Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt III SA/Wa 1609/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2016-06-22 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6113 Podatek dochodowy od osób prawnych
6560
Hasła tematyczne: Podatek dochodowy od osób prawnych
Skarżony organ: Minister Finansów
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 16 ust. 1 pkt 60, pkt 61, art. 21 ust. 3
journal: Dz.U. 2014 poz 851
law: Ustawa z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Piotr Przybysz (sprawozdawca), Sędziowie sędzia WSA Barbara Kołodziejczak-Osetek, sędzia WSA Elżbieta Olechniewicz, Protokolant starszy sekretarz sądowy Katarzyna Kalinowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 czerwca 2016 r. sprawy ze skargi T. sp. z o.o. z siedzibą w Z. na interpretację indywidualną Ministra Finansów z dnia 5 marca 2015 r. nr IPPB5/423-1187/14-4/JC w przedmiocie podatku dochodowego od osób prawnych oddala skargę


UZASADNIENIE

T. Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością (dalej: "Skarżąca" lub "Spółka") w dniu 8 grudnia 2014r., złożyła wniosek o wydanie interpretacji indywidualnej w zakresie podatku dochodowego od osób prawnych.

We wniosku wskazała, że począwszy od 2015 roku uczestniczyć będzie w systemie rozliczeń wewnątrz grupy kapitałowej opartym o umowę cash poolingu. W ramach tej umowy będzie miało miejsce wzajemne bilansowanie sald rachunków spółek należących do grupy kapitałowej Skarżącej (dalej "Grupa") tak, aby optymalnie wykorzystać przejściowe nadwyżki środków u jednych członków Grupy, finansując przejściowe niedobory innych członków tej Grupy.

W związku z ww. mechanizmem będzie wykorzystywany rachunek bankowy Spółki w banku w Niemczech, służący jako rachunek rozliczeniowy. Na koniec każdego dnia będzie on "zerowany", przy czym nadwyżki i niedobory na nim występujące będą rozliczane albo z kontem Spółki w Polsce, albo z rachunkiem bankowym lidera cash poolingu (liderem tym będzie jedna ze spółek niemieckich).

W mechanizmie cash poolingu poza Skarżącą będą uczestniczyć spółki będące rezydentami dla celów podatku dochodowego w kilku innych krajach Unii Europejskiej, tj.: Hiszpanii, Czechach, Słowacji, Niemiec, Francji, Węgrzech, Holandii, Austrii, Włoszech.

Przewiduje się, że środki pieniężne do systemu cash poolingu będzie wprowadzać spółka niemiecka, zaś spółki z innych krajów (w tym Skarżąca) będą z tych środków korzystać i na tej podstawie płacić odsetki, których finalnym beneficjentem będzie ww. spółka z Niemiec (rezydent podatkowy w Niemczech).

Pismem z dnia 4 lutego 2015r. wezwano Skarżącą do uzupełnienia wniosku. W odpowiedzi na powyższe wezwanie Skarżąca wskazała, że stronami umowy cash poolingu (dalej "Umowa'') będą spółki kapitałowe wchodzące w skład tej samej grupy kapitałowej (dalej "Strony"). Poza Skarżącą będą to spółki - rezydenci dla celów podatku dochodowego w kilku innych krajach Unii Europejskiej, tj.: Hiszpanii, Czechach, Słowacji, Niemiec - w tym przypadku chodzi także o spółkę osobową (transparentną podatkowo - vide p. 12 / p. II wezwania), Francji, Węgrzech, Holandii, Austrii, Włoszech. Główną rolę będzie odgrywał pool-lider, tj. spółka osobowa z Niemiec (działającą w formie "GmbH & Co. KG", dalej "Lider"). Dotyczy to także budowania struktury, w ramach której Umowa będzie funkcjonować. W tym sensie należy potwierdzić, iż będzie on oferował system rozliczeń wewnątrz Grupy.

W ramach umowy będzie funkcjonował bank - będzie on stroną Umowy. Będzie wykonywał szereg czynności technicznych, w tym ustalanie sald uczestników systemu (Stron) oraz realizację transferów.

Umowa zawarta pomiędzy podmiotami będzie umową cash poolingu rzeczywistego. Oznacza to, że nadwyżki Podmiotów wpływać będą na rachunek główny (dalej "Rachunek A"), prowadzony przez Lidera w banku niemieckim, a następnie będą one dystrybuowane dalej (na rachunki bankowe Stron, zgłaszających potrzebę finansowania). Innymi słowy będzie dochodzić do rzeczywistych przepływów pieniężnych pomiędzy rachunkami.

Wzajemne bilansowanie sald rachunków mieć będzie miejsce poprzez Rachunek A, prowadzony przez bank w Niemczech i to bank będzie odpowiedzialny za realizację tego procesu. Na Rachunek A będą trafiać nadwyżki finansowe poszczególnych Stron i z tego rachunku będą one trafiać na rachunki prowadzone w Niemczech dla poszczególnych Stron ("Rachunki B"). Saldo wynikające z bieżących rozliczeń dla poszczególnych Stron, w tym dla Skarżącej (w szczególności nadwyżka rozliczanych należności nad zobowiązaniami) przekazywana więc będzie na Rachunek B. Proces ten będzie odbywać się w cyklu dziennym.

W związku z realizacją Umowy należy wymienić dwa konta: "standardowe" konto rozliczeniowe w Polsce (z którego dokonywane są bieżące płatności - z tytułu zakupów towarów/materiałów oraz usług) oraz ww. Rachunek B, służący jako konto rozrachunkowe ("techniczne") do transferów pomiędzy ww. kontem rozliczeniowym w Polsce a Rachunkiem A. Przykładowo, wydatki prowadzące do powstania salda ujemnego na rachunku w Polsce będą pokrywane w ciężar Rachunku B. Z kolei środki na Rachunku B (w celu pokrycia środków na cele tego transferu) pojawią się dzięki przelewowi z Rachunku A i zostaną zarachowane tam jako saldo ujemne (w relacji ze Skarżącą).

Lider będzie posiadać Rachunek A, służący wyłącznie do celów realizacji Umowy. Będzie on tzw. rachunkiem centralnym, do którego będą trafiać nadwyżki przekazywane przez poszczególne Strony (poprzez Rachunki B), i z którego będą dystrybuowane środki do poszczególnych Stron, które w danym momencie będą wymagać finansowania (także poprzez Rachunki B). Operacje te będą przez bank (w Niemczech) rejestrowane w cyklu dziennym, tak aby ustalić salda przypadające na poszczególne Strony.

Każda ze Stron będzie posiadała Rachunek B, którego rola będzie odpowiadała wyżej opisanej roli Rachunku B Skarżącej. Co do zasady, Strony będą korzystały ze środków udostępnianych w systemie przez Lidera oraz, epizodycznie, przez inne Strony.

Nadwyżki będą w pierwszej kolejności gromadzone na Rachunku A, następnie nastąpi ich przekazanie do beneficjenta (poprzez Rachunek B).

Środki będą pochodzić głównie (ale nie wyłącznie) od Lidera (co będzie wynikać z jego funkcji w Grupie). Szacuje się, że z tego źródła będzie pochodzić ok 90% środków udostępnianych innym Stronom. Będzie to można ustalić na podstawie dokumentów bankowych (wyciągów), potwierdzających wpływy na Rachunek A. Nie przewiduje się obecnie, aby Skarżąca przekazywała nadwyżkę środków (jest to jednak możliwe w dalszej przyszłości).

Pomiędzy Skarżącą a Spółką niemiecką nie dojdzie do zawarcia umowy pożyczki. Nie będzie mieć miejsca także depozyt nieprawidłowy w rozumieniu art. 845 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964r. Kodeks cywilny.

Pomiędzy Skarżącą, a pozostałymi stronami Umowy, w tym Liderem, występują powiązania, o których mowa w art. 16 ust. 1 pkt 60 i 61 ustawy z dnia 15 lutego 1992r. o podatku dochodowym od osób prawnych (Dz. U. z 2014r. poz. 851, z późn. zm.) dalej "u.p.d.o.p.". Takie powiązania nie wystąpią jednak w przypadku banku (prowadzącego Rachunek A i Rachunek B).

Skarżąca wskazała ponadto, że udział Lidera w kapitale Skarżącej przekracza 25%, od okresu dłuższego, niż 2 lata. Co prawda jest to spółka osobowa (transparentna podatkowo), jednakże należy zwrócić uwagę, że wspólnikami tej spółki są m.in. spółki kapitałowe, będące rezydentami dla celów podatku dochodowego w Niemczech. Zatem przepisy art. 21 ust. 3 u.p.d.o.p. powinny znaleźć w odniesieniu do nich zastosowanie (co potwierdza zasada "beneficial owner").

W związku z powyższym opisem zadano następujące pytania.

