Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 2552/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2020-06-17 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6172 Notariusze i aplikanci notarialni
Hasła tematyczne: Aplikacje prawnicze
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną uchwałę
Powołane przepisy: article: art. 74h § 1, § 9 i § 12
journal: Dz.U. 2016 poz 1796
law: Ustawa z dnia 14 lutego 1991 r. Prawo o notariacie - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Wegner Sędziowie Sędzia WSA Tomasz Sałek Sędzia WSA Grażyna Śliwińska (spr.) Protokolant ref. staż. Robert Mirończyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 czerwca 2020 r. sprawy ze skargi K. R. na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu notarialnego z dnia [...] września 2019 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu notarialnego 1. uchyla zaskarżoną uchwałę; 2. zasądza od Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu notarialnego na rzecz skarżącej K. R. kwotę 500 (pięćset) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

1.

K. R. (dalej "Zdająca", "Skarżąca") wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na uchwałę z dnia [...] września 2019 r. nr [...] Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu notarialnego (dalej: "Komisja II stopnia", "Komisja Odwoławcza"), utrzymującą w mocy Uchwałę Nr [...] z dnia [...] września 2017 r. Komisji Egzaminacyjnej do spraw aplikacji notarialnej przy Ministrze Sprawiedliwości z siedzibą w G. w sprawie ustalenia wyniku egzaminu notarialnego. Uchwała ta zapadła po ponownym rozpatrzeniu odwołania, na skutek wyroku tut. Sądu z dnia 3 lipca 2018r. sygn. akt 709/18, od którego, złożona przez Komisję II stopnia skarga kasacyjna została oddalona wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 kwietnia 2019r. sygn.. akt 1812/18.

Za podstawę prawną obecnie zaskarżonej uchwały zostały wskazane: art. 74h § 1, § 9 i § 12 ustawy z dnia 14 lutego 1991 r. - Prawo o notariacie (Dz. U. z 2019 r. poz. 540 i 730, dalej: "P.n.") w związku z art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 2096, z późn. zm., dalej: "K.p.a.").

2.

Do wydania zaskarżonej obecnie uchwały doszło w następującym stanie faktycznym:

Uchwałą z [...] września 2017 r. Komisja Egzaminacyjna do spraw aplikacji notarialnej stwierdziła, że Zdająca uzyskała wynik negatywny z egzaminu notarialnego, ponieważ z pierwszego projektu aktu notarialnego otrzymała (od obu egzaminatorów) ocenę niedostateczną. z drugiego projektu aktu notarialnego Zdająca otrzymała ocenę dostateczną, a z projektu odmowy dokonania czynności notarialnej albo uzasadnienia jej dopuszczalności ocenę bardzo dobrą.

Powyższą uchwałę I instancji Zdająca zaskarżyła odwołaniem, w którym zakwestionowała ocenę z projektu pierwszego aktu notarialnego 2a.

Komisja Egzaminacyjna II stopnia, rozpoznając odwołanie Zdającej w uchwale z [...] lutego 2018 r. nr [...] ustaliła, że ocenę niedostateczną od obu egzaminatorów z projektu pierwszego aktu notarialnego Zdająca otrzymała za projekt. pierwszego aktu notarialnego, którym była umowa zamiany i oceniła, że w wyniku tej pracy doszło do nabycia nieruchomości rolnej przez podmiot nie będący rolnikiem indywidualnym. Uznała, że sporządzony projekt pierwszego aktu notarialnego dokumentuje nieważną umowę zamiany, co nie stanowi wykonania zadania egzaminacyjnego i wykazuje brak wiedzy Zdającej z zakresu znowelizowanych przepisów ustawy o kształtowaniu ustroju rolnego. Uznała, że przyjęte przez Zdającą rozwiązanie głównego problemu w kazusie, tj. sporządzenie umowy zamiany bez uzyskania zgody Krajowego Ośrodka Wsparcia Rolnictwa (dalej: "KOWR", Krajowy Ośrodek"), jest chybione przede wszystkim dlatego, że nie uwzględnia zmiany stanu prawnego, jaka zaistniała wskutek nowelizacji ustawy z dnia 11 kwietnia 2003 r. o kształtowaniu ustroju rolnego (dalej: u.k.u.r.) obowiązującej od 30 kwietnia 2016 r. W poprzednim stanie prawnym umowy przeniesienia własności nieruchomości rolnej, inne niż umowa sprzedaży, na rzecz podmiotów nie posiadających statusu rolnika indywidualnego były sporządzane bez obowiązku przedłożenia zgody (wówczas Agencji Nieruchomości Rolnych, ANR), a po zawarciu umowy nabywca miał obowiązek zawiadomić powyższy podmiot o zawarciu i treści umowy, w celu umożliwienia ANR realizacji uprawnienia do wykonania tzw. prawa nabycia (wykupu) nieruchomości, o którym mowa w poprzednio obowiązującej wersji - art. 4 u.k.u.r. W przypadku zawarcia umowy sprzedaży nieruchomości rolnej na rzecz podmiotów nie posiadających statusu rolnika indywidualnego - Agencji powyższej (w braku dzierżawcy) przysługiwało prawo pierwokupu takiej nieruchomości. Nowelizacja u.k.u.r. przemodelowała zasady nabywania nieruchomości rolnych, wprowadzając bezwzględny zakaz ich nabycia przez podmioty nie posiadające statusu rolnika indywidualnego, z wyjątkami przewidzianymi w ustawie. Art. 2a u.k.u.r. wyraźnie wskazuje, kto może być nabywcą nieruchomości rolnej. Odpowiednika tego przepisu nie było w poprzedniej wersji ustawy i to właśnie ten przepis, przy - co do zasady niezmienionych instytucjach prawa pierwokupu nieruchomości rolnej (art. 3 u.k.u.r.) i prawa wykupu nieruchomości rolnej (art. 4 u.k.u.r.), istniejących w poprzedniej wersji ustawy - stanowi o podstawowej modyfikacji zasad nabywania nieruchomości rolnych.

Zdaniem Komisji II stopnia nie można uznać, by art. 2a u.k.u.r. dotyczył wyłącznie nabycia w drodze umowy sprzedaży, gdyż przepis stanowi o "nabywcy", a nie o "kupującym". Dotyczy zatem każdego nabywcy nieruchomości rolnej. Zgodnie zaś z art. 2 pkt 7 u.k.u.r., nabyciem nieruchomości rolnej jest przeniesienie własności tej nieruchomości lub nabycie jej własności w wyniku m.in. czynności prawnej i jest to definicja nabycia nieruchomości rolnej. Nabycie nieruchomości w: drodze umowy innej niż sprzedaż (art. 4 u.k.u.r.) jest także nabyciem nieruchomości i nabywcą wobec brzmienia art. 2a u.k.u.r. może być wyłącznie rolnik indywidualny. W przypadku braku po stronie nabywcy takiego statusu powinien on uzyskać zgodę KOWR.

Zdaniem Komisji, przywołane w odwołaniu orzecznictwo Sądu Najwyższego dotyczy poprzedniego stanu prawnego, w którym nie było odpowiednika art. 2a obecnego u.k.u.r., zatem nie może ono stanowić słusznego argumentu. Argumentu nie może też stanowić treść "druków wniosków" o wyrażenie zgody przez KOWR na nabycie nieruchomości, dostępnych na stronie internetowej KOWR, które to "druki" nie mają żadnego znaczenia normatywnego.

Komisja zgodziła się ze Zdającą, że przepisy u.k.u.r. nie są doskonałe, wywołują wątpliwości interpretacyjne, brak jest aktualnego orzecznictwa i że różne głosy pojawiają się w doktrynie. Nie zmienia to faktu, że wobec obowiązywania art. 2a u.k.u.r. nie może być mowy o wątpliwościach co do tego, kto może być nabywcą nieruchomości rolnej - rolnik indywidualny, a w razie braku takiego statusu - wyłącznie w przypadkach wskazanych w ustawie (w przypadku egzaminacyjnym - w przypadku uzyskania zgody KOWR). Nie ma znaczenia argument Zdającej, że czas obowiązywania znowelizowanych przepisów jest krótki, gdyż nowela obowiązuje od 30 kwietnia 2016 r., a zatem na dzień egzaminu - ponad 12 miesięcy.

Według Komisji, Zdająca nie miała racji, przywołując kolejne orzeczenia Sądu Najwyższego wskazujące, że ranga popełnionego błędu musi być uznana za niewielką wobec niejasności treści ustawy. Popełniony przez Zdającą błąd nie dotyczy bowiem najbardziej kontrowersyjnych zapisów u.k.u.r., lecz przepisu, który w diametralny sposób zmienił zasady nabywania nieruchomości rolnych. Przywołane przez Zdającą poglądy nielicznych przedstawicieli doktryny wskazują na przyjęcie interpretacji co do specjalnego znaczenia art. 4 u.k.u.r., w stosunku do art. 2a u.k.u.r. Są to jednak poglądy odosobnione i nie odnoszące się w sposób szczegółowy do porównania instytucji prawa odkupu sprzed nowelizacji i po nowelizacji u.k.u.r., a zatem do wprowadzenia art. 2a u.k.u.r.

Komisja wskazała również, że Zdająca nie zawarła w projekcie żadnych pouczeń związanych z wnioskiem wieczystoksięgowym. Nie ma w tym przedmiocie żadnych informacji dla stron czynności: ani o obowiązku notariusza złożenia wniosku w systemie teleinformatycznym i to jeszcze w dniu zawarcia umowy (strony więc nie otrzymały żadnych informacji w tym przedmiocie), ani o trybie sprostowania bądź uzupełnienia wniosku (czyli, że obowiązek takowy obciąża nie notariusza, lecz stronę czynności), ani też o możliwości zadeklarowania zrzeczenia się prawa do otrzymania zawiadomienia o wpisie do księgi, bądź zadeklarowania woli otrzymania tego zawiadomienia w trybie elektronicznym. Informacja w akcie o opłatach sądowych należnych od wniosków o wpisy do księgi wieczystej jest zapisana całkowicie wadliwie. Ponadto, opłata sądowa od wniosku o wpis własności nieruchomości rolnej została pobrana w wysokości zawyżonej.

Bardzo poważnym uchybieniem pracy, zdaniem Komisji, które wobec najważniejszego błędu projektu, potwierdzało słuszność wystawienia oceny negatywnej, jest przywołanie uchwały zgromadzenia wspólników podjętej w trybie art. 210 K.s.h. o powołaniu pełnomocnika spółki do zawarcia umowy zamiany - w zwykłej formie pisemnej zamiast protokołu w formie aktu notarialnego. J. K., reprezentujący K. sp. z o.o. działał zatem w akcie bez umocowania, z wszelkimi tego dla skuteczności czynności prawnej konsekwencjami.

Komisja dodała, że tekst jednolity umowy spółki K. — przywołano bez podania daty i bez odniesienia się do ewentualnych zapisów, czy w spółce działa rada nadzorcza, a zatem do zagadnienia czy priorytet działania właśnie rady nadzorczej (a nie pełnomocnika powołanego przez zgromadzenie wspólników) w ramach art. 210 K.s.h., nie został w umowie spółki przewidziany, (patrz np. wyroki Sądu Najwyższego sygn. II UK 34/10 z dnia 1 czerwca 2010 r.t sygn. I PK 42/09 z dnia 4 sierpnia 2009 r.).

Komisja za wątpliwe uznała podjęcie jednej uchwały zgromadzenia wspólników opartej na dwóch różnych podstawach prawnych - art. 228 K.s.h. i art. 230 K.s.h., jak zapisała Zdająca. Reżim skutków prawnych naruszenia każdego z tych przepisów jest całkowicie odmienny. W przypadku braku uchwały z art. 228 K.s.h., dokonanie czynności oznacza jej bezskuteczność (a w razie braku potwierdzenia czynności w trybie art. 17 K.s.h. - nieważność), naruszenie zaś art. 230 K.s.h., skutkuje wyłącznie odpowiedzialnością odszkodowawczą członków Zarządu.

Komisja dodała, że odpis z Rejestru Przedsiębiorców KRS dla K. Sp. z o.o przywołano bez podania daty jego wydania. Nie było zatem wiadome, czy był on aktualny i jakie wpisy zawierał.

Ponadto zarzuciła, że w projekcie nie zostały powołane odpisy z ksiąg wieczystych dla obu przedmiotowych nieruchomości, zatem umowa zamiany została sporządzona przez notariusza wyłącznie w oparciu o oświadczenia stron, (co jest całkowitym naruszeniem wymogów art. 80 § 2 P.n., a w konsekwencji podstawą odpowiedzialności odszkodowawczej i dyscyplinarnej notariusza).

Za uchybienie uznała także zapis umowy zamiany, udokumentowany z całkowitym naruszeniem art. 603 K.c., a mianowicie w sposób właściwy dla czynności działowych (X nabywa, Y nabywa), bez zawarcia oświadczeń o przeniesieniu własności nieruchomości (odpowiednio: prawa użytkowania wieczystego nieruchomości i własności budynku) i to bez wskazania wyraźnej kauzy, że przeniesienie dokonywane jest "w zamian".

Podobnie podanie stanu cywilnego T. M. dopiero przy wyrzeczeniu umowy zamiany, bowiem w akcie notarialnym nie odniesiono się do tego, czy po śmierci K. M. zmieniał stan cywilny; a nie jest wykluczone, że zawarł ponownie związek małżeński oraz umowę o rozszerzeniu wspólności ustawowej na przedmioty nabyte przed zawarciem tego związku małżeńskiego, a następnie ponownie owdowiał. Nie ustalono zatem przynależności nieruchomości do jego majątku osobistego, co ma tym większe znaczenie wobec braku ujawnienia go w księdze wieczystej jako "wyłącznego" właściciela.

Całkowicie niezrozumiałe były, zdaniem Komisji, zapisy co do sposobu przyjęcia spadku przez T. M. ("wprost"), ani o tym, że nieruchomości zbywane umową zamiany nabyte zostały "od osób fizycznych" (ma to znaczenie przy dokumentowaniu umowy sprzedaży - prawo pierwokupu z u.g.n.), jak również zapis - pomimo, że przywołano dokument o wygaśnięciu wierzytelności zabezpieczonej hipoteką, co skutkuje co do zasady wygaśnięciem także hipoteki - oświadczenia spółki, że nieruchomość nie jest obciążona innymi (niż powyższa hipoteka) ograniczonymi prawami rzeczowymi. W powyższym przypadku wykreślenie hipoteki jest wpisem deklaratoryjnym i powyższe oświadczenie jest wadliwe. Ponadto, zawarte w projekcie oświadczenie wierzyciela co do spłaty kredytu (wygaśnięcia wierzytelności) i zgodzie na wykreślenie hipoteki - jako podstawa stwierdzenia wygaśnięcia hipoteki - nie odpowiada wymogom art. 94 ustawy o księgach wieczystych i hipotece (brak oświadczenia wierzyciela hipotecznego, że z danego stosunku prawnego nie mogą już powstać w przyszłości inne wierzytelności podlegające zabezpieczeniu).

Z kazusu wynikało, że wniosek o zmianę składu zarządu spółki już został do sądu rejestrowego złożony, a zatem prawidłowym zabezpieczeniem interesów stron byłoby przywołanie w akcie kopii wniosku do KRS z prezentatą sądu o wpływie tego wniosku.

Komisja dodała, że wadliwie nie zostały opisane wszystkie wypisy aktów notarialnych przywołanych w projekcie poprzez podanie numeru Repertorium A aktu (który stanowi przecież swoistą sygnaturę tego dokumentu), podobnie część zaświadczeń powołanych w akcie - opisanych jest bez podania numeru dokumentu.

Ponadto, nie przywołano wypisu z kartoteki budynków, a zatem nie wiadomo, czy opis budynku w księdze wieczystej dla nieruchomości T. M. jest zgodny z aktualnym opisem budynku w tej kartotece.

Wadliwie również zapisano prawo do otrzymania wypisów aktu dla sądu wieczystoksięgowego i starostwa powiatowego - obowiązek przesłania przez notariusza wypisów aktu tym podmiotom wynika wyraźnie odpowiednio z art. 626 z indeksem 4 § 3 K.p.c. i z art. 23 ust. 2 ustawy Prawo geodezyjne i kartograficzne i zgoda (bądź jej brak) strony czynności na wydanie wypisów aktu notarialnego tym podmiotom nie ma żadnego znaczenia.

Komisja wskazała, że w całej umowie powierzchnie nieruchomości zapisane są nieprawidłowo - cyfrą podano je w "hektarach", słownie w "arach".

Wystawienie Zdającej oceny niedostatecznej za projekt pierwszego aktu notarialnego Komisja uznała za uzasadnione z uwagi na nie wykazanie wiedzy z zakresu ustawy o kształtowaniu ustroju rolnego na poziomie dostatecznym, przyjmując rozwiązanie odpowiadające poprzednio obowiązującemu stanowi prawnemu. Wskazane dodatkowe uchybienia, przy randze błędu podstawowego, potwierdzają jedynie słuszność wystawienia oceny negatywnej.

2b.

Skarżąca wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na powyższą uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II stopnia.

2c

Wyrokiem z dnia 3 lipca 2018 r. w sprawie o sygn. VI SA/Wa 709/18 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił zaskarżoną uchwałę. W uzasadnieniu wyroku wskazał, że Komisja Egzaminacyjna II stopnia niesłusznie uznała za dyskwalifikujący błąd Skarżącej polegający na sporządzeniu umowy zamiany bez uzyskania zgody Krajowego Ośrodka Wsparcia Rolnictwa, w wyniku czego Komisja doszła do wniosku, że Skarżąca sporządziła projekt aktu notarialnego, dokumentujący nieważną umowę zamiany. Stwierdził, wbrew ustaleniom Komisji, że Zdająca uwzględniła treść ustawy o kształtowaniu ustroju rolnego w brzmieniu obowiązującym po nowelizacji obowiązującej od 30 kwietnia 2016 r. Wskazuje na to zapis § 5 projektu aktu notarialnego sporządzonego w ramach zadania egzaminacyjnego, zawierającego informację, że notariusz pouczył strony, m.in. o treści art. 4 ust. 5 pkt 1 lit. a tej ustawy. WSA zakwestionował ocenę Komisji, że Skarżąca nie uwzględniła zmiany stanu prawnego, jaka zaistniała wskutek powyższej nowelizacji ustawy o kształtowaniu ustroju rolnego.

Rozstrzygając poprawność kwalifikacji tego błędu Sąd dokonał analizy stanowiska Skarżącej twierdzącej, że w przypadku umowy zamiany nieruchomości rolnej, której nabywcą nie jest rolnik indywidualny, nie jest wymagana zgoda Dyrektora Generalnego Krajowego Ośrodka, o której mowa w art. 2a ust. 4 u.k.u.r., a jedynie powiadomienie Krajowego Ośrodka o nabyciu, zgodnie z art. 4 ust. 5 u.k.u.r. Zdająca przyjęła, że zasady nabywania nieruchomości wynikające z art. 2a u.k.u.r., dotyczą wyłącznie nabywania nieruchomości w drodze umowy sprzedaży, a inne formy nabywania nieruchomości - w tym w drodze innych umów niż umowa sprzedaży (a więc i umowy zamiany) – regulują zasady nabywania nieruchomości określone w art. 4 u.k.u.r.

Konfrontując to stanowisko z oceną Komisji Egzaminacyjnej II stopnia, że Skarżąca wykazała się brakiem wiedzy z zakresu znowelizowanych przepisów ustawy o kształtowaniu ustroju rolnego i nie wykonała zadania egzaminacyjnego - WSA stwierdził, że ocena pracy w tym zakresie musi uwzględnić to, że rozstrzygana w projekcie kwestia nie jest jednoznaczna. Wywiódł, że literalna wykładnia art. 2a u.k.u.r. odnosi się nie tylko do nabywania nieruchomości w drodze umowy sprzedaży lecz również do innych form nabywania nieruchomości. Potwierdza to art. 2a ust. 3 pkt 2 u.k.u.r., z którego wynika, że przepisy ust. 1 i ust. 2 nie dotyczą nabycia nieruchomości rolnej w wyniku dziedziczenia oraz zapisu windykacyjnego. Zgodził się ze stanowiskiem Komisji, że art. 2a ust. 1 u.k.u.r. dotyczy nabycia nieruchomości rolnej nie tylko w drodze umowy sprzedaży.

Niemniej jednak, WSA uznał, że analiza art. 4 u.k.u.r., rodzi szereg wątpliwości, które prowadzą do wniosku, że interpretacja literalna art. 2a ust. 1 i art. 4 u.k.u.r., nie pozwala na wyciągnięcie jednoznacznych wniosków co do ich stosowania, co szczegółowo uzasadnił.

Odnosząc dokonaną analizę tych norm do zadania egzaminacyjnego, WSA przyznał - zgodnie ze stanowiskiem Komisji wyrażonym w zaskarżonej uchwale, że dla skuteczności nabycia nieruchomości rolnej w drodze umowy zamiany przez T. M., który nie jest rolnikiem indywidualnym, wymagana była zgoda Dyrektora Generalnego Krajowego Ośrodka wyrażona w drodze decyzji administracyjnej.

WSA wyjaśnił jednak, dlaczego powyższy tok rozumowania załamuje się w innych sytuacjach nabycia nieruchomości rolnej wymienionych w art. 4 ust. 1 u.k.u.r. Podkreślił, że w art. 4 ust. 1 pkt 3 i pkt 4 lit. b) u.k.u.r. ustawodawca wskazał, że Krajowy Ośrodek może skorzystać z uprawnienia złożenia oświadczenia o nabyciu nieruchomości za zapłatą równowartości pieniężnej odpowiadającej jej wartości rynkowej, w przypadku nabycia nieruchomości rolnej następującego w wyniku orzeczenia sądu, organu administracji publicznej albo orzeczenia sądu lub organu egzekucyjnego wydanego na podstawie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym, lub innej czynności prawnej lub innego zdarzenia prawnego, w szczególności podziału, przekształcenia bądź łączenia spółek handlowych. Z art. 4 ust. 4 pkt 2 lit. a) u.k.u.r. wynika, że uprawnienie, o którym mowa w ust. 1 nie przysługuje, jeżeli nabycie nieruchomości rolnej następuje za zgodą Dyrektora Generalnego Krajowego Ośrodka, o której mowa w art. 2a ust. 4. Zgoda ta jest natomiast wymagana w przypadku nabycia nieruchomości rolnej przez inne podmioty niż wymienione w art. 2a ust. 1 u.k.u.r., a więc podmioty nie będące rolnikami indywidualnymi. W przypadku zatem nabycia nieruchomości rolnej w drodze podziału, przekształcenia bądź łączenia spółek handlowych, zgoda Dyrektora Generalnego Krajowego Ośrodka, o której mowa w art. 2a ust. 4 byłaby zawsze wymagana. Literalna wykładnia omawianych przepisów prowadzi do wniosku, że art. 4 ust. 1 pkt 4 lit. b) u.k.u.r. jest przepisem martwym, ponieważ w tej sytuacji Krajowy Ośrodek nie mógłby w ogóle skorzystać z uprawnienia złożenia oświadczenia o nabyciu nieruchomości za zapłatą równowartości pieniężnej odpowiadającej jej wartości rynkowej.

WSA za całkowicie niezrozumiały uznał wniosek, że zgoda Dyrektora Generalnego Krajowego Ośrodka, o której mowa w art. 2a ust. 4 u.k.u.r., byłaby wymagana w przypadku nabycia nieruchomości rolnej przez podmiot niebędący rolnikiem indywidualnym w drodze orzeczenia sądu, organu administracji publicznej albo orzeczenia sądu lub organu egzekucyjnego wydanego na podstawie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym, bowiem płynąłby on z zastosowania literalnej wykładni omawianych przepisów. Ustawodawca bowiem w art. 2a ust. 3 u.k.u.r., nie wyłączył sytuacji wskazanych w art. 4 ust. 1 pkt 3 i pkt 4 u.k.u.r.

W warunkach oceny kazusu egzaminacyjnego WSA stwierdził, że przyjęcie art. 2a u.k.u.r. jako dotyczącego tylko nabywania nieruchomości w drodze umowy sprzedaży - oznaczałoby, że zbędny byłby przepis art. 2a ust. 3 pkt 2. Przyjęcie natomiast, że art. 4 ust. 1 jest przepisem szczególnym w stosunku do art. 2a ust. 1 i zawiera wyjątki od zasad nabywania nieruchomości rolnych wynikających z art. 2a ust. 1 - oznaczałoby, że zbędna jest regulacja wynikająca z art. 4 ust. 4 pkt 2 lit. a) w początkowej jego treści.

WSA uznał, że wskazane problemy z literalną wykładnią powyższych przepisów oznaczają, że ich treść nie jest jednoznaczna. W konsekwencji przyjął, że okoliczność ta ma wpływ na ocenę przyjętego przez Skarżącą rozwiązania głównego problemu w kazusie, w którym musiała zdecydować się na jedną z interpretacji art. 2a i art. 4 u.k.u.r.

