Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt IV SA/Gl 736/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2017-03-01 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6200 Choroby zawodowe
Hasła tematyczne: Inspekcja sanitarna
Skarżony organ: Inspektor Sanitarny
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
journal: Dz.U. 2013 poz 1367
law: Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych - tekst jednolity
article: art. 235, 237
journal: Dz.U. 1998 nr 21 poz 94
law: Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Stanisław Nitecki, Sędziowie Sędzia WSA Beata Kalaga-Gajewska (spr.), Sędzia WSA Bożena Miliczek-Ciszewska, Protokolant Specjalista Agnieszka Janecka, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 1 marca 2017 r. sprawy ze skargi A Sp. z o.o. w S. na decyzję [...] Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w K. z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie choroby zawodowej oddala skargę.


UZASADNIENIE

Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w D. w dniu [...] wydał decyzję nr Nr [...] w której stwierdził u M. N. (dalej "uczestniczka postępowania") chorobę zawodową - alergiczne kontaktowe zapalenie skóry, wymienioną w pozycji 18/1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (tekst jednolity: Dz. U. z 2013 r. poz. 1367, dalej w skrócie: "rozporządzenie w sprawie chorób zawodowych’). Decyzja została wydana w oparciu o postępowanie wyjaśniające narażenie zawodowe oraz orzeczenie lekarskie Nr [...] Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy Poradnia Chorób Zawodowych w S. z dnia[...] . Na podstawie zgromadzonej dokumentacji organ stwierdził, że uczestniczka postępowania, będąc zatrudniona w A sp. z o.o. Oddział w D. od dnia 12 maja 2008 r. do nadal, na stanowisku operatora maszyn i montera półproduktów, na wydziale produkcji podnośników do szyb drzwi bocznych samochodów, na linii podnośników do szyb i linii zaciskania linek wykonywała prace montażowe w zakresie kompletowania elementów podnośników, tj. linek stalowych, śrub, stalowych skrzydeł (prowadnic) i elementów z tworzyw sztucznych. Zakres obowiązków obejmował również prace związane z kontrolą jakości, transportem ręcznym oraz demontażem i naprawą detali. W czasie wykonywania powyższych czynności miała kontakt z elementami stalowymi, zawierającymi w swym składzie nikiel oraz z elementami z tworzyw sztucznych w których utwardzaczem jest etylenodiamina. Ponadto, pracowała w kontakcie ze środkami konserwującymi o działaniu drażniącym na skórę, tj. smarami i lubrykantami, którymi pokryte były elementy wykorzystywane przy montażu. Organ biorąc pod uwagę dane o narażeniu zawodowym, obraz zmian chorobowych skóry, ich lokalizację opisaną w dokumentacji medycznej, jak również dodatni test ekspozycji i eliminacji zawodowej, ocenę dermatologiczną oraz wykazane w testach alergologicznych uczulenie na alergeny środowiska pracy, uznał, że istnieją podstawy do rozpoznania alergicznego kontaktowego zapalenia skóry pochodzenia zawodowego.

Odwołanie od powyższej decyzji złożył zakład pracy A sp. z o. o. Oddział w D. zarzucając, że nie został wykazany bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem związek pracy wykonywanej przez uczestniczkę postępowania z chorobą zawodową. Nie ustalono bowiem jaki był wpływ czynników szkodliwych istniejących w środowisku pracy lub sposobu wykonywania pracy na powstanie choroby oraz udziału określonych przyczyn w jej spowodowaniu. Zaakcentowano, że choroby o podłożu alergicznym mogą występować samoistnie lub też w wyniku trybu życia pracownika. Odwołujący pracodawca wniósł o uzupełnienie materiału dowodowego poprzez wskazanie, czy przed podjęciem pracy u uczestniczki postępowania istniała choroba alergiczna, tj. alergiczne kontaktowe zapalenie skóry.

[...] Wojewódzki Inspektor Sanitarny decyzją z dnia [...] nr [...] na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 23, dalej w skrócie: "k.p.a."), art. 235¹ ustawy z dnia 26.06.1974 r. Kodeks pracy (Dz. U. z 2014 r. poz. 1502, z późn. zm., w skrócie: "k.p.") oraz § 8 rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych, po rozpatrzeniu odwołania, utrzymał w mocy decyzję Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w D. Za podstawę rozstrzygnięcia w przedmiocie podejrzenia choroby zawodowej u uczestniczki postępowania [...] Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny przyjął warunki jakie powinny być spełnione do uznania zawodowej etiologii rozpoznanego schorzenia, biorąc pod uwagę definicję choroby zawodowej, określoną w art. 235¹ k.p.a., która stanowi, iż "za chorobą zawodową uważa się chorobą, wymienioną w wykazie chorób zawodowych, jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że została ona spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy, zwanych "narażeniem zawodowym". W sprawie uczestniczki postępowania postępowanie wyjaśniające wykazało, że od 12.05.2008 r. do nadal jest zatrudniona w A Sp. z o.o. Oddział w D. na stanowisku operator maszyn i monter półproduktów w warunkach narażenia na czynniki o działaniu alergizującym. Badana była w Poradni Chorób Zawodowych w S. Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w K. (orzeczenie lekarskie z dnia [...] nr[...]), gdzie lekarze specjaliści rozpoznali chorobę zawodową - chorobę skóry: alergiczne kontaktowe zapalenie skóry w poz. 18.1 wykazu chorób zawodowych. Lekarze wskazali, że uczestniczka postępowania zgłaszała występujące od około 3 lat zmiany skórne o charakterze rumienia i suchości skóry rąk i przedramion, z towarzyszącym świądem, pieczeniem i pękaniem skóry. Od kwietnia 2015 roku dołączyły się zmiany skórne na powiekach, szyi i czole. W trakcie dłuższych przerw w pracy (L-4, urlop) zmiany chorobowe ustępowały, a po powrocie do pracy po 2-3 dniach nawracały. Powyższe znajduje potwierdzenie w dokumentacji dermatologicznej; specjalista dermatolog odnotował w kartotece pacjentki dodatni test ekspozycji i eliminacji zawodowej. Dodatkowo w wywiadzie świąd skóry pod kopertą zegarka (uczestniczka postępowania od wielu lat nie nosi zegarka), a także na brzuchu w miejscu przylegania klamerki od spodni. W lipcu 2015 roku uczestniczka postępowania była hospitalizowana w Oddziale Dermatologicznym [...] Szpitala Miejskiego oraz w Instytucie Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego z rozpoznaniem alergicznego kontaktowego zapalenia skóry. W wykonanych wówczas testach naskórkowych uzyskano dodatnie wyniki z siarczanem niklu oraz chlorowodorkiem etylenodiaminy. W trakcie hospitalizacji w Klinice Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego (2-9.11.2015 r.) w przedmiotowym badaniu dermatologicznym nie stwierdzono zmian skórnych. W wykonanych testach naskórkowych (standard, składniki gumy, płyn micelarny do demakijażu, rękawice: bawełniana, nitrylowa, gumowa) uzyskano dodatnie wyniki z siarczanem niklawym (++) oraz etylenodiaminą (+++). Pozostałe testy płatkowe, w tym celowane z próbkami smarów i lubrykantów dostarczonych przez zakład pracy wypadły ujemnie. Zmiany skórne pojawiły się u uczestniczki postępowania w 2012 roku w trakcie pracy narażającej ją na czynniki o działaniu alergizującym i/lub drażniącym skórę w miejscach typowych dla charakteru wykonywanej pracy (ręce, przedramiona). Wykonane podczas hospitalizacji diagnostyczno - konsultacyjnej w IMP i ZŚ w S. oraz w trakcie pobytu na Oddziale Dermatologicznym testy naskórkowe potwierdziły uczulenie uczestniczki postępowania na potencjalne alergeny jej środowiska pracy: nikiel i etylenodiaminę. W trakcie wykonywanej pracy miała bezpośredni kontakt z elementami stalowymi, w składzie których znajduje się nikiel, jak również z tworzywami sztucznymi (etylenodiamina wchodzi w ich skład jako utwardzacz). Organ I instancji potwierdził również bezpośredni kontakt ze środkami konserwującymi o działaniu drażniącym na skórę (smary, lubrykanty), którymi pokryte były elementy wykorzystywane w montażu.

Odnosząc się do zarzutów odwołania [...] Wojewódzki Inspektor Sanitarny wskazał, że dla uznania danej choroby za zawodową wystarczy samo stwierdzenie istnienia warunków narażających na powstanie choroby, nie jest natomiast konieczne udowodnienie, że w danym wypadku warunki takie ją spowodowały. Nie wyłącza to możliwości wykazania, że mimo pracy w warunkach narażających na daną chorobę jej powstanie w konkretnym przypadku nastąpiło z innych przyczyn, nie związanych z wykonywaniem zatrudnienia, przy czym nie dające się usunąć wątpliwości nie mogą być tłumaczone na niekorzyść pracownika zatrudnionego w warunkach narażających na zachorowanie na daną chorobę zawodową (wyrok NSA z dnia 7 kwietnia 1982 r., sygn. akt II SA 372/82, publ. ONSA 1982/1/33).

Rozpoznana u uczestniczki postępowania choroba jest wymieniona w wykazie chorób zawodowych, a jednocześnie ocena warunków pracy pozwalała przyjąć z wysokim prawdopodobieństwem, że ekspozycja zawodowa na czynniki o działaniu alergizującym mogła spowodować powstanie choroby zawodowej - choroby skóry pod postacią alergicznego kontaktowego zapalenia skóry. Ustawodawca bowiem zezwolił w art. 235¹ k.p. na ustalenie nie tylko bezspornego ale także "z wysokim prawdopodobieństwem" związku przyczynowego pomiędzy występującymi w środowisku pracy szkodliwymi czynnikami, a chorobą ujętą w wykazie chorób zawodowych.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skarżący pracodawca A sp. z o.o. z siedzibą w S. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i utrzymującej nią w mocy decyzji organu I instancji z dnia [...] oraz zasądzenia kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego. Zarzucił kwestionowanemu rozstrzygnięciu:

1) naruszenie art. 235¹ k.p. poprzez uznanie, iż w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić z wysokim prawdopodobieństwem, że choroba u uczestniczki (alergiczne kontaktowe zapalenie skóry) została spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy;

2) naruszenie § 8 ust. 1 i 2 rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych, poprzez wydanie decyzji na podstawie materiału dowodowego niewystarczającego do jej wydania, bez podjęcia czynności niezbędnych do uzupełnienia materiału dowodowego;

3) naruszenie art. 7 i art. 77 § 1 w związku z art. 107 § 3 k.p.a., poprzez brak wyczerpującego i dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego będącego podstawą wydania zaskarżonej decyzji, zwłaszcza zaniechanie przeprowadzenia dowodów wnioskowanych przez skarżącą spółkę pozwalających jednoznacznie wykazać pozazawodową etiologię choroby, a także lakoniczne i niewyczerpujące uzasadnienie rozstrzygnięcia;

4) naruszenie art. 80 w związku z art. 84 § 1 k.p.a., poprzez przekroczenie granic swobodniej oceny dowodów, polegającej na wywodzeniu jednoznacznych twierdzeń z niewyczerpującej opinii biegłych lekarzy, pomimo zaistniałych w sprawie i sygnalizowanych przez skarżącą wątpliwości związanych z uzasadnionym podejrzeniem pozazawodowych przyczyn nastąpienia choroby.

Uzasadniając swoje stanowisko skarżący przytoczył regulacje zawarte w art. 235¹ k.p. oraz § 8 ust. 1 i 2 rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych stwierdzając, że aby choroba mogła być uznana za chorobę zawodową, musi być spełniony element materialny, tj. związek przyczynowy między działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy a wystąpieniem choroby. Przy tak sformułowanej definicji choroby zawodowej nie będzie można uznać schorzenia za chorobę zawodową, jeżeli zostało ono prawdopodobnie albo nawet z dużym prawdopodobieństwem wywołane warunkami środowiska pracy. Prezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji twierdzenie, że dla uznania danej choroby za zawodową wystarczy samo stwierdzenie istnienia warunków narażających na powstanie choroby, nie jest natomiast konieczne udowodnienie, że w danym wypadku warunki takie ją spowodowały nie znajduje uzasadnienia w interpretacji art. 235¹ k.p. Na poparcie swojego stanowiska przytoczył orzecznictwo sądów administracyjnych między innymi wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 23 kwietnia 2014 r. (sygn. akt IV SA/Wr 525/13, LEX, nr 1466018). Nadto powołał się na stanowisko M. Kieć-Świerczyńskiej z Instytutu Medycyny zawarte w opracowaniu naukowym pt "Alergiczne kontaktowe zapalenie skóry" (opubl. Alergia Astma Immunologia, 1998, 3(2), s. 61-62) w którym podano, że uczulenie kontaktowe, wykrywane na podstawie dodatnich wyników testów badań naskórkowych (płatkowych - patch test), jest przyczyną alergicznego kontaktowego zapalenia skóry (allergic contact dermatitis ACD), inaczej wyprysku kontaktowego. Typowe umiejscowienie zmian skórnych to powierzchnie grzbietowe rąk, przedramiona po stronie zginaczy, niekiedy stopy i twarz. Rozsiane ogniska ACD powstają często w przypadku obecności alergenu w powietrzu środowiska (airborne dermatitis). Uczulenia mnogie i jednoczesne są charakterystyczne dla alergii pozazawodowej (kosmetyki, leki, odzież). Nikiel jest alergenem najczęściej powodującym uczulenie u kobiet, zwłaszcza młodych. Nadwrażliwość powstaje w wyniku styczności z biżuterią, metalowymi częściami maszyn, narzędziami, kopertami i bransoletkami zegarków, oprawkami okularów, sprzączkami, guzikami, igłami, nożyczkami, nożami i naczyniami kuchennymi. Pierwotną przyczyną alergii jest przekłuwanie uszu i noszenie metalowych kolczyków. Jakkolwiek nikiel częściej uczula pozazawodowo istnieją również źródła uczulenia zawodowego. Trudności orzecznicze w diagnostyce chorób zawodowych dotyczą kobiet, które uczuliły się w wyniku styczności z metalową biżuterią, a jednocześnie pracują w narażeniu na kontakt z metalami i cierpią na wyprysk rąk, który powstał później niż zmiany chorobowe w miejscu przylegania przedmiotów osobistego użytku. Wykazano, że zawodową ekspozycję na nikiel może odzwierciedlać stężenie metalu w płytach paznokciowych rąk. Dodatkowo, w innej z publikacji stwierdzono, iż częstość alergicznego wyprysku kontaktowego w Unii Europejskiej sięga około 10% populacji generalnej. (...) Rodzaj i częstość uczulenia kontaktowego zależy od wielu czynników, zwłaszcza od rozpowszechnienia alergenów w środowisku zawodowym i pozazawodowym, nawyków stosowania środków ochrony skóry, a także od indywidualnych predyspozycji badanych. W środowisku człowieka znajduje się dziś ponad 85 000 substancji chemicznych - prawie każda z nich może działać drażniąco, a ponad 3700 związków zidentyfikowano jako alergeny kontaktowe. Uczulenie na nikiel częściej występuje w warunkach pozazawodowych, jednak w 25% przypadków stwierdza się związek ze środowiskiem pracy (M. Kieć-Świerczyńska, 1.1. Alergiczne kontaktowe zapalenie skóry, 1.2. Podstawowe alergeny zawodowe alergicznego kontaktowego zapalenia skóry w: red. B. Kręcisz, Profilaktyka chorób zawodowych skóry. Poradnik dla lekarzy, Instytut Medycyny Pracy im. prof. J. Nofera, Łódź 2010, s. 9, 12, 18). Jak zaznaczono w piśmiennictwie fachowym zgodnie z zaleceniami ICDRG (Międzynarodowa Grupa Badająca Wyprysk Kontaktowy) przyjmuje się następującą skalę oceny uzyskanych wyników: ujemny (brak zmian w miejscu przyłożenia alergenu), - odczyn wątpliwy (tylko słabo nasilony rumień), - "+" słabo dodatni (rumień i obrzęk), - "++" dodatni (rumień, obrzęk, grudki i/lub pęcherzyki), - "+++" silnie dodatni (rumień, obrzęk, grudki, pęcherzyki rozprzestrzeniające się poza miejsce przylegania alergenu), - "IR" odczyn z podrażnienia (rumień bez obrzęku, duże pęcherze, wybroczyny, krostki). Uważa się, że odczyny słabo dodatnie, dodatnie i silnie dodatnie utrzymujące się przynajmniej do 96 godz. od aplikacji testów świadczą o uczuleniu na badany alergen. Interpretacja uzyskanych wyników wymaga sporej wiedzy i doświadczenia" (B. Kręcisz, D. Chomiczewska, 2. Diagnostyka najczęstszych dermatoz zawodowych w: red. B. Kręcisz, Profilaktyka chorób zawodowych skóry. Poradnik dla lekarzy, Instytut Medycyny Pracy im. prof. J. Nofera, Łódź 2010, s. 60). Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji, wynika, że w trakcie hospitalizacji w listopadzie 2015 r. testy płatkowe, w tym celowane z próbkami smarów i lubrykantów dostarczonych przez zakład pracy wypadły ujemnie. Okoliczność ta, przyjęta bez właściwej oceny przez organ, pozwala stwierdzić, iż skoro próby ze smarami i lubrykantami dostarczonymi przez zakład pracy wypadły ujemnie zawodowa etiologia choroby stwierdzonej u uczestniczki postępowania jest zdecydowanie wątpliwą. Organ nie odniósł się także do zawartego w odwołaniu od zaskarżonej decyzji wniosku o uzupełnienie materiału dowodowego poprzez ustalenie, czy przed podjęciem zatrudnienia u skarżącej, istniała choroba alergiczna, tj. alergiczne kontaktowe zapalenie skóry. Powołując się na poglądy zawarte w komentarzu do art. 235¹ k.p. wskazał, że jeśli zainteresowany uczestnik postępowania dysponuje wiedzą o narażeniu pracownika na czynnik chorobotwórczy z innego (niż warunki pracy) źródła, może dowodzić istnienia takiego narażenia i w konsekwencji wykluczyć istnienie związku przyczynowego. Wskazał, że w wyrokach Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 4 lipca 2013 r. sygn. akt IV SA/Gl 928/12, Legalis, nr 863589 oraz z dnia 20 maja 2014 r., sygn. akt IV SA/Gl 906/13, Legalis, nr 962199 stwierdzono, że przesłankę "wysokiego prawdopodobieństwa" negować może wyłącznie porównanie oddziaływania czynników zawodowych i pozazawodowych prowadzące do stwierdzenia, iż chorobę spowodowały przyczyny niezwiązane z zatrudnieniem, występujące poza środowiskiem pracy. Organ, pomijając wniosek dowodowy skarżącej, złożony w celu ustalenia stanu faktycznego sprawy i dążący do wykazania prawy materialnej, uniemożliwił wykazanie pozazawodowej etiologii choroby stwierdzonej u uczestniczki postępowania. Związanie organu sanitarnego orzeczeniem kompetentnej placówki medycznej nie jest tożsame z bezkrytyczną akceptacją zawartych w nim informacji, jako że podlega ono - jak każdy dowód w postępowaniu - ocenie pod kątem zachowania kryteriów wyznaczonych treścią art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a.

W odpowiedzi na skargę, Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w K. wniósł o jej oddalenie, z powodów wskazanych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2016 r. poz. 1066) w związku z art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2016 r., poz. 718z późn. zm., zwanej dalej w skrócie: "p.p.s.a.") sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że sąd oceniając legalność zaskarżonego orzeczenia kontroluje je z punktu widzenia prawidłowości zastosowania przez organ administracyjny obowiązujących przepisów prawa materialnego i postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego na dzień wydania zaskarżonej decyzji. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracji publicznej, konieczne jest stwierdzenie przez sąd, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie albo też przepisu dającego podstawę do wznowienia postępowania, a także, gdy decyzja lub postanowienie organu dotknięte są wadą nieważności (art. 145 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a.).

W rozpoznawanej sprawie Sąd stwierdził, ze skarga nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ dokonując oceny zaskarżonej decyzji w ramach tak zakreślonej kognicji, nie dopatrzył się naruszeń prawa materialnego, czy też procesowego, skutkujących koniecznością jej uchylenia lub stwierdzenia nieważności.

Podstawę materialnoprawną rozstrzygnięcia niniejszej sprawy stanowiły przepisy przywołanego już wcześniej rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych i k.p.

Zgodnie z art. 235¹ k.p. za chorobę zawodową uważa się chorobę, wymienioną w wykazie chorób zawodowych, jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że została ona spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy, zwanych "narażeniem zawodowym". Rozpoznanie choroby zawodowej u pracownika lub byłego pracownika może nastąpić w okresie jego zatrudnienia w narażeniu zawodowym albo po zakończeniu pracy w takim narażeniu, pod warunkiem wystąpienia udokumentowanych objawów chorobowych w okresie ustalonym w wykazie chorób zawodowych (art. 235 ² k.p.).

Wykaz chorób zawodowych, sposób i tryb postępowania dotyczący zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych, a także podmioty właściwe w sprawie rozpoznawania chorób zawodowych określa rozporządzenie w sprawie chorób zawodowych.

Zgodnie z § 5 ust. 1 rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych właściwym do orzekania w zakresie chorób zawodowych jest lekarz spełniający wymagania kwalifikacyjne określone w przepisach wydanych na podstawie art. 9 ust. 3 ustawy z dnia 27 czerwca 1997 r. o służbie medycyny pracy (Dz. U. z 2004 r. nr 125, poz. 1317 ze zm.), zatrudniony w jednej z jednostek orzeczniczych wskazanych w tym rozporządzeniu. Orzeczenie o rozpoznaniu choroby zawodowej albo o braku podstaw do jej rozpoznania wydaje się na podstawie wyników przeprowadzonych badań lekarskich i pomocniczych, dokumentacji medycznej pracownika lub byłego pracownika, dokumentacji przebiegu zatrudnienia oraz oceny narażenia zawodowego.

Warunkiem wydania decyzji o stwierdzeniu choroby zawodowej jest rozpoznanie przez uprawnioną jednostkę choroby określonej w wykazie chorób zawodowych, zawartym w załączniku do rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych, oraz istnienie związku przyczynowego pomiędzy tą chorobą a czynnikami szkodliwymi dla zdrowia występującymi w środowisku pracy.

W wyroku NSA z dnia 15 czerwca 2012 r. o sygn. II OSK 748/12 (dostępnym w internetowej bazie orzeczeń NSA, dalej w skrócie: "CBOS") Sąd stwierdził, że z punktu widzenia art. 235¹ k.p. "nie jest wymagane bezsporne wykazanie związku między warunkami pracy w warunkach narażenia, a stwierdzoną dolegliwością.". Pogląd ten należy w pełni podzielić.

Istotne dla stwierdzenia istnienia choroby zawodowej jest zatem ustalenie, czy na stanowisku pracy pracownik był eksponowany na działanie czynników szkodliwych dla zdrowia, a tym samym, czy podczas wykonywania pracy był narażony na powstanie konkretnej choroby. Dla uznania rozpoznanego schorzenia za chorobę zawodową konieczne jest każdorazowe dokładne zbadanie warunków, w jakich pracownik lub były pracownik wykonywał pracę i ustalenie występowania na jego stanowisku pracy narażenia na określone czynniki szkodliwe dla zdrowia. Jeżeli bowiem określony czynnik może być odpowiedzialny za powstanie określonej jednostki chorobowej, to występowanie tego narażenia zawodowego na stanowisku pracy daje podstawę, by domniemywać, że doprowadził on do powstania choroby zawodowej. Pomimo bowiem tego, że w warunkach narażenia zawodowego nie u każdego choroba zawodowa musi wystąpić, to przyjąć należy, iż o jej powstaniu w konkretnym przypadku decydować może osobnicza wrażliwość na działanie tego narażenia. W orzecznictwie sądów administracyjnych wyrażony został pogląd, że występowanie warunków szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy, które powodują określone schorzenie, stwarza domniemanie istnienia związku między warunkami pracy, a chorobą (por. wyroki NSA z dnia 9 stycznia 2007 r. o sygn. akt II OSK 1039/06, oraz z dnia 7 czerwca 2006 r. o sygn. akt II OSK 388/06, publ. CBOS). Jest to domniemanie zwykłe wzruszalne, które nie wyłącza wykazania, że pomimo pracy w warunkach narażających na chorobę, jej powstanie w konkretnym przypadku nastąpiło z innych przyczyn, niezwiązanych z zatrudnieniem.

Zgodnie z treścią § 8 ust. 1 rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych decyzję o stwierdzeniu choroby zawodowej albo decyzję o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej wydaje się na podstawie materiału dowodowego, w szczególności danych zawartych w orzeczeniu lekarskim oraz formularzu oceny narażenia zawodowego pracownika lub byłego pracownika, a pod poz. 18.1 tego rozporządzenia jako chorobę zawodową ujęto alergiczne kontaktowe zapalenie skóry.

Skarżący pracodawca dążył do wykazania, że stwierdzona u uczestniczki postępowania choroba ma pochodzenie poza zawodowe, czyli nie istnieje związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy stwierdzoną chorobą a warunkami jej pracy. Wskazywał, że testy naskórkowe przeprowadzone ze smarami i lubrykantami dostarczonymi przez zakład pracy wypadły ujemnie. Pominął jednak, że testy te wykazały uczulenie uczestniczki postępowania na potencjalne alergeny występujące w jej środowisku pracy, tj. nikiel i etylenodiaminę.

W rozpoznawanej sprawie dochodzenie epidemiologiczne wykazało, że uczestniczka postępowania podjęła pracę u skarżącego pracodawcy w miesiącu maju 2008 r., natomiast zmiany skórne na rękach pojawiły się u niej w roku 2012.

Materiał dowodowy zebrany w sprawie potwierdza, że w okresie zatrudnienia była narażona czynniki alergiczne. Ponadto, w toku postępowania była badana w Wojewódzkim Ośrodka Medycyny Pracy Poradni Chorób Zawodowych w S., gdzie lekarze specjaliści w orzeczeniu lekarskim z dnia [...] nr [...] orzekli o rozpoznaniu u niej wspomnianej choroby zawodowej. Orzeczenie to wydano w oparciu o dane o narażeniu zawodowym, obraz zmian chorobowych skóry, ich lokalizację opisaną w dokumentacji medycznej, dodatni test ekspozycji i eliminacji zawodowej, ocenę dermatologiczną oraz wykazane w testach alergologicznych uczulenia na występujące w środowisku pracy alergeny: siarczan niklawy i etylenodiaminę.

Organ odwoławczy podzielił tą opinię, również Sąd nie znalazł podstaw do jej zakwestionowania. Opinia ta jest spójna, a jej uzasadnienie jednoznaczne i logiczne, w wystarczającym zakresie prezentujące podstawę faktyczną przedstawionej konkluzji. W tej sytuacji zasadnie, zdaniem Sądu, organ przyjął, że u uczestniczki postępowania zaistniały podstawy do stwierdzenia choroby zawodowej określonej pod poz. 18.1 wykazu chorób zawodowych.

Jednocześnie zaznaczyć należy, że każde orzeczenie lekarskie dotyczące rozpoznania choroby zawodowej jest opinią kwalifikowaną, bez której organ sanitarny nie może dokonać we własnym zakresie rozpoznania choroby i ustalenia, czy mieści się ona w wykazie chorób zawodowych. Organ jest więc takim orzeczeniem związany i nie ma prawa do dokonania samodzielnej oceny dokumentacji lekarskiej, prowadzącej do rozpoznania odmiennego schorzenia. Wynika to z faktu, iż stanowi ono podstawowy wiarygodny środek dowodowy służący stwierdzeniu choroby zawodowej. Związanie organu sanitarnego orzeczeniem kompetentnej placówki medycznej nie jest wprawdzie tożsame z bezkrytyczną akceptacją zawartych w nim informacji, jako że podlega ono ocenie - jak każdy dowód w postępowaniu. Nie oznacza to jednak możliwości kwestionowania ujętego w orzeczeniu rozpoznania w sytuacji, gdy nie budzi ono wątpliwości w świetle pozostałych dowodów. Istotą związania, o którym mowa wyżej jest bowiem to, że organy administracji nie dysponując przeciwdowodami mogącymi wspomniane orzeczenia podważyć, nie mają w tym zakresie przesłanek do przyjęcia, iż rzeczywisty stan zdrowia pracownika kształtuje się odmiennie niż ustalono w toku badań stanowiących podstawę tych orzeczeń (por.: wyrok NSA z dnia 5 stycznia 2007 r., sygn. akt II OSK 1078/06 i wyrok WSA w Gliwicach z dnia 18 maja 2007 r., sygn. akt IV SA/Gl 794/06, publ. CBOS).

Skarżący pracodawca, w toku postępowania administracyjnego, nie przedstawił jakichkolwiek dowodów zaprzeczających stanowisku wyrażonemu w wyżej opisanym orzeczeniu uprawnionej placówki diagnostycznej, które zostało oparte na konkretnych argumentach wynikających zarówno z oceny narażenia zawodowego, jak i przeprowadzonych badań diagnostycznych. Za dowód taki nie można natomiast uznać danych zamieszczonych w literaturze przedmiotu dotyczących jednostki chorobowej alergicznego kontaktowego zapalenia skóry i przyczyn jej powstania, gdyż nie stanowią one dokumentacji podważającej ustalenia co do stanu zdrowia uczestniczki postępowania zawartego w orzeczeniu lekarskim.

W tym stanie rzeczy Sąd uznał, że zarzuty skargi nie mogły odnieść zamierzonego skutku. Jako niezasadny trzeba bowiem uznać zarzut niedopełnienia obowiązku zgromadzenia pełnego materiału dowodowego i oparcie rozstrzygnięcia na orzeczeniu lekarskim, które nie wyjaśnia w sposób dostatecznie wyczerpujący etiologii spornej choroby. Jak już podniesiono wyżej, skarżący pracodawca nie powołał się na dowody przeczące stanowisku wyrażonemu w orzeczeniu lekarskim.

Orzeczenie lekarskie oceniło stan zdrowia uczestniczki postępowania i uwzględniło w tym zakresie także dokumentację medyczną. Dodatkowo zaznaczyć przyjdzie, że w postępowaniu w sprawie stwierdzenia choroby zawodowej nie jest konieczne bezsporne stwierdzenie, że choroba została wywołana wyłącznie przez sposób wykonywania pracy. W orzeczeniu jednostki medycznej wskazano z "przeważającym prawdopodobieństwem" na zawodową etiologię schorzenia (art. 235¹ K.p.). W postępowaniu nie podważono natomiast ustaleń, co do narażenia zawodowego uczestniczki postępowania, w tym także u skarżącego pracodawcy.

Mając na względzie powyższe trzeba stwierdzić, że w sprawie brak jest podstaw do kwestionowania prawidłowości wydanego orzeczenia lekarskiego oraz zawartego w nim rozpoznania uznającego istnienie związku przyczynowego pomiędzy występującym schorzeniem a narażeniem na czynnik szkodliwy, polegający na sposobie wykonywania pracy zawodowej. Ponadto podkreślić należy, że zgodnie z regulacją § 6 ust. 5 rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych, to lekarze specjaliści uprawnieni są do występowania o uzupełnienie materiału dowodowego w sprawie, jeżeli zakres informacji zawartych w dokumentacji medycznej, dokumentacji przebiegu zatrudnienia oraz oceny narażenia zawodowego jest w ich ocenie niewystarczający. W niniejszym postępowaniu dysponowali oni materiałem dowodowym, w tym dokumentacją medyczną, i nie uznali za konieczne sięganie po dodatkową dokumentację. Dodatkowo, w toku postępowania administracyjnego nie ujawniły się żadne okoliczności, które uzasadniałyby konieczność uzupełnienia orzeczenia lekarskiego, w trybie § 8 ust. 2 rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych. Zatem zarzuty skarżącego pracodawcy nie mogły zostać uwzględnione, ponieważ organy administracji nie dopuściły się naruszenia art. 235¹ K.p. oraz § 8 ust. 1 i 2 rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych i wykazały występowanie związku przyczynowego między pracą w warunkach, w których występowały czynniki szkodliwe dla zdrowia a stwierdzoną chorobą zawodową.

Dokumentacja zgromadzona w aktach administracyjnych rozpoznawanej sprawy wskazuje, że postępowanie wyjaśniające, poprzedzające wydanie zaskarżonej decyzji, zostało przeprowadzone zgodnie z regułami wynikającymi z powołanych przepisów rozporządzenia. W postępowaniu poczyniono prawidłowe ustalenia dotyczące rodzaju, stopnia i czasu narażenia oraz rodzaju pracy wykonywanej przez uczestniczkę postępowania. Nadto, postępowanie w sprawie nie wykazało, że zachorowanie jest skutkiem innej przyczyny niż warunki pracy, nie podważono zatem związku przyczynowego pomiędzy ujawnioną chorobą, a warunkami w jakich pracowała uczestniczka postępowania.

Zdaniem Sądu organy sanitarne nie naruszyły reguł prowadzenia postępowania dowodowego określonych w art. 7 i art. 77 k.p.a. i prawidłowo ustaliły istotne dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności faktyczne, zaś wniosek tych organów wyprowadzony z zebranego w sprawie materiału dowodowego nie wykracza poza swobodną ocenę dowodów (art. 80 k.p.a.).

Wprawdzie organ odwoławczy nie odniósł się do wniosku z odwołania o uzupełnienie materiału dowodowego poprzez zbadanie, czy przed podjęciem prawy występowała u uczestniczki postępowania choroba - alergiczne zapalenie skóry, ale nie jest to uchybienie mogące mieć wpływ na wynik sprawy.

Mianowicie postępowanie w sprawie chorób zawodowych musi uwzględniać specyfikę wynikającą z powoływanego rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych. Konieczność uzupełnienia materiału dowodowego określona w § 8 ust. 2 rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych pozostawiona została organowi sanitarnemu, który według swojego uznania ocenia, czy jest to konieczne do wydania decyzji. Nie jest zatem w tym zakresie związany żądaniami stron. Wobec zgodnych i stanowczych orzeczeń obu jednostek orzeczniczych organy obu instancji miały prawo uznać, że zgromadzony materiał jest wystarczający do wydania decyzji, zwłaszcza.

W ocenie składu orzekającego, organ odwoławczy prawidłowo zinterpretował i zastosował obowiązujące w tej sprawie przepisy prawa oraz ocenił zgromadzony materiał dowodowy. Przy wydaniu zaskarżonej decyzji organ nie naruszył przepisów prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, jak również prawa procesowego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Powyższe prowadzi do wniosku, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa, zaś zawarte w skardze zarzuty nie doprowadziły do podważenia jej legalności, dlatego skargę oddalono na podstawie art. 151 p.p.s.a.