Postanowienie WSA w Białymstoku, sygn. akt I SA/Bk 575/08
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Data orzeczenia: 2009-08-31 00:00:00+02:00 ()
Symbol z opisem: 6110 Podatek od towarów i usług
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Przyznano prawo pomocy w części
Powołane przepisy: article: art. 245 par. 3 w zw. z art. 246 par. 1 pkt 2, art. 246 par. 3 w zw. z art. 258 par. 2 pkt 7
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku Wydziału I: Barbara Romanczuk, po rozpoznaniu w dniu 31 sierpnia 2009 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie doradcy podatkowego w sprawie ze skargi E. B. P. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] września 2008 r. Nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące 2006 roku p o s t a n a w i a 1. przyznać prawo pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu sądowego od skargi kasacyjnej powyżej kwoty 329,50 zł (trzysta dwadzieścia dziewięć złotych 50/100), 2. odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie.


UZASADNIENIE

E. B. P. wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie doradcy podatkowego podając, iż pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną B. P. Wnioskodawca wskazał ponadto, iż źródłem utrzymania rodziny pozostaje dochód uzyskiwany z działalności gospodarczej prowadzonej przez skarżącego pod nazwą "I." za okres styczeń – grudzień 2008 roku w wysokości 41.132 zł i spółki cywilnej "T." P. E., T. P. za okres 11 miesięcy roku 2008 w wysokości 39.607 zł. W skład majątku E. B. P. wchodzi lokal użytkowy o powierzchni [...] m2, położony w B., dom o powierzchni użytkowej [...] m2, działka rekreacyjna, a także dwa samochody: V. P., rok produkcji [...] i T. Y., rok produkcji [...]. Skarżący nie posiada żadnych zgromadzonych oszczędności (k. 123-127).

W uzasadnieniu swego wniosku skarżący podniósł, iż znajduje się w trudnej sytuacji majątkowej, gdyż obroty z prowadzonej przez niego działalności nie są znaczne, a ponadto jest on zobowiązany ponosić liczne koszty z tytułu tej działalności m.in. opłaty za energię elektryczną w wysokości 60 złotych, ogrzewanie w wysokości 100 złotych, wynagrodzenie jednego pracownika 563 złotych, koszt eksploatacji lokalu w wysokości 272 złotych, dzierżawa gruntu w wysokości złotych 197,27 złotych, biuro rachunkowe w wysokości 85,40 złotych. Również spółka cywilna "T." P. E., T. P. od pewnego czasu nie przynosi oczekiwanych dochodów. Dochód spółki za okres 11 miesięcy wyniósł 39.607 złotych. Koszty miesięczne związane z prowadzeniem spółki wynoszą m.in. opłaty za energię elektryczną w wysokości 660 złotych, opłata za lokal w wysokości 840 złotych, opłata do ZAIKSu - stowarzyszenie autorów w wysokości 80 złotych, opłata za TV kablowa w wysokości 37 złotych, dozór (S.) w wysokości 85 złotych, S.- związek artystów wykonawców w wysokości 35 złotych.

Dodatkowo skarżący podkreślił, iż w pierwszej kolejności musi opłacać na bieżąco koszty swej działalności, pensje pracowników, opłaty, a także wywiązać się ze swych zobowiązań handlowych. Nie może również spieniężyć lokalu położonego przy ulicy K. S. W. [...], aby uzyskać środki finansowe na pokrycie wpisów sądowych w sprawach, gdyż prowadzi w nim działalność gospodarczą w zakresie sprzedaży odzieży. Na wnioskodawcy ciąży ponadto zobowiązanie w postaci kredytu w Banku M. w kwocie 20.000 złotych. Przedsiębiorstwo nie ma rezerwowych środków płatniczych ani też nie ma możliwości uruchomienia nowych kredytów.

Końcowo skarżący zaakcentował, iż znajduje się nie tylko w bardzo trudnej sytuacji majątkowej, ale także i w bardzo trudnej sytuacji rodzinnej. Jego żona jest po amputacji piersi z powodu choroby nowotworowej i znajduje się pod stałą opieką lekarzy onkologów, psychiatrów, kardiologów. Cierpi na głęboką depresję. Leki oraz rehabilitacja to wydatek ok. 300 złotych miesięcznie. Natomiast wnioskodawca cierpi na chorobę wieńcową i schorzenia kręgosłupa. Koszt leków kardiologicznych i rehabilitacja wynosi ok. 300 złotych miesięcznie. Ponadto skarżący pomaga schorowanym rodzicom, którzy mają ponad 80 lat i wymagają stałej opieki i pomocy finansowej.

Dodatkowo na skarżącym ciążą zobowiązania podatkowe na spłatę, których wnioskodawca zaciągnął 3 pożyczki na kwoty po 50.000 zł: od córki I. P. – termin zwrotu pożyczki – 29.06.2014 r., od J. O. – termin zwrotu pożyczki – 28.06.20014 r., od M. D. – termin spłaty w ciągu 5 lat za oprocentowaniem 1,5 % w stosunku rocznym.

W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego tut. Sądu z dnia 3 sierpnia 2009 roku E. B. P. oświadczył, że miesięczne wydatki związane z bieżącym utrzymaniem jego rodziny przedstawiają się następująco: energia elektryczna – 236 zł, telefon – 63,50 zł, Internet – 60 zł, gaz w okresie grzewczym – 782,40 zł, wywóz nieczystości – 20,40 zł, zakup żywności na dwie osoby – 900 zł, lekarstwa i opieka medyczna – 500 zł, koszt eksploatacji samochodu - 500 zł oraz rata kredytu 239,80 zł. Ponadto wnioskodawca wskazał, iż ewidencja przychodów z działalności gospodarczej prowadzonej pod nazwą "I." E. P. prowadzona jest w formie ryczałtu od przychodów ewidencjonowanych i przychód za trzy ostatnie miesiące wyniósł: maj - 6.657 zł, czerwiec – 5.716 zł, lipiec 7.028 zł. Natomiast dochód osiągany ze spółki cywilnej "T." P. E., T. P. z trzech ostatnich miesięcy wyniósł: maj – 6.689,41 zł, czerwiec – 5.741 zł, lipiec 8.732,33 zł. Przychód z działalności gospodarczej prowadzonej przez żonę skarżącego w formie ryczałtu wyniósł: maj – 2.372 zł, czerwiec 3.086 zł, lipiec – 4.200 zł. Wnioskodawca dodatkowo wskazał, iż aktualne zadłużenie wobec organów podatkowych wynosi 6.056,10 zł (k. 152-153).

Na tej podstawie skarżący wywiódł, iż nie jest w stanie pokryć całości kosztów sądowych. Do wniosku E. B. P. dołączył kopie: dokumentów potwierdzających zaciągnięte pożyczki oraz wykonane przelewy do organu podatkowego (k. 128 – 148), a także dokumentów potwierdzających wysokość ponoszonych wydatków i uzyskiwanych dochodów (k. 154-183).

Na wstępnie należy podnieść – mając na uwadze wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy obejmujący ustanowienie doradcy podatkowego – iż zgodnie z art. 246 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) adwokata, radcę prawnego, doradcę podatkowego lub rzecznika patentowego można ustanowić dla strony, która nie zatrudnia lub nie pozostaje w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Nie dotyczy to adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego ustanowionego na podstawie przepisów o prawie pomocy.

Tymczasem jak wynika z treści pism procesowym znajdujących się w aktach sprawy skarżący jest już reprezentowany przez doradcę podatkowego M. T. Pełnomocnictwo z dnia [...] października 2008 r. zostało złożone do akt niniejszej sprawy i nie zostało odwołane (k. 34). W świetle brzmienia art. 246 § 3 cytowanej ustawy pozostawanie przez stronę w stosunku prawnym z profesjonalnym pełnomocnikiem, wyklucza pozytywne rozpatrzenie wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia doradcy podatkowego, niezależnie od rzeczywistych możliwości finansowych wnioskodawcy.

Mając zatem na uwadze fakt, że skarżący ma już w sprawie ustanowionego doradcę podatkowego należało odmówić przyznania prawa pomocy w tym zakresie na mocy art. 246 § 3 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), o czym orzeczono w sentencji (tak Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 27 maja 2008 roku, w sprawie sygn. akt I FZ 160/08 i postanowieniu z dnia 24 stycznia 2008 roku, w sprawie sygn. akt I GZ 228/07).

Rozpoznaniu podlega natomiast wniosek o przyznanie prawa pomocy

w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.

Należy mieć na uwadze, iż prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, która ma na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Stanowi ono realizację uprawnień wynikających z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 6 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 roku (Dz.U. z 1993 roku, Nr 61, poz. 284 z późn. zm). Wskazać jednak należy, iż prawo dostępu do sądu nie ma charakteru absolutnego i może być przedmiotem uzasadnionych prawnie ograniczeń. W przypadku, gdy dostęp jednostki do sądu jest ograniczony - czy to przez działanie prawa, czy faktycznie - ograniczenie tego prawa nie będzie sprzeczne ze wskazanymi wyżej przepisami Konstytucji i Konwencji, gdy ograniczenie dostępu do sądu nie narusza samej istoty tego prawa i gdy zmierza do realizacji uzasadnionego prawnie celu oraz gdy zachowana została rozsądna relacja proporcjonalności pomiędzy stosowanymi środkami a celem, do realizacji którego stosowane środki zmierzały. Stąd ograniczona ilość funduszy publicznych dostępna na udzielanie pomocy prawnej sprawia, że koniecznością systemu wymiaru sprawiedliwości jest przyjęcie procedury selekcji, a sposób, w jaki ta procedura funkcjonuje w poszczególnych sprawach, winien być pozbawiony arbitralności lub dysproporcjonalności i nie powinien rzutować na istotę prawa dostępu do sądu (vide: postanowienia WSA w Łodzi z 23.12.2008 roku, II SA/Łd 848/08, wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 16 lipca 2002 roku w sprawie P., C. i S. vs. Wielka Brytania nr 56547/00, LEX nr 75481).

Stosownie do regulacji art. 245 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej. Natomiast zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 tejże ustawy przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej, następuje w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

Warunkiem zatem przyznania przedmiotowego uprawnienia stronie, jest wykazanie przez nią, że nie ma środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, a w związku z tym uzasadniona jest pomoc Państwa.

Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych stanowi bowiem w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego akcentuje się, iż to na stronie ciąży obowiązek udowodnienia, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy (vide: postanowienia NSA: z dnia 5 września 2005 r. sygn. akt II FZ 414/05; z dnia 18 lutego 2005 r., sygn. akt OZ 1510/04; z dnia 14 lutego 2005 r., sygn. akt FZ 760/04; z dnia 31 grudnia 2004 r., sygn. akt GZ 146/04; z dnia 19 października 2007 r., sygn. akt II FZ 498/07- nie publikowane).

Podkreślenia wymaga również to, iż rozpoznając zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy należy oceniać go w dwóch aspektach – z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń, jakie strona musi ponieść w postępowaniu sądowych, a z drugiej strony wysokości środków, którymi ona dysponuje. Dodatkowo w sytuacji kiedy skarżący wniosek o przyznanie prawa pomocy w takim samym zakresie złoży w kilku sprawach (tak jak ma miejsce w niniejszym postępowaniu) to dopiero łączna suma ciążących na nim wpisów oraz opłat kancelaryjnych powinna stanowić punkt odniesienia, przy rozpoznawaniu takiego wniosku (vide: postanowienie NSA z 8.06.2006 roku, I FZ 239/06).

Rozpoznając zatem niniejszy wniosek należało mieć na uwadze, iż w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Białymstoku w chwili obecnej wnioskodawca jest skarżącym w 5 sprawach.

