Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 2782/15
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2016-11-25 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 648  Sprawy z zakresu informacji publicznej i prawa prasowego
658
Hasła tematyczne: Dostęp do informacji publicznej
Skarżony organ: Prezes Sądu
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 3 ust. 1 pkt 1
journal: Dz.U. 2001 nr 112 poz 1198
law: Ustawa z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Maria Wiśniewska Sędziowie: Sędzia NSA Wojciech Jakimowicz (spr.) Sędzia del. WSA Mirosław Gdesz Protokolant asystent sędziego Monika Mamińska po rozpoznaniu w dniu 25 listopada 2016 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Prezesa Sądu Rejonowego Lublin-Wschód w Lublinie z siedzibą w Świdniku od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 30 kwietnia 2015 r. sygn. akt II SAB/Lu 502/14 w sprawie ze skargi R.S. na bezczynność Prezesa Sądu Rejonowego Lublin-Wschód w Lublinie z siedzibą w Świdniku w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej oddala skargę kasacyjną


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie wyrokiem z dnia 30 kwietnia 2015 r., sygn. akt: II SAB/Lu 502/14, po rozpoznaniu skargi R.S. na bezczynność Prezesa Sądu Rejonowego Lublin-Wschód w Lublinie z siedzibą w Świdniku, w punkcie 1 zobowiązał Prezesa Sądu Rejonowego Lublin-Wschód w Lublinie z siedzibą w Świdniku do rozpoznania wniosku R.S. z dnia 15 września 2014 r. o udostępnienie informacji publicznej w terminie 14 dni od daty doręczenia odpisu prawomocnego wyroku; w punkcie 2 stwierdził, że bezczynność Prezesa Sądu Rejonowego Lublin-Wschód w Lublinie z siedzibą w Świdniku nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa.

Wyrok ten zapadł w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy:

Wnioskiem z dnia 15 września 2014 r. R.S. domagał się od Prezesa Sądu Rejonowego Lublin-Wschód w Lublinie z siedzibą w Świdniku przesłania, po wcześniejszej anonimizacji, wszystkich wyroków wraz z uzasadnieniami (o ile były sporządzone) z lat 2010-2014 wydanych w sprawach z art. 271 kk.

Pismem z dnia 25 września 2014 r. Prezes Sądu uznał, że uwzględnienie wniosku jest niemożliwe. Według art. 1 ust. 2 ustawy o dostępie do informacji publicznej (Dz.U. Nr 112, poz. 1198 ze zm.) jej przepisów nie stosuje się, gdy są nie do pogodzenia z przepisami ustaw szczególnych, które w sposób odmienny regulują zasady i tryb dostępu do informacji publicznej. Przepisami takimi są m.in. art. 156 k.p.k., regulujący kwestie dostępu do akt postępowań karnych, toczących się i zakończonych oraz § 92 i następne rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 23 lutego 2007 r. w sprawie regulaminu urzędowania sądów powszechnych (Dz.U Nr 38, poz. 249 ze zm.). W świetle art. 156 § 1 k.p.k. prawo dostępu do akt sprawy sądowej oraz możliwość sporządzania odpisów przyznaje się stronom, obrońcom, pełnomocnikom, przedstawicielom ustawowym i podmiotowi określonemu w art. 416 k.p.k. Za zgodą prezesa sądu akta mogą być udostępnione również innym osobom, jednak zdaniem Prezesa przyjęcie, że strona postępowania, której indywidualnych interesów dotyczy dana sprawa, uzyskuje dostęp do akt na zasadach bardziej sformalizowanych, niż osoby działające w oparciu o art. 10 ustawy o dostępie do informacji publicznej byłoby naruszeniem zasady równości zapisanej w art. 32 ust. 1 Konstytucji RP, co potwierdza uchwała składu 7 sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 grudnia 2013 r., sygn. akt: I OPS 7/13.

W skardze do Sądu R.S. wniósł o zobowiązanie Prezesa Sądu do udostępnienia żądanej informacji, stwierdzenie, że jego bezczynność miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa, wymierzenie grzywny i stwierdzenie odmowy udostępnienia informacji wbrew ciążącego na nim obowiązku.

W ocenie skarżącego wyrok z zasady w każdym postępowaniu karnym ogłaszany jest publicznie, zatem, jako taki, jest informacją publiczną, a więc można żądać udostępnienia wyroków określonych spraw. Skarżący podkreślił, że nie domagał się dostępu do akt spraw sądowych, ale jedynie wyroków i ich uzasadnień, które zapadają na rozprawach i ogłaszane są publicznie. W jego ocenie wnioski wysunięte na podstawie uchwały NSA z dnia 9 grudnia 2013 r. są zbyt daleko idące i nie znajdują w niej oparcia. Jej przedmiotem nie było zagadnienie kwalifikacji wyroku z uzasadnieniem jako informacji publicznej, ale rozważenie dostępu do akt sądowych jako całości. Zdaniem skarżącego inną kwestią jest natomiast możliwość udostępnienia żądanego orzeczenia.

Odpowiadając na skargę Prezes Sądu wniósł o jej oddalenie. Ponownie zaznaczył, że przepisy ustawy o dostępie do informacji publicznej są wyłączone, gdy żądana informacja jest udzielana w innym trybie. Ponadto według Prezesa Sądu w trybie wspomnianej ustawy udostępnianiu podlegają jedynie informacje publiczne dotyczące danej sprawy sądowej (lecz nie dokumenty w niej zawarte), takie jak data orzeczenia, osoby biorące udział w jego wydaniu, ile trwało rozpoznanie sprawy, tych jednak informacji skarżący nie żądał. Zwrócono uwagę, że wniosek nie mógł zostać uwzględniony także z tego powodu, że dotyczył udostępnienia informacji przetworzonej w rozumieniu art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy. Zgromadzenie, przekształcenie i sporządzenie wielu kopii orzeczeń, a przede wszystkim podjęcie działań organizacyjnych i zaangażowanie pracowników w związku z koniecznością przeglądu akt sądowych z lat 2010-2014 nie stanowi prostego wygenerowania danych z prowadzonego w sądzie rejestru i nie mieści się w zakresie działania sądu przypisanej mu prawnej formie działania, które sprowadza się do sprawowania wymiaru sprawiedliwości. Skarżący nie wykazał natomiast, że ma szczególnie istotny interes publiczny przesądzający o konieczności uwzględnienia jego wniosku.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie uznał skargę za uzasadnioną wskazując, że kwestią zasadniczą jest wyjaśnienie, czy informacja, o której udostępnienie wystąpił skarżący, stanowi informację publiczną, do udostępnienia której mają zastosowanie zasady i tryb określone w ustawie o dostępie do informacji publicznej. Sąd wskazał, że pojęcie informacji publicznej jest szerokie, taką informacją jest bowiem treść wszelkiego rodzaju dokumentów odnoszących się do organu władzy publicznej lub podmiotu niebędącego organem administracji publicznej, wykonującego zadania publiczne, związanych z nimi, bądź w jakikolwiek sposób ich dotyczących. Informacją publiczną są zatem zarówno treści dokumentów bezpośrednio przez nie wytworzone, jak i te, których używają przy realizacji przewidzianych prawem zadań, nawet gdy nie pochodzą wprost od nich. W ocenie Sądu słusznie skarżący zwraca uwagę, że w tym kontekście nie ma podstaw, aby wyrokom sądowym odmówić statusu informacji publicznej. Pogląd ten dominuje również w orzecznictwie, stosownie do którego treść orzeczenia sądu nie tylko stanowi informację o sprawach publicznych, ale podlega udostępnieniu w trybie i na zasadach w niej określonych. Co więcej, na skutek nowelizacji ustawy o udostępnieniu informacji publicznej wprowadzonej przez art. 13 ustawy z dnia 7 listopada 2014 r. o ułatwieniu wykonywania działalności gospodarczej (Dz.U. z 2014 r. poz. 1662) w art. 6 ust. 1 pkt 4 lit. a dodano tiret trzeci, według którego treść orzeczeń sądów powszechnych, Sądu Najwyższego, sądów administracyjnych, sądów wojskowych, Trybunału Konstytucyjnego i Trybunału Stanu jako dokumentów urzędowych wprost uznano za informację publiczną podlegającą udostępnieniu na podstawie tej ustawy.

W ocenie Sądu pierwszej instancji w rozpatrywanej sprawie nie mogła mieć zastosowania wskazywana przez Prezesa uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 grudnia 2013 r., sygn. akt: I OPS 7/13. Dotyczyła ona bowiem żądania udostępnienia przez prokuratora akt sprawy, nie odnosiła się natomiast do udostępnienia samych wyroków wraz z ich uzasadnieniem. Wprawdzie stwierdzono w niej, że art. 156 § 1, 5 i 5a k.p.k. oraz § 94 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 23 lutego 2007 r. Regulamin urzędowania sądów powszechnych (t.j.: Dz.U z 2014 r., poz. 259) w odniesieniu do dokumentów, które są informacją publiczną i znajdują się w aktach sądowych spraw karnych i aktach trwającego postępowania przygotowawczego są przepisami szczególnymi, o których mowa w art. 1 ust. 2 ustawy o dostępie do informacji publicznej i ustawa ta nie ma do nich zastosowania, to jednak uzasadnione jest przekonanie, że teza ta nie obejmuje udostępniania wyroków. Trudno wskazać na racjonalne przesłanki, dla których publicznie ogłaszane orzeczenia, stanowiące bez wątpienia dokumenty urzędowe, miałyby być udostępniane wyłącznie za zgodą tego organu.

Inną kwestią jest natomiast, czy żądane informacje mogą zostać udostępnione. Uwzględniając skargę na bezczynność podmiotu zobowiązanego do udostępnienia informacji publicznej sąd zobowiązuje jedynie do rozpoznania wniosku, a nie do sposobu jego załatwienia. Jeśli organ uznaje, że zachodzą przesłanki wykluczające udostępnienie informacji publicznej, tak jak w tym przypadku z powołaniem się na ich przetworzony charakter, dla zwolnienia się z zarzutu bezczynności nie jest wystarczająca pisemna informacja, ale niezbędne jest wydanie decyzji o jakiej stanowi art. 16 ust. 1 ustawy. Odpowiadając na wniosek pismem Prezes Sądu pozostawał zatem w bezczynności i skargę na bezczynność, co do zasady należało uznać za usprawiedliwioną, choć bezczynność Prezesa Sądu nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa. Błędne przekonanie o braku podstaw do udostępnienia informacji publicznej nie może być decydujące dla kwalifikacji rażącej bezczynności.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiódł Prezes Sądu Rejonowego Lublin-Wschód w Lublinie z siedzibą w Świdniku zaskarżając ten wyrok w całości, wnosząc o uchylenie zaskarżonego orzeczenia w całości i rozpoznanie skargi, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego orzeczenia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Lublinie oraz o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego oraz zarzucając naruszenie prawa materialnego, tj. art. 1 ust. 1 i ust. 2 oraz art. 6 ust. 1 pkt 4 lit. a ustawy o dostępie do informacji publicznej poprzez ich błędną wykładnię, polegającą na uznaniu przez Sąd, że tenor i uzasadnienie wyroku sądu powszechnego stanowią w całości dane publiczne, tj. informację publiczną w rozumieniu art. 1 ust. 1 ustawy o dostępie do informacji publicznej podlegającą udostępnieniu w trybie ww. ustawy.

Zdaniem Prezesa Sądu zdefiniowanie pojęcia informacji publicznej budzi poważne rozbieżności wykładnicze. Powodem powyższego jest dość nieprecyzyjne ujęcie informacji publicznej w przepisach samej ustawy (a raczej brak wyrażonej expressis verbis definicji legalnej), a co za tym idzie, podejmowane są próby konkretyzowania tego pojęcia w orzecznictwie sądowym i sądowoadministracyjnym na gruncie poszczególnych stanów faktycznych. Z bogatego orzecznictwa w tym zakresie wynika, że złożenie wniosku przez osobę wykonującą prawo do informacji nie nakłada na podmiot zobowiązany obowiązku automatycznego udostępnienia informacji, gdyż w pierwszej kolejności powinien on stwierdzić, czy przepisy u.d.i.p. znajdują zastosowanie w danej sytuacji, a następnie w przypadku pozytywnej odpowiedzi powinien ocenić, czy nie zachodzą przesłanki ograniczające dostępność informacji, o których mowa w art. 5 ust. 1 i 2 u.d.i.p. Kwestia udostępnienia orzeczeń w trybie przepisów ustawy o dostępie do informacji publicznej nie była jednolicie traktowana w orzecznictwie. Istnieją rozstrzygnięcia, w których traktowano orzeczenia sądowe jako informacje publiczne, a dostęp do nich w trybie u.d.i.p. jako rozszerzenie ustawowych podstaw dostępu do tych orzeczeń, poza ramami wyznaczonymi przez właściwe przepisy procesowe. Jednocześnie można także odnotować wyroki, w których orzeczenia sądowe nie były już tak kategorycznie traktowane jako informacje publiczne i z których można wywieźć zgoła odmienne podejście do tej problematyki. Zaznaczenia wymaga, że w treści każdego orzeczenia znajdują się bez wątpienia pewne dane publiczne tj. oznaczenie organu, który orzeczenie wydał, daty i miejsce jego wydania, sygnatura sprawy. Jeżeli chodzi natomiast o samo merytoryczne rozstrzygnięcie zawarte w orzeczeniu - zależy to od tego, czy i na ile dotyczy ono "spraw publicznych". Nie każde bowiem orzeczenie sądowe stanowi w pełnym zakresie informację publiczną - jedynie w takim, w jakim zawiera dane publiczne (czyli informację o sprawach publicznych). Powyższe jest zgodne z treścią art. 6 ust. 1 pkt 4 ustawy, w którym mowa jest o udostępnieniu - jako informacji publicznej - właśnie "danych publicznych", stanowiących treść orzeczeń sądowych. Skarżący w niniejszej sprawie nie żądał natomiast udostępnienia mu "danych publicznych" we wskazanych przez niego wyrokach, lecz wnosił o udostępnienie mu wyroków w całości. Te zaś mogą być - zdaniem organu - udostępniane na indywidualny wniosek po wykazaniu przez wnioskodawcę stosownych uprawnień procesowych, na zasadach określonych we właściwych przepisach procesowych - kodeksu postępowania karnego czy cywilnego. Powyższe jest zgodne z zasadą wyrażoną w art. 1 ust 2 u.d.i.p., która daje prymat szczególnym trybom udostępniania takich informacji, wyprzedzającym przepisy ustawy o dostępie (uchwała NSA z dnia 9 grudnia 2013 r., sygn. akt: I OPS 7/13). Skarżący był zainteresowany uzyskaniem danych w postaci tenoru wyroku oraz treścią jego.

W dacie dokonywania uzasadnienia, które - zdaniem organu - w odróżnieniu od rubrum wyroku, nie stanowią informacji publicznej przez organ czynności materialno-technicznej w postaci udzielenia skarżącemu informacji o przepisach szczególnych regulujących do nich dostęp, czynność dokonana przez organ w odpowiedzi na wniosek o udostępnienie informacji publicznej była poprawna, bowiem organ poinformował skarżącego o przepisach regulujących dostęp do akt i prawo do otrzymywania odpisów dokumentów z tych akt, jak również - z uwagi na treść żądania wniosku - o tym, że wyrok z uzasadnieniem nie stanowi informacji publicznej, podlegającej udostępnieniu w trybie ustawy o dostępie do informacji publicznej. Wskazano, że art. 6 ust. 1 pkt 4 lit. a tiret trzecie dodane zostało przez art. 13 ustawy o ułatwieniu wykonywania działalności gospodarczej zmieniającej nin. ustawę z dniem 1 stycznia 2015 r. Ustawa ta nie zmieniła jednocześnie treści art. 1 ust. 2 ustawy o dostępie od informacji publicznej, z którego wynika pierwszeństwo stosowania przepisów szczególnych, tj. innych ustaw odmiennie określających zasady i tryb dostępu do informacji publicznej.

Aktualnie treść art. 6 ust. 1 pkt 4 lit. a tiret trzecie wskazuje, że udostępnieniu podlega informacja publiczna, w szczególności o danych publicznych, w tym: treść orzeczeń sądów powszechnych, Sądu Najwyższego, sądów administracyjnych, sądów wojskowych, Trybunału Konstytucyjnego i Trybunału Stanu. Tym samym biorąc pod uwagę powyższe, przedmiotowa zmiana nie pozwala na stwierdzenie, iż po nowelizacji ustawy tenor i treść uzasadnienia wyroku stanowią informację publiczną. Zauważyć należy, że celem wniosków o udostępnienie konkretnych orzeczeń sądowych w trybie przepisów ustawy o dostępie do informacji publicznej nie jest wcale pozyskanie wiedzy o działalności podmiotu publicznego, lecz powzięcie informacji odnoszących się do prywatnej sfery podmiotów będących uczestnikami postępowań sądowych. Takie działalnie wypacza sens prawa do informacji publicznej i stanowi nadużycie tego prawa.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz.U. z 2016 r., poz. 718) dalej p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W sprawie nie występują, enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 p.p.s.a., przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Z tego względu, przy rozpoznaniu sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej.

Skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach:

1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie;

2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 p.p.s.a.).

Granice skargi kasacyjnej wyznaczają wskazane w niej podstawy.

W skardze kasacyjnej zarzucono naruszenie prawa materialnego. Rozpoznając skargę kasacyjną w tak zakreślonych granicach, stwierdzić należy, że skarga ta nie jest uzasadniona.

Jak stanowi art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (t.j.: Dz.U. z 2014 r., poz. 782 ze zm.) dalej u.d.i.p., informacją publiczną w rozumieniu tej ustawy jest "każda informacja o sprawach publicznych". Ustawodawca nie definiuje pojęcia "sprawy publicznej", niewątpliwie jednak są to sprawy związane z istnieniem i funkcjonowaniem określonej wspólnoty publicznoprawnej. Określenie sprawy jako "publicznej" wskazuje, że jest to sprawa ogółu i koresponduje w znacznym stopniu z pojęciem dobra wspólnego (dobra ogółu). Takie rozumienie pojęcia "sprawa publiczna" związane właśnie z władzą publiczną i wspólnotą publicznoprawną oraz jej funkcjonowaniem trafnie akcentuje się w doktrynie i orzecznictwie (zob.: H. Izdebski: Samorząd terytorialny. Podstawy ustroju i działalności, Warszawa 2004, s. 209; wyrok NSA z dnia 30 września 2009 r., I OSK 2093/14). Sprawy niezwiązane ze wspólnotą publiczną – określane czasami w piśmiennictwie jako sprawy "sfery prywatnej" (zob. I. Kamińska, M. Rozbicka-Ostrowska: Ustawa o dostępie do informacji publicznej, Warszawa 2016, Lex 2016, t. 4; por. wyrok NSA z dnia 14 września 2010 r., I OSK 1035/10), tj. dotyczące kwestii właśnie prywatnych, osobistych, intymnych (dane osobowe, życie prywatne, rodzinne), związanych z dobrami osobistymi (M. Jabłoński, Udostępnianie informacji publicznej w trybie wnioskowym, Wrocław 2009, s. 151), nie są sprawami publicznymi, z kolei sprawy wspólnoty publicznej zawsze są sprawami publicznymi.

Powyższe rozumienie istoty sprawy publicznej, a w konsekwencji i informacji publicznej – odkodowywane z treści art. 61 Konstytucji RP i unormowań ustawy o dostępie do informacji publicznej – przyjmowane jest w orzecznictwie sądów administracyjnych. Zgodnie z ugruntowanymi już poglądami orzecznictwa, wypracowanymi na tle analizy art. 1 ust. 1, jak i precyzującego go art. 6 ust. 1 i 2 w związku z art. 4 ustawy o dostępie do informacji publicznej, informacją taką jest każda informacja wytworzona lub odnoszona do władz publicznych, a także wytworzona lub odnoszona do innych podmiotów wykonujących funkcje publiczne w zakresie wykonywania przez nie zadań władzy publicznej i gospodarowania mieniem komunalnym lub mieniem Skarbu Państwa. Status informacji publicznej uzyskuje przy tym taka informacja, która związana jest z funkcjonowaniem wspólnoty publicznoprawnej (państwa).

Mając na uwadze powyższe uwagi należy zatem przyjąć, że wnioskiem o udostępnienie informacji publicznej w rozumieniu art. 1 ust. 1 ustawy o dostępie do informacji publicznej jest wniosek, który jednocześnie dotyczy: 1) informacji rozumianej jako powiadomienie, zakomunikowanie czegoś, wiadomość, pouczenie (Uniwersalny Słownik Języka Polskiego, Tom A-J, red. S. Dubisz, Warszawa 2008, s. 1212) czyli oświadczenia wiedzy, które – na co wskazuje analiza art. 6 cyt. ustawy – dotyczy określonych faktów, tj. czynności i zachowań podmiotu wykonującego zadania publiczne podejmowanych w zakresie wykonywania takiego zadania; 2) informacji istniejącej i znajdującej się w posiadaniu podmiotu zobowiązanego do jej udzielenia; 3) informacji dotyczącej spraw publicznych. Na pojęcie sprawy publicznej, o której ma być udzielona informacja publiczna, składa się przede wszystkim charakter publiczny zadań wykonywanych przez określony podmiot. Tam zatem, gdzie występuje aktywność organów publicznych nawet jedynie w ich funkcjonalnym znaczeniu, mamy do czynienia z informacją publiczną (wyrok NSA z dnia 30 września 2015 r., I OSK 2093/14).

W orzecznictwie sądów administracyjnych nie budzi wątpliwości, że wyroki sądowe są jawne i wraz z uzasadnieniami (jako integralną ich częścią) stanowią informację publiczną. Treść orzeczenia sądu nie tylko stanowi - zgodnie z art. 1 ust. 1 u.d.i.p. - informację publiczną o sprawach publicznych, ale stosownie do - art. 6 ust. 1 pkt 4 tej ustawy - będąc rodzajem informacji dotyczącej treści i postaci dokumentu urzędowego, podlega udostępnieniu w trybie i na zasadach określonych w tej ustawie. Należy podkreślić, że treść tego przepisu nie zmieniła się na skutek nowelizacji dokonanej ustawą z dnia 7 listopada 2014 r. o ułatwieniu wykonywania działalności gospodarczej (Dz.U. z 2014 r., poz. 1662), a jedynie została sprecyzowana poprzez uzupełnienie przykładowego katalogu dokumentów urzędowych o wskazanie orzeczeń sądów powszechnych, Sądu Najwyższego, sądów administracyjnych, sądów wojskowych, Trybunału Konstytucyjnego i Trybunału Stanu.

Orzeczenia sądowe z uzasadnieniami, jako wydane w sprawie przez Sąd - w ramach jego działalności orzeczniczej, opartej na przepisach prawa powszechnie obowiązującego - są danymi publicznymi i podlegają udostępnieniu w trybie i na zasadach określonych w omawianej ustawie (zob: wyroki NSA: z dnia 8 lutego 2011 r., I OSK 1938/10; z dnia 11 sierpnia 2011 r., I OSK 933/11; z dnia 30 września 2015 r.; I OSK 1746/14; z dnia 12 kwietnia 2016 r., I OSK 3279/14). Powoływana przez organ uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 grudnia 2013 r., I OPS 7/2013 nie miała w sprawie zastosowania, gdyż odnosiła się ona do sytuacji, w której żądanie dotyczyło udostępnienia akt sprawy jako zbioru materiałów zakończonego postępowania przygotowawczego, a nie udostępnienia dokumentu, jakim jest wyrok sądu z jego pisemnym uzasadnieniem. Wyrażone zatem w uchwale tej stanowisko, a sprowadzające się do poglądu, iż wniosek o udostępnienie akt sprawy do wglądu nie jest wnioskiem, o którym mowa w art. 10 ust. 1 ustawy o dostępie do informacji publicznej, należy rozważać wyłącznie w tym kontekście.

Zgodnie z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP "ograniczenia w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw mogą być ustanawiane tylko w ustawie i tylko wtedy, gdy są konieczne w demokratycznym państwie dla jego bezpieczeństwa lub porządku publicznego, bądź dla ochrony środowiska, zdrowia i moralności publicznej, albo wolności i praw innych osób".

Stosownie do przepisu art. 2 ust 1 u.d.i.p., prawo dostępu do informacji publicznej przysługuje każdemu, jednak z zastrzeżeniem art. 5 tej ustawy, który wskazuje, iż prawo do informacji publicznej podlega ograniczeniom (ze względu na prywatność osoby fizycznej lub tajemnicę przedsiębiorcy, a także w odniesieniu do informacji niejawnych i innych tajemnic ustawowo chronionych). Ograniczenie to jest wyłączone (przepis art. 5 ust. 3 u.d.i.p.) w określonej kategorii spraw. Nie można bowiem ograniczać dostępu do informacji o sprawach rozstrzyganych w postępowaniu przed organami państwa, w szczególności w postępowaniu administracyjnym, karnym lub cywilnym, ze względu na ochronę interesu strony, jeżeli postępowanie dotyczy władz publicznych lub innych podmiotów wykonujących zadania publiczne albo osób pełniących funkcje publiczne - w zakresie tych zadań lub funkcji.

W orzecznictwie trafnie wskazano, że na tle art. 3 ust. 1 pkt 1 u.d.i.p., nie można zaniechać indywidualnej klasyfikacji informacji publicznej w każdej konkretnej sprawie (zob. wyrok NSA z dnia 18 sierpnia 2016 r., I OSK 19/15). Z zakresu żądania wnioskodawcy wynika, że w jego zainteresowaniu są "sprawy z art. 271 k.k.". Przepis art. 271 k.k. odnosi się do osób sprawujących funkcje publiczne; stanowi on, iż funkcjonariusz publiczny lub inna osoba uprawniona do wystawienia dokumentu, która poświadcza w nim nieprawdę co do okoliczności mającej znaczenie prawne, podlega karze (..). Okoliczność ta dodatkowo wzmacnia publiczny charakter informacji wnioskowanej przez R.S.

O ile zatem w tym konkretnym przypadku, nie można uznać, aby żądanie wniosku wykraczało poza ustawowe kryteria informacji publicznej, jako takiej, co słusznie wywiódł Sąd I instancji, to podkreślenia wymaga, że żądana przez wnioskodawcę informacja ma charakter informacji publicznej przetworzonej, na co zwrócił uwagę zarówno Sąd, jak i organ.

Zgodnie z art. 3 ust. 1 pkt 1 u.d.i.p., prawo do informacji publicznej obejmuje uprawnienie do uzyskania informacji publicznej, w tym uzyskania informacji przetworzonej w takim zakresie, w jakim jest to szczególnie istotne dla interesu publicznego.

Pojęcie "informacji publicznej przetworzonej" jest pojęciem nieostrym i nie zostało przez ustawodawcę zdefiniowane. Tym bardziej zatem wymagało dokonania jego wykładni. Analiza dotychczasowego orzecznictwa sądowego daje podstawę do odkodowania swojego rodzaju opisowej definicji tego pojęcia stanowiącej wynik wykładni art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej. Informacja publiczna przetworzona to zatem taka informacja publiczna, która:

- w chwili złożenia wniosku w zasadzie nie istnieje w kształcie objętym wnioskiem, a niezbędnym podstawowym warunkiem jej wytworzenia jest przeprowadzenie przez podmiot zobowiązany pewnych czynności analitycznych, organizacyjnych i intelektualnych w oparciu o posiadane informacje proste (por. wyrok NSA z dnia 30 września 2015 r., I OSK 1746/14);

