkasenta (§ 3).

Z kolei na gruncie postępowania egzekucyjnego art. 1a pkt 20 u.p.e.a stanowi, że ilekroć w ustawie jest mowa o zobowiązanym - rozumie się przez to osobę prawną albo jednostkę organizacyjną nieposiadającą osobowości prawnej albo osobę fizyczną, która nie wykonała w terminie obowiązku o charakterze pieniężnym lub obowiązku o charakterze niepieniężnym, a w postępowaniu zabezpieczającym - również osobę lub jednostkę, której zobowiązanie nie jest wymagalne albo jej obowiązek nie został ustalony lub określony, ale zachodzi obawa, że brak zabezpieczenia mógłby utrudnić lub udaremnić skuteczne przeprowadzenie egzekucji, a odrębne przepisy na to zezwalają. W myśl zaś art. 54 u.p.e.a. zobowiązanemu przysługuje skarga na czynności egzekucyjne organu egzekucyjnego lub egzekutora oraz skarga na przewlekłość postępowania egzekucyjnego (§ 1). Na przewlekłość postępowania egzekucyjnego skarga przysługuje również wierzycielowi niebędącemu jednocześnie organem egzekucyjnym, a także podmiotowi, którego interes prawny lub faktyczny został naruszony w wyniku niewykonania obowiązku oraz organowi zainteresowanemu w wykonaniu obowiązku (§ 2, § 3 uchylony). Skargę na czynności egzekucyjne, o której mowa w § 1, wnosi się w terminie 14 dni od dnia zawiadomienia zobowiązanego o czynności egzekucyjnej, o ile przepisy niniejszej ustawy nie stanowią inaczej (§ 4). W sprawie skarg, o których mowa w § 1 i 2, postanowienie wydaje organ egzekucyjny. Na postanowienie o oddaleniu skargi przysługuje zażalenie (§ 5). W przypadku uwzględnienia skargi na czynności egzekucyjne organ egzekucyjny uchyla zakwestionowaną czynność egzekucyjną lub usuwa stwierdzone wady czynności (§ 5a). Wniesienie skargi, o której mowa w § 1, nie wstrzymuje postępowania egzekucyjnego. Organ egzekucyjny lub organ nadzoru może jednak, w drodze postanowienia, wstrzymać w uzasadnionych przypadkach prowadzenie postępowania egzekucyjnego (§ 6).

Trzeba przy tym wyjaśnić, że definicja zobowiązanego sformułowana przez ustawodawcę w art. 1a pkt 20 u.p.e.a. odnosi się do każdego przypadku użycia tego wyrazu w przepisach omawianej ustawy egzekucyjnej oraz w przepisach wykonawczych do niej. Zatem pojęcie to trzeba rozumieć jednakowo również na potrzeby odczytywania art. 54 § 1 u.p.e.a. Wobec tego jeżeli małżonek zobowiązanego ponosi odpowiedzialność wyłącznie z majątku wspólnego za cudze zobowiązanie (zobowiązanie podatnika), to tym samym nie można mu przyznać uprawnień wynikających z art. 54 § 1 u.p.e.a. do złożenia skargi na czynności egzekucyjne, skoro przysługuje ona - z woli ustawodawcy, wprost zgodnie z brzmieniem tego przepisu - wyłącznie zobowiązanemu, jednocześnie wyraźnie zdefiniowanemu przez ustawodawcę.

W świetle powyższego należy zgodzić się z organem co do tego, że żona zobowiązanego, która sama nie jest osobą zobowiązaną w rozumieniu art. 1a pkt 20 u.p.e.a., nie ma prawa do skorzystania ze środka zaskarżenia w postaci skargi na czynności egzekucyjne. Ustawodawca bowiem, jakkolwiek w art. 29 § 1 O.p. przewidział odpowiedzialność podatnika za podatki także majątkiem wspólnym z małżonkiem, to jednak małżonkowi podatnika nie przyznał uprawnień proceduralnych podatnika. W efekcie mocą art. 29 § 1 O.p. ustawodawca określił przedmiotowe granice odpowiedzialności majątkowej podatnika, poszerzając je o majątek wspólny z małżonkiem, ale jednocześnie nie poszerzył jej podmiotowych granic przez przyznanie małżonkowi podatnika uprawnień strony czy to postępowania podatkowego, czy egzekucyjnego.

