Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt II SA/Wa 3785/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2022-02-04 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6192 Funkcjonariusze Policji
Hasła tematyczne: Policja
Skarżony organ: Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a i c
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sławomir Antoniuk (spr.), Sędzia WSA Ewa Kwiecińska, Sędzia WSA Andrzej Góraj, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 4 lutego 2022 r. sprawy ze skargi U. S. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] września 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wyłączenia stosowania przepisów uchyla zaskarżoną decyzję


UZASADNIENIE

Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji decyzją z [...] września 2021 r. nr [...], na podstawie art. 8a ustawy z dnia 18 lutego 1994 r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Straży Marszałkowskiej, Służby Ochrony Państwa, Państwowej Straży Pożarnej, Służby Celno-Skarbowej i Służby Więziennej oraz ich rodzin (Dz. U. z 2020 r. poz. 723); zwanej dalej ustawą zaopatrzeniową, odmówił wyłączenia stosowania wobec U. S. art. 15c, art. 22a i art. 24a tej ustawy.

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że U. S. wnioskiem z [...] maja 2017 r. wystąpiła do Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji o zastosowanie art. 8a ustawy zaopatrzeniowej. Wnioskodawczyni opisała przebieg swojej służby, wskazując, że pełniła służbę w Policji rzetelnie, z poświęceniem swojego życia i czasu dla rodziny. Podała, że w związku z wyjazdem jej matki do [...] została zwolniona ze służby [...] stycznia 1988 r. przez ówczesnego Ministra Spraw Wewnętrznych [...] C. K. Dodała, że [...] września 1991 r. po zmianach ustrojowych została przyjęta do służby w Policji, gdzie wielokrotnie otrzymywała nagrody pieniężne i inne wyróżnienia za wzorową służbę. Nigdy nie dokonała jakiegokolwiek przestępstwa. W związku z tym wniosła o wyłączenie wobec niej zastosowania art. 15c ustawy zaopatrzeniowej.

Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji decyzją z [...] czerwca 2020 r. nr [...] odmówił wyłączenia stosowania wobec wnioskodawczyni art. 15c, art. 22a i art. 24a ustawy zaopatrzeniowej.

U. S. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na powyższe rozstrzygnięcie, które Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 1 grudnia 2020 r., sygn. akt II SA/Wa 1547/20 uchylił.

Przedmiotowy wyrok wraz z aktami sprawy oraz uzasadnieniem i stwierdzeniem jego prawomocności z dniem [...] marca 2021 r. wpłynął do Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji [...] maja 2021 r

Analizując ponownie sprawę Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji ustalił, że wnioskodawczyni została zwolniona ze służby z Komendy Miejskiej Policji w [...] stycznia 2009 r. oraz ma ustalone prawo do emerytury i rety inwalidzkiej, których wysokość zweryfikowano z uwzględnieniem odpowiednio art. 15c i art. 22a ustawy zaopatrzeniowej, przy czym wypłacana jest emerytura jako świadczenie korzystniejsze.

Zgodnie z pismem z Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (IPN), stanowiącym Informację o przebiegu służby nr [...] , U. S. pełniła służbę na rzecz totalitarnego państwa od [...] czerwca 1978 r. do [...] stycznia 1988 r., tj. 9 lat i 8 miesięcy. W sprawie ustalono, że całkowity okres służby wynosi 27 lat i 1 miesiąc (od [...] czerwca 1978 r. do [...] stycznia 1988 r. oraz od [...] września 1991 r. do [...] stycznia 2009 r.). Z kopii akt osobowych o sygn. IPN [...], przekazanych za pismem z [...] stycznia 2018 r. oraz za pismem z [...] lipca 2021 r. w formie płyty CD nie wynika, aby wnioskodawczyni nierzetelnie wykonywała zadania i obowiązki okresie pełnienia służby po 12 września 1989 r.

Z kolei z przekazanych pismem z [...] marca 2018 r. przez Komendanta Głównego Policji informacji dotyczących przebiegu służby funkcjonariuszki wynika, że po 12 września 1989 r. rzetelnie wykonywała zadania i obowiązki. Wnioskodawczyni była awansowana zarówno w stopniu służbowym, jak i na stanowisku służbowym, wielokrotnie otrzymała podwyżki uposażenia zasadniczego, dodatku służbowego oraz wielokrotnie była wyróżniona nagrodami, a także jednokrotnie nagrodą motywacyjną. Ponadto została pozytywnie opiniowana przez przełożonych. W przekazanych materiałach nie stwierdzono informacji o wymierzonych wobec niej karach dyscyplinarnych. Brak jest również dokumentów potwierdzających jej udział w zdarzeniach, które mogły stanowić zagrożenie dla jej życia i zdrowia.

Organ stwierdził, że zgodnie z art. 8a ustawy zaopatrzeniowej, minister właściwy do spraw wewnętrznych, w drodze decyzji, w szczególnie uzasadnionych przypadkach, może wyłączyć stosowanie art. 15c, art. 22a i art. 24a w stosunku do osób pełniących służbę, o której mowa w art. 13b, ze względu na: 1) krótkotrwałą służbę przed 31 lipca 1990 r. oraz 2) rzetelne wykonywanie zadań i obowiązków po 12 września 1989 r., w szczególności z narażeniem zdrowia i życia. Art. 8a tej ustawy nakłada na organ obowiązek weryfikacji spełnienia przez stronę przesłanek formalnych określonych w ust. 1 pkt 1 i 2 tego przepisu. Przesłanki te są nieostre co oznacza, że intencją ustawodawcy było zagwarantowanie organowi możliwości indywidulanego podejścia do każdej sprawy poprzez wprowadzenie uznania administracyjnego.

Analizując pierwszą z przesłanek formalnych Minister wskazał, że krótkotrwałość musi być każdorazowo oceniana indywidualnie, z zastrzeżeniem, że powinna być ona oceniana w ujęciu bezwzględnym, jako długość okresu służby na rzecz totalitarnego państwa. Krótkotrwałość jest pojęciem nieostrym, w zakresie którego trudno określić choćby przybliżoną definicję, jednak biorąc pod uwagę wykładnię językową należy stwierdzić, że krótkotrwałość jest tożsama z nietrwałością, przelotnością lub chwilowością.

Synonimy powyższego słowa ze słownika wyrazów bliskoznacznych to "chwilowy, doraźny, niedługi, niestały, nietrwały, okresowy, przejściowy, przemijający, tymczasowy, krótkookresowy, czasowy, trwający krótko, niedługo trwający, nieustabilizowany, szybki, epizodyczny".

Już na etapie prac komisji sejmowych, kiedy przedstawiona została propozycja wprowadzenia ww. przepisu sygnalizowano, iż wprowadzenie do ustawy tak nieostrego pojęcia jakim jest krótkotrwałość może napotykać problemy interpretacyjne. W konsekwencji zgłoszono propozycję uwzględnienia w prowadzonym przepisie jednoznacznego progu procentowego wynoszącego 20% całego okresu służby po przekroczeniu którego w sposób niebudzący wątpliwości można byłoby stwierdzić brak zaistnienia krótkotrwałości. Jednak poprawka nie zyskała akceptacji komisji sejmowej stąd też ostatecznie uchwalono przepis art. 8a ustawy zaopatrzeniowej zawierający określenie "krótkotrwała służba". W świetle tego należy stwierdzić, że rzeczywistą wolą projektodawcy było pozostawienie uznaniowego charakteru przepisu pozwalającego w wyjątkowych sytuacjach wyłączyć ograniczenia w zakresie uprawnień emerytalno-rentowych wprowadzonych w stosunku do osób, które pełniły służbę na rzecz totalitarnego państwa.

Analizując zaś drugą z przesłanek formalnych organ podkreślił, że rzetelność wykonywania zadań i obowiązków po 12 września 1989 r., w szczególności z narażeniem zdrowia i życia, stanowi również przesłankę o charakterze nieostrym, która powinna być każdorazowo oceniana indywidualnie. Zaznaczył, że pojęcie rzetelności w ujęciu określającym postawę oraz jakość wykonywania zadań i obowiązków zawodowych należy definiować jako sumienne, solidne i dokładne wykonywanie swojej pracy – przyjętych na siebie obowiązków. Synonimy powyższego słowa ze słownika wyrazów bliskoznacznych to "akuratny, całościowy, dogłębny, dokładny, drobiazgowy, gorliwy, niestrudzony, niezawodny, obowiązkowy, oddany, ofiarny, pedantyczny, pewny, pilny, pracowity, precyzyjny, przenikliwy, skrupulatny, solidny, staranny, sumienny, uczciwy, wierny, wnikliwy, wszechstronny, wytrwały".

Mając powyższe na uwadze Minister stwierdził, że rzetelne wykonywanie obowiązków służbowych oznacza ich realizację na najwyższym poziomie, w sposób niebudzący żadnych wątpliwości ani pod kątem jakościowym, ani z punktu widzenia moralności i honoru funkcjonariusza służb publicznych. W związku z tym postawa rzetelnego funkcjonariusza charakteryzuje się wzorowością w działaniu służbowym, przez co należy rozumieć nie tylko podejmowanie i nienaganną realizację zadań obligatoryjnych, ale także wykazywanie inicjatywy zarówno w zakresie takich właśnie zadań, jak i poprzez gotowość do realizacji obowiązków dodatkowych.

Zaznaczenia wymaga, że zawarty w tym warunku zwrot "szczególnie z narażeniem zdrowia i życia" należy ocenić jako czynnik podnoszący wartość rzetelnej służby funkcjonariusza. Należy wskazać, że warunek "narażenie zdrowia i życia" odnosi się do kwalifikacji narażenia, rozumianej jako stwierdzenie istnienia zagrożenia innego, niż normalne następstwo pełnienia służby, przy założeniu, że w jej istotę wpisane jest ryzyko zagrożenia życia i zdrowia. Z perspektywy ustawowej regulacji ważne jest, aby zagrożenie nie było normalnym następstwem służby, czy też nie miało charakteru hipotetycznego, ale było rzeczywiste, dowiedzione i miało charakter wyjątkowy.

Zadaniem organu jest zatem ustalenie, czy w świetle zgromadzonego materiału dowodowego przesłanki można uznać za spełnione oraz, czy zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek.

Prawidłowość powyższego wywodu wynika z faktu, że "szczególnie uzasadniony przypadek" znalazł się w ustawie obok dwóch pozostałych przesłanek. Oznacza to, że "krótkotrwałość służby na rzecz państwa totalitarnego" i "rzetelność służby pełnionej po dniu 12 września 1989 r., nawet z narażeniem zdrowia i życia" nie wystarczą do oceny, czy zastosowanie art. 8a ustawy zaopatrzeniowej jest zasadne. Powołując się na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 13 grudnia 2019 r., sygn. akt I OSK 1895/19, organ stwierdził, że ustawodawca nie wskazał trzech odrębnych przesłanek określającej treść normy materialnoprawnej podlegającej zastosowaniu, lecz jedną przesłankę "szczególnie uzasadnionych przypadków", którą należy rozważać z uwzględnieniem kryteriów "krótkotrwałej służby przed dniem 31 lipca 1990 r." oraz "rzetelnego wykonywania zadań i obowiązków po dniu 12 września 1989 r., w szczególności z narażeniem zdrowia i życia".

Zdaniem organu unormowanie zawarte w art. 8a ust. 1 ustawy zaopatrzeniowej stanowi instrument służący wszechstronnemu zbadaniu sprawy określonego funkcjonariusza w celu zweryfikowania, czy funkcjonariusz ten objęty ustawowym domniemaniem "służby na rzecz totalitarnego państwa" jest w istocie osobą, której wysokość świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego powinna być ustalana na podstawie restrykcyjnych przepisów znajdujących aksjologiczne uzasadnienie wyłącznie do tych osób, które angażowały się w sposób bezpośrednio ukierunkowany na realizowanie charakterystycznych dla ustroju państwa totalitarnego jego zadań i funkcji i których prawa z tego względu zostały nabyte niesłusznie z perspektywy aksjologii demokratycznego państwa prawa.

Minister po dokonaniu analizy zebranej dokumentacji stwierdził, iż służba U. S. była pełniona na rzecz totalitarnego państwa przez okres 9 lat i 8 miesięcy. Całkowity okres służby wynosi 27 lat i 1 miesiąc, a zatem strona pełniła około 36% całego okresu służby na rzecz totalitarnego państwa. W ocenie organu, przedmiotowy okres służby na rzecz totalitarnego państwa zarówno w ujęciu bezwzględnym - długości tego okresu, jak i w ujęciu proporcjonalnym - stosunku długości tego okresu do całego okresu służby, nie może być oceniony jako krótkotrwały. Dziesięcioletni okres wykonywania zadań i obowiązków służbowych nie może być uznany za tymczasowy. Strona mogła w sposób kompleksowy zapoznać się ze specyfiką stawianych przed nią zadań oraz charakterem służby.

Powołując się na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 14 października 2020 r., sygn. akt I OSK 3208/19 organ wskazał, że do zastosowania wobec strony art. 8a ustawy zaopatrzeniowej wymagane jest spełnienie obu wymienionych w tym przepisie przesłanek stąd też brak spełnienia jednej z nich przesądza automatycznie o braku możliwości zastosowania odstępstwa wynikającego z tego przepisu (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z: 19 czerwca 2019 r., sygn. akt II SA/Wa 424/19, 1 kwietnia 2019 r., sygn. akt II SA/Wa 1548/18, wyrok z 10 kwietnia 2019 r., sygn. akt II SA/Wa 7/19, 24 kwietnia 2019 r., sygn. akt II SA/Wa 1991/18 oraz wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 12 grudnia 2019 r., sygn. akt I OSK 2125/19).

W związku z powyższym Minister stwierdził, że w przedmiotowej sprawie nie została spełniona przesłanka z art. 8a ust. 1 pkt 1 ustawy zaopatrzeniowej.

Odnosząc się do analizy przesłanki zawartej w art. 8a ust. 1 pkt 2 ustawy organ wskazał, że nie kwestionuje rzetelnego wykonywania przez U. S. zadań i obowiązków w trakcie pełnienia służby po 12 września 1989 r., w szczególności z narażeniem zdrowia i życia. Tym samym należy uznać spełnienie przez wnioskodawczynię w niniejszej sprawie przesłanki określonej w art. 8a ust. 1 pkt 2 ustawy zaopatrzeniowej.

Zauważył, że świadczenie emerytalne wypłacane wnioskodawczyni nie było podwyższone ze względu na służbę w warunkach szczególnie zagrażających życiu i zdrowiu na podstawie przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 4 maja 2005 r. w sprawie szczegółowych warunków podwyższania emerytur funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Biura Ochrony Rządu, Służby Ochrony Państwa, Państwowej Straży Pożarnej, Służby Celnej, Służby Celno-Skarbowej i Służby Więziennej (Dz. U. Z 2020 r. poz. 1611).

Ponadto wnikliwa analiza materiału dowodowego (stanowiącego kopię akt osobowych o sygn. [...]), dowiodła, że wnioskodawczyni utożsamiała się z ustrojem totalitarnym, co nie pozostaje bez znaczenia w kontekście dokonywania przez organ oceny, czy jej sprawa stanowi "szczególnie uzasadniony przypadek", umożliwiający zastosowanie wobec niej ww. przepisu.

Z dokumentów przekazanych przez IPN, tj. z przebiegu służby (pracy) wynika, że U. S. w okresie służby w Służbie Bezpieczeństwa była awansowana zarówno na stanowisku służbowym ([...],[...]), jak i w stopniu służbowym (1978 r. [...], 1979 r. [...], 1981 r. [...], 1982 r. [...], 1983 r. [...], 1985 r. [...], 1986 r. [...]). Ponadto wnioskodawczyni otrzymywała podwyższenia uposażenia zasadniczego, dodatku specjalnego oraz służbowego (np. wniosek personalny z [...] lutego 1987 r.).

Ponadto Minister podniósł, że U. S. była pozytywnie oceniana przez przełożonych, cyt.: "(...) Z powierzonych obowiązków służbowych wywiązuje się. Jest pracownicą zdyscyplinowaną i obowiązkową. Specyfikę pracy zawodowej ma opanowaną dobrze. Posiada ukończone przeszkolenie zawodowe w ramach szkolenia zawodowego w jednostce. Jest członkiem SZMP na proponowany awans (...) zasługuje" (wniosek o nadanie stopnia Milicji Obywatelskiej [...] z [...] sierpnia 1979 r.). W innym wniosku o nadanie stopnia Milicji Obywatelskiej [...] z [...] sierpnia 1987 r. wskazano, cyt.: "(...) dzięki właściwemu sobie zaangażowaniu i pracowitości osiągnęła poprzez samokształcenie i wewnętrzne szkolenie zawodowe dobre wyniki w pracy. Jest koleżeńska, uczynna, lubiana przez kolektyw (...)". Kolejnym dowodem świadczącym o tym, że U. S. w trakcie pracy w Służbie Bezpieczeństwa wykonywała swoje obowiązki służbowe rzetelnie potwierdza opinia służbowa z [...] czerwca 1985 r., gdzie widnieje zapis, cyt.: "(...) W szkole Chorążych SB osiągała dobre wyniki w nauce (...) Funkcjonariuszka zdyscyplinowana, sumiennie wywiązująca się z obowiązków służbowych. Polecenia przełożonych wykonywała terminowo i z zaangażowaniem. Postępowała zgodnie z obowiązującymi w Szkole Chorążych regulaminami (...)". Kolejno we wniosku o nadanie stopnia Milicji Obywatelskiej z [...] lutego 1986 r. wskazano, cyt.: "(...) w organach SB służbę pełni 8 lat. Z nałożonych obowiązków służbowych wywiązuje się w sposób dobry. Za dotychczasowy okres służby opinie służbowe posiada pozytywne. [...] zdyscyplinowany i pracowity (...) W czerwcu 1985 r. ukończyła z wynikiem pozytywnym Szkołę [...] SB. W związku z tym proponuję mianować na stopień [...] MO".

W związku z powyższym do realizowanych przez U. S. obowiązków w strukturach organów bezpieczeństwa należały nie tylko czynności biurowe, administracyjne, czy też kancelaryjne, ale wykonywała również zadania o charakterze operacyjnym, w szczególności zajmując od [...] grudnia 1985 r. stanowisko [...]. Dodatkowo należy wskazać, że wnioskodawczyni będąc zatrudniona wcześniej na etacie [...] realizowała obowiązki [...]. Strona była funkcjonariuszem wykonującym zadania związane z istotą funkcjonowania Służby Bezpieczeństwa i tym samym należy domniemywać, że U. S. angażowała się w realizację powierzonych obowiązków w okresie służby w Służbie Bezpieczeństwa, nie traktowała ich jako konieczności, lecz identyfikowała się z ówczesnym systemem, na co wskazują m. in. pozytywne opinie przełożonych, cyt.: "(...) dzięki (...) zaangażowaniu i pracowitości osiągnęła poprzez samokształcenie i wewnętrzne szkolenie zawodowe dobre wyniki w pracy (...)". Istotna jest też informacja, że wnioskodawczyni miała dostęp do pełnej dokumentacji służbowej, na co wskazuje wpis we wniosku personalnym, cyt.: "(...) Z racji zajmowanego stanowiska służbowego jest w posiadaniu wszelkich wiadomości przechodzących przez Sam. Sekcję "[...]" SB, a stanowiących tajemnicę państwową i służbową (...)". Ponadto przedmiotowa postawa związana z pełną świadomością aktywnego uczestnictwa w strukturach Służby Bezpieczeństwa, a także pozostawania w ich ramach przez 9 lat i 8 miesięcy nie kwalifikuje sprawy jako "szczególnie uzasadniony przypadek".

Dodatkowo Minister podkreślił, że U. S. kształciła się i podnosiła swoje kwalifikacje zawodowe, czego dowodem może być: świadectwo złożenia egzaminu na [...] Milicji Obywatelskiej z [...] maja 1981 r., zaświadczenie Ministerstwa Spraw Wewnętrznych z [...] grudnia 1982 r. dotyczące przeszkolenia na kursie specjalistycznym z zakresu pracy szyfrowej i kodowej, zaświadczenie Ministerstwa Spraw Wewnętrznych Biura "[...]" z [...] czerwca 1985 r. z zakresu znajomości problematyki szyfrowej i kodowej, a także świadectwo ukończenia szkoły [...] Służby Bezpieczeństwa z [...] czerwca 1985 r.

Powyższe informacje wskazują na to, że były funkcjonariusz chciał się kształcić i podnosić swoje kwalifikacje zawodowe w ówczesnym systemie, co pozwalało mu na osiąganie lepszych wyników w pracy. Na tej podstawie można domniemywać, że U. S. wiązała swoją przyszłość z tą "organizacją", a przełożeni widzieli w jej osobie zaufanego funkcjonariusza. Wnioskodawczyni również posiadała zezwolenie na obsługę urządzeń łączności radiowej UKF w resorcie spraw wewnętrznych z [...] lipca 1985 r.

Niewątpliwie zatem wnioskodawczyni identyfikowała się zrealizowanymi przez ten ustrój zadaniami i funkcjami, a przełożeni nagradzali jej pracę. U. S. wykonywała swoje obowiązki służbowe w sposób rzetelny, a także zobowiązała się do zachowania tajemnicy państwowej i służbowej (zobowiązanie do przestrzegania tajemnicy służbowej z [...] października 1978 r. oraz zobowiązanie z [...] czerwca 1978 r.). Strona miała pełną świadomość swoich obowiązków i zadań służbowych, które wykonywała na rzecz Służby Bezpieczeństwa i wiązała z tą organizacją przyszłość.

W dokumentacji przekazanej przez IPN, tj. ankiecie personalnej z [...] sierpnia 1978 r. widnieje zapis, że wnioskodawczyni była członkiem ZMS-ZHP od 1972 r. U. S. była również członkiem Związku Socjalistycznej Młodzieży Polskiej (ZSMP), co potwierdza wniosek o nadanie stopnia Milicji Obywatelskiej [...] z [...] sierpnia 1987 r., której głównymi celami i zadaniami, wynikającymi ze statutu, było mobilizowanie młodzieży do pracy na rzecz kraju, upowszechnianie ideologii marksizmu-leninizmu oraz krzewienie oświaty i kultury. Należała także do Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej (PZPR), która była masową partią kierującą autorytarnym państwem i centralnie zarządzaną, zbiurokratyzowaną gospodarką; partią dążącą do kontrolowania wszelkich przejawów życia społecznego. Dążyła do przekształcenia ustroju politycznego, gospodarki i instytucji społecznych Polski wg. rozwiązań wprowadzonych w Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich (ZSRR) poprzez: stosowanie terroru jako podstawowej metody rządzenia (Ministerstwo Bezpieczeństwa Publicznego), likwidację własności prywatnej w gospodarce (kolektywizacja rolnictwa, przejęcie przez administrację państwową wszystkich przedsiębiorstw prywatnych), rozbudowę systemu biurokratycznych instytucji państwowych i organizacji społeczno-politycznych ściśle podporządkowanych partii komunistycznej (zasada tzw. transmisji polityki partii do wszystkich środowisk), połączonej z likwidacją organizacji niezależnych, samorządu terytorialnego i zawodowych, szybką rozbudową przemysłu, głównie ciężkiego, nastawionego w znacznej mierze na produkcję zbrojeniową, indoktrynację ideologiczną społeczeństwa, przede wszystkim młodzieży, wprowadzenie doktryny realizmu socjalistycznego w kulturze, podporządkowanie państwu Kościołów i innych związków wyznaniowych.

W świetle powyższego nie sposób zakwestionować fakt, by członkostwo w PZPR było zindywidualizowanym zaangażowaniem się w działalność typowo charakteryzującą ustrój państwa totalitarnego. Skoro wnioskodawczyni wyrażała chęć przystąpienia do PZPR to nawiązała ona nie tylko stosunek prawny w ramach służby państwowej, lecz identyfikowała się z realizowanymi przez ten ustrój zadaniami i funkcjami, zaś jej aktywność zawodowa nie ograniczała się do zwykłych, standardowych działań podejmowanych w aparacie organizacyjnym państwa totalitarnego.

W związku z tym postawa wnioskodawczyni związana z pełną identyfikacją U. S. z ustrojem Polskiej Rzeczpospolitej Ludowej, w ocenie organu, nie kwalifikuje sprawy jako "szczególnie uzasadniony przypadek".

Odnosząc się do argumentu strony dotyczącego zwolnienia jej ze służby w 1988 r. w związku z wyjazdem matki do [...], należy wskazać, że proponowano jej przejście do Wydziału [...] (notatka urzędowa z [...] grudnia 1987 r.), jednak nie wyraziła zgody. Kluczowa jest jej postawa oraz pełnione funkcje i zadania wykonywane w trakcie służby na rzecz państwa totalitarnego. Zawarte zatem w uzasadnieniu wniosku strony argumenty dotyczące otrzymywania nagród pieniężnych oraz innych wyróżnień za wzorową służbę w Policji, a więc sam charakter zadań realizowanych w jednostkach organizacyjnych Policji i wynikające z niego prawdopodobieństwo zaistnienia sytuacji stanowiących zagrożenie życia i zdrowia, nie mogą mieć znaczenia.

Zdaniem Ministra zasługi odnotowane przez U. S. po 12 września 1989 r., niewątpliwie zasługują na uznanie. Jednak nie została spełniona przesłanka dopuszczalności wyłączenia stosowania art. 15c, art. 22a i art. 24a wskazana w art. 8a ust. 1 pkt 1 ustawy zaopatrzeniowej. Ponadto całokształt służby wnioskodawczyni w szczególności biorąc pod uwagę charakter wykonywanych czynności ukierunkowanych na realizowanie typowych dla ustroju państwa totalitarnego jego zadań i funkcji oraz opisana postawa w okresie służby w strukturach SB, a także przynależność do PZPR oraz do ZSMP, przesądzają, że niniejsza sprawa nie stanowi "szczególnie uzasadnionego przypadku", pozwalającego na skorzystanie z uprawnień wynikających z art. 8a ustawy zaopatrzeniowej, skutkujących wyłączaniem stosowania względem wnioskodawczyni art. 15c, art. 22a i art. 24a tej ustawy.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie U. S. zakwestionowała decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z [...] września 2021 r. nr [...] wnosząc o jej uchylenie oraz uznanie uprawnienia do świadczenia emerytalno-rentowego w nieobniżonej wysokości wynikającej z art. 15 ustawy zaopatrzeniowej zawartej w pkt 1.

Zaskarżonemu rozstrzygnięciu zarzuciła naruszenie prawa materialnego, tj. art. 8a ust. 1 i 2 ustawy zaopatrzeniowej.

Skarżąca wskazała, że spełnia wszystkie przesłanki do wyłączenia wobec niej stosowania przepisu art. 15c ustawy, określone w art. 8a ust. 1 pkt 1 i 2. W jej ocenie nieprawidłowa interpretacja i odmowa zastosowania właściwych przepisów doprowadziły do wydania krzywdzącej decyzji wobec obniżenia jej świadczenia w stosunku rocznym na kwotę 37.523,88 zł brutto w 2017 r., co doprowadziło to do znacznego pogorszenia poziomu jej życia i rodziny.

Podkreśliła, że [...] stycznia 1988 r. została zwolniona ze służby w Policji przez ówczesnego Ministra Spraw Wewnętrznych [...] C. K., w związku z pobytem matki w [...]. W dniu [...] października 1990 r. podjęła ponownie pracę w Policji na etacie cywilnym. Od [...] września 1991 r. po przejściu wymaganej procedury została ponownie funkcjonariuszem Policji. Przepracowała na etacie policyjnym 17 lat i 5 miesięcy. Jej zdaniem w związku z zatrudnieniem po zmianach ustrojowych na nowych warunkach w charakterze funkcjonariusza Policji przysługuje jej emerytura naliczona na nowo za okres służby. Służbę w Policji pełniła rzetelnie, z poświęceniem swojego życia i czasu dla rodziny. Wielokrotnie otrzymywała nagrody pieniężne i inne wyróżnienia za wzorową służbę. Nigdy nie dokonała jakiegokolwiek przestępstwa. Zwolnienie ze służby przez Ministra [...] stycznia 1988 r. uniemożliwiło jej poddanie się weryfikacji funkcjonariuszy SB. Dlatego też jej emerytura za okres od [...] października 1990 r. do [...] stycznia 2009 r. powinna być na nowo naliczona.

W odpowiedzi na skargę Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe argumenty faktyczne i prawne.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137) oraz art. 3 § 1 P.p.s.a. sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej.

W myśl art. 134 § 1 P.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Sąd nie może wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności (§ 2).

Skarga oceniana w świetle powyższych kryteriów zasługuje na uwzględnienie.

Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z [...] września 2021 r. nr [...] o odmowie wyłączenia stosowania wobec U. S. art. 15c, art. 22a i 24a ustawy zaopatrzeniowej. Podstawę prawną ww. decyzji stanowił art. 8a ust. 1 ww. ustawy, zgodnie z którym minister właściwy do spraw wewnętrznych, w drodze decyzji, w szczególnie uzasadnionych przypadkach, może wyłączyć stosowanie art. 15c, art. 22a i art. 24a w stosunku do osób pełniących służbę, o której mowa w art. 13b, ze względu na: 1) krótkotrwałą służbę przed dniem 31 lipca 1990 r. oraz 2) rzetelne wykonywanie zadań i obowiązków po dniu 12 września 1989 r., w szczególności z narażeniem zdrowia i życia. Do osób, o których mowa w ust. 1, stosuje się odpowiednio przepisy art. 15, art. 22 i art. 24 (ust. 2).

Powyższa decyzja została wydana w następstwie uprawomocnienia się wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 1 grudnia 2020 r., sygn. akt II SA/Wa 1547/20, który uchylił decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z 16 czerwca 2020 r. o odmowie wyłączenia stosowania przepisów ustawy zaopatrzeniowej w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c P.p.s.a. uznając, że organ administracji dopuścił się naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 K.p.a. oraz przepisu prawa materialnego, tj. art. 8a ust. 1 ustawy zaopatrzeniowej.

W tym stanie rzeczy Sąd był obowiązany dokonać oceny zaskarżonej decyzji w kontekście art. 153 P.p.s.a., zgodnie z którym ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie.

W niniejszej sprawie znajduje również zastosowanie art. 170 P.p.s.a., zgodnie z którym orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych, także inne osoby.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wydanym w niniejszej sprawie wyroku o sygn. akt II SA/Wa 1547/20 podniósł, że organ nie odniósł prawidłowo tych rozważań do konkretnego przypadku skarżącej i opisywanej przez nią sytuacji zwolnienia jej [...] stycznia 1988 r. na podstawie art. 16 ust. 2 pkt 6 ustawy z dnia 31 lipca 1985 r. o służbie funkcjonariuszy Służby Bezpieczeństwa i Milicji Obywatelskiej PRL, tj. z powołaniem się na przesłankę "ważnego interesu służby"(por: wyciąg z rozkazu personalnego nr [...] w aktach sprawy).

Zaznaczył, że zdaniem skarżącej, zwolnienie to w istocie nastąpiło z uwagi na wyjazd jej matki do [...], co skutkuje koniecznością stwierdzenia, że została już wiele lat temu "ukarana" i zwolniona ze służby, a obecnie dolicza jej się ten okres do okresu służby dla totalitarnego ustroju, co byłoby swego rodzaju paradoksem. W dniu [...] września 1991 r., po zmianach ustrojowych, została ponownie (na nowo) przyjęta do służby w Policji, gdzie wielokrotnie otrzymywała nagrody pieniężne i inne wyróżnienia za wzorową służbę.

Z pisma IPN, tj. informacji o przebiegu służby wynika, że wnioskodawczyni pełniła służbę na rzecz totalitarnego państwa, o której mowa w art. 13b ustawy zaopatrzeniowej, w okresie od [...] czerwca 1978 r. do [...] stycznia 1988 r., tj. przez okres 9 lat i 8 miesięcy. Jest to dokładnie ten czas, po którym skarżąca została zwolniona ze służby.

Sąd powziął uzasadnione wątpliwości, czy w wyjątkowym przypadku, jakim jest przypadek skarżącej, można na podstawie tego właśnie okresu uznać staż służby dla totalitarnego ustroju, za uprawniający do pozbawienia jej świadczeń w dotychczasowym wymiarze. Po zmianie ustroju, skarżąca została na nowo zatrudniona od [...] września 1991 r. do [...] stycznia 2009 r.

Sąd podał, że sprawa skarżącej musi być ponownie wnikliwie rozważona przez organ administracji, a wyniki tych analiz muszą znaleźć odzwierciedlenie w treści uzasadnienia decyzji.

Dokonując kontroli wykonania przez organ zaleceń Sądu zawartych w uzasadnieniu wyroku o sygn. akt II SA/Wa 1547/20 należy stwierdzić, że organ ich w pełni nie zrealizował.

Minister ponownie rozpoznając sprawę stwierdził, że skarżąca rzetelnie wykonywała zadania i obowiązki w trakcie pełnienia służby po 12 września 1989 r., a zatem została spełniona przesłanka z art. 8a ust. 1 pkt 2 ustawy zaopatrzeniowej. Przyjął jednak, że całkowity okres służby skarżącej (wynoszący 27 lat i 1 miesiąc) w zestawieniu z okresem 9 lat i 8 miesięcy na rzecz totalitarnego państwa, nie może być oceniony jako krótkotrwały. Ponadto podał, że skarżąca utożsamiała się z ustrojem totalitarnym, czego odzwierciedleniem jest jej ponadprzeciętne zaangażowanie wybiegające poza zakres zwykłych obowiązków służbowych, a także polityczna aktywność zawodowa przejawiająca się w przynależności do PZPR i ZSMP, co świadczy, że w niniejszej sprawie nie zachodzi "szczególnie uzasadniony przypadek".

Zgodzić się należy z organem, że krótkotrwałość jest pojęciem nieostrym, w zakresie którego trudno określić choćby przybliżoną definicję, jednak biorąc pod uwagę wykładnię językową, należy stwierdzić, że krótkotrwałość utożsamiana z nietrwałością, przelotnością lub chwilowością jest przeciwieństwem długotrwałości. Sąd nie kwestionuje poglądu organu w aspekcie uregulowania zawartego w art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy zaopatrzeniowej. Służba pełniona na rzecz totalitarnego państwa wynosząca 1/3 ogólnego stażu służby nie powinna być kwalifikowana jako służba krótkotrwała. Jak przyjmuje się w orzecznictwie: "jako pewnego rodzaju wskazówkę interpretacyjną wskazywano w trakcie prac nad treścią art. 8a ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym, że co najmniej 20% całego okresu służby funkcjonariusza można uznać za okres krótkotrwałej służby, (por. wypowiedź posła J. Meysztowicza podczas komisji sejmowych obradujących nad poprawką – Zapis Posiedzenia Komisji Spraw Wewnętrznych i Administracji (nr 76) i Komisji Polityki Społecznej i Rodziny (nr 55) z dnia 14 grudnia 2016 r. Sejm VIII Kadencji, s. 19). Tak więc w sytuacji, gdy okres służby w organach wymienionych w art. 13b ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym jest stosunkowo krótki do okresu całej służby skarżącego można uznać, że spełniona została przesłanka z art. 8a ust 1 pkt 1 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym" – por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 12 grudnia 2019 r., sygn. akt I OSK 1924/19 (publik. j.w.).

Podkreślić należy, że nawet samo przyjęcie przez organ, że w sprawie nie występuje element krótkotrwałej służby na rzecz państwa totalitarnego nie jest wystarczające do wydania decyzji odmownej (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 13 grudnia 2019 r., sygn. akt I OSK 1464/19). Kwestia ta musi bowiem zostać oceniona w aspekcie przesłanki "szczególnie uzasadnionego przypadku", uwzględniającej również długość i charakter służby pełnionej przez funkcjonariusza na rzecz totalitarnego państwa.

W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego prezentowany jest pogląd, zgodnie z którym "(...) brak spełnienia któregoś z kryteriów wskazanych w punktach

1 i 2 art. 8a ust. 1 ustawy nie wyłącza automatycznie możliwości spełnienia przesłanki "szczególnie uzasadnionych przypadków", lecz wymaga zbadania, czy służba określonej osoby, mimo że nie była "krótkotrwałą służbą przed dniem 31 lipca 1990 r.", bądź nie charakteryzowała się "rzetelnym wykonywaniem zadań i obowiązków po dniu 12 września 1989 r., w szczególności z narażeniem zdrowia i życia", była służbą charakteryzującą się bezpośrednim zaangażowaniem w realizację zadań i funkcji państwa totalitarnego, czy też nie miała takiego charakteru, tj. była np. działalnością ograniczającą się do zwykłych, standardowych działań, czynności podejmowanych i wykonywanych w każdej służbie publicznej, tj. służbie na rzecz państwa jako takiego, a tym samym nie ma – z punktu widzenia aksjologicznych podstaw demokratycznego państwa prawnego – żadnych konotacji negatywnych. W tym drugim przypadku dopuszczalne jest przyjęcie, że wystąpiły w sprawie "szczególnie uzasadnione przypadki" obalające domniemanie służby charakteryzującej się zindywidualizowanym zaangażowaniem w działalność bezpośrednio ukierunkowaną na realizowanie ustrojowo zdeterminowanych zadań i funkcji właściwych państwu totalitarnemu. Aby ustalić, czy zachodzą szczególnie uzasadnione przypadki, pomocniczą rolę mogą spełniać kryteria wskazane w pkt 1 i pkt 2 art. 8a ustawy, wykładnia których sprawia spore trudności interpretacyjne. Niemniej jednak kryteria te powinny być oceniane przez pryzmat przesłanki "szczególnie uzasadnionych przypadków" ułatwiając obalenie domniemania służby charakteryzującej się zaangażowaniem w działalność bezpośrednio ukierunkowaną na realizację zadań i funkcji właściwych państwu totalitarnemu." (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 21 maja 2020 r. sygn. akt I OSK 1669/19, orzeczenia.nsa.gov.pl).

Jak wyjaśnił Naczelny Sąd Administracyjny w powołanym wyroku o sygn. akt I OSK 1895/19, należy poddać wszechstronnemu zbadaniu sprawę określonego funkcjonariusza w celu zweryfikowania, czy funkcjonariusz ten objęty ustawowym domniemaniem "służby na rzecz totalitarnego państwa" jest w istocie osobą, której wysokość świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego powinna być ustalana na podstawie restrykcyjnych przepisów znajdujących aksjologiczne uzasadnienie wyłącznie do tych osób, które angażowały się w sposób bezpośrednio ukierunkowany na realizowanie charakterystycznych dla ustroju państwa totalitarnego jego zadań i funkcji i których prawa – z tego właśnie względu – zostały nabyte niesłusznie z perspektywy aksjologii demokratycznego państwa prawnego.

Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji badając, czy przypadek skarżącej jest szczególny uwypuklił postawę wnioskodawczyni, ponadprzeciętne zaangażowanie, pozytywne opinie, awansowanie zarówno w stopniu służbowym, jak i na stanowisku służbowym, podwyższanie uposażenia zasadniczego, dodatku specjalnego i służbowego, nagradzanie, które miały wskazywać na działania umacniające państwo totalitarne. Ponadto wskazał, że do realizowanych przez skarżącą obowiązków w strukturach organów bezpieczeństwa należały nie tylko czynności biurowe, administracyjne czy też kancelaryjne, ale wykonywała również zadania o charakterze operacyjnym, w szczególności zajmując od 1 grudnia 1985 r. stanowisko [...]. Była także zatrudniona wcześniej na etacie telegrafisty wykonując obowiązki szyfranta.

W ocenie składu orzekającego w niniejszej sprawie, powoływanie się na fragmenty ankiet personalnych i opinii służbowych, z których wynikało, że jest funkcjonariuszem zdyscyplinowanym, sumiennym, wywiązującym się z obowiązków służbowych, z ukończonym przeszkoleniem zawodowym w ramach szkolenia zawodowego w jednostce, a także chęć podnoszenia kwalifikacji zawodowych, uzyskania awansu zawodowego, przynależność do PZPR i ZSMP nie świadczy, że skarżąca wykonując swoje zadania służbowe w strukturach resortu MSW angażowała się w sposób bezpośrednio ukierunkowany na realizowanie charakterystycznych dla ustroju państwa totalitarnego jego zadań i funkcji (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 13 grudnia 2019 r., sygn. akt I OSK 1895/19 – publik. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Świadczą jedynie o posiadaniu cech charakteryzujących osoby aktywne społecznie i zawodowo oraz dążenia do realizacji zadań z wymaganą w służbie starannością. Nie świadczą natomiast, jak to przyjął organ posługując się domniemaniem, o zaangażowaniu w działania stricte charakteryzujące państwo totalitarne.

Takie podejście nie może uzyskać akceptacji w demokratycznym państwie prawa. Sąd w całej rozciągłości zgadza się z uchwałą Sądu Najwyższego w składzie siedmiu sędziów z dnia 16 września 2020 r. sygn. akt III UZP 1/20 stwierdzającą, iż kryterium "służby na rzecz totalitarnego państwa", określone w art. 13b ust. 1 ustawy zaopatrzeniowej, powinno być oceniane na podstawie wszystkich okoliczności sprawy, w tym także na podstawie indywidualnych czynów i ich weryfikacji pod kątem naruszenia podstawowych praw i wolności człowieka służących reżimowi komunistycznemu.

Także dotychczasowy dorobek orzeczniczy Naczelnego Sądu Administracyjnego (przykładowo wyrok z 12 grudnia 2019 r., sygn. akt I OSK 2114/19 – publik. www.orzeczenia.nsa.gov.pl) ukształtował pogląd, iż wykładni art. 8a ustawy zaopatrzeniowej, należy dokonywać z uwzględnieniem wyrażonej w art. 2 Konstytucji RP zasady sprawiedliwości społecznej. Jest ona kojarzona z koniecznością poszanowania niezbywalnej godności człowieka, który powinien być traktowany przez organy państwa w sposób bezstronny i sprawiedliwy według jednolitej miary dla wszystkich (za W. Sokolewicz [w:] Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz, L. Garlicki, M. Zubik, Warszawa 2018, s. 158). Jednocześnie wskazuje się, że oznacza ona zakaz arbitralności państwa przy określeniu sytuacji prawnej obywateli (por. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 22 grudnia 1997 r., sygn. akt K 2/97). Zasada sprawiedliwości społecznej jest zatem wyznacznikiem zmierzającym do tego, aby Państwo podejmowało wobec swoich obywateli działania, które nie będą miały cech dowolności. Powinna ona uwzględniać indywidualne przypadki, które pozwalają na uwzględnienie szczególnej sytuacji danego podmiotu. Podnosi się w doktrynie, że "w ujęciu art. 2 Konstytucji RP sprawiedliwość społeczna jest celem, który ma urzeczywistniać demokratyczne państwo prawne. Nie jest bowiem demokratycznym państwem prawnym państwo, które nie realizuje idei sprawiedliwości społecznej, przynajmniej pojmowanej jako dążenie do zachowania równego w stosunkach społecznych i powstrzymywania się od kreowania nieusprawiedliwionych, niepopartych obiektywnymi wymogami i kryteriami przywilejów" (P. Tuleja [w:] Konstytucja RP tom I Komentarz do art. 1-86, red. M. Safian, L. Bosek, Warszawa 2016, s. 243)". (...) Charakteru służby "na rzecz" państwa o określonym profilu ustrojowym nie przejawia ani taka aktywność, która ogranicza się do zwykłych, standardowych działań podejmowanych w służbie publicznej, tj. służbie na rzecz państwa jako takiego, bez bezpośredniego zaangażowania w realizację specyficznych – z punktu widzenia podstaw ustrojowych – zadań i funkcji tego państwa, ani tym bardziej taka aktywność, która pozostaje w bezpośredniej opozycji do zadań i funkcji państwa totalitarnego. (...) Skoro tego rodzaju restrykcyjne unormowania znajdują uzasadnienie aksjologiczne wobec osób, które angażowały się w sposób bezpośrednio ukierunkowany na realizowanie charakterystycznych dla ustroju państwa totalitarnego jego zadań i funkcji, niezależnie od krytycznej oceny techniki legislacyjnej operującymi swojego rodzaju domniemaniem tego typu aktywności wszystkich funkcjonariuszy, to brak racjonalnych podstaw do przyjęcia, aby unormowania te znajdowały uzasadnienie aksjologiczne wobec osób, których aktywność w przeszłości ograniczała się do zwykłych, standardowych działań podejmowanych w służbie publicznej, tj. służbie na rzecz państwa jako takiego, bez bezpośredniego zaangażowania w realizację specyficznych – z punktu widzenia podstaw ustrojowych – zadań i funkcji państwa totalitarnego".

Okoliczności pełnionej przez skarżącą służby w resortowych strukturach MSW PRL zostały zbadane pobieżnie, albowiem ocena organu skupiała się w istocie na przynależności do PZPR, ZMS-ZHP i ZSMP, aktywności społeczno-politycznej oraz pełnienia służby w komórce organizacyjnej SB na etacie [...] realizując obowiązki [...], a następnie na stanowisku [...]. Organ nie wykazał na podstawie zgormadzonego materiału dowodowego, że skarżąca wykonywała czynności operacyjne. Przyjął natomiast posługując się domniemaniem a nie ustaleniami, że skoro funkcjonariuszka zajmowała stanowisko [...] to wykonywała pracę operacyjną. Z materiału aktowego (Indywidualnej karty przeglądu kadrowego – k. 48 i 49 akt administracyjnych) wynika, iż w 1985 r. skarżąca zajmowała etat [...] wykonując pracę [...], co wskazuje na realizację czynności pomocniczych związanych z odpowiednią obsługą przekazywanych informacji i dokumentów, nie zaś pracą merytoryczną. Ponadto z informacji z 1987 r. wynika, iż częste absencje chorobowe funkcjonariuszki i opieka nad dzieckiem w znacznym stopniu dezorganizowały pracę jednostki. Dodatkowo pobyt matki skarżącej w [...] skłonił przełożonych do wyrażenia opinii o nieprzydatności na zajmowanym stanowisku i konieczności "wyprowadzenia ze służby w organach SB". Powyższe nie pozwala stwierdzić, jak to przyjął organ, że skarżąca bezpośrednio realizowała zadania i funkcje charakteryzujące typowe dla państwa totalitarnego, a nie czynności charakteryzujące służbę publiczną jako taką. Dostrzec należy, iż dostęp do i obsługa (np. maszynopisanie, szyfrowanie) informacji państwowej i służbowej nie były jedynie domeną instytucji podległych Ministrowi Spraw Wewnętrznych. Nie bez znaczenia pozostaje także, co organ w istocie pominął, sytuacja rodzinna skarżącej, która w ocenie przełożonych, uniemożliwiła pełnienie przez nią służby w strukturach SB, co spowodowało dalsze konsekwencje w sferze stosunku służbowego. Nie można wobec tego przyjąć, iż skarżąca utożsamiała się z ustrojem totalitarnym i swą aktywność życiową i zawodową podporządkowała dobru służby (SB). Twierdzenia organu, że U. S. była funkcjonariuszem wykonującym zadania związane z istotą funkcjonowania Służby Bezpieczeństwa i tym samym należy uznać, że angażowała się w realizację powierzonych obowiązków w okresie służby w Służbie Bezpieczeństwa są oparte na domniemaniach, wywodzonych z ogólnych informacji, a nie zaś na dowodach zgromadzonych w aktach sprawy odnoszących się wprost do skarżącej. Analiza materiału aktowego sprawy nie pozwala bronić tezy, iż skarżąca była zaangażowania w działalność bezpośrednio ukierunkowaną na realizowanie zadań i funkcji charakteryzujących państwo totalitarne.

Ustalenia organu nie respektują zatem zasady dochodzenia do prawdy obiektywnej wyrażonej w art. 7 k.p.a.

Podkreślenia wymaga, iż w postępowaniu organu zabrakło ustaleń i rozważań zmierzających do wyjaśnienia, jakich konkretnie nieakceptowalnych czynów naruszających swobody i prawa obywatelskie dopuściła się skarżąca i jak istotną funkcję dla aparatu bezpieczeństwa PRL pełniła w strukturach MSW, które to z kolei nie pozwalają na stwierdzenie, że pomimo pełnienia późniejszej długoletniej służby w sposób rzetelny w sprawie nie mamy do czynienia ze "szczególnym przypadkiem", o którym mowa w art. 8a ust. 1 ustawy zaopatrzeniowej.

Nie ulega wątpliwości, że obowiązkiem organu była ocena ww. okoliczności z punktu widzenia możliwości wyłączenia stosowania wobec skarżącej art. 15c, art. 22a i art. 24a ustawy zaopatrzeniowej.

Ponownie rozpoznając sprawę, organ dokona wyczerpującej oceny, czy sprawa skarżącej stanowi "szczególnie uzasadniony przypadek" w rozumieniu art. 8a ust. 1 ustawy zaopatrzeniowej. Wyrażając ocenę w tym zakresie, Minister powinien przywołać fakty dotyczące charakteru czynności wykonywanych przez U. S. w trakcie służby na stanowisku [...] oraz [...]. Istotną okolicznością w sprawie pozostaje przyczyna rozwiązania ze skarżącą stosunku służbowego w SB (z uwagi na ważny interes służby). Dopiero wnikliwa ocena wszystkich ww. elementów powinna stanowić punkt wyjścia do rozważań, czy w sprawie mamy do czynienia ze "szczególnie uzasadnionym przypadkiem" pozwalającym pozytywnie załatwić wniosek strony. Doniosłe znaczenie w tej mierze będzie miała ocena, czy skarżąca wykonując zadania służbowe w strukturach resortowych PRL angażowała się w sposób bezpośrednio ukierunkowany na realizowanie charakterystycznych dla ustroju państwa totalitarnego jego zadań i funkcji. Organ nie może poprzestać na wnioskowaniu abstrahującym od dogłębnej analizy sytuacji skarżącej, bowiem takie działanie nie może doprowadzić do podjęcia decyzji, która nie będzie obarczona zarzutem dowolności. Weźmie też pod uwagę, że przy spełnieniu warunków z art. 8 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy zaopatrzeniowej to na organie spoczywa obowiązek wykazania zaangażowania strony w działalność bezpośrednio ukierunkowaną na realizowanie ustrojowo zdeterminowanych zadań i funkcji właściwych państwu totalitarnemu.

Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 24 listopada 2021 r. sygn. akt III OSK 4747/21 wyraził pogląd, który skład orzekający w niniejszej sprawie podziela, iż: "Tylko stanowcze ustalenia faktyczne w kwestii faktycznie wykonywanych przez skarżącego kasacyjnie obowiązków służbowych (miejscu pełnienia służby, zajmowanego stanowiska, zakresu czynności) w okresie wskazanym w informacji IPN o przebiegu służby, pozwoli na prawidłowe zastosowanie prawa materialnego".

Mając powyższe na uwadze należy stwierdzić, że zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem art. 153 w zw. z art. 170 P.p.s.a. oraz art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a. Naruszenie przepisów procesowych mogło mieć wpływ na końcowy wynik sprawy.

Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.

Sąd rozpoznał sprawę na posiedzeniu niejawnym, w oparciu o zarządzenie Przewodniczącego Wydziału II z 24 stycznia 2022 r. wydane na podstawie art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2021 r. poz. 2095) w zw. z § 1 pkt 3 zarządzenia nr 12 Prezesa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 26 maja 2021 r. w sprawie organizacji pracy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie oraz działań profilaktycznych służących przeciwdziałaniu potencjalnemu zagrożeniu zakażeniem wirusem SARS-CoV-2. Zgodnie z art. 15 zzs4 ust. 3 powołanej ustawy, przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym, bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów.