Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt I SA/Gl 221/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2018-05-21 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 64 par. 1 pkt 4,  par. 6
journal: Dz.U. 2017 poz 1201
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bożena Pindel, Sędziowie WSA Wojciech Gapiński (spr.), Anna Tyszkiewicz – Ziętek, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 21 maja 2018 r. sprawy ze skargi Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia [...] nr [...] w przedmiocie obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Katowicach (dalej - organ odwoławczy) postanowieniem z dnia [...] r. nr [...], działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 123 i art. 144 Kodeksu postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2017 r. poz. 1257 – dalej k.p.a.) oraz art. 17, art. 18, art. 64 § 1 pkt 4 i § 6 oraz art. 64c § 4 i § 7 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz.U. z 2017 r. poz. 1201 z późn. zm. – dalej u.p.e.a.), po rozpoznaniu zażalenia wniesionego przez Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych (dalej – Prezes PFRON, wierzyciel), utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w G. (dalej – organ I instancji, organ egzekucyjny) z dnia [...] r. nr [...], którym obciążono wierzyciela -Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych kosztami postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec zobowiązanej K. W. w kwocie [...] zł.

Przedmiotowe postanowienie zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w G. prowadził postępowanie egzekucyjne wobec K. W. na podstawie tytułu wykonawczego Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych nr [...] z dnia [...] r. obejmującego należność z tytułu dofinansowania do wynagrodzeń pracowników niepełnosprawnych w kwocie [...] zł.

W toku tego postępowania dokonano czynności egzekucyjnych w postaci zajęcia rachunku bankowego zobowiązanej w A S.A., co nastąpiło na podstawie zawiadomienia z dnia [...] r. nr [...]. Zawiadomienie to wraz z odpisem tytułu wykonawczego zostało przesłane na podany przez wierzyciela adres zobowiązanej oraz doręczone bankowi. Za czynności te organ egzekucyjny naliczył opłaty przewidziane w art. 64 u.p.e.a., tj. wymienioną w § 6 opłatę manipulacyjną w wysokości 1% egzekwowanej należności oraz opłatę za zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego w wysokości 5 % egzekwowanej należności, wymienioną w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a.

Przesyłka zawierająca wskazane dokumenty (zawiadomienie o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego oraz odpis tytułu wykonawczego), skierowana do zobowiązanej została zwrócona z adnotacją "Zwrot nie podjęto w terminie". Natomiast A S.A. w odpowiedzi z dnia [...] r. poinformował organ egzekucyjny, że do zajętego rachunku bankowego wystąpił zbieg egzekucji administracyjnej i sądowej.

Odpowiadając na wniosek organu egzekucyjnego z dnia [...] r. o udostępnienie danych, Komisariat Policji [...] w G. pismem z dnia [...] r. poinformował, iż zobowiązana nie posiada żadnego stałego ani czasowego miejsca zamieszkania i nie jest znane jej miejsce pobytu.

Organ egzekucyjny zleceniem rekwizycyjnym z dnia [...]r. podjął także próbę zajęcia majątku zobowiązanej w miejscu prowadzenia przez nią działalności gospodarczej. Okazało się jednak, że pod tym adresem zobowiązana nie prowadzi działalności gospodarczej oraz nie jest znana.

Następnie organ egzekucyjny postanowieniem z dnia [...] r. nr [...], wydanym w oparciu o art. 59 § 2 u.p.e.a., umorzył postępowanie egzekucyjne powadzone na podstawie tytułu wykonawczego Prezesa PFRON z dnia [...]r. z uwagi na jego bezskuteczność. W uzasadnieniu oprócz wspomnianych wyżej czynności wskazano, że w celu ustalenia majątku zobowiązanej zwrócono się również do CEPiK-u oraz Ministra Sprawiedliwości z zapytaniem o posiadane przez nią pojazdy i nieruchomości. Odpowiedzi w obu przypadkach były jednak negatywne.

Pismem natomiast z dnia [...] r. organ egzekucyjny zawiadomił wierzyciela o wysokości obciążających go kosztów postępowania egzekucyjnego, które ustalono na kwotę [...]zł.

Pismem z dnia [...] r. Prezes PFRON wystąpił do organu egzekucyjnego o wydanie postanowienia w sprawie kosztów egzekucyjnych powstałych w związku z egzekucją administracyjną prowadzoną w oparciu o tytuł wykonawczy z dnia [...]r.

W związku z powyższym wnioskiem, organ egzekucyjny postanowieniem z dnia [...] r. obciążył wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec K. W. na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] z dnia [...] r. w kwocie [...] zł, w tym: za doręczenie odpisu tytułu wykonawczego - [...]zł, a za zajęcie rachunku bankowego - [...] zł.

Prezes PFRON nie zgadzając się z postanowieniem organu egzekucyjnego, pismem z dnia [...] r. wniósł zażalenie. W jego uzasadnieniu podniesiono, że brak było podstaw do naliczenia i pobrania opłaty egzekucyjnej za dokonanie czynności egzekucyjnych, o których mowa w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a., w sytuacji gdy wskutek wystosowanego przez organ egzekucyjny zawiadomienia o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego nie doszło do faktycznego zajęcia jakiejkolwiek wierzytelności. Wniosek ten wierzyciel wywiódł z faktu, że art. 64 u.p.e.a. nie przewiduje opłat za zajęcie rachunku bankowe, a jedynie, o czym jest mowa w pkt 4, za zajęcie wierzytelności pieniężnych lub innych praw majątkowych. Skoro z racji na brak środków na rachunku bankowych nie doszło do zajęcia wierzytelności, to bezpodstawnym jest żądanie zapłaty kosztów egzekucyjnych na podstawie art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. Dla poparcia prawidłowości przedstawionego stanowiska przywołano wyroki WSA w Poznaniu: z dnia 26 listopada sygn. akt I SA/Po 638/14 oraz z dnia 18 grudnia 2015 r. sygn. akt I SA/Po 1204/15.

Wierzyciel dodał, że wpłaty z tytułu kosztów egzekucyjnych są formą dochodu nieuzasadnionego wielkością, czasochłonnością czy stopniem skomplikowania czynności egzekucyjnych.

W dalszej części Prezes PFRON zwrócił uwagę na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r. o sygn. akt SK 31/14, którym wyeliminowano z porządku prawnego art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. z uwagi na jego niekonstytucyjność. W jego ocenie, okoliczność ta wyłącza możliwość jego stosowania przez sądy, jak również organy w postępowaniu administracyjnym jak i sądowoadministracyjnym.

Zaskarżonym postanowieniem z dnia [...] r. organ odwoławczy utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. W uzasadnieniu przedstawiono przebieg sprawy oraz zasady ustalania kosztów egzekucyjnych. Następnie zwrócił uwagę, iż zakończenie postępowania egzekucyjnego, w rozumieniu art. 64c § 4 u.p.e.a. wyklucza możliwość dochodzenia od zobowiązanego kosztów egzekucyjnych powstałych w związku z dokonanymi w jego toku czynnościami egzekucyjnymi, niezależnie od jego przyczyn (zob. wyrok NSA z dnia 25 listopada 2005 r. sygn. akt FSK 2659/04 i z dnia 8 marca 2006 r. sygn. akt II FSK 400/05). Wobec tego, zgodnie z art. 64c § 4 u.p.e.a. koniecznym było obciążenie kosztami egzekucyjnym wierzyciela – PFRON.

Podkreślono, że przepisy art. 64 § 1 i § 6 oraz art. 64c § 6 u.p.e.a. nie uzależniają naliczania opłat za dokonane czynności egzekucyjne od ich skuteczności. Tym samym w przypadku zastosowania środka egzekucyjnego w postaci zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego opłata jest pobierana bez względu na to czy na rachunku znajdowały się środki, czy też nie. Zwrócono przy tym uwagę, że stosownie do art. 80 § 1 i § 2 u.p.e.a. środek egzekucyjny nie staje się bezskuteczny, gdy na rachunku bankowym zobowiązanego nie ma pieniędzy (zob. wyrok NSA z dnia 15 marca 2011 r. sygn. akt II FSK 1978/09).

Organ odwoławczy na marginesie zaznaczył, że powołane przez wierzyciela wyroki WSA w Poznaniu: z dnia 26 listopada 2014 r. sygn. akt I SA/Po 638/14 oraz z dnia 18 grudnia 2015 r. sygn. akt I SA/Po 1204/15 zapadły w indywidualnych sprawach i nie stanowią prawa.

Odnosząc się do zarzutu niekonstytucyjności art. 64 § 1 pkt 4 i § 6 u.p.e.a., organ odwoławczy stwierdził, że Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności z Konstytucją tych przepisów wyłącznie w zakresie, w jakim nie określają one maksymalnej wysokości poszczególnych opłat. Ponadto w uzasadnieniu tego wyroku Trybunał jednoznacznie stwierdził, że nie budzi wątpliwości konstytucyjnych dopuszczalność stosowania stawek stosunkowych (procentowych) jako jednej z metod określania wysokości danin publicznych. Jednak wysokość i zasady pobierania tych opłat powinny być, w ocenie Trybunału Konstytucyjnego, ukształtowane w taki sposób, aby zapewnić finansowanie aparatu egzekucyjnego. Funkcja fiskalna opłat w egzekucji powinna polegać na uzyskaniu częściowego przynajmniej zwrotu kosztów funkcjonowania tego aparatu. Istotne jest jednak zachowanie przez ustawodawcę racjonalnej zależności między wysokością opłat w egzekucji a czynnościami organów, za podjęcie których opłaty te zostały naliczone.

Podkreślając ponownie, że Trybunał Konstytucyjny zakwestionował jedynie brak górnej granicy opłat w przypadku należności o znacznej wartości, organ odwoławczy uznał, że takiej wartości nie stanowi kwota wymieniona w tytule wykonawczym PFRON. Następnie wyjaśnił, że organ egzekucyjny nie może wbrew ustawowemu porządkowi prawnemu, stosować dowolnych wyliczeń opłat, których stawki określa obowiązujący nadal przepis ustawowy, a ponieważ koszty egzekucyjne przypisane wierzycielowi określone zostały w niewygórowanej wysokości, należy przyjąć, że są one adekwatne do stopnia zaangażowania i wkładu pracy prowadzącego postępowanie egzekucyjne wobec K. W. przez Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w G..

Pełnomocnik PFRON w skardze z dnia 16 stycznia 2018 r., wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, zaskarżonemu postanowieniu zarzucił:

1) naruszenie art. 190 § 4 Konstytucji RP poprzez niewłaściwe zastosowanie przepisów art. 64 § 1 pkt 4 oraz art. 64 § 6 u.p.e.a., które to przepisy Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 28 czerwca 2016 r. (sygn. akt SK 31/14), uznał za niekonstytucyjne oraz poprzez oparcie skarżonego postanowienia na wskazanych przepisach art. 64 § 1 pkt 4 oraz art. 64 § 6 u.p.e.a. bez analizy wskazanego orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego w tym zakresie;

2) naruszenie art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. poprzez jego zastosowanie w wyniku uznania przez organ, że w niniejszej sprawie doszło do zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego pomimo braku środków na tym rachunku, podczas gdy prawidłowa wykładnia tego przepisu (potwierdzona orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego) wskazuje, że opłata egzekucyjna w wysokości określonej w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. może być pobrana wyłącznie wówczas, gdy nastąpi faktyczne zajęcie wierzytelności pieniężnych;

3) błędną ocenę stanu faktycznego polegającą na uznaniu, że doszło w niniejszej sprawie do zastosowania środka egzekucyjnego w postaci zajęcia wierzytelności na rachunku bankowym, podczas gdy prawidłowa ocena, poczyniona zgodnie z zasadami prawidłowego rozumowania i doświadczenia życiowego, prowadzi do wniosku, że do zajęcia wierzytelności nie doszło wobec faktu, że nie było na rachunku żadnych środków pieniężnych, czego konsekwencją jest brak podstaw do pobrania opłaty za zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego.

