Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 333/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2012-06-12 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 38,  art. 8 ust. 1, art. 7 pkt 4 i 6, art. 3 ust. 4
journal: Dz.U. 2009 nr 175 poz 1362
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jednolity.
article: art.8
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a i c, art. 135
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Dnia 12 czerwca 2012 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Arkadiusz Blewązka Sędziowie Sędzia WSA Jolanta Rosińska (spr.) Sędzia WSA Barbara Rymaszewska Protokolant asystent sędziego Beata Czyżewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 czerwca 2012 roku sprawy ze skargi R. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku okresowego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta B. z dnia [...] nr [...].


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...], nr [...], Prezydent Miasta B., na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks Postępowania Administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2000r. Nr 98 poz. 1071, ze zm.), art. 2, art. 3 ust 1, art. 4, art. 7 pkt 1, 4, 13, art. 8 ust. 1 pkt 1, art. 11, art. 38 ust. 1 pkt 1, ust. 2 pkt 1, ust. 3 pkt 1, ust. 4, ust. 5, art. 106 ust. 1, 3, 4, art. 109, art. 147 ust. 7, 8 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jednolity z 2009 r. Dz. U. Nr 175 poz. 1362, ze zm.), po rozpatrzeniu wniosku R. P., odmówił przyznania zasiłku okresowego w listopadzie 2011 r.. W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że R. P. złożył w wniosek o udzielenie pomocy w formie zasiłku okresowego, powołując się na trudną sytuacją materialną i zawodową. Decyzją z dnia [...] nr [...] organ odmówił przyznania świadczenia w formie zasiłku okresowego w listopadzie 2011 r.. Od wspomnianej decyzji wnioskodawca odwołał do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P., które decyzją z dnia [...] nr [...] uchyliło w całości zaskarżoną decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia. Organ ponownie przeanalizował zebrany materiał dowodowy, ale nie znalazł podstaw do zmiany swojego stanowiska. Na podstawie przeprowadzonego rodzinnego wywiadu środowiskowego organ ustalił, że wnioskodawca prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, nie pracuje zawodowo, jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy w B. bez prawa do zasiłku dla bezrobotnych. Organ stwierdził, że sytuacja materialna wnioskodawcy jest trudna, lecz spełnienie kryterium dochodowego nie jest jedynym warunkiem przyznania pomocy. Organ wyjaśnił, że zasiłek okresowy, zgodnie z art. 38 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej, przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, w szczególności ze względu na długotrwałą chorobę, niepełnosprawność, bezrobocie, możliwość utrzymania lub nabycia uprawnień do świadczeń z innych systemów zabezpieczenia społecznego. Zasiłek okresowy ustala się w przypadku osoby samotnie gospodarującej – do wysokości różnicy między kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej, a dochodem tej osoby. Zgodnie z art. 38 ust. 3 pkt 1 kwota zasiłku okresowego nie może być niższa niż 50% różnicy między kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej, a dochodem tej osoby. Na pokrycie wydatków na zasiłki okresowe w ww. części gminy otrzymują dotację celową z budżetu państwa. Ponadto, wysokość zasiłku okresowego nie może być niższa niż 20,00 zł miesięcznie. Art. 2 ust. 1 ustawy stanowi, że pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Według organu nie oznacza to jednak, że pomoc społeczna ma utrzymywać osoby, które znalazły się w trudnej sytuacji życiowej oraz zaspokajać ich wszystkie oczekiwania. Organ uznał, że wnioskodawca winien wykorzystywać własne możliwości i wykazywać aktywność w rozwiązywaniu problemów oraz gotowość współdziałania w tym celu z innymi osobami – zgodnie z art. 4 ustawy. Zakres tego współdziałania wyznacza pracownik socjalny, który dysponuje właściwymi kwalifikacjami do rozpoznawania i analizowania trudnej sytuacji osób i rodzin oraz planowania i stosowania skutecznych form