Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 3002/12
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2014-07-10 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 21 ust. 5
journal: Dz.U. 1963 nr 29 poz 172
law: Obwieszczenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 5 lipca 1963 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy z dnia 25 stycznia 1958 r. o radach narodowych.
article: art. 14 ust. 1
journal: Dz.U. 1961 nr 18 poz 94
law: Ustawa z dnia 12 marca 1958 r. o zasadzie i trybie wywłaszczania nieruchomości - t.j.
article: art. 141 § 4, art. 3 § 1, art. 145 § 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 157 § 1 w zw. z art. 17, art. 17 pkt 2, art. 138 § 1 pkt 1
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Wiesław Morys, Sędzia NSA Robert Sawuła (spr.), Sędzia del. WSA Iwona Kosińska, Protokolant starszy asystent sędziego Rafał Kopania, po rozpoznaniu w dniu 10 lipca 2014 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Ministra Transportu Budownictwa i Gospodarki Morskiej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 24 sierpnia 2012 r. sygn. akt I SA/Wa 296/12 w sprawie ze skargi Miasta Poznania i Prezydenta Miasta Poznania na decyzję Ministra Transportu Budownictwa i Gospodarki Morskiej z dnia [...] stycznia 2012 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej 1. oddala skargę kasacyjną, 2. zasądza od Ministra Infrastruktury i Rozwoju na rzecz Miasta Poznania i Prezydenta Miasta Poznania kwotę 120 (sto dwadzieścia) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z 24 sierpnia 2012 r., I SA/Wa 296/12 Wojewódzki Sąd Administracyjny (dalej WSA) w Warszawie w sprawie ze skargi Miasta Poznania i Prezydenta Miasta Poznania wykonującego zadania z zakresu administracji rządowej na decyzję Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej z [...] stycznia 2012 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej, w pkt I stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji oraz decyzji Wojewody Wielkopolskiego z [...] czerwca 2011 r. nr [...], w pkt II stwierdził, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. Wyrok ten zapadł w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy:

Prezydium Rady Narodowej w m. Poznaniu Urząd Spraw Wewnętrznych decyzją nr [...] z [...] maja 1965 r., orzekło o przyznaniu M. C., L. T., H. B., A. S., A. J., W. B., W. G., M. G., B. L., L. B. oraz P. R. odszkodowania w kwocie 1786,47 zł za wywłaszczenie na rzecz Skarbu Państwa części nieruchomości położonej w Poznaniu przy ul. [...].

Z wnioskiem o stwierdzenie nieważności powyższej decyzji wystąpiła H. N.

Rozpoznając powyższy wniosek decyzją z [...] czerwca 2011 r. nr [...] Wojewoda Wielkopolski stwierdził nieważność decyzji Prezydium Rady Narodowej w m. Poznaniu Urząd Spraw Wewnętrznych nr [...] z [...] maja 1965 r. W uzasadnieniu Wojewoda wskazał, że badane orzeczenie zostało wydane z rażącym naruszeniem prawa tj. zostało skierowane do osoby zmarłej − L. T. Nadto organ ustalający odszkodowanie rażąco naruszyć miał przepis art. 23 ustawy z 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, poprzez niewskazanie w orzeczeniu wszystkich osób uprawnionych do otrzymania odszkodowania.

Odwołanie od decyzji Wojewody Wielkopolskiego z [...] czerwca 2011 r. złożył imieniem Miasta Poznania Prezydent Miasta Poznania.

Rozpoznając powyższe odwołanie decyzją z [...] stycznia 2012 r. nr [...] Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej - utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Wojewody Wielkopolskiego. W uzasadnieniu decyzji Ministra wskazano, że w doktrynie i orzecznictwie utrwalił się pogląd, zgodnie z którym prowadzenie postępowania administracyjnego w stosunku do osoby zmarłej i wydanie decyzji ocenione być musi jako rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 Kodeksu postępowania administracyjnego (K.p.a.), jest to bowiem uchybienie, w wyniku którego powstają skutki niemożliwe do zaakceptowania z punktu widzenia praworządności. Osoba fizyczna może być stroną postępowania, jeżeli ma zdolność prawną. Każdy człowiek od chwili urodzenia ma zdolność prawną. Zdolność ta kończy się z chwilą śmierci. Oznacza to, że w stosunku do osoby zmarłej nie można wszcząć postępowania i wydać decyzji.

Skargę na powyższą decyzję wniosło Miasto Poznań oraz Prezydent Miasta Poznania wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Wojewody Wielkopolskiego. Zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie art. 7, 77 § 1 i art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

W motywach wyroku uwzględniającego skargę WSA w Warszawie stwierdził, że zaskarżona decyzja obarczona jest wadą, którą na mocy art. 145 § 1 pkt 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi należało uwzględnić. Stwierdzono dalej, że sąd ma obowiązek wziąć pod uwagę z urzędu przesłanki określone w art. 156 K.p.a. dające podstawę do stwierdzenia nieważności badanego rozstrzygnięcia. Sąd a quo doszedł do wniosku, że w niniejszej sprawie Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej prowadził postępowanie niezgodnie z właściwością. Takie naruszenie prawa - w ocenie sądu I instancji - powoduje nakaz uwzględnienia skargi, niezależnie od tego, czy uchybienie to miało, czy nie miało wpływu na wynik sprawy.

Mając na uwadze przepis art. 157 § 1 zd. 1 w zw. z art. 17 pkt 2 K.p.a. sąd wojewódzki uznał, że organem wyższego stopnia w stosunku do organu stopnia wojewódzkiego administracji rządowej, którym w dacie 22 maja 1965 r. był Urząd Spraw Wewnętrznych Prezydium Rady Narodowej m. Poznania, jest właściwy w sprawie Minister będący organem nadrzędnym nad wojewodą, który obecnie pełni funkcję organu szczebla wojewódzkiego administracji rządowej zgodnie z art. 3 ust. 1 pkt 5 ustawy z 23 stycznia 2009 r. o wojewodzie i administracji rządowej w województwie (Dz. U. Nr 31, poz. 206 ze zm., dalej: "Uarw").

Minister Transportu Budownictwa i Gospodarki Morskiej skargą kasacyjną zaskarżył ww. wyrok w całości i zarzucił:

I. na podstawie art. 174 pkt 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - naruszenie przepisów postępowania, bowiem uchybienia te miały istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

naruszenie art. 3 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi i art. 145 § 1 pkt 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w zw. z art. 17 pkt 2 K.p.a. i art. 157 § 1 K.p.a. oraz art. 6 K.p.a. i art. 7 Konstytucji RP polegające na tym, że sąd I instancji w wyniku niewłaściwej kontroli legalności działalności administracji publicznej błędnie stwierdził naruszenie przez organ przepisów dotyczących właściwości w sytuacji, gdy obowiązujące przepisy nie uprawniają ministra do oceny legalności ostatecznej decyzji wydanej przez nieistniejący obecnie organ – b. Prezydium Rady Narodowej Urząd Spraw Wewnętrznych w Poznaniu,

naruszenie art. 141 § 4 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi i art. 145 § 1 pkt 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w zw. z art. 157 § 1 K.p.a. polegające na tym, że w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku nie wskazano podstawy prawnej uprawniającej ministra do rozpatrzenia wniosku o stwierdzenie nieważności orzeczenia b. Prezydium Rady Narodowej Urząd Spraw Wewnętrznych w Poznaniu, a jedynie powołano się na praktykę orzeczniczą,

naruszenie art. 3 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, art. 145 § 1 pkt 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi i art. 141 § 4 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w zw. z art. 112 ust. 4 i art. 129 ust. 1 i 5 ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2010 r. Nr 102, poz. 651 ze zm.; dalej Ugn) oraz art. 9a Ugn w zw. z art. 17 pkt 1 i 2 K.p.a., polegające na tym, że sąd I instancji, w wyniku niewłaściwej kontroli legalności działalności administracji publicznej nie przyjął, że w sprawie powinny być zastosowane powołane przepisy Ugn, co spowodowało stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji,

naruszenie art. 145 § 1 pkt 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w zw. z art. 156 § 1 pkt 1 K.p.a. polegające na tym, że sąd I instancji zarzucił naruszenie powołanego przepisu Kodeksu, podczas gdy w postępowaniu przed organem nie doszło do naruszenia przepisów o właściwości,

naruszenie art. 141 § 4 w zw. z art. 153 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi poprzez sformułowanie w uzasadnieniu kwestionowanego wyroku błędnej, a wiążącej organ oceny prawnej, która ma wpływ na rozstrzygnięcie sprawy przez organ właściwy,

naruszenie art. 145 § 1 pkt 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w zw. z art. 3 Uarw poprzez brak uwzględnienia zmiany stanu prawnego związanego z wejściem w życie ww. ustawy,

2. na podstawie art. 174 pkt 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 3 ust. 1 pkt 5 Uarw, polegającą na nieprzyjęciu przez sąd I instancji, że przepis ten może stanowić samodzielną podstawę prawną do wydawania przez wojewodę decyzji.

Na podstawie art. 176 w zw. z art. 185 § 1 i art. 188 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi strona skarżąca kasacyjnie wniosła o:

uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania,

względnie uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie skargi,

zasądzenie kosztów postępowania oraz kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazano, że gdyby sąd wojewódzki wziął pod uwagę obecnie obowiązujące przepisy o właściwości Ministra i Wojewody, a nie przepisy uchylone, to nie stwierdziłby naruszenia przepisów o właściwości organu. Zdaniem strony skarżącej skoro sąd I instancji nieprawidłowo uznał, że Minister, a nie Wojewoda jest właściwy w sprawie, to doszło do naruszenia przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy. Kasator podnosi, że także ze względów wskazanych w skardze kasacyjnej doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego, co powinno również skutkować uwzględnieniem niniejszej skargi kasacyjnej i uchyleniem zaskarżonego wyroku.

W odpowiedzi działającego w imieniu Miasta Poznań i Prezydenta Miasta Poznania wykonującego zadania z zakresu administracji rządowej – r. pr. B. K. wniesiono o oddalenie skargi kasacyjnej w całości i zasądzenie kosztów postępowania wg norm przepisanych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

W myśl art. 174 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. ( Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) zwanej dalej Ppsa, skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie, 2) naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Naczelny Sąd Administracyjny związany jest podstawami skargi kasacyjnej, bowiem według art. 183 § 1 Ppsa rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę jedynie nieważność postępowania. Przytoczenie podstaw kasacyjnych, rozumiane jako wskazanie przepisów, które - zdaniem wnoszącego skargę kasacyjną - zostały naruszone przez wojewódzki sąd administracyjny, nakłada na Naczelny Sąd Administracyjny, stosownie do art. 174 pkt 1 i 2 oraz art. 183 § 1 Ppsa, obowiązek odniesienia się do wszystkich zarzutów przytoczonych w podstawach kasacyjnych (por. uchwała NSA z dnia 26 października 2009 r., I OPS 10/09, opubl. ONSAiwsa z 2010 r., nr 1, poz. 1).

W niniejszej sprawie żadnej z wymienionych w art. 183 § 2 Ppsa przesłanek nieważności postępowania Sąd się nie dopatrzył, wobec czego kontrola ograniczyć się musiała wyłącznie do zbadania zawartych w skardze kasacyjnej zarzutów.

Skarga kasacyjna podlega oddaleniu, albowiem zaskarżone orzeczenie mimo częściowo błędnego uzasadnienia, odpowiada prawu.

