Wyrok NSA, sygn. akt II OSK 487/05
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2006-02-10 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6341 Pozbawienie uprawnień kombatanckich oraz pozbawienie uprawnień dla wdów /wdowców/ po kombatantach
Hasła tematyczne: Kombatanci
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 184
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Maria Rzążewska, Sędziowie NSA Andrzej Gliniecki, Henryk Ożóg /spr./, Protokolant Magdalena Baduchowska, po rozpoznaniu w dniu 10 lutego 2006 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej [...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 24 stycznia 2005 r. sygn. akt II SA/Kr 304/01 w sprawie ze skargi [...] na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] grudnia 2000 r. Nr [...] w przedmiocie pozbawienia uprawnień kombatanckich oddala skargę kasacyjną


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] maja 2000r., Nr [...], Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w Warszawie, działając na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego /Dz.U. z 1997r., Nr 142, poz. 950 ze zm./, pozbawił uprawnień kombatanckich [...], ur. [...]1927 r., przyznanych mu przez ZW ZBoWiD w K. w 1977r. z tytułu utrwalania władzy ludowej za okres 16 czerwca 1948r. do 7 października 1950r. W uzasadnieniu organ podał, opierając się na aktach ZBoWiD, że w okresie, za który zostały przyznane [...] uprawnienia kombatanckie, odbywał on służbę w Wojsku Polskim. Z akt sprawy nie wynika jednak, aby podczas tej służby brał udział w walkach z oddziałami wymienionymi w art. 1 ust. 2 pkt 6 ustawy o kombatantach ... . Organ powołał następnie art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy o kombatantach ..., stanowiący, że pozbawia się uprawnień kombatanckich osoby, które uzyskały takie uprawnienia wyłącznie z tytułu działalności w charakterze uczestnika walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej. Organ dodał, że nie jest obowiązany do wyjaśnienia, czy istnieją inne przesłanki uzasadniające przyznanie uprawnień kombatanckich z tytułu działalności określonej w art. 1 ust. 2, art. 2 i art. 4 ustawy o kombatantach... .

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, nazwanym odwołaniem, [...] podał, że został powołany w czerwcu 1948 r. do Korpusu Bezpieczeństwa Wewnętrznego w [...]. Po przeszkoleniu i złożeniu przysięgi został wywieziony w rejon B. do walki z bandami UPA, a następnie w rejony Lubelszczyzny. [...] opisał trudy swojej służby wojskowej, które przypłacił utratą zdrowia a także postępowanie żołnierzy UPA.

W dniu [...] grudnia 2000 r. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w Warszawie wydał decyzję Nr [...], w której utrzymał w mocy swoją wcześniejszą decyzję na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy o kombatantach ... i art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 127 § 3 kpa. W uzasadnieniu organ powtórzył motywy zawarte w uzasadnieniu swojej wcześniejszej decyzji. W odniesieniu do twierdzeń strony o udziale w walkach z UPA Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów powołał się na wykaz sporządzony w Centralnym Archiwum Wojskowym, obejmujący poszczególne jednostki KBW. Z wykazu tego wynika, że I Brygada nie brała udziału w walkach z UPA w latach 1948-1950. W tym okresie wymieniona jednostka walczyła z niepodległościowym podziemiem.

W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego [...] opisał swoją służbę wojskową. Podał, że po przysiędze, złożonej w dniu 29 sierpnia 1948r. brał udział w ramach kompanii sformowanych z żołnierzy KBW z I Brygady w walkach z UPA w rejonie [...]. Trwało to do końca 1948r. Skarżący podał nazwiska swoich dowódców i miejscowości, w których odbywały się potyczki z UPA. Po rozbiciu większych grup, UPA przeniosła się "na tereny północnej rzeszowszczyzny i na tereny lubelskie", a w ślad za nimi szły jednostki KBW. Skarżący zakwestionował ustalenia Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów, że jednostka, w której służył, nie brała udziału w walkach z UPA. Jego zdaniem, w walkach tych brały udział poszczególne jednostki I Brygady KBW. [...] pełnił trudy swojej służby wojskowej oraz zły stan zdrowia. Podkreślił, że nie ma dostępu do archiwów.

W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w Warszawie wniósł o jej oddalenie.

Wyrokiem z dnia 24 stycznia 2005r., sygn. akt II SA/Kr 304/01, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił skargę [...] na omówioną decyzję.

Sąd stwierdził, iż uprawnienia kombatanckie przysługują osobie, która spełnia jedno lub więcej wymagań określonych w art. 1 ust. 2, art. 2 i art. 4 ustawy o kombatantach ... . W przypadku skarżącego, który rozpoczął odbywanie służby wojskowej po 30 czerwca 1947r. jedyny tytuł przyznania lub zachowania uprawnień kombatanckich mógłby wynikać z art. 1 ust. 2 pkt 6 ustawy o kombatantach ..., czyli z racji uczestniczenia w walkach w jednostkach Wojska Polskiego oraz zmilitaryzowanych służbach państwowych z oddziałami Ukraińskiej Powstańczej Armii oraz grupami Wehrwolfu.

W życiorysie skarżącego, sporządzonym w postępowaniu przed ZBoWiD /k. 2 akt postępowania przed ZBoWiD/, skarżący podał, że wstąpił do I Brygady KBW w [...] i po ukończeniu kursu podoficerskiego, już jako podoficer, brał udział w likwidacji band UPA na terenie woj. rzeszowskiego, lubelskiego, białostockiego, warszawskiego i olsztyńskiego. W odwołaniu [...] od negatywnej decyzji ZBoWiD /k. 12 / zostały podane pseudonimy dowódców band, z którymi były prowadzone walki: "Cacka", "Stryj", "Drąg", Pilot" i Rój".

Na rozprawie w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym [...] dodał, że kurs podoficerski trwał 9 miesięcy i w czasie jego trwania jego uczestnicy byli wywożeni na krótkotrwałe akcje w okolicach [...]. Skarżący podkreślał natomiast swój udział w walkach w [...] w 1950r.

Zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów nie naruszył prawa odmawiając wiarygodności twierdzeniom skarżącego o jego udziale w walkach z UPA. Nie jest przekonująca wersja, że w czasie trwania kursu podoficerskiego w Polsce Centralnej w drugiej połowie 1948 i w 1949 roku jego uczestnicy byli przewożeni na krótkotrwałe akcje na teren Polski południowo-wschodniej. Rozległe terytorium, na którym skarżący, według swoich twierdzeń w postępowaniu przed ZBoWiD, miał brać udział w walkach z UPA, obejmujące województwa, w których ta organizacja nigdy nie działała, świadczy o tym, że nazwą "UPA" skarżący oznacza różnorodne grupy lub oddziały, zwalczane przez KBW. Przemawiają też za tym pseudonimy dowódców tych oddziałów.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zauważa, że zgodnie z literaturą historyczną walki z UPA zakończyły się zasadniczo w 1947r. Do wiosny 1948r. trwały jeszcze walki z pozostałościami tej organizacji, z udziałem 3 i 4 Brygady KBW /por. M. Jaworski, Korpus Bezpieczeństwa Wewnętrznego 1945-1965, Warszawa 1984, s. 167/. Wynika z tego, że I Brygada KBW w drugiej połowie 1948 r. i później nie brała udziału w walkach z UPA.

Zaskarżona decyzja nie narusza zatem obowiązującego prawa.

W skardze kasacyjnej od tego wyroku pełnomocnik [...] zarzucił naruszenie prawa przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie przepisu, w szczególności : art. 7, 75 i 80 kpa w związku z § 17 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 22 września 1997r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu postępowania w sprawach dotyczących pozbawienia i przywrócenia uprawnień kombatanckich oraz zasad przeprowadzania weryfikacji tych uprawnień /Dz.U. Nr 116, poz. 745/, art. 25 ust. 2 pkt 2 w związku z art. 1 ust. 2 pkt 6 ustawy z dnia 24 stycznia 1991r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego /Dz.U. Nr 17, poz. 75 ze zm./ tj. na podstawie wynikającej z art. 174 pkt 1 i 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Wskazując na powyższe, wnosił o zmianę zaskarżonego wyroku i uchylenie decyzji z dnia [...] grudnia 2000r. Nr [...] Kierownika Urzędu ds. Kombatantów oraz decyzji tego organu z dnia [...] maja 2000r. Nr [...] o pozbawieniu uprawnień kombatanckich, bądź uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Krakowie do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

Skarżący stwierdził, iż omówione wyżej decyzje wydane zostały z mającym wpływ na wynik sprawy rażącym naruszeniem art. 7, 75 i 80 kpa w związku z § 17 wspomnianego rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 22 września 1997r. albowiem w postępowaniu o pozbawienie uprawnień kombatanckich w zakresie nie uregulowanym w rozporządzeniu stosuje się przepisy kodeksu postępowania administracyjnego. W oparciu o przepis art. 25 ust. 6 ustawy z dnia 24 stycznia 1991r. o kombatantach w związku z rozporządzeniem Prezesa Rady Ministrów z dnia 22 września 1997r. Przed podjęciem przez Kierownika Urzędu decyzji o pozbawieniu uprawnień kombatanckich Urząd powinien przeprowadzić postępowanie weryfikacyjne. Po wszczęciu postępowania weryfikacyjnego Urząd wzywa osobę, której uprawnień dotyczy to postępowanie, do przedstawienia związanych z przedmiotem postępowania wyjaśnień, dokumentów i innych dowodów. Fakt zatrudnienia, pełnienia służby lub funkcji stwierdzają, na podstawie posiadanych dokumentów, właściwe jednostki /komórki/ organizacyjne Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji, Urzędu Ochrony Państwa, Ministerstwa Sprawiedliwości i Ministerstwa Obrony Narodowej. W przedmiotowej sprawie nie wyjaśniono wszystkich okoliczności faktycznych, które są korzystne dla skarżącego. Podaje się w wątpliwość zeznania skarżącego. Zdaniem sądu zeznania te nie mają jakiegokolwiek znaczenia. Stanowisko takie jest nieprzekonywujące a wręcz niezrozumiałe. Skarżący ponownie podnosi, że w drugiej połowie czerwca 1950 roku batalion, który stacjonował w Przemyślu przygotowany był do rezerwy. W ostatnich chwilach przybył samochodem oficer wyższego szczebla i powołując się na rozkaz z Warszawy polecił dowódcy batalionu przemundurowanie i uzbrojenie całego batalionu. Na następny dzień batalion przetransportowano na bocznicę kolejową w Warszawie. Z Warszawy wraz z wyposażeniem tzw. tankietki i samochody pociąg ruszył w nieznanym kierunku. Okazało się, że cały transport ma dotrzeć do punktu docelowego w okolicach [...] i tak się stało. Tam gdzieś w okolicach [...] poinformowano ich, że w lasach znajduje się duże ugrupowanie bandy UPA. Zgrupowanie to liczyło około 70 ludzi uzbrojonych w krótką i długą broń o nazwie "pepesze", erkaemy, berkamany niemieckie. Niezależnie od tego posiadali dwie skrzynie granatów ręcznego kalibru oraz dwa ciężkie karabiny maszynowe cekaemy. Po paru dniach przygotowania rozpoczęło się piekło. Tym samym przedłużono skarżącemu służbę o blisko pół roku. Jeżeli tego zapisu brakuje w archiwach KBW nie jest to winą skarżącego. Zaświadczenie wydane przez archiwum KBW jest bardzo ogólnikowe, bo opiewa "brał czynny udział w walce z wrogiem Polski Ludowej". Mając na uwadze powyższe, należy uznać, że zaskarżony wyrok został wydany z naruszeniem prawa przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie przepisu art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy o kombatantach. Uczestniczenie w walkach zbrojnych podczas pełnienia służby wojskowej po dniu 30 czerwca 1947r. stanowi podstawę do przyznania uprawnień kombatanckich, na podstawie art. 1 ust. 2 pkt 6 ustawy o kombatantach, także wówczas, gdy była to walka z oddziałami Ukraińskiej Powstańczej Armii oraz grupami Wehrwolfu. Skarżący wykazał, że podczas służby wojskowej prowadził działalność kombatancką, o której mowa w art. 1 ust. 2 pkt 6 ustawy i że w związku z tym zachodzi podstawa do zachowania przez niego uprawnień kombatanckich uzyskanych na podstawie dotychczasowych przepisów.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw.

Zgodnie z art. 183 ust. 1 zd. I cytowanego Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod uwagę nieważność postępowania.

Nieważność postępowania zachodzi w przypadkach określonych w art. 183 ust. 2 tego Prawa jednakże żadna z podstaw kasacyjnych tam wymienionych w sprawie nie istnieje.

Nie są natomiast zasadne zarzuty skarżącego zwłaszcza zarzut naruszenia przepisów art. 7 i art. 75 oraz art. 80 kpa, do których odsyła przepis § 17 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 22 września 1997r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu postępowania w sprawach dotyczących pozbawienia i przywrócenia uprawnień kombatanckich oraz zasad przeprowadzania weryfikacji tych uprawnień /Dz.U. Nr 116, poz. 745/ w zakresie nie uregulowanym w rozporządzeniu. Przepisów kodeksu postępowania administracyjnego bowiem sąd administracyjny nie stosuje. Opierając skargę kasacyjną na naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy /art. 174 pkt 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjny/ należy wskazać naruszenie przepisów tego Prawa, a nie wspomnianego kodeksu. Zarzutu takiego tymczasem skarga kasacyjna nie czyni.

Niezasadnie też zarzuca skarżący naruszenie przepisów art. 25 ust. 2 pkt 2 w związku z art. 1 ust. 2 pkt 6 ustawy o kombatantach. Z przepisów tych wynika, że reguła zawarta w pierwszym z nich, o pozbawieniu uprawnień kombatanckich z tytułu ustanowienia i utrwalenia władzy ludowej, nie będzie miała zastosowania gdy kombatant uzyskał je jednocześnie z tytułu określonego w ustawie. Jednym z takich tytułów jest uczestniczenie w walkach w jednostkach Wojska Polskiego oraz zmilitaryzowanych służbach państwowych z oddziałami Ukraińskiej Powstańczej Armii oraz grupami Wehrwolfu.

Skarżący, jak wynika z akt sprawy, pełnił służbę wojskową od dnia 16 czerwca 1948r. do 7 października 1950r. w Korpusie Bezpieczeństwa Wewnętrznego, w jego I Brygadzie. Według pisma Centralnego Archiwum Wojskowego w Warszawie z dnia 22 sierpnia 1995r. do Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, I Brygada KBW w tych latach zwalczała wyłącznie tzw. poakowskie podziemie /WiN, NZW, AK, NSZ/. W deklaracji członkowskiej złożonej w związku z wstąpieniem do ZBoWiD skarżący odnotował, że w podanym okresie brał czynny udział /w walce – uzupełnienie Sądu/ z wrogami Polski Ludowej działającymi na terenie województwa rzeszowskiego, białostockiego, lubelskiego, warszawskiego. Jedynie w życiorysie skarżący wspomniał, że jako podoficer wyjechał w teren, "gdzie brał udział w likwidacji band UPA na terenach województw rzeszowskiego, lubelskiego, białostockiego, warszawskiego i olsztyńskiego". Natomiast w odwołaniu od decyzji Zarządu Wojewódzkiego ZBoWiD w Katowicach z dnia 8 lipca 1976r. wyjaśnił , iż służył w specjalnym batalionie operacyjnym, a jego kompania brała udział w pościgu, potyczkach i likwidacji grup należących "do band, które występowały pod pseudonimami "Cacki", "Stryja", "Drąga", "Pilota" i największej bandy, jaka w tym czasie grasowała pod pseudonimem "Rój".

Wątpliwość, jaką powziął Sąd I instancji co do tego, czy istotnie skarżący brał udział w zwalczaniu UPA, która miała działać na terenach, na jakich armia ta nigdy nie działała, jest w świetle tego zasadna. Pseudonimy dowódców tych oddziałów, polskie, nie ukraińskie, świadczą raczej, że oddziały te nie wchodziły w skład UPA. Potwierdza to tylko informację zawartą w przytoczonym wcześniej piśmie Centralnego Archiwum Wojskowego. Niezależnie od tego brak w materiałach sprawy historycznych szczegółów, które mogłyby przemawiać za tym, że [...] uczestniczył w starciach zbrojnych z oddziałami UPA.

Z tych względów zatem skarga kasacyjna podlegała oddaleniu na podstawie art. 184 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.