pomocy. Osoba wnioskująca o pomoc powinna liczyć się z oceną jej sytuacji dokonywaną przez organ pomocy społecznej i nie może ignorować wskazówek udzielanych przez pracowników socjalnych w zakresie możliwości wyjścia z trudnej sytuacji życiowej. Dalej organ podał, że wnioskodawca brał udział w projekcie skierowanym do osób bezrobotnych "Uwierz w siebie" współfinansowanym z Europejskiego Funduszu Społecznego w ramach Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki. W ramach powyższego projektu otrzymał pomoc materialną w łącznej wysokości 800,00 zł (tj. 200,00 zł w lipcu 2011 r., 200,00 zł w sierpniu 2011 r., 200,00 zł we wrześniu 2011 r. i 200,00 zł w październiku 2011 r.). W dniu 28 października 2011 r. powyższą kwotę wnioskodawca zwrócił koordynatorowi projektu oświadczając, że nie akceptuje zasad przyznawanej pomocy finansowej w ramach projekt, ponieważ każdy uczestnik projektu winien otrzymać pomoc finansową w jednakowej wysokości. Ustalając wysokość świadczenia Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej indywidualnie rozpatruje sytuacje wszystkich osób ubiegających się o pomoc, biorąc pod uwagę całokształt sytuacji materialno-bytowej rodziny przy uwzględnieniu ilości osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym oraz wielkości dochodu przypadającego na jednego członka rodziny. Osoby biorące udział w projekcie, prowadzące jednoosobowe gospodarstwo domowe, otrzymały zasiłki celowe w kwocie od 50,00 zł do 250,00 zł w zależności od sytuacji materialno - bytowej. Zdaniem organu uzasadnionym było, że rodziny wieloosobowe otrzymały proporcjonalnie wyższe zasiłki niż osoby samotne. Organ wyjaśnił, że wnioskodawca, choć świadomie oddał przyznaną pomoc, w dalszym ciągu ma możliwość odbioru świadczenia w wys. 800,00 zł przyznanego w ramach projektu "Uwierz w siebie", o czym był wielokrotnie informowany. Organ dodał, że wnioskodawca odebrał certyfikat ukończenia szkolenia natomiast odmówił przyjęcia upominków w postaci koca, pościeli, gadżetów przewidzianych w ramach szkolenia. Odmówił też podpisania kontraktu socjalnego - część II B, dotyczącego oceny realizacji działań ustalonych w kontrakcie socjalnym - część I B, zawartego w dniu [...]. Organ nadmienił, że pracownik socjalny podczas przeprowadzania rodzinnego wywiadu środowiskowego proponował wnioskodawcy różne możliwości rozwiązania problemów jak np. posiłki w Jadłodajni Miejskiej czy skorzystanie ze schroniska w okresie zimowym. Każdą propozycję wnioskodawca odrzucał i nie zgadzał się zarówno z zasadami udzielanej przez MOPS pomocy jak i z zasadami obowiązującymi w placówkach udzielających schronienia. Podstawą odmowy decyzji nie była odmowa korzystania z posiłków w jadłodajni jak sugeruje wnioskodawca, lecz była to forma pomocy, którą Ośrodek proponował realizując program rządowy "Pomoc państwa w zakresie dożywiania", którego głównym celem było zapewnienie ciepłego posiłku. Organ wyjaśnił, że podstawą odmowy było niewykorzystywanie zasobów finansowych w wys. 800,00 zł z tytułu projektu "Uwierz w siebie", które wnioskodawca zwrócił jednocześnie ubiegając się o dalszą pomoc z uwagi na trudną sytuację materialno-bytową. Powołując się na treść art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej organ podniósł, że brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, odmowa zawarcia kontraktu socjalnego, niedotrzymywanie jego postanowień, nieuzasadniona odmowa podjęcia zatrudnienia, innej pracy zarobkowej przez osobę bezrobotną lub wykonywanie prac społecznie użytecznych, o których mowa w przepisach o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy lub nieuzasadniona odmowa podjęcia leczenia odwykowego w zakładzie lecznictwa odwykowego przez osobę uzależnioną mogą stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Uznał też, że ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego bezspornie wynika brak jakiegokolwiek współdziałania z pracownikiem socjalnym w celu rozwiązania trudnej sytuacji życiowej. Odmowa współpracy ma w ocenie organu charakter trwały i kategoryczny, a nie spowodowany jedynie działaniem pod wpływem impulsu, wobec czego winno zostać ocenione jako trwały brak współdziałania o którym mowa w ust. 11 ust. 2 ustawy.

Od powyższej decyzji odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. złożył R. P.. Podniósł, że w dniu 16 stycznia 2012 r. umożliwiono mu zapoznanie się z aktami sprawy, tj. po upływie 2,5 miesiąca od złożenia wniosku. Zakwestionował termin powstania notatek służbowych z dnia 9 i 16 listopada 2011 r., ponieważ organ I instancji nie wspomniał o tych notatkach w swoich wcześniejszych decyzjach z dnia [...] Nr [...] i Nr [...]. Dodał też, że założył sprawę sądową dotyczącą przyznawania uczestnikom programu "Uwierz w siebie" zasiłków celowych w różnych wysokościach, uważając je za dyskryminujące. Odnośnie współpracy z pracownikami socjalnymi stwierdził, że nie prosił MOPS, aby załatwiał mu posiłki czy organizował miejsce w schronisku. Stwierdził, że w podstawie odmowy przyznania pomocy t.j. niewykorzystywanie zasobów finansowych w wys. 800 zł z tytułu uczestniczenia w projekcie "Uwierz w siebie" przy jednoczesnym ubieganiu się o dalszą pomoc z uwagi na trudną sytuację materialno-bytową, zawarta jest obłuda i świadczy to o nagonce na jego osobę oraz o stosowaniu szantażu psychicznego i wywieraniu presji przez dyrektorkę ośrodka MOPS. Dodał też, że od listopada pozostaje bez jakiejkolwiek pomocy ze strony państwa, od 12 grudnia 2011 r. spożywa tylko jeden posiłek dziennie, a dość często pije tylko ciepłą i słodką herbatę.

Organ I instancji, przekazując złożone odwołanie, w piśmie z dnia [...] podniósł też, że dniu [...] R. P. zapoznał się z materiałem dowodowym w sprawie. Jego zarzut, że notatki służbowe z dnia 9 i 16 listopada 2011 r. zostały sporządzone po wydaniu decyzji z dnia [...] nie może być uzasadniony, gdyż decyzje z dnia [...] zostały wydane po zgromadzeniu materiału dowodowego w sprawie, w tym ww. notatek służbowych. Dodatkowo osoby biorące udział w projekcie, prowadzące jednoosobowe gospodarstwo domowe, otrzymały zasiłki celowe w kwocie od 50 zł do 250 zł w zależności od sytuacji materialno-bytowej, R. P. nie otrzymał najniższej kwoty, jak to sugeruje w odwołaniu. W ramach projektu obok programu szkoleniowo-doradczego skierowanego do uczestników projektu, zrealizowano również szereg działań, których uczestnikami byli także członkowie rodzin tych osób. R. P. nie wykorzystał przyznanej pomocy, własnych zasobów i możliwości w celu rozwiązania problemów i poprawy swojej sytuacji życiowej, a w związku z tym musi liczyć się z ponoszeniem negatywnych dla siebie konsekwencji, określonych przepisami ustawy o pomocy społecznej, trudno akceptować fakt, że skarżący odmawia przyjęcia kwoty 800 zł w sytuacji, gdy na dzień 30 stycznia 2012 r. średnia wysokość zasiłku celowego na posiłki dla osoby prowadzącej jednoosobowe gospodarstwo domowe wynosi 70,17 zł, a dla rodziny 134,63 zł, czyli znacznie mniej niż środki, których nie chce on wykorzystać.