Podważane przez skarżącą rozwiązanie, dające prawo do złożenia skargi na czynności egzekucyjne zobowiązanemu, nie zaś żonie zobowiązanego, przyjęte przez ustawodawcę mocą art. 1a pkt 20 i art. 54 § 1 u.p.e.a. - co do zasady - nie jest czymś wyjątkowym. W związku z tym, że analizowane postępowanie egzekucyjne ma za przedmiot zaległości podatkowe z odsetkami należy zauważyć, że jest ono przyjęte także w ustawie Ordynacja podatkowa, według której stroną postępowania podatkowego jest podatnik (art. 133 § 1 O.p.) i nie ma znaczenia czy pozostaje on w związku małżeńskim oraz w jakim małżeńskim ustroju majątkowym.

Małżonkowie, na zasadzie wyjątku, są podatnikami w przypadku łącznego opodatkowania sumy ich dochodów na podstawie odrębnych przepisów (art. 133 § 3 i art. 92 § 3 O.p.), ale wówczas oboje będą zobowiązanymi (art. 1a pkt 20 u.p.e.a.). Jednak ta ostatnia, szczególna sytuacja nie ma miejsca w analizowanej sprawie, skoro w tytule wykonawczym tylko M. S. figuruje jako zobowiązany.

Zatem z art. 133 § 1 O.p. wynika, że w postępowaniu podatkowym prowadzącym do wymierzenia podatnikowi zobowiązania podatkowego w prawidłowej wysokości jego małżonek, który sam - ściśle rzecz biorąc - nie jest podatnikiem nie ma prawa do zgłaszania wniosków, przedstawiania dowodów czy składania środków zaskarżenia, chociaż następnie majątkowo będzie ponosił odpowiedzialność za należność wynikającą z wykonalnej decyzji wydanej wobec podatnika, stosownie do art. 29 § 1 O.p.

Tak więc art. 29 § 1 O.p. wprowadza rozwiązanie polegające na tym, że podatnik odpowiada za swoje zaległości podatkowe z odsetkami nie tylko przypadającym mu majątkiem odrębnym, ale także wspólnym z małżonkiem. Jednocześnie, zgodnie z relacją art. 29 § 1 O.p. do art. 133 § 1 O.p., małżonek podatnika nie uzyskuje uprawnienia do jakiejkolwiek ingerencji w przebieg postępowania podatkowego i do wpływania na jego rezultat.

Konsekwentnie taka sama relacja istnieje między art. 29 § 1 O.p. i art. 1a pkt 20 w związku z art. 54 § 1 u.p.e.a. Organ egzekucyjny ma prawo skierować egzekucję do majątku wspólnego zobowiązanego i jego małżonka, egzekwując zaległości podatkowe zobowiązanego. Natomiast małżonek zobowiązanego nie ma prawa aktywnie uczestniczyć w tym postępowaniu zamiast czy obok zobowiązanego. Podobnie jak w postępowaniu podatkowym odpowiedzialność podatnika majątkiem wspólnym przewidziana w art. 29 § 1 O.p. nie czyni z jego małżonka strony postępowania podatkowego w świetle brzmienia art. 133 § 1 O.p., także w postępowaniu egzekucyjnym nie daje małżonkowi zobowiązanego praw należnych wyłącznie zobowiązanemu, w tym prawa do złożenia skargi na czynności egzekucyjne. Regulacja art. 29 § 1 O.p. w taki sam sposób wpływa na postępowanie podatkowe i egzekucyjne, a więc przedmiotowo, nie podmiotowo, czemu ustawodawca dał wyraz odpowiednio w treści art. 133 § 1 O.p. oraz art. 1a pkt 20 w powiązaniu z art. 54 § 1 u.p.e.a. W efekcie małżonek zobowiązanego, jeśli sam nie jest zobowiązany, nie jest uprawniony do ingerowania również w przebieg postępowania egzekucyjnego, do wpływania na jego wynik.

Zatem, w ocenie sądu, nie można zgodzić się ze skarżącą, która przekonywała, że organ bezprawnie pozbawił ją możliwości dochodzenia swoich praw w postępowaniu egzekucyjnym, wbrew konstytucyjnym zasadom obowiązującego porządku prawnego. Skarżąca bowiem pomija, że art. 29 § 1 O.p. pozostaje w takiej samej relacji do postępowania podatkowego, jak i egzekucyjnego, która sprowadza się do płaszczyzny przedmiotowej, nie podmiotowej.

Jednocześnie wyczerpująca kontrola legalności zaskarżonego postanowienia nie pozwala na pominięcie znaczenia art. 29 § 1 O.p., jego wpływu na postępowanie egzekucyjne. Skarżąca przecież swoje prawo do złożenia skargi na czynności egzekucyjne wyprowadzała właśnie z przewidzianej w tym przepisie odpowiedzialności podatnika za podatki majątkiem wspólnym z małżonkiem.

