Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 352/15
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2016-08-04 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 3a, art. 32
journal: Dz.U. 2013 poz 1442
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.
article: art. 153
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Andrzej Kisielewicz Sędzia NSA Joanna Zabłocka Sędzia del. WSA Barbara Mleczko-Jabłońska (spr.) Protokolant Paulina Marchewka po rozpoznaniu w dniu 4 sierpnia 2016 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej E. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w G. z dnia 24 czerwca 2014 r., sygn. akt I SA/Gd 497/14 w sprawie ze skargi E. S. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] marca 2014 r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku wyrokiem z 24 czerwca 2014 r., sygn. akt I SA/Gd 497/14, po rozpoznaniu sprawy ze skargi E. S. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] marca 2014 r. w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oddalił skargę.

Sąd I instancji orzekał w następującym stanie sprawy:

Decyzją z dnia [...] stycznia 2007 r., nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych, powołując się na art. 83 ust. 1 pkt 3 oraz art. 28 ust. 1, ust. 3 i ust. 3a oraz art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 z późn. zm.) dalej jako "u.s.u.s.", po rozpatrzeniu wniosku E. S., umorzył należności z tytułu składek ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami na ubezpieczenie zdrowotne za okres od 10/1999 r. do 09/2000 r. oraz od 11/2000 r. do 03/2002 r. w łącznej kwocie 5.023,32 zł i odmówił umorzenia należności z tytułu składek za ubezpieczonych: na ubezpieczenia społeczne za okres od 06/2000 r. do 09/2000 r., od 11/2000 r. do 02/2001 r., od 05/2001 r. do 08/2001 r. w łącznej kwocie 8.045,93 zł; na ubezpieczenie zdrowotne za okres od 02/2000 r. do 09/2000 r. oraz od 11/2000 r. do 02/2001 r. w łącznej kwocie 1.156,65 zł; Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres od 01/2000 r. do 09/2000 r., od 11/2000 r. do 02/2001 r. oraz od 05/2001 r. do 08/2001 r. w łącznej kwocie 667,34 zł.

W uzasadnieniu Zakład Ubezpieczeń Społecznych, przytaczając treść art. 28 ust. 3 u.s.u.s. stwierdził, że w sprawie nie zachodzą przesłanki całkowitej nieściągalności. Organ podał, że zgodnie z art. 30 tej ustawy nie mogą być umarzane składki finansowane przez ubezpieczonych nie będących płatnikami składek. Natomiast należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, zatem gdy ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną dłużnik nie jest w stanie opłacić należności z tytułu składek, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, m.in. w szczególności w przypadku przewlekłej choroby zobowiązanego. Dalej wskazano, że przepis ten na podstawie art. 32 u.s.u.s. stosuje się do składek na ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych.

Po rozpatrzeniu wniosku strony o ponowne rozpatrzenie sprawy, decyzją z dnia [...] grudnia 2012 r. Prezes ZUS, utrzymał w mocy decyzję co do umorzenia należności z tytułu nieuregulowanych składek na ubezpieczenie własne płatnika będącego jednocześnie ubezpieczonym, tj. ubezpieczenie zdrowotne w łącznej kwocie 5.023,32 zł. oraz uchylił decyzję organu pierwszej instancji "w części dotyczącej należności z tytułu składek za zatrudnionych pracowników" oraz odmówił umorzenia cyt.: "(art. 28 ust. od 1 do 4 ustawy systemowej) należności z tytułu nieuregulowania składek za zatrudnionych pracowników, część składek finansowaną ze środków płatnika oraz odsetek za zwłokę od całości zadłużenia tj.:

• ubezpieczenia społeczne - za okres od 06/2000 r. do 09/2000 r., od 11/2000 r. do 02/2011 r., od 05/2001 r. do 08/2001 r., w łącznej kwocie 6.188,22 zł, w tym z tytułu:

- składek 1.804,42 zł,

- odsetek liczonych na dzień 18.09.2006 r. 2.113,00 zł,

- kosztów upomnienia 96,80 zł;