Decyzją z dnia [...], nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. Kolegium przytoczyło dotychczasowy przebieg postępowania i podniosło, że pomoc społeczna ma wspierać osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwiać im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Przepisy ustawy o pomocy społecznej dają wskazówki co do zasad udzielania pomocy społecznej osobom potrzebującym, stanowiąc w art. 3 ust. 3, iż rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy, przy czym potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej (art. 3 ust. 4). Ustawa o pomocy społecznej nakłada również obowiązki na osoby i rodziny korzystające z tej pomocy. Organ wskazał, że są one obowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej (art. 4 ustawy), a przez współdziałanie osoby ubiegającej się o pomoc (lub korzystającej z niej) należy rozumieć gotowość do podjęcia współpracy z pracownikiem socjalnym oraz skorzystanie z uzasadnionych i rozsądnych propozycji pracownika socjalnego, pomagających osobie lub rodzinie przezwyciężyć trudne sytuacje życiowe. Organ dalej podał, że egzekwowanie od świadczeniobiorcy obowiązku współdziałania jest niezwykle ważne, w przeciwnym bowiem wypadku pomoc ograniczać się będzie do prostego rozdawnictwa świadczeń i braku eliminacji źródeł problemów społecznych. Brak należytego współdziałania osoby zainteresowanej z pracownikami pomocy społecznej wystąpi m. in. wtedy, gdy zainteresowany zajmuje wobec organu pomocy społecznej postawę roszczeniową, odnosi się krytycznie do wszystkich, czy też do większości działań organu, podaje w wątpliwość ich sensowność, żąda wyręczenia go w rozwiązaniu jego problemów. Takie okoliczności mogą powodować odmowę przyznania świadczeń. Obowiązek współdziałania musi być interpretowany z uwzględnieniem zasad i celów pomocy społecznej. Wśród zasad i celów pomocy społecznej zostały również wskazane możliwości odmowy udzielenia pomocy, jej wstrzymania i zmodyfikowania, będące następstwem negatywnych zachowań świadczeniobiorcy. Zdaniem organu współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, odmowa zawarcia kontraktu socjalnego, niedotrzymywanie jego postanowień, nieuzasadniona odmowa podjęcia zatrudnienia, innej pracy zarobkowej przez osobę bezrobotną lub wykonywania prac społecznie użytecznych, o których mowa w przepisach o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, lub nieuzasadniona odmowa podjęcia leczenia odwykowego w zakładzie lecznictwa odwykowego przez osobę uzależnioną mogą stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Organ uznał w niniejszej sprawie, że nie można przyjąć, iż R.P. współdziała z pracownikiem socjalnym w celu rozwiązania trudnej sytuacji życiowej, kiedy nie mając żadnych własnych dochodów nie jest zainteresowany pieniędzmi w kwocie 800 zł, które wcześniej otrzymał z pomocy społecznej decyzjami administracyjnymi: Nr [...] z dnia [...] i Nr [...] z dnia [...], wydanymi na jego wniosek i niekwestionowanymi w postępowaniu odwoławczym. Wbrew twierdzeniu odwołania zaskarżona decyzja wcale nie świadczy o obłudzie organu ani o "nagonce" na osobę skarżącego, ani też o stosowaniu szantażu psychicznego czy wywieraniu na skarżącego jakiejkolwiek presji. Według organu, skoro skarżący pobrał ww. pieniądze w kwocie 800 zł i zwrócił je, to takie działanie wskazuje, że nie są one mu potrzebne. W takiej sytuacji, skoro skarżący nie wykorzystał i nie zmierza wykorzystać zgodnie z przeznaczeniem tych pieniędzy, to nie znajduje żadnego uzasadnienia kierowanie do niego dalszej pomocy społecznej. Dla niniejszej sprawy nie miała żadnego znaczenia powoływana przez skarżącego w odwołaniu okoliczność, że założył on sprawę sądową odnośnie przyznawania uczestnikom programu "Uwierz w siebie" zasiłków celowych w różnych wysokościach. W świetle przepisów ustawy o pomocy społecznej, to właściwy organ pomocy społecznej rozstrzyga w drodze decyzji administracyjnej zarówno w sprawie przyznania pomocy społecznej, jak i jej wysokości, zaś osoby zainteresowane pomocą społeczną, jeżeli nie zgadzają się z podjętymi rozstrzygnięciami mają możliwość skorzystania z środków zaskarżenia decyzji administracyjnych określonych prawem. W opinii Kolegium słusznie wskazał organ I instancji w zaskarżonej decyzji, że pomoc przyznawana w formie zasiłków celowych uczestnikom projektu "Uwierz w siebie" w czasie jego trwania nie stanowiła wynagrodzenia za udział w projekcie. Zasiłki te przyznawane były zgodnie z zasadami określonymi w ustawie o pomocy społecznej, a ustalając ich wysokość indywidualnie rozpatrywane były sytuacje wszystkich osób ubiegających się o pomoc, biorąc pod uwagę całokształt sytuacji materialno-bytowej osoby (rodziny) przy uwzględnieniu osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym oraz wielkości dochodu przypadającego na jednego członka rodziny. Osoby biorące udział w projekcie, prowadzące jednoosobowe gospodarstwo domowe, otrzymały zasiłki celowe w kwocie od 50 zł do 250 zł w zależności od sytuacji materialno - bytowej, a zatem skarżący nie otrzymał zasiłków na najniższym poziomie. Zdaniem Kolegium skarżący nie może oczekiwać, że organ I instancji będzie akceptował jego zachowanie, które nie znajduje uzasadnienia, jako że świadczy o braku współdziałania w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej. Skarżący z jednej strony wskazuje w odwołaniu, że pozostaje bez jakiejkolwiek pomocy ze strony państwa, może umrzeć z głodu bądź z wyziębienia organizmu, zaś z drugiej strony, rezygnuje z kwoty 800 zł przyznanej z środków publicznych, nie przyjmuje proponowanego mu koca, pościeli, posiłków w Jadłodajni Miejskiej czy propozycji skorzystania ze schroniska w okresie zimowym, zważywszy, że - jak wynika z akt sprawy - nie posiada on własnych dochodów i zamieszkuje on w przyczepie kempingowej, w której brak jest wody bieżącej i przyłączenia do energii elektrycznej, a przygotowanie ciepłych posiłków i ogrzewanie przyczepy odbywa się przy użyciu kuchenki gazowej. Ustosunkowując się do podniesionych w odwołaniu wątpliwości co do terminu sporządzenia notatek służbowych z dnia 9 i 16 listopada 2011 r. Kolegium podkreśliło, że kwestia ta nie ma znaczenia dla rozpatrzenia przedmiotowej sprawy, bowiem decyzje z dnia [...], o których wspomina skarżący, zostały uchylone na mocy decyzji z dnia [...] Nr [...] i [...], a sprawy zostały przekazane do ponownego rozpatrzenia. Wskazane notatki służbowe dotyczyły nadto zwrotu przez R. P. pieniędzy w kwocie 800 zł otrzymanych wcześniej z pomocy społecznej, czego skarżący nie kwestionował. Stwierdził też, że nie można uznać za trafny zarzutu odwołania, że organ I instancji umożliwił skarżącemu zapoznanie się z aktami sprawy dopiero w dniu 16 stycznia 2012 r., tj. po upływie 2,5 miesiąca od złożenia wniosku. Zaskarżona decyzja w sprawie odmowy przyznania zasiłku okresowego jest bowiem decyzją podjętą w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy, jako że poprzednia decyzja tego organu z dnia [...] została wyeliminowana z obrotu prawnego.

Na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi wniósł R. P.. Wskazał, że Kolegium podjęło w jego sprawie dwie wykluczające się decyzje – obecnie zaskarżoną nr [...] oraz wcześniejszą nr [...] uchylającą decyzję organu I instancji i przekazującą sprawę do ponownego rozpatrzenia. W swojej skardze zawarł też zarzuty pod adresem pracowników MOPS w B..

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. wniosło o oddalenie skargi podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie, jednakowoż nie z powodów podniesionych w skardze.

Zgodnie z treścią art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. Nr 270 ze zm.; dalej p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują w zakresie swojej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej. Oznacza to, iż sąd bada legalność zaskarżonego rozstrzygnięcia pod kątem jego zgodności z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej.

Sąd administracyjny, uwzględniając skargę, uchyla decyzję w całości albo części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa, dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub też inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Jeżeli natomiast zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub innych przepisach - stwierdza nieważność decyzji w całości lub części. Stwierdzenie wydania decyzji z naruszeniem prawa wchodzi zaś w grę, o ile zachodzą przyczyny, określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub innych przepisach (art. 145 p.p.s.a.). Po myśli art. 134 § 1 p.p.s.a. rozstrzygając daną sprawę, sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, może zastosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach, prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.).

Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia stanowią przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009r., Nr 175, poz. 1362 ze zm.). W myśl art. 38 ust. 1 pkt 1 powołanej ustawy zasiłek okresowy przysługuje w szczególności ze względu na długotrwałą chorobę, niepełnosprawność, bezrobocie, możliwość utrzymania lub nabycia uprawnień do świadczeń z innych systemów zabezpieczenia społecznego: osobie samotnie gospodarującej, której dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej oraz rodzinie, której dochód jest niższy od kryterium dochodowego rodziny. Zgodnie zaś z art. 38 ust. 2 ustawy, zasiłek okresowy ustala się: 1) w przypadku osoby samotnie gospodarującej - do wysokości różnicy między kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej a dochodem tej osoby, z tym że kwota zasiłku nie może być wyższa niż 418 zł miesięcznie; 2) w przypadku rodziny - do wysokości różnicy między kryterium dochodowym rodziny a dochodem tej rodziny. Kwota zasiłku okresowego ustalona zgodnie z ust. 2 nie może być niższa niż 50 % różnicy między: 1) kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej a dochodem tej osoby; 2) kryterium dochodowym rodziny a dochodem tej rodziny. Kwota zasiłku okresowego nie może być niższa niż 20 zł miesięcznie (ust. 4). Stosownie do art. 38 ust. 5 okres, na jaki jest przyznawany zasiłek okresowy, ustala ośrodek pomocy społecznej na podstawie okoliczności sprawy.

Treść art. 38 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej jednoznacznie wskazuje, że warunkiem przyznania świadczenia w formie zasiłku okresowego jest spełnienie przez beneficjenta kryterium dochodowego, a także wymogu szczególnych okoliczności uzasadniających przyznanie tegoż świadczenia, a wymienionych przykładowo w tymże przepisie: min. długotrwała choroba, niepełnosprawność, bezrobocie.

W rozpatrywanej sprawie poza sporem jest, że skarżący spełnia określone w tym przepisie kryteria do otrzymania tej formy pomocy, co zostało ustalone w toku przeprowadzonego postępowania administracyjnego i nie jest negowane przez strony. Skarżący jest bezrobotnym zarejestrowanym w PUP w B. bez prawa do zasiłku, nie posiada własnych dochodów, zamieszkuje w przyczepie kempingowej, w której brakuje wody bieżącej i przyłącza energii elektrycznej, nadto jest osobą schorowaną. Okoliczności faktyczne, ustalone przez organ w przedmiotowej sprawie jednoznacznie wskazują więc, że skarżący spełnia wymogi z art. 38 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, w tym kryteria przewidziane w art. 8 ust. 1 w związku z art. 7 pkt 4 i 6 tej ustawy. Mimo to, organy odmówiły przyznania świadczenia uznając, ze decyzja w przedmiocie zasiłku okresowego ma charakter uznaniowy.

Jako powód odmowy przyznania zasiłku okresowego organ podał brak współpracy z pracownikiem socjalnym w celu rozwiązania trudnej sytuacji życiowej, w szczególności zwrot kwoty 800 zł otrzymanej z pomocy społecznej na podstawie decyzji z dnia [...] (nr [...]) i [...] (nr [...]). Dodatkowo organ wskazał, że skarżący nie przyjmuje środków materialnych w postaci koca, pościeli, a także posiłków w Jadłodajni Miejskiej, czy też nie chce korzystać ze schroniska w okresie zimowym.

Z taką argumentacją nie sposób się zgodzić.

