Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 83/12
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2013-04-23 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 22 § 2, § 3, art. 19 § 2, art. 18, art. 26 § 4
journal: Dz.U. 2005 nr 229 poz 1954
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jedn.
article: § 6 ust. 2, 3, 5
journal: Dz.U. 2001 nr 137 poz 1541
law: Rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 22 listopada 2001 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Robotowska Sędziowie NSA Maria Jagielska (spr.) Małgorzata Rysz Protokolant Tomasz Haintze po rozpoznaniu w dniu 23 kwietnia 2013 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej P. S. A. w W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w B. z dnia 14 września 2011 r. sygn. akt I SA/Bd 404/11 w sprawie ze skargi P. S. A. w W. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] maja 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy uwzględnienia zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wyrokiem objętym skargą kasacyjną Wojewódzki Sąd Administracyjny w B. oddalił skargę P. S.A. w W. (dalej: P. S.A.) na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z [...] maja 2011 r. w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym.

Przedstawiając stan sprawy Sąd I instancji wskazał, że Prezydent Miasta B. wystawił [...] lutego 2011 r. na P. S.A. tytuł wykonawczy dotyczący niezapłaconego podatku od nieruchomości. W dniu 15 marca 2011 r. Spółka wniosła zarzuty w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego, opierając je na braku właściwości miejscowej organu egzekucyjnego, to jest Prezydenta Miasta B. Jako podstawę prawną zarzutów wskazała art. 33 pkt 9 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2005 r. Nr 229, poz. 1954 ze zm.), dalej: u.p.e.a.

Postanowieniem z [...] marca 2011 r. Prezydent Miasta B. uznał zarzuty za nieuzasadnione. Jako podstawę swojej właściwości wskazał art. 22 § 2 i 4 u.p.e.a. Ponadto organ stwierdził, że egzekucja okazała się całkowicie skuteczna.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. postanowieniem z dnia [...] maja 2011 r. utrzymało w mocy postanowienie Prezydenta Miasta B. Zdaniem organu w sprawie znajduje zastosowanie § 6 ust. 2 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 22 listopada 2001 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. Nr 137, poz. 1541 ze zm.), dalej jako: rozporządzenie z dnia 22 listopada 2001 r., zgodnie z którym jeżeli wierzyciel jest jednocześnie organem egzekucyjnym bezzwłocznie stosuje środek egzekucyjny z zastrzeżeniem ust. 3. Przepis ten stanowi, że jeżeli wierzycielowi będącemu jednocześnie organem egzekucyjnym nie jest znany znajdujący się na terenie jego działania majątek zobowiązanego, z którego może prowadzić egzekucję, kieruje tytuł wykonawczy do organu egzekucyjnego uprawnionego do dochodzenia tego samego rodzaju należności pieniężnych, na którego terenie znajduje się majątek zobowiązanego. Odnosząc się do kwestii właściwości miejscowej organ wyjaśnił, że przepisy § 6 ust. 2, 3 i 5 rozporządzenia z dnia 22 listopada 2001 r. należy rozpatrywać w połączeniu z art. 22 § 2 i 3 u.p.e.a. SKO stwierdziło, że skoro Prezydent Miasta B. jest organem egzekucyjnym uprawnionym do stosowania środków egzekucyjnych w ograniczonym zakresie i prowadzona przez niego egzekucja okazała się w całości skuteczna, to niezasadnym i bezcelowym było skierowanie tytułu wykonawczego do właściwego miejscowo naczelnika urzędu skarbowego celem prowadzenia dalszego postępowania egzekucyjnego.

Skargę na powyższe postanowienie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w B. wniosła P. S.A.

Sąd I instancji uzasadniając oddalenie skargi na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej: p.p.s.a., stwierdził, że spór sprowadza się do ustalenia, czy Prezydent Miasta B. jest właściwym organem egzekucyjnym w sprawie należności z tytułu podatku od nieruchomości prowadzonego wobec skarżącej Spółki, mającej siedzibę w W.