WSA oceniło te kwestię jako istotną okoliczność, którą Komisja powinna uwzględnić dokonując ponownej oceny pracy egzaminacyjnej Skarżącej. Sąd wyraził pogląd, że w przedmiotowej sprawie nie chodzi o jakąkolwiek wątpliwość co do brzmienia przepisów mających zastosowanie w sprawie, ale o problem interpretacyjny występujący w piśmiennictwie, który też nie jest rozstrzygnięty w orzecznictwie sądowym. Co więcej, na tą kwestię zasadnie zwróciła uwagę w odwołaniu Zdająca, z czym zgodziła się Komisja stwierdzając, że przepisy u.k.u.r. nie są doskonałe, wywołują wątpliwości interpretacyjne, w doktrynie pojawiają się różne głosy i brak jest aktualnego orzecznictwa sądowego.

WSA nie zgodził się z twierdzeniem Komisji, że: wobec obowiązywania art. 2a u.k.u.r., nie może być mowy o wątpliwościach, skoro wątpliwości te występują realnie w piśmiennictwie i dotyczą wzajemnej relacji art. 2a i art. 4 u.k.u.r.

Co więcej, WSA stwierdził, że ze względu na niedawne wejście w życie art. 2a u.k.u.r. (30 kwietnia 2016 r.) brak jest orzecznictwa sądowego, które można byłoby uznać za dominujące w przedmiotowej kwestii. W warunkach egzaminu - dopiero znajomość orzecznictwa przez Skarżącą, jako aplikanta notarialnego – byłaby, zdaniem Sądu, istotna przy rozwiązaniu tego kluczowego problemu prawnego w zadaniu egzaminacyjnym. Ze względu na pominięcie poważnych wątpliwości interpretacyjnych w piśmiennictwie, których nie rozstrzyga wykształcona w orzecznictwie sądowym dominująca linia orzecznicza, WSA nie zgodził się z oceną Komisji tego kluczowego problemu i uznał, że jej ocena narusza art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a., w zakresie nie wyjaśnienia stanu faktycznego i braku rozpatrzenia całego materiału dowodowego oraz narusza art. 80 K.p.a. wobec wykroczenia poza granice swobodnej oceny dowodów.

Sąd I instancji ocenił, że naruszenie przepisów postępowania miało istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy będącej kazusem egzaminacyjnym, ponieważ Komisja uznała rangę tego błędu za przesądzającą o niedostatecznej ocenie pracy egzaminacyjnej z pierwszego projektu aktu notarialnego, a dodatkowe uchybienia potwierdzały, jej zdaniem, brak wykazania wiedzy z zakresu ustawy o kształtowaniu ustroju rolnego, czego konsekwencją był negatywny wynik z egzaminu notarialnego.

WSA, uchylając zaskarżona uchwałę, przy ponownym rozpatrzeniu sprawy polecił Komisji uwzględnienie wyrażonego stanowiska Sądu co do interpretacji art. 2a i art. 4 u.k.u.r. oraz braku w pracy Skarżącej błędu przesądzającego o niedostatecznej ocenie z pierwszego projektu aktu notarialnego, a następnie ponowną, całościową ocenę pracy Skarżącej z egzaminu notarialnego w zaskarżonej części.

2d.

Od powyższego orzeczenia Komisja Egzaminacyjna II stopnia wniosła skargę kasacyjną, która nie została uwzględniona przez Naczelny Sąd Administracyjny.

2e

Wyrokiem z dnia 9 kwietnia 2019 roku, sygn. akt: II GSK 1812/18 NSA oddalił skargę kasacyjną tego organu. Podzielił stanowisko Sądu I instancji co do braku jednoznacznego uzasadnienia okoliczności przemawiających za utrzymaniem w mocy zaskarżonej uchwały, braku argumentacji uzasadniającej odmowę zaakceptowania rozwiązania zaproponowanego przez skarżącą przy konstruowaniu projektu aktu notarialnego, w sytuacji, gdy skarżąca wykorzystała przy realizacji zadania egzaminacyjnego jedno ze stanowisk prezentowanych w doktrynie i w sytuacji braku orzecznictwa sądowego dotyczącego regulacji prawnych mogących mieć zastosowanie przy wykonywaniu zadania egzaminacyjnego w postaci sporządzenia projektu umowy zamiany nieruchomości. NSA podkreślił w szczególności, że egzaminatorzy i komisja egzaminacyjna podejmująca uchwałę o wyniku egzaminu winni rozważyć ciężar gatunkowy błędów popełnionych przez osobę zdającą i ocenić je z punktu widzenia wypełnienia przez pracę kryteriów oceny przy uwzględnieniu ustawowo określonej skali ocen. Uchwała w sprawie ustalenia wyniku egzaminu notarialnego, w części dotyczącej oceny rozwiązania zadań z części drugiej powinna nawiązywać do kryteriów określonych w art. 74e § 2 ustawy - Prawo o notariacie. Ocena ta powinna uwzględniać nie tylko uchybienia, ale także te elementy, które zasługują na pozytywną ocenę. Dopiero pełne zestawienie wyników oceny pracy z punktu widzenia warunków jakie powinna ona spełniać, określonych w art. 74e § 2 ustawy - Prawo o notariacie, pozwala na sformułowanie końcowych wniosków wyrażających się w ocenie, o której mowa w art. 74e § 4 Prawa o notariacie.

2f

.

Komisja Egzaminacyjna II stopnia, do której sprawa wróciła po wyrokach sądów administracyjnych, w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy - uchwałą z dnia [...] września 2019 r. nr [...] - utrzymała w mocy zaskarżoną uchwałę nr [...] z dnia [...] września 2017r. stwierdzającą, że Zdająca uzyskała wynik negatywny z egzaminu notarialnego.

Powtórzyła ustalenia, że wynik ten był skutkiem oceny niedostatecznej pierwszego projektu aktu notarialnego mimo pozytywnych ocen z drugiego projektu aktu notarialnego (ocena dostateczna) i z projektu odmowy dokonania czynności notarialnej albo uzasadnienia jej dopuszczalności (ocena bardzo dobra). W uzasadnieniu Komisja Odwoławcza obszernie przedstawiła stan faktyczny kazusu egzaminacyjnego pierwszego projektu aktu notarialnego, powołała zarzuty i uzasadnienie odwołania, w którym zastała zakwestionowana ocena z tego projektu (k.2-6 uzasadnienia).

Powołała treść i uzasadnienie swojej – uchylonej przez WSA - uchwały z [...] lutego 2018 r. nr [...], która utrzymała w mocy uchwałę nr [...] z [...] września 2017 r. Komisji Egzaminacyjnej (k. 6-10 uzasadnienia).

Następnie Komisja Egzaminacyjna II stopnia powołała zarzuty poprzedniej skargi złożonej przez Zdającą do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na uchwałę Komisji Odwoławczej z [...] lutego 2018 r. nr [...], stanowisko odpowiedzi na skargę (k. 11-12 uzasadnienia).

Komisja Egzaminacyjna II stopnia powołała szczegółowo wyrok z 3 lipca 2018 roku, sygn. akt VI SA/Wa 709/18, w którym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił uchwałę z [...] lutego 2018 r. nr [...] i szczegółowo jego uzasadnienie (k.12-16 uzasadnienia).

Następnie powołała zarzuty skargi kasacyjnej złożonej przez organ od ww. wyroku WSA, z którym się nie zgodziła (k.16-17 uzasadnienia). Zarzuty kasacji nie zostały uwzględnione przez Naczelny Sąd Administracyjny, który wyrokiem z 9 kwietnia 2019 r. sygn. akt II GSK 1812/18 skargę kasacyjną oddalił i szczegółowe uzasadnienie Komisja Egzaminacyjna II stopnia powołała szczegółowo na k.17-21 uzasadnienia.

Działając w warunkach ponownego rozpatrzenia odwołania Komisja Egzaminacyjna II stopnia ponowiła ocenę, że sporządzony projekt dokumentuje nieważną umowę zamiany, co nie stanowi wykonania zadania egzaminacyjnego i wykazuje brak wiedzy zdającej z zakresu znowelizowanych przepisów ustawy z dnia 11 kwietnia 2003 roku o kształtowaniu ustroju rolnego (UKUR). Stwierdziła, że kierowała się wskazaniami Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie i Naczelnego Sądu Administracyjnego, wynikającymi z opisanych wyżej wyroków, co do dalszego postępowania (art. 153 p.p.s.a.). Jej zdaniem, "analiza Wyroku WSA i Wyroku NSA prowadzi do wniosku, że ponowne rozpatrzenie sprawy odwołania od wyników egzaminu notarialnego skarżącej winno nastąpić z uwzględnieniem konieczności dokładnej analizy rozbieżności poglądów doktryny co do interpretacji art. 2a i art. 4 ust. 1 UKUR oraz przez ponowne rozpatrzenie i rozstrzygnięcie sprawy". Podkreśliła, że "ani WSA ani NSA nie zawarły w swoich orzeczeniach wskazówek co do meritum rozstrzygnięcia sprawy przez Komisję Odwoławczą, a jedynie wskazały na niedostateczne wyjaśnienie stanu faktycznego i nie rozpatrzenie całego materiału dowodowego stanowiącego podstawę rozstrzygnięcia".

Zdaniem Komisji, to obydwa Sądy potraktowały kwestię właściwego zastosowania art. 2a w relacji do art. 4 ust. 1 UKUR, w brzmieniu obowiązującym od dnia 30 kwietnia 2016 roku, jako rozstrzygającą o ocenie z przedmiotowej pracy egzaminacyjnej. Przesądziła ona także o treści rozstrzygnięcia obydwu Sądów w opisanych wyżej wyrokach oraz o oparciu ich uzasadnień na zarzucie naruszenia art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a. polegającym na niedostatecznym wyjaśnieniu stanu faktycznego i nie rozpatrzeniu całego materiału dowodowego dotyczącego stanu prawnego ukształtowanego art. 2a UKUR.

Komisja stwierdziła, że przedmiotem oceny pracy egzaminacyjnej nie może być jedynie wiedza zdającego o samym fakcie zmiany danego aktu prawnego, ale jego wiedza o treści tej zmiany oraz właściwa subsumpcja zmienionych przepisów do przedstawionego zadania egzaminacyjnego, w oparciu o wykładnię dokonaną zgodnie z zasadami prawidłowej wykładni przepisów prawa.

Dlatego potraktowała stanowisko obu sądów, kwestionujące zarzut Komisji Odwoławczej o nieuwzględnieniu w pracy zdającej zmiany stanu prawnego wskutek nowelizacji UKUR, "jedynie jako zarzut nieodniesienia się w należyty sposób do argumentacji zdającej zawartej w jej odwołaniu". W przedmiotowej pracy egzaminacyjnej zadaniem zdających było przygotowanie projektu umowy zamiany nieruchomości, z których pierwsza o powierzchni 0,80 ha, co nie było kwestionowane, należała do kategorii nieruchomości rolnych. Istniała zatem konieczność zastosowania przez Zdającą art. 2a UKUR do zdarzenia prawnego, wyliczonego w art. 4 ust. 1 UKUR, który. ustanawia prawo wykupu nieruchomości rolnych nabytych na podstawie zdarzeń innych, niż umowa sprzedaży, a który wywołał rozbieżność stanowisk między Zdającą a Komisją Egzaminacyjną obu instancji.

Wśród tych przypadków są przewidziane w art. 4 ust. 1 punkt 4 lit. b) podział, przekształcenie bądź łączenie spółek handlowych, który stanowił podstawę formułowania przez Zdającą tezy o wyłączeniu przypadków wymienionych w art. 4 ust. 1 UKUR z zakresu stosowania art. 2a UKUR. Tymczasem z prawa wykupu przewidzianego w art. 4 ust. 1 UKUR wyłączone są przypadki wymienione w art. 4 ust. 4 UKUR, a z zakazu wynikającego z art. 2a UKUR wyłączone są przypadki wymienione w art. 2a ust. 3 UKUR oraz nabycie nieruchomości rolnej za zgodą Dyrektora Krajowego Ośrodka Wsparcia Rolnictwa (art. 2a ust. 4 UKUR).

Komisja Odwoławcza ponownie podzieliła opinię Komisji Egzaminacyjnej, że art. 2a UKUR, poprzez zdefiniowanie w art. 2 pkt 7 pojęcia "nabycia nieruchomości rolnej", wprowadza normę mającą zastosowanie zarówno do umów sprzedaży, jak i zdarzeń prawnych wymienionych w art. 4. ust. 1 UKUR. Przemawia za tym także art. 2a ust. 3 UKUR. Prawo wykupu nieruchomości rolnej przez KOWR, działający w imieniu Skarbu Państwa, powstanie także wtedy, gdy nabycie nieruchomości rolnej nastąpi w przypadkach wymienionych w art. 4 ust. 1 UKUR - innych, niż wymienione w art. 4 ust. 4 UKUR wyjątki od zasady. Za takim stanowiskiem przemawia także brzmienie art. 4 ust. 4 pkt 2) lit. a) UKUR. W sytuacji niespełnienia wymogów wynikających z art. 2a ust. 1 i 2 nabywca, legitymujący się zgodą Dyrektora KOWR na nabycie nieruchomości rolnej, może ją nabyć bez konieczności uwzględnienia prawa wykupu tej nieruchomości przez KOWR. Gdyby nabycie nieruchomości rolnej w trybie art. 4 ust. 1 UKUR stanowiło wyjątek od zasady wyrażonej w art. 2a, przepis art. 4 ust. 4 pkt 2) lit. a) byłby bezprzedmiotowy. Co więcej, w takiej sytuacji Dyrektor KOWR nie miałby kompetencji do wydania zgody na nabycie nieruchomości rolnej przez osobę nie będącą rolnikiem indywidualnym, skoro takie nabycie nie podlegałoby ograniczeniom stanowiącym podstawę jego uprawnienia do wydania takiej decyzji.

Komisja Odwoławcza nie zgodziła się z przeciwną opinią Zdającej, że przepis art. 2a UKUR nigdy nie znajdzie zastosowania w przypadku zdarzeń prawnych wskazanych w art. 4 ust. 1 UKUR, ponieważ nabycie nieruchomości rolnej w wyniku podziału, przekształcenia bądź łączenia spółek handlowych (art. 4 ust. 1 pkt. 4) lit. b) ww. ustawy), nigdy nie będzie możliwe bez uzyskania zgody Dyrektora KOWR, gdyż nabywcami nieruchomości rolnych będą z oczywistych przyczyn podmioty nie spełniające przesłanek uznania ich za rolnika indywidualnego w rozumieniu ustawy (tj. spółki prawa handlowego). Skoro przypadki nabycia nieruchomości rolnej na podstawie zgody Dyrektora KOWR są wyłączone z prawa wykupu na rzecz KOWR z mocy prawa (art. 4 ust. 4 pkt 2 lit. a) UKUR), to oznaczałoby, że art. 4 ust. 1 pkt. 4) lit. b) ww. ustawy jest przepisem martwym. Z tej okoliczności zdająca wywodzi, że cały przepis art. 4 ust. 1 stanowi wyjątek od zasady wyrażonej w art. 2a ust. 1 i 2 ustawy.

Komisja odniosła się do powołanych przez Skarżącą poglądów wyrażonych w doktrynie (przez K. K. (w: Prawo nabycia Agencji Nieruchomości Rolnych i zasada nabywania nieruchomości rolnej jedynie przez rolnika indywidualnego a zniesienie współwłasności nieruchomości rolnej {w:} Nieruchomości rolne w praktyce notarialnej, red. Paweł Księżak, Joanna Mikołajczyk, Warszawa 2017, s. 95), w którym zaprezentowano dwie linie interpretacyjne omawianych przepisów, w myśl których: art. 4 ust. 1 UKUR stanowi lex specialis wobec zakazu nabywania nieruchomości rolnych przez podmioty nieposiadające statusu rolnika indywidualnego oraz, że przepis ten go nie stanowi wobec ww. zakazu.

Przyznała, że za przyjęciem pierwszego z przedstawionych wyżej stanowisk opowiedziała się powołana przez Skarżącą H. C. (w Aspekty prawne obrotu gruntami rolnymi od 30.04.2016 r. na nowych zasadach ustalonych w ustawie z dnia 11.04.2003 r. o kształtowaniu ustroju rolnego oraz w ustawie z dnia 14.04.2016 roku o wstrzymaniu sprzedaży nieruchomości Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa, w: "Rejent", 2016, Nr 9, s. 68), która wskazała, że "jeżeli ANR nie skorzysta z określonego w art. 4 ust. 1 ustawy prawa nabycia nieruchomości rolnej, podstawę wpisu nabywcy do księgi wieczystej stanowi, oprócz umowy przeniesienia własności nieruchomości, także dowód doręczenia Agencji zawiadomienia o umowie oraz jej oświadczenie, że nie korzysta z prawa nabycia, albo upływ miesięcznego terminu do złożenia oświadczenia w tym przedmiocie. Jeśli notariusz prześle umowę do sądu wieczystoksięgowego, to sąd powinien czekać na dowód doręczenia Agencji zawiadomienia, gdyż może dokonać wpisu tylko na podstawie ważnej umowy, a bez zawiadomienia umowa według art. 9 ust. 3 jest nieważna. Odwołała się do praktyki notariuszy, którzy sami zawiadamiają Agencję i do umowy dołączają dowód przesłania zawiadomienia, bądź pouczają nabywców o takim obowiązku."

Komisja Odwoławcza odwołała się też do innych przedstawicieli doktryny, wymienionych przez Zdającą, którzy przeciwnie niż twierdzi Skarżąca, nie dopuszczają do przyjęcia poglądu, że art. 2a UKUR wprowadza zasadę, że nieruchomość rolną może nabyć jedynie rolnik indywidualny, chyba że ustawa stanowi inaczej, a to oznacza, że art. 4 ust. 1 ww. ustawy można uznać za ten wyjątek (Jerzy Bieluk w: Ustawa o kształtowaniu ustroju rolnego. Komentarz. Warszawa 2016 s. 215; Jan Wszołek w: Niejasne przepisy utrudniające podział i łączenie spółek. Rzeczpospolita z 28.06.2016 r.).

Komisja Odwoławcza nie zgodziła się z możliwością uwzględnienia w ocenie pracy rozbieżności poglądów w doktrynie na poczet wyboru przez Zdającą jednego z dopuszczalnych poglądów i skonstruowania na tej podstawie swojego projekt aktu notarialnego. W szczególności dlatego, że pogląd wyrażony przez H. C. Komisja uznała za odosobniony i nie poparty żadną głębszą analizą. Odnosząc się do pozostałych cytowanych publikacji, zaznaczyła, że ich hipotetyczne poglądy prezentowane przez Zdającą, zostały odrzucone po bardzo dogłębnej analizie (K. K. w: Prawo nabycia Agencji Nieruchomości Rolnych i zasada nabywania nieruchomości rolnej jedynie przez rolnika indywidualnego a zniesienie współwłasności nieruchomości rolnej {w:} Nieruchomości rolne w praktyce notarialnej, red. Paweł Księżak, Joanna Mikołajczyk, Warszawa 2017, s. 93). Podobnie artykuł Jana Wszołka (w: Niejasne przepisy utrudniające podział i łączenie spółek. Rzeczpospolita z 28.06.2016 r.), który zdaniem organu bardziej stawia pytania i przedstawia wątpliwości co do zasadności stosowania art. 2a do przekształceń prawnych spółek oraz racjonalności rozwiązań znowelizowanej UKUR, niż stanowczo opowiada się za stanowiskiem, by art. 4 ust. 1 w całości stanowił lex specialis w stosunku do art. 2a UKUR.

Co więcej, Komisja podkreśliła, że powołane przez Zdającą poglądy nie wyczerpują dostępnych, w chwili zdawania przez nią egzaminu, opinii doktryny w przedmiotowej sprawie. Wymieniła w uzasadnieniu wielu innych przedstawicieli doktryny, którzy jednoznacznie opowiedzieli się za tezą, że art. 4 ust. 1 znajduje zastosowanie jedynie w przypadku, gdy nabywca zgodnie z art. 2a będzie miał prawo nieruchomość rolną nabyć. (Paweł Blajer, w: Z rozważań nad tzw. prawem nabycia w świetle znowelizowanych ustaw o kształtowaniu ustroju rolnego i o lasach, s. 61 {w} Nieruchomości rolne w praktyce notarialnej, red. Paweł Księżak, Joanna Mikołajczyk, Warszawa 2017; Paweł Księżak w: Nabycie nieruchomości rolnej wskutek sukcesji mortis causa w świetle przepisów ustawy o kształtowaniu ustroju rolnego, s. 153), poglądu, że art. 4 ust. 1 UKUR nie stanowi lex specialis wobec art. 2a UKUR i nie uchyla ogólnej reguły, zgodnie z którą nabycie nieruchomości rolnej może co do zasady nastąpić jedynie przez rolnika indywidualnego (Krzysztof Kurosz, poświęca temu cytowaną wyżej pracę str. 109).

Zdaniem Komisji Odwoławczej, wbrew temu co twierdzi Zdająca, brak wzmianki w art. 4 ust. 1 UKUR, iż prawo wykupu nieruchomości przysługuje KOWR jedynie o tyle, o ile nabycie nieruchomości nie narusza art. 2a tej ustawy, nie stanowi argumentu za tezą, iż przepis art. 4 ust. 1 mieści się w zbiorze przypadków wskazanych jako wyjątki od zasady wyrażonej w art. 2a ust. 1 i 2 UKUR, że nabywcą nieruchomości rolnej może być wyłącznie rolnik indywidualny, chyba, że ustawa stanowi inaczej".) Przyjęcie tezy Zdającej prowadziłoby do wyłączenia stosowania art. 2a ust. 1 i 2 także w przypadku umów sprzedaży, gdyż podobnego stwierdzenia nie ma również w art. 3 UKUR. Prowadziłoby to do sytuacji, gdy jeden z najważniejszych przepisów ustawy stałby się przepisem martwym, nie kreującym żadnej normy prawnej.

Komisja na potwierdzenie słuszności swojego poglądu o braku wyłączenia z zakresu stosowania art. 2a przypadków wskazanych w art. 4 ust. 1 UKUR wskazała na publikacje i ich żródła: Jerzego Pisulińskiego w: O niektórych osobliwościach obrotu nieruchomościami rolnymi, s. 33, {Rejent, maj 2016}, Cezarego Dzierzbickiego w: Stwierdzenie zasiedzenia nieruchomości rolnej, s. 10, {Rejent kwiecień 2016}, Barbary Jelonek-Jarco w: Przesłanki i zakres prawa nabycia nieruchomości rolnej przez Agencję Nieruchomości Rolnych, s.77, {Rejent lipiec 2017}, Bartłomieja Swaczyna w: Zniesienie współwłasności nieruchomości rolnej po 29.04.2016 r., s. 91, {Rejent lipiec 2017}, Zygmunta Truszkiewicz w: Zakres stosowania ustawy o kształtowaniu ustroju rolnego po nowelizacji z 2016 roku, s. 99, {Rejent lipiec 2017}, Jakuba Biernata w: Ustawowe prawo pierwokupu współwłaściciela nieruchomości rolnej w świetle ustawy o kształtowaniu ustroju rolnego {Krakowski Przegląd Notarialny, Lipiec 2017, s. 9} oraz Wojciecha Fortuńskiego i Mirosława Kupis w: Uwagi do ustawy o kształtowaniu ustroju rolnego {Nowy Przegląd Notarialny Nr 2(68) 2016 s. 45}.

Pogląd, że kształt prawa wykupu zmieniła przede wszystkim zasada, że nabywcą nieruchomości rolnej może być wyłącznie rolnik indywidualny wynika także z publikacji Jerzego Bieluka (w: Ustawie o kształtowaniu ustroju rolnego {Komentarz, Warszawa 2016}, którą prezentuje na str. 56, w tezie 1 do rozdziału X komentarza do art. 2, na str. 67 i nast. komentarza do art. 2a oraz na str. 178 w tezie 3 działu I komentarza do art. 4 - art. 2a KsztUstrRolU. Znacznie ograniczając możliwość nabycia nieruchomości rolnych zasada ta powoduje, że zastosowanie prawa wykupu może mieć miejsce wyłącznie w sytuacjach, gdy mamy do czynienia z wyjątkami od niej. Tak więc sytuacji, w których aktualizuje się prawo wykupu, będzie niewiele." Podobnie w tezie 7 działu II komentarza do art. 4, Komisja Odwoławcza cytuje wymienione enumeratywnie przez tego autora przypadki, kiedy realizacja prawa nabycia przysługującego KOWR będzie możliwa i dalej wskazuje kierunek, w jakim, na mocy zmiany ustawy o ustroju rolnym z 26.4.2019 r., utrudniono rolnikowi indywidualnemu nabywanie gruntów - obejmując go prawem nabycia KOWR, jeżeli nabywa nieruchomości rolne niepołożone w gminie, w której ma miejsce zamieszkania nabywca, lub w gminie graniczącej z tą gminą.

Komisja Odwoławcza zaprzeczyła zatem tezie o zasadniczych rozbieżnościach w interpretacji art. 2a i art. 4 ust. 1 UKR, występujących jakoby w doktrynie, dokonując zestawienia sytuacji, w których nie ma wymogu uzyskiwania zgody Dyrektora Generalnego KOWR na nabycie, ale jednocześnie zachowana zostaje kontrola obrotu nieruchomościami w postaci przysługującemu KOWR prawa nabycia, odwołując się do zestawienia poglądów doktryny i oceniła brak należytego przygotowania skarżącej do wykonywania zawodu notariusza.

Oceniła, że Zdająca przyjmując w swojej pracy egzaminacyjnej odosobnioną koncepcję, rażąco naruszyła art. 80 § 2 P.n., co skutkuje obniżeniem oceny o co najmniej dwa stopnie.

Stwierdziła bowiem, że poza poglądem H. C., wyrażonym bez głębszej analizy stanu prawnego, wszyscy przedstawiciele doktryny wypowiedzieli się w omawianej sprawie - przed egzaminem - za koniecznością zastosowania art. 2a przed zawarciem umowy objętej hipotezą art. 4 ust. 1 UKUR, w celu ustalenia jej dopuszczalności. Nawet przy założeniu, że pewne wątpliwości co do stosowania ww. przepisów wyrażane niekiedy w doktrynie były znane skarżącej w dacie egzaminu, czemu w żaden sposób nie dała wyrazu w swojej pracy, za najistotniejsze zadanie notariusza uznała czuwanie nad należytym zabezpieczeniem praw i słusznych interesów stron oraz innych osób, dla których czynność ta może powodować skutki prawne (art. 80 § 2 P.n.).

Komisja Odwoławcza zgodziła się z postulatem dania pierwszeństwa interpretacji literalnej przepisów przed pozostałymi, ale uznała, że analiza definicji nabycia nieruchomości rolnej (art. 2 ust. 7 UKUR) jest wobec tezy Zdającej miażdżąca. Przyznając, że w ustawie o kształtowaniu ustroju rolnego brak jest spójności, która dotyka także przedmiotowych przepisów, to jednak danie pierwszeństwa wykładni literalnej przepisów UKUR musi prowadzić do wniosku, że przepis art. 2a UKUR dotyczy każdego nabycia nieruchomości rolnej, a nie tylko jednego rodzaju umowy, jaką jest umowa sprzedaży.

Zdaniem Komisji Odwoławczej, skoro pozostałe elementy oceny przedmiotowej pracy egzaminacyjnej wyrażone w uchwale z dnia [...] lutego 2018 roku Komisji Odwoławczej nie stanowiły przedmiotu analizy WSA ani NSA, to stanowisko tych Sądów o konieczności ponownego rozpatrzenia i rozstrzygnięcia sprawy, zobowiązywało do dokonania ponownej oceny przedmiotowej pracy.

I tak, w pozostałym zakresie, Komisja Odwoławcza nie uznała argumentu Zdającej o krótkim czasie obowiązywania znowelizowanych przepisów, skoro od 30 kwietnia 2016 roku do dnia egzaminu minęło ponad 16 miesięcy. Nie uznała argumentu o niewielkiej randze popełnionego błędu, ponieważ błąd dotyczy przepisów, które zdaniem organu, w chwili egzaminu doczekały się szerokiego i bardzo jednoznacznego omówienia w doktrynie.

Za błąd mniejszej wagi uznała omyłkę pisarską przy zapisie pouczenia w akcie, wobec i tak wadliwego przyjęcia koncepcji rozwiązana zadania. Za chybione uznała rozważania, czy w omawianym przypadku T. M. uzyskałby zgodę na nabycie nieruchomości.

Przyznała rację Zdającej, co do lakonicznej oceny opisowej jednego z egzaminatorów, ale za kluczowe uznała, że podniósł on podstawowy omawiany błąd Zdającej w projekcie, Nie został także precyzyjnie zredagowany zarzut egzaminatora, co do braku zawarcia w akcie żądania złożenia wniosków wieczystoksięgowych, ale polecenie egzaminacyjne nie zwalniało zdających z obowiązku odniesienia się w akcie do tego obowiązku, ale ostatecznie Komisja uznała, że skoro wniosek wieczystoksięgowy stanowi obecnie samodzielną czynność notarialną, sam brak takiego zaprojektowania treści wniosku w akcie (w zakresie wniosku o wpis własności i użytkowania wieczystego) jest uchybieniem mniejszej wagi.

Za całkowicie wadliwą Komisja uznała z urzędu, że umieszczona w projekcie aktu informacja o opłatach sądowych należnych od wniosków o wpisy do ksiąg wieczystych jest całkowicie wadliwa, co do tego, że opłaty sądowe zostaną zarejestrowane pod nr Repertorium A niniejszego akt notarialnego. Złożenie wniosku wieczystoksięgowego, wobec nowelizacji ustawy Prawo o notariacie obowiązującej od 1 lipca 2016 roku, jest osobną czynnością notarialną i opłaty sądowe ewidencjonuje się pod nr Repertorium A złożonego wniosku, a nie pod nr Rep. A aktu notarialnego. Ponadto, jak słusznie podniósł egzaminator, opłata sądowa od wniosku o wpis własności nieruchomości rolnej została pobrana w wysokości zawyżonej (200 zł zamiast 150 zł - art. 43 ust. 2 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych).

Komisja uznała za bardzo poważne uchybienie pracy, które wobec wskazanego wyżej najważniejszego błędu projektu, potwierdza słuszność wystawienia oceny negatywnej, jest przywołanie uchwały zgromadzenia wspólników podjętej w trybie art. 210 § 1 k.s.h. o powołaniu pełnomocnika spółki do zawarcia umowy zamiany - w zwykłej formie pisemnej zamiast protokołu w formie aktu notarialnego. Komisja przyznała, że Sąd Najwyższy w wyroku z [...].6.2012 r. sygn. akt [...] orzekł, że do pełnomocnictwa udzielonego przez zgromadzenie wspólników spółki z o.o. w trybie art. 210 § 1 k.s.h. nie stosuje się przepisów kodeksu cywilnego o pełnomocnictwie, jednak pogląd ten spotkał się z dość jednogłośną krytyką w doktrynie, odwołując się w uzasadnieniu do pięciu glos krytycznych do ww. wyroku SN (por. S. Czepita, Z. Kuniewicz, Glosa do wyroku SN z dnia 15 czerwca 2012 r., II CSK 217/11, Legalis; J.P. Naworski, Glosa do wyroku SN z dnia 15 czerwca 2012 r., II CSK 217/11, Legalis; J. Grykiel, Glosa do wyroku SN z dnia 15 czerwca 2012 r., II CSK 217/11, PiP 2014, Nr 5; A. Sobota, Glosa do wyroku SN z dnia 15 czerwca 2012 r., II CSK 217/11, Legalis, Kodeks Spółek Handlowych. Komentarz pod red. Strzępki, Legalis 2015 rozdz. VI pkt 5). Uznała zatem, że taki stan rzeczy wyłącza ekskulpację notariusza za błąd w wyborze interpretacji prawa z uwagi na jednostkowe orzeczenie Sądu Najwyższego i każe przyjąć powinność zastosowania rozwiązania ostrożniejszego i mającego szersze poparcie w doktrynie. J. K., reprezentujący K. sp. z o.o., działał zatem w akcie bez umocowania, z wszelkimi tego dla skuteczności czynności prawnej konsekwencjami.

Komisja podniosła też szereg innych uchybień Zdającej przy zagadnieniu projektu tekstu jednolitego umowy spółki K. sp. z o.o. np. przywołano bez podania daty i bez odniesienia się do ewentualnych postanowień tej umowy, czy w spółce tej działa rada nadzorcza, czy w umowie spółki nie zostało przewidziane pierwszeństwo reprezentacji spółki przez radę nadzorczą (a nie pełnomocnika powołanego przez zgromadzenie wspólników); przywołano odpis z Rejestru Przedsiębiorców KRS dla K. Sp. z o.o bez podania daty jego wydania - nie jest zatem wiadome, czy był on aktualny i jakie wpisy zawierał, w projekcie nie zostały powołane odpisy z ksiąg wieczystych dla obu przedmiotowych nieruchomości, zatem umowa zamiany została sporządzona przez notariusza wyłącznie w oparciu o oświadczenia stron (co jest całkowitym naruszeniem wymogów art. 80 § 2 UPoN, a w konsekwencji podstawą odpowiedzialności odszkodowawczej i dyscyplinarnej notariusza)

Za uchybienie uznała także sposób sformułowania umowy zamiany, z całkowitym naruszeniem art. 603 kodeksu cywilnego, a mianowicie w sposób właściwy dla czynności działowych (X nabywa, Y nabywa), bez zawarcia oświadczeń o przeniesieniu własności nieruchomości (odpowiednio: prawa użytkowania wieczystego nieruchomości i własności budynku) i to bez wskazania wyraźnej kauzy, że przeniesienie dokonywane jest "w zamian",

Za uchybienie uznała podanie stanu cywilnego T. M. dopiero przy formułowaniu głównego postanowienia umowy zamiany, zamiast przy opisie należącej do niego nieruchomości i jej stanu prawnego, jako dość nietypową redakcję aktu notarialnego. Za największy błąd w zakresie ustalenia stanu cywilnego T. M. uznała brak odniesienia się do tego, czy po śmierci K. M. zmieniał stan cywilny; nie jest wykluczone, że zawarł ponownie związek małżeński oraz umowę o rozszerzeniu wspólności ustawowej na przedmioty nabyte przed zawarciem tego związku małżeńskiego, a następnie ponownie owdowiał, co skutkowałoby objęciem współwłasnością jego i spadkobierców jego drugiej żony zbywanej nieruchomości. Zarzuciła, że w projekcie nie ustalono zatem, czy T. M. jest wyłącznym właścicielem zbywanej nieruchomości, co ma tym większe znaczenie, że w księdze wieczystej T. M. był ujawnionym właścicielem razem ze zmarłą żoną,

Komisja wyraziła dezaprobatę co do celu umieszczenia w projekcie zapisów co do sposobu przyjęcia spadku przez T. M. ("wprost") i zapisów, że nieruchomości zbywane umową zamiany nabyte zostały "od osób fizycznych" (ma to znaczenie przy dokumentowaniu umowy sprzedaży - prawo pierwokupu z Ustawy o gospodarce nieruchomościami), co narusza obowiązek sporządzania aktów notarialnych w sposób przejrzysty (art. 80 § 1 UpoN)

Za poważny błąd pracy uznała także przywołanie przez zdającą dokumentu mającego stanowić podstawę wykreślenia hipoteki o wadliwej treści. Zadaniem zdających było sporządzenie umowy, na mocy której strony miały nabyć prawa do zamienianych nieruchomości w stanie wolnym od obciążeń. Tymczasem Zdająca przywołała w celu zbycia nieruchomości rolnej T. M. w stanie wolnym od hipoteki zaświadczenie banku, w którym bank stwierdza, że kredyt obrotowy zabezpieczony hipoteką został w całości zapłacony oraz że udziela zgody na wykreślenie hipoteki w księgach wieczystych. Tymczasem podstawą wykreślenia hipoteki - co do zasady - może być dokument stwierdzający, że wierzytelności nią zabezpieczone wygasły oraz że ze stosunku prawnego zabezpieczonego hipoteką nie mogą powstać w przyszłości wierzytelności podlegające zabezpieczeniu (art. 94 ustawy o księgach wieczystych i hipotece - dalej: "UKWiH") albo oświadczenie wierzyciela hipotecznego o zrzeczeniu się hipoteki (art. 246 k.c.). Istnieją także inne przypadki wygaśnięcia hipoteki, które Komisja dla jasności wywodu pominęła. Uznała, że dokument pochodzący od wierzyciela hipotecznego, który zdająca powołuje w swojej pracy, nie spełnia ani wymogu przewidzianego w art. 94 UKWiH ani nie obejmuje zrzeczenia się hipoteki (art. 246 k.c.). W związku z tym stwierdziła, że Zdająca nie wykonała elementu zadania egzaminacyjnego polegającego na zapewnieniu nabycia nieruchomości rolnej przez T. M. w stanie wolnym od obciążeń.

Zarzuciła, że skoro z kazusu wynikało, że wniosek o zmianę składu zarządu spółki już został do sądu rejestrowego złożony, to prawidłowym zabezpieczeniem interesów stron byłoby przywołanie w akcie kopii wniosku do KRS z prezentatą sądu o wpływie tego wniosku.

Uznała, że słusznie podniósł egzaminator, że wszystkie wypisy aktów notarialnych przywołanych w projekcie zostały wadliwie opisane bez podania numeru Repertorium A aktu (który stanowi przecież swoistą sygnaturę tego dokumentu), podobnie część zaświadczeń powołanych w akcie - opisanych jest bez podania numeru dokumentu,

Oceniła, że nie przywołano wypisu z kartoteki budynków, a zatem nie wiadomo, czy opis budynku w księdze wieczystej dla nieruchomości T. M. jest zgodny z aktualnym opisem budynku w tej kartotece.

Oceniła, że wadliwie zapisano prawo do otrzymania wypisów aktu dla sądu wieczystoksięgowego i starostwa powiatowego - obowiązek przesłania przez notariusza wypisów aktu tym podmiotom wynika wyraźnie odpowiednio z art. 6264 § 3 K.p.c. i z art. 23 ust. 2 ustawy Prawo geodezyjne i kartograficzne i zgoda (bądź jej brak) strony czynności na wydanie wypisów aktu notarialnego tym podmiotom nie ma żadnego znaczenia

Komisja Odwoławcza uznała, że w całej umowie powierzchnie nieruchomości zapisane są nieprawidłowo - cyfrą podano je w "hektarach", słownie w "arach".

Reasumując Komisja Odwoławcza uznała, że praca egzaminacyjna skarżącej nie zasługuje na ocenę pozytywną. Przede wszystkim skarżąca popełniła dwa błędy decydujące o ważności czynności prawnej (niezastosowanie UKUR oraz naruszenie art. 210 § 1 k.s.h.). Już same te dwa kardynalne błędy wyłączają możliwość wystawienia oceny pozytywnej. Dodatkowo skarżąca popełniła inne uchybienia, których suma przekonuje, że zdająca w dacie egzaminu nie była przygotowana do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu notariusza, który jest zawodem zaufania publicznego.

Komisja Odwoławcza dokonała analizy obowiązującego stanu prawnego z punktu widzenia zakresu rozpatrywania odwołania, powołała orzecznictwo NSA, jakie zapadło w innych sprawach i stwierdziła, że brak jest jakichkolwiek podstaw do podwyższenia oceny za projekt I aktu notarialnego, i w konsekwencji do zmiany oceny końcowej z egzaminu notarialnego.

3.

Na powyższe rozstrzygnięcie Skarżąca złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie:

1) art. 153 p.p.s.a., przez jego niezastosowanie przy ponownym rozstrzygnięciu w sprawie, poprzez pominięcie oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania w sprawie, zawartych w prawomocnych wyrokach: Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 3 lipca 2018 roku, sygn. akt: VI SA/Wa 709/18 uchylającego uchwałę Organu oraz Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 9 kwietnia 2019 roku, sygn. akt: II GSK 1812/18 oddalającego skargę kasacyjną Organu, w kwestii interpretacji przepisów ustawy z dnia 11 kwietnia 2003 roku o kształtowaniu ustroju rolnego (dotyczy stanu prawnego: t.j. Dz.U. z 2017 r. poz. 2196) [zwanej dalej: "u.k.u.r."] o kształtowaniu ustroju rolnego - wskazującej na prawidłowość zastosowanej przez skarżącą koncepcji oraz braku w sporządzonej przez skarżącą pracy błędu przesądzającego o niedostatecznej ocenie z pierwszego projektu aktu notarialnego - co wynika wprost z oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania wyrażonych w przedmiotowych orzeczeniach,

2)art. 2 a i art. 4 ust. 1 i 5 u.k.u.r. w związku z niezastosowaniem art. 153 p.p.s.a. przy ich wykładni i w konsekwencji ponowne uznanie, że warunkiem koniecznym ważności umowy zamiany nieruchomości rolnej - w sytuacji, gdy nabywcą nie jest rolnik indywidualny - jest uzyskanie zgody w formie decyzji wydanej na podstawie art. 2a u.k.u.r., podczas gdy z oceny prawnej dokonanej przez Sądy obu instancji wynika, że wątpliwości w interpretacji tych przepisów prawa oraz wzajemnych relacji między nimi nie mogą prowadzić do wyciągnięcia jednoznacznych wniosków, co do stosowania tych regulacji prawnych, a przyjęcie koncepcji, zgodnie z którą dla ważności umowy zamiany wystarczające jest dokonanie na podstawie art. 4 ust. 1 i 5 u.k.u.r. zawiadomienia Krajowego Ośrodka Wsparcia Rolnictwa przez nabywcę należy uznać za prawidłowe rozwiązanie zadania egzaminacyjnego,

3) art. 139 k.p.a. w związku z naruszeniem art. 153 p.p.s.a., poprzez wskazanie przy ponownym rozstrzygnięciu nowych wad pracy - uzasadniających zdaniem Komisji II stopnia konieczność utrzymania oceny niedostatecznej, w sytuacji gdy Sądy obu instancji nie odniosły się do nich w swoich rozstrzygnięciach - uznając je za nieistotne w kontekście możliwości uzyskania oceny pozytywnej z tej części egzaminu, a część tych domniemanych wad zostało wprost uznanych przez Komisję Egzaminacyjną I stopnia za pozytywne aspekty pracy (np: pełnomocnictwo z art. 210 k.s.h. w zwykłej formie pisemnej, zaświadczenie wierzyciela hipotecznego zezwalające na wykreślenie hipoteki),

4) art., 7, 7a, 77 i 80 k.p.a. i tym samym przekroczenie przez organ granic uznania administracyjnego poprzez ponowne sformułowanie nowych zarzutów w stosunku do pracy przy całkowitym pominięciu stanowiska skarżącej - ujawnionego już na etapie pierwszej skargi do WSA w Warszawie z dnia 3 marca 2018 roku - w którym skarżącą odniosła się do każdego z nowo postawionych zarzutów, w sposób wyczerpujący, poparty stosowną argumentacją, znajdującą potwierdzenie zarówno w piśmiennictwie, jak i ugruntowanym orzecznictwie Sądu Najwyższego,

5) art. 210 ustawy z dnia 15 września 2000 r - Kodeks spółek handlowych (t.j. Dz.U. z 2019 r. poz. 505 z późn. zm.) [zwanej dalej: "k.s.h.") poprzez jego błędną wykładnię, a w konsekwencji błędne zarzucenie skarżącej przedłożenia do projektu aktu notarialnego nieważnego pełnomocnictwa, co zdaniem organu stanowi błąd powodujący nieważność umowy zamiany objętej projektem, przecząc tym samym ustaleniom Komisji I stopnia, która przedłożone pełnomocnictwo w zwykłej formie pisemnej potraktowała jako prawidłowy element wykonania zadania,

6) naruszenie przepisów prawa materialnego - art. 94 ustawy o księgach wieczystych i hipotece z dnia 06 lipca 1982 roku (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 1916 ze zm.) [zwanej dalej: "u.k.w.h."] poprzez jego błędną wykładnię, a w konsekwencji błędne zarzucenie skarżącej przedłożenia do projektu aktu notarialnego dokumentu mającego stanowić podstawę wykreślenia hipoteki o wadliwej treści, co zdaniem organu stanowi poważny błąd pracy, przecząc tym samy ustaleniom Komisji I stopnia, która przedłożone oświadczenie wierzyciela hipotecznego potraktowała jako prawidłowy element wykonania zadania,

7) obrazę przepisów postępowania, która miała wpływ na wynik sprawy - art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy uchwały Nr [...] z dnia [...] września 2017 r. Komisji Egzaminacyjnej do spraw aplikacji notarialnej przy Ministrze Sprawiedliwości z siedzibą w G. w sprawie ustalenia wyniku egzaminu notarialnego podlegającej uchyleniu jako wydanej z naruszeniem prawa.

W uzasadnieniu Skarżąca wskazała, że z treści wydanych w sprawie orzeczeń jednoznacznie można odczytać sens oceny prawnej i zaleceń co dalszego postępowania przy ponownym rozstrzygnięciu. Zdaniem Skarżącej, organ podejmując dnia [...] września 2019 roku uchwałę utrzymującą w mocy uchwałę Komisji I stopnia, oparł swoje rozstrzygnięcie na argumentacji, której Sądy obu instancji nie przyznały racji i wprost nie zastosował się do zaleceń i opinii prawnej Sądów. W ocenie Skarżącej, taka postawa organu odwoławczego świadczy o podważaniu przez ten organ zasadności samej kontroli sądowo-administracyjnej, ponieważ organ mimo zakończonego pozytywnie dla skarżącej, a trwającego od ponad dwóch lat postępowania z naruszeniem przepisów prawa podejmuje uchwałę o tej samej treści, opierającej się na tej samej argumentacji, w sytuacji gdy Sądy obu instancji uznały za zasadne uchylenie takiej uchwały.

4.

W odpowiedzi na skargę Komisja Egzaminacyjna II stopnia wniosła o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej uchwale.

5.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie albowiem zaskarżona uchwała narusza art. 153 p.p.s.a. w sposób, który może mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Stosownie do art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia.

Oznacza to, że na gruncie niniejszej sprawy ocena prawna i wskazania, co do dalszego postępowania wyrażone w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 3 lipca 2018 r. o sygn. akt VI SA/Wa 709/18 wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. Tym bardziej, że zarzuty skargi kasacyjnej wywiedzionej przez Komisję Egzaminacyjną II stopnia od tego wyroku WSA zostały oddalone wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z 9 kwietnia 2019 r. o sygn.. akt II GSK 1812/18.

W orzecznictwie sądowym jest utrwalony pogląd, że w pojęciu "ocena prawna" mieści się przede wszystkim wykładnia przepisów prawa materialnego i procesowego. Wykładnia w tym sensie zmierza do wyjaśnienia istotnej treści przepisów prawnych i sposobu ich zastosowania w konkretnym wypadku w związku z rozpoznawaną sprawą. Wskazania co do dalszego postępowania stanowią z reguły konsekwencję oceny prawnej. Dotyczą one sposobu działania w toku ponownego rozpoznania sprawy i mają na celu uniknięcie błędów już popełnionych oraz wskazanie kierunku, w którym powinno zmierzać przyszłe postępowanie dla uniknięcia wadliwości w postaci np. braków w materiale dowodowym lub innych uchybień procesowych. Nadto sformułowanie, iż "ocena prawna wyrażona w orzeczeniu sądu wiąże w sprawie ten sąd" oznacza, że ilekroć dana sprawa będzie przedmiotem rozpoznania przez ten sąd, będzie on związany ocena prawną wyrażoną w tym orzeczeniu, jeżeli nie zostanie ono uchylone lub nie ulegną istotnej zmianie przepisy. (por. wyrok NSA z dnia 6 lutego 2013 r., sygn. akt II GSK 2101/11 http://orzeczenia.nsa.gov.pl/doc/9C8B42D1ED).

Ocena prawna i wskazania mogą dotyczyć zarówno oceny prawnej stanu faktycznego, wykładni przepisów prawa materialnego i procesowego, prawidłowości korzystania z uznania administracyjnego, jak i kwestii zastosowania określonego przepisu prawa, jako podstawy do wydania decyzji. W pojęciu "ocena prawna" mieści się ocena prawna dotychczasowego postępowania w sprawie, zaś "wskazania" określają sposób postępowania organów w przyszłości i wynikają z uzasadnienia wyroku.

Wskazania stanowią więc konsekwencję oceny prawnej, zwłaszcza oceny przebiegu postępowania przed organami administracyjnymi i rezultatu tego postępowania w postaci oceny materiału procesowego zebranego w sprawie. Ich celem jest zapobieżenie w przyszłości błędom, stwierdzonym przez sąd administracyjny w wyroku z 3 lipca 2018 r. o sygn. akt VI SA/Wa 709/18 w trakcie kontroli poprzednio zaskarżonej skutecznie uchwały z [...] lipca 2018r.

Z tych względów, poddając obecnie kontroli sadowoadministracyjnej zaskarżoną uchwałę z [...] września 2019r. i działając w warunkach bezwzględnego związania oceną prawną i wskazaniami wyroku WSA z 3 lipca 2018 r. o sygn. akt VI SA/Wa 709/18, sąd administracyjny w obecnym składzie ogranicza się zatem do kontroli, czy Komisja Egzaminacyjna II stopnia uwzględniła te okoliczności. Powołany bowiem wyrok sądu administracyjnego wywiera skutki wykraczające poza zakres postępowania sądowoadministracyjnego, bowiem jego oddziaływaniem objęte jest każde przyszłe postępowanie administracyjne w danej sprawie.

Oznacza to dla niniejszej sprawy, że ani organ administracji publicznej nie mógł, ani sąd administracyjny nie może - orzekając ponownie w tej samej sprawie pominąć dokonanej już oceny prawnej jak i wskazań wyrażonych we wcześniejszym wyroku, gdyż ocena ta wiąże go w sprawie.

W konsekwencji, związanie w rozumieniu art. 153 p.p.s.a. oznacza, że ani organ administracji publicznej nie mógł, ani sąd administracyjny nie może formułować nowych ocen prawnych, które są sprzeczne z wyrażonym wcześniej poglądem, lecz zobowiązany jest do podporządkowania się mu w pełnym zakresie oraz konsekwentnego reagowania w razie stwierdzenia braku zastosowania się organu administracji publicznej do wskazań w zakresie dalszego postępowania (p. wyrok NSA z dnia 21 marca 2014 r. sygn. I GSK 534/12 LEX nr 1488128, wyrok NSA z 15 stycznia 2014 r. sygn. II GSK 1762/12, www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Należy przy tym dodać, że odstępstwo od zasady wyrażonej w art. 153 p.p.s.a. dotyczy tylko dwóch sytuacji – pierwsza jest związana z ewentualną zmianą stanu faktycznego, gdy w trakcie ponownego rozpatrywania sprawy organ stwierdzi, że stan faktyczny uległ zasadniczej zmianie i jest odmienny od przyjętego przez sąd, natomiast druga sytuacja ma miejsce wówczas, gdy następuje zmiana stanu prawnego po wydaniu orzeczenia przez sąd.

Tymczasem w realiach niniejszej sprawy, żadne z wymienionych powyżej odstępstw nie zachodziło.

Tym samym kwestie, które były już przedmiotem oceny sądu i co do których sąd nie dopatrzył się uchybień w działaniu organu administracji, ponownie oceniane być nie mogą (p. WSA we Wrocławiu w wyroku z dnia 24 czerwca 2008 r., I SA/Wr 1890/07, LEX nr 397665, i WSA w Krakowie w wyroku z dnia 27 maja 2009 r., I SA/Kr 1636/08, LEX nr 533710).

Podkreślić należy, że oddziaływanie orzeczenia sądu administracyjnego w ponownym postępowaniu w sprawie przed organami administracji publicznej ma pierwszorzędne znaczenie w odniesieniu do orzeczeń kasatoryjnych tego sądu, w rezultacie których ma nastąpić merytoryczne rozpatrzenie sprawy w nowym postępowaniu administracyjnym prowadzonym w zakresie wynikającym z dokonanego obalenia zaskarżonego aktu lub czynności i ewentualnie innych aktów i czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy (p. Dauter Bogusław, Kabat Andrzej, Niezgódka-Medek Małgorzata, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. VII, WKP 2018 – Komentarz).

Tymczasem Komisja Odwoławcza, mimo obszernego przedstawienia stanu faktycznego - także wynikającego z wyroków WSA i NSA – całkowicie zignorowała związanie oceną w nich zawartą i wskazaniami - dokonując przy tym jego nadinterpretacji.

Po pierwsze błędnie uznała, że analiza Wyroku WSA i Wyroku NSA prowadzi do wniosku, że ponowne rozpatrzenie odwołania od wyników egzaminu notarialnego Skarżącej winno nastąpić "z uwzględnieniem konieczności dokładnej analizy rozbieżności poglądów doktryny co do interpretacji art. 2a i art. 4 ust. 1 UKUR" i stąd dokonała oceny – w oparciu o powołaną literaturę prawniczą - o braku jakichkolwiek wątpliwości interpretacyjnych tego zagadnienia.

Po drugie błędnie uznała, że "ani WSA ani NSA nie zawarły w swoich orzeczeniach wskazówek co do meritum rozstrzygnięcia sprawy przez Komisję Odwoławczą, a jedynie wskazały na niedostateczne wyjaśnienie stanu faktycznego i nie rozpatrzenie całego materiału dowodowego stanowiącego podstawę rozstrzygnięcia".

Komisja Odwoławcza wprawdzie nadmieniła, że obydwa Sądy potraktowały kwestię właściwego zastosowania art. 2a w relacji do art. 4 ust. 1 UKUR, jako rozstrzygającą o ocenie z pracy egzaminacyjnej, ale przy ponownym rozpatrzeniu sprawy zupełnie pominęła, że to sama Komisja przypisała rangę tego błędu jako kluczową i rozstrzygającą o ocenie z pracy egzaminacyjnej i mającą zasadniczy wpływ na całość oceny za projekt pierwszego aktu notarialnego.

Po trzecie, w sposób nieuzasadniony ograniczyła treść rozstrzygnięcia obu Sądów w opisanych wyżej wyrokach, na zarzucie naruszenia art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a. polegającym na niedostatecznym wyjaśnieniu stanu faktycznego i nie rozpatrzeniu całego materiału dowodowego dotyczącego stanu prawnego ukształtowanego art. 2a UKUR.

Takie stwierdzenia Komisji Odwoławczej w niniejszej sprawie pozostają w sprzeczności z treścią wiążących ją wyroków WSA i NSA. Prowadzi to do wniosku, że w istocie organ administracji, nadal nie zgadzając się z rozstrzygnięciem wyroku WSA z 3 lipca 2018 r. o sygn. akt VI SA/Wa 709/18 - mimo przegranej kasacji przed NSA, z naruszeniem art. 153 p.p.s.a. dokonał ponownego rozpatrzenia odwołania tak, jakby wiążącego go stanowiska sądów administracyjnych nie było. Okoliczność ta wynika z całokształtu zaskarżonej obecnie uchwały zapadłej z pominięciem wiążącego organ stanowiska sądów.

Tymczasem obecnie, Sąd rozpoznający ponownie skargę Zdającej – nie może pominąć poprzedniego stanowiska zawartego w prawomocnym wyroku WSA z 3 lipca 2018 r. o sygn. akt VI SA/Wa 709/18 zapadłym w tej sprawie, ponieważ jest nim związany.

Skoro bowiem Komisja zauważyła, obydwa Sądy potraktowały kwestię właściwego zastosowania art. 2a w relacji do art. 4 ust. 1 UKUR, jako rozstrzygającą o ocenie z przedmiotowej pracy egzaminacyjnej, to nie mogła pominąć dokonanej już w tym zakresie oceny sądów w tej istotnej kwestii, że mające zastosowanie w kazusie egzaminacyjnym przepisy u.k.u.r., budzą poważne wątpliwości interpretacyjne również w piśmiennictwie, skoro zostały powołane, a nie rozstrzyga ich dominująca linia orzecznicza wykształcona w orzecznictwie sądowym.

Na wstępie należy podkreślić, że prezentowany przez sądy administracyjne pogląd prawny co do poważnych wątpliwości interpretacyjnych zapadł w warunkach oceny pracy egzaminacyjnej, a nie w warunkach rozstrzygania samego problemu sensu stricte co do właściwego zastosowania art. 2a w relacji do art. 4 ust. 1 UKUR. Ma to zasadnicze znaczenie o tyle, że sądy administracyjne orzekające w niniejszej sprawie nie zajęły się i nie zajmą rozstrzyganiem tego problemu prawnego. Kwestią tą, w sposób przesądzający, zajmie się sąd powszechny w warunkach konkretnej sprawy jaka podlega jego właściwości.

Dlatego na brak rozstrzygnięcia tego problemu w orzecznictwie sądów powszechnych wskazał w niniejszej sprawie - w swojej ocenie sąd administracyjny w obu instancjach - uznając, że stanowisko doktryny budzi wątpliwości interpretacyjne. Ocena sądów administracyjnych w zakresie właściwego zastosowania art. 2a w relacji do art. 4 ust. 1 UKUR, jako budzącego poważne wątpliwości interpretacyjne, zapadła jednoznacznie na gruncie niniejszej sprawy egzaminacyjnej.

Tymczasem Komisja Odwoławcza, przeciwstawiła się tej ocenie poprzez powołanie innych poglądów doktryny, które jej zdaniem dyskredytują odosobnione stanowisko H. C. na które powołała się Skarżąca, zawarte w publikacji Aspekty prawne obrotu gruntami rolnymi od 30.04.2016 r. na nowych zasadach ustalonych w ustawie z dnia 11.04.2003 r. o kształtowaniu ustroju rolnego oraz w ustawie z dnia 14.04.2016 roku o wstrzymaniu sprzedaży nieruchomości Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa, w: "Rejent", 2016, Nr 9, s. 68).

Zdaniem Sądu orzekającego w niniejszym składzie, z tego względu, przedstawione w zaskarżonej uchwale inne poglądy doktryny uznane przez organ za dominujące – nie mogą być przedmiotem odmiennej oceny w niniejszej sprawie, niż ta zawarta w wyroku WSA z 3 lipca 2018 r. o sygn. akt VI SA/Wa 709/18. Przedmiotem wiążącej oceny sądów administracyjnych obu instancji była bowiem kwestia, że brak rozstrzygnięcia tego problemu w orzecznictwie sądów powszechnych – w kontekście istniejących rozbieżności w doktrynie - budzi wątpliwości interpretacyjne. WSA stwierdził jednoznacznie, że Skarżąca proponując rozwiązanie głównego problemu w kazusie, musiała zdecydować się na jedną z interpretacji art. 2a i art. 4 u.k.u.r. i tę okoliczność uznał za istotną do uwzględnienia przy ponownej ocenie pracy egzaminacyjnej, ponieważ ocenił, że nie chodzi o jakąkolwiek wątpliwość co do brzmienia przepisów mających zastosowanie w sprawie, ale o problem interpretacyjny występujący w piśmiennictwie, który też nie jest rozstrzygnięty w orzecznictwie sądowym

Innymi słowy, wbrew stanowisku zajętym w zaskarżonej uchwale, nadal nie ma znaczenia dla rozstrzygnięcia powołanie się na ilość przeważających poglądów doktryny, skoro nadal istnieje "problem interpretacyjny występujący w piśmiennictwie, który też nie jest rozstrzygnięty w orzecznictwie sądowym".

Wbrew twierdzeniu Komisji Odwoławczej o braku wskazówek Sądu co do meritum rozstrzygnięcia przez nią sprawy i jedynie nałożenia przez Sądy obowiązku wyjaśnienia stanu faktycznego i rozpatrzenia całego materiału dowodowego, odmiennie i jednoznacznie ujął to WSA w ww. wyroku z 3 lipca 2018r. – w części całkowicie pominiętej przy rozstrzyganiu.

Sąd ten, wskazał mianowicie na uchybienie przez Komisję art. 80 K.p.a. poprzez wykroczenie poza granice swobodnej oceny dowodów poprzez to, że Komisja Odwoławcza, w sprawie będącej kazusem egzaminacyjnym, uznała o braku wątpliwości, kto może być nabywcą nieruchomości rolnej, wobec obowiązywania art. 2a u.k.u.r. - pomimo wskazanych wątpliwości interpretacyjnych w piśmiennictwie, których nie rozstrzyga dominująca linia wykształcona w orzecznictwie sądowym.

Nie ma znaczenia zatem – w warunkach tego egzaminu zawodowego, któremu poglądowi przedstawicieli doktryny rację daje Komisja Egzaminacyjna, a któremu Skarżąca, skoro istnieje problem interpretacyjny występujący w piśmiennictwie, który nie jest rozstrzygnięty w orzecznictwie sądowym.

Z tego względu wiążąca jest ocena WSA, że istotne jest dla oceny tego rozwiązania kazusu egzaminacyjnego, że istnieje problem interpretacyjny występujący w piśmiennictwie i nie został rozwiązany w orzecznictwie sądowym. Dlatego wiążąca jest ocena WSA, że wykraczając poza granice swobodnej oceny dowodów, Komisja Egzaminacyjna II stopnia niesłusznie uznała za dyskwalifikujący błąd Skarżącej polegający na sporządzeniu umowy zamiany bez uzyskania zgody KOWR, w wyniku czego uznała, że Skarżąca sporządziła projekt aktu notarialnego dokumentujący nieważną umowę zamiany.

Tym samym, orzekające w niniejszej sprawie Sądy obu instancji oceniły, że ten błąd nie dyskwalifikuje pierwszego projektu aktu notarialnego, a także oceniły, że skarżąca sporządzając ten projekt w postaci umowy zamiany nieruchomości - uwzględniła zmiany stanu prawnego jakie zaistniały na skutek nowelizacji ustawy z dnia 11 kwietnia 2003 roku o kształtowaniu ustroju rolnego.

Co więcej, ocena i wskazania ww. wyroku została zaakceptowana w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 9 kwietnia 2019 r. o sygn. akt II GSK 1812/18. Ocenił on także, że stanowisko Komisji Egzaminacyjnej II stopnia wyrażone w zaskarżonej uchwale, że "skarżąca wykorzystała przy realizacji zadania egzaminacyjnego jedno ze stanowisk prezentowanych w doktrynie i w sytuacji braku orzecznictwa sądowego dotyczącego regulacji prawnych mogących mieć zastosowanie przy wykonywaniu zadania egzaminacyjnego w postaci sporządzenia projektu umowy zamiany nieruchomości".

Te okoliczności powinny być uwzględnione przez Komisję Odwoławczą w ramach obowiązków organu wynikających z art. 153 p.p.s.a., a zostały zignorowane, co uzasadnia uchylenie zaskarżonej uchwały.

Obecnie Sąd w składzie orzekającym ponownie nie może wyrazić odmiennej oceny niż ta, którą należało uznać za wiążącą w wyroku WSA z 3 lipca 2018 r. o sygn. akt VI SA/Wa 709/1. Jak wyżej wskazano, wyrażona ocena i wskazania w uzasadnieniu tego wyroku mają bowiem bezwzględny charakter i ich pominięcie, a w istocie zignorowanie przez Komisję Odwoławczą, naruszają art. 153 p.p.s.a. w sposób mający istotny wpływ na wynik sprawy.

NSA w cyt. wyroku podkreślił przy tym, akceptując ocenę sądu I instancji, że w ocenie pracy egzaminacyjnej, egzaminatorzy i komisja egzaminacyjna podejmująca uchwałę o wyniku egzaminu winni rozważyć ciężar gatunkowy błędów popełnionych przez osobę zdającą i ocenić je z punktu widzenia wypełnienia przez pracę kryteriów oceny - przy uwzględnieniu ustawowo określonej skali ocen. NSA stwierdził też, że uchwała powinna nawiązywać do kryteriów określonych w art. 74e § 2 ustawy - Prawo o notariacie i powinna uwzględniać nie tylko uchybienia, ale także te elementy, które zasługują na pozytywną ocenę. Wskazał, że "dopiero pełne zestawienie wyników oceny pracy z punktu widzenia warunków jakie powinna ona spełniać, określonych w art. 74e § 2 ustawy - Prawo o notariacie, pozwala na sformułowanie końcowych wniosków wyrażających się w ocenie, o której mowa w art. 74e § 4 Prawa o notariacie".

Do tych wskazań sądów obu instancji Komisja Odwoławcza się nie dostosowała. Błędy, które co do zasady nie mogły być dyskwalifikujące całej pracy, zostały wprawdzie uwzględnione jako obniżające pracę egzaminacyjną o dwa stopnie, ale Komisja Odwoławcza odmiennie niż Sądy oceniła ich wagę, ignorując art. 153 p.p.s.a., a także nie odniosła znaczenia i wagi pozostałych wymienionych błędów do skali ocen, mimo ustawowego obowiązku. Art. 74e § 4 stanowi mianowicie, że "Ostateczną ocenę z pracy pisemnej z każdego z zadań z części egzaminu notarialnego stanowi średnia ocen cząstkowych przyznanych przez każdego członka komisji sprawdzającego pracę pisemną, przy czym:

1) oceny pozytywne to:

a) celująca - jeżeli średnia arytmetyczna wystawionych ocen wynosi 6,00,

b) bardzo dobra - jeżeli średnia arytmetyczna wystawionych ocen wynosi 5,00 lub 5,50,

c) dobra - jeżeli średnia arytmetyczna wystawionych ocen wynosi 4,00 lub 4,50,

d) dostateczna - jeżeli średnia arytmetyczna wystawionych ocen wynosi 3,00 lub 3,50;

2) ocena negatywna - niedostateczna - jeżeli średnia arytmetyczna wystawionych ocen wynosi 2,00 lub 2,50."

O ile ponowiona ocena została, wbrew stanowisku WSA i NSA w niniejszej sprawie, oceniona inaczej, czego konsekwencją jest przypisana jej ranga błędu, obniżająca ocenę pracy o 2 punkty, to także wykluczenie w zaskarżonej uchwale oceny celującej i bardzo dobrej, nadal nie wskazuje, jaką rangę Komisja Odwoławcza przypisuje pozostałym błędom.

I ma rację Skarżąca, że dopuszczalne jest znalezienie innych jeszcze błędów, niż uczyniła to Komisja Egzaminacyjna w swoich ocenach, ale wyklucza to pogorszenie sytuacji Zdającej wobec zakazu z art. 139 K.p.a., czyli wyklucza obniżenie oceny poza dotychczasowy zakres dotychczas korzystny dla Skarżącej..

Tymczasem Komisja Odwoławcza nie tylko pominęła jakiekolwiek pozytywne aspekty tej pracy egzaminacyjnej, ignorując wskazania NSA, to nie uzasadniła także jakie konkretnie pozostałe wymienione błędy i w jaki sposób dla punktacji ustawowej – wpłynęły na uzyskaną ocenę negatywną.

Te inne bowiem błędy, niż te będące już przedmiotem dotychczasowej oceny Sądów w niniejszej sprawie, zasadniczo nie dyskwalifikowały pracy. Tymczasem w zaskarżonej obecnie uchwale, w sposób dostatecznie nie wyjaśniony, nie podlegający zatem kontroli, obniżyły ocenę pracy do poziomu oceny negatywnej.

Zdaniem Sądu, o ile Komisja obniżyła obecnie ocenę pracy o 2 stopnie (czyli wyłączające ocenę celującą i bardzo dobrą – art. 74e § 4 pkt 1 a i 1b P.n.) to dotyczy to wyłącznie błędów uprzednio ocenionych odmiennie przez Sądy i oznacza też, że do pozostałych błędów opisanych w uchwale brak jest wyjaśnienia w zakresie ich szczegółowej oceny. Tymczasem NSA stwierdził, że na ocenę składają się nie tylko negatywne aspekty pracy, ale i pozytywne.

Zdaniem Sądu, dokonana przez Komisję Odwoławczą ocena pozostałych elementów pracy budzi zatem także uzasadnione wątpliwości mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co do warunków zachowania zasad art. art. 7 i art. 77 § 1 oraz 80 K.p.a. w związku z art. 153 p.p.s.a. Została bowiem dokonana z pominięciem wyników pracy z punktu widzenia warunków jakie powinna ona spełniać, określonych w art. 74e § 2 P.n. - w odniesieniu do skali ocen wynikającej z art. 74e § 4 P.n. jako postaw prawnych rozstrzygnięcia.

Ponadto, nie sposób odeprzeć słuszności zarzutu dowolności oceny pracy egzaminacyjnej w sytuacji, kiedy jeden konkretny błąd obniżył tę ocenę aż o dwa stopnie, a pozostałe błędy, co należy jedynie domniemywać z uzasadnienia, oceniane z pułapu oceny dobrej, zdyskwalifikowały tę pracę egzaminacyjną.

Jak wynika z wyroków sądów administracyjnych wydanych w tej sprawie, a wiążących Komisję, ocena pracy egzaminacyjnej nie jest uznaniowa. Nie powtarzając argumentacji uzasadniającej ten pogląd, odnoszącej się do utrwalonego orzecznictwa, oznacza to, że Obecnie Sądowi nie jest wiadome, w jakim zakresie pozostałe, stwierdzone błędy pracy przyczyniły się do jej dyskwalifikacji.

Tym bardziej, że ich nowa ocena Komisji Odwoławczej, dokonana w warunkach jej odwołania, nie mogła być surowsza niż ocena pierwszego projektu aktu notarialnego dotychczas dokonana przez Komisję Egzaminacyjną. Samo stwierdzenie innych błędów, których nie zauważyła Komisja Egzaminacyjna, do czego Komisja Odwoławcza jest uprawniona, nie może jednak powodować obniżenia oceny, bowiem stanowiłoby pogorszenie sytuacji odwołującej się i stanowiłoby o naruszeniu art. 139 K.p.a.

Nie sposób nie zauważyć, że uprzednio, to zasadniczo jednemu błędowi przypisana została ranga dyskwalifikująca pracę egzaminacyjną Skarżącej. Tylko jednemu, uznanemu za najważniejszy błąd projektu, przypisano pierwotnie, w ślad za Komisja Egzaminacyjną, wagę determinującą wartość całej pracy i ocenę braku wiedzy Zdającej.

Wobec jednoznacznej zmiany kwalifikacji wagi pierwszego omawianego błędu i odmiennej oceny wiedzy Zdającej, przez wyroki Sądów orzekających w niniejszej sprawie, istotny jest możliwy skutek, jaki w dalszym zakresie oceny pracy wywołuje złożone odwołanie.

Należy podkreślić, że uprzednio, zakwalifikowany przez Komisję Odwoławczą, jako "poważne uchybienie pracy" został drugi błąd Zdającej, polegający na przywołaniu w pracy, w zwykłej formie pisemnej, uchwały zgromadzenia wspólników podjętej w trybie art. 210 K.s.h. o powołaniu pełnomocnika spółki do zawarcia umowy zamiany - zamiast protokołu w formie aktu notarialnego. Ze skargi, według Skarżącej, wynika, że sama Komisja Egzaminacyjna I stopnia, przedłożone pełnomocnictwo w zwykłej formie pisemnej potraktowała jako prawidłowy element wykonania zadania. Tymczasem w zaskarżonej obecnie uchwale Komisja Odwoławcza kwalifikuje ten element pracy jako powodujący nieważność umowy zamiany objętej projektem.

Faktem jest, że Skarżąca powołała się na wyrok Sądu Najwyższego z dnia 15 czerwca 2012 r. (sygn. akt II CSK 217/11), dopuszczający taką praktykę, a organ wymienił kilka glos krytycznych do tego właśnie wyroku oraz uzasadnienie uchwały Sądu Najwyższego z dnia 30 stycznia 2019 r. sygn. III CZP 71/18 wskazujące, że udzielenie pełnomocnictwa w trybie art. 210 § 1 k.s.h., kiedy należy sięgnąć po art. 99 § 1 k.c, będzie wymagało podjęcia uchwały w szczególnej formie, skoro ustawa przewiduje dla konkretnej czynności konieczność zachowania szczególnej formy.

Kwestia oceny przyjętego w pracy poglądu, czyli oceny tego błędu musi być uwzględniona w skali ocen, skoro ta skala została użyta do pierwszego błędu. Ale bardziej istotną kwestią jest w tej ocenie nie pogorszenie sytuacji Zdającej. Zatem to dotychczasowa kwalifikacja ma zasadnicze znaczenie dla oceny pracy.

Podobnie należy uwzględnić w skali ocen podniesiony w skardze zarzut naruszenia przez Zdającą art. 94 ustawy o księgach wieczystych i hipotece (poprzez przedłożenie do projektu aktu notarialnego dokumentu o wadliwej treści, mającego stanowić podstawę wykreślenia hipoteki).

Okoliczności te powodują, że bez skonfrontowania zarzutów odwołania do zastosowanej do oceny pracy skali ocen, także w dalszej części stwierdzonych uchybień, zaskarżona uchwała nie może się ostać.

Brak kwalifikacji tych błędów w odniesieniu do skali ocen uniemożliwia kontrolę sądową, dlatego przy ponownym rozpatrzeniu sprawy, Komisja Odwoławcza dokona oceny pracy uwzględniając powyższą ocenę i wskazania prawomocnego wyroku WSA z 3 lipca 2018 r. o sygn. akt VI SA/Wa 709/18 zaakceptowany w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 9 kwietnia 2019 r. o sygn. akt II GSK 1812/18.

Z powyższych względów, w związku z naruszeniem art. 153 p.p.s.a. w sposób mający istotny wpływ na wynik sprawy, ponownie na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. Sąd orzekł o uchyleniu zaskarżonej uchwały.

O kosztach postępowania w kwocie 500 zł rozstrzygnął po myśli art. 200 p.p.s.a., w zw. z art. 205 § 1 tej ustawy, uznając za uzasadnione uwzględnienie kosztów przejazdu strony do Sądu i kosztów wpisu sądowego.