Przede wszystkim wskazać należy na utrwalony, dotychczas nie kwestionowany w orzecznictwie i piśmiennictwie, podział świadczeń pomocy społecznej na: świadczenia obligatoryjne – np. co do zasady zasiłek okresowy i świadczenia fakultatywne – np. zasiłek celowy. Świadczenia obligatoryjne charakteryzują się tym, że nie pozostawiają organowi wyboru w sposobie rozstrzygnięcia, o ile podmiot wnioskujący o świadczenie, spełnia warunki prawem przewidziane. W powyższym zakresie mamy do czynienia z aktem administracyjnym związanym. Jako świadczenie fakultatywne ustawodawca ukształtował zaś zasiłek celowy, regulowany art. 39 ust. 1 i 2 powołanej ustawy. Przepis ten stanowi bowiem, że "zasiłek może być przyznany", zatem organ może, lecz nie musi udzielić stronie wnioskowanej pomocy. W tym przypadku mamy więc do czynienia z tzw. uznaniem administracyjnym, istnieje bowiem przepis prawa materialnego, który wyraźnie upoważnia organ do działania na zasadzie uznania, jednocześnie przyznaje temu organowi możliwość kształtowania treści rozstrzygnięcia.

Zdaniem Sądu, przepis art. 38 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej nie pozostawia żadnych wątpliwości, wyraźnie wskazując, że w przypadku spełnienia przesłanek w przepisie tym przewidzianych, zasiłek okresowy przysługuje osobie przesłanki te spełniającej i to bez względu na wszelkie inne okoliczności sprawy, w tym nawet brak współdziałania z pracownikiem socjalnym. Świadczy o tym wprost zapis: "zasiłek okresowy przysługuje". Z treści przywołanego przepisu w żadnym razie nie wynika, aby zasada przyznania świadczenia miała, lub mogła mieć charakter uznaniowy. Czym innym jest oczywiście określenie wysokości świadczenia i okresu na jaki ma być ono przyznane. W tym bowiem zakresie ustawodawca przewidział uznaniowość rozstrzygnięcia, ale i tu, co do wysokości świadczenia określił granice ustawowe (art. 38 ust. 2, 3 i 4). Natomiast uznaniu organu, uzasadnionemu okolicznościami sprawy, pozostawiono jedynie okres, na jaki świadczenie jest przyznawane (art. 38 ust. 5). Podobnie wskazuje się w orzecznictwie, które stanowi, że co do zasady przyznanie zasiłku okresowego nie ma charakteru uznaniowego, bowiem spełnienie warunków do jego przyznania obliguje do jego przyznania. Natomiast uznaniu administracyjnemu pozostawiona jest (w określonych ramach) jego wysokość i okres pobierania, poprzez ustawowo określoną możliwość miarkowania (por. wyrok WSA w Lublinie z dnia 22 lutego 2011r. sygn. akt II SA/Lu 780/10, wyrok WSA w Gdańsku z dnia 19 maja 2011r. sygn. akt II SA/Gd, dostępne na stronie internetowej: http://cbois.nsa.gov.pl).

Choć w niniejszej sprawie generalną podstawą wydania przez Sąd rozstrzygnięcia była błędna wykładania przepisu prawa materialnego, to na marginesie wskazać należy, że oceniając współpracę wnioskodawcy z pracownikiem socjalnym, organ winien wykazać, że ponad wszelką wątpliwość wystąpiły okoliczności braku współdziałania i nawet, gdy brak współdziałania jest ewidentny, to za przyznaniem pomocy społecznej mogą przemawiać jej cele (por. wyrok WSA w Krakowie z dnia 24 września 2008 r. sygn. akt III SA/Kr 39/08; wyrok WSA w Białymstoku z dnia 18 maja 2010 r. sygn. akt II SA/Bk 149/10; dostępne na http://cbois.nsa.gov.pl). Odmowa przyznania zasiłku, jak wskazuje się w orzecznictwie sądów administracyjnych, może nastąpić tylko wyjątkowo, gdy wnioskodawca w sposób rażący nie podejmuje współpracy. W niniejszej sprawie wskazać należy, że skarżący nie pozostawał bierny, bowiem przeglądał akta administracyjne, zapoznawał się ze zgromadzonym materiałem dowodowym w sprawie, nie utrudniał przeprowadzenia wywiadu środowiskowego i oceny jego sytuacji materialnej, brał udział w projekcie skierowanym do osób bezrobotnych "Uwierz w siebie", czynił starania w celu uzyskania pracy. Ponadto, nie można zaprzeczyć, że środki finansowe są skarżącemu potrzebne, bowiem jest osobą bezdomną, bezrobotną, zarejestrowaną w PUP w B. bez prawa do zasiłku i nie posiada żadnych oszczędności.

Jedynie celem wyjaśnienia, Sąd pragnie ustosunkować się do zarzutu skarżącego, że w sprawie organy administracji wydały dwa przeciwstawne sobie rozstrzygnięcia. Otóż, nie zasługuje on na uwzględnienie. Wskazać w tym miejscu należy, że postępowanie przed organami administracyjnymi jest dwuinstancyjne. Zgodnie z treścią art. 138 § 1 K.p.a., organ odwoławczy (w tym wypadku Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P.) wydaje decyzję, w której: utrzymuje w mocy decyzję organu I instancji (w tym wypadku Prezydenta Miasta B.) albo uchyla decyzję organu I instancji w całości albo w części i w tym zakresie orzeka co do istoty sprawy bądź uchylając tę decyzję - umarza postępowanie I instancji, albo umarza postępowanie odwoławcze. Organ odwoławczy może uchylić decyzję organu I instancji w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji, gdy rozstrzygnięcie sprawy wymaga uprzedniego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w całości lub w znacznej części. Przekazując sprawę organ ten może wskazać, jakie okoliczności należy wziąć pod uwagę przy ponownym rozpatrzeniu sprawy (§2). Tak też się stało w niniejszej sprawie, bowiem decyzją z dnia [...] [...] Prezydent Miasta B. odmówił R. P. przyznania świadczenia w formie zasiłku okresowego w listopadzie 2011 r.. Od wspomnianej decyzji wnioskodawca odwołał do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P., które decyzją z dnia [...] nr [...] uchyliło w całości zaskarżoną decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia. Kolegium, nie rozstrzygając więc co do meritum, wyeliminowało tym samym z obrotu prawnego decyzję Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...], wskutek czego organ I instancji ponownie rozpatrywał sprawę i wydał kolejne rozstrzygnięcie – decyzję z dnia [...] nr [...] również odmowną, ale utrzymaną w mocy przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. decyzją z dnia [...], nr [...], która to decyzja została zaskarżona do tutejszego Sądu.

Podsumowując, nie ma podstaw prawnych do odmowy przyznania stronie świadczenia o charakterze obligatoryjnym (w sytuacji spełnienia warunków ustawowych). Działanie takie uchybia treści art. 38 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej poprzez niewłaściwe zastosowanie przepisu art. 3 ust. 4 tejże ustawy, a nadto podważa jeszcze zasadę budowania zaufania obywateli do organów państwa, określoną w art. 8 K.p.a. stanowiącego, iż organy administracji publicznej prowadzą postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej.

Z wyżej wymienionych przyczyn należało wyeliminować z obrotu prawnego rozstrzygnięcia wydane w przedmiotowej sprawie, jako że naruszają nie tylko wskazane przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, ale również podstawowe zasady procedowania.

W toku ponownie prowadzonego postępowania organ winien uwzględnić przedstawioną argumentację co do wykładni wskazanych przepisów prawa materialnego, istotnych z punktu widzenia prawidłowego rozstrzygnięcia a także procedować z poszanowaniem zasad postępowania administracyjnego zapisanych w art. 6, 7 i 8 K.p.a..

Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c oraz art. 135 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.

Z uwagi na treść kwestionowanej decyzji, jej negatywne rozstrzygnięcie, Sąd nie orzekał w trybie art. 152 p.p.s.a., uznając wyrokowanie w tym zakresie za zbędne.

n.k.