W kontekście przedstawionych wyżej rozważań także art. 18 u.p.e.a. nie przemawia za stanowiskiem skarżącej. Odpowiednie stosowanie przepisów K.p.a. w postępowaniu egzekucyjnym, w tym przypadku art. 28 K.p.a., wchodzi w rachubę w tych sytuacjach, gdy przepisy u.p.e.a. nie stanowią inaczej. Tymczasem analiza relacji art. 29 § 1 O.p. do art. 1a pkt 20 i art. 54 § 1 u.p.e.a. uzasadnia stwierdzenie, że w przepisach u.p.e.a. ustawodawca wyraźnie wprowadził rozwiązanie przyznające prawo do złożenia skargi na czynności egzekucyjne jedynie zobowiązanemu. W ocenie sądu, nie można przez art. 18 u.p.e.a. ingerować w treść przepisów tej ustawy egzekucyjnej czy pomijać ustanowione w nich rozwiązania dotyczące strony podmiotowej bądź przedmiotowej postępowania egzekucyjnego. Jak to zostało omówione wyżej i zostanie jeszcze rozwinięte w dalszym uzasadnieniu, regulacje u.p.e.a. w omawianej materii stanowią zamknięte rozwiązanie w tym znaczeniu, że jego prawidłowe odczytanie nie wymaga dopełnienia ustawą K.p.a.

Ponadto taka konstrukcja prawna przyjęta przez ustawodawcę w u.p.e.a., wbrew przekonaniu skarżącej, nie pozbawia jej ochrony prawnej, a ściślej ochrony prawnej jej majątku wspólnego ze zobowiązanym. Trzeba bowiem widzieć system obowiązującego prawa, a w jego ramach instytucję wspólności majątkowej małżeńskiej i uwzględnić powiązania art. 1a pkt 20 oraz art. 54 § 1 u.p.e.a. z ustawą Kodeks rodzinny i opiekuńczy (na dzień wyrokowania Dz.U.2017.682 ze zm. - K.r.o.). Zgodnie z art. 36 K.r.o., mówiącym o zarządzie majątkiem wspólnym małżonków, oboje małżonkowie są obowiązani współdziałać w zarządzie majątkiem wspólnym, w szczególności udzielać sobie wzajemnie informacji o stanie majątku wspólnego, o wykonywaniu zarządu majątkiem wspólnym i o zobowiązaniach obciążających majątek wspólny (§ 1). Każdy z małżonków może samodzielnie zarządzać majątkiem wspólnym, chyba że przepisy poniższe stanowią inaczej. Wykonywanie zarządu obejmuje czynności, które dotyczą przedmiotów majątkowych należących do majątku wspólnego, w tym czynności zmierzające do zachowania tego majątku (§ 2). Przedmiotami majątkowymi służącymi małżonkowi do wykonywania zawodu lub prowadzenia działalności zarobkowej małżonek ten zarządza samodzielnie. W razie przemijającej przeszkody drugi małżonek może dokonywać niezbędnych bieżących czynności (§ 3).

Biorąc pod uwagę dyrektywy wykładni systemowej zewnętrznej, a w następstwie znaczenie art. 36 K.r.o. należy stwierdzić, że przysługująca zobowiązanemu skarga na czynności egzekucyjne jednocześnie daje tożsamą ochronę prawną małżonkowi zobowiązanego w odniesieniu do składników ich majątku wspólnego. Zakres tej ochrony jest wspólny dla obojga małżonków. Zobowiązany i jego żona, każde z nich, na takich samych zasadach i w takim samym zakresie są zobowiązani do prawidłowego wykonywania zarządu majątkiem wspólnym i podejmowania działań w celu jego ochrony, w tym ochrony przed egzekucją, gdyby miała być niezgodna z prawem. Zatem z perspektywy art. 36 K.r.o. zbędne było przyznawanie prawa do składania skargi na czynności egzekucyjne zobowiązanemu oraz odrębnie małżonkowi zobowiązanego w sytuacji, gdy każde z nich ma takie same prawa i obowiązki względem majątku wspólnego. Prawo i obowiązek zobowiązanego samodzielnej ochrony majątku wspólnego, między innymi w trybie skargi na czynności egzekucyjne, realizuje jednocześnie ochronę praw małżonka do tej wspólnej masy majątkowej i - co istotne - w takim samym zakresie w jakim tej ochrony chciałby dochodzić małżonek zobowiązanego.

Powyższe zaś wyklucza naruszenie przez organ art. 78 Konstytucji RP, który stanowi, że każda ze stron ma prawo do zaskarżenia orzeczeń i decyzji wydanych w pierwszej instancji. Wyjątki od tej zasady oraz tryb zaskarżania określa ustawa.

Po pierwsze - jak to zostało wyjaśnione wyżej, małżonek zobowiązanego nie jest stroną postępowania egzekucyjnego, podobnie jak małżonek podatnika nie jest stroną postępowania podatkowego. Po drugie zaś - zobowiązany ma takie same uprawnienia jak jego żona w dochodzeniu ochrony ich majątku wspólnego przed nieuprawnioną ingerencją, w tym przed egzekucją mogącą naruszać prawo.

W takim stanie rzeczy prawo zobowiązanego do złożenia skargi na czynności egzekucyjne chroni nie tylko jego prawa do majątku wspólnego, ale w takim samym zakresie współuprawnionego małżonka. Ponadto małżonkowie mają ustawowy obowiązek ze sobą współdziałać także na potrzeby ochrony majątku wspólnego. Przy tak ustawowo sformułowanych prawach i obowiązkach każdego z małżonków, tożsamych względem majątku wspólnego, prawo zobowiązanego do złożenia skargi na czynności egzekucyjne pozwala na zrealizowanie ochrony nie tylko jego praw do majątku wspólnego, ale tym samym jego małżonka.

Innym zagadnieniem jest czy małżonkowie wywiązują się z ustawowego obowiązku współdziałania. Jednak, w świetle przytoczonych wyżej unormowań prawnych, ustawodawca przyznając zobowiązanemu prawo do złożenia skargi na czynności egzekucyjne nie nawiązał do faktycznych stosunków między małżonkami, natomiast bazował na ich prawach i obowiązkach w stosunku do wspólnej masy majątkowej, określonych w art. 36 K.r.o. Tak więc z okoliczności ewentualnego braku należytego współdziałania małżonków na etapie postępowania egzekucyjnego nie można zasadnie wyprowadzać uprawnienia małżonka zobowiązanego do samodzielnego składania skargi na czynności egzekucyjne. Ustawodawca inaczej skonstruował obowiązki i uprawnienia małżonków niż tego oczekuje skarżąca. Z porównania art. 36 K.r.o. z art. 1a pkt 20 i art. 54 § 1 u.p.e.a. wynika, że opowiedział się za obowiązkiem współdziałania małżonków - zobowiązanego i niebędącego zobowiązanym - przy zarządzie majątkiem wspólnym, w tym przy jego ochronie, co spowodowało, że prawo do złożenia skargi na czynności egzekucyjne przez zobowiązanego uznał za wystarczające, gdyż z założenia taka skarga zobowiązanego będzie w tożsamym stopniu chronić prawa małżonka do majątku wspólnego. Tym samym ustawodawca nie uznał za celowe przyznawanie małżonkowi zobowiązanego prawa do niezależnego skorzystania ze skargi na czynności egzekucyjne, skoro prawo do jej złożenia ma już zobowiązany. Prawidłowe współdziałanie małżonków przy zarządzie majątkiem wspólnym - co do zasady - powinno mieć taki rezultat, że skarga na czynności egzekucyjne składana przez zobowiązanego obejmie wszystkie argumenty ważne dla obojga małżonków. Z istoty wspólności majątkowej wynika zaś, że kwestie związane z majątkiem wspólnym, w szczególności z jego ochroną przed nieuprawnioną ingerencją, są wspólne dla obojga małżonków, dotyczą ich sytuacji prawnej w takim samym stopniu. Odrębną kwestią jest odpowiedzialność majątkowa małżonka o statusie zobowiązanego wobec drugiego, odpowiedzialnego na zasadzie art. 29 § 1 O.p., za ewentualne nienależyte wywiązywanie się z obowiązków przewidzianych w art. 36 K.r.o. Jednak jej rozważanie wykracza poza granice kontroli zaskarżonego postanowienia organu.

Podsumowując powyższe rozważania należy stwierdzić, że organy zastosowały art. 61a § 1, § 2 K.p.a. wprost zgodnie z jego treścią i adekwatnie do sytuacji zaistniałej w analizowanym postępowaniu egzekucyjnym, przy słusznym nawiązaniu do art. 18 u.p.e.a. Zgodnie z prawem odmówiły skarżącej - żonie zobowiązanego rozpatrzenia skargi na czynności egzekucyjne co do istoty. Tej treści stanowisko organu znajduje uzasadnienie w wykładni językowej przytoczonych wyżej regulacji prawnych i dodatkowo zyskuje wsparcie wnioskami wynikającymi z wykładni systemowej wewnętrznej, systemowej zewnętrznej oraz funkcjonalnej.

Stanowisko prawne przyjęte przez sąd orzekający w niniejszej sprawie wpisuje się w pogląd zaaprobowany w orzeczeniach sygn.: II FSK 2100/08, II FSK 1479/17 (dostępne na stronie internetowej orzeczenia.nsa.gov.pl).

Z powodów omówionych wyżej niezasadna skarga podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.2018.1302 ze zm.).