Postanowienie WSA w Opolu, sygn. akt I SA/Op 591/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Data orzeczenia: 2013-11-18 00:00:00+01:00 ()
Symbol z opisem: 6111 Podatek akcyzowy
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Odmówiono przyznania prawa pomocy
Powołane przepisy: article: art. 246 § 1 pkt 2 i art. 260
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Grzegorz Gocki po rozpoznaniu w dniu 18 listopada 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. P. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi A. P., K. K. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Opolu z dnia 4 czerwca 2013 r. Nr [...] w przedmiocie orzeczenia o odpowiedzialności podatkowej byłych wspólników i określenia zobowiązania w podatku akcyzowym z tytułu nabycia wewnątrzwspólnotowego pojazdu, postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy


UZASADNIENIE

W odpowiedzi na wezwanie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu do uiszczenia solidarnie wpisu od skargi (w kwocie 1.022 zł), wniesionej na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Opolu z dnia 4 czerwca 2013 r. Nr [...] w przedmiocie orzeczenia o odpowiedzialności podatkowej byłych wspólników i określenia zobowiązania w podatku akcyzowym z tytułu nabycia wewnątrzwspólnotowego samochodu, A. P. złożył wniosek (sporządzony na urzędowym formularzu, o którym mowa w art. 252 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi [t.j. Dz. U. z 2012 r., poz.270] - zwanej dalej p.p.s.a.), w którym zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w całości oraz ustanowienie adwokata.

W uzasadnieniu wniosku skarżący oświadczył, iż z powodu braku środków do prowadzenia działalności i zarekwirowania samochodu, którym świadczone były usługi, zawiesił prowadzenie działalności gospodarczej z dniem 31 lipca 2013 r. Stwierdził przy tym, że ze względu na brak wpływów nie jest w stanie regulować zobowiązań alimentacyjnych wobec nieletniej córki i synów, czego skutkiem jest zagrożenie kontynuacji kształcenia na studiach dziennych jego synów. Jednocześnie nadmienił, iż z uwagi na przedłużające się działania organów celnych, tj. trwające 31 miesięcy postępowania podatkowe, poniósł ogromne koszty finansowe. Poza tym odnośnie swojej sytuacji rodzinnej i majątkowej oświadczył, że pozostaje sam w gospodarstwie domowym, nie posiadając obecnie żadnego źródła dochodów.

W ocenie referendarza informacje przedstawione przez skarżącego we wniosku o przyznanie prawa pomocy były niewystarczające do oceny jego rzeczywistej sytuacji majątkowej i finansowej, w związku z czym, działając na podstawie art. 255 p.p.s.a., pismem z 5 września 2013 r. (k. 123) wezwano go do przekazania, w terminie siedmiu dni od dnia otrzymania wezwania, dodatkowych oświadczeń i dokumentów dotyczących kosztów utrzymania, źródeł dochodów umożliwiających pokrycie tych kosztów i rozliczeń podatkowych.

Referendarz, w wyniku analizy przekazanych kserokopii dokumentów i pisma z 13 września 2013 r. (k. 211-223), uznał że skarżący nie wywiązał się z obowiązku pełnego i rzetelnego wyjaśnienia okoliczności związanych z jego sytuacją finansową i majątkową, nałożonego pismem z 5 września 2013 r. i postanowieniem z 27 września 2013 r. odmówił przyznania prawa pomocy (k. 243-249).

W sprzeciwie od powyższego orzeczenia skarżący, powołując się na wcześniej wydane postanowienia w sprawie prawa pomocy (tj. w sprawach o sygn. akt: I SA/Op 186/13, I SA/Op 250/13, I SA/Op 265/13), stwierdził, iż skoro będąc w lepszej sytuacji finansowej przyznano mu prawo pomocy to tym bardziej takie prawo winno być przyznane gdy sytuacja uległa pogorszeniu. Nie zgodził się z oceną referendarza o braku współpracy w kwestii wyjaśnienia w sposób wiarygodny (łącznie z udokumentowaniem) wydatków na utrzymanie oraz źródeł pokrycia tych wydatków. Podniósł w tym względzie, że obecnie jest osobą bezdomną (nie ponoszącą wydatków na utrzymanie mieszkania), zobowiązaną do realizacji świadczenia alimentacyjnego w wysokości 1.000 zł miesięcznie (zasądzonego na rzecz jego małoletniego dziecka). Ponadto wskazał, iż do grudnia 2012 r. realizował obowiązek alimentacyjny wobec 3 dzieci. Nadmienił przy tym, że uzyskaną kwotę ze sprzedaży mieszkania (sprzedaż nastąpiła w październiku 2012 r.) przeznaczył na pokrycie świadczenia alimentacyjnego. Jednocześnie stwierdził, iż "realizacja tego obowiązku, w sytuacji braku wszelkich środków do życia jest realizowana nieregularnie, a z powodu pozostawania bez wynagrodzenia za dotychczasową pracę oraz kończącego się zapasu rzeczy mogących zostać sprzedanymi staje się wręcz niemożliwa". Ponadto skarżący wskazał, iż w porównaniu do wcześniejszego okresu, tj. kiedy wydawane były pozytywne dla niego orzeczenia w sprawie prawa pomocy, nie prowadzi już działalności gospodarczej, której uzyskiwał miesięczny przychód w wysokości 4.800 zł. Zaznaczył zarazem, iż z uwagi na zawieszenie działalności gospodarczej nie został zarejestrowany jako osoba bezrobotna, dodając tym samym, że nie pobiera żadnego zasiłku i nie wykonuje żadnej pracy za wynagrodzeniem.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Wniosek nie zasługuje na uwzględnienie.

W myśl art. 259 § 1 i art. 260 p.p.s.a. postanowienie, skutecznie zaskarżone sprzeciwem, traci moc a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Skutkiem prawidłowo wniesionego sprzeciwu jest utrata mocy wiążącej orzeczenia referendarskiego z mocy samej ustawy i przejście sprawy będącej jej przedmiotem do właściwości Sądu. Zatem po wniesieniu sprzeciwu sąd nie ocenia poprawności rozstrzygnięcia wydanego przez referendarza sądowego, lecz rozstrzyga wniosek od nowa, korzystając z całości dowodów zgromadzonych we wcześniejszym postępowaniu i dokonując oceny tych dowodów w kontekście przesłanek zawartych w art. 246 § 1 p.p.s.a.

Zgodnie z treścią art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym (o co ubiega się skarżący) następuje gdy osoba ta wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Oznacza to, iż prawo pomocy w tym zakresie winno być stosowane do osób, które wykażą, że żyją w skrajnym ubóstwie (przykładowo do osób zaliczanych do bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osób ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia).

Tak sformułowana treść powyższego przepisu wskazuje, iż instytucję prawa pomocy należy stosować w wyjątkowych sytuacjach. Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu 22 maja 2013 r. (sygn. akt II OZ 383/13, LEX nr 1319081) podkreślił bowiem, iż "prawo pomocy jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe". Podobny pogląd co do stosowania instytucji prawa pomocy wyrażono w szeregu innych orzeczeniach Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. postanowienie z 6 października 2004 r., GZ 71/04, ONSA i WSA 2005, nr 1, poz. 8; postanowienie z 10 stycznia 2005 r., FZ 478/04 - dostępne na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl; postanowienie z 29 maja 2013 r., II OZ 419/13, LEX nr1319097).

Jednocześnie należy podkreślić, iż to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, a w szczególności obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania lub poniesienia pełnych kosztów postępowania (zob. postanowienie NSA z 30 lipca 2009 r., I FZ 171/09, LEX nr 552205; postanowienie NSA z 9 maja 2013 r., I FZ 125/13, LEX nr 1318594; postanowienie NSA z 16 maja 2013 r., II OZ 364/13, LEX nr 1319071; postanowienie NSA z 4 czerwca 2013 r., II GZ 260/13). Rozstrzygniecie w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od generalnej reguły ponoszenia kosztów procesu. (vide: J. Tarno, Prawo o postępowania przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. LexisNexis, Warszawa 2006, s. 504; B. Dauter i inni, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. Zakamycze, Kraków 2005, s. 592). Właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających wobec niej zastosowanie prawa pomocy oraz dowodów na ich poparcie umożliwi wówczas sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny jej sytuacji majątkowej. Nastąpić to może tylko w przypadku, gdy strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy przedstawi w sposób przekonywujący, tj. spójny, nie budzący wątpliwości, że znajduje się w sytuacji umożliwiającej zasadność zastosowania wobec niej instytucji prawa pomocy.

Dokonując oceny okoliczności dotyczących aktualnej sytuacji finansowej i majątkowej skarżącego, przedstawionych we wniosku o przyznanie prawa pomocy, w powołanym wyżej piśmie z 13 września 2013 r. (w tym wynikających również z załączonych dokumentów) oraz w sprzeciwie od postanowienia referendarza sądowego, Sąd nie znalazł podstaw do przyznania skarżącemu prawa pomocy.

W ocenie Sądu przekazane przez skarżącego informacje odnośnie swojej sytuacji materialnej i finansowej są niepełne i budzą wątpliwości co do ich wiarygodności.

Skarżący nie wyjaśnił w pełni i w sposób wiarygodny kwestii związanych zarówno z kosztami utrzymania jak i źródłami dochodów umożliwiającymi pokrycie tych kosztów. Również twierdzenia skarżącego w tym względzie nie zostały poparte odpowiednimi dowodami.

W piśmie z 13 września 2013 r. (k. 211), będącym odpowiedzią na wezwanie referendarza, skarżący oświadczył, że nie ponosi żadnych kosztów utrzymania domu bądź lokalu mieszkalnego, gdyż takich nie posiada (w sprzeciwie natomiast wskazał, iż jest osobą bezdomną). Wraz z tą informacją skarżący nie podał jednak miejsca pobytu (bycie bezdomnym wiąże się również z pobytem w określonym miejscu, chociażby w schronisku dla bezdomnych) oraz kto ponosi za niego koszty z tym związane (m.in. koszty związane z używaniem wody czy też korzystaniem z energii elektrycznej). Również nie przekazał żadnych dowodów uwiarygodniających oświadczenie w tym względzie. Poza tym należy wskazać, iż skarżący nie wykazał, poza wydatkami miesięcznymi na zakup wyżywienia w wysokości 400 zł, innych kosztów niezbędnych do jego utrzymania (m.in. koszty zakupu odzieży, obuwia, środków higienicznych).

Nade wszystko skarżący nie wyjawił źródeł dochodów, z których mógłby pokryć koszty własnego utrzymania oraz świadczenia alimentacyjnego, które realizuje (jak stwierdził zarówno w piśmie z 13 września 2013 r. jak i w sprzeciwie) nieregularnie. Kierując się doświadczeniem życiowym i mając na uwadze zasady logicznego rozumowania nie sposób przyjąć za wiarygodne oświadczenie skarżącego, iż nie posiada żadnych źródeł dochodów w sytuacji gdy zmuszony jest do poniesienia kosztów wyżywienia oraz innych niezbędnych do zapewnienia minimum egzystencji. Skarżący nie wyjaśnił w pełni również kwestii związanych z regulowaniem świadczenia alimentacyjnego, w tym przede wszystkim źródeł finansowych umożliwiających regulowanie tego świadczenia. Skarżący zarówno w powołanym piśmie jak i w sprzeciwie stwierdził bowiem, że posiada zasądzone przez sąd tylko na jedno dziecko obciążenia alimentacyjne w wysokości 1.000 zł, że do grudnia 2012 r. wywiązywał się regularnie z obowiązku alimentacyjnego wobec trójki dzieci, że obecnie obowiązek alimentacyjny nie jest w pełni realizowany z powodu "braku wszelkich środków do życia" (pozostawania od miesięcy bez wynagrodzenia) i kończącego się zapasu rzeczy mogących zostać sprzedanymi. Skarżący nie wyjawił w związku z tym jakie konkretnie sprzedał rzeczy, kiedy, w jakiej wysokości uzyskał środki z ich sprzedaży i w jakim zakresie realizuje świadczenie alimentacyjne (jeżeli, jak twierdzi, nie jest w całości realizowane).

Powyższe oznaczać może, iż skarżący posiada inne źródła dochodów lub korzysta z pomocy osób trzecich. Nie ujawnił i nie udokumentował jednak ani tych innych źródeł dochodów, ani rodzaju pomocy, ani też podmiotów udzielających tę pomoc. Chyba że w posiadaniu skarżącego w dalszym ciągu znajdują się znaczne środki finansowe uzyskane, jak twierdzi, ze sprzedaży rzeczy "mogących zostać sprzedanymi. Jednakże skali tych środków skarżący również nie wyjawił. Brak jakichkolwiek danych w tym względzie nie pozwala na ustalenie rzeczywistych środków jakimi dysponuje.

W ocenie Sądu postępowanie skarżącego, polegające na podawaniu nierzetelnych, niepełnych informacji na temat swojej rzeczywistej sytuacji finansowej, powoduje, iż sytuacja majątkowa w dalszym ciągu pozostaje niewyjaśniona. Nie jest zatem możliwe podjęcie jakiejkolwiek pozytywnej decyzji, kiedy dane o sytuacji finansowej wnioskodawcy są co najmniej niepełne i obrazują niespójną sytuację w jakiej się on znajduje (zob. postanowienie NSA z 26 lutego 2009 r., FZ 23/09, oraz postanowienia NSA z 11 czerwca 2010 r., I OZ 416/10, www.nsa.orzeczenia. gov.pl). Skoro zatem z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, iż skarżący nie wskazał dowodów mogących obrazować w pełni wiarygodną jego sytuację finansową, należało uznać, że nie spełnia wymogów dla przyznania prawa pomocy w zakresie żądanym. W szczególności, jeżeli podane informacje są niepełne, rozbieżne czy też przeczą zasadom logicznego rozumowania.

W kontekście braku danych dotyczących wszystkich kosztów bieżącego utrzymania oraz źródeł dochodów pokrywających te koszty, powoływanie się przez skarżącego w złożonym sprzeciwie na fakt uwzględnienia jego wniosku o przyznanie prawa pomocy we wcześniejszym okresie nie stanowi dostatecznej okoliczności uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w tej konkretnej sprawie. O konieczności przyznania prawa pomocy nie przesądza fakt jej przyznania w innej sprawie sądowoadministracyjnej (por. postanowienie NSA z 8 maja 2013 r., II FZ 251/13, LEX nr 1318911)

Mając powyższe na względzie, Sąd na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 i art. 260 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji postanowienia