1. Czy umowa cash poolingu będzie podlegać podatkowi od czynności cywilnoprawnych (PCC)?

2. Czy przepisy o niedostatecznej kapitalizacji (art. 16 ust. 1 pkt 60 i 61 u.p.d.o.p. w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 2015r.) znajdą zastosowanie w przypadku realizacji umowy cashpolingu?

3. Czy opodatkowanie odsetek, na podstawie art. 21 ust. 1 pkt 1 u.p.d.o.p, wypłacanych za granicę w ramach cash poolingu, będzie zależeć od tego, który podmiot okaże się rzeczywistym (ekonomicznym) właścicielem tych odsetek ("beneficial owner" w rozumieniu Komentarza do Modelowej Konwencji OECD)?

Zdaniem Skarżącej do umowy cash poolingu nie stosuje się przepisów o tzw. niedostatecznej kapitalizacji. Zgodnie z art. 16 ust. 1 pkt 60 i 61 u.p.d.o.p. nie uważa się za koszty uzyskania przychodów odsetek od pożyczek (wzgl. kredytów) udzielonych przez podmioty wskazane w tych przepisach. Zgodnie zaś z art. 16 ust. 7b u.p.d.o.p. przez pożyczkę, o której mowa w ust. 1 pkt 60 i 61, rozumie się "każdą umowę, w której dający pożyczkę zobowiązuje się przenieść na własność biorącego określoną ilość pieniędzy, a biorący zobowiązuje się zwrócić tę samą ilość pieniędzy; przez pożyczkę tę rozumie się także kredyt, emisję papierów wartościowych o charakterze dłużnym, depozyt nieprawidłowy lub lokatę; pochodnych instrumentów finansowych nie uważa się za pożyczkę w rozumieniu tego przepisu". W świetle ww. definicji ustawowej należy więc ustalić, czy cash pooling jest pożyczką lub inną formą zobowiązania, zrównaną z pożyczką, wywołującą skutki w zakresie przepisów o tzw. niedostatecznej kapitalizacji.

Skarżąca wskazała, że podobnie jak w przypadku PCC (pyt. 1) przeważa stanowisko, że cash pooling nie stanowi pożyczki ani podobnego zobowiązania w rozumieniu ww. przepisu. Za taką wykładnią opowiada się również sądownictwo administracyjne. Skarżąca na potwierdzenie tego stanowiska powołała się na interpretacje indywidualne, a także orzeczenia sądów administracyjnych.

Skarżąca dodała, że w wyniku wprowadzonych zmian z mocą od 1 stycznia 2015r. art. 16 ust. 7b u.p.d.o.p. otrzymuje następujące brzmienie: "Przez pożyczkę, o której mowa w ust. 1 pkt 60 i 61 oraz art. 15c, rozumie się każdą umowę, w której dający pożyczkę zobowiązuje się przenieść na własność biorącego określoną ilość pieniędzy, a biorący zobowiązuje się zwrócić tę samą ilość pieniędzy; przez pożyczkę tę rozumie się także kredyt, emisję papierów wartościowych o charakterze dłużnym, depozyt nieprawidłowy lub lokatę; pochodnych instrumentów finansowych nie uważa się za pożyczkę w rozumieniu tego przepisu". Należy uznać, że zmiany te (których istotą jest rozszerzenie regulacji o przypadki kredytów) pozostają bez wpływu na znaczenie ww. interpretacji i wyroków (utrwalonej linii orzeczniczej).

Skoro cash pooling nie jest pożyczką (ani transakcją zrównaną z nią), oznacza to, że nie odnoszą się do niego przepisy o tzw. niedostatecznej kapitalizacji.

Odnośnie pytania nr 3 Skarżąca wskazała, że to, iż cash pooling nie stanowi pożyczki, pozostaje bez wpływu na obowiązki Spółki jako płatnika w związku z art. 21 ust. 1 pkt 1, art. 26 ust. 1 i 3 u.p.d.o.p., co prowadzi do wniosku, że właściwą stawką PDOP jest 5% (zgodnie z umową o unikaniu podwójnego opodatkowania pomiędzy Polską a RFN). Treść ww. obowiązku powinna być odczytywana w oparciu o właściwe umowy o unikaniu podwójnego opodatkowania, w tym o Umowę zawartą między Rzecząpospolitą Polską, a Republiką Federalną Niemiec w sprawie unikania podwójnego opodatkowania w zakresie podatków od dochodu i od majątku, podpisaną w Berlinie 14 maja 2003 r., Dz. U. z 2005 r. Nr 12, poz. 90, (w zw. z art. 21 ust. 2 u.p.d.o.p.). Nie można pominąć również Komentarza do Konwencji Modelowej OECD.

Skarżąca powołała się również na art. 11 umowy o unikaniu podwójnego opodatkowania zawartej przez Polskę z RFN i wskazała, że na uwagę zasługuje tu zwrot "osoba uprawniona do odsetek". Jest to osoba będącą rzeczywistym/ekonomicznym właścicielem wierzytelności, wynikającej z odsetek ("beneficial owner" - w znaczeniu tożsamym jak w wyroku NSA z dnia 12 września 2013r., II FSK 2636/11). Nie powinno ulegać wątpliwości, że takim rzeczywistym właścicielem wierzytelności (odsetek) nie jest bank, z którym zostanie zawarta umowa cash poolingu, lecz podmiot, który faktycznie będzie udostępniać własne nadwyżki finansowe innym spółkom Grupy w ramach tego mechanizmu.

Pogląd, zgodnie z którym także w ramach mechanizmu cash poolingu stawka podatek "u źródła" zależy od tego, jaki podmiot jest ekonomicznym właścicielem odsetek, był formułowany wielokrotnie przez organy podatkowe. Zdaniem Spółki, skoro jedynym podmiotem w Grupie, przekazującym nadwyżki środków do mechanizmu cash poolingu, będzie podmiot niemiecki, automatycznie stanie się on tzw. osobą uprawnioną ("beneficial owner") w rozumieniu ww. regulacji. W konsekwencji, jeżeli spółka z Niemiec przekaże Skarżącej certyfikat rezydencji (poświadczający jej rezydencję podatkową w Niemczech), a z innych przepisów (w tym z art. 21 ust. 3 u.p.d.o.p.) nie będzie wynikać zwolnienie z podatku dochodowego, to Spółka będzie zobligowana do pobrania i odprowadzenia na rachunek bankowy Urzędu Skarbowego podatku "u źródła" (PDOP) według stawki 5% - zgodnie z art. 11 ust. 2 i 4 umowy z 14 maja 2003r. o unikaniu podwójnego opodatkowania zawartej przez Polskę oraz Republikę Federalną Niemiec.

Minister Finansów w interpretacji z dnia 5 marca 2015r. uznał za nieprawidłowe stanowisko Skarżącej w zakresie zastosowania przepisów art. 16 ust. 1 pkt 60 i 61 u.p.d.o.p. o niedostatecznej kapitalizacji oraz ustalenia, czy opodatkowanie odsetek, na podstawie art. 21 ust. 1 pkt 1 u.p.d.o.p., wypłacanych za granicę w ramach cash poolingu, będzie zależeć od tego, który podmiot okaże się rzeczywistym (ekonomicznym) właścicielem tych odsetek ("beneficial owner" w rozumieniu Komentarza do Modelowej Konwencji OECD). W zakresie zaś podatku od czynności cywilnoprawnych wydano odrębne rozstrzygnięcie.

W uzasadnieniu Minister Finansów stwierdził, że opisana we wniosku umowa cash poolingu wypełnia przesłanki zaliczenia jej do umowy pożyczki zdefiniowanej w art. 16 ust. 7b u.p.d.o.p. Uzyskiwane zatem przez uczestników umowy wynagrodzenie w postaci odsetek jest uzyskane z tytułu czasowego finansowania debetu innych uczestników umowy. Tym samym nie powinno budzić wątpliwości, że w przypadku środków finansowych, które posłużą pokryciu niedoborów finansowych innych uczestników umowy, można mówić o ich udzieleniu innym uczestnikom umowy w formie pożyczki w rozumieniu wyżej powołanego art. 16 ust. 7b u.p.d.o.p.