- odsetek za zwłokę od składek finansowanych przez ubezpieczonych, na ubezpieczenia społeczne - za okres od 06/2000 r. do 09/2000 r., od 11/2000 r. do 02/2001 r., od 05/2001 r. do 08/2001 r., z tytułu odsetek za zwłokę liczonych na dzień 18.09.2006 r. w kwocie 2.174,00 zł (od należności głównej, tj. składek w kwocie 1.857,71 zł);

• odsetek za zwłokę od składek finansowanych przez ubezpieczonych na: ubezpieczenie zdrowotne - za okres od 02/2000 r. do 09/2000 r., od 11/2000 r. do 02/2001 r., z tytułu odsetek za zwłokę liczonych na dzień 18.09.2006 r. w kwocie 840,00 zł (od należności głównej, tj. składek w kwocie 676,65 zł);

• Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres od 01/2000 r. do 09/2000 r., od 11/2000 r. do 02/2001 r., od 05/2001 r. do 08/2001 r. w łącznej kwocie 667,34 zł, w tym z tytułu składek 309,34 zł, odsetek liczonych na dzień 18.09.2006 r. 358,00 zł."

Organ odwoławczy wskazał, że w decyzji z dnia [...] stycznia 2007 r. błędnie wykazano w łącznej kwocie należności z tytułu składek za zatrudnionych pracowników składki finansowane zarówno przez ubezpieczonych i finansowane przez płatnika. Organ podkreślił, że zgodnie z art. 30 u.s.u.s. nie mogą być umarzane składki finansowane przez ubezpieczonych nie będących płatnikami składek, ponieważ w stosunku do należności finansowanych przez pracowników wykluczone jest podjęcie jakiegokolwiek rozstrzygnięcia opartego na art. 28 i 29 ww. ustawy. W związku z powyższym postępowanie odnośnie występujących składek finansowanych przez ubezpieczonych podlega umorzeniu jako bezprzedmiotowe na podstawie art. 105 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego. W tym zakresie wydano odrębną decyzję nr [...].

Zakład Ubezpieczeń Społecznych stwierdził natomiast, że umorzenie częściowe należności w oparciu o art. 28 ust. 3a u.s.u.s. jest zasadne z uwagi na ważny interes osoby zobowiązanej do opłacenia należności z tytułu składek oraz stan finansów ubezpieczeń społecznych.

Na powyższą decyzję E. S. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku, który wyrokiem z dnia 3 września 2013 r. sygn. I SA/Gd 294/13 uchylił decyzję organu rentowego z dnia [...] grudnia 2012 r. w części, w której organ odmówił umorzenia należności. Wskazując jako podstawę wyroku art. 145 § 1 lit. c p.p.s.a. Sąd wskazał na ułomność decyzji w tym zakresie, w szczególności co do braku wskazania i uzasadnienia zastosowanych w sprawie przepisów prawa.

Ponownie rozpatrując sprawę Zakład Ubezpieczeń Społecznych wydał w dniu [...] marca 2014r. decyzję, mocą której podtrzymał swoje wcześniejsze rozstrzygnięcie odmawiające umorzenia należności z tytułu nieuregulowanych składek na ubezpieczenie pracowników w części finansowanej ze środków płatnika, składek oraz odsetek od składek finansowanych przez ubezpieczonych nie będących płatnikami składek. Jednocześnie uchylona została decyzja organu [...] w części dotyczącej należności z tytułu składek za zatrudnionych pracowników w części składek finansowych przez ubezpieczonych.

Z decyzją tą skarżąca się nie zgodziła i wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. Zarzucając organom niewykonanie wyroku Sądu w sprawie I SA/Gd 294/13 i nieuwzględnienie jej trudnej sytuacji zdrowotnej i majątkowej, wniosła o uchylenie decyzji ZUS z dnia [...] marca 2014 r.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku wyrokiem z 24 czerwca 2014r. oddalił skargę.

W uzasadnieniu wyroku Sąd I instancji w pierwszej kolejności stwierdził, że na podstawie art. 153 p.p.s.a. jest związany oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania zawartymi w wyroku z dnia 3 września 2013r.

Powołując się na orzecznictwo wskazał, że związanie samego sądu oznacza, że jest on zobowiązany do podporządkowania się wcześniej wyrażonemu przez siebie poglądowi w pełnym zakresie. Innymi słowy, w przypadku gdy sprawa po raz drugi jest rozpoznawana przez wojewódzki sąd administracyjny - sąd ten jest związany oceną prawną wyrażoną w poprzednim wyroku (por. w tej materii: wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z 6 lipca 2007 r., sygn. akt I SA/Kr 988/06, Monitor Podatkowy 2007/8/3). Natomiast przez ocenę prawną, o której stanowi art. 153 p.p.s.a. należy z kolei rozumieć osąd o prawnej wartości sprawy i może ona dotyczyć zarówno stanu faktycznego, wykładni przepisów prawa materialnego i procesowego, prawidłowości korzystania z uznania administracyjnego, jak też kwestii zastosowania określonego przepisu prawa jako podstawy do wydania takiej, a nie innej decyzji ( wyrok WSA w Warszawie z 10 listopada 2006 r., sygn. akt I SA/Wa 1597/06, System Informacji Prawnej LEX nr 320090).

Sąd I instancji podkreślił, że w realiach rozpatrywanej sprawy zasadniczą kwestią, na którą zwrócił uwagę Sąd rozpoznający sprawę I SA/Gd 294/13, był fakt że zaskarżona wówczas decyzja zawierała braki uzasadnienia prawnego, albowiem nie wskazano podstawy prawnej rozstrzygnięcia w części, w której odmówiono umorzenia należności. Wskazano też, że organ nie wyjaśnił w żaden sposób dlaczego, jego zdaniem brak jest podstaw do umorzenia ww. należności. Stwierdzono, że można się domyślać, że organ orzekł w oparciu o art. 28 ust. 3a u.s.u.s., ale nie było rolą Sądu ani strony domyślanie się, jaki przepis organ administracyjny miał na myśli podejmując dane rozstrzygnięcie, tym bardziej, że ze względu na rodzaj należności objętych wnioskiem o umorzenie zastosowanie mogłyby mieć także przepisy art. 30 i art. 32 u.s.u.s. Wydając obecnie zaskarżoną decyzję organ, w ocenie Sądu I instancji braki te uzupełnił.

Następnie Sąd I instancji wyjaśnił, że w przedmiotowej sprawie mają zastosowanie przepisy art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych Zgodnie z ust. 1 wymienionego przepisu należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4. Na podstawie ust. 2 powołanego przepisu należności te mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. W dalszej kolejności powołano przepis art. 28 ust.3 systemowej ustawy zawierający w pkt 1-6 przesłanki całkowitej nieściągalności.

Jednocześnie Sąd I instancji zaaprobował wykładnię art. 28 ust 3 a u.s.u.s. przyjętą przez organ, iż w przedmiotowej sprawie nie ma natomiast zastosowania ten przepis ponieważ zgodnie z jego treścią, umorzeniu podlegają jedynie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, które w uzasadnionych przypadkach mogą być umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Zatem z uwagi na fakt, iż na koncie skarżącej figurują wyłącznie należności z tytułu składek należnych za ubezpieczonych niebędących płatnikami składek, regulacje zawarte w art. 28 ust. 3a nie mają zastosowania.

Dalej wskazano, że w toku ponownego rozpatrzenia sprawy skarżąca złożyła szereg dokumentów potwierdzających stan zdrowia, orzeczenie o niepełnosprawności w stopniu umiarkowanym ważne do [...] grudnia 2014 r. oraz oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym osoby fizycznej nieprowadzącej działalności gospodarczej, upomnienia z dnia [...] stycznia 2013 r. i [...] listopada 2013 r., wystawione przez Urząd Miejski w S. oraz pisma z dnia [...] stycznia 2014 r. i [...] lutego 2014 r. przestawiające obecną jej sytuację zdrowotną i materialną. Dochód wnioskodawczyni stanowi świadczenie rentowe, które od 1 marca 2014 r. wynosi 792,28 zł brutto i z którego jest potrącana egzekucyjnie kwota 198,07 zł, netto - do wypłaty wynosi zatem 487,90 zł.