- jest wynikiem ponadstandardowego nakładu pracy podmiotu zobowiązanego wymagającej użycia dodatkowych sił i środków oraz zaangażowania intelektualnego w stosunku do posiadanych przez niego danych i wyodrębniana w związku z żądaniem wnioskodawcy oraz na podstawie kryteriów przez niego wskazanych; jest to zatem informacja przygotowywana "specjalnie" dla wnioskodawcy wedle wskazanych przez niego kryteriów (por. wyrok NSA z dnia 5 kwietnia 2013 r., I OSK 89/13, LEX nr 1368968; por. też wyrok NSA z dnia 17 października 2006 r., I OSK 1347/05, LEX nr 281369) na podstawie pierwotnego zasobu danych (por. wyrok NSA z dnia 12 grudnia 2012 r., I OSK 2149/12; wyrok NSA z dnia 5 kwietnia 2013 r., I OSK 89/13; wyrok NSA z dnia 3 października 2014 r., I OSK 747/14);

- jest wynikiem działań wykraczających poza zakres działań mieszczących się w ramach podstawowych kompetencji organu – "przy rozstrzyganiu tego typu spraw należy mieć na uwadze, iż ograniczenie wprowadzone przepisem art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy o dostępie do informacji publicznej w zakresie udzielania informacji publicznej przetworzonej ma zapobiegać sytuacjom, w których działania organu skupiać się będą nie na funkcjonowaniu w ramach przypisanych kompetencji, lecz na czynnościach związanych z udzielaniem informacji publicznej (wyroki NSA z dnia 5 września 2013 r. I OSK 953/13, I OSK 866/13, I OSK 865/13); "proces powstawania informacji (przetworzonej) skupia podmiot zobowiązany do udzielenia informacji publicznej na jej wytworzeniu dla wnioskodawcy, odrywając go od przypisanych mu kompetencji i zadań, toteż ustawodawca zdecydował, że proces wytworzenia nowej informacji w oparciu o posiadane dokumenty obwarowany będzie koniecznością wykazania, że jej udostępnienie jest szczególnie istotne dla interesu publicznego" (por. wyrok NSA z dnia 9 października 2010 r., I OSK 1737/12); "jedną z przesłanek uzasadniających ograniczenie prawa do informacji publicznej w rozumieniu art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (Dz. U. nr 112, poz. 1198, ze zm.; dalej u.d.i.p.) jest konieczność ochrony "porządku publicznego" (art. 61 ust. 3 Konstytucji). W pojęciu tym mieści się m.in. postulat zapewnienia organom władzy publicznej prawidłowego funkcjonowania w celu wykonywania ich kompetencji" (wyrok NSA z dnia 27 lutego 2014 r., I OSK 1769/13);

- może być jakościowo nową informacją, nieistniejącą dotychczas w przyjętej ostatecznie treści i postaci, chociaż jej źródłem są materiały znajdujące się w posiadaniu podmiotu zobowiązanego (por. wyrok NSA z dnia 28 kwietnia 2016 r., I OSK 2658/14; wyrok NSA z dnia 5 stycznia 2016 r., I OSK 33/15;

- nie musi być wyłącznie wytworzoną rodzajowo nową informacją – "informacja przetworzona obejmuje dane publiczne, które co do zasady wymagają dokonania stosownych analiz, obliczeń, zestawień statystycznych, ekspertyz, połączonych z zaangażowaniem w ich pozyskanie określonych środków osobowych i finansowych organu, innych niż te wykorzystywane w bieżącej działalności. Uzyskanie żądanych przez wnioskodawcę informacji wiązać się zatem musi z potrzebą ich odpowiedniego przetworzenia, co nie zawsze należy utożsamiać z wytworzeniem rodzajowo nowej informacji. Przetworzenie może bowiem polegać np. na wydobyciu poszczególnych informacji cząstkowych z posiadanych przez organ zbiorów dokumentów (które to zbiory mogą być prowadzone w sposób uniemożliwiający proste udostępnienie gromadzonych w nich danych) i odpowiednim ich przygotowaniu na potrzeby wnioskodawcy. Tym samym również suma informacji prostych, w zależności od wiążącej się z ich pozyskaniem wysokości nakładów, jakie musi ponieść organ, czasochłonności, liczby zaangażowanych pracowników – może być traktowana jako informacja przetworzona (zob. np. wyrok NSA z dnia 5 marca 2015 r., I OSK 863/14; wyrok NSA z dnia 4 sierpnia 2015 r., I OSK 1645/14; wyrok NSA z dnia 9 sierpnia 2011 r., I OSK 977/11);

