Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt III SA/Łd 797/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2022-01-05 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6200 Choroby zawodowe
Hasła tematyczne: Inspekcja sanitarna
Skarżony organ: Inspektor Sanitarny
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 1
journal: Dz.U. 2021 poz 137
law: Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych - t.j.
article: art. 134 § 1, art. 145 § 1 pkt 1, art. 151
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 15 zzs4 ust. 3
journal: Dz.U. 2020 poz 1842
law: Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych  chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych - t.j.
article: art. 75 k.p.a., art. 77, art. 80, art. 84 § 1 k.p.a.
journal: Dz.U. 2020 poz 256
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
article: art. 235 ze zn.1, art. 235 ze zn. 2, art. 237 § 1
journal: Dz.U. 2020 poz 1320
law: Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy.
article: § 5 ust. 1 i 2 pkt, § 6, § 8 ust. 1 i 2
journal: Dz.U. 2013 poz 1367
law: Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych - tekst jednolity

SENTENCJA

Dnia 5 stycznia 2022 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Janusz Nowacki, Sędziowie Sędzia WSA Krzysztof Szczygielski (spr.), Asesor WSA Paweł Dańczak, , po rozpoznaniu w dniu 5 stycznia 2022 roku na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi "A" Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w S. na decyzję [...] Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie stwierdzenia choroby zawodowej oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z [...] nr [...], wydaną na podstawie art. 12 ust. 2 pkt 1 ustawy z 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (tj. Dz. U. z 2021 r. poz. 195), art. 2351 i 2352 kodeksu pracy z 26 czerwca 1974 r. (t.j. Dz. U. z 2020 r., poz. 1320) i rozporządzenia Rady Ministrów z 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (t.j. Dz. U. z 2013 r. poz. 1367) – dalej: rozporządzenie, oraz art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 256 ze zm.), [...] Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny (dalej: ŁPWIS), po rozpatrzeniu odwołania z 16 grudnia 2020 r. wniesionego przez firmę [...] Sp. z o.o. w [...] (pracodawca) od decyzji nr [...] Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego (dalej: PPIS) w [...] z [...]. nr [...] o stwierdzeniu choroby zawodowej układu wzrokowego - zwyrodnienie rogówki wywołane czynnikami drażniącymi, wymienionej w poz. 25 pkt 4 wykazu chorób zawodowych u IS (pracownik), utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

W sprawie ustalono następujący stan faktyczny i prawny.

ŁPWIS wskazał, że zgodnie z art. 2351 kodeksu pracy za chorobę zawodową uważa się chorobę, wymienioną w wykazie chorób zawodowych, jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że została ona spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy, zwanych "narażeniem zawodowym". Ponadto, art. 2352 kodeksu pracy stanowi, że rozpoznanie choroby zawodowej u pracownika lub byłego pracownika może nastąpić w okresie jego zatrudnienia w narażeniu zawodowym albo po zakończeniu pracy w takim narażeniu, pod warunkiem wystąpienia udokumentowanych objawów chorobowych w okresie ustalonym w wykazie chorób zawodowych. Do stwierdzenia choroby zawodowej przez właściwego inspektora sanitarnego konieczne jest orzeczenie lekarskie o rozpoznaniu choroby zawodowej wydane przez upoważnioną zgodnie z § 5 ww. rozporządzenia jednostkę orzeczniczą.

PPIS decyzją nr [...] z [...] stwierdził u IS chorobę zawodową - zwyrodnienie rogówki wywołane czynnikami drażniącymi. Od tej decyzji odwołał się pracodawca IS, który nie zgadza się z jej treścią i wniósł zarzuty dotyczące naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a., art. 78 § 1 i 2 oraz art. 80, 84 i 107 § 3 k.p.a. z uwagi na to, iż zaskarżona decyzja nie została poprzedzona dokładnym wyjaśnieniem stanu faktycznego sprawy, tj. nie uwzględnia niskich wartości stężenia pyłu w środowisku pracy i pył ferrytowy, na który była narażona nie wykazuje żadnej reaktywności chemicznej i tym samym nie różni się od innych pyłów, a była pracownica nie ma stosownej dokumentacji medycznej wskazującej na szczególne wrażliwości na ten pył lub inne pyły oraz że faktyczna długość okresu ewentualnego narażenia na działanie tego czynnika szkodliwego przez cały okres zatrudnienia wnosiła jedynie 2 lata i 5 miesięcy, a także orzeczenie Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w [...] (tj. uprawnionej jednostki orzeczniczej, która stwierdziła chorobę zawodową, dalej: WOMP), nie zawiera właściwego odniesienia do całego materiału zebranego w niniejszej sprawie, nie uwzględnia ww. zarzutów i jest lakoniczne. Zdaniem skarżącego, istnieje wysokie prawdopodobieństwo, że choroba w postaci zwyrodnienia rogówki u IS była wywołana innymi czynnikami niezwiązanymi z wykonywaną pracą. Również, zdaniem skarżącego, błędna jest ocena narażenia zawodowego oraz ogólnego stanu zdrowia byłej pracownicy, co uwidacznia we wniosku o uzupełnienie zgromadzonego materiału poprzez wystąpienie do lekarza wydającego orzeczenie lekarskie w I instancji o dodatkowe uzupełnienie orzeczenia lub o wystąpienie do jednostki orzeczniczej II stopnia o dodatkową konsultację. Wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi I instancji, ewentualnie o uchylenie decyzji w całości i orzeczenie, że u IS nie stwierdza się choroby zawodowej wywołanej wykonywaną pracą u odwołującego się.

PPIS wszczął 29 listopada 2019 r. z urzędu postępowanie w sprawie choroby zawodowej - zwyrodnienie rogówki wywołane czynnikami drażniącymi u IS. W postępowaniu wyjaśniającym ustalono, że IS pracowała kolejno: od 20 czerwca 1978 r. do 15 maja 1979 r. jako referent w Banku Spółdzielczym w [...], od 16 maja 1979 r. do 28 lutego 1982 r. jako księgowa i kasjer w Spółdzielni Produkcyjnej w [...], od 15 marca 1982 r. do 10 czerwca 1986 r. była referentem w Urzędzie Gminy w [...] i od 1 kwietnia 1995 r. do 30 września 1995 r. była sprzątaczką w "[...]" w [...]. Pracę w [...] Sp. z o.o. rozpoczęła od 28 września 1996 r. i była tam zatrudniona do 23 sierpnia 2019 r. na stanowisku "pakowacz" i "operator produkcji - pakowacz".

IS została poddana badaniom specjalistycznym stosownie do § 5 rozporządzenia, w uprawnionej do orzekania o chorobach zawodowych jednostce orzeczniczej I stopnia, tj. Przychodni Konsultacyjno-Diagnostycznej Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w [...], i w ich wyniku uzyskała orzeczenie lekarskie o rozpoznaniu choroby zawodowej - zwyrodnienie rogówki wywołane czynnikami drażniącymi. Z ustaleń tej jednostki orzeczniczej wynika, że u IS pierwsze dolegliwości lewego oka pod postacią bólu i zaczerwienienia oka, podrażnienia spojówek i rogówki rozpoczęły się w 2016 r. Podjęte zostało leczenie okulistyczne - farmakologiczne i terapeutyczne soczewkami nagałkowymi. Przebywała w związku z tym często na długotrwałych zwolnieniach lekarskich. Podczas badań orzeczniczych przedstawiona dokumentacja lekarska z przebiegu leczenia schorzenia, analiza czynności zawodowych w oparciu o szczegółowy chronometraż stanowiska pracy, obraz kliniczny choroby oraz aktualne wyniki badań i konsultacji specjalistycznej lekarza specjalisty chorób oczu, dały podstawę do stwierdzenia, że choroba została spowodowana wykonywaniem pracy w narażeniu na pył ferrytowy jako pakowacz oraz operator produkcji - pakowacz i upoważnia do rozpoznania jej etiologii zawodowej.