Istota zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej koncentruje się na naruszeniu, w ocenie Kasatora przepisów postępowania administracyjnego wyznaczających właściwość organu wyższego stopnia, który posiadać ma kompetencję do rozpoznania wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji w przedmiocie wywłaszczenia nieruchomości, wydanej przez organ obecnie już nieistniejący w systemie organów administracji publicznej. Problem ten był przedmiotem uwagi Naczelnego Sądu Administracyjnego w uchwale składu 7 sędziów z 17 kwietnia 2012 r., II OPS 1/12 (ONSAiwsa 2012, nr 4, poz. 60, LEX nr 1142616). W cyt. uchwale opowiedziano się za odrzuceniem poglądu, że zmiana właściwości rzeczowej organów do rozpoznania sprawy w toku instancji wpływa automatycznie na zmianę właściwości ustalanej na podstawie art. 157 § 1 K.p.a., co potwierdzać ma wykładnia językowa przepisu w części, w której odnosi się on do decyzji ministra lub samorządowego kolegium odwoławczego, skoro wydanie decyzji przez te organy uzasadnia ich właściwość w sprawie stwierdzenia nieważności. Ustawodawca zatem wyraźnie powiązał właściwość tych organów w sprawie o stwierdzenie nieważności z wydaniem przez nie decyzji. Bez względu więc na zmiany we właściwości, polegające na przekazaniu do rozpoznania określonych spraw innemu organowi niż minister lub samorządowe kolegium odwoławcze, zawsze pozostaną one właściwe do stwierdzenia nieważności wydanych przez siebie decyzji. Redakcja art. 157 § 1 K.p.a. wskazuje również, że powiązanie z organem, który wydał decyzję, i z organem właściwym do stwierdzenia nieważności decyzji dotyczy nie tylko ministra lub samorządowego kolegium odwoławczego, ale odnosi się również do organu wyższego stopnia, na co może wskazywać użycie zwrotu "(...) a gdy decyzja została wydana (...)". Także pierwsza reguła ustalania właściwości na podstawie art. 157 § 1 K.p.a. ab initio (dotycząca organu wyższego stopnia) odnosi się do wydanej przez organ decyzji. Takie powiązanie znajduje uzasadnienie w przedmiocie postępowania i możliwości orzekania w sprawie o stwierdzenie nieważności decyzji. Przedmiotem postępowania jest ustalenie wady decyzji, o której mowa w art. 156 § 1 K.p.a., a nie ponowne rozpoznanie sprawy administracyjnej, w której ta decyzja została wydana. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, wyrażonym w cyt. uchwale II OPS 2/12, przyjęcie zasady określania organu wyższego stopnia w odniesieniu do organu, który wydał decyzję objętą postępowaniem nieważnościowym, pozwala na udzielenie odpowiedzi co do takich sytuacji, skoro punktem wyjścia dla ustalenia organu właściwego jest ustalenie tego organu, który wydał decyzję, a nie właściwość (lub w omawianym przypadku jej brak) do rozpoznawania spraw w toku instancji według aktualnych przepisów. Należy zatem przyjąć jako zasadę, że tak długo, jak istnieje organ, który był właściwy do stwierdzenia nieważności decyzji w dacie jej wydania, jest on właściwy do orzekania na podstawie art. 156 K.p.a., w sprawie tej decyzji, o ile oczywiście ustawodawca nie wprowadzi w tym aspekcie szczególnego rozwiązania. Sąd orzekający w niniejszej sprawie w pełni podziela stanowisko prezentowane w powyższej uchwale składu 7 sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego.

Umknęło uwadze sądu wojewódzkiego, że źródłową decyzję, w odniesieniu do której wniesiony został wniosek o stwierdzenie jej nieważności, wydało b. Prezydium Rady Narodowej Urząd Spraw Wewnętrznych w Poznaniu. Sąd I instancji w motywach swego wyroku błędnie określał organ, którego decyzji dotyczyło wszczęte postępowanie nieważnościowe, jako "Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej m. Poznania" (s. 3 uzasadnienia wyroku I SA/Wa 296/12). Sąd a quo nie zwrócił uwagi, że na podstawie dekretu Rady Państwa z dnia 31 grudnia 1956 r. o wyłączeniu z województw miast Krakowa, Poznania i Wrocławia oraz nadaniu Miejskim Radom Narodowym tych miast uprawnień wojewódzkich rad narodowych (Dz. U. z 1957 r., Nr 1, poz. 1), od 1 stycznia 1957 Poznań pozostawał poza granicami województwa poznańskiego, jednocześnie zyskał rangę jednostki podziału administracyjnego szczebla wojewódzkiego. W myśl art. 2 ust. 1 cyt. dekretu przepisy o zakresie działania wojewódzkich rad narodowych i ich organów miały zastosowanie do miejskich rad narodowych i ich organów w miastach wymienionych w art. 1, tj. m. in. Poznania. Oznaczało to, że b. Miejska Rada Narodowa w Poznaniu miała rangę wojewódzkiej rady narodowej. To rozwiązanie ustrojowe zostało potwierdzone przepisem art. 21 ust. 5 ustawy z 25 stycznia 1958 r. o radach narodowych (Dz. U. Nr 29 z 1963 r., poz. 172 ze zm.), wedle którego do rad narodowych miast wyłączonych z województw miały ponadto odpowiednio zastosowanie przepisy dotyczące zakresu działania i uprawnień wojewódzkich rad narodowych. Innymi słowy decyzję b. Prezydium Miejskiej Rady Narodowej Urzędu Spraw Wewnętrznych z [...] maja 1965 r. należało traktować, jako decyzję wydaną przez organ zrównany ustrojowo z odpowiednim organem wojewódzkiej rady narodowej. Mimo niedostrzeżenia tej kwestii i zatem wadliwego w części uzasadnienia swego orzeczenia, zaskarżony wyrok odpowiada prawu.

Nietrafnie także sąd I instancji stwierdził w uzasadnieniu swego orzeczenia, że Minister prowadził postępowanie "niezgodnie z właściwością". Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej rozpoznawał odwołanie od decyzji Wojewody Wielkopolskiego, będąc do tego właściwym instancyjnie z mocy art. 17 pkt 2 K.p.a. Tylko w tym aspekcie zarzut skargi kasacyjnej naruszenia art. 141 § 4 Ppsa jest uzasadniony. Rzeczą istotniejszą jest jednak to, czy Wojewoda Wielkopolski pozostawał właściwy do rozpoznania źródłowego wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji b. Prezydium Rady Narodowej Urząd Spraw Wewnętrznych w Poznaniu. Nie tyle zatem istniała podstawa do stwierdzenia nieważności decyzji Ministra, iż wydawał decyzję nie będąc właściwym w sprawie, ile że rażąco naruszył prawo utrzymując w mocy decyzję wydaną w I instancji przez organ niewłaściwy.

Podzielić należy to stanowisko judykatury, w którym podkreśla się, że wywiedziona z art. 20 K.p.a. reguła, iż właściwość rzeczową organu administracji publicznej ustala się według przepisów o zakresie jego działania, w postępowaniu w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji ma zastosowanie wówczas, gdy przepisy art. 157 § 1 w zw. z art. 17 K.p.a. są niewystarczające dla ustalenia organu właściwego z uwagi na zmianę we właściwości organów. Przy czym nie chodzi o każdą zmianę właściwości organów, lecz o zmianę związaną z przemianami strukturalnymi, za którymi idzie likwidacja jednych organów i tworzenie innych. Dopóki organ, który wydał decyzję kontrolowaną w postępowaniu w sprawie stwierdzenia nieważności, wymieniony w art. 157 § 1 i art. 17 K.p.a., pozostaje w strukturze organów administracji publicznej, dopóty organ właściwy do stwierdzenia jej nieważności winien być określany na podstawie wskazanych przepisów (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 listopada 2012 r., II OW 158/12, LEX nr 1240743). W judykaturze konsekwentnie obecnie prezentowane jest stanowisko, że organem właściwym do stwierdzenia nieważności decyzji organu prezydium wojewódzkiej rady narodowej w przedmiocie wywłaszczenia jest minister (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 grudnia 2012 r., I OSK 1462/11, LEX nr 1366429). Stosownie do art. 14 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości w jej brzmieniu na dzień wydania kwestionowanej decyzji (tekst jedn.: z 1961 r. Dz. U. Nr 18, poz. 94 z późn. zm.) o wywłaszczeniu i odszkodowaniu orzekał organ ds. wewnętrznych prezydium wojewódzkiej rady narodowej właściwy ze względu na położenie nieruchomości. W przedmiotowej sprawie, jak to uprzednio wywiedziono, organ który wydawał decyzję objętą żądaniem stwierdzenia nieważności był z mocy prawa zrównany z organem wojewódzkiej rady narodowej. Organem wyższego stopnia (nie organem odwoławczym) stosownie do art. 13 pkt 2 Kodeksu postępowania administracyjnego w jego brzmieniu na dzień wydania przedmiotowej decyzji w stosunku do organów prezydium wojewódzkiej rady narodowej był właściwy minister. Obowiązujący w tym czasie art. 138 § 1 K.p.a., podobnie jak obecnie art. 157 § 1 K.p.a. przewidywał, że organem właściwym do uchylenia nieważnej decyzji był organ wyższego stopnia, a gdy decyzja wydana została przez organ naczelny - ten organ. Tak więc organem właściwym do stwierdzenia nieważności decyzji organu prezydium wojewódzkiej rady narodowej w przedmiocie odszkodowania za wywłaszczenie jest minister. Wprawdzie zniesiony został organ, który wydał zakwestionowaną decyzję, ale istnieje organ, który byłby właściwy do orzekania w sprawie stwierdzenia jej nieważności. Organ ten funkcjonuje nadal w strukturze organów administracji publicznej i posiada kompetencje merytoryczne rozstrzygania w postępowaniu nadzorczym.

Niesporne jest, że z mocy § 1 ust. 2 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 18 listopada 2011 r. w sprawie szczegółowego zakresu działania Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej (Dz. U. Nr 248, poz. 1494), minister ten kierował m in. działem administracji rządowej "budownictwo, lokalne planowanie i zagospodarowanie przestrzenne oraz mieszkalnictwo". Z kolei w myśl art. 9a ust. 1 pkt 7 ustawy z 4 września 1997 r. o działach administracji rządowej (Dz. U. z 2007 r., Nr 65, poz. 437 ze zm.) dział "budownictwo, gospodarka przestrzenna i mieszkaniowa obejmuje sprawy" obejmował m. in. sprawy gospodarki nieruchomościami, jeżeli odrębne ustawy nie stanowiły inaczej. Konstatacja ta prowadzi do wniosku, że w niniejszej sprawie organem właściwym do rozpoznania źródłowego żądania stwierdzenia nieważności decyzji z [...] maja 1965 r. był minister i w związku z tym nadal minister, stosownie do art. 157 § 1 K.p.a. jest organem właściwym do rozstrzygania w sprawach stwierdzenia nieważności decyzji wydanej przez organ b. prezydium wojewódzkiej rady narodowej w przedmiocie wywłaszczenia nieruchomości i odszkodowania. Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej (obecnie Infrastruktury i Rozwoju), stosownie do art. 157 § 1 K.p.a. w zw. z art. 20 K.p.a. był w dniu wydania inkryminowanej decyzji organem właściwym do rozstrzygania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji odszkodowawczej. Nie był tym organem zaś Wojewoda Wielkopolski. Minister utrzymał w postępowaniu odwoławczym w mocy decyzję wydaną przez organ niewłaściwy, z tej przyczyny naruszającą prawo w stopniu określonym w art. 156 § 1 pkt 1 K.p.a. Z kolei decyzję Ministra ocenić należy jako wydaną z rażącym naruszeniem prawa, tj. art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. Oznacza to, że wyrok sądu wojewódzkiego, aczkolwiek uchybia przepisowi art. 141 § 4 Ppsa, to jednak zaskarżone orzeczenie odpowiada prawu, skoro stwierdzono nim nieważność decyzji obu instancji. Cyt. przepis stanowi, że uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Jeżeli w wyniku uwzględnienia skargi sprawa ma być ponownie rozpatrzona przez organ administracji, uzasadnienie powinno ponadto zawierać wskazania co do dalszego postępowania. Mimo częściowo błędnego wywodu WSA w Poznaniu, trafnie jednak zdaniem Sądu wskazano, że właściwym organem do rozpoznania źródłowego wniosku będzie Minister, nie zaś wojewoda.

Sąd w tym składzie w pełni podziela stanowisko prezentowane w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 września 2012 r., I OSK 939/11, (LEX nr 1415261), wedle którego zasada wynikająca z art. 157 § 1 k.p.a., że określenie organu wyższego stopnia następuje w odniesieniu do organu, który wydał kwestionowaną w postępowaniu nieważnościowym decyzję, powinna generalnie mieć także zastosowanie w przypadku zniesienia organu. Nie ma bowiem żadnych podstaw, aby w takiej sytuacji od niej odstąpić. Możliwość przyjęcia innego rozwiązania, tj. ustalenia organu, do którego właściwości w aktualnym stanie prawnym należą sprawy wywłaszczeniowe i na tej podstawie określenie organu wyższego stopnia byłoby uzasadnione w przypadku zniesienia organu wyższego stopnia określonego zgodnie z zasadą wyrażoną wyżej, bądź w przypadku takiej zmiany jego kompetencji, która wyklucza rozstrzyganie w sprawach o stwierdzenie nieważności decyzji. Dopóki zaś funkcjonuje organ, który był właściwy do stwierdzenia nieważności decyzji w dacie jej wydania, to jest on nadal właściwy do stwierdzenia nieważności tej decyzji.

Z tych powodów nie są uzasadnione zarzuty skargi kasacyjnej odnośnie naruszenia art. 3 § 1, art. 145 § 1 pkt 2 Ppsa w zw. z art. 17 pkt 2 i art. 157 § 1 K.p.a. Chybione są także zarzuty naruszenia wskazanych w skardze kasacyjnej przepisów Ugn, w sprawie która była przedmiotem uwagi orzekających organów przepisy cyt. ustawy w ogóle nie znajdą zastosowania, skoro chodziło o stwierdzenie nieważności decyzji wydanej przez b. Prezydium Rady Narodowej Urząd Spraw Wewnętrznych w Poznaniu. W sprawie o stwierdzenie nieważności decyzji chodzi wyłącznie o zbadanie, czy decyzja objęta żądaniem stwierdzenia nieważności nie była dotknięta wadami kwalifikowanymi, opisanymi w dyspozycji art. 156 § 1 K.p.a. Wbrew wywodom Kasatora dla uznania trafności stanowiska sądu I instancji nie ma także znaczenia wejście w życie przepisów ustawy z 23 stycznia o wojewodzie i administracji rządowej w województwie (Uarw). Z mocy art. 3 ust. 1 pkt 5 Uarw wojewodę określono jako "organ administracji rządowej w województwie, do którego właściwości należą wszystkie sprawy z zakresu administracji rządowej w województwie niezastrzeżone w odrębnych ustawach do właściwości innych organów tej administracji". Cyt. przepis nie stanowi jednak, jak by to wynikało z argumentacji skargi kasacyjnej, generalnej kompetencji wojewody uprawniającej go do wydawania decyzji administracyjnych. Podzielić należy prezentowany w literaturze pogląd, że przepis ten zawiera jedynie postulat pod adresem ustawodawcy, żeby sprawy z zakresu administracji rządowej w województwie niezastrzeżone na rzecz innych organów zostały na mocy przepisów szczególnych wyraźnie przypisane wojewodzie, jako organowi administracji rządowej o właściwości ogólnej (por. D. Sałuda, Domniemanie właściwości wojewody w sprawach z zakresu administracji rządowej w województwie, "Casus" wiosna 2001, Nr 59, s. 13). W przepisach Uarw nie zawarto przepisów przejściowych, które przyznawałyby wojewodzie właściwość do rozpoznawania wniosków o stwierdzenie nieważności decyzji wydanych na podstawie nieobowiązujących przepisów, w sytuacji gdy przed wejściem w życie tej ustawy, wojewoda nie był do tego właściwy. Takiego uprawnienia wojewody nie sposób przeto czerpać z brzmienia art. 3 ust. 1 pkt 5 Uarw. Nie jest nim także przepis art. 3 ust. 1 pkt 7 Uarw definiujący wojewodę jako organ wyższego stopnia w rozumieniu przepisów K.p.a. Przepisy Uarw określają m. in. zakres działania wojewody, czego nie można, jakby to wynikało z argumentacji skargi kasacyjnej, utożsamiać z ustaleniem właściwości do rozpoznania żądania stwierdzenia nieważności decyzji wydanej przez b. Prezydium Rady Narodowej Urząd Spraw Wewnętrznych w Poznaniu z 1965 r. w przedmiocie odszkodowania z tytułu wywłaszczenia nieruchomości.

W konsekwencji uznać należy, że kwestionowany wyrok odpowiada prawu, mimo częściowo błędnego uzasadnienia. Z tych przyczyn, na zasadzie art. 184 Ppsa oddalono skargę kasacyjną. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 204 pkt 2 Ppsa.