Organ podatkowy wskazał również, że od dnia 1 stycznia 2015r. oprócz zmian w zakresie brzmienia przepisów art. 16 ust. 1 pkt 60, 61 oraz ust. 7b u.p.d.o.p., wprowadzono do ustawy nowe przepisy, które mogą mieć wpływ na zakres stosowania przepisów dotyczących tzw. "cienkiej kapitalizacji". W szczególności zgodnie z brzmieniem art. 16 ust. 7g u.p.d.o.p. wartość zadłużenia, o którym mowa w ust. 1 pkt 60 i 61, pomniejsza się o wartość pożyczek udzielonych podmiotom powiązanym, wskazanym w tych przepisach. Stosownie natomiast do treści art. 16 ust. 7h u.p.d.o.p, wartość kapitału własnego, o której mowa w ust. 1 pkt 60 i 61, określa się na ostatni dzień miesiąca poprzedzającego miesiąc zapłaty odsetek od pożyczek, o których mowa w tych przepisach, bez uwzględnienia kapitałów z aktualizacji wyceny oraz części kapitału własnego pochodzącego z otrzymanych pożyczek podporządkowanych. Wartość tę pomniejsza się o wartość kapitału zakładowego spółki lub funduszu udziałowego w spółdzielni, jaka nie została na ten kapitał lub fundusz faktycznie przekazana lub jaka została pokryta wierzytelnościami z tytułu pożyczek oraz z tytułu odsetek od tych pożyczek, przysługującymi wspólnikom wobec tej spółki lub członkom wobec tej spółdzielni, a także wartościami niematerialnymi lub prawnymi, od których nie dokonuje się odpisów amortyzacyjnych zgodnie z art. 16a-16m.

Biorąc powyższe pod uwagę, ponieważ w ramach opisanego systemu cash poolingu rachunki bankowe Spółki mogą wykazywać saldo ujemne, w związku z tym bank obciąży te rachunki odsetkami. Przy czym inni uczestnicy systemu cash poolingu w tym samym okresie mogą wykazywać na swoich rachunkach bankowych salda dodatnie (fakt ten spowoduje uznanie tych rachunków odsetkami). Transfery te wypełniają przesłanki zaliczenia ich do umowy pożyczki zdefiniowanej w art. 16 ust. 7b u.p.d.o.p. Przedstawiony przez Spółkę system cash poolingu spowoduje dostęp - w przypadku salda ujemnego na rachunkach bankowych Spółki - do finansowania wewnątrzgrupowego, czyli finansowania tego salda przez uczestników posiadających na ich rachunkach bankowych salda dodatnie. Przy czym brak sporządzonych umów pożyczek (w rozumieniu Kodeksu cywilnego) pomiędzy uczestnikami systemu cash poolingu nie przekreśla możliwości uznania określonych transakcji jako odpowiadających definicji sformułowanej w art. 16 ust. 7b u.p.d.o.p. Przepis ten wprowadza bowiem własną definicję wskazanej umowy na potrzeby przepisów dotyczących tzw. cienkiej kapitalizacji.

Odnosząc powołane wyżej normy prawne do przedstawionego opisu zdarzenia przyszłego Minister Finansów stwierdził, że uprawnienie Spółki do korzystania ze środków finansowych w ramach opisanej we wniosku struktury cash poolingu upoważnia do stwierdzenia, że w przedstawionym zdarzeniu przyszłym będziemy mieli do czynienia z pożyczką w rozumieniu definicji zawartej w art. 16 ust. 7b u.p.d.o.p. Tym samym, w sytuacji, gdy Spółka będzie wykazywała saldo debetowe, a także łączna wartość zadłużenia wobec podmiotów wskazanych w art. 16 ust. 1 pkt 60 i pkt 61 u.p.d.o.p. przekroczy wartość kapitału własnego, wówczas w odniesieniu do odsetek płaconych w związku z uczestnictwem w systemie cash poolingu znajdą zastosowanie ograniczenia w zakresie niedostatecznej kapitalizacji.

Mając zatem na względzie treść stanowiska Skarżącej zawartego we wniosku organ podatkowy stwierdził, że jest ono nieprawidłowe, gdyż w kontekście przedstawionego systemu cash poolingu nie można wykluczyć okoliczności stosowania art. 16 ust. 1 pkt 60 i 61 u.p.d.o.p. z uwagi na brzmienie art. 16 ust. 7b u.p.d.o.p.

Odnośnie pytania nr 3 Minister Finansów wskazał, że z regulacji zawartych w umowie polsko-niemieckiej w sprawie unikania podwójnego opodatkowania w zakresie podatków od dochodu i od majątku wynika, że spółka osobowa, która nie posiada siedziby w Umawiającym się Państwie, jest traktowana jako posiadająca siedzibę w tym Umawiającym się Państwie, ale tylko w takim zakresie, w jakim dochód pochodzący z drugiego Umawiającego się Państwa lub położony w tym drugim Państwie majątek może być opodatkowany w tym pierwszym wymienionym Państwie. Jednakże niemiecka spółka osobowa, co potwierdziła również Skarżąca, nie podlega opodatkowaniu w Niemczech. Jeżeli zatem spółka osobowa nie jest podmiotem podatku dochodowego w Niemczech, to osobą korzystającą z przywilejów wynikających z umowy o unikaniu podwójnego opodatkowania jest wspólnik spółki osobowej.

Wobec powyższego, w odniesieniu do płatności dokonywanych przez Skarżącą z tytułu przedmiotowych odsetek podatnikami podatku dochodowego będą wspólnicy niemieckiej spółki osobowej. W związku z tym dochód z tytułu wypłaconych odsetek osobie prawnej będącej wspólnikiem niemieckiej spółki osobowej będzie podlegał opodatkowaniu na podstawie art. 21 ust. 1 pkt 1 u.p.d.o.p.

Minister Finansów wskazał, że przedmiotem wątpliwości Skarżącej jest ustalenie, czy opodatkowanie odsetek na podstawie art. 21 ust. 1 pkt 1 u.p.d.o.p., wypłacanych za granicę w ramach cash poolingu, będzie zależeć od tego, który podmiot okaże się rzeczywistym (ekonomicznym) właścicielem tych odsetek ("beneficial owner" w rozumieniu Komentarza do Modelowej Konwencji OECD). Zdaniem Spółki, skoro jedynym podmiotem w Grupie, przekazującym nadwyżki środków do mechanizmu cash poolingu, będzie podmiot niemiecki, automatycznie stanie się on tzw. osobą uprawnioną ("beneficial owner"). Minister Finansów nie zgodził się z powyższym. Wskazał, że rzeczywistymi właścicielami przekazywanych środków pozostają podmioty przekazujące nadwyżkę znajdującą się na ich rachunkach. Analizując istnienie cash poolingu w Polsce, należy wskazać przede wszystkim na brak regulacji prawnych w tym zakresie. Prawo cywilne - w części zobowiązaniowej - nie zawiera przepisów odnoszących się do tego typu umowy, stąd umowa cash poolingu pozostaje na gruncie polskiego prawa umową nienazwaną. Umowa cash poolingu jest formą efektywnego zarządzania środkami finansowymi, stosowaną przez podmioty należące do jednej grupy kapitałowej lub podmioty powiązane ekonomicznie w jakikolwiek inny sposób. Co do zasady cash pooling sprowadza się do koncentrowania środków pieniężnych z jednostkowych rachunków poszczególnych podmiotów na wspólnym rachunku grupy (rachunek główny) i zarządzaniu zgromadzoną w ten sposób kwotą, przy wykorzystaniu korzyści skali. Do niezmiennej istoty cash poolingu zalicza się możliwość kompensowanie przejściowych nadwyżek, wykazywanych przez jedne podmioty z przejściowymi niedoborami zaistniałymi u innych podmiotów. Dzięki temu dochodzi do minimalizowania kosztów kredytowania działalności podmiotów z grupy poprzez kredytowanie się przy wykorzystaniu środków własnych grupy. W ramach porozumienia cash poolingu uczestnicy wskazują podmiot organizujący cash pooling i zarządzający systemem, którym może być wyspecjalizowany bank, jak również jednostka z grupy (zwana pool liderem, liderem). Zarządzający systemem w ramach umowy zapewnia dla wszystkich uczestników systemu środki finansowe na pokrycie sald ujemnych, a w przypadku wystąpienia sald dodatnich na rachunkach uczestników to na jego rachunek trafiają środki finansowe. Niezależnie od tego, czy podmiotem zarządzającym systemem jest bank, czy wybrana spółka z grupy, realizuje on jedynie funkcję pośrednika, tzn. nie jest ostatecznym właścicielem odsetek, do których prawo przysługuje spółkom przekazującym nadwyżkę.

Minister Finansów podkreślił, że cechą charakterystyczną systemu cash pooling jest konsolidowanie środków finansowych wszystkich uczestników, a nie dokonywanie "darowizn" na rzecz podmiotu zarządzającego przez pozostałych uczestników. Rzeczywistymi właścicielami przekazywanych środków pozostają podmioty przekazujące nadwyżkę znajdującą się na ich rachunkach.

Minister Finansów odniósł się do opisanego we wniosku zdarzenia przyszłego i wskazał, że z opisu umowy cash poolingu jednoznacznie wynika, że to poszczególne spółki uczestniczące w umowie będą przekazywały nadwyżki środków na rachunek centralny. Zatem właścicielem (podmiotem uprawnionym do odsetek) pozostaje uczestnik struktury cash poolingu przekazujący nadwyżkę środków. Błędem jest, w ocenie Ministra Finansów, utożsamianie, jak czyni to Spółka, właściciela odsetek wyłącznie z podmiotem dysponującym roszczeniem o ich wypłatę i posiadającym prawo do dysponowania nimi. Status osoby uprawnionej przysługuje bowiem ekonomicznemu właścicielowi udostępnionego kapitału, a nie ekonomicznemu dysponentowi samych odsetek. Uprawnionym właścicielem może być zatem podmiot posiadający prawo do kapitału, z tytułu którego udostępnienia należne będą odsetki, jak i prawo do zagospodarowania tych odsetek jako ich właściciel, a nie podmiot posiadający prawo tylko do ich otrzymania.

Organ podatkowy zwrócił uwagę, że tytuł prawny do odsetek posiadają poszczególne spółki biorące udział w strukturze cash poolingu. Konsekwentnie to poszczególne spółki uczestniczące w strukturze cash poolingu uzyskują przychód podatkowy na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w postaci należnych im odsetek. Należy mieć na uwadze, że odsetki są ściśle związane z kapitałem, którego dotyczą (z którym związane jest ich powstanie). Jeżeli zatem właścicielami środków pieniężnych są poszczególne spółki - uczestnicy struktury cash poolingu, to oni są ostatecznymi odbiorcami powstałych w związku z tymi kwotami odsetek.

Przepisy prawa podatkowego nie odnoszą się wprost do zdarzeń tego rodzaju, zatem ewentualne konsekwencje podatkowe należałoby oceniać z punktu widzenia ogólnych zasad opodatkowania obowiązujących w ustawie o podatku dochodowym od osób prawnych. W pierwszej kolejności istotnym jest ustalenie, kto jest podatnikiem z tytułu otrzymanych odsetek. To bowiem osoba podatnika, niebędącego rezydentem, przesądza o tym, czy i jaka umowa międzynarodowa znajdzie zastosowanie w celu uniknięcia podwójnego opodatkowania. Celem ustalenia, kto jest podatnikiem od dochodu z tytułu odsetek wypłacanych przez Spółkę jako uczestnika cash poolingu - a więc dochodu tego rodzaju, o jakim traktują też regulacje Konwencji Modelowej OECD i umowy polsko-niemieckiej, sięgnąć należy jednak w pierwszej kolejności do prawa krajowego, tj. prawa państwa źródła dochodu. Nie ulega bowiem wątpliwości, że postanowienia umowy o unikaniu podwójnego opodatkowania można stosować tylko wobec podmiotu, który w świetle prawa krajowego ma status podatnika w odniesieniu do danego rodzaju dochodu. Przy opodatkowywaniu przychodów osiągniętych na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez podatników, o których mowa w art. 3 ust. 2 u.p.d.o.p., w pierwszej kolejności należy zatem ustalić osobę podatnika, a dopiero później kierując się miejscem zamieszkania lub siedziby tego podatnika zastosować postanowienia odpowiedniej umowy międzynarodowej odnośnie określenia właściwej stawki podatku. Obniżona stawka podatku u źródła może zatem znaleźć zastosowanie tylko wówczas, gdy podatnik, tj. "osoba której wypłacane są odsetki" jest jednocześnie "osobą uprawnioną do odsetek" według OECD oraz poszczególnych umów o unikaniu podwójnego opodatkowania (zawierających klauzulę "beneficial owner"). Musi zatem istnieć tożsamość podatnika w rozumieniu prawa krajowego, osoby otrzymującej odsetki oraz osoby uprawnionej do odsetek - będącej jednocześnie nierezydentem.

Analizując powyższe, Spółka w pierwszej kolejności powinna ustalić osobę podatnika, na rzecz którego przekazywane będą odsetki, a dopiero później kierując się miejscem jego zamieszkania lub siedziby zastosować postanowienia odpowiedniej umowy międzynarodowej, tak aby określić właściwą stawkę podatkową czy też od tego podatku odstąpić, jeżeli dana umowa zawiera taką regulację.

Jednocześnie Minister Finansów dodał, że Spółka będzie mogła zastosować, zgodnie z postanowieniami art. 21 ust. 2 u.p.d.o.p., preferencyjną stawkę podatkową wynikającą z umowy o unikaniu podwójnego opodatkowania obowiązującej pomiędzy Polską a państwem rezydencji podatkowej podmiotu uprawnionego, uzyskującego dochód z tytułu odsetek, a więc poszczególnych spółek z grupy, które biorą udział w strukturze cash poolingu (pod warunkiem posiadania ich certyfikatów rezydencji).

Organ podatkowy podkreślił, że odsetki są ściśle związane z kapitałem, którego dotyczą (z którym związane jest ich powstanie), jeżeli zatem właścicielami środków pieniężnych są poszczególne spółki - uczestnicy struktury cash poolingu, to oni są ostatecznymi odbiorcami powstałych w związku z tymi kwotami odsetek.

Reasumując, opodatkowanie odsetek, na podstawie art. 21 ust. 1 pkt 1 u.p.d.o.p., wypłacanych za granicę w ramach cash poolingu, będzie zależeć od tego, który podmiot okaże się rzeczywistym właścicielem tych odsetek (beneficial onwer). Jak wyjaśniono powyżej, rzeczywistym właścicielem odsetek (beneficial owner) pozostaje uczestnik struktury cash poolingu przekazujący nadwyżkę środków.

Przepisy podatkowe przewidują w swoich postanowieniach zwolnienie od podatku, które dotyczy przychodów określonych w art. 21 ust. 1 pkt 1 u.p.d.o.p. (m.in. z odsetek i należności licencyjnych) osiąganych na terytorium Polski przez podatników niemających siedziby lub zarządu na terytorium Polski.

Minister Finansów odwołując się do przepisów u.p.d.o.p., a także Dyrektywy Rady 2003/49/WE z dnia 3 czerwca 2003r. w sprawie wspólnego systemu opodatkowania stosowanego do odsetek oraz należności licencyjnych między powiązanymi spółkami z różnych Państw Członkowskich (Dz. U. UE.L. 03.157.49 ze zm, dalej Dyrektywa Rady 2003/49/WE), i odnosząc powyższe do zdarzenia przyszłego przedstawionego we wniosku, zauważył, że to poszczególne spółki uczestniczące w strukturze cash poolingu uzyskują przychód podatkowy na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w postaci należnych im odsetek. Zatem rzeczywistym właścicielem odsetek (beneficial owner) pozostaje uczestnik struktury cash poolingu przekazujący nadwyżkę środków.

Biorąc pod uwagę charakter zwolnienia Minister Finansów wskazał, że w sytuacji wypłaty odsetek Spółka musi posiadać informację o podmiocie, który będzie ich rzeczywistym odbiorcą i każdorazowo odnosić treść art. 21 ust. 3 u.p.d.o.p. do danej sytuacji, tj. statusu odbiorcy odsetek. Wobec powyższego wypłata odsetek poszczególnym uczestnikom cash poolingu musi być każdorazowo weryfikowana w kontekście zapisów statuujących to zwolnienie w odniesieniu do konkretnych odbiorców odsetek. Dopiero zatem weryfikacja spełnienia przez konkretnego uczestnika cash poolingu warunków określonych wart. 21 ust. 3-8 u.p.d.o.p. będzie podstawą do zastosowania przedmiotowego zwolnienia.

Reasumując - dla zastosowania zwolnienia, o którym mowa w art. 21 ust. 3 u.p.d.o.p., w stosunku do odsetek wypłacanych przez Skarżącą w ramach procesu cash poolingu będzie ona zobowiązana do ustalenia ostatecznego odbiorcy wypłacanych odsetek. Rzeczywistym właścicielem odsetek (beneficial owner) pozostaje uczestnik struktury cash poolingu przekazujący nadwyżkę środków.

Po wezwaniu Ministra Finansów do usunięcia naruszenia prawa Skarżąca pismem z dnia 19 maja 2015r. wniosła skargę na powyższą interpretację wnosząc o jej uchylenie w całości. Zaskarżonej interpretacji zarzuciła naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. naruszenie:

1. art. 16 ust. 1 pkt 60 i 61 i ust. 7b u.p.d.o.p. poprzez ich błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, polegające na uznaniu, że mają one zastosowanie do odsetek zapłaconych w ramach umowy cash poolingu;

2. art. 11 ust. 2 umowy z 14 maja 2003r. pomiędzy Rzecząpospolitą Polską a Republiką Federalną Niemiec w sprawie unikania podwójnego opodatkowania w zakresie podatków od dochodu i od majątku poprzez niewłaściwą interpretację oraz brak zastosowania.

