Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt I SA/Po 476/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2020-11-25 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 119 pkt 3, art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c), art. 200
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 33 par. 1 pkt 1, 4 i 6, art. 61, art. art. 29, art. 27c
journal: Dz.U. 2019 poz 1438
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Włodzimierz Zygmont Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Wolna-Kubicka (spr.) Sędzia WSA Waldemar Inerowicz po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 25 listopada 2020 r. sprawy ze skargi A.R. i S.R. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w P. z dnia [...] czerwca 2020 r. nr [...] w przedmiocie uznania za nieuzasadnione zarzuty w sprawie egzekucji administracyjnej I. uchyla zaskarżone postanowienie i poprzedzające je postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w L. z dnia [...] stycznia 2020 r. nr [...]; II. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej [...] na rzecz skarżących: A.R. i S.R. kwotę [...] zł ([...] złotych 00/100 ) tytułem zwrotu kosztów sądowych.


UZASADNIENIE

I SA/Po [...]

Uzasadnienie

Postanowieniem z dnia [...] stycznia 2020 r. nr [...] [...] Naczelnik Urzędu Skarbowego w L. uznał:

- za uzasadniony zarzut przedawnienia obowiązków objętych tytułami wykonawczymi o numerach: [...], [...], [...] i umorzył w tym zakresie postępowanie egzekucyjne oraz

- za nieuzasadnione zarzuty przedawnienia, błędu co do osoby zobowiązanego oraz niedopuszczalności egzekucji administracyjnej w sprawie egzekucji administracyjnej prowadzonej na podstawie własnych tytułów wykonawczych o numerach: [...], [...], [...], [...] [...], [...], [...]

W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że w przeciwko S. R. i A. R. prowadzone jest postępowanie egzekucyjne na podstawie tytułów wykonawczych o nr [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] wystawionych przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w L.. Na podstawie tych tytułów egzekucyjny organ administracyjny dokonał jednej czynności egzekucyjnej tj. zajęcia nieruchomości stanowiącej majątek wspólny A. R. i S. R., dla której Sąd Rejonowy w L. w prowadzi księgę wieczystą o numerze [...]

W dniu [...] sierpnia 2019r r. do Naczelnika Urzędu Skarbowego w L. wpłynęły zarzuty złożone przez A. R. i S. R.. Jako podstawę wniesionych zarzutów strony wskazały niedopuszczalność egzekucji z uwagi na wydanie przez organ egzekucyjny w dniu [...] lipca 2019r postanowienia uznającego za zasadny zarzut A. R. i umarzające postępowanie egzekucyjne. Ponadto zgłosili zarzut przedawnienia należności z uwagi na zajęcie wspólnych rachunków bankowych małżonków podczas gdy zobowiązanym był tylko S. R.. Skarżąca wskazała ponadto, że w latach 2015-2016 nie mieli z mężem wspólnych rachunków bankowych, co oznacza, że nie nastąpiło zastosowanie środka egzekucyjnego przerywającego bieg terminu przedawnienia. W ocenie zobowiązanych nieskuteczne były również zajęcia dokonane przez komornika sądowego w dniu [...] lipca 2016r , które nigdy nie zostały przesłane im do wiadomości. Kolejny zarzut dotyczył błędu co do osoby zobowiązanej ponieważ A. R. nie była osobą odpowiedzialną za powstałe zaległości.

Dokonując analizy sprawy organ egzekucyjny uznał zarzut przedawnienia obowiązku obejmującego zaległości z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych za wrzesień, październik, listopad i grudzień 2010 r. za uzasadniony.

Organ egzekucyjny stwierdził, że pozostałe zarzuty nie zasługują na uwzględnienie.

W ocenie organu tytuły wykonawcze z 2019r zostały prawidłowo wystawione, obejmowały obowiązki podlegające egzekucji oraz była w nich zawarta informacja o dacie doręczenia upomnienia.

W przypadku tytułu wykonawczego, którego podstawą są zaległości w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2014 r., wynikające z zeznania podatkowego złożonego wspólnie przez małżonków A. R. i S. R., zobowiązanymi są małżonkowie, którzy odpowiadają solidarnie za to zobowiązanie. W dniu [...] lipca 2015r na tę zaległość wierzyciel wystawił tytuł wykonawczy nr [...] Na podst. tego tytułu organ egzekucyjny nie zastosował żadnego skutecznego środka egzekucyjnego przerywającego bieg terminu przedawnienia. W związku z bezowocną egzekucją działając na podst. art. 59 § 3 w zw. z art. 59 § 2 o.p. Naczelnik postanowieniem z dnia [...] maja 2016r umorzył postępowanie egzekucyjne. W dniu [...] sierpnia 2019r ponownie wystawił tytuł wykonawczy nr [...] wskazując źródło majątku w postaci nieruchomości należącej do zobowiązanych. Organ egzekucyjny zastosował w dniu [...] sierpnia 2019r środek egzekucyjny w postaci zajęcia nieruchomości, o czym zobowiązani zostali zawiadomieni. W związku z tym nastąpiło przerwanie biegu terminu przedawnienia zobowiązania w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2014r. Termin przedawnienia tego zobowiązania upływa [...]08.2024r

Natomiast w przypadku zaległości w podatku od towarów i usług za : luty 2011r., maj, czerwiec, lipiec, grudzień 2013 r. oraz styczeń 2016 r., powstałych na skutek złożenia przez S. R. deklaracji w podatku do towarów i usług VAT-7. organ wysłał S. R. upomnienia, w dniu [...].04.2011 r, [...].07.2013r., [...].08.2013r., [...].09.2013r., [...].02.2014r. i [...].03.2016r. Na te zaległości wierzyciel wystawił tytuły wykonawcze nr [...], [...], [...], [...], [...], [...] Na podst. tych tytułów ( poza tytułem z 2016 r) organ egzekucyjny zastosował w dniu [...] lipca 2015r środek egzekucyjny w postaci zajęcia rachunku bankowego w [...]BANK/O. BANKOWOŚCI ELEKTRONICZNEJ, o którym zobowiązani zostali powiadomieni. Również w tym przypadku w związku z bezowocną egzekucją działając na podst. art. 59 § 3 w zw. z art. 59 § 2 o.p. postanowieniem z dnia [...] maja 2016r umorzył postępowanie egzekucyjne. Po nieefektywnym przeprowadzeniu postępowania egzekucyjnego w dniu [...].07.2019r wezwał A. R. wystawiając upomnienia do uregulowania należności stanowiących zobowiązania małżonka z tytułu podatku VAT za luty 2011, maj, czerwiec, lipiec i grudzień 2013 oraz grudzień 2016r za które odpowiada majątkiem wspólnym. To spowodowało wszczęcie postępowania w zakresie odpowiedzialności małżonka za podatki na podst. art. 29 par 1 o.p. w zw. z art. 26 o.p. Należności te nie zostały uregulowane dlatego wystawiono na nie tytuły wykonawcze nr [...], [...], [...], [...] Na tytułach tych A. R. została wymieniona wyłącznie jako osoba odpowiedzialna ze S. R. majątkiem wspólnym , natomiast jako podmiot u którego powstał obowiązek wskazano wyłącznie S. R.. Na podst. tych tytułów organ egzekucyjny zastosował w dniu [...] sierpnia 2019r środek egzekucyjny w postaci zajęcia nieruchomości, o czym zobowiązani zostali zawiadomieni.

W ocenie organu czynność egzekucyjna w postaci zajęcia rachunku bankowego w dniu [...] lipca 2015r. spowodowała przerwanie biegu terminu przedawnienia , a następnie kolejny raz zajęcie nieruchomości w dniu [...] sierpnia 2019r. Dlatego za nieuzasadniony organ uznał zarzut przedawnienia należności dotyczących podatku VAT, egzekwowanych na podst. tytułów wykonawczych nr [...], [...], [...], [...], [...], [...] Termin przedawnienia tych zobowiązań w jego ocenie nastąpi w dniu [...].08.2024r.

W ocenie organu umorzenie postępowania egzekucyjnego postanowieniem z dnia [...] lipca 2019r nie miało wpływu na ważność zastosowanych wcześniej środków egzekucyjnych skutkujących przerwaniem biegu terminu przedawnienia.

Nie zgadzając się z postanowieniem Naczelnika Urzędu Skarbowego w L. A. R. i S. R. złożyli na nie zażalenia.

W zażaleniach ponieśli zarzuty:

- przedawnienia obowiązków wynikających z ww. tytułów wykonawczych;

- nieuwzględnienia okoliczności uchylenia skutków przerwania biegu terminu przedawnienia zobowiązań, na skutek wydania przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w L. postanowienia z dnia [...] lipca 2019 r. w sprawie umorzenia postępowań egzekucyjnych. Ich zdaniem wydanie tego postanowienia spowodowało uchylenie wszystkich czynności egzekucyjnych, a w konsekwencji uchylenie skutków przerwania biegu terminu przedawnienia zaległości objętych tytułami wykonawczymi;

- nieuwzględnienie braku możliwości przerwania biegu terminu przedawnienia przez zastosowanie środków egzekucyjnych w postaci zajęć rachunków bankowych, stanowiących majątek wspólny, w sytuacji gdy dokonane są na podstawie tytułu wykonawczego wystawionego wyłącznie na jednego z małżonków;

- niestwierdzenia przez Naczelnika Urzędu Skarbowego nieistnienia zaległości w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2014 r. Zdaniem skarżących, mimo iż te należności nie uległy przedawnieniu, mogły być wyegzekwowane przez Komorników Sądowych i Naczelnika Urzędu Skarbowego w L. z wynagrodzenia za pracę A. R. oraz istniała możliwość ich pokrycia nadpłatami powstałymi w wyniku zapłacenia przedawnionych należności oraz kosztów egzekucyjnych;

- błędu co do osoby zobowiązanego skutkujące nieuzasadnionym wezwaniem A. R. do uregulowania zaległości małżonka;

- niedopuszczalności prowadzonej egzekucji administracyjnej.

Ponadto, w złożonym zażaleniu strony podniosły także kwestie dotyczące:

- prawidłowości informacji zawartej na dowodach doręczenia pism;

- braku podstaw do połączenia postępowań;

- niejasnej i nieprecyzyjnej treści rozstrzygnięcia organu egzekucyjnego.

Dyrektor Izby Administracji Skarbowej, po zapoznaniu się z materiałem zebranym w sprawie oraz dokonaniu analizy stanu faktycznego i prawnego sprawy, postanowieniem z dnia [...] czerwca 2020 r. utrzymał w mocy postanowienie organu pierwszej instancji. Podejmując takie rozstrzygnięcie organ odwoławczy zważył, podobnie jak Naczelnik Urzędu Skarbowego w L. na dyspozycje zawarte w art. 33 § 1 u.p.e.a. i podzielił stanowisko organu egzekucyjnego, który nie dopatrzył się naruszenia przepisów prawa, regulujących procedurę prowadzenia egzekucji administracyjnej.

A. R. i S. R. wnieśli skargę na postanowienie organu II instancji domagając się uchylenia zaskarżonego postanowienia i poprzedzającego go postanowienia organu I instancji w części uznającej za nieuzasadnione zarzuty przedawnienia, błędu co do osoby zobowiązanego oraz niedopuszczalności egzekucji administracyjnej w sprawie egzekucji administracyjnej prowadzonej na podstawie własnych tytułów wykonawczych o numerach: [...], [...], [...], [...], [...] [...], [...]

Wnieśli również o zasadzenie na ich rzecz kosztów postępowania.

Wydanemu postanowieniu zarzucili:

- naruszenie przepisów postępowania, tj.:

1. art. 1a, art. 6, i art. 15 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 1438 ze zm.), zwanej dalej u.p.e.a., w związku z art. 29 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (t.j. Dz.U. z 2020 r., poz. 1325) zwanej dalej: o.p., poprzez przyjęcie, że żona podatnika jest osobą zobowiązaną zapłacić podatki męża z tego tylko powodu, że pozostaje z mężem we wspólności majątkowej;

2. art. 33 i 34 u.p.e.a., poprzez uznanie, że umorzenie postępowania egzekucyjnego jedynie eliminuje z obrotu prawnego tytuły wykonawcze, a nie uchyla wszystkie wcześniejsze czynności egzekucyjne (z wyjątkiem czynności wymienionych w ustawie);

3. art. 59 § 2 u.p.e.a., poprzez uznanie, że organ egzekucyjny może umorzyć postępowanie egzekucyjne w dowolnym czasie i z dowolnych powodów;

4. art. 62 u.p.e.a., poprzez przyjęcie, że w czasie gdy tytuł wykonawczy znajduje się

u komornika sądowego (z uwagi na prowadzenie przez niego łącznej egzekucji) naczelnik urzędu skarbowego może dokonać zajęcia rachunku bankowego na podstawie takiego tytułu wykonawczego;

5. art. 46 k.p.a. poprzez przyjęcie, że parafka spełnia warunki określone w § 1 tego artykułu, który stanowi, że odbierający pismo potwierdza doręczenie mu pisma swoim podpisem;

6. art. 62 k.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a., poprzez przyjęcie, że odpowiedzialność małżonka podatnika pozostającego we wspólności majątkowej wynika z tej samej podstawy prawnej co współmałżonka będącego podatnikiem i organ ten może połączyć dwa postępowania (zainicjowane odrębnie przez oboje małżonków poprzez wniesienie zarzutów) w jedno postępowanie, w dodatku bez wydania postanowienia o połączeniu tych postępowań;

7. art. 77 § 1 k.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a., poprzez wydanie zaskarżonego postanowienia bez wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego, szczególnie w zakresie przedawnienia zaległości podatkowych i okoliczności rzekomo przerywających bieg tego przedawnienia;

8. art. 81a k.p.a.,w związku z art. 18 u.p.e.a., poprzez niezastosowanie tego przepisu, mimo że zobowiązany zaprzecza, iż doręczono mu zawiadomienie o zajęciu rachunku bankowego z dnia [...] lipca 2015 roku, a na dowodzie doręczenia jest inny numer niż na zajęciu;

9. naruszenie zasad ogólnych kodeksu postępowania administracyjnego w związku z art. 18 u.p.e.a., a mianowicie:

a) naruszenie art. 6 k.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a., który nakazuje działać zgodnie z przepisami powszechnie obowiązującego prawa, a organ egzekucyjny nagminnie łamał przepisy postępowania i przepisy prawa materialnego,

b) naruszenie art. 7 k.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a., oraz w zw. z art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., poprzez zaniechanie dokonania wyczerpujących ustaleń faktycznych, tzn.:

- błędne ustalenie, że zaległość w podatku VAT za luty 2011 r. nie wygasła w wyniku

przedawnienia. Zobowiązanie będące przedmiotem ww. postępowania egzekucyjnego uległo natomiast przedawnieniu z dniem [...] stycznia 2017 r. ze względu na upływ 5 lat liczonych od końca 2011 roku,

- błędne ustalenie, że zaległość w podatku VAT za maj, czerwiec i lipiec 2013 r. nie wygasła w wyniku przedawnienia. Zobowiązania będące przedmiotem ww. postępowania egzekucyjnego uległy przedawnieniu z dniem 01 stycznia 2019 r. ze względu na upływ 5 lat liczonych od końca 2013 roku,

- błędne ustalenie, że zaległość w podatku VAT za grudzień 2013 r. nie mogła być egzekwowana z uwagi na bezskuteczność egzekucji, mimo iż komornik sądowy prowadził egzekucję,

- błędne ustalenie, że zaległość w podatku PIT za 2014 rok (ze wspólnego zeznania) istnieje, skoro komornik prowadził egzekucję i np. z wynagrodzenia za pracę A. R., poprzez zajęcie wynagrodzenia za pracę pobrał ponad [...] zł.

