Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 1197/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2015-03-04 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Gospodarka gruntami
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 138 par. 1 pkt 1 i 2
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 137 par. 1 pkt 1 i 2
journal: Dz.U. 2014 poz 518
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jolanta Szaniecka Sędziowie Sędzia WSA Elwira Brychcy Sędzia WSA Tomasz Świstak (spr.) Protokolant St. sekretarz sąd. Monika Pancewicz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 marca 2015 r. sprawy ze skarg A. M., B.M., W. S., Miasta P. na decyzję Wojewody Wielkopolskiego z dnia [...] 2014r. Nr [...] w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości I. uchyla zaskarżoną decyzję, II. zasądza od Wojewody Wielkopolskiego na rzecz skarżącego A.M. kwotę 200zł (dwieście złotych), na rzecz skarżącej B. M. kwotę 200zł (dwieście złotych), na rzecz skarżącej W. S. kwotę 200zł (dwieście złotych), na rzecz skarżącego Miasta P. kwotę 200zł (dwieście złotych) tytułem zwrotu kosztów sądowych, III. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana.


UZASADNIENIE

A. J. pismem z dnia 15 kwietnia 2004 r., M. N. pismem z dnia 15 kwietnia 2004 r., J. N. pismem z dnia 19 kwietnia 2004 r., i K. N. pismem z dnia 22 kwietnia 2004 r. wnieśli o zwrot nieruchomości położonej w P. przy ul. Z., oznaczonej w ewidencji gruntów jako: działki nr [...] i [...] z arkusza mapy 02 obrębu G..

Wojewoda Wielkopolski postanowieniem z dnia [...] 2004 r., sygn.: [...] wyznaczył Starostę P. jako organ właściwy do załatwienia sprawy zwrotu nieruchomości.

Decyzją z [...] 2014 r., znak [...] Starosta P. orzekł o zwrocie na rzecz D. A. J. w 1/10 części, J. T. N. w 3/5 części, K. A. N. w 1/20 części i K. N-D. w 1/4, części nieruchomości położonej w P. w rejonie ulicy Z., oznaczonej w ewidencji gruntów: działka nr [...], nr [...] i nr [...] z arkusza mapy 02, obręb G., zapisanej w księdze wieczystej KW nr P01P/00101079/6, prowadzonej przez Sąd Rejonowy P.-[...]P. jako własność Miasta P. (punkt pierwszy sentencji decyzji). Nadto w punkcie drugim decyzji odmówiono zwrotu na rzecz D. A. J., J. T. N., K.a A. N. i K. N-D., części nieruchomości położonej w P. w rejonie ulicy Z., oznaczonej w ewidencji gruntów jako: działka nr [...], nr [...] i nr [...] z arkusza mapy 02, obrębu G., zapisanej w księdze wieczystej KW nr P01P/00101079/6, prowadzonej przez Sąd Rejonowy P. - [...]P. jako własność Miasta P.. W punkcie trzecim zobowiązano ww. osoby do zwrotu na rzecz Miasta P. łącznie kwoty 850,77 zł jako należności określonej w art. 140 ust. 1 i 4 ustawy o gospodarce nieruchomościami.

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, iż aktem notarialnym z dnia 9 czerwca 1972 r., sporządzonym w trybie ustawy z dnia 22 maja 1958 r. o terenach dla budownictwa domów jednorodzinnych w miastach i osiedlach (Dz. U. Nr 31, poz. 138 z 1961 r., Nr 7 poz. 47 i Nr 32 poz. 159 oraz z 1972 r. Nr 27, poz. 192), zawarto umowę sprzedaży nieruchomości położonej w P. przy ulicy Z. nr 33 i 34, zapisanej w księdze wieczystej KW nr [...] jako własność M. I. N i T. D. N, jako współwłaścicielek po połowie, stanowiącej działkę nr [...] o łącznej powierzchni 5110 m2. Podstawą do nabycia przedmiotowej nieruchomości była uchwała nr [...] Prezydium Rady Narodowej miasta P. z dnia 10 grudnia 1971 r. w sprawie wyznaczenia terenów zorganizowanego budownictwa domów jednorodzinnych na obszarze miasta P.. Odszkodowanie na rzecz byłych właścicieli tj. p. M. I. N i p. T. D. N wyniosło 18 396,00 zł.

Dalej organ wyjaśnił, że dawna parcela katastralna nr [...] o powierzchni 5110 m2, położona w P. w obrębie G., karta mapy 6 - odpowiada działce ewidencyjnej nr 52 z arkusza mapy 2, która uległa podziałowi na działki nr [...] - [...] (na podstawie decyzji podziałowej z dnia 29 maja1973 r.). Następnie działka nr [...] została podzielona na działki nr [...] i [...] (na podstawie decyzji nr [...] z dnia 27 sierpnia 2012 r.), a działka nr [...] na działki nr [...], [...], [...] i [...] (na podstawie decyzji nr [...] z dnia 20 grudnia 2012 r.).

Zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego w P., Wydział III Cywilny, sygn. akt: III Ns 1256/87 z dnia 25 maja 1987 r., spadek po zmarłej w dniu 3 kwietnia 1985 r. T. D. N nabyli: D. A. J. w 2/10 części, J. T. N. w 7/10 części i K. A. N. w 1/10 części. Natomiast zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego w G., Wydział I Cywilny, sygn. akt: I Ns 703/09 z dnia 1 grudnia 2009 r. spadek po zmarłej w dniu 26 grudnia 2008 r. M. I. N nabyli: K. N. - D. i J. T. N., każdy z nich w 1/2 części. Zgodnie z powyższym, osobami uprawnionymi do zwrotu nieruchomości są D. A. J. w 1/10 części, J. T. N. w 3/5 części, K. A. N. w 1/20 części i K. N. - D. w 1/4 części.

Organ wskazał nadto, że w trakcie oględzin nieruchomości przeprowadzonych w dniu 6 sierpnia 2012 r. stwierdzono, że działka nr [...] stanowi od strony północnej fragment ogrodzonego płotem metalowym na podmurówce ogródka przydomowego przy posesji ulicy J. 17. Działka ta jest zajęta pod pielęgnowany trawnik, z nasadzeniami pojedynczych drzew oraz krzewów rosnących wzdłuż płotu. Po stronie południowej znajduje się fragment utwardzonej "Poz-brukiem" ulicy R. (wjazd w ulicę Zakopiańską - w tym miejscu rozszerzony o trójkąty widoczności, w ich rejonie znak drogowy). Środkowa część działki zajęta jest pod fragment ogrodzonego płotem metalowym na podmurówce ogródka przydomowego przy ulicy R. 27, zajęty pod zieleń pielęgnowaną (trawnik, pojedyncze drzewa iglaste oraz krzewy rosnące wzdłuż ogrodzenia - żywopłot). Część południową działki stanowi fragment nieutwardzonego pobocza ulicy P.. W tym miejscu znajduje się trójkąt widoczności oraz znak drogowy. Natomiast działka nr [...] w części północno - zachodniej stanowi fragment ogrodzonego płotem na podmurówce ogródka przydomowego przy posesji ulicy R. 27, zajęty pod trawnik oraz fragment żywopłotu rosnącego wzdłuż ogrodzenia. Pozostała cześć stanowi pobocze ulicy P.. Na niektórych fragmentach pobocze utwardzone jest "Poz-brukiem" lub płytami betonowymi stanowi dojścia i dojazdy do budynków i garaży przy posesjach ulicy R., numery 3-27. Na niewielkich fragmentach znajdują się ogródki pielęgnowane, pojedynczo rosnące drzewa oraz trzepak na dywany. Teren w większości jest niezagospodarowany, porośnięty trawą.

W związku z podziałem nieruchomości w dniu 20 sierpnia 2013 r. przeprowadzono kolejne oględziny. W ich trakcie stwierdzono, że działka nr [...] stanowi fragment ogrodzonego płotem ogródka przydomowego przy posesji ulicy J. 17, zajęty pod zieleń ozdobną (trawnik, krzewy oraz drzewa ozdobne), działka nr [...] stanowi fragment utwardzonej kostką brukową ulicy R., z trójkątami widoczności - nieutwardzonym północnym, porośniętym zielenią, a także południowym porośniętym krzewami ozdobnymi i wysypanym kamieniami (żwirem). Działka nr [...] zajęta jest pod fragment przydomowego ogródka przy posesji ulicy R. 27 - zieleń ozdobną (drzewa oraz trawnik), od strony północnej przestrzeń utwardzona jest brukiem (brama wjazdowa). Działka nr [...] stanowi pobocze ulicy P., teren porośnięty jest zielenią spontaniczną, stanowiąc trójkąt widoczności. W tym miejscu znajduje się jeden znak drogowy. Działka nr [...] stanowi fragment przydomowego ogródka przy posesji ulicy R. 27, zajęta jest pod fragment żywopłotu oraz trawnika. Działka nr [...] stanowi pobocze ulicy P.. W większości na tym terenie znajduje się zieleń nieurządzona (chwasty, samosiejki), w rejonie budynków nr 5 i 11 przestrzeń jest utwardzona kostką brukową i płytami betonowymi, w rejonie budynku nr 15 znajdują się uprawy warzywne oraz drzewa owocowe, w rejonie budynku nr 23 znajduje się trzepak do dywanów.

Organ I instancji ustalił, że zgodnie z aktualną ewidencją gruntów i budynków (wypis z rejestru gruntów z dnia 14 lutego 2014 r.), a także odpisem zupełnym księgi wieczystej KW nr [...] (odpis z dnia 19lutego 2014 r.), nieruchomości stanowiące działki nr [...], [...] i [...] z arkusza mapy 02 obrębu G. stanowią użytki B (tj. tereny mieszkaniowe), natomiast działki nr [...], [...] i [...], arkusz mapy i obręb j.w. stanowią użytek dr czyli drogę.

Dalej organ wskazał, iż w toku postępowania

"A" Sp. z o.o. pismem z dnia 9 września 2013 r., sygn. TDI.11-6140-100012/13 poinformowała, że na działkach nr [...] i [...] znajdują się urządzenia infrastruktury w postaci gazociągów niskiego ciśnienia DN100 i DN150 wybudowanych w 1988 r., na działce nr [...] w postaci gazociągu niskiego ciśnienia DN150 wybudowanego w 1988 r., przyłącza gazu niskiego ciśnienia DN63 PE zasilającym w gaz budynek ulica Z. 91 (wybudowany w 2009 r.) oraz przyłącze gazu niskiego ciśnienia DN50 zasilające w gaz budynek przy ul. Z. 89, zaś na działce nr [...] w postaci gazociągu niskiego ciśnienia DN150 wybudowanego w 1988 r.

Organ wskazał nadto, iż zgodnie z informacją "B" Sp. z o.o. z dnia 6 września 2013 r., sygn. Eneos/OP/TCE/2050/2013 na działkach nr [...] i [...] znajduje się wykonana w latach 1988 - 1990 linia kablowa oświetlenia drogowego. Prace związane z budową sieci oświetlenia drogowego zostały wykonane w tym rejonie zgodnie z projektem "D", nakładem WDDM. Natomiast "E" Sp. z o.o. pismem z dnia 17 września 2013 r., sygn. OD5/ZR1/K/2013/327, poinformowała, że na działkach nr [...], [...], [...], [...], [...] i [...] z obrębu G., arkusza mapy 02 znajdują się następujące elementy infrastruktury elektroenergetycznej - linia kablowa n.n. relacji słup linii napowietrznej w ulicy Z. - ZK-3-8171, linia kablowa n.n. relacji MST-1317 - słup linii napowietrznej w ulicy Z. oraz linia kablowa n.n. relacji MST-1317 - słup linii napowietrznej w ulicy P.. Wyżej wymienione inwestycje pobudowane zostały ponad 30 lat temu i służą do zasilania elektroenergetycznego okolicznych odbiorców, w tym budynków jednorodzinnych.

Oceniając zebrany materiał dowodowy Starosta P. stwierdził, że w stosunku do części nieruchomości położonej w P. w rejonie ulic Z. i P., oznaczonej w ewidencji gruntów jako: działki nr [...], [...] i [...], arkusz mapy 02, obręb G., zostały spełnione przesłanki zbędności określone w przepisie art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Zgodnie z zebranym materiałem dowodowym, przedmiotowa część nieruchomości została przeznaczona pod budownictwo mieszkaniowe o niskiej intensywności o realizacji zgodnej z planem szczegółowym, tj. na tym obszarze ciąg komunikacyjny obsadzony zielenią. Cel ten nie został nigdy zrealizowany, a teren ten stanowi aktualnie fragmenty przydomowych ogródków przy posesjach w rejonie ulic Z., P. i R..

W przypadku działek nr [...], [...] i [...] z arkusza mapy 02 obrębu G., które stanowią fragmenty dróg publicznych - jezdni ulicy R. (działka nr [...]) oraz pasa drogowego ul. P. (działki nr [...] i [...]), co jest zgodne z ich przeznaczeniem w planie szczegółowym, występuje brak przesłanek zbędności. Orzeczenie o zwrocie ww. części nieruchomości byłoby ponadto sprzeczne z treścią art. 2a ustawy o drogach publicznych.

Organ uzasadnił nadto swoje rozstrzygnięcie odnośnie zwrotu na rzecz Miasta P. odszkodowania (pkt III sentencji decyzji).

Odnosząc się do istnienia na zwracanych nieruchomościach urządzeń sieci przesyłowych - przyłącza gazowego oraz linii elektroenergetycznych organ wskazał, że zgodnie z art. 49 § 1 ustawy z dnia 23.04.1964 r. - Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 16, poz. 93, ze zmianami) urządzenia służące do doprowadzania lub odprowadzania płynów, pary, gazu, energii elektrycznej oraz inne urządzenia podobne nie należą do części składowych nieruchomości jeśli wchodzą w skład przedsiębiorstwa. W tej sytuacji zgodnie z art. 3051 i art. 3052 k.c. nieruchomość może być obciążona służebnością przesyłu.

Odwołania od powyższej decyzji złożyło Miasto P. oraz wspólnie J. T. N., K. E. N.-D., D. A. J. oraz K. A. N..

Wnioskodawcy w swoim odwołaniu wskazali, iż organ pierwszej instancji nie orzekł w stosunku do działki nr [...], której zwrotu żądano a nadto, iż w uzasadnieniu decyzji na stronie 8 w wierszu 9 została zawarta fraza niezrozumiała dla skarżących.

W odwołaniu Miasta P. wskazano, iż jest ono składane od pkt 1 i 3 decyzji Starosty P. z dnia 7 kwietnia 2014 r. i zawierało ono wniosek o uchylenie w/w punktów decyzji organu I instancji i orzeczenie o odmowie zwrotu działek nr [...], [...] i [...].

W ocenie Miasta P. organ pierwszej instancji nie wyjaśnił w sposób nie budzący wątpliwości, iż cel na jaki została wywłaszczona dawna działka nr [...] nie został zrealizowany, w związku z czym orzeczono o zwrocie działek nie dokonując wcześniej wyczerpującego wyjaśnienia okoliczności faktycznych sprawy. Ponadto wskazano, iż działka nr [...] została wywłaszczona pod zorganizowane budownictwo domów jednorodzinnych w związku z czym cel wywłaszczenia został na tej działce zrealizowany albowiem budowa domków jednorodzinnych z elementami infrastruktury takimi jak przydomowe ogródki i tereny zielone, stanowi realizację tego celu.

Po rozpoznaniu powyższych odwołań Wojewoda Wielkopolski decyzją z [...] 2014 r. uchylił pkt pierwszy decyzji Starosty P. z [...]2014 r. znak [...] i w tym zakresie orzekł o zwrocie na rzecz D. A. J. w 1/10 części, J. T. N. w 3/5 części, K. A. N. w 1/20 części i K. N-D. w 1/4 części nieruchomości położonej w P. w rejonie ulicy Z., oznaczonych w ewidencji gruntów: arkusz mapy 02, obręb G., działka nr [...] o pow. 121 m2, działka nr [...] o pow. 333 m2 i działka nr [...] o pow. 8 m2, zapisanej w księdze wieczystej KW nr [...], prowadzonej przez Sąd Rejonowy P.-[...]P., jako własność Miasta P..

W uzasadnieniu powyższej decyzji organ wskazał, że odwołanie wniesione przez Miasto P. zostało złożone jedynie w stosunku do punktu pierwszego i trzeciego decyzji Starosty P., tj. w stosunku do orzeczenia zwrotu nieruchomości oraz zobowiązania do zwrotu zwaloryzowanego odszkodowania. Natomiast odwołanie J. N., K. N-D., D. J. oraz K.a N. zostało wniesione od całej decyzji. Organ drugiej instancji był więc zobowiązany zbadać całość okoliczności niniejszej sprawy w stosunku do wszystkich działek będących jego przedmiotem.

Organ odwoławczy po przedstawieniu ustalonego przez siebie stanu faktycznego, odnosząc się do odwołania wnioskodawców wyjaśnił, że dawna działki nr [...] o pow. 254 m2 i nr [...] o pow. 563 m2 uległy podziałom geodezyjnym (działki te były częścią dawnej parceli 533/38 wymienionej w akcie notarialnym z 9 czerwca 1972 r. rep. A.I nr 7990/72). Na podstawie decyzji Zarządu Geodezji i Katastru Miejskiego [...] z 27 sierpnia 2012 r. zatwierdzono podział działki nr [...], w wyniku którego zostały wyodrębnione: działka nr [...] o pow. 8 m2 oraz nr [...] o pow. 246 m2 (karta 291 akt). Na podstawie zaś decyzji z [...]2012 r. znak [...] zatwierdzono podział działki nr [...], w wyniku którego powstały działki o nr [...] o pow. 121 m2, [...] o pow. 64 m2, [...] o pow. 333 m2 i [...] o pow. 45 m2 (karta 299 akt). Podsumowując powyższe przedmiotem niniejszego postępowania są działki o aktualnych nr geodezyjnych: [...], [...], [...], [...], [...] i [...], które to działki odpowiadają wnioskowanym działkom o dawnych numerach [...] i [...]. Tak więc zarzut dotyczący pominięcia w osnowie decyzji rozstrzygnięcia co do działki nr [...] jest niezasadny, organ rozstrzygnął bowiem w stosunku do działki nr [...] oraz [...], które to działki odpowiadają dawnej działce o nr [...].

Dalej organ odwoławczy wskazał, że zgodnie z art. 136 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2014 r., poz. 518 ze zm.), poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli stosownie do art. 137, stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu a warunkiem jej zwrotu jest zwrot przez poprzedniego właściciela lub jego spadkobiercę odszkodowania lub nieruchomości zamiennej stosownie do art. 140.

W świetle art. 137 ust. 1, nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli:

1. pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu albo

2. pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany.

W myśl art. 216 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami, przepisy o zwrocie wywłaszczonych nieruchomości, stosuje się również do nieruchomości nabytych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1974 r. Nr 10, poz. 64 i z 1982 r. Nr 11, poz. 79).

Po przeanalizowaniu materiału dowodowego zebranego w toku postępowania przed organem pierwszej instancji organ II instancji ustalił, iż nieruchomość objęta aktem notarialnym z 9 czerwca 1972 r. został nabyta na rzecz Skarbu Państwa w trybie ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości. Do ww. aktu notarialnego przedłożona została uchwała Prezydium Rady Narodowej m. P. z 10 grudnia 1971 r., nr 25/254/71 w sprawie wyznaczenia terenów dla zorganizowanego budownictwa domów jednorodzinnych na obszarze m. P..

W piśmie z 25 marca 2009 r. Urząd Miasta P., Wydział Urbanistyki i Architektury udzielił informacji, iż działki nr [...] i [...] w latach 1972-1975 były objęte ustaleniami ogólnego planu zagospodarowania przestrzennego miasta P. z 1966 r. zatwierdzonego Uchwałą Prezydium Rady Narodowej m. P. nr [...] z dnia [...] 1966 r. Zgodnie z rysunkiem planu wnioskowane działki położone były na terenie oznaczonym symbolem Y6MN - mieszkalnictwo rodzinne o niskiej intensywności. W latach 1975-1982 działki te objęte były planem zagospodarowania przestrzennego miasta P. z 1975 r. zatwierdzonym przez Wojewodę P. w dniu 22 sierpnia 1975 r. stanowiącym integralną część planu zagospodarowania przestrzennego województwa P. zatwierdzonego uchwałą nr [...] w P. z dnia [...]1977 r. (Dz. Urz. [...]), zgodnie z którym były one położone na terenie oznaczonym symbolem MN - mieszkalnictwo niskiej intensywności. Powyższe potwierdza również zgromadzona dokumentacja w postaci wyrysu z planu ogólnego zagospodarowania przestrzennego z 1975 r. Planów szczegółowych obejmujących lata 1972 do 1982 nie odnaleziono.

Mając na uwadze powyższe Wojewoda Wielkopolski uznał, iż celem, szeroko rozumianego wywłaszczenia rzeczonej nieruchomości było budownictwo mieszkalnictwa o niskiej intensywności (domów jednorodzinnych).

Wojewoda wskazał przy tym, iż organ pierwszej instancji nieprawidłowo ustalił cel wywłaszczenia jako "budownictwo mieszkaniowe o niskiej intensywności o realizacji zgodnej z planem szczegółowym, tj. na tym obszarze ciąg komunikacyjny obsadzony zielenią", albowiem dokonując tych ustaleń wziął pod uwagę Miejscowy Szczegółowy Plan Zagospodarowania Przestrzennego "P." z 1985 r., który to plan został uchwalony już po okresach, o których mowa w art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami, co jednakże nie miało wpływu na wynik sprawy, bowiem w sprawie kilkukrotnie zostały przeprowadzone oględziny nieruchomości, które potwierdziły, iż działki, co do których organ I instancji orzekł zwrot tj. działka nr [...], [...] oraz [...] nie są zajęte pod budownictwo mieszkaniowe, a stanowią one fragmenty przydomowych ogródków.

Podsumowując swoje rozważania organ odwoławczy wskazał, że działki będące przedmiotem niniejszego postępowania przeznaczone były pod budownictwo mieszkaniowe o niskiej intensywności (domki jednorodzinne). Planowane osiedle domków jednorodzinnych zostało zrealizowane, niemniej działki będące przedmiotem niniejszego postępowania, tj, działki nr [...], nr [...] nr [...] nie zostały wykorzystane pod budowę domków jednorodzinnych. Obecnie jako własność Miasta P. zostały oddane w dzierżawę właścicielom przylegających do nich nieruchomości gruntowych na cele warzywnicze i są wykorzystywane jako poszerzenie ogródków przydomowych. Z tych też względów nie sposób zgodzić się z twierdzeniem - Miasta P. jakoby wykorzystywanie ich na cele warzywnicze (poszerzenie ogródków przydomowych) miało świadczyć o realizacji celu wywłaszczenia. Przede wszystkim oddanie przedmiotowego terenu w dzierżawę nastąpiło dopiero w roku 1992 (umowa dzierżawy nr D/20/117) oraz w roku 1997 (umowa dzierżawy nr D/20/669). Nastąpiło to więc znacznie później niż w terminach, o których mowa w art. 137 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Ponadto poszerzenie terenu przydomowych ogródków nie może być traktowane jako realizacja infrastruktury osiedla domków jednorodzinnych skoro korzystają z nich jedynie jego dzierżawcy. Mając na uwadze powyższe, w ocenie Wojewody Wielkopolskiego, spełnione zostały wszystkie przesłanki uprawniające do orzeczenia zwrotu ww. działek.

Dalej organ II instancji wyjaśnił, że Starosta P. prawidłowo orzekł o odmowie zwrotu działki nr [...], nr [...] oraz nr [...], jako leżących w przebiegu dróg publicznych.

Organ odwoławczy obszernie uzasadnił również dlaczego uważa, iż Starosta P. prawidłowo orzekł o nałożeniu na wnioskodawców obowiązku zwrotu na rzecz Miasta P. należności określonych w art. 140 ust. 1 i ust. 4 ustawy o gospodarce nieruchomościami, to jest odszkodowania wypłaconego za zwracaną część wywłaszczonej nieruchomości.

Odnosząc się do zarzutów podnoszonych w tym zakresie w odwołaniu wnioskodawców Wojewoda wyjaśnił, że dokonując wyceny dawniej wywłaszczonej nieruchomości rzeczoznawca zobowiązany jest określić trzy wartości nieruchomości: 1) wartość nieruchomości według stanu z dnia wywłaszczenia i cen na dzień wyceny, 2) wartość nieruchomości według stanu z dnia zwrotu i cen na dzień wyceny oraz 3) aktualną wartość nieruchomości. Wątpliwości może budzić różnica jaka zachodzi pomiędzy wartością nieruchomości według stanu z dnia zwrotu i cen na dzień wyceny oraz aktualną wartością nieruchomości. Przy określeniu wartości nieruchomości przyjmuje się stan nieruchomości z dnia zwrotu ale bez uwzględnienia skutków wynikających ze zmiany przeznaczenia w planie miejscowym i zmian w otoczeniu nieruchomości (art. 140 ust. 4 ustawy o gospodarce nieruchomościami). Natomiast określając aktualną wartość nieruchomości biegły uwzględnia aktualne przeznaczenie wycenianej nieruchomości i obecny jej stan, stąd też istnieje różnica w wartości tych dwóch wycen.

Nadto Wojewoda wskazał, że rzeczoznawca majątkowy w sposób prawidłowy sporządził wycenę przedmiotowej nieruchomości, operat został sporządzony zgodnie z treścią art. 175 ust. 1 ww. ustawy o gospodarce nieruchomościami i spełnia warunki zawarte w art. 156 ust. 3 ww. ustawy.

Odwołując się do dorobku orzecznictwa organ wskazał, że w orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje się, że jedną z gwarancji ustawowych, zapewniających, iż odjęte prawo własności na rzecz Skarbu Państwa zostanie wykorzystane zgodnie z celem wywłaszczenia, jest instytucja zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, która stała się zbędna na cel uzasadniający jej wywłaszczenie. Zbędność na cele określone w decyzji o wywłaszczeniu (tutaj akcie notarialnym) należy zatem oceniać przez pryzmat sposobu korzystania z wywłaszczonej nieruchomości, bowiem cel decyzji o wywłaszczeniu nieruchomości powinien być identyczny ze sposobem dalszego korzystania z tej nieruchomości.

Podsumowując swoje rozważania organ odwoławczy stwierdził, iż materiał dowodowy zebrany przez organ pierwszej instancji jest wystarczający do wydania decyzji, został zebrany w sposób pełny. Chociaż organ drugiej instancji zauważył pewne nieprawidłowości w sposobie dokonania ustaleń co do określenia celu wywłaszczenia, okoliczność ta nie miała wpływu na zapadłe rozstrzygnięcie. Starosta P. ustalił w oparciu o Miejscowy Szczegółowy Plan Zagospodarowania Przestrzennego "P." z 1985 r., tj. plan który nie obowiązywał w dacie wywłaszczenia (tutaj zawarcia aktu notarialnego tj. 9 czerwca 1972 r.), iż na przedmiotowym terenie przewidywana była budowa ciągu komunikacyjnego. Powyższe ustalenia są więc w tym zakresie nieprawidłowe, niemniej okoliczność ta nie miała znaczenia dla niniejszego postępowania gdyż faktyczna realizacja infrastruktury drogowej i tak uniemożliwia orzeczenie zwrotu nieruchomości. Zaskarżona decyzja jest więc co do zasady prawidłowa a zarzuty zawarte w odwołaniach nie zasługują na uwzględnienie.

Wojewoda Wielkopolski wskazał, iż orzekł w sprawie reformatoryjnie dokonując doprecyzowania osnowy decyzji w zakresie punktu pierwszego. Sformułowanie dotyczące powierzchni zwracanej nieruchomości tj. części nieruchomości oznaczonej jako działki o nr: [...], [...] i [...] o powierzchni 5110 m2 mogło sugerować, iż zwrotowi podlega grunt o powierzchni 5110 m2. Tymczasem zwrotowi podlega działka nr [...] o pow. 121 m2, działka nr [...] o pow. 333 m2 i działka nr [...] o pow. 8 m2 (grunt o łącznej powierzchni 462 m2), co stanowi część dawnej działki nr 533/38, która ówcześnie miała powierzchnię 5110 m2.

Z decyzją powyższą nie zgodzili się A. M., W. S. i B. M. – dzierżawcy nieruchomości o zwrocie, których orzeczono oraz Miasto P., którzy w terminie prawem przewidzianym wywiedli na nią skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu.

W skardze A. M., W. S. i Barbary M. podniesiono, że zwracane działki stanowią grunt zabudowany rurociągiem gazowym biegnącym wzdłuż ulicy Z. oraz kablem energetycznym. Nie można więc stwierdzić, że jest to grunt niezabudowany. Budowa tych instalacji, należących do miejskiej infrastruktury odbywała się za wymaganym pozwoleniem budowlanym i była inwestycją prowadzoną zgodnie z wymogami Prawa Budowlanego. Natomiast Prawo Budowlane precyzyjnie definiuje jakie elementy stanowią zabudowę gruntu. Sieci gazowe oraz elektroenergetyczne przepisy Prawa Budowlanego kwalifikują do XXVI kategorii obiektów budowlanych.

Podnosząc powyższe argumenty skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji aby możliwe było dokonanie poprawnej wyceny gruntów stanowiących przedmiot sprawy oraz podjęcie merytorycznie poprawnej decyzji.

W skardze wywiedzionej przez Miasto P. zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie przepisów prawa materialnego art. 136 ust. 3 i art. 137 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami (tekst jednolity Dz. U. z 2004 r. Nr 261, poz. 2603 z poźn. zm.) oraz przepisów prawa procesowego art. 7, i art. 77 § 1 i 3 oraz art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2000r. Nr 98, poz. 1071 z poźn. zm.).

W uzasadnieniu skargi strona wskazał, że nie zgadza się z twierdzeniem, iż odnośnie zwracanych nieruchomości zostały spełnione przesłanki zbędności określone w art. 137 ustawy z 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami i uważa, że organ administracji II instancji nie powinien orzekać na podstawie dokumentacji zgromadzonej przez organ I instancji, który w ocenie Miasta P. nie przeprowadził w pełnym zakresie postępowania dowodowego, nie zebrał całego materiału niezbędnego do orzekania w sprawie, a swoje ustalenia oparł jedynie na niekompletnym materiale dowodowym. Strona skarżąca podniosła, iż w toku postępowania administracyjnego nie pozyskano dokumentu na podstawie, którego można by ustalić jaki był cel wywłaszczenia oraz w jaki sposób nieruchomość była i jest wykorzystywana. Sam Wojewoda Wielkopolski zwrócił uwagę na fakt, iż winno zostać przeprowadzone postępowanie dowodowe w toku którego wyjaśniono by powyższe kwestie.

Dalej w uzasadnieniu skargi wskazano, że warunkiem wstępnym dla oceny poprawności ustaleń stanu faktycznego w niniejszej sprawie i wyciągnięcia wniosków jest określenie celu wywłaszczenia. Nieruchomość przejęto w oparciu o uchwałę Prezydium Rady Narodowej m. P. z [...] 1971 r., nr [...] w sprawie wyznaczenia terenów dla zorganizowanego budownictwa domków jednorodzinnych na obszarze m. P.. Wbrew twierdzeniom organów obu instancji, zgromadzony materiał dowodowy, pozwala jednoznacznie stwierdzić, że cel wywłaszczenia został zrealizowany. Ze zgromadzonego materiału dowodowego (w tym przeprowadzonych oględzin), wynika, że części działek [...], [...], [...] z ark. mapy 2,obrębu G. urządzone i wykorzystywane jako przydomowe ogródki, są uzupełnieniem gruntów z zabudową mieszkaniową jednorodzinną. Zatem stwierdzić należy, iż przedmiotowe działki są częścią osiedla domów jednorodzinnych. Ponieważ w toku prowadzonego postępowania dowodowego, organy nie pozyskały wypisu i wyrysu z realizacyjnego szczegółowego planu zagospodarowania terenu dzielnicy P. - Jeżyce z 1972 r. - dokumentu na podstawie, którego można by ustalić jaki był cel wywłaszczenia - nie można więc orzec, iż spełnione zostały wszystkie przesłanki uprawniające do orzeczenia o zwrocie nieruchomości.

W ocenie skarżącej jednostki samorządu terytorialnego można stwierdzić, że zwracane działki stanowią całość gospodarczą z nieruchomościami zabudowanymi domami jednorodzinnymi, albowiem budowa domków jednorodzinnych z elementami infrastruktury, takimi jak przydomowe ogródki i tereny zielone, stanowi jak najbardziej realizację celu wywłaszczenia.

Nadto w skardze wskazano, że przepisy ustawy o gospodarce nieruchomościami wskazując definicję "nieruchomości zbędnej na cel wywłaszczenia" charakteryzują ją poprzez wskazanie dat granicznych, w których winno nastąpić rozpoczęcie i zakończenie realizacji celu wywłaszczenia. Pod tym kątem organy obu instancji również nie zbadały przedmiotu niniejszej sprawy, odstąpiły od poczynienia niniejszych ustaleń w stosunku do działek nr [...], [...], [...] z arkusza mapy 2, obrębu G..

Wskazane wyżej uchybienia powodują w ocenie skarżącej naruszenie przepisów art. 7 i 77 § 1 i 3 oraz art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego a także art. 136 ust. 3 i 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami, nakładających na organ administracji publicznej obowiązek dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy.

W odpowiedzi na skargi Wojewoda Wielkopolski wniósł o ich oddalenie wskazując, że A. M., W. S. B. M. (dzierżawcy działek będących przedmiotem niniejszego postępowania) w złożonej skardze podnieśli zastrzeżenia pod adresem sporządzonej! wyceny nieruchomości. Odnosząc się do tego zarzutu organ wskazał, iż jest on niezasadny, bowiem biegły z zakresu wyceny' dokonując szacowania tej nieruchomości wziął pod uwagę istniejącą ówcześnie i obecnie I infrastrukturę techniczną o czym świadczą zapisy na stronie 11-14 operatu. Nie uwzględnił jednak wartości tych nakładów gdyż brak było nakładów istniejących na gruncie w dacie wywłaszczenia i stanowiących element ustalonego odszkodowania. Brak było również nakładów istniejących na gruncie w dacie zwrotu (nakłady poniesione przed datą wywłaszczenia, stanowiące element ustalonego w tym okresie odszkodowania) a także nakładów istniejących na gruncie w dacie zwrotu związanych z realizacją celu wywłaszczenia. Nadto organ wskazał, iż brak jest interesu prawnego istniejącego po stronie dzierżawców w kwestionowaniu rzeczonego operatu szacunkowego, gdyż w żadnej mierze nie wpływa on na zakres ich praw czy obowiązków.

Odnosząc się do skargi Miasta P. Wojewoda Wielkopolski podniósł, że zostały niemal powielone zarzuty podnoszone już w odwołaniu od decyzji organu I instancji, stanowią więc one jedynie polemikę ze stanowiskiem przyjętym w skarżonej decyzji. Wojewoda Wielkopolski zwrócił uwagę na niekonsekwencję w podnoszonych zarzutach, wyrażając się w tym, iż Miasto P. w jednym z zarzutów wskazuje, że w toku postępowania administracyjnego nie pozyskano dokumentów, na podstawie których można by ustalić jaki był cel wywłaszczenia oraz w jaki sposób nieruchomość była i jest wykorzystywana, a jednocześnie podnosi, iż "wbrew twierdzeniom organów obu instancji, zgromadzony materiał dowodowy, pozwala jednoznacznie stwierdzić, że cel wywłaszczenia został zrealizowany". Z tak postawionymi twierdzeniami trudno w ocenie Wojewody polemizować bowiem są one sprzeczne.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Skargi zasługiwały na uwzględnienie, jednakże nie tylko z przyczyn w nich podniesionych.

W pierwszym rzędzie wskazać należy, iż zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm) oraz stosownie do art. 3 § 1 i 2 pkt 2 i art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm. dalej: p.p.s.a.) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Przedmiotem tej kontroli jest zbadanie, czy organy administracji publicznej, w toku rozpoznawania sprawy nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Czyni się to według stanu prawnego i na podstawie akt sprawy, istniejących w dniu wydania zaskarżonej decyzji. Sądowa kontrola legalności orzeczeń administracyjnych sprawowana jest w granicach sprawy, ale rozstrzygając o zasadności skargi sąd nie jest związany jej zarzutami, wnioskami oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Oznacza to obowiązek wzięcia pod uwagę wszelkich naruszeń prawa, a także wszystkich przepisów, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i zarzutów podniesionych w skardze.

W niniejszej sprawie zaistniała konieczność wyeliminowania zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego przede wszystkim ze względu na to, iż zapadła z naruszeniem art. 138 § 1 k.p.a.

Zgodnie z art. 138 § 1 k.p.a. organ odwoławczy wydaje decyzję, w której:

1) utrzymuje w mocy zaskarżoną decyzję albo

2) uchyla zaskarżoną decyzję w całości albo w części i w tym zakresie orzeka co do istoty sprawy albo uchylając tę decyzję - umarza postępowanie pierwszej instancji w całości albo w części, albo

3) umarza postępowanie odwoławcze.

W niniejszej sprawie organ II instancji Wojewoda Wielkopolski) orzekł o uchyleniu decyzji organu I instancji w części obejmującej punkt pierwszy w i w tym zakresie orzekł co do istoty sprawy.

Jednocześnie zauważyć należy, iż z dwu wniesionych w sprawie odwołań jedno (pochodzące od wnioskodawców) kwestionowało rozstrzygnięcie organu I instancji w całości (co trafnie zauważył sam Wojewoda Wielkopolski w uzasadnieniu swojej decyzji), zaś drugie (złożone przez Miasto Poznana) wyraźnie wskazywało, iż odwołujący zaskarża decyzje organu I instancji w części obejmującej pkt 1 i 3 jej sentencji.

W takiej zaś sytuacji procesowej organ odwoławczy zgodnie z zasadą dwuinstancyjności postępowania zobligowany był ponownie rozpoznać i rozstrzygnąć sprawę w takim zakresie, w jakim została rozstrzygnięta przez organ I instancji, a więc również co do istnienia przesłanek do odmowy zwrotu niektórych nieruchomości oraz co do ustalenia zasadności i wysokości nałożonego obowiązku zwrotu na rzecz Miasta P. waloryzowanej kwoty odszkodowania uzyskanego z tytułu wywłaszczenia nieruchomości. Zauważyć zaś należy, iż aczkolwiek w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Wojewody Wielkopolskiego znalazły się rozważania dotyczące tych okoliczności, to jednak w zaskarżonej decyzji jest brak rozstrzygnięcia sprawy w tym zakresie, będącego zgodnie z art. 107 § 1 k.p.a. obligatoryjnym elementem decyzji administracyjnej.

To rozstrzygnięcie, czyli osnowa decyzji stanowi bowiem o ustaleniu prawa, o usunięciu sporu co do niego lub o jego tworzeniu na rzecz określonych podmiotów, albo też o zakończeniu postępowania w danej instancji bez orzekania w sprawie co do jej istoty. Braku rozstrzygnięcia (osnowy decyzji) nie może przy tym sanować jej uzasadnienie, które zdaje się wskazywać, że organ miał na celu orzeczenie o utrzymaniu decyzji organu I instancji w pozostałym zakresie w mocy na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., co jednak nie wynika z kolei z powołanej podstawy prawnej. Jako podstawę prawną zaskarżonej decyzji Wojewoda Wielkopolski wskazał bowiem w jej rubrum jedynie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a.

Podkreślić należy, iż organ odwoławczy, stosując art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. jedynie do części zaskarżonej odwołaniem w całości decyzji, jest obowiązany do zawarcia rozstrzygnięcia o utrzymaniu w mocy pozostałej części decyzji organu I instancji. Prawidłowym działaniem organu odwoławczego w rozpatrywanej sprawie, uwzględniającym nie tylko literalne brzmienie przepisu, ale również cel oraz kontekst systemowy wydawanej decyzji, byłoby wypowiedzenie się organu co do całości istoty sprawy, po uchyleniu części tej decyzji. Nie można bowiem zapominać o charakterze postępowania odwoławczego analizowanego przez pryzmat materii, która jest w nim rozstrzygana.

Zauważyć wreszcie trzeba, iż organ odwoławczy rozpatruje sprawę ponownie merytorycznie w jej całokształcie. Oznacza to, że ma on obowiązek rozpatrzyć wszystkie żądania strony i ustosunkować się do nich zarówno w rozstrzygnięciu, jak i w uzasadnieniu swojej decyzji. W innym przypadku decyzję organu odwoławczego należałoby czytać w kontekście decyzji organu pierwszej instancji, po domyśleniu się przez jej adresata intencji organu II instancji odnośnie do utrzymania w mocy pozostałej części decyzji. Z istoty postępowania odwoławczego wynika zaś ponowne rozstrzygniecie sprawy granicach złożonego odwołania, w tym przypadku jedno z odwołań dotyczyło całej decyzji organu pierwszej instancji, a drugie dwóch z trzech zawartych w niej rozstrzygnięć, a więc organ II instancji powinien wydać decyzję zgodną z zakresem odwołania.

Inaczej rzecz ujmując wydana w sprawie decyzja organu II instancji byłaby formalnie prawidłowa tylko w tym przypadku, gdyby odwołania od decyzji I instancyjnej dotyczyło tylko części decyzji organu I instancji w zakresie orzeczenia o zwrocie na rzecz wnioskodawców nieruchomości stanowiących działki nr [...], [...] i [...], bowiem wówczas decyzja organu I instancji w części dotyczącej odmowy zwrotu pozostałych nieruchomości (działki nr [...], [...] i [...] stałaby się ostateczna. W sytuacji zaś gdy odwołanie dotyczy całej decyzji, to decyzja organu II instancyjnego musi być zgodna z zakresem odwołania i rozstrzygać o całości sprawy. Fakt, że decyzja w tym przypadku miała być w zamierzeniu organu merytoryczno-reformatoryjna, nie zmienia zatem tego, że odwołujący się nie otrzymali kompletnego rozstrzygnięcia (por. wyrok NSA z 14 sierpnia 1987 r., sygn. akt IV SA 385/87, dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Jeżeli organ odwoławczy nie ustosunkował się do całości rozstrzygnięcia przyjętego w decyzji organu I instancji, uchylając decyzję w części i w tym zakresie rozstrzygając sprawę, nie utrzymując w mocy decyzji w pozostałym zakresie, to w tych granicach brak ponownego rozP. i rozstrzygnięcia sprawy. Przepisy art. 138 § 1 pkt 1 i 2 k.p.a. nie mogą być zaś interpretowane jako odrębne normy prawne, jak również nie można przyjąć domniemania utrzymania w mocy w pozostałej części zaskarżonej decyzji (B. Adamiak (w:) B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2013, LEX).

Powyższa okoliczność samodzielnie uzasadniała uchylenie zaskarżonej decyzji jako wydanej z naruszeniem przepisów postępowania, które miało wpływ na treść rozstrzygnięcia.

Niezależnie od powyższego zauważyć należy, iż zaskarżona decyzja Wojewody Wielkopolskiego obarczona jest także innymi wadami, które także uzasadniały jej uchylenie.

W szczególności za trafny uznać należy zarzut skarżącego Miasta P., iż decyzja ta zapała z naruszeniem przepisów postępowania wyrażającym się w braku dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego sprawy, oraz nieodniesieniu poczynionych ustaleń do całokształtu materiału dowodowego.

Zauważyć bowiem należy, iż pomimo prawidłowego i w pełni aprobowanego przez Sąd ustalenia, że dla oceny jaki był cel zaistniałego dnia 9 czerwca 1972 r. wywłaszczenia nie można – jak uczynił to organ I instancji – odwoływać się do Miejscowy Szczegółowy Plan Zagospodarowania Przestrzennego "P." z 1985 r. oraz ustalenia, że działki będące przedmiotem niniejszego postępowania przeznaczone były pod budownictwo mieszkaniowe o niskiej intensywności (domki jednorodzinne). organ jednocześnie nie ustalił w jaki sposób działki te były wykorzystywane w okresie po wywłaszczeniu i kiedy zostały na nich urządzone ogródki przydomowe, ograniczając się jedynie stwierdzenia, iż nie zostały wykorzystane pod budowę domków jednorodzinnych oraz, że oddanie przedmiotowego terenu w dzierżawę nastąpiło dopiero w roku 1992 (umowa dzierżawy nr D/20/117) oraz w roku 1997 (umowa dzierżawy nr D/20/669).

Swojego twierdzenia o niewykorzystaniu przedmiotowych działek pod budownictwo mieszkaniowe o niskiej intensywności (domki jednorodzinne) organ przy tym w żaden sposób nie uzasadnił, a budzi ono w realiach niniejszej sprawy zasadnicze wątpliwości. Przedmiotowe działki są bowiem niewielkimi spłachetkami gruntu o powierzchni odpowiednio 8, 121 i 333 m2 wykorzystywanymi aktualnie przez właścicieli przylegających do nich nieruchomości gruntowych zabudowanych domami jednorodzinnymi w zabudowie szeregowej na powiększenie przydomowych ogródków.

Zauważyć zaś należy, iż budownictwo mieszkaniowe jednorodzinne charakteryzuje się między innymi tym, że do dyspozycji osób je zamieszkujących postawione są znajdujące się przy budynkach mieszkalnych prywatne ogródki i miejsca wypoczynku. Wywłaszczenie terenu pod budownictwo mieszkaniowe o niskiej intensywności (domki jednorodzinne) oznacza zatem, iż na takim terenie znajdą się nie tylko budynki i drogi dojazdowe do nich, lecz także wykorzystywane przez mieszkańców tychże domów jednorodzinnych ogródki itp. miejsca indywidualnego wypoczynku.

Pozbawioną zasadniczego znaczenia prawnego jest przy tym kwestia własności tego rodzaju terenów, albowiem to nie ona, lecz zrealizowanie, bądź brak faktycznego zrealizowania w określonym terminie celu wywłaszczenia przesądza w myśl art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami o uznaniu ich za zbędne na cel wywłaszczenia.

Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy przykładowo wskazać można, iż w przypadku wywłaszczenia terenu pod budownictwo mieszkaniowe o niskiej intensywności (domki jednorodzinne) dla oceny czy cel ten został zrealizowany bez znaczenia pozostaje okoliczność czy wybudowane na danym obszarze tego rodzaju domy stanowią obecnie własność Skarbu Państwa, jednostki samorządu terytorialnego, czy też osób fizycznych bądź prawnych, analogicznie bez znaczenia pozostaje czyją własnością są zarówno elementy infrastruktury osiedla domów jednorodzinnych, względnie przydomowe ogródki osób osiedle to zamieszkujących.

Co za tym idzie organ winien przekonująco uargumentować dlaczego uważa wykonanie ogródków przydomowych przy domach jednorodzinnych za niespełniające celu wywłaszczenia jakim było zrealizowanie na danym obszarze budownictwa mieszkaniowego o niskiej intensywności (domki jednorodzinne) oraz ustalić kiedy faktycznie ogródki te na obszarze przedmiotowych działek zostały utworzone, w tym w szczególności czy nastąpiło, to przed czy po złożeniu wniosków o zwrot nieruchomości.

Wymogom tym Wojewoda Wielkopolski w zaskarżonej decyzji nie sprostał.

Kolejnym uchybieniem jakim obarczona jest zaskarżona decyzja Wojewody Wielkopolskiego, co trafnie zauważyli skarżący A. M., W. S. B. M. jest brak w uzasadnieniu tej decyzji jakiegokolwiek odniesienia się do istniejących na przedmiotowych działkach elementów infrastruktury technicznej w postaci gazociągu i sieci elektroenergetycznej. W szczególności w uzasadnieniu decyzji Wojewody brak wyjaśnienia czy realizacja powyższych elementów infrastruktury technicznej nie stanowi przeszkody dla orzeczenia w przedmiocie zwrotu nieruchomości, względnie dlaczego nie może być ona uznana za zrealizowanie celu wywłaszczenia.

Stąd też Sąd działając na podstawie 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. orzekł jak w pkt I sentencji wyroku.

O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 § 1 p.p.s.a.

O wykonalności zaskarżonej decyzji rozstrzygnięto zgodnie z art. 152 p.p.s.a.

Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organ winien uwzględnić poglądy prawne wyrażone w niniejszym uzasadnieniu odnośnie dopuszczalnego sposobu sformułowania rozstrzygnięcia decyzji przez organ odwoławczy, a nadto poczynić ustalenia kiedy na każdej z przedmiotowych działek faktycznie wykonane zostały przydomowe ogródki mieszkańców sąsiednich domów jednorodzinnych, ocenić czy przydomowe ogródki mogą być uznane za realizację celu wywłaszczenia jakim było stworzenie obszaru budownictwa mieszkaniowego o niskiej intensywności (domki jednorodzinne), a swoje stanowisko w tym zakresie wyczerpująco uzasadnić oraz ocenić czy, a jeśli tak to jakie znaczenie dla sprawy ma zrealizowanie na przedmiotowych działkach gazociągu i linii elektroenergetycznej.

Przy podejmowaniu rozstrzygnięcia w sprawie organ winien uwzględnić treść wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 13 marca 2014 r., sygn. P 38/11, zgodnie z którym art. 137 ust. 1 pkt 2 ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami w zakresie, w jakim za nieruchomość zbędną uznaje nieruchomość wywłaszczoną przed 27 maja 1990 r., na której w dniu złożenia wniosku o zwrot, a nie później niż przed 22 września 2004 r., zrealizowano cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jest niezgodny z art. 2 w związku z art. 165 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. W uzasadnieniu powyższego orzeczenia wskazano, że wsteczne działanie art. 137 ust. 1 pkt 2 u.g.n. w obecnym brzmieniu wobec nieruchomości wywłaszczonych przed 27 maja 1990 r. i skomunalizowanych nie jest konstytucyjnie usprawiedliwione, a skoro ingeruje w konstytucyjnie chroniony zakres samodzielności jednostek samorządu terytorialnego, stanowi wyraźne naruszenie art. 2 Konstytucji. Podsumowując swoje rozważania Trybunał Konstytucyjny wskazał, że zgodnie z sentencją powyższego wyroku, nie podlegają zwrotowi na rzecz byłych właścicieli te nieruchomości, na których cel określony w decyzji o wywłaszczeniu został zrealizowany przed dniem złożenia wniosku o ich zwrot, niezależnie od tego, czy realizacja inwestycji nastąpiła po upływie 10 lat od chwili wywłaszczenia. Jeśli zaś w dniu złożenia wniosku o zwrot cel wywłaszczenia jeszcze nie został zrealizowany, byli właściciele tych nieruchomości oraz ich spadkobiercy zachowują ustawowe uprawnienie do żądania zwrotu, które im przysługiwało przed wejściem w życie ustawy nowelizującej z 2003 r. Powyższy pogląd prawny co do skutków orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego w pełni podziela orzekający w niniejszej sprawie Sąd, zauważając jednocześnie, iż argumentację zawartą w uzasadnieniu wyroku Trybunału odnieść należy także do wykładni przesłanki określonej w art. 137 ust. 1 pkt 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami, co oznacza, iż biegu tego terminu warunkującego zwrot nieruchomości nie należy odnosić do okresu od wywłaszczenia do wprowadzeniem tego przepisu do obrotu prawnego, to jest do okresu przed dniem 1 stycznia 1998 r.

Powyższe oznacza, iż kluczowe znaczenie dla sprawy ma okoliczność, czy cel wywłaszczenia odnośnie przedmiotowych działek został zrealizowany na dzień złożenia pierwszego z wniosków o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, to jest na dzień 15 kwietnia 2004 r.