W rozpatrywanej sprawie sytuacja materialna E. B. P. uzasadnia tezę, iż mimo wnioskowanego całkowitego zwolnienia do kosztów sądowych nie jest on w stanie ponieść jedynie części kosztów postępowania sądowoadministracyjnego.

W złożonym oświadczeniu wnioskodawca wykazał bowiem, iż pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z małżonką. Źródłem utrzymania ich dwuosobowej rodziny pozostaje dochód z działalności gospodarczej prowadzonej przez wnioskodawcę oraz jego żony w wysokości około 9.016 zł miesięcznie, na który składa się dochód z działalności gospodarczej prowadzonej pod nazwą "I." za okres styczeń – grudzień 2008 roku w wysokości 41.132 zł i spółki cywilnej "T." P. E., T. P. za okres 11 miesięcy 2008 roku w wysokości 39.607 zł oraz dochód z działalności gospodarczej prowadzonej przez żonę wnioskodawcy za okres 2008 roku w wysokości około 23.852 zł (k. 126, 52 – 53). Ponadto skarżący w uzupełnieniu swego wniosku przedstawił jaki przychód uzyskał z działalności gospodarczej prowadzonej pod nazwą "I." E. P. oraz z działalności prowadzonej przez żoną. Na dzień dzisiejszy z uwagi na ewidencjonowanie przychodów w formie ryczałtu nie da się ustalić, jaki był rzeczywisty dochód skarżącego i jego żony z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej. Dodatkowo skarżący przedstawił, jaki dochód osiągnął ze spółki cywilnej "T." P. E., T. P. za okres trzech ostatnich miesięcy: maj – 6.689,41 zł, czerwiec – 5.741 zł, lipiec 8.732,33 zł

Miesięczne wydatki związane z utrzymaniem rodziny wynoszą około 3.062,30 zł. Ponadto rodzina wnioskodawcy ponosi miesięczne koszty związane z prowadzeniem działalności gospodarczej skarżącego w wysokości 1.278 zł, spółki cywilnej w wysokości 1.737 zł, a także koszty działalności gospodarczej B. P. (k. 124).

Majątek rodziny wnioskodawcy stanowi lokal użytkowy o powierzchni [...] m2, położony w B., dom o powierzchni użytkowej [...] m2, działka rekreacyjna, a także dwa samochody: V. P., rok produkcji [...] i T. Y., rok produkcji [...]. Skarżący nie posiada żadnych zgromadzonych oszczędności (k. 125-126).

Podkreślić w tym miejscu należy, iż udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym, jest formą dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe.

Po przeanalizowaniu wniosku skarżącego oraz złożonych informacji dotyczących sytuacji finansowej należy stwierdzić, że rodzina skarżącego uzyskuje miesięczny dochód w wysokości około 9.016 zł (wyliczenie dochodu z 2008 roku), w związku z czym już samo proste zestawienie wysokości miesięcznych wydatków, które w sumie kształtują się na poziomie 6.077,30 zł, majątku w postaci lokalu użytkowego, zabudowanej nieruchomości oraz dwóch samochodów, z wysokością wymagalnych kosztów sądowych we wszystkich wniesionych przez niego sprawach, jednoznacznie przesadza o tym, iż w rozpoznawanej sprawie nie zostały spełnione przesłanki do przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie całkowitego zwolnienia od kosztów sądowych. Również aktualne obroty z prowadzonych działalności gospodarczych oraz spółki wskazują, iż skarżący nadal uzyskuje dochody z tego tytułu.