W oparciu o tak sformułowane zarzuty wniesiono o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz postanowienia go poprzedzającego, a także o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania według norm prawem przepisanych.

W uzasadnieniu skargi wierzyciel zanegował stanowisko prezentowane przez organ egzekucyjny, a zaaprobowane przez organ odwoławczy. Następne uzasadniając zarzut z pkt 1 zacytował pierwsze dwa punkty sentencji wyroku Trybunału określające zakres niekonstytucyjności art. 64 § 1 pkt 4 i § 6 u.p.e.a. zauważając przy tym, że w myśl art. 190 Konstytucji RP orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne oraz, że wchodzą w życie z dniem ogłoszenia, chyba że Trybunał określi inną datę.

Następnie podniesiono, że Trybunał Konstytucyjny we wspomnianym wyroku wyraźnie wskazał, że nie budzi wątpliwości konstytucyjnych dopuszczalność stosowania stawek stosunkowych (procentowych) jako jednej z metod określania wysokości danin publicznych, także opłat. Podstawa do takiego postępowania organu egzekucyjnego pozostała, natomiast stosowanie tych przepisów nie może prowadzić do przekroczenia maksymalnego rozsądnego pułapu, który w pierwszej kolejności powinien być wyznaczony przez ustawodawcę. Dopóki jednak ustawodawca tego nie uczyni, organy stosujące prawo muszą tak określać wysokość kosztów egzekucyjnych, aby nie można było zarzucić im naruszenia standardów określonych w omawianym wyroku Trybunału Konstytucyjnego.

Organ odwoławczy nie odniósł się w żaden sposób do adekwatności wysokości ustalonych kosztów egzekucyjnych względem poziomu skomplikowania czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny oraz nakładu pracy organu przy egzekwowaniu należności. Nie odniesiono się również do zagadnienia, iż wysokość i zasady pobierania przedmiotowych opłat powinny być ukształtowane w taki sposób, aby zapewnić przynajmniej częściowe finansowanie aparatu egzekucyjnego, przy czym istotne jest zachowanie racjonalnej zależności między wysokością opłat w egzekucji a czynnościami organów, za podjęcie których opłaty te zostały naliczone, tak aby opłaty nie sprowadzały się do swoistej kary.

Uzasadniając natomiast zarzut z pkt 2 i 3 skargi, wierzyciel posłużył się argumentacją zaprezentowaną w zażaleniu. Mianowicie jego zdaniem, opłata egzekucyjna w wysokości określonej w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. może być pobrana wyłącznie wówczas, gdy nastąpi faktyczne zajęcie wierzytelności pieniężnych. Na potwierdzenie trafności tego poglądy przywołano wyrok WSA w Poznaniu z dnia 21 czerwca 2017 r. sygn. akt I SA/Po1694/16 oraz wyrok NSA z dnia 6 kwietnia 2017 r. sygn. akt II FSK 693/15.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy, wnosząc o oddalenie skargi, podtrzymał stanowisko zawarte w zaskarżonym postanowieniu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżone postanowienie nie narusza prawa w stopniu uzasadniającym jego wyeliminowanie z obrotu prawnego.

Przedmiotem postępowania jest ocena legalności postanowienia organu odwoławczego, który utrzymał w mocy postanowienie organu egzekucyjnego ustalającego wierzycielowi – PFRON-owi wysokość kosztów egzekucyjnych, naliczonych w toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego na łączną kwotę [...] zł. Podstawę naliczenia kosztów za czynności egzekucyjne oraz opłaty manipulacyjnej stanowił przepis art. 64 § 1 pkt 4 i § 6 u.p.e.a.

Prezes PFRON zarzuca naruszenie wskazanych przepisów przez ich niewłaściwe zastosowanie w związku z uznaniem ich za niezgodne z Konstytucją RP przez Trybunał Konstytucyjny, który wyrokiem z dnia 28 czerwca 2016 r. o sygn. akt SK 31/14 uznał, że art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz art. 64 § 6 u.p.e.a. w zakresie, w jakim nie określają maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjne i opłaty manipulacyjnej jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji RP zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji RP.

Istota sporu pomiędzy wierzycielem a organem odwoławczym sprowadza się zatem do kwestii prawidłowości określenia wysokości kosztów egzekucyjnych.

Odnosząc się w pierwszej kolejności do kwestii konstytucyjności art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a wskazać przyjdzie, że w uzasadnieniu wyroku w sprawie o sygn. akt SK 31/14 Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że nie budzi wątpliwości konstytucyjnych dopuszczalność stosowania stawek stosunkowych (procentowych) jako jednej z metod określania wysokości danin publicznych, także opłat. W tym sposobie określania wysokości danin publicznych, uwzględniając obiektywny wymiar danej opłaty, co do zasady nie bierze się pod uwagę sytuacji indywidualnego podmiotu, który te opłaty uiszcza. Stawki stosunkowe są obciążeniem proporcjonalnym do wysokości konkretnej kwoty podlegającej egzekucji. Tak określona wysokość opłaty egzekucyjnej może nie być w pełni adekwatna do nakładu pracy organu egzekucyjnego i stopnia skuteczności jego działań konkretnej egzekucji. Jest to jednak sytuacja konstytucyjnie dopuszczalna. W tym zakresie ustawodawca ma bowiem znaczną swobodę regulacyjną. Z samej też istoty opłat wynika, że nie zawsze wiążą się one z ekwiwalentnym świadczeniem podmiotu publicznego.

Trybunał jednocześnie podkreślił, że swoboda ustawodawcy określania wysokości opłat nie jest jednak nieograniczona. Problematyka wysokości opłat w egzekucji jest bowiem nierozerwalnie związana z zapewnieniem właściwej równowagi między interesem państwa, polegającym na otrzymaniu zwrotu wydatków za przeprowadzone postępowanie egzekucyjne, a ochroną podmiotów przed nadmiernym fiskalizmem państwa. Bez wątpienia wysokość i zasady pobierania tych opłat powinny być ukształtowane w taki sposób, aby zapewnić finansowanie aparatu egzekucyjnego. Funkcja fiskalna opłat w egzekucji powinna polegać na uzyskaniu częściowego przynajmniej zwrotu kosztów funkcjonowania tego aparatu. Istotne jest jednak zachowanie przez ustawodawcę racjonalnej zależności między wysokością opłat w egzekucji a czynnościami organów, za podjęcie których opłaty te zostały naliczone. W przeciwnym razie rola tych opłat sprowadza się do swoistej kary z tytułu niewykonania określonego obowiązku, co jest niespójne z podstawowym celem postępowania egzekucyjnego, za który należy uznać wykonanie przez dłużnika ciążącego na nim obowiązku.

Trybunał stwierdził, że brak określenia górnej granicy opłaty, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz opłaty manipulacyjnej powoduje, że w pewnych warunkach (w wypadku należności o znacznej wartości) następuje całkowite wręcz zerwanie związku między świadczeniem organu egzekucyjnego, a wysokością ponoszonych za dokonanie tych czynności opłat. Opłaty te nie są wtedy formą zryczałtowanego wynagrodzenia organu prowadzącego egzekucję za podejmowane czynności, ale z perspektywy podmiotu obciążonego kosztami stają się jedynie sankcją pieniężną.

Mechanizm ustalania opłaty stosunkowej z wyznaczoną górną jej granicą chroni przed tego typu sytuacjami. Wartość wyznaczona kwotowo zakreśla bowiem maksymalny pułap opłaty i dzięki temu limituje kwotę określoną procentowo przed jej nadmierną wysokością. Brak określenia górnej granicy przedmiotowych opłat powoduje, że z punktu widzenia organu egzekucyjnego stają się one formą dochodu nieuzasadnionego wielkością, czasochłonnością czy stopniem skomplikowania podejmowanych czynności egzekucyjnych. W ujęciu materialnym stają się więc obciążeniem podatkowym.

Jak uznał Trybunał, regulacje zawarte w zaskarżonych normach prawnych są nieadekwatne do podstawowego celu postępowania egzekucyjnego. Ze względu na brak określenia maksymalnych wysokości opłaty wymienionej w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz opłaty manipulacyjnej, opłaty te realizują w nadmiernym stopniu funkcję represyjną.

Trybunał Konstytucyjny, wyjaśniając skutki swojego orzeczenia wskazał, że dla właściwej jego realizacji w rozpatrzonej sprawie konieczna będzie interwencja ustawodawcy, który powinien, w granicach norm konstytucyjnych i z uwzględnieniem wniosków wynikających z wyroku Trybunału, określić maksymalną wysokość opłaty egzekucyjnej, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz opłaty manipulacyjnej, o której mowa w art. 64 § 6 u.p.e.a., ale także maksymalną wysokość innych opłat egzekucyjnych, przeciwko którym można wysunąć zarzuty podobne do rozpatrzonych w niniejszej sprawie.

Odnosząc się do powołanego orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego zwrócić należy uwagę na trzy jego aspekty, istotne w niniejszej sprawie:

1) Po pierwsze: skutkiem orzeczenia Trybunału nie jest wyeliminowanie z porządku prawnego podstawy prawnej do orzekania o wysokości kosztów egzekucyjnych na podstawie art. 64 § 1 pkt 4 i § 6 u.p.e.a. z zastosowaniem procentowego sposobu obliczania opłaty za dokonanie czynności egzekucyjnej i opłaty manipulacyjnej w odniesieniu do kwoty egzekwowanych należności. Podstawa do takiego postępowania organu egzekucyjnego pozostała, natomiast stosowanie tych przepisów nie może prowadzić do przekroczenia maksymalnego rozsądnego pułapu, który w pierwszej kolejności powinien być wyznaczony przez ustawodawcę. Dopóki jednak ustawodawca tego nie uczyni, organy stosujące prawo - a więc w nawiązaniu do realiów danej sprawy, którą rozstrzygają - muszą tak określać wysokość kosztów egzekucyjnych, aby nie można było zarzucić im naruszenia standardów określonych w omawianym wyroku Trybunału Konstytucyjnego.

2) Po drugie: z uzasadnienia wyroku należy wyprowadzić wniosek, że mechanizm ustalania opłaty stosunkowej ze wskazaną jej górną granicą chroni przed nadmiernym fiskalizmem. Wartość wyznaczona kwotowo zakreśla bowiem maksymalny pułap opłaty i dzięki temu ogranicza kwotę określoną procentowo przed jej nadmierną wysokością.

3) Po trzecie: powołany wyrok Trybunału Konstytucyjnego dotyczy tzw. pominięcia prawodawczego. Pominięcia takie polegają na tym, że ustawodawca unormował jakąś dziedzinę stosunków społecznych, ale dokonał tego w sposób niepełny, regulując ją tylko fragmentarycznie. Co istotne, w realiach rozpoznawanej sprawy, ustawodawca zaniechał również uzupełnienia analizowanej regulacji zgodnie z wyrokiem TK – do dnia dzisiejszego nie określił górnej granicy opłat za dokonanie czynności egzekucyjnej i opłaty manipulacyjnej.

Dokonując zatem kontroli legalności zaskarżonego postanowienia nie można tracić z pola widzenia wskazanych powyżej kwestii, a w szczególności faktu, że zarówno organ, określając wysokość kosztów egzekucyjnych, jak i Sąd, dokonując oceny zgodności z prawem tak ustalonej wysokości tych kosztów, działa w obszarze nieunormowanym przez ustawodawcę. W konsekwencji uzupełnienie pominięcia ustawowego nastąpić musi na płaszczyźnie stosowania prawa w granicach określonych przez Trybunał Konstytucyjny.

Mając na uwadze powyższe, przypomnieć należy, iż w rozpatrywanej sprawie organ egzekucyjny naliczył opłatę manipulacyjną w wysokości 1% egzekwowanych należności, zgodnie z art. 64 § 6 u.p.e.a., tj. [...] zł. Opłata manipulacyjna jest pobierana niezależnie od innych czynności dokonanych przez organ egzekucyjny. Zwrócić należy uwagę, że stosownie do art. 64 § 10 u.p.e.a. obowiązek uiszczenia opłaty manipulacyjnej powstaje z chwilą doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego, a przypadku gdy pierwszą czynnością egzekucyjną jest zajęcie wierzytelności pieniężnej lub innego prawa majątkowego u dłużnika zajętej wierzytelności, obowiązek uiszczenia opłaty manipulacyjnej powstaje równocześnie z obowiązkiem uiszczenia opłaty za zajęcie. Oznacza to, iż jest ona odrębną opłatą, naliczaną obok innych opłat za dokonanie poszczególnych czynności egzekucyjnych. Jest ona należna organowi egzekucyjnemu nawet wówczas gdyby po doręczeniu zobowiązanemu tytułu wykonawczego okazało się, że egzekucja jest bezskuteczna z uwagi na brak majątku zobowiązanego i niezależnie od zastosowanych środków egzekucyjnych i wyegzekwowania jakichkolwiek kwot na poczet dochodzonej wierzytelności.

Z zaskarżonego postanowienia wynika, że koszty zajęcia rachunku bankowego zostały naliczone w wysokości [...] zł, tj. w wysokości 5% egzekwowanych należności. W ocenie organu odwoławczego, kwota kosztów w wysokości łącznej [...] zł nie jest nadmiernie wygórowana, mając na uwadze fakt, że koszty egzekucyjne mają zapewnić funkcjonowanie aparatu egzekucyjnego. Organ odwoławczy, jak i organ egzekucyjny, jednak w żaden sposób nie odniósł się do kwestii adekwatności wysokości ustalonych kosztów egzekucyjnych względem poziomu skomplikowania czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny, poniesionego nakładu pracy przy egzekwowaniu należności, nie rozważył, czy została zachowana racjonalna zależność między ustaloną wysokością opłat a czynnościami organów, za podjęcie których opłaty te zostały naliczone, tak aby opłaty nie stały się swoistą sankcją pieniężną.

W niniejszej sprawie uznać jednak należy, że zastosowane stawki kosztów egzekucyjnych nie powodują, jak określił to Trybunał Konstytucyjny, zerwania związku między świadczeniem organu egzekucyjnego a wysokością ponoszonych za dokonanie tych czynności opłat. Zwrócić należy przede wszystkim uwagę, że funkcja fiskalna powinna polegać na uzyskaniu (przynajmniej częściowego) zwrotu kosztów funkcjonowania tego aparatu (zob. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 11 kwietnia 2017 r. sygn. akt I SA/Gl 67/17). Ponadto, jak słusznie zauważył organ odwoławczy, Trybunał Konstytucyjny zakwestionował jedynie brak górnej granicy w przypadku należności o znacznej wartości. Trybunał także przyznał, że wysokość opłaty za dokonanie czynności egzekucyjnej nie jest miarodajna do nakładu pracy organu egzekucyjnego, czy też skuteczności tych czynności. Z wywodów Trybunału wynika także, że wysokość tej opłaty nie powinna przekraczać pewnego pułapu maksymalnego. Chodzi tu o górną granicę, jak ta, która została wyznaczona w art. 64 § 1 pkt 6 u.p.e.a. w odniesieniu do zajęcia nieruchomości. W myśl tego przepisu opłatę ustala się w wysokości 8% kwoty egzekwowanej należności, nie więcej jednak niż [...] zł. Zatem w zamyśle Trybunału było wskazanie potrzeby określenia pewnego górnego limitu, którego przekroczenie zmienia opłatę w sankcję finansową dla zobowiązanego do jej poniesienia. Nie należy jej jednak odnosić stricte do danej czynności.

W świetle tych uwag kwota kosztów egzekucyjnych w wysokości [...] zł przystaje do wzorców konstytucyjnych wynikających z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji RP, w szczególności przy uwzględnieniu granicznej kwoty opłaty wskazanej w art. 64 § 1 pkt 6 u.p.e.a. Na marginesie należy jedynie dodać, że organ egzekucyjny nie ograniczył się wyłącznie do zajęcia rachunku bankowego, ale podjął czynności mające ustalić miejsce pobytu zobowiązanej, a także czynności w celu ustalenia majątku, z którego możliwa byłaby egzekucja (wystawił zlecenie rekwizycyjne, zwrócił się do CEPiK-u oraz Ministra Sprawiedliwości o ujawnienie posiadania pojazdu lub nieruchomości przez zobowiązaną).

Zdaniem Sądu, w stosunku do opłaty manipulacyjnej, a także w stosunku do opłaty za zajęcie innych wierzytelności, ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji nie określa maksymalnej jej wysokości, a jedynie minimalną. W tym kontekście nieuzasadnionym, z uwagi na naruszenie dyscypliny finansów publicznych byłoby biorąc pod uwagę maksymalną skuteczność egzekucji, a także zapewnienie funkcji fiskalnej obniżenie kosztów egzekucyjnych, tj. opłaty manipulacyjnej i opłat za zajęcie innej wierzytelności do łącznej wysokości 5,60 zł (do wysokości minimalnych stawek określonych w ustawie egzekucyjnej - 1,40 zł za opłatę manipulacyjną, 4,20 zł za zajęcie innej wierzytelności) od jednego tytułu wykonawczego.

W konsekwencji zastosowany przez organ odwoławczy mechanizm ustalania opłaty stosunkowej oraz opłaty manipulacyjnej oraz ich wysokość sprawia, że w ocenie Sądu, opłaty te nie realizują w nadmiernym stopniu funkcji represyjnej i spełniają standard określony w wyroku Trybunału.

Odnośnie zaś zarzutu dotyczącego błędnego uznania przez organ, że zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego, na którym brak jakichkolwiek środków pieniężnych stanowi zajęcie wierzytelności pieniężnej także należy uznać, że nie zasługuje on na uwzględnienie.

Podkreślenia wymaga, że w rozpoznawanej sprawie doszło do skutecznego zastosowania środka egzekucyjnego - zajęcia rachunku bankowego zobowiązanej. Dopełniono bowiem wymogów odnoszących się do zgodnego z przepisami zastosowania tego środka egzekucyjnego. Przeszkody do uznania, że doszło do zastosowania tego środka nie mogło stanowić to, że w tym czasie na tym rachunku nie zostały zdeponowane środki pieniężne stanowiące własność zobowiązanej. Podkreślić tutaj trzeba, odwołując się do przepisu art. 80 § 2 u.p.e.a., że zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego zobowiązanego jest dokonane z chwilą doręczenia bankowi zawiadomienia i obejmuje również kwoty, które nie były na rachunku bankowym w chwili zajęcia, a zostały wpłacone na ten rachunek po dokonaniu zajęcia. Niezasadny jest tutaj zarzut, że dla skutecznego zastosowania środka egzekucyjnego wymagane jest rzeczywiste zajęcie w jego wyniku "chociaż jednej złotówki". Takie rozumienie skuteczności zastosowania omawianego środka egzekucyjnego prowadziłoby do nierównego traktowania podmiotów u których doszło do zajęcia "chociaż jednej złotówki" (co rodziłoby określonego rodzaju konsekwencje) i podmiotów u których do takiego zajęcia nie doszło.

Mają powyższe na uwadze Sąd uznał, że zaskarżone postanowienie nie narusza prawa, co uzasadnia oddalenie skargi na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2017 r. poz. 1369 z późn. zm.).