Zdaniem Skarżącej, w przypadku zawarcia umowy cash poolingu, na Spółce nie będą ciążyły ograniczenia związane z niedostateczną kapitalizacją (art. 16 ust. 1 pkt 60 i 61 u.p.d.o.p.), gdyż umowy cash poolingu nie można kwalifikować jako umowy pożyczki w rozumieniu art. 16 ust. 7b u.p.d.o.p.

Polska zawarła umowy o unikaniu podwójnego opodatkowania ze wszystkimi krajami określonymi we wniosku o interpretację i, zasadniczo, wszystkie te umowy (w szczególności, ta zawarta z Niemcami, posługują się pojęciem osoby uprawnionej do odsetek (beneficial owner). Jedynie taka osoba, będąca wierzycielem, ma prawo do zastosowania obniżonej stawki podatku "u źródła" (5% w przypadku Niemiec oraz większości innych krajów wymienionych we wniosku o interpretację).

Jeżeli podmiot niemiecki (zgodnie z opisem we wniosku Spółki) przekazywałby środki do czasowego wykorzystania przez inne spółki Grupy, w tym przez Spółkę, i stanowiłyby one element jego aktywów (tj. on byłby rzeczywistym właścicielem tych środków), ten właśnie podmiot powinien zostać uznany za osobę uprawnioną do odsetek. W konsekwencji, wydana interpretacja powinna była uznać stanowisko Spółki za prawidłowe.

Orzecznictwo, odnoszące się do pojęcia osoby uprawnionej, nie powinno pozostawiać wątpliwości, że taką osobą jest podmiot rzeczywiście przekazujący nadwyżkę finansową do wykorzystania przez innych uczestników systemu, a nie, na przykład, podmiot dokonujący ich "wtórnego" wprowadzenia (tj. taki, który otrzymał je wcześniej poprzez ten sam system cash poolingu lub nawet na podstawie osobnej umowy). Taki podmiot jest jednocześnie ostatecznym beneficjentem wypłacanych odsetek (tj. nie ciąży na nim zobowiązanie, by przekazać je jakiemukolwiek innemu podmiotowi).

W odpowiedzi na skargę Minister Finansów wniósł o jej oddalenie, podtrzymując zaprezentowane wcześniej stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje:

Kognicję sądu administracyjnego wyznaczają przepisy art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t. j. Dz.U. z 2014r. poz. 1647) stanowiąc, że sądy te sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem.

Stosownie do art. 3 § 2 pkt 4a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2016r., poz. 718 ze zm. – dalej "p.p.s.a.") kontrola sprawowana przez sądy administracyjne obejmuje również orzekanie w sprawach skarg na pisemne interpretacje przepisów prawa podatkowego wydawane w indywidualnych sprawach.

Zgodnie z art. 14b § 3 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. Ordynacja podatkowa (tekst jedn. Dz.U. z 2015r., poz. 613 ze zm. – dalej "O.p.") składający wniosek o udzielenie interpretacji indywidualnej przepisów prawa podatkowego jest obowiązany do wyczerpującego przedstawienia zaistniałego stanu faktycznego albo zdarzenia przyszłego oraz do przedstawienia własnego stanowiska w sprawie oceny prawnej tego stanu faktycznego. Treść wniosku określa zatem granice, w jakich interpretacja będzie mogła wywołać określone w ustawie skutki prawne, a organ wydający interpretację nie jest uprawniony do jakiegokolwiek uzupełniania wniosku we własnym zakresie. Zgodnie z treścią art. 14c § 1 i 2 O.p. interpretacja indywidualna zawiera ocenę stanowiska wnioskodawcy wraz z uzasadnieniem prawnym tej oceny, a w razie negatywnej oceny wskazanie prawidłowego stanowiska wraz z uzasadnieniem prawnym.

Kontrola sądu administracyjnego w przedmiocie pisemnych interpretacji przepisów prawa podatkowego wydawanych w indywidualnych sprawach polega w swojej istocie na ocenie, czy za podstawę udzielonej interpretacji podatkowej posłużył stan faktyczny przedstawiony przez podatnika we wniosku o interpretację, a jeśli tak, to czy organ prawidłowo zinterpretował - mające zastosowanie w przedstawionej przez podatnika sytuacji - przepisy prawa.

Dokonując kontroli zaskarżonej interpretacji w oparciu o przedstawione wyżej zasady Sąd stwierdza, że skarga nie jest zasadna.

Spór w niniejszej sprawie dotyczy umowy cash poolingu. Sporne pomiędzy stronami są dwie kwestie: po pierwszy, czy do umowy cash poolingu stosuje się przepisy o tzw. niedostatecznej kapitalizacji oraz po drugie, kto jest rzeczywistym właścicielem odsetek (beneficial owner) .

Zdaniem Skarżącej do umowy cash poolingu nie stosuje się przepisów o tzw. niedostatecznej kapitalizacji. Ponadto Skarżąca uważa, że podmiot niemiecki jako jedyny podmiot w Grupie przekazujący nadwyżki środków do mechanizmu cash poolingu, stanie się tzw. osobą uprawnioną ("beneficial owner") w rozumieniu art. 11 umowy o unikaniu podwójnego opodatkowania zawartej przez Polskę z RFN.

Zdaniem organu nie można wykluczyć okoliczności stosowania art. 16 ust. 1 pkt 60 i 61 u.p.d.o.p., z uwagi na brzmienie art. 16 ust. 7b u.p.d.o.p., zaś rzeczywistym właścicielem odsetek (beneficial owner) pozostaje uczestnik struktury cash poolingu przekazujący nadwyżkę środków.

Odnosząc się do tak zarysowanego sporu powtórzyć wypada, że cash pooling jest umową nienazwaną, która stanowi formę efektywnego zarządzania środkami finansowymi, stosowaną przez podmioty należące do jednej grupy kapitałowej lub podmioty powiązane ekonomicznie w jakikolwiek inny sposób. Sprowadza się ona do koncentrowania środków pieniężnych z jednostkowych rachunków poszczególnych podmiotów na wspólnym rachunku grupy i zarządzaniu zgromadzoną w ten sposób kwotą, przy wykorzystaniu korzyści skali. Pozwala to na kompensowanie przejściowych nadwyżek wykazywanych przez jedne z podmiotów z przejściowymi niedoborami zaistniałymi u innych podmiotów. Dzięki temu dochodzi do minimalizowania kosztów kredytowania działalności podmiotów z grupy, poprzez kredytowanie się przy wykorzystaniu środków własnych grupy. W ramach porozumienia cash poolingu uczestnicy wskazują podmiot organizujący i zarządzający systemem, tzw. pool-lidera (lidera, agenta), którym może być wyspecjalizowany bank, jak również jednostka z grupy. Zarządzający systemem w ramach umowy zapewnia dla wszystkich uczestników systemu środki finansowe na pokrycie sald ujemnych, a w przypadku wystąpienia sald dodatnich na rachunkach uczestników, to na jego rachunek trafiają środki finansowe.

Wymaga podkreślenia, że sporne zagadnienie było przedmiotem analizy Naczelnego Sądu Administracyjnego w orzeczeniach z dnia 30 września 2015r., sygn. akt II FSK 3137/14 oraz II FSK 2033/14, mocą których uchylono wyroki WSA w Warszawie z dnia 15 lipca 2014r., sygn. akt III SA/Wa 277/14 oraz WSA w Bydgoszczy z dnia z dnia 19 marca 2014r. o sygn. akt I SA/Bd 208/14. W wyrokach tych NSA ukształtował nową linię orzeczniczą uznając, że transfery pieniężne w ramach cash poolingu mieszczą się w definicji "pożyczki", o której mowa w art. 16 ust. 7b u.p.d.o.p., wprowadzonej na potrzeby tzw. "cienkiej kapitalizacji". W ocenie NSA: "przekazanie określonej sumy pieniężnej na rachunek pożyczkodawcy (skutkujące uznaniem jego rachunku bankowego) może być kwalifikowane jako wykonanie przez dającego pożyczkę jego zobowiązania. Pożyczkodawca uzyskuje bowiem w takim przypadku wierzytelność - względem banku - o wypłatę sumy pożyczki w formie gotówkowej (czyli wierzytelność o przeniesienie własności znaków pieniężnych), którą to wierzytelność może niejako bez żadnych trudności zrealizować. Istota umowy pożyczki polega bowiem nie tyle na przeniesieniu własności jej przedmiotu na biorącego pożyczkę, ile na stworzeniu prawnej podstawy uzyskania własności przez tego ostatniego (...) Nie powinno budzić wątpliwości, iż w przypadku uczestników umowy posiadających środki finansowe, które nie zostaną ulokowane na lokacie bankowej, lecz posłużą pokryciu niedoborów finansowych innych uczestników umowy, można mówić o udzieleniu tych środków przez nich innym uczestnikom umowy w formie pożyczki w rozumieniu art. 16 ust 7b u.p.d.o.p. (vide: wyrok NSA z dnia 30 września 2015r. sygn. akt II FSK 2033/14).

Argumenty zaprezentowane przez NSA w ww. wyrokach Sąd orzekający w sprawie w pełni aprobuje i przedstawi je także jako własne w niniejszym uzasadnieniu. Analogiczny pogląd wyraził tutejszy Sąd w wyroku z dnia 28 października 2015r., sygn. akt III SA/Wa 147/15 oraz w wyroku z dnia 3 lutego 2016r., III SA/Wa 1055/15.

Stosownie do art. 15 ust. 1 u.p.d.o.p. kosztami uzyskania przychodów są koszty poniesione w celu osiągnięcia przychodów lub zachowania albo zabezpieczenia źródła przychodów, z wyjątkiem kosztów wymienionych w art. 16 ust. 1 tej ustawy. Zgodnie z art. 16 ust. 1 pkt 60 u.p.d.o.p. - w brzmieniu obowiązującym w dniu wydania interpretacji - nie uważa się za koszty uzyskania przychodów odsetek od pożyczek (kredytów) udzielonych spółce przez jej udziałowca (akcjonariusza) posiadającego nie mniej niż 25% udziałów (akcji) tej spółki albo udziałowców (akcjonariuszy) posiadających łącznie nie mniej niż 25% udziałów (akcji) tej spółki, jeżeli wartość zadłużenia spółki wobec udziałowców (akcjonariuszy) tej spółki posiadających co najmniej 25% udziałów (akcji) i wobec innych podmiotów posiadających co najmniej 25% udziałów w kapitale takiego udziałowca (akcjonariusza) osiągnie łącznie trzykrotność wartości kapitału zakładowego spółki - w części, w jakiej pożyczka (kredyt) przekracza tę wartość zadłużenia, określoną na dzień zapłaty odsetek; przepisy te stosuje się odpowiednio do spółdzielni, członków spółdzielni oraz funduszu udziałowego takiej spółdzielni.

Z kolei, w myśl art. 16 ust. 1 pkt 61 u.p.d.o.p., kosztów uzyskania przychodów nie stanowią odsetki od pożyczek udzielonych spółce przez inną spółkę, jeżeli w obu tych podmiotach ten sam wspólnik posiada nie mniej, niż po 25% udziałów (akcji), a wartość zadłużenia spółki otrzymującej pożyczkę (kredyt) wobec wspólników tej spółki posiadających co najmniej 25% jej udziałów (akcji) i wobec innych podmiotów posiadających co najmniej 25% udziałów w kapitale tych wspólników oraz wobec spółki udzielającej pożyczki (kredytu) osiągnie łącznie trzykrotność wartości kapitału zakładowego spółki - w części, w jakiej pożyczka (kredyt) przekracza tę wartość zadłużenia, określoną na dzień zapłaty odsetek; przepisy te stosuje się odpowiednio do spółdzielni, członków spółdzielni oraz funduszu udziałowego takiej spółdzielni.

Wreszcie - stosownie do art. 16 ust. 7b u.p.d.o.p. - przez pożyczkę, o której mowa w ust. 1 pkt 60 i 61 cyt. przepisu, rozumie się każdą umowę, w której dający pożyczkę zobowiązuje się przenieść na własność biorącego określoną ilość pieniędzy, a biorący zobowiązuje się zwrócić tę samą ilość pieniędzy; przez pożyczkę tę rozumie się także emisję papierów wartościowych o charakterze dłużnym, depozyt nieprawidłowy lub lokatę. Zgodnie z przytoczoną definicją, przez użyte w art. 16 ust. 1 pkt 60 i 61 u.p.d.o.p. wyrażenie "pożyczka" można rozumieć każdą formę zadłużenia funkcjonującą w obrocie gospodarczym. Nie budzi również wątpliwości, że powołany przepis definiuje umowę pożyczki na użytek stosowania normy wynikającej z brzmienia art. 16 ust. 1 pkt 60 i 61 ustawy szerzej, niż wynika to z definicji zawartej w kodeksie cywilnym.

Przepisy kodeksu cywilnego nie zawierają regulacji odnoszących się do umowy cash poolingu. Stąd też słusznie wskazał organ interpretacyjny, że umowę taką zaliczyć należy do umów nienazwanych na gruncie polskich przepisów prawa cywilnego. Tym niemniej cechą takiej umowy jest to, że jeden z podmiotów (uczestnik umowy) przekazuje własne środki finansowe innemu podmiotowi (innemu uczestnikowi umowy), celem pokrycia przez ten inny podmiot zobowiązań pieniężnych. Otrzymane przez podmiot środki finansowe podlegają zwrotowi wraz z wynagrodzeniem za korzystanie z tych środków, określonym w formie odsetek.

W ocenie Sądu, opisana przez wnioskodawcę umowa (usługa) cash poolingu wypełnia przesłanki zaliczenia jej do umowy pożyczki zdefiniowanej w art. 16 ust. 7b u.p.d.o.p. W przedmiotowej sprawie mamy bowiem do czynienia z przekazywaniem środków pieniężnych pomiędzy podmiotami (uczestnikami), przy jednoczesnej - wynikającej z logiki struktury zarządzania płynnością finansową - konieczności zwrotu danych środków oraz uzyskiwaniu w związku z tym określonego wynagrodzenia w postaci odsetek. Spółka będzie otrzymywać odsetki w przypadku, gdy zgromadzone przez nią środki będą zasilały strukturę oraz będzie zobowiązana do zapłaty odsetek w sytuacji, gdy saldo ujemne na jej rachunku zostanie wyrównane środkami pochodzącymi ze struktur. Wynika to w sposób jednoznaczny z opisu stanu faktycznego.

Przy czym podkreślić należy, że brak sporządzonych umów pożyczek pomiędzy uczestnikami struktury nie przekreśla możliwości uznania określonych transakcji jako odpowiadających definicji sformułowanej w art. 16 ust. 7b u.p.d.o.p. Przepis ten wprowadza bowiem własną definicję wskazanej umowy na potrzeby przepisów dotyczących tzw. cienkiej kapitalizacji. Warto również zwrócić uwagę, że usługa cash poolingu stanowi kompleksową usługę finansową, oferowaną przez bank i obejmuje szereg powiązanych ze sobą czynności, mających na celu umożliwienie spółkom należącym do grupy, optymalizację gospodarowania wolnymi środkami finansowymi oraz ograniczenie obciążeń związanych z niedoborami środków finansowych. Faktycznym jej celem jest udostępnianie środków pieniężnych pomiędzy podmiotami z grupy oraz osiąganie przez te podmioty korzyści w postaci odsetek. Jest to zatem rodzaj pożyczek udzielanych pomiędzy podmiotami uczestniczącymi w tym systemie.

Należy także podkreślić, że specyfika systemu cash poolingu nie oznacza, że nie może on zostać uznany za realizujący znamiona pożyczki w świetle przepisów ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych. Jak już wyjaśniono powyżej, w przedmiotowej sprawie mamy do czynienia z przekazywaniem środków pieniężnych pomiędzy podmiotami, przy jednoczesnym zobowiązaniu do zwrotu danych środków oraz uzyskiwaniu w związku z tym określonego wynagrodzenia w postaci odsetek, co wynika z zasad funkcjonowania przedstawionego systemu. Są to trzy ustawowe (art. 16 ust. 7b u.p.d.o.p.) przesłanki uznania umowy za pożyczkę i umowa przedstawiona we wniosku o wydanie interpretacji je spełnia.

Bez znaczenia jest także i to, że uczestnicy literalnie zobowiązują się do konsolidowania swoich środków ze środkami innych podmiotów uczestniczących w systemie, a nie do pożyczenia ich konkretnemu uczestnikowi, w wysokości z góry ustalonej, na rzecz określonego podmiotu. Trudno bowiem dojść do innych wniosków w sytuacji, kiedy uczestnik umowy (w tym strona skarżąca) posiada na swoim rachunku saldo ujemne - debet, a drugi uczestnik, posiadający saldo dodatnie, poprzez automatyczne transfery dokona spłaty tego debetu i otrzyma z tego tytułu wynagrodzenie w postaci odsetek. Uczestnik o saldzie ujemnym skorzysta więc ze środków innego uczestnika dysponującego saldem dodatnim celem pokrycia przez tego uczestnika zobowiązań pieniężnych. Jest to nic innego, jak pożyczka pomiędzy tymi podmiotami. Tym samym Skarżąca, która w związku z uczestnictwem w systemie posiada saldo ujemne (np. wykorzystuje środki pochodzące z systemu) korzysta ze środków innych podmiotów posiadających saldo dodatnie w celu wyrównania tego salda ujemnego; zamiast korzystania z finansowania zewnętrznego korzysta z finansowania wewnętrznego w ramach grupy. Tego faktu nie można pomijać i wywodzić, jak to czyni Spółka, że transfery środków pieniężnych w ramach cash poolingu nie będą stanowiły pożyczek w rozumieniu art. 16 ust. 7b u.p.d.o.p. Oceny przedstawionego we wniosku stanu faktycznego nie mogą zmienić także argumenty dotyczące: a) braku zobowiązania do przeniesienia określonej ilości pieniędzy na określony w umowie podmiot, b) niewiedza uczestnika, czy środki pieniężne zostaną wykorzystane i w jakiej wysokości oraz przez którego uczestnika, c) braku skonkretyzowania drugiej strony transakcji.

Podkreślenia bowiem wymaga, że zgoda na przeniesienie określonej ilości pieniędzy na określony podmiot została przecież wyrażona poprzez to, że w umowie podano sposób wskazania i ustalenia tego podmiotu. Skoro wiadomo, kto wchodzi w skład grupy oraz określono kryteria, to z góry wiadomo, kto i w jakim zakresie będzie drugą stroną transakcji. Każdy z uczestników umowy z góry wyrażał w niej zgodę na przekazanie określonej co do sposobu i wysokości wskazanej w umowie kwoty środków. Zgoda na zobowiązanie się, jak i zgoda na zwrot wcale nie muszą być wyrażone wprost. Wystarczy, że można je będzie ustalić na podstawie każdego zachowania się uczestników, jak to ma miejsce w rozpoznawanej sprawie. Takie rozumienie wynika z wykładni użytego w art. 16 ust. 7b u.p.d.o.p. określenia "każdą umowę".

W konsekwencji zasadnie stwierdził organ interpretacyjny, że w odniesieniu do odsetek wypłacanych z związku z realizacją umowy cash poolingu, ograniczenia w zakresie niedostatecznej kapitalizacji wynikające z art. 16 ust. 1 pkt 60 i 61 u.p.d.o.p. mogą znaleźć zastosowanie.

Przechodząc do drugiej kwestii spornej również i w tym przypadku należy przyznać rację organowi.

Organ w sytuacji, kiedy lider cash poolingu jest niemieckim rezydentem podatkowym, prawidłowo rozważył zadane pytanie z uwzględnieniem postanowień Umowy zawartej między Rzecząpospolitą Polską, a Republiką Federalną Niemiec w sprawie unikania podwójnego opodatkowania w zakresie podatków od dochodu i od majątku, podpisanej w Berlinie 14 maja 2003r., (Dz. U. z 2005r. Nr 12, poz. 90).

Według art. 11 ust. 1 i 2 Umowy odsetki, które powstają w Umawiającym się Państwie i są wypłacane osobie mającej miejsce zamieszkania lub siedzibę w drugim Umawiającym się Państwie, mogą być opodatkowane w tym drugim Państwie. Jednakże takie odsetki mogą być także opodatkowane w Umawiającym się Państwie, w którym powstają, i zgodnie z ustawodawstwem tego Państwa, ale jeżeli osoba uprawniona do odsetek ma miejsce zamieszkania lub siedzibę w drugim Umawiającym się Państwie, to podatek w ten sposób ustalony nie może przekroczyć 5% kwoty brutto tych odsetek.

Z przytoczonych wyżej regulacji wynika, że postanowienia Umowy pozwalają na opodatkowanie u źródła – to jest w tym przypadku w Polsce, podatkiem dochodowym od osób prawnych odsetek, prawo do których powstało na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Ogranicza się jednak wysokość stawki tego podatku do wysokości 5%. Wskazane ograniczenie modyfikuje ogóle zasady opodatkowania przychodów z tytułu odsetek, ponieważ zgodnie z art. 21 ust. 1 pkt 1 u.p.d.o.p. stawka podatku dochodowego od odsetek wynosi 20%. Ewentualne zastosowanie Umowy miałoby pierwszeństwo przed zastosowaniem art. 21 ust. 1 pkt 1 u.p.d.o.p., ponieważ zgodnie z art. 21 ust. 2 u.p.d.o.p. przepisy ust. 1 stosuje się z uwzględnieniem umów w sprawie zapobieżenia podwójnemu opodatkowaniu, których stroną jest Rzeczpospolita Polska.

W art. 11 ust. 2 wymienionej wyżej polsko-niemieckiej umowy w sprawie unikania podwójnego opodatkowania mowa jest o osobie uprawnionej do odsetek. Oznacza to, że zgodnie z brzmieniem art. 11 ust. 2 Umowy, jego zastosowanie uzależnione jest od możliwości przypisania konkretnemu podmiotowi - osobie odbierającej odsetki - cechy ich właściciela. Jest to więc warunek konieczny skorzystania z preferencyjnej – 5% stawki podatku. Rozstrzygnięcia w związku z tym wymaga, czy lider cash poolingu (jedna ze spółek niemieckich) jest "osobą uprawnioną do odsetek" w rozumieniu art. 11 ust. 2 Umowy.

Umowa nie zawiera jednakże definicji pojęcia "osoby uprawnionej do odsetek", co rodzi problemy interpretacyjne z zastosowaniem wyżej wymienionego przepisu. Z tej przyczyny niezbędne jest w tym wypadku odwołanie się do znaczenia tego terminu z uwzględnieniem wskazówek interpretacyjnych tego terminu, mając na uwadze między innymi wskazania płynące z zastosowania wykładni historycznej, w odniesieniu do poszczególnych regulacji Umowy, dotyczących bezpośrednio tej problematyki. Użyty w tym przepisie termin "osoba uprawniona do odsetek" ("beneficial owner") należy definiować z uwzględnieniem Modelowej Konwencji OECD wraz z Komentarzem. Klauzula beneficial owner została wprowadzona do Modelowej Konwencji w 1977r. w celu ograniczenia zakresu ochrony traktatowej wobec struktur wielostopniowego pośrednictwa, często stosowanych przy wypłatach dochodów biernych (pasywnych), w efekcie których z ochrony niejednokrotnie korzystały podmioty rezydujące w krajach trzecich, to jest niebędących stroną danej umowy o unikaniu podwójnego opodatkowania lub podmioty z tzw. rajów podatkowych. W ogólności klauzula ta stanowi jeden z instrumentów przeciwdziałania nadużyciom umów o unikaniu podwójnego opodatkowania (tzw. treaty shopping). Próba interpretacji tego terminu w oparciu o wewnętrzne prawo państw członkowskich OECD nie mogłaby się spotkać z aprobatą, bowiem w myśl coraz bardziej spójnej w tej kwestii doktryny międzynarodowej pojęcie beneficial owner nie powinno być interpretowane w oparciu o wewnętrzne przepisy prawa państw. Jest to bowiem termin traktatowy, którego specyficzne znaczenie należy odczytywać wyłącznie poprzez kontekst i cel umowy o unikaniu podwójnego opodatkowania (A. Maksymczak, M. Ćwik-Burszewska, Beneficial Owner jako Klauzula ograniczająca planowanie podatkowe przychodów z dywidend, odsetek i należności licencyjnych, [w:] Międzynarodowe Planowanie Podatkowe, red. Ł. Ziółek, Warszawa 2007, Centrum Doradztwa i Informacji).

Modelowa Konwencja, jak i Komentarz do niej, nie są źródłem powszechnie obowiązującego prawa, natomiast stanowią wskazówkę, jak należy interpretować postanowienia umów w sprawie unikania podwójnego opodatkowania.

Z Komentarza do Konwencji Modelowej OECD wynika, że postanowienia umów o unikaniu podwójnego opodatkowania w zakresie dotyczącym odsetek mają zastosowanie jedynie w przypadku, gdy to podmiot uzyskujący odsetki posiada status rzeczywistego odbiorcy, czyli jest podmiotem, którego prawo do dysponowania otrzymaną płatnością nie ma wyłącznie formalnego charakteru. Co do zasady, w sytuacji, gdy płatność dokonywana jest na rzecz pośrednika będącego rezydentem określonego państwa, który następnie przekazuje tę płatność ostatecznemu odbiorcy, państwo, w którym powstaje dana płatność, nie jest zobowiązane do zastosowania wobec tego pośrednika postanowień umowy o unikaniu podwójnego opodatkowania.

Sam bowiem fakt bycia rezydentem określonego państwa i otrzymania płatności nie jest wystarczającym warunkiem do skorzystania z postanowień umów o unikaniu podwójnego opodatkowania w sytuacji, gdy prawo do dysponowania dochodem ma ograniczony charakter. Oznacza to, że postanowienia umów o unikaniu podwójnego opodatkowania mają zastosowanie do podmiotów będących właścicielami odsetek (beneficial owner).

W oparciu o te wskazówki należy więc przyjąć, że przez osobę uprawnioną do odsetek, o której mowa w art. 11 ust. 2 Umowy polsko-niemieckiej, należy rozumieć podmiot mający prawo do dysponowania odsetkami (beneficial owner), przy czym chodzi tu o rzeczywiste dysponowanie odsetkami, a nie dysponowanie nimi jedynie w znaczeniu formalnym. Za właściciela nie można uznać więc pośrednika czy też przedstawiciela, który nie dysponuje realnym prawem do nich, nie posiada bowiem prawa do rozporządzania nimi według własnego uznania, gdyż nie działa na swój rachunek.

W rozpoznawanej sprawie spółka niemiecka nie może być uznana za właściciela odsetek. Spółka ta funkcjonując w ramach struktury cash poolingu jako lider cash poolingu jest faktycznym odbiorcą odsetek, ponieważ to jej mają być przekazywane odsetki przez uczestników, którzy otrzymali środki na pokrycie sald ujemnych na swoich rachunkach. Nie działa jako podmiot samodzielny i niezależny, który realizuje we własnym imieniu i na własny rachunek swoje interesy gospodarcze. Zakres jego uprawnień i obowiązków jest bowiem ściśle związany z funkcjonowaniem całego systemu, tworzonego przez wszystkich jego uczestników i im, jak również ich interesom podporządkowany. W tym miejscu należy bowiem podkreślić, że pełnienie roli lidera cash poolingu nie byłoby możliwe w oderwaniu od powiązań i relacji łączących poszczególnych uczestników struktury cash poolingu, wobec których lider pełni w rzeczywistości rolę służebną, podejmując jedynie te czynności, które zostały wcześniej uzgodnione w umowie przez jej strony. Z istoty stosunków zobowiązaniowych wynikających z umowy kształtujących strukturę cash poolingu wynika, że zadaniem lidera cash poolingu jest rozliczanie sald na rachunkach bankowych uczestników systemu, to jest obsługa procesu wzajemnej konsolidacji ich rachunków prowadzonych w ramach grupy, ale także pobieranie odsetek od środków otrzymanych przez uczestników na pokrycie sald ujemnych i przekazywanie odsetek należnym tym uczestnikom systemu, którzy udostępnili nadwyżki środków na swoich rachunkach bankowych, w ramach struktury cash poolingu. Przy tym proces będzie przebiegał z wykorzystaniem także rachunku i operacji wykonywanych przez lidera cash poolingu. Użycie w art. 11 ust. 2 Umowy polsko-niemieckiej pojęcia odpowiadającego terminowi beneficial owner świadczy o tym, że umawiające się strony miały na myśli podmiot, którego prawo do odsetek ma szerszy, niż tylko obligacyjny charakter. Taką interpretację znaczenia terminu osoby uprawnionej do odsetek potwierdza koncepcja jego wykładni w oparciu o wskazania Konwencji Modelowej, wywodzona ze znaczenia terminu beneficial owner, która kładzie większy nacisk na aspekt ekonomiczny uzyskania prawa do odsetek, poprzez wskazanie podmiotu, który uzyska realne – rzeczywiste przysporzenie majątkowe, w efekcie wygenerowania prawa do odsetek. Tymczasem z opisu przedstawionego przez spółkę zdarzenia przyszłego wynika, że odsetki wpływające na rachunek lidera cash poolingu będą dalej redystrybuowane na rachunki podstawowe uprawnionych do nich uczestników.

Nie jest w związku z tym uzasadnione zakwestionowanie przez Skarżącą w uzasadnieniu skargi stanowiska organu, że lidera cash poolingu nie można uznać za podmiot uprawniony do odsetek. W tych okolicznościach nie można do wypłacanych do niego odsetek zastosować stawki podatku do 5% kwoty brutto z odsetek przewidzianej w art. 11 ust. 2 umowy polsko-niemieckiej w sprawie unikania podwójnego opodatkowania w zakresie podatków od dochodu i od majątku.

U podstaw powyższego poglądu Skarżącej legło przekonanie, że środki pieniężne do systemu cash poolingu będzie wprowadzać spółka niemiecka oraz że środki te pozostaną aktywami spółki niemieckiej (tj. ona byłaby rzeczywistym właścicielem tych środków), zaś spółki z innych krajów (w tym Wnioskodawca) będą z tych środków korzystać i na tej podstawie płacić odsetki, których finalnym beneficjentem będzie ww. spółka z Niemiec (rezydent podatkowy w Niemczech). Należy jednak przypomnieć, że cash pooling stanowi pożyczkę, wobec czego środki pieniężne otrzymane od spółki niemieckiej przez poszczególne spółki z innych krajów przestają być aktywami spółki niemieckiej i stają się aktywami poszczególnych spółek z innych krajów. Spółki te, a nie spółka niemiecka, są zatem podmiotami uprawnionymi do odsetek od własnych nadwyżek finansowych udostępnionych innym spółkom Grupy w ramach systemu cash poolingu. Należy również dodać, że w uzupełnieniu wniosku o wydanie interpretacji Spółka stwierdziła: "... nadwyżki Podmiotów wpływać będą na rachunek główny (dalej: "Rachunek A"), prowadzony przez Leadera w banku niemieckim, a następnie będą one dystrybuowane dalej (na rachunki bankowe Stron, zgłaszających potrzebę finansowania). (...) Środki będą pochodzić głównie (ale nie wyłącznie) od Leadera (co będzie wynikać z jego funkcji w Grupie). Szacuje się, że z tego źródła będzie pochodzić ok. 90% środków udostępnianych innym Stronom." Z powyższego wynika, że nawet gdyby uznać za prawidłowe założenie Spółki, iż środki pieniężne wprowadzone do systemu cash poolingu przez spółkę niemiecką pozostaną aktywami tej spółki, to nie można uznać, że spółka ta byłaby podmiotem uprawnionym do wszystkich odsetek, w tym odsetek od nadwyżek finansowych udostępnionych w ramach systemu cash pooling przez inne spółki.

Sąd podziela następujący pogląd wyrażony przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 2 marca 2016r., sygn. akt II FSK 3666/13, dotyczący uprawnień lidera do odsetek: "... za właściciela odsetek w rozumieniu art. 11 ust. 2 konwencji należy uznać podmiot mający prawo dysponowania nimi (beneficjal owner). Kluczowym elementem pojęcia beneficial owner powinien być zakres uprawnień odbiorcy dochodów z dywidend, odsetek i należności licencyjnych względem uzyskiwanych świadczeń z tego tytułu. Chodzi tu przede wszystkim o prawo do rozporządzania dochodem, tj. o rzeczywiste dysponowanie według własnego uznania, a nie dysponowanie jedynie w znaczeniu formalnym. Ograniczony umową Cash pooling’u zakres prawa do swobodnego dysponowania uzyskanymi środkami przez Leadera (wynikający ze związania odbiorcy zobowiązaniem do jego przekazania tylko konkretnym podmiotom i na ustalonych zasadach), eliminuje możliwość traktowania go jako rzeczywistego beneficjenta otrzymanych kwot w rozumieniu art. 11 ust.2 Konwencji. Nie spełnia tych kryteriów, jak wskazał Sąd pierwszej instancji, pośrednik czy przedstawiciel, który nie dysponuje prawem do rozporządzania nimi według własnego uznania, bowiem nie działa on w tym przypadku na własny rachunek. Odwołując się do istoty systemu cash pooling’u stwierdzić należy, że leader nie działa w ramach jego struktury jako podmiot samodzielny, który realizuje we własnym imieniu i na własny rachunek swoje interesy gospodarcze. Jego zadaniem jest obsługa procesu wzajemnej konsolidacji kont uczestników tego przedsięwzięcia przy pomocy własnego lub zlokalizowanego w innej instytucji rachunku nadrzędnego, pobieranie odsetek od uczestników od środków otrzymanych na pokrycie kont ujemnych i przekazywanie odsetek należnych tym uczestnikom systemu, którzy udostępnili nadwyżki środków na swoich rachunkach w ramach struktury i na zasadach ściśle określonych w umowie cash poolingu. Pełni zatem w tej strukturze rolę pośrednika, a będąc faktycznym odbiorcą odsetek nie jest ich właścicielem w rozumieniu art. 11 ust. 2 Konwencji, bowiem nie ma prawa do dysponowania nimi według własnego uznania."

Konkludując należy stwierdzić, że Minister Finansów w zaskarżonej interpretacji indywidualnej nie naruszył art. 11 ust. 2 umowy z dnia 14 maja 2003r. pomiędzy Rzecząpospolitą Polską a Republiką Federalną Niemiec w sprawie unikania podwójnego opodatkowania w zakresie podatków od dochodu i od majątku poprzez niewłaściwą interpretację oraz brak zastosowania.

Biorąc pod uwagę omówione okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.