Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt III SA/Wr 440/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2020-08-06 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: *Uchylono postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 64 par. 1 i 6
journal: Dz.U. 2018 poz 1314
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Anna Moskała, Sędziowie: Sędzia WSA Katarzyna Borońska (sprawozdawca), Sędzia WSA Anetta Chołuj, Protokolant: specjalista Renata Pawlak, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 6 sierpnia 2020 r. sprawy ze skargi Prezydenta W. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we W. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie obciążenie wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego I. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w W. z [...] r., nr [...]; II. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we W. 100 zł (sto złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Naczelnik Urzędu Skarbowego w W. (dalej: organ egzekucyjny, organ pierwszej instancji) prowadził postępowanie egzekucyjne wobec Z. Z. (dalej: zobowiązany) na podstawie tytułów wykonawczych: nr [...] z [...] r. oraz nr [...] z [...] r. , wystawionych przez Prezydenta W. (dalej: Wierzyciel, strona skarżąca) .

W toku postępowania egzekucyjnego zobowiązanemu organ egzekucyjny doręczył w dniu [...] r. tytuł wykonawczy nr [...] z [...] wraz z zawiadomieniem o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego w "A" S.A. oraz "B" S.A., a w dniu [...] r. tytuł wykonawczy nr [...] z [...] r. wraz z zawiadomieniem o zajęciu innej wierzytelności pieniężnej (wobec Zrzeszenia Handlu i Usług Organizacja Małych i Średnich Przedsiębiorstw we W.) .

Zajęcie w "A" S.A. nie mogło zostać zrealizowane z uwagi na przeszkodę w postaci zbiegu egzekucji i przekazywanie kwot z zajętych wierzytelności Komornikowi Sądowemu przy Sądzie Rejonowym w K., w związku z czym zastosowany środek egzekucyjny nie doprowadził do zaspokojenia roszczeń Wierzyciela. Zajęcie w banku "B" S.A. z [...] r okazało się nieskuteczne z uwagi na brak środków na rachunku (odpowiedź banku z dnia [...] r. r.). Zajecie innej wierzytelności ( zawiadomienie z [...] r.) okazało się nieskuteczne.

Postanowieniem z dnia [...] r. nr [...] organ egzekucyjny, z uwagi na brak składników majątku, do których możliwa byłaby skuteczna egzekucja, umorzył postępowanie egzekucyjne z majątku zobowiązanej jako bezskuteczne.

Pismem z dnia [...] r., organ egzekucyjny zawiadomił Wierzyciela o wysokości kosztów egzekucyjnych powstałych w toku postępowania egzekucyjnego. Następnie, na wniosek strony skarżącej złożony w dniu [...] r., postanowieniem z dnia [...] r., nr [...], wydanym w oparciu o przepis art. 64c §1, § 4 i § 7 a ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r.

o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2018 r., poz. 1314 ze zm., dalej: u.p.e.a.), organ pierwszej instancji ustalił koszty postępowania egzekucyjnego na kwotę [...] zł i obciążył nimi Wierzyciela.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wyjaśnił, że zgodnie z przepisem art. 64c § 4 u.p.e.a. wierzyciel pokrywa koszty postępowania egzekucyjnego, jeżeli nie mogą one być ściągnięte od zobowiązanego, a taka przesłanka - wobec bezskuteczności egzekucji prowadzonej wobec zobowiązanej zaszła w niniejszej sprawie. Wyjaśnił również, iż na kwotę kosztów egzekucyjnych składa się opłata manipulacyjna naliczona za doręczenie odpisu tytułu wykonawczego [...] w kwocie [...] zł, opłata manipulacyjna ([...] zł) i koszty zajęcia wierzytelności ([...] zł) objętej tytułem wykonawczym [...] - łącznej wysokości [...] zł., zgodnie z unormowaniem zawartym art. 64 § 1 pkt 4 i § 6 u.p.e.a.

Wierzyciel wniósł na powyższe postanowienie zażalenie, kwestionując zasadność naliczenia opłaty związanej z zajęciem rachunków bankowych, z których nie wyegzekwowano żadnych należności. W uzasadnieniu podniósł, że warunkiem pobrania opłaty egzekucyjnej w wysokości określonej w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. jest istnienie wierzytelności. W przedmiotowej sprawie żadne kwoty nie wpłynęły na rachunek organu, toteż domaganie się uregulowania kosztów egzekucyjnych z tego tytułu jest bezzasadne.

Dyrektor Izby Administracji Skarbowej we W. (dalej: DIAS) w zaskarżonym postanowieniu z dnia [...] r. nr [...] utrzymał w mocy postanowienie organu pierwszej instancji.

W uzasadnieniu przywołał regulacje art. 18, art. 64c § 1, art. 64 § 2-4, art. 64c § 4 oraz art. 64 § 6 u.p.e.a. i wyjaśnił, że treść tych przepisów nie pozostawia wątpliwości, że z tytułu wykonanych czynności egzekucyjnych po stronie organu egzekucyjnego powstał obowiązek pobrania opłat w określonej w nich wysokości. Przyjęty w ustawie sposób uregulowania kosztów egzekucyjnych nie wiąże wysokości naliczonych opłat z rzeczywistymi kosztami ponoszonymi przez organ egzekucyjny w związku z podjętymi działaniami mającymi na celu wyegzekwowanie należności objętej danym tytułem wykonawczym, czy też z wysokością kwot wyegzekwowanych w toku postępowania.

Następnie powołując treść art. 80 § 2 u.p.e.a. DIAS wskazał, że skuteczność egzekucji z rachunku bankowego nie jest uzależniona od istnienia na tym rachunku wierzytelności nadających się do zrealizowania w dniu zajęcia. Zajęcie egzekucyjne wierzytelności z rachunku bankowego obejmuje bowiem nie tylko środki już zgromadzone, lecz odnosi się także do kwot "przyszłych", które nie są przechowywane na rachunku bankowym w dacie dokonania zajęcia, a zostaną wpłacone później.

W skardze na powyższe postanowienie strona skarżąca zarzuciła rażące przepisów u.p.e.a., które miało wpływ na wynik sprawy, a w szczególności:

- naruszenie art 190 ust. 4 Konstytucji RP poprzez niewłaściwe zastosowanie art. 64 § 1 pkt 4 oraz 64 § 6 u.p.e.a., które to przepisy Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 28 czerwca 2016 r. (sygn. akt. SK 31/14) uznał za niekonstytucyjne oraz poprzez oparcie zaskarżonego postanowienia na ww. przepisach bez uwzględnienia wskazanego orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego w tym zakresie;

- naruszenie art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. poprzez przyjęcie przez organ odwoławczy, że przepisy ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji przewidują opłatę egzekucyjną za samo zajęcie rachunku bankowego, podczas gdy wykładnia prawna i językowa tego przepisu wskazuje, że opłata może być pobrana wyłącznie gdy nastąpi faktyczne zajęcie wierzytelności pieniężnych, co nie miało miejsca w przedmiotowej sprawie;

- naruszenie art. 80 § 2 u.p.e.a. poprzez błędną ocenę stanu faktycznego polegającą na uznaniu, że organ egzekucyjny zastosował środek egzekucyjny w postaci zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego w sytuacji gdy do zajęcia nie doszło, gdyż na zajętym rachunku bankowym od chwili jego zajęcia do umorzenia postępowania egzekucyjnego nie było żadnych środków pieniężnych, wobec czego brak jest podstaw do pobrania opłaty za zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego;

- naruszenie art. 7, art. 7a, art. 8 art. 77 § 1 oraz art. 124 § 2 k.p.a. poprzez nierozpoznanie sprawy w sposób wyczerpujący i wszechstronny, nierozważenie i nieuwzględnienie słusznego interesu strony skarżącej, niedostateczne wyjaśnienie przesłanek do utrzymania w mocy zaskarżonego zażaleniem postanowienia i okoliczności faktycznych świadczących o stopniu komplikacji powziętych czynności egzekucyjnych oraz o poniesionych nakładach.

- naruszenie art. 7 § 2 u.p.e.a. poprzez wydanie rozstrzygnięcia o kosztach egzekucyjnych niezgodnego z zasadami ogólnymi postępowania egzekucyjnego zawartymi w ustawie, w szczególności zasadą celowości postępowania.

Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego go postanowienia organu pierwszej instancji, w części dotyczącej kosztów egzekucyjnych w kwocie [...] zł za zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego, rozpatrzenie sprawy na rozprawie oraz zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania sądowego według norm przepisanych.

W uzasadnieniu strona skarżąca podtrzymała stanowisko prezentowane na etapie postępowania administracyjnego, a ponadto wskazała, że wyrok Trybunału Konstytucyjnego zmienił normatywną treść przepisów u.p.e.a. dotyczących opłat, derogując je w zakresie, w jakim nie określają maksymalnej wysokości opłat za dokonane czynności egzekucyjne dokonane czynności egzekucyjne na podstawie art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. Podkreśliła, że z uzasadnienia wyroku wynika, iż wysokość opłat w egzekucji jest nierozerwalnie związana z zapewnieniem właściwej równowagi między interesem państwa, polegającym na otrzymaniu zwrotu wydatków egzekucyjnych, a ochrona podmiotów przed nadmiernym fiskalizmem – stąd też konieczne jest zachowanie racjonalnej proporcji pomiędzy wysokością opłat w egzekucji, a czynnościami organów, za podjęcie których opłaty te zostały naliczone. Mimo , że do chwili wydania zaskarżonego postanowienia ustawodawca nie sprostał nałożonej przez Trybunał dyrektywie wykładni, organy powinny badane przez Trybunał przepisy prawa stosować i interpretować zgodnie ze wskazówkami zawartymi w tym wyroku. W rozpoznawanej sprawie organ dokonał jedynie nieskomplikowanych czynności polegających na zajęciu rachunków bankowych (bez zajęcia wierzytelności na tych rachunkach) oraz związanych z poszukiwaniem majątku, a ograniczających się do korzystania z dostępnych baz danych. Wynika z tego duża rozbieżność nałożonych na wierzyciela kosztów i stopnia skomplikowania podejmowanych przez organ czynności.

W przedmiotowej sprawie koszty, jakie naliczył organ w zakresie opłaty manipulacyjnej

W odpowiedzi na skargę DIAS podtrzymał zajmowane w tej sprawie stanowisko i wniósł o oddalenie skargi.

Odnosząc się do podniesionej w zażaleniu kwestii pobrania nadmiernych kosztów egzekucji w kontekście wyroku z dnia 28 czerwca 2016 r. w sprawie SK 31/14, DIAS wskazał, iż Trybunał Konstytucyjny, wyjaśniając skutki swojego rozstrzygnięcia wskazał, że dla właściwej jego realizacji konieczna będzie interwencja ustawodawcy. Skutkiem orzeczenia Trybunału nie jest jednak wyeliminowanie z porządku prawnego podstawy prawnej do orzekania o wysokości kosztów egzekucyjnych na podstawie art. 64 § 1 pkt 4 i § 6 u.p.e.a. z zastosowaniem procentowego sposobu obliczania opłaty za dokonanie czynności egzekucyjnej i opłaty manipulacyjnej w odniesieniu do kwoty egzekwowanych należności. Podstawa do takiego postępowania organu egzekucyjnego pozostała, natomiast stosowanie tych przepisów nie może prowadzić do przekroczenia maksymalnego rozsądnego pułapu, który w pierwszej kolejności powinien być wyznaczony przez ustawodawcę. Dokonując zatem kontroli legalności zaskarżonego postanowienia - zdaniem DIAS - nie można tracić z pola widzenia wskazanych kwestii, a w szczególności faktu, że do dnia dzisiejszego zmiana przepisów prawnych w tym zakresie nie weszła w życie. Wskazane w zaskarżonym postanowieniu koszty egzekucyjne w zostały naliczone w sposób zgodny z obowiązującymi przepisami prawa i nie są nadmiernie wygórowane, mając również na uwadze, że koszty egzekucyjne mają zapewnić funkcjonowanie aparatu egzekucyjnego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Przedmiotem kontroli Sądu było postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we W. utrzymujące w mocy postanowienie organu egzekucyjnego o obciążeniu strony skarżącej jako wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego.

Kwestia objęta przedmiotem sporu była przedmiotem orzekania przez tut. Sąd w wielu wyrokach wydanych na przestrzeni lat 2018 – 2019. Stanowisko w nich zaprezentowane podziela skład orzekający w tej sprawie, przyjmując je jako własne.

Oceniając zgodność z prawem zaskarżonego postanowienia Sąd w pierwszej kolejności stwierdza, że organ egzekucyjny, w związku z umorzeniem postępowania egzekucyjnego przeciwko zobowiązanemu, miał co do zasady prawo obciążyć wierzyciela powstałymi kosztami egzekucyjnymi.

Zgodnie z treścią art. 64c § 1 u.p.e.a., opłaty, o których mowa w art. 64 § 1 i 6 oraz w art. 64a, wraz z wydatkami poniesionymi przez organ egzekucyjny stanowią koszty egzekucyjne. W myśl art. 64 § 2 u.p.e.a. organ egzekucyjny pobiera opłaty za czynności egzekucyjne, jeżeli nie później niż po upływie 14 dni od dnia dokonania pierwszego zajęcia nieruchomości, rzeczy lub prawa majątkowego nadał w placówce pocztowej w rozumieniu ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. - Prawo pocztowe (Dz. U. z 2017 r. poz. 1481 oraz z 2018 r. poz. 106, 138, 650 i 1118) za pokwitowaniem lub doręczył zobowiązanemu odpis tytułu wykonawczego lub zawiadomienie o zajęciu wierzytelności lub innego prawa majątkowego. Zgodnie z art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a., organ egzekucyjny, z zastrzeżeniem § 2, w egzekucji należności pieniężnych, pobiera za dokonane czynności egzekucyjne opłaty za zajęcie innych niż wymienione w pkt 2 i 3 wierzytelności pieniężnych lub innych praw majątkowych - w wysokości 5% kwoty egzekwowanej należności, nie mniej jednak niż (4,20) gr. Z kolei art. 64 § 6 u.p.e.a. stanowi, że organ egzekucyjny pobiera opłatę manipulacyjną z tytułu zwrotu wydatków za wszystkie czynności manipulacyjne związane ze stosowaniem środków egzekucyjnych. Opłata wynosi 1% kwoty egzekwowanych należności pieniężnych objętych każdym tytułem wykonawczym, nie mniej jednak niż 1 zł 40 gr. W podstawie obliczenia opłaty uwzględnia się również odsetki z tytułu niezapłacenia należności w terminie przypadające w dniu wszczęcia postępowania egzekucyjnego.

Sąd stwierdził, że w rozpatrywanej sprawie prawidłowo zastosowano regulację art. 64c § 4 u.p.e.a., skoro - w związku z brakiem majątku po stronie zobowiązanego, z którego można byłoby przeprowadzić dalszą egzekucję, organ egzekucyjny umorzył postępowanie egzekucyjne.

Umorzenie postępowania egzekucyjnego prowadzi natomiast do jego zakończenia i utraty możliwości uzyskania kosztów egzekucyjnych od zobowiązanego, jeżeli wcześniej nie zostały one wyegzekwowane. Po zakończeniu postępowania egzekucyjnego, dotyczącego należności pieniężnych, organ egzekucyjny nie posiada już bowiem, w stosunku do zobowiązanego, wierzytelności o zapłatę kosztów egzekucyjnych, wobec czego nie może ich od niego ściągnąć, co czyni zasadnym obciążenie tymi kosztami wierzyciela.

Powyższe nie jest w sprawie sporne. Sporny między stronami pozostaje natomiast sam fakt obciążenia wierzyciela kosztami zajęcia rachunku bankowego,

w sytuacji, kiedy na rachunku bankowym zobowiązanego nie było środków umożliwiających skuteczną egzekucję, jak i związana z tym wysokość kosztów egzekucyjnych nałożonych na stronę skarżącą.

Zgodnie z przywołanym już art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a., organ egzekucyjny, z zastrzeżeniem § 2, w egzekucji należności pieniężnych, pobiera za dokonane czynności egzekucyjne opłaty za zajęcie innych niż wymienione w pkt 2 i 3 wierzytelności pieniężnych lub innych praw majątkowych - w wysokości 5% kwoty egzekwowanej należności, nie mniej jednak niż 4 zł 20 gr. Podobnie jak w wyroku tut. Sądu wydanym w sprawie III SA/Wr 180/19, za NSA (wyrok z 10 kwietnia 2018 r., II FSK 914/16, dostępny: CBOSA), Sąd w składzie niniejszym przyjął, że we właściwym odczytaniu powołanego przepisu wystarczające jest zastosowanie wykładni językowej. Prymat tego rodzaju wykładni prawa wynika z faktu, że prawo dociera do adresatów w postaci konkretnych przepisów prawnych i mogą oni oczekiwać, że ich obowiązki, czy uprawnienia, są kształtowane treścią tekstu prawnego (zob. B. Brzeziński, Wykładnia prawa podatkowego, Gdańsk 2013, s. 24). Treść art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. nie pozostawia jakichkolwiek wątpliwości, że opłata egzekucyjna może być pobrana wyłącznie wówczas, gdy nastąpi faktyczne zajęcie wierzytelności pieniężnych. Jednocześnie - w analizowanym przepisie - ustawodawca nie zawarł przyzwolenia na pobieranie stosownych opłat egzekucyjnych także wówczas, gdy dojdzie do zajęcia rachunku bankowego, na którym nie było jakichkolwiek środków finansowych. NSA zauważył także, że w doktrynie prawa od dawna podnosi się, że podstawową wadą konstrukcyjną omawianych regulacji jest brak jakiejkolwiek zależności pomiędzy poborem opłat a skutecznością prowadzonej egzekucji, co prowadzi w niektórych sytuacjach do generowania wysokich kosztów egzekucyjnych przy jednoczesnym braku realizacji, chociażby w części, dochodzonego obowiązku pieniężnego (zob. R. Hauser, W. Piątek w: R. Hauser, A. Skoczylas (red.), Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz, Warszawa 2016, s. 327). Zaprezentowane wyżej rozumienie omawianego przepisu nie może być przy tym podważane przez nawiązanie do treści art. 80 § 1 u.p.e.a., co także przesądził NSA. Przepis ten wskazuje bowiem, w jaki sposób dokonuje się czynności zajęcia rachunku bankowego i wcale nie potwierdza stanowiska, że zajęcie wierzytelności można utożsamiać z zajęciem rachunku bankowego. Wręcz przeciwnie, w treści art. 80 § 2 u.p.e.a. mowa jest o "zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego", co dowodzi trafności stanowiska skarżącego, że warunkiem zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego jest istnienie na zajętym rachunku bankowym środków pieniężnych. Sąd podziela w związku z tym zapatrywanie, że opłata egzekucyjna w wysokości określonej w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. może być pobrana wyłącznie wówczas, gdy nastąpi faktyczne zajęcie wierzytelności pieniężnych.

W sprawie organy administracji błędnie przyjęły stanowisko odmienne od reprezentowanego wyżej przez Sąd, co stanowi już dostateczną przyczynę uchylenia wydanych przez nie postanowień.

Niezależnie od powyższego, Sąd podziela stanowisko strony, że ustalenie kosztów egzekucyjnych na podstawie art. 64 § 1 pkt 4 i § 6 musi niewątpliwie uwzględniać stanowisko wyrażone przez TKw wyroku z 28 czerwca 2016 r. (31/14). TK, którego orzeczenia, na mocy art. 190 ust. 1 Konstytucji RP, mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne, a TK stwierdził w nim m.in., że:

- art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjne, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji;

- art. 64 § 6 u.p.e.a. w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty manipulacyjnej, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji.

W uzasadnieniu wyroku (pkt 4.3.) Trybunał wskazał, że nie budzi wątpliwości konstytucyjnych dopuszczalność stosowania stawek stosunkowych (procentowych), jako jednej z metod określania wysokości danin publicznych, także opłat. W tym sposobie określania wysokości danin publicznych, uwzględniając obiektywny wymiar danej opłaty, co do zasady nie bierze się pod uwagę sytuacji indywidualnego podmiotu, który te opłaty uiszcza. Stawki stosunkowe są obciążeniem proporcjonalnym do wysokości konkretnej kwoty podlegającej egzekucji. Tak określona wysokość opłaty egzekucyjnej może nie być w pełni adekwatna do nakładu pracy organu egzekucyjnego i stopnia skuteczności jego działań w konkretnej egzekucji. Jest to jednak sytuacja konstytucyjnie dopuszczalna. W tym zakresie ustawodawca ma bowiem znaczną swobodę regulacyjną. Z samej też istoty opłat wynika, że nie zawsze wiążą się one z ekwiwalentnym świadczeniem podmiotu publicznego. Swoboda ustawodawcy określania wysokości opłat nie jest jednak nieograniczona. Problematyka wysokości opłat w egzekucji jest bowiem nierozerwalnie związana z zapewnieniem właściwej równowagi między interesem państwa, polegającym na otrzymaniu zwrotu wydatków za przeprowadzone postępowanie egzekucyjne, a ochroną podmiotów przed nadmiernym fiskalizmem państwa. Bez wątpienia wysokość i zasady pobierania tych opłat powinny być ukształtowane w taki sposób, aby zapewnić finansowanie aparatu egzekucyjnego. Funkcja fiskalna opłat w egzekucji powinna polegać na uzyskaniu częściowego przynajmniej zwrotu kosztów funkcjonowania tego aparatu. Istotne jest jednak zachowanie przez ustawodawcę racjonalnej zależności między wysokością opłat w egzekucji a czynnościami organów, za podjęcie których opłaty te zostały naliczone.

W przeciwnym razie rola tych opłat sprowadza się do swoistej kary z tytułu niewykonania określonego obowiązku, co jest niespójne z podstawowym celem postępowania egzekucyjnego, za który należy uznać wykonanie przez dłużnika ciążącego na nim obowiązku. TK motywował, że mechanizm ustalania opłaty stosunkowej z wyznaczoną górną jej granicą gwarantuje, że wartość wyznaczona kwotowo zakreśla maksymalny pułap opłaty i dzięki temu limituje kwotę określoną procentowo przed jej nadmierną wysokością. W ocenie TK, brak określenia górnej granicy przedmiotowych opłat powoduje, że z punktu widzenia organu egzekucyjnego stają się one formą dochodu nieuzasadnionego wielkością, czasochłonnością czy stopniem skomplikowania podejmowanych czynności egzekucyjnych. W ujęciu materialnym stają się więc obciążeniem podatkowym. Wyjaśniając skutki swojego orzeczenia, TK wskazał, że dla właściwej jego realizacji w rozpatrzonej sprawie konieczna będzie interwencja ustawodawcy, który powinien, w granicach norm konstytucyjnych i z uwzględnieniem wniosków wynikających z wyroku Trybunału, określić maksymalną wysokość opłaty egzekucyjnej, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz opłaty manipulacyjnej, o której mowa w art. 64 § 6 u.p.e.a., ale także maksymalną wysokość innych opłat egzekucyjnych, przeciwko którym można wysunąć zarzuty podobne do rozpatrzonych w sprawie.

Wyrok TK o sygn. akt SK 31/14 jest wyrokiem zakresowym o pominięciu prawodawczym, co wyraźnie wynika z jego sentencji, w której użyto sformułowania, że badane przepisy są niezgodne z Konstytucją w zakresie, w jakim nie określą maksymalnej wysokości opłaty. W odniesieniu do tego rodzaju wyroków zarówno w judykaturze, jak i w orzecznictwie występują kontrowersje dotyczące skutków jakie one wywołują w procesie stosowania prawa. W ocenie Sądu, organy stosujące prawo nie mogą powoływać się na pominięcie prawodawcze jako okoliczność usprawiedliwiającą stosowanie niekonstytucyjnych przepisów. Zgodnie z art. 190 ust. 1 Konstytucji RP orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne, a stosownie do ust. 3 wchodzą w życie z dniem ogłoszenia.

W rozpatrywanej sprawie organy nieprawidłowo zatem pominęły, że TK jednoznacznie zanegował dopuszczalność całkowitego zerwania związku między świadczeniem czynności organu egzekucyjnego a wysokością ponoszonych za dokonanie tychże czynności opłat. TK podkreślił, że - w takich sytuacjach - opłaty te nie są formą zryczałtowanego wynagrodzenia organu prowadzącego egzekucję za podejmowane czynności, ale z perspektywy podmiotu obciążonego kosztami stają się jedynie sankcją pieniężną. Organ egzekucyjny w niniejszej sprawie w ogóle nie rozważał adekwatności wysokości ustalonych kosztów (opłat) egzekucyjnych do stopnia skomplikowania (czasochłonności) podejmowanych przez organ egzekucyjny czynności. Organ egzekucyjny obliczył koszty egzekucyjne zgodnie z treścią art. 64 § 1 pkt 4 i art. 64 § 6 u.p.e.a., tj. przy przyjęciu odpowiednio stawek 1% (opłata manipulacyjna) i 5% (koszty) egzekwowanych należności w związku z zajęciem rachunku bankowego. Natomiast DIAS, jako organ odwoławczy, to zaakceptował, jako zgodne z prawem, co jest – w świetle przytoczonych tez wyrok TK - oczywiście nieprawidłowe. Organy nie odniosły się również do zagadnienia, że wysokość i zasady pobrania tej opłaty powinny być ukształtowane w taki sposób, aby zapewnić przynajmniej częściowe finansowanie aparatu egzekucyjnego, ale przy zachowaniu racjonalnej zależności między wysokością opłaty w egzekucji a czynnościami organów za podjęcie których, opłata ta została naliczona (z uwzględnieniem m.in. nakładu pracy, stopnia ich skomplikowania, czasochłonności czy efektywności postępowania), tak, aby opłaty nie sprowadzały się do swoistej kary i nie stanowiły sankcji finansowej. Innymi słowy, organy egzekucyjne zupełnie pominęły te argumenty, które - jak wynika z uzasadnienia wyroku Trybunału - zadecydowały o niekonstytucyjności zastosowanych przez organ przepisów.

Przy ponownym rozstrzygnięciu sprawy organ egzekucyjny powinien uwzględnić stanowisko zaprezentowane w niniejszym wyroku, dotyczące zasadności pobierania opłaty za zajęcie rachunku bankowego w sytuacji braku faktycznego zajęcia wierzytelności, zaprezentowaną wyżej wykładnię art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz wskazania TK, zawarte w wyroku z 28 czerwca 2016 r. (SK 31/14).

Mając na uwadze powyższe, stwierdzając naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 64 § 1 pkt 4 i art. 64 § 6 u.p.e.a. oraz art. 7, art. 8, art. 77 § 1, art. 80 i art. 138 k.p.a. , Sąd - na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.) - orzekł jak w pkt I sentencji wyroku.

Orzeczenie o kosztach wydano w oparciu o art. 200 p.p.s.a.