Sąd I instancji zgodził się z organem, że zebrane w sprawie dokumenty i informacje nie potwierdzają, że istnieją bezwzględne przesłanki przemawiające za koniecznością umorzenia zaległości z tytułu składek na podstawie art. 28 ust. 3 ustawy o s.u.s. . Podkreślono, że przesłanki całkowitej nieściągalności zawarte w zamkniętym katalogu sytuacji umożliwiające umorzenie należności, tj. art. 28 ust. 3 pkt 1, 2, 4 i 6 u.s.u.s. nie mają zastosowania w sprawie, natomiast co do przesłanek wymienionych w pkt 3 i 4a i 5 organ zajął stanowisko wskazując, że na dzień dzisiejszy toczy się skuteczne postępowanie egzekucyjne ze świadczenia rentowego - wpłaty wpływają od 2008 r. i są rozliczane na należności z tytułu składek za zatrudnionych pracowników, w części finansowanej przez płatnika, co do których brak podstaw prawnych do umorzenia zadłużenia. Mając na uwadze powyższe Sąd I instancji uznając, że zaskarżona decyzja została wydana z uwzględnieniem art. 153 p.p.s.a. przez wskazaniu właściwych przepisów prawa i wyczerpującym uzasadnieniu ich zastosowania skargę oddalił.

E. S. działająca poprzez ustanowionego w sprawie pełnomocnika z urzędu w skardze kasacyjnej od powyższego wyroku wniosła o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA w Gdańsku i zasądzenie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu. Zaskarżonemu wyrokowi zarzuciła :

1. na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie art. 1 §1 i §2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) - dalej p.u.s.a, w zw. z art. 145 §1 pkt 1 ppkt c) p.p.s.a w zw. z art. 153 p.p.s.a w zw. z art. 8, 11 i art. 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 nr 98, poz. 1071 ze zm.), dalej: kpa, poprzez oddalenie skargi w sytuacji, gdy organ nie wykonał zaleceń wyrażonych w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku w sprawie sygn. akt I SA/Gd 294/13 z 3 września 2013 r.;

2. na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 28 ust. 3a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009, Nr 205, poz. 1585 ze zm.) - dalej: u.s.u.s., w zw. z art. 30 i art. 32 u.s.u.s., poprzez ich błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, iż przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. stosuje się wyłącznie do należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne własne płatników, a nie również do należności z tytułu składek na ubezpieczenie pracowników w części finansowanej przez płatników składek z własnych środków, należności z tytułu składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowany Świadczeń Pracowniczych oraz należności ubocznych od składek - co w konsekwencji doprowadziło do ich niewłaściwego zastosowania i odmowy uwzględnienia skargi.

Uzasadniając zarzuty skargi, w ocenie skarżącej organ rentowy nie wykonał zaleceń WSA w Gdańsku wyrażonych w uzasadnieniu wyroku z 3 września 2013r. i w dalszym ciągu nie wypełnił dyspozycji normy art. 107 § 3 kpa, a w konsekwencji naruszył również przepisy art. 8 i 11 kpa. Ponadto zarzuciła, iż Sąd I instancji niezasadnie uznał wyjaśnienia organu w zakresie odmowy zastosowania art. 28 ust 3 a u.s.u.s za wyczerpujące pomimo lakoniczności tych wyjaśnień. Zdaniem skarżącej brak możliwości poznania przesłanek rozstrzygnięcia organu oraz ich zasadności prowadzi do naruszenia zasady przekonywania stron wyrażonej w art. 11 kpa oraz zasady pogłębiania zaufania do obywateli do władzy publicznej, o której mowa w art. 8 kpa.