c) art. 7a k.p.a., w związku z art. 18 oraz art. 33, art. 34, art. 59 i art. 60, art. 61 u. p. e. a., poprzez rozstrzyganie treści tych przepisów na niekorzyść skarżących, mimo iż kodeks postępowania administracyjnego nakazuje rozstrzygać wątpliwości na korzyść strony w przypadku nakładania obowiązku bądź ograniczenia lub odebranie stronie uprawnienia;

b) art. 8 § 1 k.p.a. w związku z art. 18 u. p. e. a., poprzez zlekceważenie zastrzeżeń stron dotyczących stanu faktycznego, co najbardziej jest widoczne w uzasadnieniu, w którym nie podejmuje się nawet próby wyjaśnienia przesłanek rozstrzygnięcia, np. kwestii uchylenia czynności egzekucyjnych i unicestwienia tym samym skutków przerwania biegu przedawnienia, (w szczególności nie ustosunkowuje się do twierdzeń uważanych przez stronę za istotne dla sposobu załatwienia sprawy). Tymczasem zgodnie z tym przepisem organy administracji publicznej mają obowiązek prowadzić postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej;

II. naruszenie przepisów prawa materialnego:

1. art. 70 § 4 o. p. przez błędną jego wykładnię i związane z tym niewłaściwe zastosowanie, wynikające z przyjęcia, że okoliczności przerywające bieg przedawnienia jako wyjątki od ogólnej zasady przedawnienia (określone w § 1 tego artykułu) nie muszą być interpretowane ściśle, np. że do przerwania biegu przedawnienia nie wystarczy dokonanie zajęcia, ale o zajęciu tym zgodnie z obowiązującymi przepisami musi być powiadomiony podatnik. Samo zajęcie też musi być dokonane zgodnie z prawem (nie można traktować zajęcia wierzytelności jako przesłanki przerwania biegu przedawnienia, jeżeli zajęcie dokonane jest na imię obojga małżonków, ponieważ dotyczy majątku wspólnego, a tytuł jest wystawiony wyłącznie na małżonka będącego podatnikiem, a ponadto zajęcie zostało dokonane w czasie, gdy na podstawie tego tytułu łączną egzekucję prowadzi komornik sądowy). W dodatku organ podatkowy musi posiadać dowód zawiadomienia podatnika o takim zajęciu - bez posiadania jednoznacznego dowodu doręczenia tego zajęcia przesłanka przerwania biegu terminu przedawnienia nie może wystąpić. Tymczasem na dowodzie doręczenia jest inna sygnatura niż na zajęciu. Wszystko to świadczy o wadliwej subsumpcji;

2. art. 29 o. p., poprzez przyjęcie, że przepis tego artykułu nakłada na małżonka podatnika taki sam obowiązek jaki ciąży na podatniku, i tym samym pozwala wzywać małżonka podatnika do zapłacenia zaległości podatkowych podatnika.

W uzasadnieniu skarżący wskazali powody dlaczego postępowanie egzekucyjne wszczęte na podstawie tytułów wykonawczych o numerach: [...]- [...]; [...]; [...]; 3014- [...]; [...]; [...]; [...]- [...], wystawionych w dniu [...] sierpnia 2019 roku powinno być umorzone na podstawie art. 34 § 4 u.p.e.a.

1. Umorzenie postępowania egzekucyjnego postanowieniem z dnia [...] lipca 2019 roku uchyliło czynności egzekucyjne dokonane na podstawie pierwotnie wystawionych tytułów i tym samym unicestwiło ewentualne skutki przerwania biegu przedawnienia wywołane przez te czynności,

2. Pierwotne tytuły, z wyjątkiem tytułu dotyczącego podatku dochodowego od osób fizycznych ([...]) za 2014 rok były wystawione wyłącznie na podatnika (S. R.) i nie mogły być podstawą zajęcia majątku wspólnego. Tym samym nawet, gdyby zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego z dnia [...] lipca 2015 roku było rzeczywiście dokonane, to i tak nie przerwałoby biegu przedawnienia, ponieważ bezprawnie dokonane zajęcie nie może wywołać skutków, o których mowa w art. 70 § 4 o. p.

3. Zajęcie z [...] lipca 2015 roku, które rzekomo przerwało bieg przedawnienia zaległości objętych tym zajęciem nie było dokonane, ponieważ bank takiego zajęcia w przesłanym skarżącym zestawieniu nie wykazał bank

4. Tytuł [...], dot. zaległości z tytułu VAT za luty 2011 rok, który rzekomo był objęty ww. zajęciem z [...] lipca 2015 roku, nie mógł być podstawą czynności egzekucyjnych dokonywanych przez Naczelnika, ponieważ w latach 2011-2019 tytuł ten znajdował się u Komornika Sądowego pod syn. I [...] z uwagi na zbieg egzekucji (w dodatku w tym czasie tylko komornik sądowy mógł dokonywać czynności egzekucyjnych, ponieważ to on został wyznaczony do łącznego prowadzenia egzekucji),

5. Zajęcie z dnia [...] lipca 2015 roku, nawet gdyby rzeczywiście zostało dokonane nawet gdyby było dokonane zgodnie z obowiązującym prawem, to i tak nie spowodowałoby przerwania biegu terminu przedawnienia, ponieważ o zajęciu tym nie został powiadomiony podatnik. Naczelnik Urzędu Skarbowego dostarczył co prawda skarżącym, kserokopię jakiegoś dowodu doręczenia, na którym widnieje nieczytelny podpis A. R., ale ten dowód doręczenia nie dotyczy zajęcia z [...] lipca 2015 roku, ponieważ na dowodzie doręczenia jest nr. [...].., a zajęcie ma numer [...]. Ponadto jak ustalono numer [...] obowiązywał jedynie do połowy 2014 roku, a data 8 lipca 2015 roku na dowodzie doręczenia nie została wpisana przez A. R.. Dodatkowo twierdzili, że zajęcie nie zostało im ani innym domownikom doręczone.

6. Zajęcie z 2011 roku również nie zostało im doręczone. Na dowodzie doręczenia tego zajęcia nie ma podpisu tylko parafka. W tym przypadku i tak zajęcie to nie miałoby żadnego wpływu na bieg terminu przedawnienia zaległości w podatku VAT za luty 2011 roku, ponieważ termin przedawnienia tego zobowiązania zaczął biec 31 grudnia 2011 roku.

7. Tytuł [...] dot. zaległości VAT za luty 2011 rok został postanowieniem Komornika Sądowego z 2019 roku zwrócony do Naczelnika Urzędu Skarbowego w L. z uwagi na bezskuteczność egzekucji, a to oznacza, że ewentualne podjęcie egzekucji mogło się odbyć wyłącznie na podstawie tego tytułu, a nie na podstawie tytułu nowego. Ponadto zaległość ta była objęta postanowieniem z dnia [...] lipca 2019 roku o umorzeniu postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 34 § 4 u..o.p.e.a. i m. in. z tego powodu przestały istnieć przesłanki przerwania biegu przedawnienia, a to oznacza, że od 1.stycznia 2017 roku zaległość ta nie istnieje (jest przedawniona).

8. Tytuły [...]; [...]; [...]; [...]; [...], dotyczące zaległości z tytułu VAT za maj, czerwiec, lipiec 2013 oraz styczeń 2016 rok były objęte umorzeniem postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 2 u.p.e.a. (postanowieniem z dnia [...] maja 2016 r.), a to oznacza, że ewentualne podjęcie egzekucji mogło się odbyć wyłącznie na podstawie ww. tytułów, a nie na podstawie tytułów nowych.

9.Tytuł wykonawczy nr [...] został wystawiony, mimo iż istnieje tytuł [...], a to oznacza, że Naczelnik ma świadomość, że na podstawie art. 34 § 4 u.p.e.a. umorzył postępowanie egzekucyjne wszczęte na podstawie pierwotnie wystawionych tytułów i dlatego wystawił nowe tytuły wykonawcze. Ponadto jak twierdzi Naczelnik postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie pierwotnie wystawionego tytułu zostało umorzone na podstawie art. 59 § 2 u.o.p.e.a. (postanowieniem z dnia [...] maja 2016 r.), a to oznacza, że ewentualne podjęcie egzekucji mogło się odbyć wyłącznie na podstawie tytułu [...], a nie na podstawie tytułu [...]

10. Postanowienie z dnia [...] lipca 2019 roku zostało wydane wyłącznie po to, a by wystawić tytuły umożliwiające prowadzenie egzekucji z majątku wspólnego. Okazało się to jednak niemożliwe, ponieważ postanowieniem tym uchylono wszystkie wcześniejsze czynności egzekucyjne i tym samym unicestwione zostały skutki przerwania biegu przedawnienia. Jednocześnie na podstawie pierwotnych tytułów wykonawczych Naczelnik nie mógł prowadzić egzekucji z majątku wspólnego. Z tego faktu też Naczelnik zdawał sobie sprawę, o czym świadczy wykreślenie hipoteki przymusowej ustanowionej bezprawnie na majątku wspólnym, ale na podstawie tytułów wystawionych jedynie na podatnika.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Administracji Skarbowej wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko zawarte w zaskarżonym postanowieniu.

W dniu [...] września 2020r. wpłynęło do Sądu pismo skarżących., w którym udzielili odpowiedzi na odpowiedź organu na skargę, podtrzymując swoją skargę.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Skarga okazała się zasadna, choć nie wszystkie podniesione w niej zarzuty zasługiwały na uwzględnienie.

Złożona w niniejszej sprawie skarga została rozpoznana przez Sąd na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, stosownie do art. 119 pkt 3 ustawy p.p.s.a. Zgodnie z powołaną regulacją, sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy stronie zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie.

Istota niniejszej sprawy koncentruje się na kwestii istnienia podstaw do uwzględnienia zarzutów dotyczących postępowania egzekucyjnego.

Zarzuty w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego są podstawowym środkiem służącym ochronie interesów zobowiązanego w postępowaniu egzekucyjnym.

Zgodnie z art. 33 § 1 u.p.e.a., podstawą zarzutu w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej może być:

1) wykonanie lub umorzenie w całości albo w części obowiązku, przedawnienie, wygaśnięcie albo nieistnienie obowiązku;

2) odroczenie terminu wykonania obowiązku albo brak wymagalności obowiązku z innego powodu, rozłożenie na raty spłaty należności pieniężnej;

3) określenie egzekwowanego obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z orzeczenia, o którym mowa w art. 3 i 4;

4) błąd co do osoby zobowiązanego;

5) niewykonalność obowiązku o charakterze niepieniężnym;

6) niedopuszczalność egzekucji administracyjnej lub zastosowanego środka egzekucyjnego;

7) brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, o którym mowa w art. 15 § 1;

8) zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego;

9) prowadzenie egzekucji przez niewłaściwy organ egzekucyjny;

10) niespełnienie w tytule wykonawczym wymogów określonych w art. 27, a w zagranicznym tytule wykonawczym - wymogów określonych w art. 102 ustawy o wzajemnej pomocy.

Skarżący w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego zgłosili zarzuty: przedawnienia, błędu co do osoby zobowiązanego oraz niedopuszczalności egzekucji administracyjnej.

W ocenie Sądu skuteczny okazał się zarzut skarżących dotyczący niedopuszczalności egzekucji prowadzonej na podstawie ponownie wystawionych tytułów wykonawczych obejmujących te same zaległości. Wskazać należy, że przedmiotem zarzutów są tytuły wykonawcze o numerach: [...], [...], [...], [...] [...], [...], [...] wystawione w dniu [...] sierpnia 2019r. Tytuł wykonawczy [...], obejmuje należności z tytułu zaległości w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2014 r. wynikające z zeznania podatkowego złożonego wspólnie przez małżonków A. R. i S. R.. Pozostałe tytuły dotyczą zaległości w podatku od towarów i usług za : luty 2011 r., maj, czerwiec, lipiec, grudzień 2013 r. oraz styczeń 2016 r., powstałych na skutek złożenia przez S. R. deklaracji w podatku do towarów i usług VAT-7 za te okresy. Jest okolicznością bezsporną, że na te same należności zostały już wcześniej wystawione tytuły wykonawcze. W przypadku tytułu wykonawczego, którego podstawą są zaległości w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2014 r., na tę zaległość wierzyciel wystawił już w dniu [...] lipca 2015r tytuł wykonawczy nr [...] Na zaległości z tytułu podatku od towarów i usług za : luty 2011 r., maj, czerwiec, lipiec, grudzień 2013 r. oraz styczeń 2016 r., wierzyciel wystawił tytuły wykonawcze nr [...] ( [...].04.2011r.) , [...] ([...].08.2013r.), [...] ([...].08.2013), [...] ( [...].09.2013r.), [...] ( [...].02.2014r.), [...] ( [...].03.2016r,) Na podst. tych tytułów ( poza tytułem z 2016 r) organ egzekucyjny w dniu [...] lipca 2015r zastosował środek egzekucyjny w postaci zajęcia rachunku bankowego w [...]BANK/O. BANKOWOŚCI ELEKTRONICZNEJ ( a nie jak wynika z postanowienia [...]BANK/O. BANKOWOŚCI DETALICZNEJ). Egzekucja należności wynikająca z tych tytułów okazała się bezskuteczna dlatego Naczelnik Urzędu Skarbowego w L. działając na podst. art. 59 § 3 w zw. z art. 59 § 2 o.p. postanowieniami z dnia [...] maja 2016r umorzył postępowanie egzekucyjne wszczęte na podst. tytułów wykonawczych o nr: [...], [...], [...], [...] i [...]

Zgodnie z art. 61 u.p.e.a. w razie umorzenia postępowania egzekucyjnego z przyczyny określonej w art. 59 § 2 u.p.e.a. wszczęcie ponownej egzekucji może nastąpić wówczas, gdy zostanie ujawniony majątek lub źródła dochodu zobowiązanego przewyższające kwotę wydatków egzekucyjnych. Skład orzekający w niniejszej sprawie w pełni podziela poglądy sądów administracyjnych wskazujące, że co do zasady organ egzekucyjny wszczyna egzekucję administracyjną na wniosek wierzyciela i na podstawie wystawionego tylko jeden raz tytułu wykonawczego (oryginału). Wystawienie zaś drugich tytułów wykonawczych co do tej samej należności jest niedopuszczalne, gdyż narusza gwarancje ochrony praw zobowiązanego w postępowaniu egzekucyjnym (chroni przed wielokrotnym dochodzeniem jednej i tej samej należności). Konieczność ponownego wszczęcia postępowania egzekucyjnego, w stosunku do zobowiązanego w celu wyegzekwowania należności, która była już przedmiotem egzekucji, a która została umorzona wobec jej nieskuteczności, może nastąpić na podstawie tylko jednego, pierwotnie wystawionego tytułu wykonawczego (oryginału). Podkreślić należy, że wyjątki od ww. zasady, przewidującej jeden tytuł wykonawczy w jednej sprawie (tj. dotyczącej tej samej należności) ustawodawca przewidział w polskim systemie prawnym –jedynie w art. 26c, art. 26d, art. 28 a, art. 28 b § 1 i 1a u.p.e.a, a dotyczą one tylko wystawienia dalszego tytułu wykonawczego (w sytuacjach określonych przepisem art. 26 c), utraty tytułu wykonawczego (art. 26d u.p.e.a. - por. wyrok NSA z dnia 11 stycznia 2007 r. sygn. akt II OSK 146/06; wyrok NSA z dnia 21 lutego 2012 r., II OSK 2307/10, publikowane w internetowej bazie orzeczeń NSA: www.nsa.gov.pl, czy też wyrok WSA w Szczecinie z dnia 4 listopada 2015 r., sygn. akt I SA/Sz 960/15)., Ponadto przejścia obowiązku na następcę prawnego ( art. 28 a) lub zaistnienia zdarzenia prawnego ( kiedy zostanie wydana decyzja, postanowienie lub inne orzeczenie określające lub ustalające inną wysokość należności pieniężnej niż objęta tytułem wykonawczym albo zostanie złożona korekta dokumentu, o którym mowa w art. 3a § 1), skutkująca zwiększeniem wysokości należności pieniężnej (art. 28 b § 1 i 1a u.p.e.a,). Z analizy akt administracyjnych sprawy nie wynika, by powyższe sytuacje normatywne wystąpiły w niniejszej sprawie.

A zatem, należało uznać, że w niniejszej sprawie, bez podstawy prawnej doszło do ponownego wystawienia w dniu [...] sierpnia 2019 r. tytułów wykonawczych o nr: [...], [...], [...], [...] [...], [...], [...], bowiem obejmują one te same należności, co tytuły wystawione w latach 2011, 2013, 2014 i 2016 o nr: [...], [...], [...], [...], [...], [...] i [...] Oznacza to, że wszczęcie i prowadzenie postępowania egzekucyjnego na podstawie tytułów wykonawczych dotkniętych taką wadą, wystawionych w dniu [...] sierpnia 2020r, było i jest bezpodstawne. Jak wynika z wyroku NSA z dnia 23.11.2017 w sprawie II GSK 306/16 " wystawienie drugich tytułów wykonawczych co do tej samej należności jest niedopuszczalne, gdyż narusza gwarancje ochrony praw zobowiązanego w postępowaniu egzekucyjnym (chroni przed wielokrotnym dochodzeniem jednej i tej samej należności). Konieczność ponownego wszczęcia postępowania egzekucyjnego w stosunku do zobowiązanego w celu wyegzekwowania należności, która była już przedmiotem egzekucji, a która została umorzona wobec jej nieskuteczności, może nastąpić na podstawie tylko jednego, pierwotnie wystawionego tytułu wykonawczego (oryginału). Sąd zdaje sobie sprawę, że w obowiązującym stanie prawnym brak jest wyczerpującego uregulowania problematyki dotyczącej niedopuszczalności wystawienia "drugiego", tzn. kolejnego, nowego tytułu wykonawczego w tej samej sprawie egzekucyjnej. Niemniej, Sąd rozpoznający niniejszą sprawę, podziela stanowisko NSA zawarte w cytowanym wyroku, że ponowne wdrożenie egzekucji z tytułu tego samego obowiązku mogło nastąpić wyłącznie na podstawie pierwotnie wystawionego tytułu wykonawczego. Dopiero wejście w życie ustawy z 4.07.2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji – dnia 20.02.2021 r. – rozwieje istniejące wątpliwości, zwiększając bezpieczeństwo prawne zobowiązanych. Nowe brzmienie art. 26c § 1 oraz art. 61 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji – nadane mocą art. 1 pkt 7 i 14 ustawy nowelizującej – potwierdza prawidłowość cytowanego wyroku NSA. " W przypadku umorzenia postępowania egzekucyjnego z przyczyny określonej w art. 59 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, ponowne wszczęcie postępowania egzekucyjnego nastąpi na podstawie dotychczasowego tytułu wykonawczego albo dalszego tytułu wykonawczego. Przy czym wystawienie dalszego tytułu wykonawczego w takim przypadku będzie możliwe, jeżeli organ egzekucyjny właściwy do ponownego wszczęcia egzekucji administracyjnej nie będzie posiadał dotychczasowego tytułu wykonawczego."

Reasumując Sąd uznał za zasadny zarzut skarżących dotyczący niedopuszczalności egzekucji prowadzonej na podstawie ponownie wystawionych tytułów wykonawczych obejmujących te same zaległości, co dało podstawy do uchylenia zaskarżonych postanowień.

Odnosząc się do zarzutu błędu co do osoby zobowiązanego, o którym mowa w art. 33 § 1 pkt 4 u.p.e.a. Sąd uznał, że w stosunku do tytułów wykonawczych o nr: [...], [...], [...], [...], [...] również zasługuje na uwzględnienie. Tytuły te dotyczą bowiem egzekucji zobowiązania w podatku od towarów i usług, a podatnikiem jest S. R.. Ustawodawca wyraźnie odróżnia zobowiązanego od jego małżonka. Małżonek nie jest zobowiązanym jako podatnik i nie odpowiada za zobowiązania podatkowe. Jego zobowiązanie wynika z długu małżonka - podatnika i ograniczone jest do odpowiedzialności z majątku wspólnego. Według art. 26 o.p. podatnik odpowiada całym swoim majątkiem za wynikające ze zobowiązań podatkowych podatki. Następnie art. 29 o.p. stanowi, że w przypadku osób pozostających w związku małżeńskim odpowiedzialność, o której mowa w art. 26, obejmuje majątek odrębny podatnika oraz majątek wspólny podatnika i jego małżonka (§ 1). W w/w tytułach wykonawczych S. R. występuje jako zobowiązany, u którego powstał obowiązek, natomiast A. R. występuje jako małżonka zobowiązanego - odpowiedzialna majątkiem wspólnym. Jednak w tytułach tych jako podstawę prowadzenia egzekucji administracyjnej wskazano art. 29 op. w zw. z art. 27c o.p. , co oznacza, ze egzekucja może być też prowadzona wobec majątku odrębnego małżonki zobowiązanego. Przepis art. 27 c ( na dzień wystawienia tytułu wykonawczego ) stanowił bowiem, że jeżeli egzekucja ma być prowadzona zarówno z majątku wspólnego zobowiązanego i jego małżonka, jak i z ich majątków osobistych, tytuł wykonawczy wystawia się na oboje małżonków. Dlatego w tej części Sąd uznał zarzut błędu co do osoby zobowiązanego za uzasadniony.

Natomiast co do tytułu wykonawczego nr [...], zarzut ten nie mógł zostać uwzględniony. Tytuł wykonawczy został wystawiony na oboje małżonków: A. R. i S. R. z uwagi na to, że dotyczy obowiązku wynikającego z zeznania w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2014 r., w którym małżonkowie wnieśli o wspólne opodatkowanie dochodów. W tym przypadku oboje małżonkowie mieli więc status zobowiązanego wobec czego odpowiadają zarówno majątkami odrębnymi, jak i majątkiem wspólnym. W tym przypadku podstawy do wystawienia tytułu wykonawczego należy upatrywać w przepisach ogólnych, tj. art. 26 i 27 u.p.e.a.

Rozpoznając zarzuty dotyczące przedawnienia zobowiązań podatkowych na moment wszczęcia egzekucji na podstawie spornych tytułów wykonawczych w dniu [...] sierpnia 2019r Sąd uznał je również w znacznej części za uzasadnione.

W przypadku zaległości w podatku od towarów i usług za : luty 2011 r., maj, czerwiec, lipiec, grudzień 2013 r., powstałych na skutek złożenia przez S. R. deklaracji w podatku do towarów i usług VAT-7 wierzyciel wystawił tytuły wykonawcze o nr: [...], [...], [...], [...], [...], tylko na zobowiązanego S. R.. Na podstawie tych tytułów organ egzekucyjny zastosował w dniu [...] lipca 2015r środek egzekucyjny w postaci zajęcia wierzytelności na rachunku bankowym w [...]BANK/O. BANKOWOŚCI DETALICZNEJ. ( a nie w [...]BANKu BANKOWOŚCI ELEKTRONICZNEJ). Nieistotne przy tym jest, że skarżąca nie miała rachunku w tym banku, skoro egzekucja dotyczyła ich majątku wspólnego. Zajęcie to było więc nieskuteczne bowiem organ egzekucyjny, chcąc prowadzić egzekucję ze wspólnego majątku małżonków, powinien wystawić tytuł wykonawczy na oboje małżonków. Skarżąca nie jest zobowiązanym w rozumieniu przepisów u.p.e.a. jest natomiast odpowiedzialna majątkiem wspólnym za zobowiązania podatkowe małżonka - na podstawie art. 29 o.p, powinna więc być wymieniona w tytule wykonawczym. Przepis art. 29 stanowi bowiem, ze w przypadku osób pozostających w związku małżeńskim odpowiedzialność, o której mowa w art. 26, obejmuje majątek odrębny podatnika oraz majątek wspólny podatnika i jego małżonka. Organ I instancji w postanowieniu z dnia [...].01.2020r przyznał to wskazując, że " w dniu 9.07.2019r wezwał A. R. wystawiając upomnienia do uregulowania należności stanowiących zobowiązania małżonka z tytułu podatku VAT za luty 2011, maj, czerwiec, lipiec i grudzień 2013 i grudzień 2016r za które odpowiada małżonek podatnika majątkiem wspólnym. To dopiero spowodowało wszczęcie postępowania w zakresie odpowiedzialności małżonka za podatki męża na podst. art. 29 § 1 o.p. w zw. z art. 26 o.p." Wcześniej, wystawiając tytuły wykonawcze w latach 2011,2013 i 2014r ani nie wysłał małżonce zobowiązanego upomnienia ani nie wymienił jej w tytule wykonawczym. Zajęcie wierzytelności w [...]BANKu w dniu [...] lipca 2015r. było więc nieskuteczne. Zgodnie z art. 70 § 1 o.p. zobowiązanie podatkowe przedawnia się z upływem 5 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym upłynął termin płatności podatku, stosownie zaś do § 4 tego artykułu bieg terminu przedawnienia zostaje przerwany wskutek zastosowania środka egzekucyjnego, o którym podatnik został zawiadomiony, zaś po przerwaniu biegu terminu przedawnienia biegnie on na nowo od dnia następującego po dniu, w którym zastosowano środek egzekucyjny. Co prawda, jak wynika z akt egzekucyjnych, A. R. odebrała zawiadomienie o zajęciu ale nie ma to wpływu na skuteczność czynności egzekucyjnej przeprowadzonej na podstawie wadliwego tytułu wykonawczego. Wobec tego nie doszło do przerwania biegu terminu przedawnienia tych zobowiązań.

W przypadku zaległości w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2014 r oraz zaległości w podatku od towarów i usług za styczeń 2016r termin przedawnienia pierwszego zobowiązania upływa z końcem 2020r drugiego zaś 31.12.2021r. W dniu [...] lipca 2015r na zaległość z tytułu podatku dochodowego wierzyciel wystawił tytuł wykonawczy nr [...], a [...] marca 2016r tytuł wykonawczy nr [...] na zaległość w podatku VAT ale nie zastosował żadnego skutecznego środka egzekucyjnego przerywającego bieg terminu przedawnienia tych zobowiązań. Zajęcie nieruchomości w dniu [...] sierpnia 2019r. na podstawie nowych tytułów wykonawczych nr [...] i [...] ( jak wykazano powyżej) było bowiem nieskuteczne.

Reasumując zdaniem Sądu na gruncie kontrolowanej sprawy doszło do naruszenia przez organy egzekucyjne art. 33 § 1 pkt 1, 4 i 6 u.p.e.a. poprzez wadliwe nieuwzględnienie zarzutów: przedawnienia, błędu co do osoby zobowiązanego oraz niedopuszczalności egzekucji administracyjnej. W ocenie Sądu, wobec uwzględnienia omówionych powyżej zarzutów, nie ma konieczności odnosić się do pozostałych argumentów skarżących.

W ponownie prowadzonym postępowaniu organ egzekucyjny winien zastosować się do stanowiska wyrażonego w rozważaniach Sądu.

Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) oraz art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.), orzekł jak w sentencji.