WSA wskazał, że na podstawie art. 22 § 2 i § 3 u.p.e.a. właściwość miejscową organu egzekucyjnego w egzekucji należności pieniężnych z praw majątkowych lub ruchomości ustala się według miejsca zamieszkania lub siedziby zobowiązanego, z zastrzeżeniem § 3. Jeżeli znany przed wszczęciem egzekucji majątek zobowiązanego lub większa jego część nie znajduje się na terenie działania organu egzekucyjnego ustalonego zgodnie z § 2, właściwość miejscową ustala się według miejsca położenia składników tego majątku (art. 22 § 3). Przywołany przepis § 3 skonstruowany jest na zasadzie alternatywy łącznej, co oznacza, że przy spełnieniu choćby jednej z przesłanek w nim wskazanych nie znajduje zastosowania zasada wyrażona w art. 22 § 2 cyt. ustawy. W sytuacji, gdy organowi egzekucyjnemu znany jest majątek zobowiązanego położony, na terenie jego właściwości, to właściwym miejscowo dla prowadzenia egzekucji i to zarówno z ruchomości, jak i z praw majątkowych jest właśnie organ na terenie działania którego znajdują się składniki majątku.

Ponieważ egzekucja w sprawie prowadzona jest w związku z zaległością w podatku od nieruchomości za styczeń 2011 r. Sąd uznał, że Prezydentowi Miasta B. znany był majątek zobowiązanego położony na terenie jego właściwości, choćby w postaci przedmiotu opodatkowania właśnie tym podatkiem. Wobec powyższego zaistniała zdaniem WSA przesłanka z art. 22 § 3 u.p.e.a., a Prezydent Miasta B. był uprawniony do prowadzenia egzekucji z wierzytelności P. S.A. wobec P. C. S.A. z siedzibą w W.

Nadto Sąd I instancji wskazał, że zgodnie z § 6 ust. 3 rozporządzenia z dnia 22 listopada 2001 r., jeżeli wierzycielowi będącemu jednocześnie organem egzekucyjnym nie jest znany znajdujący się na terenie jego działania majątek zobowiązanego, z którego może prowadzić egzekucję, kieruje tytuł wykonawczy do organu egzekucyjnego uprawnionego do dochodzenia tego samego rodzaju należności pieniężnych, na którego terenie znajduje się majątek zobowiązanego. W ocenie WSA skorzystanie z tego przepisu uzależnione jest od znajomości położenia majątku niewystępującego na terenie miejsca zamieszkania dłużnika, celem ustalenia, który organ egzekucyjny o tej samej właściwości rzeczowej pozostaje organem właściwym. Z uzasadnienia postanowienia organu I instancji oraz zaskarżonego postanowienia wynika, iż wszczęta przez Prezydenta Miasta B. egzekucja okazała się skuteczna.

Mając na uwadze powyższe Sąd I instancji stwierdził, że wobec faktu, iż na terenie działania Prezydenta Miasta B. jako organu egzekucyjnego znajdował się majątek zobowiązanej Spółki, w pełni uprawnione było wszczęcie i prowadzenie egzekucji przez ten organ.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła P. S.A., wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. Wyrokowi zarzuciła naruszenie prawa procesowego:

1. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., polegające na nieuchyleniu zaskarżonego postanowienia SKO w B. oraz art. 151 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., poprzez oddalenie skargi, mimo naruszenia:

- art. 22 § 2 i 3 u.p.e.a., poprzez przyjęcie, że Prezydent Miasta B. jest właściwym miejscowo dla P. S.A. organem egzekucyjnym w sprawie,

- art. 22 § 3 u.p.e.a. poprzez przyjęcie, że dla zastosowania zawartej w tym przepisie dyspozycji, Prezydent Miasta B. nie musi posiadać przed wszczęciem egzekucji wiedzy o miejscu położenia majątku zobowiązanego lub większej jego części, a jedynie wiedzę, iż bliżej nieokreślona część majątku zobowiązanego jest położona na terenie miasta B.,

- art. 22 § 2 i 3 u.p.e.a. w zw. z § 6 ust. 3 rozporządzenia z dnia 22 listopada 2001 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji poprzez przyjęcie, iż fakt że Prezydent Miasta B. nie prowadził egzekucji ze składników majątku znajdujących się na terenie B., lecz prowadził egzekucję z praw majątkowych zobowiązanego nie naruszał prawa, gdyż Prezydent Miasta B. mógł w świetle tych przepisów wszcząć i prowadzić egzekucję.

2. art. 141 § 4 p.p.s.a., polegające na niezawarciu w zaskarżanym wyroku uzasadnienia odmowy uznania za prawidłowe literalnego brzmienia art. 22 § 3 u.p.e.a. w zakresie obowiązku posiadania przez organ egzekucyjny informacji wskazanych w tym przepisie przed wszczęciem egzekucji oraz uzasadnienia przyjęcia, iż organ egzekucyjny nie musi posiadać informacji o majątku lub jego większej części lecz wystarczy informacja o jakimkolwiek składniku majątku aby wykluczyć sposób ustalenia właściwości miejscowej w trybie art. 22 § 2 u.p.e.a., które to ustalenia mają kluczowe znaczenia dla ustalenia prawidłowości wszczęcia egzekucji tj. ustalenia właściwości organu egzekucyjnego.

3. art. 141 § 4 p.p.s.a., polegające na niezawarciu w zaskarżanym wyroku uzasadnienia niezastosowania literalnego brzmienia § 6 ust. 3 cyt. rozporządzenia tj. uznania, iż Prezydent B., nie znajdując na terenie objętym jego właściwością składników majątku, które mogłyby być objęte egzekucją, mógł skierować egzekucję do praw majątkowych zobowiązanego, a nie był zobowiązany przekazać tytułu wykonawczego do Naczelnika Pierwszego [...] Urzędu Skarbowego, tj. właściwego organu egzekucyjnego dla egzekucji praw majątkowych

- co z uwagi na istotny wpływ uchybień na zaskarżane rozstrzygnięcie, a tym samym uznanie wszczęcia przez Prezydenta B. egzekucji w stosunku do P. S.A. za zgodne lub niezgodne z prawem, stanowi przesłankę określoną w art. 174 pkt 2 p.p.s.a.

Zdaniem P. S.A., Sąd w trakcie rozpatrywania sprawy błędnie przyjął, że Prezydent Miasta B. miał prawo działać w sprawie na podstawie art. 22 § 3 u.p.e.a., wykluczając przepis art. 22 § 2 ustawy i § 6 ust. 3 rozporządzenia z dnia 22 listopada 2001 r. Sąd błędnie uznał, że fakt, iż organ egzekucyjny posiada informację o przedmiocie opodatkowania podatkiem od nieruchomości jest tożsamy z przesłankami zawartymi w art. 22 § 3 u.p.e.a. tj.: że organ egzekucyjny posiada wiedzę, że cały majątek zobowiązanego lub jego większa znajduje się poza właściwością organu egzekucyjnego ustalonego zgodnie z art. 22 § 2 u.p.e.a. oraz że organ egzekucyjny posiada powyższą wiedzę przed wszczęciem egzekucji. Zdaniem Spółki Prezydent B. nie posiadał i nadal nie posiada wiedzy o miejscu położenia majątku P. S.A., wobec czego nie mógł ustalić, że majątek lub większa jego część znajduje się poza właściwością organu egzekucyjnego ustalonego zgodnie z art. 22 § 2 u.p.e.a. Uzyskanie tej wiedzy bez zgody i wiedzy Spółki jest w zasadzie niemożliwe.

Dalej, zdaniem P. S.A. nawet gdyby w sprawie mógł mieć zastosowanie art. 22 § 3 u.p.e.a. Sąd, dokonując rozstrzygnięcia, pominął literalny zapis § 6 ust. 3 rozporządzenia z dnia 22 listopada 2001 r., kierując egzekucję do składnika majątku P. S.A. położonego poza swoją właściwością tj. do praw majątkowych. Prezydent B. wszczął egzekucję wobec P. S.A. ale prowadził ją nie ze składników majątku Spółki znajdujących się na terenie Miasta B., lecz z wierzytelności Spółki P. S.A. wobec spółki P. C. S.A. w W. Wobec tego powinien przekazać - jako wierzyciel - tytuł wykonawczy do właściwego dla siedziby Spółki Naczelnika Urzędu Skarbowego.

Ponadto zdaniem P. S.A. w uzasadnieniu wyroku Sądu I instancji część zapisów jest ze sobą sprzeczna. Gdyby bowiem organ posiadał wiedzę o majątku Spółki, zastosowanie znalazłby § 6 ust. 3 rozporządzenia z dnia 22 listopada 2001 r., natomiast gdyby jej nie posiadał w sprawie w ogóle nie powinien znaleźć zastosowania art. 22 § 3 u.p.e.a. W uzasadnieniu zaskarżanego wyroku brak jest uzasadnienia w kwestii czy i na jakiej podstawie Sąd ocenił wiedzę organu egzekucyjnego w tym zakresie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Przedmiotem skargi kasacyjnej jest wyrok, którym Sąd I instancji za prawidłowe uznał stanowisko organu, zgodnie z którym Prezydent Miasta B. jest właściwym organem egzekucyjnym w sprawie dochodzonej od skarżącej Spółki P. S.A. należności z tytułu podatku od nieruchomości.

Zarzuty skargi kasacyjnej koncentrują głównie wokół wadliwego przyjęcia właściwości Prezydenta Miasta B. w sytuacji, gdy jak twierdzi kasator, właściwym miejscowo według reguły określonej w art. 22 § 2 u.p.e.a. był Naczelnik Pierwszego [...] Urzędu Skarbowego. Dodatkowo, jak podnosi się w kasacji, Sąd I instancji nie wyjaśnił powodów, dla których uznał iż Prezydent Miasta B. nie musiał posiadać informacji o majątku skarżącej Spółki i nie znajdując go, mógł prowadzić egzekucję.

Skarga kasacyjna nie opiera się na usprawiedliwionych podstawach i podlega oddaleniu.

Jak trafnie przyjął Sąd I instancji istota sporu sprowadza się do odpowiedzi na pytanie, czy Prezydent Miasta B. jest właściwym organem egzekucyjnym w sprawie należności Spółki z tytułu podatku od nieruchomości określonego przez ten organ.

W niekwestionowanym stanie faktycznym P. S.A. jest podatnikiem podatku od nieruchomości ustalanego i pobieranego przez Prezydenta Miasta B., a wystawiony przez ten organ jako wierzyciela i kwestionowany w drodze zarzutu egzekucyjnego tytuł wykonawczy dotyczy należności z tytułu tego podatku. Właściwość rzeczowa wskazanego organu administracji samorządowej do egzekwowania tego rodzaju należności pieniężnej P. S.A. znajduje podstawę w art. 19 § 2 u.p.e.a. Jak stanowi ten przepis właściwy organ gminy o statusie miasta, wymienionej w odrębnych przepisach oraz gminy wchodzącej w skład powiatu w. o jest organem egzekucyjnym uprawnionym do stosowania środków egzekucyjnych, z wyjątkiem egzekucji z nieruchomości, w egzekucji należności pieniężnych, dla których ustalania lub określania i pobierania jest właściwy ten organ. Określonej przepisami właściwości rzeczowej i miejscowej organy egzekucyjne obowiązane są przestrzegać z urzędu na zasadzie art. 19 k.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a.

Jak przyjmuje się w doktrynie, właściwość rzeczowa to zdolność prawna danego organu administracji publicznej do rozpoznawania i rozstrzygania określonego rodzaju spraw z zakresu administracji publicznej w postępowaniu administracyjnym (vide: B. Adamiak [w:] Kodeks postępowania administracyjnego, Komentarz, 11 wyd. str. 105, P. Wajda [w:] Kodeks postępowania administracyjnego, komentarz, pod red. M. Wierzbowskiego i A. Wiktorowskiej, wyd. CH.Beck W-wa 2011 r. str. 116). Właściwość rzeczową organu egzekucyjnego należy rozumieć podobnie jako zdolność prawną do stosowania wszystkich środków egzekucyjnych w określonego rodzaju egzekucji. Określenie to współbrzmi z definicją organu egzekucyjnego zawartą w art. 1a pkt 7 u.p.e.a., która pod pojęciem organu egzekucyjnego nakazuje rozumieć organ uprawniony do stosowania w całości lub w części określonych w ustawie środków służących doprowadzeniu do wykonania przez zobowiązanych ich obowiązków o charakterze pieniężnym lub niepieniężnym oraz zabezpieczania tych obowiązków.

Nie ulega wątpliwości, że Prezydent Miasta B. jako organ właściwy do ustalania i poboru podatku od nieruchomości był jednocześnie uprawniony do działania jak wierzyciel i żądania wykonania tego obowiązku przez wszczęcie postępowania egzekucyjnego i wyegzekwowanie należności podatkowej we własnym zakresie (tak samo: wyrok NSA z dnia 20 grudnia 2012 r., sygn. akt II GSK 1908/11). Należy zatem uznać, że przystępując do egzekucji na podstawie wystawionego przez siebie tytułu wykonawczego (będąc jednocześnie wierzycielem i organem egzekucyjnym ), w którym wskazano jako zobowiązanego P. S.A., Prezydent Miasta B. działał na podstawie art. 26 § 4 w związku z art. 19 § 2 u.p.e.a., zgodnie z właściwością rzeczową.

Odnosząc się do zarzutów związanych z wyrażoną zaskarżonym wyrokiem aprobatą dla naruszenia przez organ właściwości miejscowej, stwierdzić należy, iż zarzuty te nie są trafne, a WSA nie popełnił błędu, stwierdzając iż w sprawie zaistniała przesłanka z art. 22 § 3 u.p.e.a. Przy ustalaniu właściwości miejscowej organu egzekucyjnego dla egzekucji należności pieniężnych obowiązuje zasada określona w art. 22 § 2 u.p.e.a., zgodnie z którą decydujące jest miejsce zamieszkania lub siedziba zobowiązanego.

W przypadku P. S.A. właściwym organem egzekucyjnym ze względu na siedzibę tej Spółki jest, zgodnie z jej wskazaniem, Naczelnik Pierwszego [...] Urzędu Skarbowego. Jednakże, mając na uwadze właściwość rzeczową, to nie wspomniany organ skarbowy był wierzycielem, który jednocześnie wystawił tytuł wykonawczy w związku z dochodzoną należnością i nie ten organ mógł przystąpić do egzekucji na podstawie art. 26 § 4 u.p.e.a. oraz § 6 ust. 2 rozporządzenia z dnia 22 listopada 2001 r. Wskazana w art. 22 § 2 u.p.e.a. zasada egzekwowania należności pieniężnej według siedziby zobowiązanego, stosownie do § 3 tego artykułu, nie ma zastosowania w przypadku, gdy znany przed wszczęciem egzekucji majątek zobowiązanego (lub większa jego część) nie znajduje się na terenie działania organu ustalonego według tej zasady.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego za odpowiadający prawu należy uznać pogląd Sądu I Instancji, iż Prezydent Miasta B. nie naruszył właściwości miejscowej. Niewątpliwie był mu jako właściwemu rzeczowo organowi znany majątek skarżącej położony na terenie jego działania i nie tylko mógł, lecz wręcz musiał podjąć czynności egzekucyjne zmierzające do zastosowania skutecznego środka egzekucyjnego. Powyższe znajduje również uzasadnienie w treści wskazanego już wyżej § 6 ust. 2 cyt. rozporządzenia z dnia 22 listopada 2001 r. Za trafne należy uznać też spostrzeżenie Sądu, że brak jest podstawy prawnej do zwolnienia się wierzyciela będącego jednocześnie organem egzekucyjnym z obowiązku prowadzenia egzekucji. Ten pogląd wspiera treść przepisu § 6 ust. 5, który przewiduje pierwszeństwo stosowania środków egzekucyjnych przez będącego równocześnie organem egzekucyjnym wierzyciela stanowiąc, że dopiero gdy egzekucja okaże się w części lub całości bezskuteczna, organ ten kieruje tytuł wykonawczy do właściwego miejscowo organu skarbowego celem prowadzenia postępowania egzekucyjnego. W świetle przepisów art. 22 § 2 i § 3, art. 26 § 4 u.p.e.a. oraz § 6 ust. 2, 3 i 5 cyt. rozporządzenia z dnia 22 listopada 2001 r. pierwszeństwo prowadzenia egzekucji należności pieniężnych należy do wierzyciela będącego jednocześnie organem egzekucyjnym, a skierowanie tytułu wykonawczego do właściwego ze względu na siedzibę zobowiązanego (lub adres zamieszkania) następuje albo wówczas, gdy egzekucja okaże się w całości lub części bezskuteczna lub gdy prowadzącemu egzekucję wierzycielowi nie będzie znany majątek zobowiązanego znajdujący się na terenie działania tego organu.

Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela poglądu wnoszącej kasację Spółki, że uzasadnienie sporządzone przez Sąd I instancji jest niespójne, a miejscami sprzeczne ze względu na art. 22 § 3 ustawy i § 6 ust. 3 rozporządzenia z dnia 22 listopada 2001 r., co narusza art. 141 § 4 p.p.s.a.

Prawidłowo Sąd stwierdził, że do przekazania tytułu wykonawczego organowi skarbowemu na zasadzie określonej w § 6 ust. 5 rozporządzenia niezbędne jest podjęcie postępowania egzekucyjnego przez wierzyciela będącego jednocześnie organem egzekucyjnym i nieuzyskanie w jego wyniku zaspokojenia. Ponadto nie budzi zastrzeżeń Naczelnego Sądu Administracyjnego ocena Sądu I instancji, że egzekucja z wierzytelności jakie ma będąca podmiotem gospodarczym skarżąca Spółka u swoich kontrahentów nie stoi w kolizji z przywołanymi wcześniej przepisami dotyczącymi ustalenia właściwości miejscowej. Dopuszczalność zaspokojenia z wierzytelności P. S.A. wobec Spółki P. C. była konsekwencją wykładni przepisu § 6 ust. 3 cyt. rozporządzenia.

Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.