Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 2683/21
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2022-03-15 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 652  Sprawy ubezpieczeń zdrowotnych
Hasła tematyczne: Ubezpieczenia
Skarżony organ: Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 18a ust. 5, ust. 8-9, ust. 11, art. 30 ust. 1 i 3
journal: Dz.U. 2017 poz 1789
law: Ustawa z dnia 14 marca 2003 r. o stopniach naukowych i tytule naukowym oraz o stopniach i tytule w zakresie sztuki
article: par. 2, par. 3, par. 5 ust. 2
journal: Dz.U. 2014 poz 48
law: Rozporządzenie Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 14 września 2011 r.cw sprawie wysokości i warunków wypłacania wynagrodzenia  promotorowi oraz za recenzje i opinie w przewodzie doktorskim, postępowaniu habilitacyjnym oraz postępowaniu o nadanie tytułu profesora
article: art. 6 ust. 1 pkt 4, art. 13 pkt 2
journal: Dz.U. 2020 poz 266
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - t.j.
article: art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e
journal: Dz.U. 2020 poz 1398
law: Ustawa z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych.
article: art. 145 par. 3, art. 145a, art. 200, art. 205 par. 2, art. 209
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 65 par. 1 i 2, art. 353(1), art. 355, art. 627, art. 734 par. 1, art. 750
journal: Dz.U. 2020 poz 1740
law: Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny - t.j.
article: par. 14 ust. 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2015 poz 1804
law: Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r.  w sprawie opłat za czynności radców prawnych

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Mirosław Trzecki (spr.) Sędzia NSA Gabriela Jyż Sędzia del. WSA Tomasz Smoleń po rozpoznaniu w dniu 15 marca 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 30 kwietnia 2021 r. sygn. akt VI SA/Wa 371/21 w sprawie ze skargi A. w O. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] grudnia 2020 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia na rzecz A. w O. 240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z 30 kwietnia 2021 r., sygn. akt VI SA/Wa 371/21, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, po rozpoznaniu skargi A. w O., uchylił decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z [...] grudnia 2020 r. w przedmiocie podlegania obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu, umorzył postępowanie administracyjne oraz zasądził zwrot kosztów postępowania.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył Prezes NFZ, wnosząc o jego uchylenie w całości i oddalenie skargi, ewentualnie o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do WSA w Warszawie do ponownego rozpoznania, a także o zasądzenie kosztów postępowania. Organ zrzekł się rozprawy. Zarzucił:

I. naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy – art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.; dalej "p.p.s.a."), art. 145 § 3 p.p.s.a oraz 145a p.p.s.a w związku z:

- art. 3531 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz. U. z 2020 r. poz. 1740 ze zm.; dalej "k.c."), 355 § 1 k.c., 627 k.c., i 750 k.c. w związku z 734 k.c. oraz

- art. 18a ust. 8-9, 11 w związku z art. 18a ust. 5, art. 30 ust. 1 ustawy z dnia 14 marca 2003 r. o stopniach naukowych i tytule naukowym oraz o stopniach i tytule w zakresie sztuki (Dz. U. z 2017r. poz. 1789 ze zm.; dalej "ustawa o stopniach naukowych") oraz § 14 ust. 1 rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 26 września 2016 r. w sprawie szczegółowego trybu i warunków przeprowadzenia czynności w przewodzie doktorskim, w postępowaniu habilitacyjnym oraz w postępowaniu o nadanie tytułu profesora (Dz. U z 2016 r., poz. 1586 ze zm.; dalej "rozporządzenie");

- art. 66 ust. 1 pkt 1 lit e oraz art. 69 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U z 2020 r., poz. 1398 ze zm.; dalej "ustawa o świadczeniach") oraz

- art. 6 ust. 1 pkt 4 oraz art. 13 pkt 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2020 r., poz. 266 ze zm.; dalej "u.s.u.s."),

- art. 200 p.p.s.a w związku z art. 205 § 1 i 2 p.p.s.a oraz art. 209 p.p.s.a, w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2015 r., poz. 1804 ze zm.; dalej "rozporządzenie MS")

poprzez uwzględnienie skargi z uwagi na stwierdzenie naruszenia prawa materialnego mającego wpływ na wynik sprawy skutkującego uchyleniem skarżonej decyzji i umorzeniem postępowania administracyjnego, a w konsekwencji zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego na rzecz A. w O., chociaż postępowanie administracyjne prowadzone przez organ nie było dotknięte wadą polegającą na naruszeniu art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r., poz. 735 ze zm.; dalej "k.p.a."), 77 § 1 k.p.a., 80 k.p.a. i 107 § 3 k.p.a., co miało istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż organ prawidłowo ustalił, że w okolicznościach sprawy strony łączyła umowa o świadczenie usług skutkująca objęciem wykonawcy obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego, a nie umowa o dzieło;

II. naruszenie prawa materialnego:

1) art.750 k.c. w związku z:

- art. 734 k.c. w związku z art. 3531 k.c., 355 § 1 k.c. oraz art. 65 § 2 k.c., w uwzględnieniu § 23 ust. 3 pkt 9 Statutu A. w O.,

- a także w związku z art. 66 ust. 1 pkt 1 lit e oraz art. 69 ust. 1 ustawy o świadczeniach,

- oraz art. 6 ust. 1 pkt 4 i art. 13 pkt 2 u.s.u.s.,

- a nadto w związku z przepisami obowiązującymi w okresie badanego stanu faktycznego: art. 18a ust. 8-9, ust. 11 w związku z art. 18a ust. 5 oraz art. 30 ust. 1 ustawy o stopniach naukowych oraz § 14 ust. 1 rozporządzenia,

poprzez ich błędną wykładnię, i w konsekwencji niezastosowanie w sytuacji, gdy czynności mające być wykonane z tytułu zawartej umowy nr [...] polegające na sporządzeniu opinii w sprawie nadania stopnia doktora habilitowanego w posiedzeniu komisji habilitacyjnej pana dr J.D., przez Wykonawcę, będącego członkiem w ww. postępowaniu, jako wyraz stanowiska przyjętego przez organ kolegialny, jakim jest Komisja Habilitacyjna, stanowią czynności charakterystyczne dla umowy o świadczenie usług (skutkującej objęciem Wykonawcy obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym) , a nie umowy o dzieło;

2) art. 627 k.c. w związku z:

- art. 3531 k.c., 355 § 1 k.c. oraz art. 65 § 2 k.c., a także art.750 k.c. w związku z art. 734 k.c., w uwzględnieniu § 23 ust. 3 pkt 9 Statutu A. w O.,

- w związku z przepisami obowiązującymi w okresie badanego stanu faktycznego: art. 18a ust. 8-9, ust. 11 w związku z art. 18a ust. 5, art. 30 ust. 1 ustawy o stopniach naukowych oraz § 14 ust. 1 rozporządzenia,

- poprzez ich błędną wykładnię, i w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie, a także błędne przyjęcie, iż umowa nr [...] polegająca na sporządzeniu opinii w sprawie nadania stopnia doktora habilitowanego w posiedzeniu komisji habilitacyjnej pana dr J.D., przez Wykonawcę, będącego członkiem w ww. postępowaniu, zawiera essentialia negotii umowy o dzieło, w sytuacji gdy zarówno charakter ww. czynności stanowiący wyraz stanowiska przyjętego przez ten organ kolegialny (komisja habilitacyjna), jak i charakter działalności prowadzonej przez A. w O. wskazują, że zawarta umowa nie tylko, że nie zawiera istotnych postanowień właściwych dla umowy o dzieło, a przeciwnie zawiera postanowienia właściwe dla umowy o świadczenie usług.

W uzasadnieniu przedstawiono argumenty na poparcie zarzutów.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną skarżący wniósł o jej oddalenie oraz o zasądzenie kosztów postępowania.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Na wstępie należy wyjaśnić, że skarga kasacyjna została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w składzie trzyosobowym, zgodnie z art. 182 § 2 p.p.s.a. z uwagi na to, że skarżący kasacyjnie organ zrzekł się przeprowadzenia rozprawy, a pozostałe strony w terminie 14 dni od daty doręczenia odpisu skargi kasacyjnej każdej z nich, nie wniosły o przeprowadzenie rozprawy.

Zgodnie z art. 193 zdanie drugie p.p.s.a., uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. Naczelny Sąd Administracyjny odstąpił zatem od przedstawienia stanu sprawy, ograniczając uzasadnienie tylko do rozważań mających znaczenie dla oceny postawionych w skardze kasacyjnej zarzutów.

Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 p.p.s.a. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpoznaniu sprawy związany był granicami skargi kasacyjnej. Granice te są wyznaczone wskazanymi w niej podstawami, którymi może być naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.) albo naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.). Naczelny Sąd Administracyjny bada bowiem legalność wyroku Sądu pierwszej instancji jedynie w zakresie zakwestionowanym w skardze kasacyjnej, a nie rozpoznaje sprawy ponownie w jej całokształcie.

Skarga kasacyjna Prezesa NFZ nie ma usprawiedliwionych podstaw, dlatego nie mogła prowadzić do uchylenia kontrolowanego wyroku.

Przed odniesieniem się do zarzutów skargi kasacyjne złożonej w tej sprawie stwierdzić należy, że problem objęty zarzutami postawionymi w tejże skardze kasacyjnej, dotyczący podobnego stanu faktycznego i prawnego, były już przedmiotem rozważań Naczelnego Sądu Administracyjnego m.in. w wyrokach z: 11 stycznia 2022 r., sygn. akt II GSK 2233/21, 25 stycznia 2022 r., sygn. akt II GSK 2686/21, 27 stycznia 2022 r., sygn. akt II GSK 2685/21 (treść tych, jak i dalej wskazywanych orzeczeń Naczelnego Sądu Administracyjnego jest dostępna w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie podziela zasadnicze motywy uzasadnień tych wyroków, uznając że są one trafne również w okolicznościach tej sprawy.

Skarga kasacyjna Prezesa NFZ oparta została na obu podstawach kasacyjnych określonych w art. 174 p.p.s.a.

Skarżący kasacyjnie Prezes NFZ naruszenia przepisów postępowania upatrywał w uchybieniu przez WSA art. 145 § 1 pkt 1 lit. a), art. 145 § 3 oraz art. 145a p.p.s.a. w związku z powołanymi przepisami prawa materialnego (art. 3531 k.c., art. 355 § 1 k.c., art. 627 k.c. i art. 750 k.c. w zw. z art. 734 k.c., art. 18a ust. 8-9, 11 w zw. z art. 18a ust. 5, art. 30 ust. 1 ustawy o stopniach naukowych, art. 66 ust. 1 pkt 1 lit e i art. 69 ust. 1 ustawy o świadczeniach; art. 6 ust. 1 pkt 4 oraz art. 13 pkt 2 u.s.u.s.) oraz art. 200 p.p.s.a w związku z art. 205 § 1 i 2 oraz art. 209 p.p.s.a, w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia MS (uchybienie tym ostatnim przepisom było konsekwencją uchylenia zaskarżonej decyzji) w ten sposób, że choć Sąd ten uchylił zaskarżoną decyzję i umorzył postępowanie administracyjne z powodu naruszenia prawa materialnego mającego wpływ na wynik sprawy, to równocześnie Sąd ten zakwestionował ustalenia faktyczne organu (czyli powinien stwierdzić naruszenie art. 7, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3 k.p.a.), mimo odmiennego stanowiska zaprezentowanego w uzasadnieniu.

Co jednak istotne, organ dopiero w skardze kasacyjnej wyjaśnił, że według niego przedmiotem spornej umowy cywilnoprawnej "Sporządzenie opinii w sprawie nadania bądź odmowy nadania stopnia doktora habilitowanego w posiedzeniu komisji habilitacyjnej Pana dr J.D.. Członek w ww. postępowaniu" było przygotowanie przez zainteresowanego opinii w sprawie nadania bądź odmowy nadania stopnia doktora habilitowanego, jako wyrazu stanowiska przyjętego przez komisję habilitacyjną, stanowiącej element uchwały podejmowanej przez członków komisji habilitacyjnej: "Wykonawca zobowiązał się jedynie do starannego sporządzenia opinii w sprawie nadania/odmowy nadania stopnia doktora habilitowanego w imieniu Komisji Habilitacyjnej, jako jej członek, a nie samodzielnie" (por. s. 10-11, 15, 24, 26, 28 skargi kasacyjnej). W odniesieniu do stanowiska WSA, zdaniem skarżącego kasacyjnie: "Nie wiadomo na podstawie których dokumentów Sąd wywiódł obowiązek Wykonawcy co do przeprowadzenia właściwej analizy dorobku naukowego habilitanta, jako stanowiącego znaczny wkład w rozwój określonej dyscypliny naukowej i opracowanie na tej podstawie dokumentu, w postaci opinii habilitacyjnej, która stanowi jednoosobowe stanowisko Wykonawcy decydujące o awansie naukowym habilitanta, w sytuacji gdy ww. przepisy stanowią, że taka opinia jest stanowiskiem organu kolegialnego stanowiącą część uchwały podjętej na posiedzeniu komisji habilitacyjnej" (s. 12 skargi kasacyjnej).

Nadmienić należy, że wcześniej, w decyzji Prezes NFZ nie zawarł rozważań co do formy opinii, czy stanowiła stanowisko komisji habilitacyjnej, czy też samodzielne stanowisko uczestnika. Dopiero w skardze kasacyjnej doprecyzował pogląd w tym zakresie.

Mimo tego skarżący kasacyjnie organ nie wskazał skutecznie argumentów, które podważyłyby wywody Sądu pierwszej instancji, co do wartości i zawartości zgromadzonych dowodów pozwalających na ustalenie, że opinia, której sporządzenia dotyczyła sporna umowa, przedstawiała samodzielne stanowisko uczestnika – członka komisji habilitacyjnej. Wobec braku stanowiska organu co do formy opinii, Sąd nie analizował, czy mogła ona być wyrazem stanowiska komisji habilitacyjnej względem wniosku habilitanta i jego dorobku naukowego. Zasadność stanowiska WSA potwierdza chociażby oznaczenie dzieła w § 1 ust. 1 umowy, gdzie jest mowa o sporządzeniu opinii w sprawie nadania bądź odmowy nadania stopnia doktora habilitowanego w posiedzeniu komisji habilitacyjnej konkretnego kandydata, a nie opinii na rzecz czy dla komisji. Ponadto w myśl § 5 ust. 3 umowy odbiór dzieła miał nastąpić w ciągu 14 dni od ustalonej daty końcowej wykonania dzieła, a odbioru miała dokonać i dokonała osoba wskazana przez płatnika – tutaj dziekan Wydziału Prawa i Administracji – co potwierdził protokół odbioru dzieła, którego znaczenie organ zmarginalizował.

Zauważyć należy, że zarówno Sąd pierwszej instancji, jak i skarżący kasacyjnie organ twierdzili, że zgromadzony materiał dowodowy był wystarczający do prawidłowych ustaleń, co w niniejszej sprawie Sąd kasacyjny potwierdza. Jednak w oparciu o zgromadzony materiał doszli do odmiennych wniosków, co do formy i charakteru sporządzonej opinii.

Sąd pierwszej instancji dodatkowo na poparcie swego stanowiska powołał przepisy ustawy o szkolnictwie wyższym oraz rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 12 grudnia 2016 r. w sprawie przyznawania kategorii naukowej jednostkom naukowym i uczelniom, w których zgodnie z ich statutami nie wyodrębniono podstawowych jednostek organizacyjnych (Dz. U. poz. 2154), które utraciło moc z dniem 1 października 2018 r., na podstawie art. 169 pkt 4 ustawy z dnia 3 lipca 2018 r. — Przepisy wprowadzające ustawę — Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. poz. 1669 oraz z 2019 r. poz. 39) oraz rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 22 lutego 2019 r. w sprawie ewaluacji jakości działalności naukowej (Dz. U. poz. 392), które, zdaniem NSA, w sprawie nie miały zastosowania.

Z kolei autor skargi kasacyjnej, na poparcie swego stanowiska, odwołał się do ustawy o stopniach naukowych, jej art. 18a ust. 5 (określa tryb powołania komisji habilitacyjnej i jej skład), ust. 8 (Po przedstawieniu recenzji i zapoznaniu się z autoreferatem członkowie komisji habilitacyjnej w głosowaniu jawnym podejmują uchwałę zawierającą opinię w sprawie nadania lub odmowy nadania stopnia doktora habilitowanego), ust. 9 (dopuszcza możliwość podjęcia uchwały zawierającej opinię w sprawie nadania lub odmowy nadania stopnia doktora habilitowanego w trybie tajnym na wniosek osoby ubiegającej się o nadanie stopnia doktora habilitowanego), ust. 11 (zakreśla komisji habilitacyjnej termin przedłożenia uchwały radzie jednostki organizacyjnej oraz wymogi co do zawartości ww. uchwały) i art. 30 ust. 1 (Przyjęcie funkcji promotora, promotora pomocniczego, członka komisji egzaminacyjnej w przewodzie doktorskim, recenzenta w przewodzie doktorskim lub postępowaniu habilitacyjnym oraz postępowaniu o nadanie tytułu profesora, a także sporządzenie opinii na wniosek Centralnej Komisji jest obowiązkiem nauczyciela akademickiego lub pracownika naukowego), przy czym należy uwzględnić brzmienie ww. przepisów w Dz. U. z 2016 r. poz. 882, mając na uwadze termin sporządzenia opinii – [...] listopada 2016 r. Zdaniem Prezesa NFZ Sąd pierwszej instancji nie zastosował ww. regulacji, mimo ich istotnego znaczenia dla wyniku sprawy, gdyż wyjaśniały formę, a także uzupełniały argumenty co do charakteru opinii, że wyłącznie wyraża stanowisko komisji czyli organu kolegialnego i tym samym jest wynikiem czynności charakterystycznych dla umowy o świadczenie usług.

Zgodzić się należy z organem o tyle, że powołane przepisy ustawy o stopniach naukowych nie wspominały o opiniach członków komisji habilitacyjnej, a tylko o uchwale komisji habilitacyjnej obejmującej jej opinię. Nie wyłączały jednak możliwości sporządzenia jeszcze innych opinii w trakcie postępowania, oprócz recenzji, przez poszczególnych członków komisji habilitacyjnej. Niewskazany ani przez Prezesa NFZ, ani przez WSA art. 30 ust. 3 ustawy o stopniach naukowych, zawierający delegację ustawową (Minister właściwy do spraw szkolnictwa wyższego określi, w drodze rozporządzenia, wysokość i warunki wypłacania wynagrodzenia promotorowi oraz za recenzje i opinie, o których mowa w ust. 1, uwzględniając w szczególności, że: wysokość wynagrodzenia ustala się w relacji do minimalnej stawki wynagrodzenia zasadniczego profesora zwyczajnego, określonego w przepisach o wynagradzaniu nauczycieli akademickich – pkt 1; wynagrodzenie wypłaca jednostka organizacyjna przeprowadzająca przewód doktorski, postępowanie habilitacyjne lub postępowanie o nadanie tytułu, z tym że jednostka zatrudniająca osobę ubiegającą się o nadanie stopnia lub tytułu lub ta osoba może przejąć ten obowiązek – pkt 2) oraz wydane na jego podstawie rozporządzenie Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 14 września 2011 r. w sprawie wysokości i warunków wypłacania wynagrodzenia promotorowi oraz za recenzje i opinie w przewodzie doktorskim, postępowaniu habilitacyjnym oraz postępowaniu o nadanie tytułu profesora (Dz. U. z 2014 r. poz. 48; dalej "rozporządzenie z 14 września 2011 r.") w § 2 określającym wysokość wynagrodzenia dla osób przygotowujących recenzje, a w § 3 stanowiącym, że członkom komisji habilitacyjnej, powołanej w celu przeprowadzenia postępowania habilitacyjnego, za sporządzenie opinii w sprawie nadania lub odmowy nadania stopnia doktora habilitowanego przysługuje jednorazowe wynagrodzenie w wysokości: 40% stawki wynagrodzenia – dla przewodniczącego (pkt 1); 35% stawki wynagrodzenia – dla sekretarza (pkt 2); 20% stawki wynagrodzenia – dla członka (pkt 3); 10% stawki wynagrodzenia – dla recenzenta (pkt 4), przewidywały samodzielne opinie członków komisji habilitacyjnej, skoro każdemu z członków przysługiwało uprawnienie do wynagrodzenia za nie, niezależnie od wynagrodzenia za recenzję (por. też wyrok WSA w Warszawie z 9 lutego 2021 r. sygn. akt II SA/Wa 1097/20, Lex nr 3170425).

Powołane w zarzucie I petitum skargi kasacyjnej przepisy k.c., ustawy o świadczeniach, u.s.u.s. nie miały wpływu na ocenę, czy opinia, objęta sporną umową, była sporządzona samodzielne czy też jako element uchwały komisji. Miały zastosowanie dopiero po przesądzeniu formy opinii objętej umową.

Z kolei zastosowanie przepisów art. 200 p.p.s.a w związku z art. 205 § 1 i 2 p.p.s.a oraz art. 209 p.p.s.a, w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia MS było konsekwencją uchylenia zaskarżonej decyzji i złożenia przez płatnika w skardze wniosku o zwrot kosztów postępowania. Wobec powyższego zarzut sformułowany w pkt I petitum skargi kasacyjnej należało uznać na nieuzasadniony. W tej sytuacji powołanie przez WSA art. 145a p.p.s.a. (dającego WSA możliwość zobowiązania organu do wydania w określonym terminie decyzji lub postanowienia z jednoczesnym wskazaniem sposobu załatwienia sprawy lub jej rozstrzygnięcia), zamiast art. 145 § 3 p.p.s.a. w odniesieniu do rozstrzygnięcia o jednoczesnym umorzeniu postępowania administracyjnego w przypadku uchylenia zaskarżonej decyzji, nie było naruszeniem, które miałoby wpływ na wynik sprawy, gdyż w rezultacie Sąd ten stosował właśnie art. 145 § 3 p.p.s.a.

Co do zarzutów naruszenia prawa materialnego, ujętych w pkt II. 1.2. petitum skargi kasacyjnej, zauważyć trzeba, że ich treść wskazuje na to, że skarżący kasacyjnie organ nie podważa przyjętej przez Sąd pierwszej instancji wykładni wskazanych w zarzutach skargi kasacyjnej przepisów. Wprawdzie autor skargi kasacyjnej podał, że naruszenie przepisów prawa materialnego nastąpiło przez ich błędną wykładnię i w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie, to jednak – w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego – istota postawionych zarzutów i ich uzasadnienie sprowadza się do kwestionowania stanowiska WSA, że opracowanie oceny osiągnięć naukowych w postępowaniu habilitacyjnym stanowi dzieło w rozumieniu przepisów k.c.

W ocenie Prezesa NFZ, konsekwencją tej wady wyroku WSA było nieuznanie, że opracowanie takiej oceny jest działaniem, które należało zakwalifikować jako umowę, do której powinny mieć zastosowanie przepisy odnoszące się do umowy zlecenia. Zdaniem Prezesa NFZ, opracowanie oceny jest rezultatem starannego działania, a nie stworzeniem dzieła. W konsekwencji, wadliwe przyjęcie, że ocena recenzenta jest dziełem, doprowadziło do niewłaściwego zastosowania art. 627 k.c.

Wymaga też podkreślenia, że jeżeli granica między usługami a dziełem może "bywać płynna" (por. wyrok Sądu Najwyższego z 3 listopada 2000 r., sygn. akt IV CKN 152/00), to ocena umowy z punktu widzenia art. 353¹ k.c. wymaga skutecznego zaprzeczenia przez organ ubezpieczeń społecznych, że strony, układając swą relację w formie umowy o dzieło, ustaliły ją w sposób odpowiadający właściwości tego stosunku prawnego, i wykazania, że łączył je inny stosunek prawny (por wyrok SN z 10 lipca 2014 r., sygn. akt II UK 454/13, wyrok NSA z 20 sierpnia 2021 r., sygn. akt II GSK 87/21).

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, przyjęta przez Sąd pierwszej instancji wykładnia, a w jej konsekwencji zastosowanie art. 672 k.c. i niezastosowanie art. 750 w związku z art. 734 §1 k.c. w związku z art 66 ust.1 ustawy o świadczeniach nie zostały w skardze kasacyjnej skutecznie podważone.

Za trafny uznać należy pogląd WSA, że sporządzenie opinii, która w rezultacie odnosi się do dorobku naukowego osoby ubiegającej się o nadanie stopnia naukowego na potrzeby postępowania w sprawie nadania stopnia doktora habilitowanego jest dziełem w rozumieniu przepisów k.c. w zw. z art. 66 ust. 1 lit. e) ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej (który stanowi, że "obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego podlegają osoby spełniające warunki do objęcia ubezpieczeniami społecznymi, które są osobami wykonującymi pracę na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia albo innej umowy o świadczenie usług, do której stosuje się przepisy Kodeksu cywilnego dotyczące zlecenia lub osobami z nimi współpracującymi") i powiązanych z nim art. 6 ust. 1 pkt 4 u.s.u.s. (z którego wynika, że "obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym podlegają, z zastrzeżeniem art. 8 i 9, osoby fizyczne, które na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej są osobami wykonującymi pracę na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia albo innej umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z Kodeksem cywilnym stosuje się przepisy dotyczące zlecenia, zwanymi dalej "zleceniobiorcami", oraz osobami z nimi współpracującymi, z zastrzeżeniem ust. 4") i art. 13 pkt 2 u.s.u.s. (z którego wynika, że obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym, chorobowemu i wypadkowemu podlegają osoby fizyczne wykonujące pracę nakładczą oraz zleceniobiorcy – od dnia oznaczonego w umowie jako dzień rozpoczęcia jej wykonywania do dnia rozwiązania lub wygaśnięcia tej umowy). Osoba sporządzająca takie dzieło nie podlega zatem ubezpieczeniu zdrowotnemu w ramach umowy o świadczenie usług , do której mają zastosowanie przepisy o zleceniu.

Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela stanowiska skargi kasacyjnej, które kwestionuje samodzielność, twórczy charakter i brak rezultatu (dzieła) w przypadku opinii sporządzonej w ramach postępowania przed komisją habilitacyjną. Wymóg oznaczenia dzieła został przewidziany przez ustawodawcę w art. 627 k.c. Mianowicie w zdefiniowanej w tym przepisie umowie o dzieło przyjmujący zamówienie zobowiązuje się do wykonania oznaczonego dzieła za wynagrodzeniem.

Wymóg zindywidualizowania dzieła w umowie o dzieło jest podkreślany w orzecznictwie. Jak stwierdził Sąd Najwyższy przedmiot umowy o dzieło może być określony w różny sposób i różny może być stopień dokładności tego określenia, pod warunkiem, że nie budzi wątpliwości, o jakie dzieło chodzi (zob. postanowienia SN: z 7 października 2020 r., sygn. II UK 329/19; z 29 września 2020 r., sygn. II UK 257/19, Legalis). Dzieło jest wytworem, który w momencie zawierania umowy nie istnieje, jednak jest w niej z góry przewidziany i określony w sposób wskazujący na jego indywidualne cechy (zob. wyrok Sądu Apelacyjnego w Lublinie z 16 września 2020 r., sygn. III AUa 149/20, opubl.: Legalis).

Przedmiotem umowy o dzieło jest doprowadzenie do weryfikowalnego i jednorazowego rezultatu, zdefiniowanego przez zamawiającego w momencie zawierania umowy. Dlatego też jednym z kryteriów umożliwiających odróżnienie umowy o dzieło od umowy zlecenia lub umowy o świadczenie usług jest możliwość poddania dzieła sprawdzianowi na istnienie wad fizycznych (zob. wyrok Sądu Najwyższego z 3 listopada 2000 r., sygn. IV CKN 152/00, OSNC 2001 nr 4, poz. 63; wyrok Sądu Apelacyjnego w Lublinie z 19 września 2017 r., sygn. III AUa 88/17; wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z 11 stycznia 2018 r., sygn. III AUa 103/17, opubl.: Legalis).

W orzecznictwie podkreśla się, że zobowiązanie do wykonania oznaczonego dzieła/rezultatu stanowi element charakterystyczny (określany niekiedy także jako konstytutywny) umowy o dzieło, pozwalający odróżnić tę umowę od innych umów zaliczanych w ramach typologii kodeksowej do kategorii świadczenia usług. Dzieło musi istnieć w postaci postrzegalnej, pozwalającej nie tylko odróżnić je od innych przedmiotów, ale i uchwycić istotę osiągniętego rezultatu (wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z 10 kwietnia 2018 r., sygn. III AUa 879/17, opubl.: Legalis). Dzieło ma być określone precyzyjnie, a rezultat, na który strony umówiły się, ma być określony z góry, obiektywnie osiągalny i pewny. Starania przyjmującego zamówienie w umowie o dzieło mają doprowadzić w przyszłości do konkretnego, indywidualnie oznaczonego rezultatu, za wynagrodzeniem zależnym od wartości dzieła.

W orzecznictwie przyjmuje się, że dziełem mogą być również rezultaty niematerialne, które mogą stanowić utwory w rozumieniu prawa autorskiego. Dzieła te mogą, lecz nie muszą być ucieleśnione w jakimkolwiek przedmiocie materialnym, byle zostały utrwalone w postaci poddającej się ocenie ze względu na istnienie wad lub gdy można uchwycić istotę osiągniętego rezultatu (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 9 października 2012 r., sygn. II UK 125/12, wyrok Sądu Najwyższego z 3 listopada 1999 r., sygn. akt IV CKN 152/00, OSNC 2001, nr 4, poz. 63).

W rozpoznawanej sprawie opinia sporządzona w posiedzeniu komisji habilitacyjnej spełnia wszystkie wskazane cechy dzieła, zatem jest dziełem w rozumieniu art. 627 k.c., a nie rezultatem osiąganym w ramach starannego działania (art. 750 k.c. w zw. z art. 734 i art. 355 k.c.).

Takiej oceny zawartej umowy o sporządzenie opinii nie obalają również argumenty podnoszone przez Prezesa NFZ, odnoszące się do sposobu wynagrodzenia za jej sporządzenie (skoro są podstawy określone w art. 30 ust. 3 ustawy o stopnia naukowych i rozporządzeniu z 14 września 2011 r.), czy trybu wyłonienia podmiotu do jej sporządzenia (skoro każdy członek samodzielnie może taką opinię sporządzić). Te elementy nie rzutują na istotę rezultatu, który jest osiągany w wyniku działania określonego w umowie. Rezultat ten, wbrew wywodom skargi kasacyjnej, został w sposób konkretny określony w umowie jako "sporządzenie opinii w sprawie nadania bądź odmowy nadania stopnia doktora habilitowanego". Zatem jest nim twórcza i jak wykazano, samodzielna ocena cudzego dorobku naukowego (pozytywna albo negatywna, jak wynika z przedmiotu umowy) przez osobę, która dysponuje określonymi wysokimi umiejętnościami (została członkiem komisji właśnie ze względu na uznaną renomę naukową, w myśl art. 18a ust. 5 ustawy o stopniach naukowych).

Zdaniem NSA zapis § 23 ust. 3 pkt 9 Statutu A., nie stanowił podstawy do podważenia stanowiska Sądu pierwszej instancji, zwłaszcza że kwestię nadawania tytułów naukowych regulowała ustawa o stopniach naukowych wraz z rozporządzeniami wykonawczymi do niej i przewidywała możliwość odmowy przeprowadzenia postępowania habilitacyjnego przez wskazaną przez wnioskodawcę jednostkę (art. 18a ust. 2 i 3). Z kolei § 5 ust. 2 rozporządzenia z 14 września 2011 r. regulował, że obowiązek wypłaty wynagrodzenia promotora, za sporządzenie recenzji i opinii może przejąć jednostka zatrudniająca osobę ubiegającą się o nadanie stopnia doktora habilitowanego lub bezpośrednio ta osoba, na zasadach określonych w umowie zawartej z jednostką przeprowadzającą postępowanie habilitacyjne.

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, przepis art. 65 § 2 k.c., zważywszy że kontroli Sądu pierwszej instancji podlegała zgodność z prawem decyzji administracyjnej wydanej w przedmiocie ustalenia podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego, nie może stanowić adekwatnego wzorca kontroli zgodności z prawem zaskarżonego wyroku. Mając także na uwadze istotę sądowoadministracyjnej kontroli działalności administracji – badanie legalności wymienionej decyzji – to kontrola ta nie może być dokonywana z pozycji oraz przy uwzględnieniu kryteriów, o których mowa w art. 65 § 1 i 2 k.c., a mianowicie zasad współżycia społecznego, ustalonych zwyczajów, czy też zgodnego zamiaru stron umowy oraz jej celu (por. wyrok w sprawie II GSK 87/21 i powołane w nim orzecznictwo).

Co do zarzutu naruszenia przez Sąd pierwszej instancji art. 18a ust. 5, 8, 9, 11, art. 30 ust. 1 ustawy o stopniach naukowych oraz § 14 ust. 1 rozporządzenia z 30 października 2015 r. (Komisja habilitacyjna nie może podejmować uchwał w składzie mniejszym niż sześć osób oraz pod nieobecność przewodniczącego i sekretarza), stwierdzić należy, że przepisy te nie były stosowane wprost ani przez Sąd pierwszej instancji, ani przez organ w skarżonej decyzji. Ponadto, jak już wskazano przytoczone w skardze kasacyjnej przepisy ustawy o stopniach naukowych oraz ww. § 14 ust. 1 cytowanego rozporządzenia nie określają zasad sporządzania opinii w sprawie nadania bądź odmowy nadania stopnia doktora habilitowanego przez członków komisji, jak i nie wyłączają możliwości samodzielnego sporządzania ww. opinii.

Wymaga podkreślenia, że na mocy art. 145 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. sąd, uwzględniając skargę na decyzję, uchyla tę decyzję w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. Zatem do uchylenia decyzji dochodzi wówczas, gdy stwierdzono naruszenie prawa materialnego i naruszenie miało wpływ na wynik sprawy. W niniejszej sprawie doszło do naruszenia powołanych przepisów dotyczących postępowania habilitacyjnego, o tyle że nie były badane, szczególnie w kontekście etapów postępowania habilitacyjnego i czynności w nim podejmowanych, ale naruszenie to nie miało wpływu na wynik sprawy.

W tym stanie postawione w skardze kasacyjnej zarzuty naruszenia prawa materialnego uznać należało za nieusprawiedliwione.

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny uznał wszystkie zarzuty skargi kasacyjnej za nieusprawiedliwione i na podstawie art. 184 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną.

O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 2 p.p.s.a. w związku z 14 ust. 1 pkt 2 lit. b w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia MS. NSA uwzględnił to, że pełnomocnik A., który występował przed Sądem pierwszej instancji, wniósł w terminie odpowiedź na skargę kasacyjną.