Natomiast zarzut naruszenia prawa materialnego poprzez błędną interpretację normy art. 28 ust 3a u.s.u.s, iż przepis ten nie może znaleźć zastosowania do należności z tytułu składek na ubezpieczenia pracowników w części finansowanej ze środków płatnika, składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oraz należności ubocznych od składek, skarżąca uzasadniła argumentacją, iż z przepisu art. 28 ust 3 a u.s.u.s. wynika, że chodzi w nim o ubezpieczonych będących płatnikami składek na ubezpieczenie, a nie wyłącznie o ubezpieczonych opłacających składki z tytułu własnego ubezpieczenia. Powołała orzeczenia sądów administracyjnych i NSA, w jej ocenie uzasadniające prezentowaną przez nią wykładnię art. 28 ust 3a u.s.u.s.

Organ nie skorzystał z prawa wniesienia odpowiedzi na skargę kasacyjną.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna jest niezasadna bowiem nie zawiera usprawiedliwionych podstaw i dlatego podlega oddaleniu.

Przystąpienie do merytorycznej oceny przedmiotowego środka odwoławczego było możliwe wobec tego, iż spełniał on wymagania formalne określone w art. 175 § 1 p.p.s.a., art. 176 p.p.s.a. i art. 177 § 1 p.p.s.a.

Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nieważność postępowania w ujęciu art. 183 § 2 p.p.s.a. nie występowała.

Stosownie do treści art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na naruszeniu prawa materialnego, które może polegać na błędnej wykładni lub niewłaściwym zastosowaniu albo na naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono wpływ na wynik sprawy.

Skarga kasacyjna E. S. oparta została na obu podstawach kasacyjnych z art. 174 p.p.s.a.

Należy zauważyć, że w sprawie, w której skargę kasacyjną oparto na obydwu podstawach kasacyjnych wymienionych w art. 174 p.p.s.a., a mianowicie na naruszeniu prawa materialnego oraz na naruszeniu przepisów postępowania, co do zasady, w pierwszej kolejności trzeba odnieść się do zarzutu naruszenia przepisów postępowania, bowiem dopiero wówczas, gdy zostanie przesądzone, że stan faktyczny przyjęty przez sąd I instancji za podstawę orzekania jest prawidłowy albo nie został dostatecznie podważony, można przejść do oceny zasadności zarzutów prawa materialnego. Niemniej jednak od tej zasady mogą występować wyjątki. Prawidłowe przeprowadzenie postępowania administracyjnego uzależnione jest bowiem od uwzględnienia treści regulacji prawa materialnego mających zastosowanie w sprawie. To bowiem te przepisy determinują przebieg postępowania dowodowego, które jest przecież prowadzone w celu ustalenia stanu faktycznego sprawy, który może pozostawać w rożnych relacjach w odniesieniu do stanu materialnoprawnego. Stan faktyczny może bowiem odpowiadać normie prawa materialnego, która w takim przypadku może mieć zastosowanie, ale może również nie odpowiadać tej normie, co skutkuje tym, że nie znajduje ona zastosowania. Ponadto treść normy prawa materialnego w pewnym sensie wyznacza kierunek i zakres postępowania dowodowego, co miało miejsce w sprawie niniejszej.

Odnosząc się zatem do naruszenia prawa materialnego i normatywnych przesłanek zastosowania art. 28 ust 3 a ustawy systemowej dla zastosowania ulgi w postaci umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne wskazać należy, że zgodnie z art. 28 ust. 1 u.s.u.s należności z tytułu składek, (w tym z mocy art. 32 u.s.u.s. na Fundusz Pracy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oraz na ubezpieczenie zdrowotne) mogą być umarzane, a zgodnie z ust. 2 tego przepisu należności te mogą być umarzane tylko w przypadku całkowitej nieściągalności. Przypadki całkowitej nieściągalności składek wymienia wyczerpująco ust. 3 art. 28 u.s.u.s. Z powołanej treści przepisu art. 28 u.s.u.s wynika, że należności z tytułu składek mogą być umarzane - na jego podstawie - wyłącznie w wymienionych w ust. 3, tj. w wypadkach całkowitej nieściągalności.

Natomiast przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s ustanawia wyjątek od powyższej reguły i przewiduje możliwość umorzenia należności z tytułu składek pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Zgodnie z jego treścią należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Rozporządzenie wykonawcze Ministra Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ( Dz.U 2003.141.1365) wydane na podstawie delegacji zawartej w art. 28 ust. 3b u.s.u.s już w § 1 precyzuje, że określa szczegółowe zasady umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami tych składek. W § 2 rozporządzenie definiuje na swój użytek pojęcie "należności z tytułu składek", jako należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami. To właśnie te należności Zakład może umorzyć, jeżeli zobowiązany wykaże, że ich opłacenie pociągnęłoby zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny" (por. też wyrok NSA z dnia 8 stycznia 2014 r., II GSK 1484/12; LEX nr 1457644).

Przy powołanym wyżej brzmieniu przepisów prawa – ustawy systemowej i przepisów wykonawczych nie ma żadnej wątpliwości, że w oparciu o te przepisy pomimo braku całkowitej nieściągalności mogą być umarzane tylko składki ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami.

Tym samym w ocenie NSA wykładnia art. 28 ust 3 a u.s.u.s w zw. z art. 32 u.s.u.s. dokonana przez Sąd I instancji jest prawidłowa. Przepis ten nie pozwala na rozpoznanie merytoryczne wniosku skarżącej o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenia zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za zatrudnionych pracowników i finansowanych przez płatnika składek oraz odsetek za zwłokę finansowanych przez płatnika składek należnych od nieopłaconych składek za zatrudnionych pracowników gdyż dotyczy on wyłącznie, jak słusznie wskazał Sąd I instancji należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne "ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia". Sformułowanie użyte w treści art. 28 ust 3a u.s.u.s. odnosi się jedynie do należności z tytułu składek ciążących na stronie prowadzącej działalność gospodarczą, a zatem należności składkowych "ubezpieczonych" czyli ich własnych obciążeń z tego tytułu. Treść tego przepisu jest jasna, a rezultaty wykładni językowo logicznej są na tyle jednoznaczne, że nie zachodzi potrzeba sięgania do pozostałych metod wykładni prawa. Przedstawiona przez Sąd I instancji interpretacja art. 28 ust 3 a ustawy systemowej znajduje również odzwierciedlenie w orzecznictwie, które przyjęło, że przewidziana w tym przepisie możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne dotyczy tylko zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie własne płatnika ( wyrok Sądu Najwyższego z 3 października 2006r. II UK 84/06, OSNCP2007, Nr 19-20 poz. 287, wyrok NSA z 12 marca 2008r. sygn. II GSK 451/07, wyrok NSA 17 kwietnia 2013 sygn. II GSK 44/12). W oparciu o powyższe, odmiennej interpretacji przedmiotowej normy zaprezentowanej przez autora skargi kasacyjnej, wspartej powołanym w skardze orzecznictwem, NSA nie podziela co oznacza, że niezasadny jest podniesiony w skardze zarzut naruszenia art. 28 ust. 3a u.s.u.s., w zw. z art. 30 i art. 32 u.s.u.s., poprzez ich błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, iż przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. stosuje się wyłącznie do należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne własne płatników, a nie również do należności z tytułu składek na ubezpieczenie pracowników w części finansowanej przez płatników składek z własnych środków, należności z tytułu składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowany Świadczeń Pracowniczych oraz należności ubocznych od składek.

W związku z naruszeniem przepisów postępowania skarga kasacyjna wskazuje na wadę wyroku polegającą na tym, że oddala on skargę, w sytuacji gdy brak jest podstaw do takiego orzekania, bo decyzja Prezesa ZUS narusza art. 8, art.11, art. 107 § 3 k.p.a., a ponadto Sąd I instancji wadliwie przyjmuje, że organ rentowy uzupełnił wszystkie braki i zalecenia WSA w Gdańsku wyrażone w uzasadnieniu wyroku z dnia 3 września 2013r.

W takich okolicznościach oddalenie skargi przez Sąd I instancji narusza, zdaniem kasatora art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., w zw. z art. 153 p.p.s.a.

Odnosząc się do tak postawionego zarzutu kasacyjnego stwierdzić należy, że jest on nietrafny.

