Wyrok WSA w Olsztynie, sygn. akt II SA/Ol 392/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Data orzeczenia: 2018-07-03 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 25 ust 1 i 2
journal: Dz.U. 2017 poz 1851
law: Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci - tekst jedn.
article: art. 7, art. 77
journal: Dz.U. 2017 poz 1257
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Katarzyna Matczak (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Ewa Osipuk Sędzia WSA Piotr Chybicki Protokolant specjalista Anna Piontczak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 lipca 2018 r. sprawy ze skargi J. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie uznania świadczenia wychowawczego za nienależnie pobrane i zobowiązanie do jego zwrotu uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia "[...]"r. nr "[...]", Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O (dalej: organ odwoławczy, Kolegium) po rozpatrzeniu odwołania J S od decyzji, wydanej z upoważnienia Prezydenta O przez Zastępcę Kierownika Działu Świadczeń Rodzinnych Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w O (dalej: organ I instancji), z dnia "[...]"r. orzekającej o uznaniu pobranego świadczenia wychowawczego na dziecko A S w łącznej kwocie "[...]" zł za nienależnie pobraną oraz zobowiązania do zwrotu kwoty wynikającej z tytułu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego w wysokości "[...]" zł za okres od "[...]"r. do "[...]"r. wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie począwszy od "[...]"r., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2017r. poz. 1257) dalej k.p.a., utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

Z uzasadnienia organu wynika, że decyzją z dnia "[...]"r. Nr "[...]" Prezydent O przyznał J S świadczenie wychowawcze na rzecz drugiego dziecka w rodzinie - syna A S w wysokości "[...]" zł miesięcznie na okres od "[...]"r. do "[...]"r.

W dniu "[...]"r. do Działu Świadczeń Rodzinnych MOPS w O wpłynął kolejny wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na rzecz syna A, złożony przez matkę dziecka - W S, z którego wynikało, że J S nie zamieszkuje wspólnie z członkami rodziny.

Wobec powyższego wszczęto postępowanie w przedmiocie wypłaty świadczenia wychowawczego nienależnie pobranego w efekcie którego wydano decyzję z dnia "[...]"r., która następnie została uchylona decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O z dnia "[...]"r. W jej uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał na konieczność uzupełnienia akt sprawy o wyrok rozwodowy dotyczący rodziców dziecka, przeprowadzenie przesłuchania w charakterze świadka - W S na okoliczność ustalenia sposobu wykonywania opieki nad dziećmi oraz przedstawienia uzasadnienia, na jakiej podstawie organ I instancji określił wysokość pobranego świadczenia wychowawczego przez J S za nienależnie pobrane.

W wyniku uzupełnienia dokumentacji sprawy, decyzją z dnia "[...]"r. organ I instancji orzekł w przedmiocie:

1. uznania kwoty wynikającej z pobranego przez J S świadczenia wychowawczego na dziecko A S w łącznej wysokości "[...]" zł za okres od "[...]"r. do "[...]"r. za nienależnie pobraną,

2. zobowiązania do zwrotu kwoty wynikającej z tytułu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego na dziecko A S w łącznej wysokości "[...]" zł za okres od "[...]"r. do "[...]"r. wraz z odsetkami za opóźnienie począwszy od dnia "[...]"r. do dnia spłaty należności głównej.

W odwołaniu J S podniósł, że wprawdzie wyprowadził się od W S i dzieci jednak cały czas sprawował opiekę nad synami: D i A. W jego ocenie opieka ta miała charakter opieki naprzemiennej. Wyjaśnił, że pieniądze wpływały na wspólne konto celem przeznaczania ich na spłatę kredytu, który wspólnie z byłą żoną zaciągnęli. Wobec tego pieniądze z tego świadczenia były przeznaczane cały czas na dzieci. Zdaniem odwołującego błędnie zarzuca się mu niepoinformowanie o zmianie sytuacji rodzinnej, skoro cel przeznaczenia środków z 500+ się nie zmienił. Podał, że rodzice dzieci mimo, że nie pozostają w formalnym związku nadal tworzą rodzinę z dzieckiem, stąd nie rozumie dlaczego nie mógł nadal pobierać świadczenia wychowawczego na syna. Zgodnie z wyrokiem sądu opieka nad dziećmi została powierzona obojgu rodzicom, a w przypadku zbiegu uprawnień rodziców, świadczenie to wypaca się temu który pierwszy złoży wniosek. Stąd niesłusznie bierze się pod uwagę wniosek żony, która korzysta ze świadczenia.

Powołaną na wstępie decyzją Kolegium utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu stwierdzono, że na gruncie ustawy z "[...]"r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (tj. Dz.U. z 2017r. poz. 1851) dalej: u.p.p.w.d., zasadą jest uznawanie danego dziecka za członka jednej rodziny, a tylko wyjątkowo można zaliczyć dziecko do członków rodzin obydwojga rodziców. Wyjątek taki ma miejsce, gdy zgodnie z orzeczeniem sądu dziecko pozostaje pod opieką naprzemienną obydwojga rodziców rozwiedzionych, co nie ma miejsca w tej sprawie. Podano, że zgodnie z wyrokiem Sądu Okręgowego z dnia "[...]"r. (sygn. akt "[...]"), małżeństwo W i J S zostało rozwiązane - orzeczenie prawomocne z dn."[...]"r.- zaś wykonywanie władzy rodzicielskiej nad małoletnimi dziećmi stron powierzono obojgu rodzicom ustalając miejsce zamieszkania przy matce - prawomocne od dn."[...]"r. W wyroku ustalone zostały także wzajemne kontakty odwołującego się z dziećmi.

Wyjaśniono, że stosownie do orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego brzmienie art. 2 pkt 16 u.p.p.w.d. jest jasne i nie powoduje trudności interpretacyjnych. W konsekwencji, wbrew stanowisku strony, nie jest uprawnione korzystanie z innych rodzajów wykładni aniżeli językowa (gramatyczna), która ma pierwszeństwo w interpretacji przepisów prawa. Nadto wyjaśniono, że odnośnie opieki naprzemiennej obojga rodziców nie jest to kwestia mogąca podlegać interpretacji stron czy organu, gdyż fakt ten musi wynikać wprost z orzeczenia sądu (por. wyroki NSA: z dnia 17 listopada 2017r. sygn. I OSK 1046/17, 4 października 2017r. sygn. I OSK 778/17, 22 sierpnia 2017r. sygn. I OSK 947/17, 11 grudnia 2017r. sygn. I OSK 1506/17). Wyjaśniono, że zagadnienia związane ze sprawowaniem opieki nad małoletnimi dziećmi i uregulowaniem kontaktów pomiędzy rodzicami i dziećmi są sprawami cywilnymi, rozpatrywanymi w oparciu o przepisy prawa rodzinnego i opiekuńczego. Rozpatrywanie tego rodzaju spraw należy do sądów powszechnych.

Rodzinę stanowią zatem osoby wspólnie zamieszkujące z dziećmi pozostającymi na ich utrzymaniu. Wspólne zamieszkiwanie co do zasady wiąże się z faktyczną sprawowaną opieką nad dzieckiem. Analiza przepisów pozwala na przyjęcie stanowiska, zgodnie z którym dziecko należy do rodziny rodzica z którym wspólnie zamieszkuje i który sprawuje nad nim faktyczną opiekę. W niniejszej sprawie kilkugodzinna opieka ojca nad dziećmi w tygodniu, a często w ich ramach także dziadków, nie jest opieką ciągłą, w porównywalnych okresach czasu z opieką matki nad dziećmi. Zdaniem organu w tej sprawie nie można mówić o opiece naprzemiennej. Wyjaśniono, że z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego oraz złożonych oświadczeń przez ojca jak i matkę dzieci wynika, że od "[...]"r. odwołujący się nie zamieszkuje wspólnie z dziećmi. Kontakty z dziećmi strona realizuje od momentu wydania orzeczenia sądu tj. od "[...]"r. Nadto trudno uznać, że świadczenie wychowawcze przeznaczane na spłatę kredytu wspólnie zaciągniętego stanowi świadczenie realizowane na rzecz dziecka, zaś jak wynika z przedstawionych wyciągów bankowych kwota wybierana przez matkę dziecka stanowiła zaledwie kilka złotych, podczas gdy świadczenie stanowi kwotę 500 zł.

Kolegium uznało, że słusznie organ I instancji stwierdził, iż od momentu uprawomocnienia się wyroku rozwodowego, tj. od "[...]"r. do "[...]"r. pobrane przez J S świadczenie wychowawcze należy uznać za nienależnie pobrane, ponieważ informację o zmianie w składzie jego rodziny winien był zgłosić do organu. Nie można uznać zarzutu strony, iż nie został właściwie pouczony o konieczności poinformowania organu o zmianie okoliczności wskazanych we wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego, skoro zmiana sytuacji rodzinnej w postaci wyroku rozwodowego jest sytuacją, która zmienia skład rodziny, o czym strona została pouczona w decyzji o przyznaniu świadczenia.

Organ przytoczył treść art. 25 ust. 1 u.p.p.w.d., zgodnie z którym osoba, która pobrała nienależnie świadczenie wychowawcze jest obowiązana do jego zwrotu. Wyjaśniono także co należy rozumieć pod pojęciem nienależnie pobranego świadczenia. Reasumując organ odwoławczy stwierdził, że organ I instancji wydał decyzję w oparciu o obowiązujące przepisy, dokonał ustaleń wszystkich okoliczności, należycie zgromadził materiał dowodowy i dokonał prawidłowej jego oceny, co znalazło odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji, będącej przedmiotem odwołania.

Na tę decyzję J S wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie wnosząc o jej uchylenie oraz decyzji organu I instancji i umorzenie postępowania. Podniósł, że nie zgadza się z oceną organów administracji w tej sprawie, bowiem faktycznie wyprowadził się od byłej małżonki w trakcie sprawy rozwodowej ale tylko w tym celu aby nie zaogniać konfliktu. Przez cały czas jednak sprawował opiekę naprzemienną nad dziećmi z małżonką. Podał, że pieniądze z MOPS były przelewane na konto, którego współwłaścicielką była W S. Na tym koncie zawsze musiały być pieniądze na poczet kredytu, który wspólnie spłacaliśmy. Wyjaśnił, że on poza przelewaniem pieniędzy na to konto nie dokonywał na nim żadnych operacji. To była małżonka wybierała pieniądze z tego konta, w tym świadczenie wychowawcze na dzieci. Z tego też względu pomimo jego wyprowadzki, świadczenie wychowawcze nadal przeznaczane było na dzieci. Podał, że dopiero po wszczęciu postępowania w tej sprawie ustalił, że W S nie wpłacała ustalonej kwoty na poczet wspólnego kredytu, wówczas też dowiedział się od niej, że skoro pieniądze z 500+ wpływają na to konto to mogą być one przeznaczane na poczet kredytu. Nie można zatem stwierdzić, że nie dopełnił obowiązku poinformowania organu o zmianie sytuacji, skoro cel z tego programu był realizowany. Zakwestionował iżby został właściwie pouczony o obowiązku poinformowania o tym fakcie MOPS. W decyzji przyznającej świadczenie zamieszczono pouczenie o obowiązku poinformowania organu o wszelkich zmianach mogących mieć wpływ na prawo do świadczenia. W jego ocenie z uwagi na treść art. 2 pkt 16 u.p.p.w.d. mieści się w kręgu członków rodziny. W jego ocenie organ dokonał także nadinterpretacji art. 22 u.p.p.w.d. Wyjaśnił, że dopiero w chwilą uprawomocnienia się wyroku ustalającego kontakt z dziećmi w wyroku rozwodowym jego była małżonka stała się uprawniona do świadczenia wychowawczego i od tego dnia świadczenie to mu się nie należy. Podał, że nie można mu przypisać złej wiary w przyjęciu świadczenia, decydujące znaczenie ma tutaj świadomość osoby pobierającej świadczenie, że mu się ono nie należy, a to ma miejsce jedynie wówczas, gdy organ w sposób prawidłowy pouczy o obowiązujących zasadach. W przypadku skarżącego pouczenie zawarte w decyzji było bardzo ogólne i nie wyjaśniało przypadków, jakie rodziły obowiązek poinformowania o zmianie w składzie rodziny. Poza tym, w jego mniemaniu, obowiązek poinformowania o zmianie w składzie rodziny powstał dopiero z chwilą uprawomocnienia się wyroku Sądu Okręgowego w Olsztynie, gdyż wyprowadzając się od rodziny nie był świadomy takiego obowiązku. Zwrócił uwagę także, iż MOPS w O od dnia "[...]"r. posiadał wiedzę o fakcie jego wyprowadzenia się od pozostałych członków rodziny, dlatego z uwagi na podnoszoną przez organ argumentację, niezrozumiałym pozostaje, dlaczego od tego momentu nie wstrzymano wypłaty świadczenia celem wyjaśnienia całej sytuacji. Skoro fakt ten był organowi znany to nie można uznać, że od tej daty świadczenia pobrane na dzieci są świadczeniami nienależnie pobranymi.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zajęte w skarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj. Dz.U. z 2017r. poz. 2188 z późn. zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Nie kreują natomiast oceny ani nie wypełniają przez organy administracji pozasystemowych kryteriów słusznościowych (np. kierowanie się zasadami współżycia społecznego), ani kryteriów celowościowych (realizacji określonej polityki stosowania norm prawa administracyjnego).

Na podstawie art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz.U. z 2017r. poz. 1369 z pózn.zm.) dalej jako: p.p.s.a., sądy administracyjne badają, czy kwestionowana decyzja nie narusza przepisów prawa materialnego lub procesowego w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy albo dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. Ponadto badają czy organ administracji nie dopuścił się uchybień skutkujących nieważnością decyzji.

Zakres kontroli Sądu wyznacza art. 134 p.p.s.a. stanowiący, iż sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (§ 1).

Sąd poddawszy kontroli zaskarżoną decyzję stwierdził, że skarga zasługuje na uwzględnienie, a zaskarżone orzeczenie narusza przepisy postępowania w stopniu skutkującym jego wyeliminowaniem z obrotu prawnego.

W rozpatrywanej sprawie skarga została wniesiona na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego utrzymującą w mocy decyzję organu I instancji z dnia "[...]"r. orzekającą o uznaniu za nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze na syna i o jego zwrocie w wysokości "[...]" zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie.

Materialnoprawną podstawą decyzji organów obu instancji stanowią przepisy ustawy z dnia 11 lutego 2016r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (dalej: u.p.p.w.d.). Zgodnie z art. 4 ust. 2 tej ustawy świadczenie wychowawcze przysługuje matce, ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka albo opiekunowi prawnemu dziecka. Zgodnie z art. 5 ust. 1 u.p.p.w.d. świadczenie wychowawcze przysługuje osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2, w wysokości 500 zł miesięcznie na dziecko w rodzinie. Stosownie zaś do treści art. 2 pkt 16 u.p.p.w.d. pod pojęciem rodziny rozumie się odpowiednio następujących członków rodziny: małżonków, rodziców dzieci, opiekuna faktycznego dziecka oraz zamieszkujące wspólnie z tymi osobami, pozostające na ich utrzymaniu dzieci w wieku do ukończenia 25. roku życia, a także dzieci, które ukończyły 25. rok życia, legitymujące się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli w związku z tą niepełnosprawnością przysługuje świadczenie pielęgnacyjne lub specjalny zasiłek opiekuńczy albo zasiłek dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz. U. z 2016r. poz. 162 i 972 oraz z 2017r. poz. 1428); do członków rodziny nie zalicza się dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, dziecka pozostającego w związku małżeńskim, a także pełnoletniego dziecka posiadającego własne dziecko; w przypadku gdy dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obojga rodziców rozwiedzionych lub żyjących w separacji, lub żyjących w rozłączeniu sprawowaną w porównywalnych i powtarzających się okresach, dziecko zalicza się jednocześnie do członków rodzin obydwojga rodziców.

Zgodnie natomiast z treścią art. 25 ust. 1 u.p.p.w.d. osoba, która pobrała nienależnie świadczenie wychowawcze, jest obowiązana do jego zwrotu. Za nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze uważa się, stosownie do ust. 2 tego przepisu:

1) świadczenie wychowawcze wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczenia wychowawczego albo wstrzymanie wypłaty świadczenia wychowawczego, jeżeli osoba pobierająca to świadczenie była pouczona o braku prawa do jego pobierania;

1a) świadczenie wychowawcze wypłacone w związku z zastosowaniem przepisów o utracie i uzyskaniu dochodu - po ustaleniu, że wystąpiły okoliczności, o których mowa w art. 7 ust. 3a;

2) świadczenie wychowawcze przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą to świadczenie;

3) świadczenie wychowawcze wypłacone w przypadku, o którym mowa w art. 16 ust. 6, za okres od dnia, w którym osoba stała się uprawniona do świadczeń na rodzinę w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, do dnia wydania decyzji o uchyleniu decyzji przyznającej świadczenie wychowawcze;

4) świadczenie wychowawcze przyznane na podstawie decyzji, której następnie stwierdzono nieważność z powodu jej wydania bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa albo świadczenie wychowawcze przyznane na podstawie decyzji, która została następnie uchylona w wyniku wznowienia postępowania i osobie odmówiono prawa do świadczenia wychowawczego;

5) świadczenie wychowawcze wypłacone osobie innej niż osoba, która została wskazana w decyzji przyznającej świadczenie wychowawcze, z przyczyn niezależnych od organu, który wydał tę decyzję.

Od kwot nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego, o którym mowa w ust. 2 pkt 1-3 i 5, naliczane są odsetki ustawowe za opóźnienie - art. 25 ust. 3 u.p.p.w.d..

Uznanie świadczenia za nienależnie pobrane wymaga zaistnienia dwu przesłanek: po pierwsze - świadczenie zostało przyznane lub też wypłacone; po drugie - podstawą przyznania bądź wypłaty tego świadczenia była jedna ze wskazanych w nim okoliczności: fałszywe zeznania lub fałszywe dokumenty, bądź "świadome wprowadzenie w błąd" przez osobę pobierającą to świadczenie, bądź też inne okoliczności wskazane wyżej, a wynikające z art. 25 ust. 2 u.p.p.w.d.

W skarżonej decyzji Kolegium brak jest wskazania konkretnej przesłanki - jednostki redakcyjnej - z uwagi na zaistnienie której stwierdzono fakt nienależenie pobranego świadczenia przez skarżącego. Organ odwoławczy ograniczył się jedynie do stwierdzenia, że organ I instancji wydał decyzję w oparciu o obowiązujące przepisy, co znalazło odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji. W decyzji organu I instancji tymczasem, jako podstawę prawną wskazano art. 25 ust. 2 pkt 1 u.p.p.w.d., wobec czego Sąd stwierdził, iż to z uwagi na okoliczność wypłacenia świadczenia wychowawczego mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczenia wychowawczego albo wstrzymania wypłaty świadczenia wychowawczego, jeżeli osoba pobierająca to świadczenie była pouczona o braku prawa do jego pobierania, wydano zaskarżoną decyzję.

Stwierdzić należy, że pierwsza ze wskazanych wyżej przesłanek w sposób nie budzący wątpliwości, nie oponuje temu skarżący, niewątpliwie zaistniała, skoro świadczenie było przyznane i wypłacone. Pozostaje zatem do oceny, czy w realiach niniejszej sprawy zaistniała także druga z wymaganych przesłanek, tj. świadome wprowadzenie w błąd organu wypłacającego świadczenie wychowawcze z uwagi na warunek wynikający z pkt 1 ust. 2 cyt. przepisu, że osoba pobierająca świadczenie była pouczona o braku prawa do jego pobierania. W tym przypadku bowiem ustawodawca zastrzegł obowiązek zwrotu świadczenia powiązany z ustaleniem i wykazaniem faktu świadomości strony o braku prawa do pobierania tego świadczenia. Oznacza to, że organ winien wcześniej pouczyć świadczeniobiorcę o braku prawa do pobierania świadczenia przy zaistnieniu określonych okoliczności faktycznych.

W rzeczonej sprawie, Sąd nie stwierdził, aby orzekające organy wykazały, iż skarżący świadomie wprowadził w błąd organ, będąc pouczonym o braku prawa do pobierania świadczenia wychowawczego na syna A z uwagi na posiadaną wiedzę o tym, iż świadczenie nie jest mu już należne, skoro zapadł wyrok rozwodowy, o którym nie poinformował organu, jak również nie prowadzi wraz z dziećmi i byłą żoną wspólnego gospodarstwa domowego.

W rozpoznawanej sprawie okolicznością wpływającą na ustalenie, że skarżący w okresie od "[...]"r. do "[...]"r. pobrał nienależnie świadczenie wychowawcze w wysokości "[...]" zł było powzięcie informacji, że wyrokiem z dnia "[...]"r. Sąd Okręgowy w O (sygn.akt "[...]") rozwiązał małżeństwo W S i J S, orzeczenie w tym zakresie prawomocne z dniem "[...]"r., zaś wykonywanie władzy rodzicielskiej nad małoletnimi dziećmi stron powierzono obojgu rodzicom ustalając miejsce zamieszkania dzieci przy matce, orzeczenie prawomocne w tym zakresie z dniem "[...]"r. W wyroku tym określono także wzajemne kontakty skarżącego z dziećmi, jak również orzekł Sąd o kosztach utrzymania dzieci, którymi obciążył obojga rodziców, udział skarżącego ustalił na kwotę "[...]" zł miesięcznie na każde dziecko płatne do rąk matki. Wyrok sądu apelacyjnego zmienił jedynie sposób wykonywania kontaktów z dziećmi, w pozostałym zakresie oddalając apelacje. W ocenie organów orzekających w sprawie, wyrok ten nie stanowił o ustanowieniu opieki naprzemiennej wobec dzieci, które to stanowisko konsekwentnie prezentował w toku postępowania wyjaśniającego skarżący, i pogląd ten Sąd w składzie rozpoznającym skargę w pełni podziela. Wobec powyższego nie sposób uznać, aby opieka nad dziećmi świadczona przez skarżącego w warunkach określonych wskazanym wyżej wyrokiem sądu powszechnego mogła być uznana za sprawowanie opieki naprzemiennej, o której mowa w art. 2 pkt 16 w.p.p.w.d. Z tego też względu organy słusznie uznały, że skarżący nie może być uznany w realiach rozpoznawanej sprawy jako osoba prowadząca wspólne gospodarstwo domowe wraz z dziećmi oraz byłą małżonką. Niewątpliwie pozostaje zgodzić się z organami orzekającymi w tej sprawie, że okoliczność powyższa ma wpływ na uprawnienie do pobierania świadczenia wychowawczego na syna A. Sąd nie podzielenia natomiast stanowiska zaprezentowanego w decyzji organu odwoławczego, że o tej okoliczności mającej wpływ na uprawnienie do pobierania świadczenia wychowawczego skarżący został pouczony.

Nadto pozostaje także podkreślić, że wyrok rozwodowy w zakresie ustalenia miejsca pobytu dzieci przy matce uprawomocnił się dopiero w dniu "[...]"r., zatem skarżący miał pełne prawo uważać, iż mimo, że nie zamieszkiwał już razem z dziećmi, gdyż jak podał wyprowadził się z domu aby nie dochodziło do sytuacji konfliktowych w trakcie rozwodu, mógł przypuszczać, iż skoro opiekuje się dziećmi, spotykając się z nimi oraz uczestnicząc w ich życiu, dzieci nadal pozostają jego rodziną w rozumieniu ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci. Argumentacja organu odwoławczego, iż rodzinę stanowią osoby wspólnie zamieszkujące z dziećmi pozostającymi na ich utrzymaniu jest prawidłowa, jak również stwierdzenie, że co do zasady dziecko należy do rodziny rodzica, z którym wspólnie zamieszkuje i który sprawuje nad nim faktyczna opiekę, także nie budzi zastrzeżeń Sądu.

Natomiast pozostaje niewyjaśniona w realiach zebranego materiału dowodowego oraz przedstawionego uzasadnienia skarżonej decyzji kwestia, czy z uwagi na zmianę sytuacji rodzinnej wynikającej z rozwodu rodziców i wskazania miejsca zamieszkania dzieci przy matce, jednocześnie przy pozostawieniu pełnej władzy rodzicielskiej obojgu rodziców, skarżący miał świadomość, że w takim przypadku dla potrzeb ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci nie stanowi już wraz ze swoimi dziećmi "rodziny".

Jak wskazano wcześniej aby moc stwierdzić nienależnie pobrane świadczenie skarżący musiałby być pouczony o braku prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko z momentem orzeczenia rozwodu i uprawomocnienia się wyroku Sądu w tym zakresie.

W nadesłanych aktach administracyjnych sprawy tymczasem na formularzu wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego podpisanym przez skarżącego w dniu "[...]"r., na karcie "[...]" wytłuszczonym drukiem wpisano, że "W przypadku zmian mających wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego, w szczególności zaistnienia okoliczności wymienionych w oświadczeniu, uzyskania dochodu lub wystąpienia innych okoliczności mających wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego, w tym związanych z koniecznością ponownego ustalenia prawa do tego świadczenia na podstawie art. 7 ust. 1 -4 ustawy z dnia 11 lutego 2016r. o pomocy państwa w wychowaniu dzieci, osoba ubiegająca się o świadczenie jest obowiązana niezwłocznie powiadomić o tych zmianach podmiot realizujący świadczenie wychowawcze. Niepoinformowanie organu właściwego prowadzącego postępowanie w sprawie świadczenia wychowawczego o zmianach, o których mowa powyższej, może skutkować powstaniem należnie pobranego świadczenia wychowawczego, a w konsekwencji - koniecznością jego zwrotu wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie". W żadnym z punktów tego wniosku nie wynika informacja o koniczności poinformowania organu w sytuacji orzeczonego rozwodu rodziców. Nadto wniosek ten został złożony do organu, nie wynika zaś z niego aby taką informację skarżącemu przekazano do zapoznania i pozostawienia w domu. W wydanej decyzji o przyznaniu świadczenia na syna A z dnia "[...]"r., którą skarżący otrzymał zawarto także pouczenie ale jedynie w zakresie treści art. 8 oraz art. 23 ust. 1 u.p.p.w.d., nadto wyjaśniono co należy rozumieć pod pojęciem dochodu utraconego stosownie do art. 2 pkt 19 u.p.p.w.d. Zawarto także informację, że z zapisu art. 20 ust. 1 u.p.p.w.d. wynika, iż w przypadku wystąpienia zmian mających wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego np. zmiana składu rodziny, uzyskanie lub utrata dochodu, wyjazd członka rodziny za granicę, lub innych zmian mających wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego, osoba otrzymująca świadczenie wychowawcze jest obowiązana do niezwłocznego powiadomienia o tym organu właściwego wypłacającego.

Organy orzekające w tej sprawie z naruszeniem art. 7, art. 77 § 1 k.p.a. nie ustaliły jednoznacznie, z uwagi na jakie okoliczności i przeprowadzone dowody uznały, że skarżący został pouczony o braku prawa do pobierania ww. świadczenia, że pouczenie zawarte w decyzji i wniosku było wystarczające, przy czym jak wskazano wyżej jest to niezbędna okoliczność do przypisania skarżącemu przesłanki nienależnie pobranego świadczenia, o której mowa w art. 25 ust. 2 pkt 1 u.p.p.w.d. W pierwszej kolejności organy nie wzięły pod uwagę, że powyższy tekst wniosku znajduje się we wniosku, który złożony został do organu i strona nie dysponuje już jego treścią, tak aby wnioskodawca mógł sprawdzić jakie okoliczności skutkują koniecznością poinformowania organu.

Nadto pozostaje także wskazać, na co nie zwróciły zupełnie uwagi organy w tej sprawie, że informację o wyprowadzeniu się skarżącego z domu Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej - Dział Świadczeń Rodzinnych w O posiadał co najmniej w dniu "[...]"r., kiedy z wnioskiem o świadczenie wystąpiła była żona, a dopiero w dniu "[...]"r. wystąpiono do Działu Pomocy Środowiskowej o przeprowadzenie wywiadu w trybie art. 22 u.p.p.w.d., z uwagi na powziętą okoliczność, iż małżeństwo jest w trakcie rozwodu i to matka dzieci sprawuje nad nimi opiekę, a ojciec ma ustalone z nimi kontakty. Z informacji tej wynika, że organ w miesiącu kwietniu powziął informację o okolicznościach mających wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego, jednak dopiero w dniu "[...]"r. wszczął postępowanie w sprawie uchylenia decyzji przyznającej świadczenie po przeprowadzeniu wywiadu środowiskowego w dniu "[...]"r., natomiast decyzję w tym zakresie wydał dopiero w dniu "[...]"r., po upływie ponad miesiąca od wszczęcia postępowania, nie prowadząc żadnych ustaleń w tym czasie, a ponad dwa miesiące od dnia powzięcia informacji o okolicznościach mających wpływ na uprawnienie do świadczenia wychowawczego.

Słuszny pozostaje w tym względzie zarzut skarżącego, iż od miesiąca "[...]"r. organ posiadał wiedzę co do sytuacji rodzinnej skarżącego i jego byłej małżonki, a pomimo tego nie wstrzymał wypłaty świadczenia wychowawczego narażając go na obecną trudną sytuację z uwagi na orzeczony nakaz zwrotu nienależnie pobranego świadczenia. W realiach tej sprawy nie bez racji pozostaje stanowisko skarżącego, że uprawnione organy wyjątkowo długo procedowały z naruszeniem zasad postępowania administracyjnego, same dopuszczając do powstania sytuacji, gdy świadczenie było wypłacane mimo wiedzy co do istniejących wątpliwości w tym zakresie. Działanie organów w tym zakresie nastąpiło zatem z naruszeniem art. 7 k.p.a., z którego wynika obowiązek w toku postępowania stania na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek podejmowania wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes strony. W tym zakresie czasokres pomiędzy wszczęciem postępowania a wydaniem decyzji, w trakcie którego nie dokonano żadnej czynności, przekraczający miesiąc czasu narusza zarówno art. 7 k.p.a., jak również art. 35 § 1 i § 2 k.p.a., zgodnie z którym organy obowiązane są załatwić sprawy bez zbędnej zwłoki, zaś niezwłocznie powinny być załatwiane sprawy, które mogą być rozpatrzone w oparciu o dowody przedstawione przez stronę łącznie z żądaniem wszczęcia postępowania lub w oparciu o fakty i dowody powszechnie znane albo znane z urzędu organowi, przed którym toczy się postępowanie, bądź możliwe do ustalenia na podstawie danych, którymi rozporządza ten organ - art. 35 § 2 k.p.a.

Reasumując, w niniejszej sprawie organy orzekające nie wykazały aby spełnione zostały obie przesłanki wynikające z art. 25 ust. 2 pkt 1 u,.p.p.w.d. uprawniające do zobowiązania skarżącego do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy, organy z uwzględnieniem zasad postępowania administracyjnego oraz uwzględnieniem zarzutów podniesionych w zakresie opieszałości w działaniu organu przy podejmowaniu w tej sprawie decyzji z dnia "[...]"r. o uchyleniu decyzji przyznającej świadczenie, której oceny Sąd dokonał na podstawie art. 134 § 1 oraz art. 135 ustawy p.p.s.a., ponownie przeanalizują i ocenią, czy w stosunku do skarżącego możliwe jest skuteczne postawienie zarzutu, iż w okresie do "[...]"r. nie poinformował o fakcie orzeczonego rozwodu i orzeczenia w zakresie sprawowanej władzy rodzicielskiej oraz zamieszkiwania dzieci z matką, po uprawomocnieniu się rozstrzygnięcia sądu apelacyjnego w tym względzie z dniem "[...]"r., możliwe jest postawienie skarżącemu zarzutu, iż był skutecznie pouczony o braku prawa do jego pobierania. Nadto organy orzekające w tej sprawie uwzględnią okoliczność, iż strona postępowania nie może ponosić negatywnych konsekwencji opieszałego działania organu, które w tym postepowaniu miało miejsce.

Mając powyższe na względzie Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.