Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 2587/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2015-12-11 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art 73 ust 4
journal: Dz.U. 1998 nr 133 poz 872
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Anita Wielopolska-Fonfara, Sędziowie sędzia WSA Małgorzata Małaszewska-Litwiniec, sędzia WSA Anna Szymańska (spr.), Protokolant st. sekr. sąd. Piotr Iwaszek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 grudnia 2015 r. sprawy ze skargi W. J., J. J. i A. T. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy ustalenia odszkodowania za nieruchomość oddala skargę


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] czerwca 2015r. znak [...] Wojewoda [...] – po rozpatrzeniu odwołania wniesionego przez W. J., J. J. i A. T. od części decyzji Prezydenta m. W. nr [...] z dnia [...] kwietnia 2015r. tj. pkt V odmawiającej uwzględnienia wniosku wymienionych osób w sprawie ustalenia odszkodowania za łączny udział [...] w nieruchomości stanowiącej działkę nr ew. [...] z obrębu [...] o pow. [...] m kw. położoną w W. przy ul. N., zajętej pod drogę publiczną – utrzymał w mocy zaskarżoną część decyzji w pkt V.

Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie sprawy.

Prezydent m. W. decyzją nr [...] z dnia [...] kwietnia 2015r. w pkt I. ustalił odszkodowanie za nieruchomość oznaczoną jako działka nr [...] w obrębie [...] o pow. [...] m kw. w wysokości [...] zł, w pkt II. przyznał odszkodowanie na rzecz S. T. w wysokości [...] zł za udział [...] w nieruchomości, natomiast w pkt V. orzekł o odmowie uwzględnienia wniosku W. J., J. J. i A. T. o ustalenie odszkodowania za udział [...] we wskazanej nieruchomości. Od pkt V. decyzji odwołanie złożyli W. J., J. J. i A. T.

Rozpoznając powyższe odwołanie Wojewoda [...] stwierdził, że wniosek o ustalenie odszkodowania w terminie do dnia 31 grudnia 2005r. złożyła jedynie S. T. Złożyła ten wniosek w dniu 31 grudnia 2005r. i działała wyłącznie w imieniu własnym. Natomiast W. i J. J. złożyli wniosek o odszkodowanie w dniu 4 lipca 2013r, natomiast A. T. w dniu 17 czerwca 2014r., czyli z uchybieniem terminu przewidzianego w art. 73 ust. 4 ustawy z 13 października 1998r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz. U. Nr 133, poz. 872 ze zm.), dalej także jako "ustawa". Konsekwencją niezłożenia wniosku w terminie do 31 grudnia 2005r. jest wygaśnięcie roszczenia, co oznacza, że ów termin ma charakter materialny.

Organ nie uwzględnił stanowiska odwołujących się, że S. T. wystąpiła nie tylko we własnym imieniu, lecz także pozostałych współwłaścicieli. Złożenie wniosku przez jednego ze współwłaścicieli nieruchomości lub jego spadkobierców nie powoduje automatycznie wszczęcia postępowania o odszkodowanie na rzecz pozostałych współwłaścicieli lub współspadkobierców. Prawo do odszkodowania nie jest bowiem prawem podmiotowym przysługującym wspólnie i niepodzielnie wszystkim współwłaścicielom wywłaszczonej nieruchomości.

Z tego względu skoro prawo to wygasło wobec osób odwołujących się - należało odmówić przyznania odszkodowania, co znalazło wyraz w pkt V decyzji wydanej przez Prezydenta m. W.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na powyższą decyzję złożyli W. J., J. J. i A. T., reprezentowani przez profesjonalnego pełnomocnika. Zaskarżonej decyzji zarzucili błędne ustalenie stanu faktycznego poprzez nieuwzględnienie, iż wnioski składane przez odwołujących się stanowiły uzupełnienie wniosku z dnia 31 grudnia 2005r. złożonego przez S. T. wszczynającego postępowanie, w sytuacji gdy odwołujący powinni zostać uznani za strony jako współwłaściciele przejętej nieruchomości. Dalej naruszenie art. 73 ust. 4 ustawy poprzez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że odszkodowanie za nieruchomość zajętą po drogę publiczną przysługuje jedynie właścicielowi, który złożył wniosek do dnia 31 grudnia 2005r. podczas gdy przepis ten wyraźnie wskazuje, że odszkodowanie przyznawane jest za wywłaszczoną nieruchomość traktowaną jako całość. Nastąpiło także naruszenie art. 73 ust. 4 ustawy w zw. z art. 21 Konstytucji RP poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie że odszkodowanie za nieruchomość zajętą pod drogę publiczną przysługuje jedynie właścicielowi, który złożył stosowny wniosek od dnia 1 stycznia 2001r. do dnia 31 grudnia 2005r. w sytuacji gdy przepis mówi o jednym odszkodowaniu za przejęcie prawa własności. Skarga wnosi o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania.

W uzasadnieniu skargi pełnomocnik twierdzi, że organ popełnił błąd w ustaleniach faktycznych bowiem powinien uznać, że postępowanie zainicjowane przez S. T. było w toku, a kolejne składane pisma, w tym wnioski skarżących stanowiły uzupełnienie pisma wszczynającego postępowanie. Skarżący bowiem jako współwłaściciele przejętej działki stali się uczestnikami postępowania. Skarżący zwrócili uwagę, że dokonując wykładni art. 73 ust. 4 ustawy należy wskazać, że wniosek właściciela nieruchomości powinien być traktowany jako czynność zachowawcza w stosunku do wspólnego prawa własności w rozumieniu art. 209 k.c. Czynność zachowawcza upoważnia do wzajemnej reprezentacji interesów jednych współwłaścicieli przez drugich. Czynność jednego ze współwłaścicieli jest skuteczna wobec pozostałych, co oznacza, że wniosek S. T. należy traktować jako pochodzący od wszystkich skarżących.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z treścią art. 73 ust. 4 w związku z ust. 1 i 2 ustawy z 13 października 1998r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz. U. 1998, Nr 133, poz. 872 ze zm.) , odszkodowanie za nieruchomości pozostające w dniu 31 grudnia 1998r. we władaniu Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego, nie stanowiące ich własności, a zajęte pod drogi publiczne, które z dniem 1 stycznia 1999r. stały się z mocy prawa własnością Skarbu Państwa lub właściwych jednostek samorządu terytorialnego, będzie ustalane i wypłacane według zasad i trybu określonych w przepisach o odszkodowaniach za wywłaszczone nieruchomości, na wniosek właściciela nieruchomości złożony w okresie od dnia 1 stycznia 2001r. do dnia 31 grudnia 2005r. Po upływie tego okresu roszczenie wygasa.

Przesłankami uzyskania odszkodowania za nieruchomość zajętą pod drogę publiczną są:

1) pozostawanie w dniu 31 grudnia 1998 r. nieruchomości nie stanowiącej własności Skarbu Państwa bądź jednostki samorządu terytorialnego, zajętej pod drogę publiczną, we władaniu Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego,

2) złożenie wniosku o odszkodowanie przez byłego właściciela nieruchomości w okresie od dnia 1 stycznia 2001 r. do dnia 31 grudnia 2005 r.

Podkreślić przy tym należy, że termin określony w przepisie art. 73 ust. 4 ustawy jest terminem zawitym prawa materialnego. Oznacza to, że termin ten nie może być przywrócony, a wniosek złożony po tym terminie powoduje, że roszczenie o ustalenie i wypłatę odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość wygasa. Wynika to z wyraźnego zapisu ustawy. Wskazanie w przepisie art. 73 ust. 4 ustawy terminu do składania wniosków ma takie znaczenie, iż nie można było skutecznie złożyć wniosku przed dniem 1 stycznia 2001r., a po dniu 31 grudnia 2005 r. roszczenie o odszkodowanie wygasa (tak NSA w wyrokach z dnia: 1 lutego 2007r., sygn. akt I OSK 394/06, LEX nr 348011; z dnia 30 grudnia 2009 r., sygn. akt I OSK 1410/09 oraz z dnia 8 maja 2013 r. sygn. akt I OSK 2258/11). Powyższy kierunek wykładni art. 73 ust. 4 ustawy potwierdził Trybunał Konstytucyjny, który kilka razy badał powyższy przepis, stwierdzając jego zgodność z Konstytucją. Wskazać tu należy na wyroki Trybunału Konstytucyjnego z dnia 14 marca 2000 r., sygn. P 5/99, z dnia 20 lipca 2004 r., sygn. SK 11/02, z dnia 15 września 2009r., sygn. P 33/07 oraz z dnia 19 maja 2011 r. w sprawie sygn. K 20/09. Wnioski Trybunału sprowadzały się do tego, że zawarty w art. 73 ustawy mechanizm potwierdzenia wywłaszczenia i uzyskania odszkodowania jest poprawny systemowo i nie ogranicza ochrony praw należnych byłym właścicielom, a ponadto jest zgodny z zasadą dopuszczalnych proporcjonalnych ograniczeń konstytucyjnego prawa do słusznego odszkodowania z tytułu wywłaszczenia.

Jak wynika z zarzutów skargi pełnomocnik skarżącego nie tyle kwestionuje charakter terminu ustalonego w art. 73 ust. 4 ustawy, co próbuje wywieść, że termin ten w przypadku skarżących został dochowany. Argumentacja skargi odwołuje się w tym zakresie do regulacji k.c. tyczących istoty współwłasności. W ocenie Sądu stanowisko skarżących jest błędne.

Z art. 73 ust. 4 ustawy wynika, że z dniem 31 grudnia 1998r. dotychczasowy właściciel lub współwłaściciele tracą przysługujące im prawo własności. Wygasa zatem między współwłaścicielami więź materialnoprawna, którą do tej pory kształtowały przepisy regulujące obowiązki i prawa współwłaścicieli. Oznacza to definitywną i nieodwracalną zmianę istniejących dotychczas stosunków prawnych. Kwestia współwłasności i ewentualnych czynności zachowawczych, o których wspomina skarga, wobec wspólnego przedmiotu własności nabiera wtórnego charakteru. Z chwilą przejęcia nieruchomości wchodzą przepisy prawa materialnego administracyjnego w miejsce prawa cywilnego. Oznacza to, że żaden z byłych współwłaścicieli (jego spadkobiercy odpowiednio) nie może działać na rzecz pozostałych ani ich reprezentować, chyba że przepis szczególny przewidywałby taką możliwość lub udzielone byłoby skuteczne pełnomocnictwo. Każdemu ze współwłaścicieli przysługuje natomiast własne roszczenie o odszkodowanie odpowiadające jego udziałowi we własności nieruchomości. Roszczenie to znajduje podstawę prawną w powołanym wyżej art. 73 ustawy, nie zaś w przepisach regulujących współwłasność. Oznacza to, że roszczeń odszkodowawczych jest tyle ilu było współwłaścicieli. Każdy z nich może zatem w różnym czasie dochodzić zaspokojenia swojego roszczenia. Tym samym termin do wystąpienia o odszkodowanie biegnie indywidualnie dla każdego ze współwłaścicieli (vide wyrok NSA z dnia 24 lipca 2014r., sygn. akt I OSK 1850/13).

Skoro każdy ze współwłaścicieli był uprawniony do odrębnego dochodzenia własnego roszczenia oznacza, że każdy z nich może zainicjować własne postępowanie opierając się na wywodzonym z prawa materialnego indywidualnym interesie prawnym w realizacji roszczenia odszkodowawczego. Oczywiście nie ma przeszkód procesowych do wspólnego inicjowania przez współwłaścicieli jednego postępowania w przedmiocie wypłaty odszkodowania każdemu z uprawnionych, proporcjonalnie do posiadanego udziału (vide wyrok NSA z dnia 2 kwietnia 2014r., sygn. akt I OSK 2280/12).

W tej sytuacji wobec każdego ze współwłaścicieli termin, o którym mowa w art. 73 ust. 4 ustawy biegnie indywidulanie. Oznacza to, że każdy z nich musi wystąpić ze swoim własnym odrębnym żądaniem, nie zaś sankcjonować zachowanie tego terminu poprzez wejście jako strona do toczącego się już postępowania wszczętego z inicjatywy innego uprawnionego podmiotu – tutaj S. T.

Jako konieczne Sąd uznał zbadanie akt administracyjnych celem ustalenia, czy nie zaistniały podstawy do potraktowania przez organ S. T. jako pełnomocnika pozostałych współwłaścicieli, wówczas bowiem byłaby inna sytuacja procesowa skarżących. Jeśliby bowiem S. T. była pełnomocnikiem pozostałych osób wówczas jej działania odnosiłyby skutek wobec mocodawców i tym samym złożony przez nią wniosek w dniu 31 grudnia 2005r. zainicjowałby także postępowanie o odszkodowanie na rzecz pozostałych współwłaścicieli. Analiza akt nie przyniosła jednak pozytywnego rozstrzygnięcia na to zagadnienie. W chwili składania wniosku oraz w dalszych czynnościach podejmowanych przez S. T. – przed formalnym złożeniem pism przez skarżących – działała ona bezspornie wyłącznie we własnym imieniu. Z tego względu koncepcja działania przez pełnomocnika nie może tutaj mieć miejsca.

Zarzuty skargi zmierzają do przyjęcia odmiennej wykładni art. 73 ust. 4 ustawy w stosunku do jednolitej linii orzeczniczej sądów administracyjnych. Jak już wyżej wywiedziono stosunki cywilne wynikające z prawa współwłasności na tle stosowania tego przepisu mają wtórny charakter. Każdy ze współwłaścicieli ma własne roszczenie o odszkodowanie odpowiadające jego udziałowi we własności nieruchomości. Złożenie wniosku przez jednego ze współwłaścicieli nie powoduje automatycznie wszczęcia postępowania w sprawie wypłaty odszkodowania na rzecz pozostałych współwłaścicieli (tak wyrok NSA z dnia 7 października 2014r. sygn. akt I OSK 328/13).

Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił.