Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 743/08
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2009-01-14 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: Art. 30 ust. 1 ust. 2, ust. 5, ust. 9, art. 32
journal: Dz.U. 2006 nr 139 poz 992
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jednolity.
article: Art. 7, 77 , art. 156 par. 1, art. 145 par. 1
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: Art. 3 par. 1, art. 151
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący : Sędzia NSA Piotr Lechowski Sędziowie : WSA Bożenna Blitek WSA Elżbieta Kremer spr. Protokolant Urszula Ogrodzińska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 stycznia 2009 r. sprawy ze skargi K. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 23 kwietnia 2008 r. Nr : [...] w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych s k a r g ę o d d a l a


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 23 kwietnia 2008r. sygn. akt [...], po rozpatrzeniu odwołania K. M., utrzymało w mocy decyzję działającego z upoważnienia Wójta Gminy, Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej z dnia [...] 2008r. znak: [...] zobowiązującą K. M. do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych tj.:

1) zasiłku rodzinnego przyznanego na K. K. w wysokości 43 zł x 7 miesięcy =301zł.

2) zasiłku rodzinnego przyznanego na M. K. w wysokości 43x7 miesięcy = 301 zł.

3) dodatku do zasiłku z tytułu samotnego wychowywania dziecka przyznanego na K. K. w wysokości 170 zł x 7 miesięcy = 1.190zł.

4) dodatku do zasiłku z tytułu samotnego wychowywania dziecka przyznanego na M. K. w wysokości 170 zł x 7 miesięcy = 1.190zł.

5) dodatku z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego przyznanego na K. K. w kwocie 90zł.

łączna kwota świadczeń nienależnie pobranych wynosiła 3.072zł.

Wydanie powyższych decyzji poprzedzone zostało następującymi ustaleniami faktycznymi i prawnymi:

K. M. w dniu 10 maja 2004r. złożyła w organie I instancji wniosek o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego dla dzieci K. K. i M. K. oraz dodatków z tytułu samotnego wychowywania dzieci i rozpoczęcia roku szkolnego przez K. K. We wniosku podała, że miejscem zamieszkania jest miejscowość U. w gminie T. oraz, że jest panną i nie wychowuje dzieci razem z ojcem dzieci, w oświadczeniu o dochodzie podała własny dochód z którego wynikało, że w przeliczeniu na osobę wynosił 78zł,83gr.

Decyzją z dnia [...] 2004r. nr [...] organ I instancji przyznał K. M. wnioskowane świadczenia na okres od 1 maja 2004r. do 31 sierpnia 2005r. tj zasiłek rodzinny na dziecko K. K. i M. K. w kwocie po 43 zł miesięcznie i dodatki z tytułu samotnego wychowywania dzieci w kwocie po 170 zł miesięcznie, oraz jednorazowy dodatek z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego przez K. K. w kwocie 90zł.

W dniu [...] 2004r. organ I instancji wydał decyzję nr [...], którą uchylił od dnia 1 maja 2004r. prawo do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do tego zasiłku przyznanego decyzją z dnia [...] 2004r. Równocześnie zobowiązał K. M. do zwrotu wypłaconych świadczeń za okres 7 miesięcy. Łączna kwota do zwrotu wynosiła 3.072 zł wraz z ustawowymi odsetkami. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, na ustalenia faktyczne poczynione w postępowaniu z których wynika, że rodzina K. M. mieszka wspólnie z ojcem dzieci B. K. w T. Okoliczności te potwierdził w wywiadzie B. K., a także brat K. M.- M. M., który podał, że siostra nie zamieszkuje w miejscowości U., tylko w K., a także pedagog szkolny szkoły w M. do której uczęszczają dzieci.

Odwołanie od tej decyzji złożyła K. M., zarzucając nie wyjaśnienie okoliczności faktycznych podając, że z uwagi na wyjazd musiała powierzyć opiekę nad dziećmi ojcu, ale z tego faktu nie można wyciągać wniosku, że prowadzi wspólne gospodarstwo z ojcem dzieci B. K. i wspólnie wychowują dzieci.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] 2005r. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji z dnia [...] 2004r.

Od decyzji tej skargę wniosła K. M. podając, że gdyby była świadoma konsekwencji, to z chwilą kiedy powierzyła dzieci opiece ich ojca, zgłosiłaby to organom.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyrokiem z dnia 25 kwietnia 2007r. sygn. akt II SA/Kr 333/05 uchylił zaskarżoną decyzję, oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu wyroku zwrócono uwagę, że decyzja uchylająca decyzję, która przyznano przedmiotowe świadczenia została w sposób nieuprawniony wydana z mocą wsteczną tj. od maja 2004r. W ocenie Sądu ustalenia poczynione przez organ I instancji, a zaaprobowane przez organ odwoławczy tylko w części wyjaśniają kto sprawował opiekę nad dziećmi w okresie od maja do grudnia 2004r. W szczególności nie wyjaśniono, czy K. M. spełniała kryterium osoby samotnie wychowującej dzieci w okresie od maja do sierpnia 2004r.

Po ponownym przeprowadzeniu postępowania, organ I instancji wydał w dniu [...] 2007r. decyzję nr [...], którą zobowiązał K. M. do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych w tej samej kwocie jak w pierwotnej decyzji tj 3.072 zł. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał na przeprowadzone postępowanie dowodowe (m.in. w roku szkolnym 2003/2004 K. K. jako sześciolatek uczęszczała do oddziału przedszkolnego w Zespole Szkolno-Przedszkolnym w M. ) i ustalony stan faktyczny w sprawie z którego wynika, że w chwili składania wniosku przez K. M. dzieci zamieszkiwały w miejscowości T., a nie U. i były wychowywane przez obojga rodziców.

Po rozpatrzeniu odwołania K. M., Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] 2007r. znak [...] uchyliło zaskarżoną decyzję organu I instancji i przekazało sprawę do ponownego rozpoznania.

W uzasadnieniu decyzji Samorządowe Kolegium Odwoławcze uznało na podstawie materiału dowodowego zebranego przez organ I instancji, że K. M. nie spełnia przesłanki do uzyskania dodatku z tytułu samotnego wychowywania dziecka i w tym zakresie uznanie świadczenia za nienależne i zobowiązanie jej do zwrotu jest zasadne. Natomiast organ I przyjął jako świadczenie nienależne również zasiłki rodzinne i dodatek z tytułu rozpoczęcia szkoły nie ustalając jaka jest podstawa prawna i faktyczna zobowiązania K. M. do zwrotu tych świadczeń, albowiem całe postępowanie dowodowe było ukierunkowane na ustalenie przesłanki samotnego wychowywania dzieci. Nadto w sentencji decyzji nie orzeczono o odsetkach, wspominając o nich w uzasadnieniu decyzji.

Organ I instancji ponownie rozpoznając sprawę wydał w dniu [...] 2008r. decyzję [...], którą zobowiązał K. M. do zwrotu następujących nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych:

1) zasiłku rodzinnego przyznanego na K. K. w wysokości 43 zł x 7 miesięcy =301zł.

2) zasiłku rodzinnego przyznanego na M. K. w wysokości 43x7 miesięcy = 301 zł.

3) dodatku do zasiłku z tytułu samotnego wychowywania dziecka przyznanego na K. K. w wysokości 170 zł x 7 miesięcy = 1.190zł.

4) dodatku do zasiłku z tytułu samotnego wychowywania dziecka przyznanego na M. K. w wysokości 170 zł x 7 miesięcy = 1.190zł.

5) dodatku z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego przyznanego na K. K. w kwocie 90zł.

łączna kwota świadczeń nienależnie pobranych w wysokości 3.072zł. podlega zwrotowi łącznie z ustawowymi odsetkami.

W uzasadnieniu decyzji organ przedstawił poczynione wcześniej ustalenia faktyczne dotyczące miejsca zamieszkania dzieci w chwili składania wniosku o przyznanie świadczeń rodzinnych. Z poczynionych ustaleń wynika, że dzieci K. i M. K. w chwili składania wniosku przez K. M. zamieszkiwały w miejscowości T. i były wychowywane przez obojga rodziców. Natomiast mając na uwadze, że dzieci były wychowywane przez obojga rodziców, przy obliczaniu dochodu rodziny dla potrzeb ustalenia zasiłku rodzinnego należało uwzględnić dochody obojga rodziców. W tym zakresie postępowanie dowodowe zostało uzupełnione przez organ I instancji. Z informacji uzyskanej z Urzędu Skarbowego wynika, że B. K. osiągnął w 2002r. dochód w wysokości 56 375,07 zł, a nadto jest podatnikiem podatku rolnego, opodatkowaniu podlega 1,3905 ha przeliczeniowego. Po zsumowaniu dochodów obojga rodziców dzieci: K. M. i B. K., a także po odliczeniu od dochodu tzw. dochodu utraconego, okazało się że miesięczny dochód rodziny w przeliczeniu na jedną osobę stanowił za 2002r. kwotę 983,48 zł. Zasiłek rodzinny może być przyznany, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza 504zł. Dotyczy to także dodatku z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego.

Organ I instancji uznał, że przyznane K. M. świadczenia rodzinne na dzieci K. K. i M. K. i wypłacone w okresie od 1 maja 2004 do 30 listopada 2004 w kwocie 3.072 zł. są świadczeniami nienależnie pobranymi. Zgodnie z przepisami art. 30 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych, kwoty świadczeń nienależnie pobranych podlegają zwrotowi łącznie z odsetkami ustawowymi.

Odwołanie od powyższej decyzji złożyła K. M., a Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 23 kwietnia 2008r. nr [...] (opisaną we wstępie) utrzymało ją w mocy.

W uzasadnieniu decyzji Samorządowe Kolegium Odwoławcze odniosło się do definicji samotnego wychowywania dziecka zawartej początkowo w art. 3 pkt 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych, a po wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 maja 2005r. K 16/04 w którym Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności art. 3 pkt 17 i art. 12 ustawy z Konstytucja zawartej w art. 3 pkt 17a. Zarówno w stanie prawnym obowiązującym w dacie przyznania K. M. świadczeń rodzinnych jak i w stanie prawnym obecnie obowiązującym, przesłanką do przyznania jednemu z rodziców dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka była okoliczność, iż nie wychowuje on dziecka wspólnie drugim rodzicem.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze odniosło się do materiału dowodowego zebranego przez organ I instancji w 2004r. i uzupełnionego w 2007r. z którego wynika, że w chwili składania wniosku o przyznanie świadczeń rodzinnych K. M. nie spełniała przesłanki osoby samotnie wychowującej dzieci, w konsekwencji do dochodu rodziny należało doliczyć dochód uzyskany przez ojca dzieci. Z zsumowania dochodu uzyskanego przez K. M. i B. K. wynika, że dochód przypadający na członka rodziny wyniósł 938,48 zł miesięcznie i przekroczył ustawowe kryterium dochodowe uprawniające do przyznania świadczeń rodzinnych wynoszące 504zł.

Przekroczenie Kryterium dochodowego spowodowało, iż zarówno zasiłki rodzinne na dzieci K. i M. K. jak i dodatki do tych zasiłków w tym dodatek z tytułu samotnego wychowywania dziecka nie należały się K. M. i stanowią świadczenia nienależnie pobrane podlegające zwrotowi.

Kolegium podniosło również, że wydanie decyzji o uznaniu świadczeń rodzinnych za świadczenia nienależnie pobrane oraz żądanie ich zwrotu nie jest uzależnione od uprzedniego wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji przyznającej świadczenia. Oba postępowania tj. postępowanie zmierzające do wyeliminowania z obrotu decyzji przyznającej świadczenia oraz postępowanie mające na celu zwrot świadczeń nienależnie pobranych są od siebie niezależne. Ponadto, decyzja z dnia [...] 2004r. o przyznaniu świadczeń rodzinnych wraz z dodatkami z uwagi na upływ okresu jej obowiązywania (okres zasiłkowy ) wygasła i nie funkcjonuje już w obrocie prawnym.

Skargę na powyższą decyzję złożyła K. M. wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu skargi zarzuciła nieprawidłowe ustalenie stanu faktycznego, zdaniem skarżącej fakt, że dzieci mieszkały z ojcem w T. gdzie uczęszczały do Zespołu Szkolno-Przedszkolnego nie oznacza, że wychowywała dzieci wspólnie z ojcem. Podała, że zależało jej, aby dzieci miały dobre kontakty z ojcem, a nadto gdy wyjeżdżała w poszukiwaniu pracy, wówczas ojciec sprawował opiekę nad dziećmi. Zdaniem skarżącej nawet wspólne zamieszkiwanie pod jednym dachem nie świadczy jeszcze o wspólnym wychowywaniu dzieci.

Skarżąca odwołując się do uzasadnienia wyroku WSA w Krakowie z dnia 25 kwietnia 2007r.podniosła, że uchylenie decyzji może wywierać wyłącznie skutki ex nunc tj. może orzekać o ewentualnej zmianie ich wysokości, lub utracie prawa do przyznanych świadczeń dopiero na przyszłość. Podniesiono również, że organy obu instancji poza przytoczeniem art. 30 ustawy nie wykazały przesłanek z art. 30 ust. 2, których spełnienie skutkuje nienależność świadczenia. Takie stanowisko organów jest wadliwe, skoro powołano podstawę prawną rozstrzygnięcia, to należy bezwzględnie ją uzasadnić i przytoczyć treść przepisu prawa ze wskazaniem ich relacji do stanu faktycznego.

Skarżąca podała również, że decyzja przyznająca zasiłek rodzinny i dodatki do niego stała się ostateczną, a uchylenie takiej decyzji może nastąpić tylko w przypadkach przewidzianych w kodeksie lub przepisach szczególnych. Organ I instancji nie badał, czy decyzja dotknięta jest wadą określoną w art. 145 § 1 kpa lub art. 156 § 1 kpa. Art. 30 ustawy o świadczeniach rodzinnych wskazywany w podstawie prawnej decyzji, nie stwarza podstawy prawnej do orzekania o uchyleniu decyzji przyznającej świadczenia rodzinne.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie. W uzasadnieniu odpowiedzi na skargę podtrzymało argumenty zawarte w uzasadnieniu decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Wojewódzki Sąd Administracyjny zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia

30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270) sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej

a stosownie do przepisu art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Jednocześnie w oparciu o art. 134 § 1 ustawy wskazanej jako pierwsza Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami oraz powołaną podstawą prawną. W ramach tak określonej kognicji Sąd bada czy przy wydaniu zaskarżonego aktu administracyjnego nie naruszono przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania.

W oparciu o powyższe kryteria należy stwierdzić, że skarga K. M. nie zasługuje na uwzględnienie.

Zagadnieniem spornym w rozpoznawanej sprawie jest zarówno ocena stanu faktycznego dokonana przez organy administracyjne, jak i ocena prawna dokonana przez organy.

Elementem spornym w stanie faktycznym jest ustalenie i przyjęcie przez organy, iż skarżąca nie wychowywała dzieci samotnie lecz wspólnie z ojcem dzieci, a konsekwencją tego ustalenia jest uwzględnienie dochodu ojca dzieci. Zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie organy administracyjne w przedmiotowej sprawie prawidłowo ustaliły i oceniły stan faktyczny. W świetle zebranych dowodów, a także samych twierdzeń skarżącej (zawartych w odwołaniu i skardze) bezspornym w sprawie jest, że zarówno w chwili złożenia wniosku tj. 10 maja 2004r., jak i przez cały czas trwania postępowania, dzieci skarżącej K. i M. K. zamieszkiwały w T. gm. W. W. z ojcem B. K. Również pod tym adresem zamieszkiwała skarżąca K. M., co przyznaje zarówno w odwołaniu jak i w skardze. Skarżąca podnosi jednak, że to w związku z jej wyjazdami za pracą opiekę nad dziećmi sprawował ojciec, a ponadto nawet zamieszkiwanie pod jednym dachem, nie oznacza wspólnego wychowywania dzieci. Sąd nie podziela w tym zakresie twierdzeń skarżącej. Przesłanka wspólnego wychowania dziecka przez rodziców nie oznacza, że oboje rodzice muszą cały czas fizycznie uczestniczyć w sprawowaniu opieki nad dzieckiem. To rodzice dziecka decydują w jaki sposób będą sprawować opiekę nad dzieckiem, jak będą dzielić się obowiązkami. Między innymi fakt, że w czasie wyjazdów skarżącej opiekę nad dziećmi sprawuje ojciec dzieci jest wyraźnym i jednoznacznym potwierdzeniem, że uczestniczy w wychowywaniu dzieci. Natomiast nie ma prawnego znaczenia, czy w tym czasie inne osoby np. matka pomaga mu w sprawowaniu opieki nad dziećmi. Tym samym skarżąca nie jest osobą samotnie wychowującą dzieci, albowiem ojciec dzieci czynnie uczestniczy w ich wychowywaniu. Fakt, że w pewnych okresach czasu opiekę nad dziećmi pełni jedno z rodziców z powodu nieobecności drugiego, co wynika z poczynionych między nimi ustaleń nie niweczy zasady, że dzieci wychowywane są wspólnie przez obojga rodziców. W świetle powyższych uwag, zarzut skarżącej, że fakt zamieszkiwania pod jednym dachem nie oznacza wspólnego wychowywania dzieci jest bezprzedmiotowy, skoro obojga rodzice dzielą się obowiązkami związanymi z wychowywaniem dzieci i oboje rodzice są czynnie zaangażowani w sprawowaniu opieki nad dziećmi.

Tym samym poczynione przez organ ustalenia dotyczące stanu faktycznego w sprawie i przyjęcie, że skarżąca K. M. składając wniosek o przyznanie świadczeń rodzinnych nie była osobą samotnie wychowującą dzieci, zdaniem Sądu są prawidłowe.

Ustalenie, iż skarżąca nie była osobą samotnie wychowującą dzieci oznacza, że nie została spełniona ustawowa przesłanka do otrzymania dodatku z tego tytułu.

Konsekwencją powyższych ustaleń była zatem konieczność doliczenia dochodu B. K. do dochodu podanego przez skarżącą, celem zbadania czy spełniona jest przesłanka określona w art. 5 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, zgodnie z którym zasiłek rodzinny przysługuje, jeżeli dochód rodzinny nie przekracza kwoty 504 zł na osobę. Ustalając dochód rodziny organ oparł się na niekwestionowanych danych: to tj. co do dochodu skarżącej przyjął dochód podany przez nią we wniosku, a co do dochodu B. K. dochód podany w zaświadczeniu Urzędu Skarbowego. Wynikiem powyższych ustaleń jest, iż kwota dochodu przypadająca na osobę w rodzinie skarżącej wynosiła 938,48zł., a więc przekraczała kwotę uprawniająca do starania się o przyznanie zasiłku rodzinnego.

W świetle powyższych uwag podnoszone przez skarżącą zarzuty dotyczące naruszenia art. 7, 77 kpa są nieuzasadnione.

Odnośnie zaś zarzutów dotyczących naruszenia prawa materialnego należy wskazać co następuje: Ustawa z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych zawiera przepisy szczególne dotyczące ustalania i zwrotu nienależnie pobranych świadczeń (art. 30 ) jak i możliwości zmiany lub uchylenia ostatecznej decyzji na mocy której strona nabyła prawo do świadczeń rodzinnych (art. 32).

Zgodnie z art. 30 ust. 1 ustawy, osoba, która pobrała nienależne świadczenia rodzinne jest obowiązana do ich zwrotu. Ustalenie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych i obowiązek ich zwrotu następuje na podstawie decyzji administracyjnej. Nie wydaje się decyzji o zwrocie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, jeżeli od terminu ich pobrania upłynęło więcej niż 10 lat (art. 30 ust. 5). Natomiast definicja nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych zawarta jest w art. 30 ust. 2, zgodnie z tym przepisem, za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się:

1) świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania;

2) świadczenia rodzinne przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą te świadczenia;

3) świadczenia rodzinne wypłacone w przypadku, o którym mowa w art. 23a ust. 5, za okres do dnia, w którym osoba stała się uprawniona do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, do dnia wydania decyzji o uchyleniu decyzji przyznającej świadczenia rodzinne.

Z powyższych przepisów wynika przede wszystkim uwaga natury zasadniczej mianowicie: zagadnienie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych może wystąpić w dwóch różnych momentach czasowych. I tak może mieć miejsce jeszcze w czasie trwania okresu zasiłkowego określonego w decyzji o przyznaniu świadczenia, czyli w okresie obowiązywania decyzji przyznającej świadczenia, jak również kwestia nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych może pojawić się dopiero po zakończeniu okresu zasiłkowego, czyli po upływie okresu czasu na jaki świadczenia te zostały przyznane. Jak wynika z powoływanego art. 30 ust. 5 decyzja o zwrocie nienależnie pobranych świadczeń może być wydana do czasu gdy od terminu pobrania tych świadczeń nie upłynęło więcej niż 10 lat.

Wskazane wyżej dwa różne momenty czasowe, w których może dojść do ustalenia, że doszło do nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych ma swoje dalsze konsekwencje prawne.

Mianowicie w przypadku gdy kwestia nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych powstała jeszcze w trakcie obowiązywania decyzji przyznającej te świadczenia (w okresie zasiłkowym) wówczas rozwiązania wymagają dwa zagadnienia: z jednej strony ustalenie że osoba nienależnie pobrała świadczenie rodzinne i orzeczenie o obowiązku ich zwrotu (art. 30 ustawy), z drugiej strony zachodzi potrzeba uchylenia nadal obowiązującej decyzji ostatecznej przyznającej świadczenia rodzinne, aby strona dalej nie pobierała świadczeń (art. 32 ustawy).

Natomiast w sytuacji gdy kwestia nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych tj ustalenie, że pobrane świadczenia rodzinne mają charakter nienależny i orzeczenie o obowiązku ich zwrotu powstaje po zakończeniu okresu zasiłkowego ustalonego w decyzji o przyznaniu świadczeń, wówczas zagadnieniem wymagającym rozwiązania jest tylko kwestia dotycząca ustalenia czy pobrane świadczenia mają charakter nienależny, a jeżeli tak to orzeczenie o obowiązku zwrotu. W tym przypadku nie uchyla się decyzji przyznającej świadczenia rodzinne, albowiem decyzja ta z uwagi na upływ okresu zasiłkowego określony w decyzji już wygasła.

Rozróżnienie tych dwóch momentów czasowych ma decydujące znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, stąd też Sąd kontrolując zaskarżone decyzje administracyjne w kwestii nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych musi brać pod uwagę, czy ustalenie nienależnie pobranych świadczeń nastąpiło jeszcze w trakcie obowiązywania decyzji przyznającej te świadczenia, czy też ustalenia te nastąpiły po upływie terminu obowiązywania decyzji o przyznaniu świadczeń. Oceny tej Sąd dokonuje na datę wydania zaskarżonej decyzji. Stąd też w wyroku z dnia 25 kwietnia 2007r. przedmiotem kontroli sądowej była decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] 2005r., utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji z dnia [...] 2004r., a więc decyzje, które zapadły jeszcze w trakcie obowiązywania decyzji z dnia [...] 2004r. przyznającej świadczenia rodzinne ( okres zasiłkowy do 31 sierpnia 2005r.).

Natomiast przedmiotem kontroli w obecnym postępowaniu sądowym jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 23 kwietnia 2008r., utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji z dnia [...] 2008r., a więc decyzje które zapadły już po wygaśnięciu decyzji z dnia [...] 2004r. przyznającej świadczenia rodzinne. Stąd też zakres kontroli sądowej w obu tych postępowaniach jest różny. Dlatego też nieuzasadniony jest zarzut podnoszony w skardze, że tak długo jak długo istnieje decyzja z dnia [...] 2004r. przyznająca świadczenia rodzinne, organ nie może wydać decyzji w sprawie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych. Nadto skarżąca zarzuca, że organ nie badał, czy decyzja z dnia [...] 2004r. dotknięta jest wadami określonym w art. 145 § 1 kpa lub art. 156 § 1kpa. Odnośnie tego ostatniego zarzutu należy stwierdzić, że kwestia dotycząca ustalenia, czy pobrane świadczenia rodzinne są świadczeniami nienależnymi w rozumieniu art. 30 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych uregulowana jest w sposób szczególny w powołanym art. 30. Regulacja ta ma charakter samodzielny i jej zastosowanie jest niezależne od uprzedniego przeprowadzenia nadzwyczajnych postępowań administracyjnych dotyczących decyzji przyznającej świadczenia rodzinne, takich jak wznowienie postępowania, czy też stwierdzenie nieważności. O tym czy pobrane świadczenia rodzinne można uznać za nienależnie pobrane i nakazać ich zwrot decydują wyłącznie przesłanki określone w art. 30 ust. 2 ustawy.

Stąd też rozstrzygnięcia wymaga, czy ustalony w przedmiotowej sprawie stan faktyczny spełnia jedną z ustawowych przesłanek wymaganych dla ustalenia nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, tym bardziej, że skarżąca zarzuca organom, iż ustalając, że pobrała nienależne świadczenia rodzinne nie wskazały w podstawie prawnej konkretnej przesłanki, a tylko powołały się na art. 30 ust. 2. Niewątpliwie organy w podstawie prawnej decyzji powinny precyzyjnie wskazać stan prawny będący podstawą rozstrzygnięcia. Jednak takie uchybienie nie może skutkować uchyleniem decyzji, jeżeli w obowiązującym stanie prawnym istnieje podstawa prawna do wydania danej decyzji. A tak właśnie jest w przedmiotowej sprawie, nadto na podstawie ustaleń faktycznych poczynionych przez organ, a wskazanych w uzasadnieniu decyzji można doprecyzować podstawę prawną rozstrzygnięcia.

Zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w rozpoznawanej sprawie została spełniona przesłanka pozwalająca na przyjęcie, że pobrane przez K. M. świadczenia rodzinne są świadczeniami nienależnie pobranymi. Jest to przesłanka określona w art. 30 ust. 2 pkt 2 in fine ustawy o świadczeniach rodzinnych, czyli świadczenia zostały przyznane i wypłacone na podstawie świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą te świadczenia. Należy wyraźnie podkreślić i zaznaczyć, że ustawowy wymóg dla tej przesłanki tj świadomego wprowadzenia w błąd spełniony jest wówczas, gdy strona przedstawiając stan faktyczny niezgodnie z prawdą działa świadomie, natomiast nieistotne jest, czy było jej wiadome, że dane okoliczności są prawnie relewantne. W przedmiotowej sprawie tym elementem świadomego wprowadzenia w błąd przez skarżącą przy przedstawieniu stanu faktycznego sprawy było podanie we wniosku, że jest osobą samotnie wychowującą dzieci. Skarżąca w przedmiotowym wniosku w pkt IV złożyła i podpisała oświadczenie, że nie wychowuje dziecka razem z ojcem dziecka. Oświadczenie to zostało złożone w czasie, gdy dzieci zamieszkiwały z ojcem, który sprawował nad nimi bieżącą, systematyczną opiekę, co zostało bezspornie ustalone w postępowaniu dowodowym prowadzonym przez organy. Takie zachowanie skarżącej spełnia ustawowy wymóg przesłanki określonej w art. 30 ust. 2 pkt 2 in fine tj świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą świadczenie. Nie ma natomiast prawnego znaczenia, czy skarżącej było wiadomo, że przedstawione przez nią okoliczności faktyczne są prawnie relewantne. Stąd też zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w rozpoznawanej sprawie spełniona została ustawowa przesłanka wymagana dla ustalenia, że pobrane świadczenia rodzinne są świadczeniami nienależnymi.

Bezprzedmiotowy jest również zarzut podniesiony przez skarżącą, iż organ ustalając kwotę zwrotu świadczeń nienależnie pobranych, nie uwzględnił faktu, że strona na poczet tych należności wpłaciła dwukrotnie kwotę po 300zł. Ta okoliczność powinna być, bowiem uwzględniona, ale nie na etapie wydawania decyzji w sprawie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, a na etapie wykonania tej decyzji. Wykonując tą decyzję strona powinna wskazać, kwotę która już wpłaciła, a organ uwzględnić dokonaną już wpłatę na ten cel.

Na marginesie sprawy należy wspomnieć, że zgodnie z art. 30 ust. 9 ustawy, organ który wydał decyzję w sprawie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, może umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności, albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny. W powyższym przypadku organ działa wyłącznie na wniosek strony.

W ocenie Sądu zaskarżone decyzje wydane zostały zgodnie z obowiązującym stanem prawnym, Sąd nie stwierdził takiego uchybienia prawa, które mogłoby skutkować uwzględnieniem skargi.

Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie działając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. Nr 153, poz.1270/ skargą oddalił.