- której przygotowanie jest zdeterminowane szerokim zakresem (przedmiotowym, podmiotowym, czasowym) wniosku, wymagającym zgromadzenia i przekształcenia (zanonimizowania i usunięcia danych objętych tajemnicą prawnie chronioną) znacznej ilości dokumentów – "informacja przetworzona w rozumieniu art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy o dostępie do informacji publicznej to nie tylko taka, która powstaje w wyniku poddania posiadanych informacji analizie albo syntezie i wytworzenia w taki właśnie sposób nowej jakościowo informacji (...); w pewnych wypadkach szeroki zakres wniosku, wymagający zgromadzenia i przekształcenia (zanonimizowania i usunięcia danych objętych tajemnicą prawnie chronioną) wielu dokumentów, może wymagać takich działań organizacyjnych i angażowania środków osobowych, które zakłócają normalny tok działania podmiotu zobowiązanego i utrudniają wykonywanie przypisanych mu zadań. Informacja wytworzona w ten sposób, pomimo że składa się z wielu informacji prostych będących w posiadaniu organu, powinna być uznana za informację przetworzoną, bowiem powstały w wyniku wskazanych wyżej działań zbiór nie istniał w chwili wystąpienia z żądaniem o udostępnienie informacji publicznej (zob. np. wyroki NSA: z dnia 2 października 2014 r., I OSK 140/14; z dnia 21 września 2012 r., I OSK 1477/12, LEX nr 1264566; z dnia 9 sierpnia 2011 r., I OSK 792/11, LEX nr 1094536; z dnia 8 czerwca 2011 r., I OSK 426/11, LEX nr 1135982; z dnia 17 października 2006 r., I OSK 1347/05, LEX nr 281369).

Specyfika wyroków sądowych wraz z uzasadnieniami jest tego rodzaju, że częstokroć zawierają one nie tylko dane stron postępowań, lecz również innych osób, w tym biegłych czy świadków. Zakres złożonego wniosku jest zatem szeroki zwłaszcza przedmiotowo i czasowo – obejmuje bowiem pięć lat (2010-2014), dotyczy co najmniej kilkudziesięciu obszernych dokumentów, tj. wyroków wraz z uzasadnieniami. Uwzględnienie powyższego wniosku wymagałoby nie tylko zwykłych czynności technicznych związanych z kopiowaniem dokumentów, lecz znacznego nakładu pracy związanego z koniecznością ponadstandardowej – bo wymagającej uważnej lektury kilkudziesięciu uzasadnień wyroków - anonimizacji dokumentów. Anonimizacja w tego rodzaju przypadkach nie ogranicza się wyłącznie do wyeliminowania z dokumentacji imion i nazwisk, lecz wiąże się również z koniecznością usunięcia określonych fragmentów uzasadnień, tj. takich ich części, które umożliwiałyby identyfikację poszczególnych osób, a to z kolei wymaga przeprowadzenia czynności analitycznych i intelektualnych. W związku z powyższym w realiach niniejszej sprawy przygotowanie za okres pięciu lat kopii wyroków wraz z uzasadnieniami "w sprawach z art. 271 k.k.", wymagające uprzedniej analizy posiadanego zasobu dokumentów i dokonania ich wyboru według kryteriów wskazanych przez wnioskodawcę, związane byłoby również z istotnym i takim zaangażowaniem pracowników organu (w tym przypadku Sądu Rejonowego dla Lublina – Wschód w Świdniku), które w konsekwencji mogłoby wpłynąć negatywnie na bieżące wykonywanie zadań przez ten podmiot. Wnioskowana do udzielenia informacja publiczna miała zatem charakter informacji publicznej przetworzonej.

Ograniczenie wprowadzone w art. 3 ust. 1 pkt 1 u.d.i.p. odpowiada regulacji art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, a ustawodawca, ograniczając dostęp do informacji przetworzonej, czyni to w zgodzie z zasadą proporcjonalności; przedkładając interes publiczny nad interes strony, prawodawca ma na względzie zapewnienie prawidłowego funkcjonowania organów Państwa i innych podmiotów zobowiązanych do udzielania informacji publicznej.

Skoro prawo do informacji publicznej obejmuje uprawnienia do uzyskania informacji publicznej, w tym uzyskania informacji przetworzonej w takim zakresie, w jakim jest to szczególnie istotne dla interesu publicznego, organ może jej udzielić jedynie po wykazaniu przez wnioskodawcę, że uzyskanie wnioskowanej informacji jest szczególnie istotne dla interesu publicznego. Dopiero zaistnienie przesłanki szczególnej istotności informacji publicznej przetworzonej dla interesu publicznego stanowi podstawę dla podjęcia działań zmierzających do przygotowania przez podmiot zobowiązany informacji publicznej przetworzonej. Brak wykazania przez wnioskodawcę, że uzyskanie wnioskowanej informacji przetworzonej jest szczególnie istotne dla interesu publicznego, uzasadniać będzie odmowę udzielenia wnioskowanej informacji, w formie decyzji.

W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że skarga kasacyjna nie ma uzasadnionych podstaw i na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.