PPIS w [...] zaskarżoną decyzję o stwierdzeniu choroby zawodowej wydał w oparciu o zebrany i rozpatrzony materiał dowodowy, dokumentację z przebiegu pracy zawodowej, gdzie uwzględnione zostało narażenie zawodowe, oraz o orzeczenie lekarskie uprawnionej do orzekania o chorobach zawodowych jednostki orzeczniczej.

ŁPWIS uznał, że odwołanie od decyzji nr [...] jest nieuzasadnione i nie znajduje podstaw prawnych do zmiany zaskarżonej decyzji, uznając, że materiał dowodowy wyczerpująco uzasadnia podstawę do stwierdzenia u IS choroby zawodowej - zwyrodnienie rogówki wywołane czynnikami drażniącymi, wymienionej w poz. 25 pkt 4 wykazu chorób zawodowych.

Z "Karty oceny narażenia zawodowego", sporządzonej na podstawie informacji udzielanych przez pracodawcę [...] Sp. z o.o. oraz wywiadu z IS (uzyskane dane są zbieżne), jej "Świadectwa Pracy", analizy "Zakresu obowiązków" na jej stanowisku pracy i "Charakterystyki pracy" tego stanowiska, wyników pomiarów zapylenia z roku 2006, 2013, 2016 i 2019 dotyczących stanowiska pakowaczki (bez przekroczeń NDS), wynika, że IS z czynnikiem, który wskazuje się jako przyczynę choroby - pyłem ferrytowym - miała kontakt od chwili rozpoczęcia pracy w firmie [...] Sp. z o.o., tj. od 28 września 1998 r. do jej zakończenia 23 sierpnia 2019 r. Przez cały okres zatrudnienia była narażona na pył występujący na tym stanowisku przy wykonywanych czynnościach w różnych miejscach hali związanych z cyklem produkcyjnym ferrytowych wyrobów ceramicznych, w tym rdzeni ferrytowych. Wynikało to z profilu produkcji zakładu, gdyż wytwarzanie takich wyrobów jest procesem pyłotwórczym.

Pyły są to cząstki ciał stałych zawieszonych w powietrzu (aerozol). Źródłem zanieczyszczeń pyłowych na stanowiskach pracy, w strefach roboczych, przestrzeniach komunikacyjnych obszaru pracy są pyłotwórcze procesy technologiczne (określone technologicznym wymogiem), a także rozpylanie warstwy pyłu poprzez ruch powietrza (wywołany różnymi czynnościami) osiadłego na powierzchniach, np. podłogi, maszyn, elementów wyposażenia hal czy pomieszczeń. Właściwości pyłów w środowisku pracy są ściśle związane z własnościami substancji, z których powstały. Ferryty to stop tlenku żelaza z tlenkiem innego metalu ferromagnetycznego, np. miedzi, kobaltu, niklu. Technologia wytwarzania polega na spiekaniu tych tlenków - uprzednio sproszkowanych i zmieszanych we właściwych proporcjach oraz uformowanych do wymaganego kształtu dla produktu końcowego pod wysokim ciśnieniem - w odpowiednio wysokiej temperaturze (1100°C - 1400°C). Powstałe produkty ferrytowe są twarde i kruche i już samo ich przemieszczanie jest źródłem emisji pyłu, a finalna obróbka szlifowaniem oraz polerowaniem jest również pyłotwórcza. Zatem proces technologiczny, jakim jest produkcja wyrobów ferrytowych był źródłem zanieczyszczeń powietrza pyłem, w którym na etapie określonym zakresem obowiązków IS wykonywała swoją pracę: przy odbiorze rdzeni z pieców, selekcji, rozklejaniu tych rdzeni (stukaniem, wstrząsaniem) i podawaniu na szlifierki, zdejmowaniu oszlifowanych (na mokro i osuszonych) i doczyszczaniu ręcznie z naddatków (cyrkon, masa) papierem ściernym, rękawiczkami, szmatami oraz układaniu ich i pakowaniu. Pył występował również w powietrzu podczas zamiatania hal, czyszczenia maszyn sprężonym powietrzem czy pracach porządkowych i w tych czynnościach należących do obowiązków pracowników brała udział także IS. Tak więc pył ferrytowy po dostaniu się na rogówkę mógł być czynnikiem sprawczym zaistniałych zmian chorobowych.

IS nie była zaopatrzona przy tych pracach w indywidualne środki ochrony oczu (okulary ochronne, gogle ochronne), które redukowałyby istniejące ryzyko dostawania się pyłu do oka (w dokumentacji sprawy jest oświadczenie IS o braku ochrony wzroku oraz brak jest stosownej informacji o zapewnieniu przez pracodawcę takich środków pracownikom).

Praca w zakładzie odbywała się na 3 zmiany. Przeprowadzane kilkukrotnie pomiary zanieczyszczenia powietrza pyłem na stanowisku "pakowacz" nie wykazywały przekroczenia norm higienicznych dla pyłu i zmierzone wartości mieściły się w przedziale do 0,5 NDS, jednakże nie wykluczało to obecności tego czynnika w powietrzu i ma odniesienie do całej strefy roboczej, tzn. wszystkich miejsc, gdzie wykonywała pracę IS. Jednocześnie ŁPWIS podkreślił, że norma NDS dla pyłu ma zastosowanie dla ochrony układu oddechowego, jednak zawartość pyłu w powietrzu działa negatywnie nie tylko na płuca, ale może mieć zdecydowanie negatywny wpływ na zdrowie oczu, którego nawet niewielka ilość w powietrzu, z chwilą dostania się do oka, może już powodować jego podrażnienie. Odnośnie rozpatrywanego schorzenia oka istotne jest więc samo występowanie pyłu (pyłu ferrytowego) w środowisku pracy.

Pył powoduje podrażnienie oczu objawiające się przekrwieniem oczu, pieczeniem, swędzeniem, łzawieniem i ropieniem oczu. Pył (pyły) sprawia też, że powstają zaburzenia filmu łzowego oka i wysusza się powierzchnia gałki ocznej (powstaje tzw. "zespół suchego oka"), a oko niedostatecznie nawilżone i stale narażone na działanie szkodliwych substancji jest bardziej podatne na podrażnienie i dalsze zmiany chorobowe, np. postępujące stany zapalne obejmujące różne części oka (zapalenie oka). Określenie "zapalenie oka" jest terminem ogólnym obejmującym różne choroby zapalne narządu wzroku i oznacza, że w określonym obszarze narządu wzroku postępuje stan zapalny wywołany różnymi przyczynami zaś do najczęstszych należą infekcje bakteryjne, wirusowe i grzyby, które wnikają, jeżeli układ odpornościowy oka nie jest w stanie skutecznie przeciwdziałać zakażeniom. Np. na rozwój zapalenia są szczególnie narażone oczy suche i film łzowy nie pełni swojej funkcji, co ułatwia drobnoustrojom pokonanie bariery ochronnej oka, czy czynniki środowiskowe wywołujące podrażnienie, takie jak np. drobinki pyłu, kurzu, promieniowanie słoneczne, silny ruch powietrza - wiatr, przeciągi. Są też i inne przyczyny, np.: reakcje alergiczne, choroby autoimmunologiczne czy działanie mechaniczne. Powtarzające i utrzymujące się przez długie okresy przewlekłe stany zapalne prowadzą do postępujących, utrwalających się zmian chorobowych, które stają się stałe i nieodwracalne. Zapalenie oka najczęściej dotyka spojówkę, rogówkę i powieki.

Rogówka jest przednią wypukłą i przezroczystą częścią oka. Jest bardzo ważnym elementem optycznym gałki ocznej. Wpadające przez nią światło załamuje się i skupia, dzięki czemu widziany obraz jest widoczny. Jako zewnętrzna i wypukła oraz bardzo delikatna część oka jest narażona na urazy mechaniczne będące przyczyną erozji rogówki. Takimi czynnikami wywołującymi te urazy są, m.in. obecność ciała obcego pod powieką (np. ziarenka piasku, drobinki pyłu, kurzu), czy zaawansowana postać zespołu suchego oka. Dochodzi do punkcikowatych ubytków nabłonka rogówki, postępująca erozja stwarza (ułatwia) możliwość wnikania w jej obręb (w głąb) drobnoustrojów chorobotwórczych (bakterie, wirusy, grzyby, pierwotniaki). Powstający stan zapalny wytwarza nacieki zapalne, powodujące utratę jej przezroczystości. Powtarzające się procesy zapalne mogą nieodwracalnie zniszczyć miąższ rogówki prowadząc do dalszych zmian chorobowych (ścieńczenie, powstanie przepukliny, pęknięcie rogówki), które są nieodwracalne.

W określeniu medycznym zwyrodnienie to choroba, która jest wynikiem zdarzeń biologicznych lub mechanicznych, i jest to schorzenie postępujące, przewlekłe i nieodwracalne. Zwyrodnienie rogówki objawia się zmianą prawidłowego kształtu rogówki i jej przezroczystości, co powoduje utratę jej funkcji optycznej jako głównego elementu załamującego światło w oku - ostrości widzenia. Staje się matowa, traci odblask, zanika wyrazistość widzianego obrazu.

Umiejscowienie zmian zwyrodnieniowych jest różne i jest związane z miejscem zaistnienia trwałych zmian chorobowych w poszczególnych jej warstwach. Nie ma jednolitego systemu kwalifikacji i w każdym przypadku rozpoznanie i podejmowanie działań medycznych jest w gestii lekarza specjalisty. Niektóre zwyrodnienia są charakterystyczne dla przyczyn, które je spowodowały np.: są objawem procesu starzenia, wynikiem chorób ogólnych i niekiedy przyjmowaniem w związku z tym określonych leków oraz chorób samego oka. Diagnozę poprzedzają specjalistyczne badania i na ich wynikach lekarz opiera stosowne rozpoznanie. Dotyczy to także pyłu. (prof. zw. dr hab. n. med. Edward Wylęgała "Zwyrodnienie rogówki'' Oddział Kliniczny Okulistyki w Zabrzu Śląski Uniwersytet w Katowicach; prof. dr hab. Maria Niżankowska "Okulistyka - Podstawy Kliniczne" PZWL Warszawa 2010).

Szkodliwość pyłów w środowisku pracy jest uzależniona, m.in. od rodzaju pyłu, wielkości jego cząstek, stężenia w powietrzu, czasu narażenia, a także wrażliwości indywidulanej osoby narażonej. W zależności od działania chorobowego pyły dzielą się: na drażniące, uczulające, rakotwórcze, zwłókniające. Pyły drażniące powodują podrażnienie mechaniczne błon śluzowych, dróg oddechowych, skóry, oczu. Pył ferrytowy zalicza się do pyłów drażniących i w odniesieniu do narządu wzroku powoduje określone skutki typowe dla takiego rodzaju pyłu. Po dostaniu się do oka może powodować podrażnienie objawiające się przekrwieniem, pieczeniem, łzawieniem, ropieniem i wywołaniem stanów zapalnych z późniejszymi skutkami.

Uprawniona jednostka orzecznicza, upoważniona do orzekania o chorobach zawodowych - WOMP w Ł. w wydanym orzeczeniu NR [...] października 2020 r. stwierdziła u IS chorobę zawodową układu wzrokowego - zwyrodnienie rogówki wywołane czynnikami drażniącymi. Rozpoznanie w zaistniałym schorzeniu choroby zawodowej oparte zostało o informacje dotyczące narażenia zawodowego, analizę przebiegu i charakteru choroby, dokumentację medyczną z przebiegu leczenia i aktualnie wykonane badania oraz konsultację specjalistyczną okulistyczną lekarza chorób oczu, których wyniki (stwierdzone zmiany chorobowe lewego oka określono jako zwyrodnieniowe i pozapalne lewej rogówki) jednoznacznie wskazują na związek dolegliwości z wykonywaną pracą pakowacza i operatora produkcji - pakowacza. Kliniczne objawy choroby, potwierdzenie zależności pomiędzy narażeniem na czynnik sprawczy (tutaj jest to pył ferrytowy), a wykonywaną pracą, dają podstawę, aby z wysokim prawdopodobieństwem rozpoznać u IS ww. chorobę zawodową. To stanowisko WOMP podtrzymał w całości w piśmie z 29 kwietnia 2021 r. do ŁPWIS jako odpowiedź na zarzuty stawiane orzeczeniu lekarskiemu przez odwołującego się pracodawcę.

Odnośnie pozostałych zarzutów strony skarżącej, ŁPWIS zauważył, że ponieważ istnieje różnorodność przyczyn (na zaistnienie zwyrodnienia rogówki mogą mieć wpływ czynniki zarówno zawodowe jak i pozazawodowe pochodzenia zapalnego, urazowego, czy schorzenia ogólnoustrojowe), toteż lekarze, ustalając rozpoznanie, przeprowadzają wnikliwą diagnostykę różnicową i jednocześnie uwzględniają ocenę warunków pracy oraz uzyskane wyniki podczas badań orzeczniczych. W każdym przypadku podejrzenia zawodowego podłoża stwierdzanych zmian chorobowych konieczna jest dokładna analiza przebiegu pracy, uwzględniająca czynności wykonywane przez pracownika, czynnik szkodliwy, okres narażenia. Ustalenia WOMP w Ł., który orzekał w niniejszym postępowaniu wskazują, że zwyrodnienie rogówki rozpoznane u IS ma związek przyczynowy z pracą wykonywaną w firmie [...]Sp. z o.o. Za przyjęciem takiego stanowiska przemawia ocena warunków pracy, z której wynika, że wykonywane przez nią czynności na stanowisku pakowacz, operator produkcji -pakowacz rdzeni ferrytowych przyczyniły się do stwierdzonego u niej schorzenia. Były to prace określane wymogiem technologicznym produkowanych wyrobów ferrytowych, a także szereg innych prac w różnych miejscach hali w obecności w powietrzu czynnika szkodliwego pyłu ferrytowego.

ŁPWIS podkreślił również, że analiza zmian w stanie zdrowia wykazała, iż wystąpienie dolegliwości charakterystycznych dla stwierdzonego schorzenia ma powiązanie czasowe z ekspozycją zawodową w tej firmie. IS rozpoczęła pracę w [...] Sp. z o.o. w 1998 r. i cały czas podczas pracy miała kontakt z pyłem ferrytowym. Nasilone dolegliwości lewego oka pojawiły się w 2016 r. i pomimo podejmowanych działań medycznych doprowadziły do trwałych zmian chorobowych lewego oka i zwyrodnienia rogówki, którego przyczyną był ten czynnik. Odnosząc się również do twierdzenia o nieszkodliwości pyłu ferrytowego i załączonych w związku z tym do odwołania od decyzji PPIS Karty charakterystyki dla substancji "zmielony ferryt", PWIS w [...] zauważył, że karta ta zawiera, m.in. szereg istotnych uwag dla tego produktu dotyczących ostrożnego z nim postępowania, w tym wskazana jest kilkakrotnie konieczność ochrony oczu łącznie z okularami ochronnymi. I.S. nie była zaopatrzona w okulary ochronne przed pyłem, zatem była ciągła, bezpośrednia ekspozycja oczu na ten czynnik szkodliwy w powietrzu przez cały okres zatrudnienia. Zgodnie z § 6 ust. 1 rozporządzenia, orzeczenie o rozpoznaniu choroby zawodowej albo o braku podstaw do jej rozpoznania wydaje się na podstawie wyników przeprowadzonych badań lekarskich i pomocniczych, dokumentacji medycznej pracownika lub byłego pracownika, dokumentacji przebiegu zatrudnienia oraz oceny narażenia zawodowego. Właściwymi do rozpoznawania chorób zawodowych, zgodnie z przepisem § 5 ust. 1-3 ww. rozporządzenia, są lekarze posiadający specjalistyczne kwalifikacje, zatrudnieni w poradniach chorób zawodowych, klinikach chorób zawodowych i w innych wymienionych w tym przepisie jednostkach medycznych, posiadający wiedzę i doświadczenie w zakresie medycyny pracy. Na wiedzę tę składają się wieloletnie obserwacje w zakresie skutków biologicznych, jakie w zdrowiu człowieka wywołuje wykonywanie pracy zawodowej w narażeniu na określony czynnik szkodliwy, które dają typowy dla tych skutków obraz kliniczny choroby. Choroba zawodowa jest nie tylko pojęciem prawnym, ale jest także pojęciem medycznym oznaczającym, że określone w wykazie chorób zawodowych schorzenie z co najmniej wysokim prawdopodobieństwem zostało spowodowane przez czynnik szkodliwy występujący w środowisku pracy. Biorąc zatem pod uwagę, że o rozpoznaniu choroby zawodowej decydują względy medyczne, inspektor sanitarny nie może kwestionować rozpoznania zawartego w orzeczeniu lekarskim, jeśli nie budzą one wątpliwości, a tak jest w niniejszej sprawie.

ŁPWIS wyjaśnił, że choroby wymienione w wykazie chorób zawodowych stanowiącym załącznik do ww. rozporządzenia są chorobami, które mogą występować również w populacji ogólnej i bez związku z warunkami pracy, zatem mogą wystąpić niezależnie od charakteru pracy i warunków, w jakich praca ta jest wykonywana, gdyż przyczyny sprawcze tych chorób są różnorakiej natury. Z tego powodu prawodawca w art. 2351 kodeksu pracy uzależnił możliwość stwierdzenia choroby zawodowej od wykazania bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że choroba została spowodowana działaniem czynników szkodliwych występujących w środowisku pracy i ma to odniesienie do rozpatrywanej sprawy. Jednostka orzecznicza upoważniona do orzekania o chorobach zawodowych - WOMP w [...] w swoim orzeczeniu stwierdziła u IS chorobę zawodową - zwyrodnienie rogówki wywołane czynnikami drażniącymi. Stwierdzenie tej choroby zawodowej oparto o ocenę narażenia zawodowego, analizę przebiegu i charakteru choroby, jej dokumentację lekarską oraz specjalistyczne badania diagnostyczno-orzecznicze, których wyniki jednoznacznie wskazują na związek dolegliwości z wykonywaną pracą na stanowisku pracownika "pakowacz" i "operator produkcji -pakowacz". Kliniczne objawy choroby, potwierdzenie zależności pomiędzy narażeniem na czynnik sprawczy - pył ferrytowy - i zaistniałą chorobą, dają podstawę, aby z wysokim prawdopodobieństwem rozpoznać u IS ww. chorobę jako chorobę zawodową, ujętą w poz. 25.4 wykazu chorób zawodowych.

ŁPWIS podkreślił, że organ wydający decyzję związany jest treścią orzeczenia lekarskiego, które określa, czy rozpoznane schorzenie odpowiada wymienionemu w wykazie chorób zawodowych, a także ocenia, czy warunki pracy miały wpływ na powstanie tego schorzenia. Takie orzeczenie lekarskie stanowi podstawowy środek dowodowy służący stwierdzeniu choroby zawodowej.

ŁPWIS wystąpił do WOMP o udzielenie dodatkowych wyjaśnień odnośnie stawianych zarzutów i w odpowiedzi jednostka orzecznicza, udzielając stosownych wyjaśnień utrzymała w pełni uwidocznione w orzeczeniu podstawy do rozpoznania w zaistniałym schorzeniu u IS choroby zawodowej.

W ocenie ŁPWIS, analiza materiału dowodowego, w tym orzeczenia lekarskiego WOMP, wskazuje, że w przypadku IS istnieje z wysokim prawdopodobieństwem związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy wykonywaną pracą a zaistniałą chorobą.

W skardze pełnomocnik [...] Sp. z o.o. w [...] wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

Zaskarżonej decyzji strona zarzuciła naruszenie:

1) art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a. oraz art. 80 k.p.a., polegające na braku wnikliwego rozpatrzenia całości materiału dowodowego zebranego w sprawie i w konsekwencji nieuprawnione ustalenie, że w niniejszej sprawie można stwierdzić co najmniej wysokie prawdopodobieństwo spowodowania choroby IS działaniem czynnika szkodliwego w postaci pyłu ferrytowego występującego jako drażniący czynnik w środowisku pracy pracownika, podczas gdy z analizy całokształtu materiału dowodowego zebranego w sprawie jednoznacznie wynika, że nie można stwierdzić wystąpienia przedmiotowego wysokiego stopnia prawdopodobieństwa, zaś choroba I.S. spowodowana była tak naprawdę czynnikami pozazawodowymi - tym samym dokonanie oceny narażenia zawodowego przez organ II instancji z pominięciem wszystkich okoliczności mających znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy i niespełniającej wymogów określonych w § 6 ust. 2 pkt 1 Rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie chorób zawodowych z 30 czerwca 2009 (Dz. U. z 2009 r. nr 105 poz. 969);

2) art. 80 k.p.a. i 107 § 3 k.p.a. poprzez dokonanie dowolnej, a nie swobodnej oceny dowodu z orzeczenia o rozpoznaniu choroby zawodowej z 23 października 2020 r. oraz dodatkowych wyjaśnień jednostki orzeczniczej z 29 kwietnia 2021 r. (w swojej istocie mających charakter orzeczenia biegłego w postępowaniu) i ograniczeniu się przez organ do powołania w uzasadnieniu decyzji konkluzji przedstawionej przez biegłych bez dokonania krytycznej oceny treści uzasadnienia oceny zawartej w orzeczeniu, podczas gdy sporządzone orzeczenie o rozpoznaniu choroby zawodowej i dodatkowe wyjaśnienia są lakoniczne i nie zawierają właściwego odniesienia do całego materiału zebranego w niniejszej sprawie;

3) w konsekwencji wobec lakonicznych dodatkowych wyjaśnień jednostki orzeczniczej z 29 kwietnia 2021 r. - które to dodatkowe wyjaśnienia nie opierały się na całości materiału dowodowego zebranego w sprawie - art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a., art. 78 § 1 i 2 k.p.a., art. 84 k.p.a. oraz art. 80 k.p.a. poprzez niepodjęcie przez organ wszelkich niezbędnych czynności koniecznych do wyjaśnienia stanu faktycznego niniejszej sprawy i braku zgromadzenia wyczerpującego materiału dowodowego, a w szczególności jednostki orzeczniczej II stopnia o dodatkową konsultację, czy też podjęcia innych czynności niezbędnych do uzupełnienia materiału dowodowego - w tym do wykonania uprawnień przysługujących organowi stosownie do treści § 8 ust. 2 Rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie chorób zawodowych z 30 czerwca 2009 r. (Dz. U. z 2009 r. nr 105 poz. 969) - oraz wobec złożonego przez pracodawcę wniosku o przeprowadzenie tych czynności w samej treści odwołania od decyzji organu I instancji, a w konsekwencji dokonanie w zaskarżonej decyzji całkowicie dowolnych i nieuprawnionych ustaleń faktycznych w zakresie oceny narażenia zawodowego pracownika na pył ferrytowy;

4) art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. oraz art. 138 § 2 k.p.a. polegające na bezzasadnym utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w S. jako organu pierwszej instancji z [...] o nr [...], w sytuacji gdy wobec zebranego w sprawie materiału dowodowego organ odwoławczy winien był uchylić zaskarżoną decyzję w całości i orzec co do istoty sprawy lub też przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji.

W uzasadnieniu skargi podniesiono, m.in. że w środowisku pracy uczestniczki postępowania występowały śladowe ilości natężenia pyłu o stężeniach wielokrotnie mniejszych niż maksymalna dopuszczalna norma (w stosunku 0,1-0,2 zmierzonej wartości stężenia do wartości dopuszczalnej). Co więcej, wartości te były potwierdzone w kilku badaniach przeprowadzanych w trakcie oraz zaraz po zakończeniu okresu zatrudnienia IS. Ewentualna ekspozycja narażenia uczestniczki na działanie pyłu ferrytowego wbrew ustaleniom organu nie miała charakteru trwałego i miała w rzeczywistości charakter incydentalny, przy czym faktyczna długość okresu ewentualnego narażenia IS na działanie pyłu wynosiła jedynie 2 lata i 5 miesięcy przez cały okres jej zatrudnienia od 1998 r., zaś w okresie ostatnich 3 lat, przed wydaniem orzeczenia o rozpoznaniu choroby zawodowej, sytuacje, w których faktycznie narażona ona była na działanie pyłu ferrytowego były również jednostkowe (od 20 września 2017 r.-10 listopada 2017 r., 4 kwietnia 2018 r.-19 kwietnia 2018 r. i 8 sierpnia 2018 r.-3 stycznia 2019 r. i 11 stycznia 2019 r. do końca zatrudnienia), co zdaje się pomijać organ II instancji w swoim uzasadnieniu przyjmując bezkrytycznie, że okres ekspozycji trwał od 1998 r.

Pył ferrytowy, co potwierdza również stosowna karta charakterystyki przedstawiona w toku postępowania, nie jest substancją niebezpieczną i nie wykazuje żadnej reaktywności chemicznej, nie różni się od innego rodzaju "zwykłych" pyłów.

Ponadto, brak jest jakichkolwiek dowodów w niniejszej sprawie, w tym w postaci stosownej dokumentacji medycznej, wskazujących na fakt, że IS była szczególnie wrażliwa na pył ferrytowy lub inne pyły, zaś w toku całego zatrudnienia nie zgłaszała ona skarżącemu jakichkolwiek problemów zdrowotnych związanych z chorobami wzroku, wyniki przeprowadzanych badań kontrolnych ani okresowych, nie wskazywała również na jakiekolwiek problemy z rogówką oka w okresie zatrudnienia od 1998 r., nie zawierała też jakichkolwiek zaleceń dotyczących konieczności zmiany rodzaju wykonywanej przez nią pracy lub zastosowania dla niej dodatkowych środków ochronnych. Skarżący wskazał, że w dokumentacji medycznej IS znajduje się jedynie zalecenie lekarza o konieczności stosowania okularów korekcyjnych (począwszy od 2015 r.), brak jest jakichkolwiek zaleceń co do konieczności stosowania indywidulanych środków ochrony oczu w postaci okularów ochronnych - co więcej nie było jakichkolwiek podstaw do stwierdzenia ryzyka zawodowego, powodującego konieczność stosowania środków ochronnych w postaci szczelnych okularów ochronnych na stanowisku pakowacza.

Skarżący stwierdził, że istnieje wysokie prawdopodobieństwo wywołania u IS choroby w postaci zwyrodnienia rogówki innymi czynnikami pozazawodowymi, niezwiązanymi z wykonywaniem pracy przez nią u skarżącego - takimi jak długoletnie przyjmowanie przez nią leków w okresie leczenia chorób i jej niezdolności do świadczenia pracy w okresie od 1998 r. (np. przeciwarytmicznych lub leków na schorzenia nerek i wątroby), jej wiek (a zatem zwyrodnienie powstałe w wyniku postępującego procesu starzenia organizmu), ewentualne odbyte zapalenia bakteryjne lub wirusowe (będące najczęstszą przyczyną zapalenia rogówki i w konsekwencji jej rogowacenia). Zapalenie rogówki może towarzyszyć objawowo również innym chorobom.

Poza tym, skarżący wskazał, że w ciągu kilkunastoletniej historii działalności i zatrudniania średnio w okresie swojej działalności od 400 do 700 pracowników nie stwierdzono nigdy wystąpienia choroby zawodowej układu wzrokowego, która miałaby być wywołana działaniem pyłu ferrytowego u jakiegokolwiek pracownika, w tym nigdy nie stwierdzono choroby zawodowej w postaci zwyrodnienia rogówki, przy czym w całym tym okresie produkowane były rdzenie ferrytowe.

W ocenie skarżącego, zaistnienie powyższych okoliczności obligowało organ do zbadania innych czynników (zewnętrznych pozazawodowych lub samoistnych), które mogły z dużym prawdopodobieństwem być przyczyną choroby pracownika. Tym samym, dokonana przez organ II instancji ocena narażenia zawodowego odbyła się z pominięciem okoliczności mających znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy i nie spełniała ona wymogów określonych w § 6 ust. 2 pkt 1 rozporządzenia, w szczególności nie uwzględniała rzeczywistych niskich wartości stężeń występujących u skarżącej i krótkiego okresu rzeczywistego narażenia pracownika na ewentualny czynnik.

W odpowiedzi na skargę ŁPWIS wniósł o jej oddalenie, argumentując jak w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

W piśmie z 1 grudnia 2021 r. IS, mając na uwadze treść wniesionej skargi, stwierdziła m.in., że odnoszenie się przez skarżącego do ilości osób zatrudnionych w firmie nie jest wiarygodne, ponieważ w całym okresie funkcjonowania firmy ilość zatrudnionych pracowników kształtowała się bardzo różnie. Duża część osób zatrudnionych w firmie to pracownicy biurowi i pracownicy działów pomocniczych. Razem stanowią oni liczną grupę ludzi, którzy nie są narażeni na zapylenie w taki sposób, jak pracownicy pracujący na hali na maszynach i mający styczność z produktami czy ciągłym widocznym zapyleniem na hali i w obszarze maszyn. Często otwarte osłony na maszynach powodowały ciągłe zapylenie, a za ochronę często służyły szmaty. Taka sytuacja ma i miała miejsce od wielu lat i nie były to incydentalne przypadki.

Pakowaczek z takim stażem jak uczestniczka postępowania jest niewiele, gdyż rotacje w zatrudnieniu były duże, zakład się rozwijał, powstawały nowe działy, więc pracuje wiele osób, ale często o krótszym stażu, jak również w innym charakterze pracy. W badaniach okresowych podają zapylenie i obciążenie wzroku, na które uczestniczka była narażona od 1998 r. do 2019 r., wykonując różne prace w miejscach, które trudno nazwać stanowiskami pracy. Dodała, że sporadyczne kontrole stanowiska pracy przez firmy zewnętrzne odbywały się zawsze po wcześniejszym odpowiednim przygotowaniu stanowisk pracy, gdyż zakład wiedział, kiedy taka kontrola będzie się odbywała. Często wcześniej personel był zmuszany do sprzątania każdego zakamarka hali.

Pracownicy różnie reagowali na warunki panujące w zakładzie, mieli zaczerwienienia na skórze, czerwone oczy. Zdarzało się, że na hali było szaro od pyłu, który był doskonale widoczny w promieniach słonecznych. Wtedy oczy reagowały i odczuwalny był w tych warunkach dyskomfort pracy. Pył był wszechobecny i osiadał na wszystkim dookoła (na stanowiskach pracy, na krzesłach, na dokumentach, na komputerach, na regałach, na ścianach, na podłodze i we wdychanym powietrzu). Sprzątanie było dla kobiet czymś nieprzyjemnym (maszyny były zatrzymane, a my wycieraliśmy pył i myliśmy całą halę), ale duże w tym okresie bezrobocie nie dawało innego wyboru. Uczestniczka stwierdziła, że nie ma żadnych chorób, które mogłyby sugerować chorobę rogówki. Nie rozumie również, skąd wynika stwierdzenie pracodawcy, że była narażona na zapylenie tylko przez okres dwóch lat i pięciu miesięcy, skoro pracowała w tej firmie ponad 20 lat i była narażona na to zapylenie każdego dnia. Wychodząc z domu do pracy z okiem było wszystko w porządku, dopiero po godzinach spędzonych w zapylonej hali, często w miejscach, które nie były stanowiskiem pracy, zaczynała odczuwać mocne podrażnienie oka. Ból, który był nie do zniesienia uniemożliwiał mruganie. Po powrocie do domu ulgę przynosiło tylko leżenie z zamkniętym okiem. Konsekwencją było zwolnienie chorobowe i to, że przez rok musiała nosić soczewki opatrunkowe. Samo chodzenie po hali powodowało ubrudzenie butów do tego stopnia, że nie dało się ich już domyć z pyłu ferrytowego.

Uczestniczka jest przekonana, i potwierdzają to opinie różnych instytucji, że zwyrodnienie rogówki jest skutkiem ciężkiej pracy i wysiłku dla oczu w dzień i w nocy w warunkach, jakie panowały podczas wykonywanych obowiązków. Choroba ogranicza ją i nie pozwala cieszyć się z życia. Praca wykonywana przez 20 lat w trudnych warunkach (praca bezpośrednio na gorącej taśmie przy gorących suszarkach, czyszczenie papierem ściernym itp.) z pewnością miała negatywny wpływ na oczy, osłabiała je, wysuszała, przez co robiły się coraz bardziej wrażliwe i mniej odporne na otoczenie i wszechobecne zapylenie, a nie miał na to wpływu proces starzenia się.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( tekst jedn. Dz. U. z 2021 r. poz. 137 ) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W tym zakresie kontrola sądowoadministracyjna sprowadza się do zbadania, czy organy administracji wydając zaskarżoną decyzję nie naruszyły przepisów prawa w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Ocena sprawy dokonywana jest według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tego orzeczenia, na podstawie materiału dowodowego zebranego w toku postępowania administracyjnego.

W myśl art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 – dalej: p.p.s.a.) Sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.) Uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Skarga podlega natomiast oddaleniu w przypadku braku uzasadnionych podstaw zaskarżenia (art. 151 p.p.s.a.)

Dokonując kontroli sądowoadministracyjnej w tak zakreślonej kognicji sąd nie stwierdził naruszenia przez organy administracji przepisów prawa materialnego lub procesowego w stopniu uzasadniającym uwzględnienie skargi.

Choroba zawodowa jest pojęciem prawnym zdefiniowanym w art. 2351 k.p. Zgodnie z tym przepisem, za chorobę zawodową uważa się chorobę, wymienioną w wykazie chorób zawodowych, jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że została ona spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy, albo w związku ze sposobem wykonywania pracy, zwanych "narażeniem zawodowym".

O stwierdzeniu choroby zawodowej decyduje zachowanie dwóch wymogów: zamieszczenie schorzenia w wykazie chorób zawodowych oraz ustalenie, że zostało ono spowodowane działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia, występujących w środowisku pracy lub w związku ze sposobem wykonywania pracy. Jednocześnie art. 2352 k.p. stanowi, że rozpoznanie choroby zawodowej u pracownika lub byłego pracownika może nastąpić w okresie jego zatrudnienia w narażeniu zawodowym albo po zakończeniu pracy w takim narażeniu, pod warunkiem wystąpienia udokumentowanych objawów chorobowych w okresie ustalonym w wykazie chorób zawodowych. Choroba zawodowa jest zatem pojęciem prawnym oznaczającym zachorowanie, które pozostaje w związku przyczynowym z pracą. Przyczyną ją wywołującą jest sama praca, jej rodzaj, charakter i warunki jej wykonywania. Z tego powodu choroby zawodowe są przewidywalne i zostały ujęte w tzw. wykazie chorób zawodowych.

Na podstawie delegacji ustawowej zawartej w art. 237 § 1 k.p., Rada Ministrów wydała rozporządzenie z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych, którego postanowienia weszły w życie w dniu 3 lipca 2009 r. i obowiązywały w chwili wydawania przez organy obydwu instancji kontrolowanych decyzji.

Wskazane rozporządzenie ma charakter mieszany. Zawiera zarówno normy materialnoprawne, do jakich zaliczyć należy sam wykaz chorób zawodowych, jak i przepisy procesowe regulujące tryb postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych.

Zgodnie z § 6 ust. 1 rozporządzenia, orzeczenie o rozpoznaniu choroby zawodowej albo o braku podstaw do jej rozpoznania, zwane dalej "orzeczeniem lekarskim" wydaje lekarz spełniający określone w § 5 ust. 1 rozporządzenia wymogi, na podstawie wyników przeprowadzonych badań lekarskich i pomocniczych, dokumentacji medycznej pracownika lub byłego pracownika, dokumentacji przebiegu zatrudnienia oraz oceny narażenia zawodowego.

Zgodnie z § 5 ust. 1 rozporządzenia, właściwym do orzekania w zakresie chorób zawodowych jest lekarz spełniający wymagania kwalifikacyjne określone w odrębnych przepisach, zatrudniony w jednostce orzeczniczej I lub II stopnia. Jednostkami orzeczniczymi II stopnia od orzeczeń wydanych przez lekarzy zatrudnionych w jednostkach orzeczniczych I stopnia są jednostki badawczo- rozwojowe w dziedzinie medycyny pracy (§ 5 ust. 3 rozporządzenia). Lekarze zatrudnieni w jednostkach orzeczniczych wydają orzeczenie o rozpoznaniu choroby zawodowej albo o braku podstaw do jej rozpoznania, zwane "orzeczeniem lekarskim" (§ 6 ust. 1).

Decyzję o stwierdzeniu choroby zawodowej albo decyzję o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej wydaje się na podstawie materiału dowodowego, a w szczególności danych zawartych w orzeczeniu lekarskim oraz formularzu oceny narażenia zawodowego pracownika lub byłego pracownika (§ 8 ust. 1 rozporządzenia). Jeżeli właściwy państwowy powiatowy inspektor sanitarny przed wydaniem decyzji uzna, że materiał dowodowy jest niewystarczający do wydania decyzji, może żądać od lekarza, który wydał orzeczenie lekarskie, dodatkowego uzasadnienia tego orzeczenia lub wystąpić do jednostki orzeczniczej II stopnia o dodatkową konsultację oraz podjąć inne czynności niezbędne do uzupełnienia tego materiału (§ 8 ust. 2 rozporządzenia).

Każde orzeczenie lekarskie dotyczące rozpoznania choroby zawodowej jest opinią kwalifikowaną, stąd organ jest takim orzeczeniem związany i nie ma prawa do dokonania samodzielnej oceny dokumentacji lekarskiej, prowadzącej do rozpoznania odmiennego schorzenia. Wynika to z faktu, że stanowi ono podstawowy, wiarygodny środek dowodowy służący stwierdzeniu choroby zawodowej. Związanie organu orzeczeniem właściwej placówki medycznej nie jest wprawdzie tożsame z bezkrytyczną akceptacją zawartych w nim informacji, tym niemniej nie oznacza to możliwości kwestionowania ujętego w orzeczeniu rozpoznania w sytuacji, gdy nie budzi ono wątpliwości w świetle pozostałych dowodów (por.: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 stycznia 2007 r., sygn. akt II OSK 1078/06, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 18 maja 2007 r., sygn. akt IV SA/Gl 794/06).

Przy czym podkreślenia wymaga, że orzeczenia lekarskie, o których mowa w § 5 i 6 rozporządzenia stanowią dowód w rozumieniu art. 75 k.p.a. w zw. z art. 84 § 1 k.p.a., podlegający ocenie organu administracji właściwego do stwierdzenia choroby zawodowej. Okoliczność, że organ administracji nie może we własnym zakresie, bez uzyskania orzeczenia lekarskiego, dokonać rozpoznania choroby i ustalenia, czy rozpoznane schorzenie mieści się w wykazie chorób zawodowych, nie zwalnia go od oceny tego orzeczenia stosownie do art. 80 k.p.a. Organ ma bowiem obowiązek kontrolować, czy wydane orzeczenia wyjaśniły istotne dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności wymagające wiadomości specjalnych. Organ ma możliwość uzupełnienia materiału dowodowego, a w razie potrzeby może zwracać się do lekarzy jednostek orzeczniczych o wyjaśnienie wątpliwości, rozbieżności czy sprzeczności, które nie pozwalają mu na jednoznaczne rozstrzygnięcie i wydanie decyzji w sprawie. Nie są wystarczające do rozstrzygnięcia sprawy orzeczenia lekarskie, które nie odnoszą się w sposób szczegółowy do całości zgromadzonego materiału dowodowego w sprawie. Orzeczenie lekarskie musi w sposób wszechstronny i przekonujący wyjaśniać wszystkie wątpliwości. Opinia jednostki uprawnionej do rozpoznawania chorób zawodowych powinna zawierać merytoryczne uzasadnienie stanowiska z odniesieniem się nie tylko do wyników badań tej jednostki, ale również do innych zebranych dowodów.

Jak wyjaśnił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 10 grudnia 2019 r. sygn. akt II OSK 221/18 ( v. LEX nr 278378) w przypadku, gdy orzeczenie lekarskie jest prawidłowe pod względem formalnym, zawiera wyczerpujące uzasadnienie i jest zgodne z prawem organ administracyjny jest takim orzeczeniem związany. Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny wydający decyzję w sprawie choroby zawodowej, nie jest uprawniony do kontroli merytorycznej orzeczeń lekarskich uprawnionych do rozpoznawania chorób zawodowych jednostek organizacyjnych, ani też dokonywania własnych ustaleń prowadzących do odmiennego rozpoznania jednostki chorobowej. W razie ustalenia przez właściwego lekarza, że rodzaj rozpoznanej u pracownika choroby mieści się w wykazie, a pracownik świadczył pracę w warunkach narażenia zawodowego, tak lekarz, jak i organy inspekcji sanitarnej obowiązane są uznać takie schorzenie za chorobę zawodową. Domniemanie to upada, jeżeli zebrany materiał dowodowy pozwala, bezspornie, albo z wysokim prawdopodobieństwem wykluczyć taki związek przyczynowo-skutkowy, to znaczy wskazać inną, niż zawodowa etiologię choroby.

I.S. została poddana badaniom w uprawnionej jednostce orzeczniczej – Wojewódzkim Ośrodku Medycyny Pracy Centrum Profilaktyczno-Leczniczym w Ł., która wydała 23 października 2020 r. orzeczenie lekarskie nr [...] o rozpoznaniu choroby zawodowej zwyrodnienie rogówki wywołane czynnikami drażniącymi - poz. 25.4. wykazu chorób zawodowych określonego w przepisach w sprawie chorób zawodowych. Orzeczenie to zostało uzupełnione na żądanie [...] Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego zawarte w piśmie z 22 kwietnia 2021 r. Jednostka orzecznicza I stopnia uzupełniając pismem z dnia 29 kwietnia 2021 r. wcześniej wydane orzeczenie wyjaśniła, cyt. "...badana miała kontakt z pyłem ferrytowym od chwili rozpoczęcia pracy w firmie A. Sp. z.o.o., to jest od 28.09.1998 r. do jej zakończenia w dniu 23.08.2019 r. Przez cały okres zatrudnienia była narażona na pył podczas wykonywania czynności zawodowych w różnych miejscach hali związanych z cyklem produkcyjnym ferrytowych wyrobów ceramicznych, w tym rdzeni ferrytowych. Wynikało to z profilu produkcji zakładu, gdyż wytwarzanie takich wyrobów jest procesem w dużej mierze pyłotwórczym. Produkty ferrytowe są twarde i kruche i już same ich przemieszczanie jest źródłem emisji pyłu, a finalna obróbka szlifowaniem oraz polerowaniem jest również pyłotwórcza...". W dalszej części wyjaśnień uzupełniających opinię stwierdzono, cyt. " Rogówka jest bardzo delikatną strukturą, wrażliwą na działanie czynników drażniących i podatną na uszkodzenie. Pył ferrytowy składa się z drobinek ciał stałych i pomimo, że jak pisze pracodawca "nie wykazuje reaktywności chemicznej" osiadając na powierzchni rogówki wykazuje działanie drażniące i nie jest tu wymagana "szczególna wrażliwość potwierdzona stosowną dokumentacją medyczną".

Orzeczenie lekarskie z dnia 23 października 2020 r., uzupełnione wyjaśnieniami z dnia 29 kwietnia 2021 r., spełnia wymagania rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych. Zostało ono wydane przez lekarza zatrudnionego w jednostce orzeczniczej I stopnia wskazanej w § 5 ust. 2 pkt 1 rozporządzenia. Spełnia również wymagania określone w § 6 rozporządzenia, gdyż zostało wydane na podstawie wyników przeprowadzonych badań lekarskich, dokumentacji medycznej pracownika, dokumentacji zatrudnienia oraz oceny narażenia zawodowego. Uzasadnione jest logiczne i spójne. Nie budzi wątpliwości jakie czynniki zadecydowały o stwierdzeniu, że zdiagnozowana u pracownika choroba ma charakter zawodowy.

W sprawie bezsporne pozostaje, że w hali produkcyjnej, w której uczestniczka wykonywała pracę, występowało narażenie na pył ferrytowy. Okoliczność tę potwierdził m.in. pracodawca w piśmie z 20 listopada 2020 r. skierowanym do PPIS w S. wskazując, iż uwolniony w procesie szlifowania tarczami diamentowymi w środowisku wodnym pył ferrytowy, na którego działanie była narażona uczestniczka jest substancją niewykazującą w warunkach normalnych żadnej reaktywności chemicznej. W ocenie sądu brak reaktywności chemicznej nie pozbawia pyłu ferrytowego działania drażniącego. Niebezpieczeństwo oddziaływania tego pyłu na organizm ludzki, w tym na oczy, wynika także z załączonej do odwołania karty charakterystyki substancji niebezpiecznej "Zmielony ferryt". W punkcie 7.1. karty stwierdzono "Unikać kontaktu ze skórą i oczami. Unikać tworzenia się pyłu i aerozoli". Ponadto w punkcie 8.2. karty zalecano używanie sprzętu do ochrony oczu.

Uwzględniając powyższe okoliczności Sąd uznał, że w sprawie brak jest podstaw do kwestionowania prawidłowości wydanego w stosunku do pracownika orzeczenia lekarskiego oraz zawartego w nim rozpoznania uznającego istnienie związku przyczynowego pomiędzy występującym schorzeniem a narażeniem na czynniki szkodliwe. Opinia lekarska nie była jedynym dowodem jaki został zgromadzony przez organy w toku postępowania wyjaśniającego. Podstawę wydania decyzji stanowiły także karta oceny narażenia zawodowego oraz wyjaśnienia pracownika na okoliczność wykonywanej pracy i warunków w niej panujących.

Zgromadzony materiał dowodowy potwierdza, iż przez cały okres świadczonej pracy I.S. narażona była na działanie pyłu ferrytowego. Nietrafne jest stanowisko strony skarżącej, iż długość pracy uczestniczki postępowania w narażeniu na działanie pyłu ferrytowego wynosiła jedynie 2 lata i 5 miesięcy. Taki okres wskazany został w uzasadnieniu organu administracji I instancji. Jednakże było to błędne ustalenie, wynikające z nieprawidłowego odczytania adnotacji zamieszczonych w świadectwie pracy uczestniczki postępowania. Okres dwóch lat i pięciu miesięcy to łączny czas przebywania uczestniczki na zwolnieniach lekarskich (i opieki nad chorym) w trakcie jej zatrudnienia w przedsiębiorstwie strony skarżącej.

Na treść decyzji nie mogły mieć wpływu powołane w skardze okoliczności, iż pracodawca przeprowadzał systematycznie pomiary środowiska pracy, w tym również pyłów przy czynnościach wykonywanych przez I.S., a pomiary i ich wyniki przez cały okres jego pracy nie wykazywały przekroczenia Najwyższych Dopuszczalnych Stężeń.

W świetle art. 2351 k.p. oraz przepisów rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych nie ma żadnych podstaw aby możliwość ustalenia, że w środowisku pracy występują warunki szkodliwe dla zdrowia pracownika uzależniona była od przekroczenia najwyższych dopuszczalnych stężeń i natężeń czynników szkodliwych dla zdrowia. Nie ma także żadnych podstaw aby natężenie działania jakiegoś czynnika ustalać z uwzględnieniem zastosowanych indywidualnych środków ochrony. Przestrzeganie przez pracodawcę przepisów dotyczących NDS i zapewnienie pracownikom indywidualnych środków ochrony rzutuje na ustalenie winy bądź braku winy pracodawcy w powstaniu choroby zawodowej, nie ma natomiast znaczenia dla ustalenia istnienia związku przyczynowego pomiędzy schorzeniem, a warunkami pracy oraz nie jest równoznaczne z tym, że pracownik nie był narażony na zachorowanie na chorobę zawodową.

Zdaniem Sądu, nie zostały naruszone przez organ wydający zaskarżoną decyzję reguły prowadzenia postępowania dowodowego określone w art. 7, art. 8 art., art. 77 § 1 i 80 k.p.a. Prawidłowo ustalono istotne dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności faktyczne, zaś wniosek organu wyprowadzony z zebranego w sprawie materiału dowodowego nie wykracza poza swobodną ocenę dowodów.

Do stwierdzenia istnienia choroby zawodowej istotne jest ustalenie, czy na stanowisku pracy pracownik był eksponowany na działanie czynników szkodliwych dla zdrowia, a tym samym, czy podczas wykonywania pracy był narażony na powstanie konkretnej choroby. Występowanie zaś warunków szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy, które powodują określone schorzenie, stwarza domniemanie istnienia związku między warunkami pracy, a chorobą (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 stycznia 2007 r., sygn. akt II OSK 1039/06, oraz z dnia 7 czerwca 2006 r., sygn. akt II OSK 388/06).

W niniejszej zaś sprawie niewątpliwie wykazano, że w zakładzie skarżącej spółki istniały takie czynniki szkodliwe, które powodowały wystąpienie u pracownika zwyrodnienia rogówki, zdiagnozowanego następnie przez uprawnioną jednostkę orzeczniczą jako zwyrodnienie rogówki wywołane czynnikami drażniącymi.

W ocenie Sądu w niniejszej sprawie organ odwoławczy prawidłowo ustalił stan faktyczny, z którego jednoznacznie wynika, że I.S. wykonywała czynności zawodowe w warunkach narażenia na powstanie zwyrodnienia rogówki, tj. choroby zawodowej zdefiniowanej w art. 2351 k.p. i ujętej w wykazie chorób zawodowych pod pozycją 25 pkt 4.

Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., skargę oddalił.

W okolicznościach niniejszej sprawy należy stwierdzić wypełnienie się warunków określonych w art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1842 ze zm.). Rozpoznanie przedmiotowej sprawy jest konieczne, co znajduje potwierdzenie w zarządzeniu o rozprawie zdalnej, jednakże rozprawy tej, wymaganej przez ustawę, nie można było przeprowadzić na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku z uwagi na oświadczenie uczestniczki postępowania o braku możliwości technicznych uczestniczenia w tej rozprawie, co skutkowało skierowaniem sprawy do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym w trybie wskazanego przepisu.

bg