Strona kwestionując poprawność wyroku WSA w Gdańsku wskazuje na naruszenie przez Sąd I instancji dyspozycji art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., w zw. z art. 153 p.p.s.a. podnosząc , w uzasadnieniu skargi kasacyjnej, że WSA w Gdańsku w sposób wadliwy przeprowadził kontrolę legalności decyzji organu rentowego z punktu widzenia zgodności z prawem oraz wadliwie zastosował art. 153 p.p.s.a. Jednocześnie skarga kasacyjna nie zarzuca naruszenia art. 151 p.p.s.a., a jej uzasadnienie wskazuje na zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. poprzez jego nie zastosowanie oraz wadliwe zastosowanie normy art. 153 p.p.s.a. Strona skarżąca kasacyjnie twierdzi, że Sąd I instancji naruszając wskazane przepisy dokonał wadliwej kontroli decyzji stwierdzając, że organ rentowy wszystkie braki uzupełnił. Zaakceptował tym samym wyjaśnienia organu w zakresie odmowy zastosowania art. 28 ust 3 a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, uznając za wyczerpujące pomimo, zdaniem kasatora rażącej lakoniczności tych wyjaśnień.

Z takim stanowiskiem nie można się zgodzić.

W tym miejscu wskazać należy że zgodnie z art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. W sprawie nie ulega kwestii, że Sąd I instancji nie był związany na podstawie art. 153 p.p.s.a. wykładnią art. 28 ust 3 a u.s.u.s bowiem jedynie uchybienia proceduralne organu stworzyły podstawę do uchylenia w sprawie I SA/Gd 294/13 decyzji Zakładu na ma zasadzie art. 145 §1 pkt 1 lit c) ppsa. Uznając, że zaskarżona wówczas decyzja zawierała braki uzasadnienia prawnego, albowiem nie wskazano w niej podstawy prawnej rozstrzygnięcia w części, w której odmówiono umorzenia należności, jak również organ nie wyjaśnił dlaczego, jego zdaniem brak jest podstaw do umorzenia Sąd uchylił zaskarżoną wówczas decyzję, a organ odwoławczy zobowiązany został do ponownego rozpoznania sprawy. Zarzut skargi kasacyjnej usankcjonowania przez Sąd I instancji wadliwie wydanej przez organ rentowy bo z naruszeniem art. 8, 11 i art. 107§ 3 k.p.a. decyzji ze względu na lakoniczność jej uzasadnienia jest nietrafny, a to oznacza, że wyrok WSA w Gdańsku nie narusza powołanych w nim przepisów.

W ocenie NSA organ rentowy poprawnie ustalił, a Sąd I instancji trafnie zaakceptował: w pierwszej kolejności stanowisko, że w sprawie nie zaistniały podstawy do umorzenia z art. 28 ust. 3 u.s.u.s., zatem nie wystąpiła całkowita nieściągalność należności, natomiast przepis art. 28 ust 3 a u.s.u.s. do należności z tytułu składek na ubezpieczenia pracowników w części finansowanej ze środków płatnika, składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oraz należności ubocznych od składek nie może mieć zastosowania.

W ocenie NSA, Prezes ZUS prawidłowo wskazał w decyzji podstawę prawną rozstrzygnięcia w części, w której odmówiono umorzenia należności, jak również organ wyjaśnił dlaczego, jego zdaniem brak jest podstaw do umorzenia.

Powyższe znalazło potwierdzenie w uzasadnieniu decyzji. Brak natomiast odniesienia się do odmiennej wykładni art. 28 ust 3 a u.s.u.s. zaprezentowanej przez skarżącą nie czyni skutecznym zarzutu wydania decyzji z naruszeniem wskazanych w skardze kasacyjnej art. 8, 11 i art. 107§ 3 k.p.a.

Z tego też powodu Sąd I instancji oddalając skargę dokonał poprawnie kontroli legalności wydanej przez organ decyzji.

Zważywszy na powyższe NSA działając na podstawie art. 184 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną jako nieuzasadnioną.

O przyznaniu wynagrodzenia pełnomocnikowi skarżącej za zastępstwo prawne wykonane na zasadzie prawa pomocy orzeknie WSA w Gdańsku ( art. 258 § 2 pkt 8 p.p.s.a. ).