Na podkreślenie zatem w dalszym ciągu zasługuje to, iż rodzina wnioskodawcy uzyskuje stały miesięczny dochód, a wszystkie bieżące wydatki skarżącego wraz ze spłatą zaciągniętych zobowiązań wobec banku oraz kosztów prowadzonych działalności gospodarczych, są mniejsze od kwoty miesięcznie uzyskiwanego dochodu. Nawet zatem przy założeniu, iż kwota ta musi być częściowo jeszcze przeznaczona na koszty działalności gospodarczej żony wnioskodawcy, które nie zostały wykazane we wniosku, to skarżącemu i tak pozostają jeszcze wolne środki finansowe. Podkreślić przy tym należy, iż spłata zaciągniętych kredytów oraz pozostałe wydatki (poza wydatkami koniecznymi na utrzymanie, do których nie zalicza się np. kosztów związanych z posiadaniem telewizji i Internetu) nie korzystają z pierwszeństwa zaspokojenia przed należnością publicznoprawną jaką jest wpis sądowy. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 9.02.2005 roku "fakt spłaty zaciągniętych kredytów czy też ponoszenia kosztów dalszej edukacji nie stanowi przesłanki uzasadniającej przyznanie prawa pomocy" (sygn. OZ 1363/04).

Ponadto należy wskazać, iż od dnia rozpoznania pierwszego wniosku skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych tj. od dnia 2 lutego 2009 roku sytuacja majątkowa skarżącego nie uległa znacznej zmianie. Aktualnie bowiem skarżący ma stosunkowo nieduże zadłużenie wobec organów podatkowych (6.056,10 zł), ale ma zaciągnięte trzy pożyczki po 50.000 zł (k. 124). Z wniosku o przyznanie prawa pomocy, jego uzupełnienia z dnia 25 sierpnia 2009 roku oraz załączonych do akt sprawy dokumentów nie wynika jednak, aby skarżący w chwili obecnej spłacał te pożyczki.

Dodatkowo trzeba pamiętać, iż prawo pomocy to inaczej "prawo ubogich", a do takiej kategorii skarżących, nie można zaliczyć wnioskodawcy, którego rodzina ma stałe źródło utrzymania oraz majątek. Instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, co oznacza, że może być stosowana tylko w przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną, do których zalicza się bezrobotnych lub osoby pozbawione środków do życia bądź gdy środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko potrzeby egzystencjalnie niezbędne (vide: postanowienie NSA z 19 października 2005 r. I GZ 107/05, niepubl.). Z kolei przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (vide: postanowienie NSA z 22 marca 2005 r. FZ 794/04, niepubl.). Ponadto, jak wskazał NSA w postanowieniu z 10 maja 2005 r. II OZ 318/05 "prawo pomocy przyznawane jest osobom, które pomimo starań i przy największym możliwym wysiłku nie mogą ponieść kosztów postępowania, ponieważ ich dochód jest wybitnie niski lub też nie osiągają żadnego dochodu". Bez wątpienia skarżącego nie można zaliczyć do takiej kategorii wnioskodawców.

Powyższe okoliczności a w szczególności wysokość osiąganego dochodu, w zestawieniu z wykazanym majątkiem oraz wyszczególnionymi wydatkami pozwalają na przyznanie E. B. P. prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od połowy wpisu sądowego od skargi kasacyjnej. Sytuacja materialna wnioskodawcy uzasadnia stwierdzenie, że poniesienie przez niego pełnych kosztów sądowych, stanowi zbyt duże obciążenie finansowe i może spowodować uszczerbek w utrzymaniu koniecznym tym bardziej, iż skarżący z własnych środków musi uiścić jeszcze koszty ustanowionego z wyboru doradcy podatkowego. Przyznane zwolnienie umożliwi natomiast skarżącemu skorzystanie z prawa do rozpoznania niniejszej sprawy przez sąd administracyjny.

W tym stanie rzeczy uiszczenie przez wnioskodawcę połowy wpisu sądowego od skargi kasacyjnej, przy jednoczesnym zwolnieniu z obowiązku uiszczenia pozostałej części tego wpisu sądowego, nie doprowadzi do powstania niedostatku w utrzymaniu jego rodziny i przeciwnie mieści się w możliwościach płatniczych wnioskodawcy.

Z przyczyn wskazanych powyżej, na podstawie art. 245 § 3 i 4 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji.