Postanowienie NSA, sygn. akt I FSK 667/22
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2022-10-25 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6110 Podatek od towarów i usług
Hasła tematyczne: Odrzucenie skargi
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżone postanowienie i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w...
Powołane przepisy: article: art. 58 par. 1 pkt 5 i par. 2 w zw. z art. 31 par. 1
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Izabela Najda-Ossowska po rozpoznaniu w dniu 25 października 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej B. sp. z o.o. z siedzibą w W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 lutego 2022 r., sygn. akt III SA/Wa 1264/21 w przedmiocie odrzucenia skargi w sprawie ze skargi B. sp. z o.o. z siedzibą w W. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z dnia 4 marca 2021 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne okresy rozliczeniowe 2015 r. i 2016 r. postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania.


UZASADNIENIE

Postanowieniem z 17 lutego 2022 r., sygn. akt III SA/Wa 1264/21 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił skargę B. Sp. z o.o. z siedzibą w W. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z 4 marca 2021 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne okresy rozliczeniowe 2015 i 2016 roku.

W uzasadnieniu powyższego postanowienia Sąd pierwszej instancji wskazał, że w chwili wnoszenia skargi – 21 kwietnia 2021 r. "Zarząd skarżącej nie był nieobsadzony [zapewne "obsadzony" - przyp. NSA], a to z uwagi na śmierć jedynego członka – Prezesa zarządu, co nastąpiło 24 listopada 2019 r. (k. 46)". Wobec tego w momencie złożenia skargi, o ile Skarżąca, jako spółka z o.o., posiadała byt prawny, o tyle nie posiadała zdolności do skutecznej czynności procesowej w postaci złożenia skargi i wszczęcia postępowania sądowoadministracyjnego. Zgodnie z treścią odpisu pełnego z KRS Skarżącej sporządzonego na dzień 21 kwietnia 2021 r. w chwili nadania skargi nie było bowiem osoby upoważnionej do jej reprezentacji. Zdaniem Sądu Skarżąca, aż do czasu uzupełnienia braków w zakresie swojej reprezentacji, nie może skutecznie podejmować czynności procesowych. W tej sytuacji uznać należało, że Skarżąca w okresie, w którym nie posiadała Zarządu, nie mogła skutecznie zainicjować niniejszego postępowania sądowoadministracyjnego. Z tego względu Sąd odrzucił skargę na podstawie art. 58 § 1 pkt 5 w zw. z art. 31 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej P.p.s.a.).

W skardze kasacyjnej od powyższego postanowienie pełnomocnik Skarżącej wniósł o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono naruszenie przepisów postępowania, tj.:

- art. 58 § 1 pkt 5 w związku z art. 58 § 2 P.p.s.a. i art. 31 § 3 P.p.s.a. przez bezzasadne odrzucenie skargi, pomimo braku wezwania strony skarżącej do uzupełnienia braków osobowych w organie reprezentującym skarżącą Spółkę (zarządzenie) poprzez powołanie nowego składu osobowego zarządu skarżącej zgodnie z umową tej spółki, pod rygorem odrzucenia skargi. Sąd pierwszej instancji nie zastosował się do przepisu art. 31 § 1 i art. 58 § 2 P.p.s.a., wobec czego nie mógł odrzucić skargi;

- art. 58 § 1 pkt 5 P.p.s.a. poprzez błędne przyjęcie, że wobec braku zarządu, skarżąca Spółka nie może podejmować czynności w postępowaniu sądowym, pomimo ustanowionego skutecznie pełnomocnika; postępowanie sądowe nie może się toczyć, ponieważ w składzie zarządu skarżącej Spółki zachodzą braki uniemożliwiające jej działanie, pomimo ustanowionego skutecznie pełnomocnika; skarżąca Spółka nie może podejmować czynności prawnych lub procesowych, tym samym stwierdzenie w sposób kategoryczny o braku zdolności do czynności prawnych po stronie skarżącej, co w przypadku osób prawnych nigdy nie jest oczywiste i niebudzące wątpliwości w odróżnieniu do osób fizycznych, gdzie przesłanki i zakres zdolności do czynności prawnych wynikają z jasnych okoliczności;

- art. 31 § 1 P.p.s.a. poprzez nie wyznaczenie odpowiedniego terminu do uzupełnienia braków w zakresie składu zarządu skarżącej Spółki;

- art. 25 § 1 P.p.s.a. w zw. z art. 28 § 1 P.p.s.a. w zw. z art. 58 § 2 P.p.s.a. poprzez błędne przyjęcie, że wobec braku zarządu Skarżąca spółka nie może podejmować czynności w postępowaniu sądowym, pomimo ustanowionego skutecznie pełnomocnika;

- art. 38 k.c. w zw. z art. 95 § 2 k.c. polegające na nieprawidłowym stwierdzeniu, że ustanowiony w sposób prawidłowy pełnomocnik nie jest uprawniony do działania za skarżącą Spółkę w sytuacji, gdy ta nie posiada w ogóle zarządu, czyli organu prowadzącego sprawy oraz reprezentującego Spółkę.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do art. 58 § 1 pkt 5 P.p.s.a. sąd odrzuca skargę, jeżeli jedna ze stron nie ma zdolności sądowej albo jeżeli skarżący nie ma zdolności procesowej, a nie działa za niego przedstawiciel ustawowy albo jeżeli w składzie organów jednostki organizacyjnej będącej stroną skarżącą zachodzą braki uniemożliwiające jej działanie.

Z powodu braku zdolności sądowej jednej ze stron albo zdolności procesowej skarżącego i niedziałania przedstawiciela ustawowego lub braku w składzie organów jednostki organizacyjnej będącej skarżącym, uniemożliwiającego jego działanie, sąd odrzuci skargę dopiero wówczas, gdy brak nie zostanie uzupełniony (art. 58 § 2 P.p.s.a.).

Stosownie do treści art. 28 § 1 i art. 29 P.p.s.a., osoby prawne oraz jednostki organizacyjne mające zdolność sądową dokonują czynności w postępowaniu przez organy albo osoby uprawnione do działania w ich imieniu, które mają obowiązek wykazać swoje umocowanie dokumentem przy pierwszej czynności w postępowaniu.

Z art. 28 § 1 P.p.s.a. wynika, że do skutecznego przeprowadzenia postępowania sądowoadministracyjnego z udziałem osoby prawnej konieczne jest, by przy każdej czynności procesowej posiadała ona zdolność procesową. Braki w zakresie zdolności procesowej Sąd musi uwzględnić z urzędu na każdym etapie postępowania i określić ich skutek. Ewentualny brak organu powołanego do reprezentacji strony skutkuje bowiem nieważnością postępowania (art. 183 § 2 pkt 2 P.p.s.a.).

Zgodnie z art. 31 § 1 P.p.s.a., jeżeli braki w zakresie zdolności sądowej lub procesowej albo w składzie właściwych organów dają się uzupełnić, sąd wyznaczy odpowiedni termin. W przypadkach, w których ustanowienie przedstawiciela ustawowego powinno nastąpić z urzędu, sąd zwraca się do właściwego sądu opiekuńczego. Przepis § 2 stanowi, że Sąd może dopuścić tymczasowo do czynności stronę niemającą zdolności sądowej lub procesowej albo osobę niemającą należytego ustawowego umocowania, z zastrzeżeniem, że przed upływem wyznaczonego terminu braki będą uzupełnione, a czynności zatwierdzone przez powołaną do tego osobę. Z kolei § 3 art. 31 P.p.s.a. wskazuje, że jeżeli braków powyższych nie można uzupełnić albo nie zostały one w wyznaczonym terminie uzupełnione, sąd zniesie postępowanie, w zakresie w jakim jest ono dotknięte brakami, i w miarę potrzeby wyda odpowiednie postanowienie.

W niniejszej sprawie stroną skarżącą jest spółka z ograniczoną odpowiedzialnością – spółka kapitałowa posiadająca osobowość prawną. Jak wynika z akt sprawy okolicznością bezsporną jest to, że w chwili wnoszenia skargi, tj. 21 kwietnia 2021 r., zarząd spółki był nieobsadzony, gdyż jedyny członek zarządu – Prezes J.C. zmarł w 24 listopada 2019 r.

Powyższe oznacza, że skarga do Sądu pierwszej instancji, została wniesiona przez jednostkę organizacyjną, która posiadała organ o składzie uniemożliwiającym jej działanie. Zgodnie bowiem z art. 200 § 1 i 2 ustawy z dnia 15 września 2000 r. - Kodeks spółek handlowych (Dz. U. z 2019 r., poz. 505 z późn. zm.) spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością reprezentuje zarząd, który może się składać z jednego albo większej liczby członków.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w świetle powyższych regulacji uznać należało, że przedwcześnie Sąd odrzucił przedmiotową skargę uznając, że w okresie, w którym Spółka nie posiadała Zarządu, nie mogła skutecznie zainicjować niniejszego postępowania sądowoadministracyjnego. W tej sytuacji Sąd pierwszej instancji powinien był najpierw zastosować art. 58 § 1 pkt 5 i § 2 w zw. z art. 31 § 1 P.p.s.a., czyli wyznaczyć skarżącej spółce odpowiedni termin do uzupełnienia braków w zakresie składu zarządu i następnie, gdyby te braki nie zostały uzupełnione, odrzucić skargę. Brak w składzie zarządu w postaci nieobsadzenia zarządu jest bowiem usuwalny, gdyż co do zasady zarząd, jak wynika z art. 201 § 4 k.s.h., jest powoływany przez zebranie wspólników.

Te okoliczności spowodowały, że w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego do odrzucenia skargi doszło przedwcześnie, w sposób naruszający prawo Skarżącej do sądu, co skutkowało koniecznością uchylenia zaskarżonego postanowienia w oparciu o art. 185 § 1 P.p.s.a. i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania.