Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 2731/03
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2005-12-15 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6035 Opłaty i kary za przejazd pojazdem nienormatywnym
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Paweł Miładowski (spr) Sędziowie Sędzia WSA Bożena Popowska Sędzia WSA Danuta Rzyminiak-Owczarczak Protokolant referent-stażysta Małgorzata Błoszyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 grudnia 2005 r. sprawy ze skargi PHU J.-T., J. H., B. H., sp. j. w D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] listopada 2003r. nr [...] w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej za przejazd pojazdem nienormatywnym oddala skargę /-/ D. Rzyminiak-Owczarczak /-/ P. Miładowski /-/ B.Popowska KP/


UZASADNIENIE

Decyzją nr [...] z [...] października 2003 r. działający z upoważnienia Zarządu Województwa (uchwała X2V/158/99 Naczelny Dyrektor Zarządu Dróg Wojewódzkich w Z. działając w oparciu o art. 13 ust 2 pkt 3, ust 2a i 2b ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (tj. Dz.U. z 2000 r. nr 71, poz. 838,z poź. zm. ) w związku z art. 64 ustawy z dnia 20 czerwca 1999 r. Prawo o ruchu drogowym (Dz.U. nr 98, poz. 602 ze zm.) i § 5 ust 1 i 3 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z 31 grudnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych pojazdów oraz zakresu ich niezbędnego wyposażenia (Dz.U. nr 32, poz. 262), § 15 ust 1-6 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 25 maja 19989 r. w sprawie kontroli ruchu drogowego (Dz.U. nr 53, poz. 563 z poź. zm.)nałożył PHU J.-T. J. H. i B. H. karę pieniężną w wysokości 1 200 zł.

Według ustaleń organu przeprowadzona kontrola ruchu drogowego wykazała, że pojazd należący do przewoźnika M. F.-S BZ 2508 o nr rej. [...] z naczepa VAN HOOL 3c 0004 nr rej. [...] poruszający się po drodze wojewódzkiej nr 287 posiadał nacisk osi pojedynczej przekraczający dopuszczalną masę o 1,71 kN i naciski osi składowych wielokrotnych przekraczające dopuszczalną normę o 0,49 kN. Był on zatem pojazdem nienormatywnym w rozumieniu art 64 ust 1 ustawy z dnia 20 czerwca 19997 r. Prawo o ruchu drogowym - dalej prd. Na przejazd z tymi przekroczeniami przewoźnik nie posiadał wymaganego zezwolenia. Z przeprowadzonej kontroli sporządzono protokół, którego ustalenia kierowca pojazdu nie zakwestionował podpisując go bez uwag. Tymczasem na drogach wojewódzkich województwa lubuskiego w tym i drodze nr 287 dopuszcza się ruch pojazdów o nacisku na jedną oś pojedynczą nie przekraczającym 80 kN, a na oś składową w zależności od odległości od sąsiedniej bliższej osi, w tym przypadku chodziło o odległość 1,32, nacisk do 72,5 kN (7,5 t). W razie przekroczenia powyższych parametrów zakreślonych w rozporządzeniu Ministra Infrastruktury z 31 grudnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych pojazdów oraz zakresu ich niezbędnego wyposażenia (Dz.U. nr 32, poz. 262), przejazd takim pojazdem jest dozwolony tylko pod warunkiem uzyskania zezwolenia od właściwego organu ( Generalnego Dyrektora Dróg Krajowych i Autostrad).

Natomiast zgodnie z hipotezą zawartą w art. 13 ust. 2 a i 2 b ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych za przejazd pojazdem nienormatywnym bez zezwolenia pobiera się kary pieniężne określone w załączniku do ustawy. Ustawodawca nie przewiduje możliwości odstąpienia od pobrania kar. Okoliczność, że strona nie mogła zbadać nacisku na osie pojazdu - bo nie ma takiej możliwości technicznej nie może być podstawą do orzekania albowiem zgodnie z art. 61 ust. 2 pkt 1 ustawy prawo o ruchu drogowym ładunek w pojeździe należy umieścić w taki sposób, aby nie powodował przekraczania dopuszczalnych nacisków osi pojazdu na drogę. W tym zakresie ustawowe obowiązki spoczywają na przewoźniku. Zły stan dróg jest faktem powszechnie znanym i przewoźnik powinien uwzględnić to w swojej działalności jak również dążyć do tego, aby na skutek przekroczenia dopuszczalnych norm stanu dróg nie pogarszać.

Odwołanie od powyższej decyzji wnieśli właściciele Przedsiębiorstwa J. i B. H. Odwołujący wskazywali, że pojazd nie przekroczył dopuszczalnej masy całkowitej, że towar był sypki i nie można go umocować w sposób zabezpieczający przesuwanie. Na przewoźników przepisy nakładają obowiązki, których nie są w stanie sprostać, tym więcej, iż wagi dynamiczne są zawodne "przy każdym ważeniu wskazują inny pomiar", a nieznaczne przekroczenia mieszczą się w granicach zwykłego błędu statystycznego. Generalnie za ładowanie pojazdów powinien odpowiadać załadowca, a nie przewoźnik. Ponadto odwołujący przywołał argumentację podnoszoną w toku postępowania administracyjnego, że nie miał możliwości technicznej zbadania nacisku na poszczególne osie.

Rozpoznając odwołanie Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z [...] listopada 2003 r. wskazując m.in. na tę samą co organ I-instancyjny podstawę prawną utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Organ argumentował, że przedmiotowy pojazd poruszał się po drodze wojewódzkiej nr 278 przekraczając dopuszczalne normy nacisku zarówno na osi pojedynczej (o 1,71 kN) jak i na osiach składowych wielokrotnych (o 0,49 kN). Taki pojazd jest w rozumieniu art. 64 ust. 1 prawa o ruchu drogowym pojazdem nienormatywnym. Przewoźnik nie dysponował stosownym zezwoleniem na przejazd takim pojazdem. Okoliczności te ujawniono podczas kontroli ruchu drogowego przeprowadzonej 28 sierpnia 2003 r. Z czynności kontrolnej sporządzony został protokół z udziałem kierowcy zatrzymanego i poddanego kontroli pojazdu, który podpisał ów dokument nie wnosząc uwag do jego treści. W związku z ustaleniami kontroli przez wyspecjalizowane służby drogowe, przy użyciu urządzeń pomiarowych posiadających legalizację wszczęto postępowanie, o którym zawiadomiono stronę, umożliwiając jej w myśl wskazań art. 10 kpa do wypowiedzenia się. Przewożonym towarem był węgiel. Skoro naciski na osie przekraczały normy w.w rozporządzenia Ministra Infrastruktury, to niewadliwie nałożono przewidzianą w załączniku do ustawy o drogach publicznych (odp.) karę pieniężną. Organ nie podzielił wątpliwości strony co do nieprecyzyjności i niezawodności użytych do pomiaru wag argumentując, iż skoro sprzęt jest dopuszczony do tego rodzaju czynności, to uzyskane przy jego zastosowaniu wyniki są miarodajne. Przypominając o obowiązku załadunku zgodnie z dyrektywą art. 61 ust. 2 pkt 1 i ust. 3 ustawy Prawo o ruchu drogowym (prd) organ odwoławczy podnosił, że nie przekroczenie dopuszczalnej masy całkowitej nie miało wpływu na rozstrzygnięcie w tej sprawie, bowiem kary pieniężne nakłada się za przekroczenie dopuszczalnych norm odrębnie dla każdego z elementów tj. masy pojazdu, nacisków osi i wymiarów pojazdu (z ładunkiem lub bez ładunku). Rozstrzygnięcie I-instancyjne było w ocenie Samorządowego Kolegium Odwoławczego prawidłowe.

Skargę na powyższe rozstrzygnięcie Samorządowego Kolegium Odwoławczego wnieśli do Naczelnego Sądu Administracyjnego J. H. i B. H. prowadzący w ramach spółki jawnej przedsiębiorstwo handlowo-usługowe J.-T. Skarżący przytoczył generalnie argumenty podniesione już w odwołaniu. Jako wzmocnienie swojego wywodu strona przytoczyła rozstrzygnięcie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 16 czerwca 1999 r. II SA 149/99. Skarżący przytoczył pogląd, według którego organy państwa nie mogą nakładać na przedsiębiorcę obowiązków, których wykonanie jest niemożliwe.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie.

Skargę wniesiono pod rządami ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz.U. Nr 74, poz. 368 z późn. zm.). W międzyczasie doszło do reformy sądownictwa administracyjnego i w myśl art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz. 1271 ze zm.) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r., a postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz. 1270).

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Zaskarżona decyzja wolna jest od uchybień, które pociągałyby za sobą konieczność jej uchylenia. Zgodnie z art. 13 ust. 1 ustawy z dnia 21 marca 1995 r. o dogach publicznych (tj. Dz.U. z 2000 r. nr 71, poz. 838 ze zm. ) w brzmieniu obowiązującym zarówno w dniu kontroli jak i w dniu wydawania zaskarżonej decyzji korzystanie z dróg publicznych mogło być uzależnione od wniesienia opłat drogowych, które zgodnie z art. 13 ust 2 pkt 3 mogły być pobierane m.in. za przejazdy po drogach publicznych pojazdów zarejestrowanych w kraju lub za granicą, z ładunkiem lub bez ładunku, o masie, naciskach osi lub wymiarach przekraczających wielkości określone w odrębnych przepisach. Wg art. 13 ust 2 omawianej ustawy za przejazd po drogach publicznych pojazdów o których mowa ust 2 pkt 3 bez zezwolenia określonego przepisami Prawa o ruchu drogowym lub niezgodnie z warunkami podanymi w zezwoleniu pobiera się kary pieniężne, których wysokość - w myśl ust 2b określa załącznik do ustaw. Przy pomiarze nacisku osi drugiej, trzeciej i czwartej pojazdu stwierdzono przekroczenie dopuszczalnych norm określonych w § 5 ust 1 i 3 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z 31 grudnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych pojazdów oraz w zakresie ich niezbędnego wyposażenia (DZ.U. nr 32, poz. 262) i tak : pomierzony nacisk na drugiej osi wyniósł 81,71 kN, a więc przekroczono dopuszczalny nacisk o 1, 71 kN, na osi trzeciej i czwartej stwierdzono nacisk równy 72,99 kN, co oznacza przekroczenie dopuszczalnych norm o 0,49 kN dla każdej osi. Taki stan rzeczy prowadził zgodnie z załącznikiem omawianej ustawy do nałożenia przewidzianych w owym załączniku kar pieniężnych, za każde przekroczenie odpowiednio 480 zł w stosunku do osi drugiej i po 360 zł dla osi trzeciej i czwartej. Łączna kara za owe przekroczenie wyniosła 1 200 zł i karę w takiej wysokości prawidłowo organ wymierzył. Poza sporem było bowiem, że strona nie posiadała zezwolenia na przejazd pojazdu z przekroczeniem dopuszczalnych norm - nienormatywnym. Nie było okolicznością sporną też to, że z uwagi na odległości między osiami oś druga była w myśl postanowień wymienionego rozporządzenia osią pojedynczą, a oś trzecia i czwarta były osiami składowymi osi wielokrotnych. Powyższe ustalenia dokonano przy okazji kontroli przeprowadzonej 28 sierpnia 2003 r. o godz. 9.55 przez uprawnionych pracowników rejonu dróg wojewódzkich w N. S. rejonu drogowego w L. W myśl przepisów wydanych na podstawie delegacji ustawowej zawartej w art. 131 Prawa o ruchu drogowym (Ustawa z 20 czerwca 1997 r. - Dz.U. nr 98, poz. 602 ze zm.) rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 30 grudnia 2002 r. w sprawie kontroli ruchu drogowego czynności z zakresu kontroli ruchu drogowego mogą wykonywać m.in. pracownicy zarządów dróg w szczególności co do pojazdów budzących uzasadnione podejrzenie, że przekraczają dopuszczalna masę lub nacisk osi. Rozporządzenie powyższe uprawnia tych pracowników do używania przyrządów kontrolno-pomiarowych do badania pojazdów, określania jego masy lub nacisku osi oraz stwierdzania naruszenia wymagań ochrony środowiska. I w tym celu pracownicy zarządu dróg mogą nawet kierować pojazdem (§ 16 ). Zaskarżona decyzja mylnie w tym zakresie odwołuje się do nieobowiązującego w dniu kontroli rozporządzenia MSW i A z 25 maja 1999 r. bo utraciło ono moc z dniem 15 lutego 2003 r., uchybienie to nie ma jednak wpływu na rozstrzygnięcie sprawy gdyż i ten uchylony akt przewidywał takie same kompetencje dla pracowników zarządu dróg i tryb postępowania w tej sprawie przebiegało w istocie w warunkach odpowiadających rozporządzeniu MSW i A z 30 grudnia 2002 r.

Podstawowy zarzut strony sprowadza się do kwestionowania poprawności ważenia akcentując, że pojazd nie przekroczył dopuszczalnej masy całkowitej, że przewoźnik nie ma możliwości technicznej i warunków aby badać nacisk osi, a przewożonego towaru ( węgiel) nie można było umocować w taki sposób aby się nie przesuwał. Taki stan rzeczy prowadzi do konkluzji, że na przewoźnika nakłada się obowiązki, którym on nie jest w stanie sprostać. Tego zarzutu strony nie można podzielić. Z akt sprawy wynika, że ważenia pojazdu dokonano przy pomocy urządzeń pomiarowych posiadających legalizację w obecności kierowcy pojazdu, który nie zgłosił zastrzeżeń i podpisał protokół kontroli bez uwag. Przed przystąpieniem do pomiaru kierowcę pouczono o zasadach kontroli nacisków osi i masy pojazdu przy użyciu wag samochodowych. Legalizacja wagi świadczy o prawidłowości ich działania w każdym miejscu i każdych warunkach opisanych w instrukcji wagi ( por. wyrok NSA z 12.02.1998 r. syg. akt II SA 1409/97) . Należy również nadmienić, że zgodnie z art. 16 ust 3 ustawy z 1993 r. o miarach oraz podobnymi regulacjami ustawy o miarach z 11 maja 2001 r. zatwierdzenie przyrządu pomiarowego jest decyzją administracyjną i dopóki nie utraciła ona ważności można dokonywać na takim przyrządzie pomiarów, tym więcej jeśli nadto posiada on ważne świadectwo legalizacji. Zauważyć też należy, że art. 29 ustawy o miarach z 2001 r. zezwala na posługiwanie się przyrządami pomiarowymi zalegalizowanymi przed wejściem w życie ustawy nawet gdy nie spełniają nowych wymogów i to na okres do 10 lat. Brzmienie art. 13 ust 2 ustawy o drogach publicznych nie pozostawia wątpliwości co do tego, że nałożenie kary pieniężnej za przejazd pojazdem nienormatywnym jest obligatoryjne. Jest ono również niezależne od ewentualnej winy sprawcy, przekroczenia ciężaru, czy też do zachowania masy całkowitej pojazdu. Wystarczającym i decydującym kryterium nałożenia kary jest fakt stwierdzenia przekroczenia choćby dopuszczalnego nacisku na oś pojazdu (por. wyrok NSA z 23.06.1999 r. sygn. akt II SA/1838/98, wyrok NSA z 13.05.1998 r. sygn. akt II SA 358/98, wyrok NSA z 15 i 23 .01 1998 r. sygn. akt II SA 1189/97 i II SA 1327/97). Dla odpowiedzialności właściciela i posiadacza pojazdu za przekroczenie dopuszczalnych norm nie ma też znaczenia brak możliwości sprawdzenia nacisku osi pojazdu na drogę po załadunku (por. wyrok NSA 22.04.1998 r. syg. akt II SA 1421/97). Skarżący generalnie podważa zasadność nakładania ustawowych kar za przejazd pojazdami nienormatywnymi, a wobec braku możliwości technicznych, zwłaszcza niedużych przedsiębiorstw, przerzucanie kosztów utrzymania dróg na te podmioty gospodarcze. Kwestia ta nie może być jednak przedmiotem oceny Sądu, gdyż ustawowe regulacje nie zostały zakwestionowane prze Trybunał Konstytucyjny jako niezgodne z ustawą zasadniczą. Powyższe ustawowe regulacje nie budzą też wątpliwości także i tego składu Sądu choćby z tego powodu, że Trybunał Konstytucyjny orzekając o niezgodności z konstytucyjnym porządkiem prawnym tych przepisów wykonawczych ustawy, które uprzednio były podstawą wymierzenia najpierw podwyższonych opłat, a później i kar za przejazd pojazdami ponadnormatywnymi samej zasady ponoszenia ujemnych konsekwencji za przejazdy pojazdów "nienormatywnych" bez zezwolenia nie podważał (wyroki Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27.04 1999 r. sygn. akt P7/98 i z dnia 10.12.2002 r. sygn. akt P6/02) . Generalnie też doktryna i orzecznictwo dopuszcza możliwość ograniczenia wolności gospodarczej i poddania jej w konstytucyjnie określonych sytuacjach interwencji państwa ( np. polegającej na możliwości pobierania opłat za korzystanie z dróg publicznych i nakładania kar w przypadku niedochowania stosownych normatywów) w celu ochrony interesu publicznego i innych praw jednostek. Zauważyć też należy, że to ustawa nakłada na przewoźnika obowiązek umieszczenia ładunku na pojeździe w taki sposób aby nie powodował przekroczenia dopuszczalnych norm nacisków osi pojazdu na drogę oraz zachowanie innych parametrów takich jak masy całkowitej pojazdu oraz jego wymiarów z ładunkiem lub bez ładunku. Także przewoźnik musi zadbać o to by ów ładunek zabezpieczyć przed zmianą położenia. Zatem prowadzący przedsiębiorstwo przewozowe bądź przedsiębiorstwo, które dokonuje przewozów własnych musi wyżej wymienione uwarunkowania wkalkulować do swojej działalności, gdyż to na nim co do zasady spoczywa ryzyko zawiązane z prowadzeniem działalności gospodarczej. Taki podmiot może zabezpieczyć się przed przekroczeniem dopuszczalnych norm bądź to stosując specjalistyczne urządzenia, pojemniki, grodzie względnie nie ładować pojazdu do dopuszczalnej masy całkowitej, tak by uniknąć przewidzianych porządkiem prawnym przekroczeń.

W tych warunkach przyjąć należy, iż skarżący nie wykazał skutecznie by zaskarżone rozstrzygnięcie zostało wydane z naruszeniem przepisów prawa materialnego i procedury administracyjnej w stopniu powodującym konieczność jego wyeliminowania z obrotu prawnego w rozumieniu art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm.- ppsa), co prowadzi zgodnie z art.151 ppsa do oddalenia skargi.

/-/D. Rzyminiak-Owczarczak /-/ P. Miładowski /-/ B. Popowska

KP/