Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 789/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2021-01-13 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję w części
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b, art. 24 ust. 2, art. 27 ust. 5
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
article: art. 155
journal: Dz.U. 2020 poz 256
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a, art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c, art. 200, art. 205 par. 2
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: par. 14 ust. 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2018 poz 265
law: Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości  z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Magdalena Sieniuć Sędziowie Sędzia WSA Sławomir Wojciechowski Asesor WSA Anna Dębowska (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 13 stycznia 2021 r. sprawy ze skargi T. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję w punkcie 2 w zakresie ustalenia początkowej daty przyznania świadczenia pielęgnacyjnego; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. na rzecz skarżącej T.P. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. dc


UZASADNIENIE

Decyzją z [...] r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. uchyliło decyzję Wójta Gminy L. z [...] r., nr [...] o odmowie przyznania T.P. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad matką S.T. oraz przyznało T.P. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną matką S.T. w kwocie 1 830,00 zł miesięcznie od 1 czerwca 2020 r. na czas nieokreślony.

W uzasadnieniu organ drugiej instancji przedstawiając stan faktyczny i prawny sprawy podniósł, że w wyniku wniesienia odwołania przez skarżącą od decyzji nr [...] z [...] r. organ drugiej instancji decyzją nr [...] z [...] r. uchylił i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji ze względu na błędną wykładnię przepisów prawa, tj. art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2020 r., poz. 111 ze zm.), powoływanej dalej jako: "u.ś.r.". Zwrócił także uwagę na przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b) u.ś.r., gdyż T. P. miała przyznany zasiłek dla opiekuna w związku z opieką nad S. T. Decyzją z [...] r., nr [...] organ drugiej instancji uchylił decyzję organu pierwszej instancji z [...] r., nr [...] i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji ze względu na nieuwzględnienie wytycznych zawartych w decyzji z [...] r. i ponowne zastosowanie błędnej wykładni przepisów prawa, tj. art. 17 ust. 1b u.ś.r. oraz nieuwzględnienie treści przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b) u.ś.r.

Organ pierwszej instancji decyzją z [...] r. odmówił T.P. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad matką S.T.

W uzasadnieniu decyzji organ pierwszej instancji wskazał, że skarżącej przyznany został zasiłek dla opiekuna w związku z opieką nad matką S.T. na okres od 1 lipca 2013 r. do 30 września 2013 r. i od 15 maja 2014 r. bezterminowo w wysokości 520,00 zł (decyzja nr [...] z [...] r.). Decyzją nr [...] z [...] r. kwota zasiłku została podwyższona do wysokości 620,00 zł miesięcznie od 1 listopada 2018 r. Organ pierwszej instancji decyzją nr [...] z [...] r. uchylił od 1 czerwca 2020 r. decyzję z [...] r. przyznającą skarżącej zasiłek dla opiekuna w związku z opieką nad matką. Z wywiadu przeprowadzonego telefonicznie 24 czerwca 2020 r. wynika, że skarżąca nadal nie pracuje zawodowo. Nie podejmuje prac dorywczych ze względu na konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką S. T., która ma 91 lat i legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Stan zdrowia matki stale się pogarsza. Coraz bardziej widoczne są u niej objawy choroby Alzheimera (zaniki pamięci, omamy). Czuje się słabo. Coraz słabiej słyszy i widzi. Z trudem porusza się o dwóch kulach i przy pomocy balkonika. Czasami nie jest świadoma swoich zachowań. Skarżąca pomaga matce w codziennej pielęgnacji. Dba o higienę, porządek w domu. Umawia wizyty lekarskie i towarzyszy jej podczas tych wizyt. Stan zdrowia S. T. jest na tyle poważny, że nie pozwala na samodzielne funkcjonowanie. Jest osobą długotrwale chorą. Na co dzień wymaga stałej opieki osoby drugiej w procesie leczenia i zaspakajaniu podstawowych potrzeb życiowych. Ze względu na stan zdrowia matki i konieczność stałej opieki, skarżąca nie jest w stanie podjąć zatrudnienia. Czas jaki poświęca na wykonywanie czynności opiekuńczych wyklucza poszukiwanie i podjęcie jakiejkolwiek pracy zawodowej. W przypadku wnioskodawczyni spełniony został także bezpośredni związek przyczynowy między niepodejmowaniem (rezygnacją) z zatrudnienia, a sprawowaniem opieki nad matką. Do 30 czerwca 2011 r. skarżąca pracowała zawodowo (świadectwo pracy z 30 czerwca 2011 r.). 10 października 2012 r. utraciła status osoby bezrobotnej – zrezygnowała z gotowości do podjęcia pracy, ponieważ matka od 25 lipca 2012 r. została zaliczona do osób niepełnosprawnych w stopniu znacznym i wymagała stałej opieki osoby drugiej. Spowodowane było to koniecznością sprawowania przez skarżącą osobistej opieki nad ciężko chorą matką. Według organu pierwszej instancji, w sprawie nie została spełniona przesłanka z art. 17 ust. 1b u.ś.r., gdyż niepełnosprawność S. T. powstała później niż w wieku określonym w tym przepisie. Skutkiem wejścia w życie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 nie było ani uchylenie art. 17 ust. 1b u.ś.r., ani uchylenie decyzji przyznających świadczenia, ani wykreowanie "prawa" do żądania świadczenia dla opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, jeżeli niepełnosprawność podopiecznych nie powstała w okresie dzieciństwa. Trybunał Konstytucyjny orzekł o niekonstytucyjności jedynie tej części normy wynikającej z art. 17 ust. 1b u.ś.r. zalecając ustawodawcy jedynie poprawienie stanu prawnego. Przepisy prawa w tym zakresie nie zostały jednak zmienione. W świetle powołanego wyroku Trybunału Konstytucyjnego stwierdzenie niekonstytucyjności przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r. nie skutkowało powstaniem prawa żądania świadczenia dla opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, jeżeli niepełnosprawność nie powstała w okresie dzieciństwa. Stwierdzenie niekonstytucyjności przepisu przekłada się na ukształtowanie nowego stanu prawnego, jednak do chwili obecnej u.ś.r., w tym zakresie nie została zmieniona. W obecnym stanie prawnym (dopóki w tej materii nie zostaną wprowadzone nowe rozwiązania ustawowe) organ może orzekać opierając się na przepisach u.ś.r. Przepisy nie pozwalają na przyznanie skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż nie zostało spełnione kryterium wieku powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki.

W odwołaniu od decyzji z [...] r. T. P. wniosła o jej uchylenie w całości oraz orzeczenie co do istoty sprawy przez ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od 1 sierpnia 2019 r.

Decyzji organu pierwszej instancji skarżąca zarzuciła naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.:

- art. 17 ust. 1b u.ś.r. przez błędną wykładnię i niezasadne uznanie, że niepełnosprawność S. T. powstała po 18 roku życia i w związku z tym skarżącej, jako jej opiekunowi, świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje;

- art. 17 ust. 1b u.ś.r. przez błędną wykładnię z pominięciem okoliczności, że na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. o sygn. akt K 38/13 został on uznany za niekonstytucyjny w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki.

Organ drugiej instancji uzasadniając uchylenie decyzji organu pierwszej instancji stwierdził, że organ pierwszej instancji nie uwzględnił wytycznych w zakresie wykładni przepisów mających w sprawie zastosowanie, określonych w poprzednich decyzjach, co niewątpliwie niepotrzebnie przedłużyło załatwienie sprawy. Już we wcześniejszych decyzjach z [...] r. i z [...] r. organ drugiej instancji zwrócił uwagę, że Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 orzekł, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Wyrok ten jest wyrokiem zakresowym, nie wywołuje więc skutku określonego w art. 190 ust. 1 i 3 Konstytucji RP, tj. utraty mocy obowiązującej zakwestionowanego aktu normatywnego. Powoduje jednak konieczność takiej wykładni przepisów, aby jej wynik nie był sprzeczny ze stanowiskiem wyrażonym w wyroku Trybunału. Nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i rozstrzygnięcia w takiej sprawie na tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. W związku z powyższym rozpoznanie wniosku skarżącej o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wiązało się ze zbadaniem, czy wnioskodawczyni spełniała warunki do przyznania tego świadczenia określone w art. 17 u.ś.r. z wyłączeniem tej części tego przepisu, która 23 października 2014 r. została ostatecznie uznana za niekonstytucyjną. Organ drugiej instancji za bezsporne uznał, że S.T. – wdowa (ur. [...] października 1929 r.) orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w T. z [...] września 2012 r., została zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności. Orzeczenie wydano na stałe. Nie da się ustalić daty powstania niepełnosprawności. Ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 25 lipca 2012 r. Organ drugiej instancji podzielił ustalenia i ocenę organu pierwszej instancji, że skarżąca faktycznie sprawuje opiekę nad matką, która wymaga stałej, całodobowej opieki, gdyż jej stan zdrowia stale się pogarsza. Organ drugiej instancji stwierdził także, że skarżąca spełnia przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką S. T. Wskazał, że skarżąca złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego 12 sierpnia 2019 r., jednak do 31 maja 2020 r. pobierała zasiłek dla opiekuna (decyzja z [...] r. uchylona decyzją z [...] r.) z tego względu świadczenie pielęgnacyjne należało przyznać od 1 czerwca 2020 r. na czas nieokreślony.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi na powyższą decyzję T.P. wniosła o jej uchylenie w części. Skarżąca wniosła także o ustalenie na jej rzecz świadczenia pielęgnacyjnego od 1 sierpnia 2019 r., tj. od miesiąca złożenia wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego oraz o zwrot kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych.

Skarżąca wniosła także o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.

Zaskarżonej decyzji skarżąca zarzuciła naruszenie:

- art. 24 ust. 2 u.ś.r. przez jego błędne zastosowanie i przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego od 1 czerwca 2020 r., a nie od 1 sierpnia 2019 r., tj. od miesiąca złożenia wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego;

- prawa materialnego, tj. art. 27 ust. 5 u.ś.r. przez jego błędną interpretację i uznanie, że pobieranie specjalnego zasiłku opiekuńczego stanowi negatywne kryterium przyznania świadczenia pielęgnacyjnego;

- prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b) w związku z art. 17 ust. 5 pkt 5 u.ś.r. przez jego błędną interpretację i pominięcie, że w razie zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego oraz specjalnego zasiłku opiekuńczego osoba uprawniona ma prawo wyboru jednego ze świadczeń;

- przepisów postępowania, tj. art. 7, art. 77, art. 80 w związku z art. 107 § 3 k.p.a. przez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy i przyjęcie, że sam fakt pobierania przez skarżącą specjalnego zasiłku opiekuńczego skutkuje brakiem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i zwalnia organy rozstrzygające w sprawie z podejmowania działań zmierzających do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, pozwalającego na wydanie rozstrzygnięcia z uwzględnieniem słusznego interesu strony.

W uzasadnieniu skarżąca podniosła, że we wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, złożonym 12 sierpnia 2019 r., wniosła o uchylenie decyzji z [...] r. przyznającej prawo do zasiłku dla opiekuna. W związku z powyższym organ posiadał wszelkie kompetencje oraz dokumenty, które pozwalały ustalić na jej rzecz prawo do świadczenia pielęgnacyjnego począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek. Brak było podstaw prawnych, aby ograniczać przyznane świadczenie pielęgnacyjne do ram czasowych od 1 czerwca 2020 r., a nie od 1 sierpnia 2019 r. Zasadnym było więc przyznanie skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego od 1 sierpnia 2019 r.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. wniosło o jej oddalenie oraz o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym.

W uzasadnieniu organ drugiej instancji podniósł, że skarżąca złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego 12 sierpnia 2019 r. Jednak do 31 maja 2020 r. pobierała zasiłek dla opiekuna (decyzja z [...] r., zmieniona decyzją z [...] r. i uchylona decyzją z [...] r.). Z tego względu świadczenie pielęgnacyjne należało przyznać od 1 czerwca 2020 r. na czas nieokreślony. Opierając się jedynie na literalnym brzmieniu art. 24 ust. 2 u.ś.r., świadczenie winno być stronie przyznane od miesiąca wpływu wniosku, co w analizowanej sprawie miało miejsce w sierpniu 2019 r. Według organu drugiej instancji, tej zasady nie można traktować jako bezwzględnego nakazu. Przepis art. 24 u.ś.r. stanowi bowiem normę procesową pełniącą funkcję służebną względem norm materialnoprawnych i nie może on prowadzić do modyfikacji lub pominięcia tych norm. W praktyce oznacza to, że przyznając świadczenia rodzinne, organ ocenia spełnienie warunków przysługiwania świadczenia na dzień podejmowania rozstrzygnięcia. Skoro zatem w momencie wydawania decyzji jeden z warunków przysługiwania prawa do danego świadczenia rodzinnego nastąpił po miesiącu złożenia wniosku w tej sprawie, organ był nie tylko uprawniony, lecz wręcz zobowiązany uwzględnić daną okoliczność. Oczywistym jest bowiem, że określone świadczenie rodzinne może być stronie przyznane wówczas, gdy wszystkie warunki będą spełnione. Z treści art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b) u.ś.r. wynika natomiast, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone m.in. prawo do zasiłku dla opiekuna. Skoro zatem skarżąca na mocy decyzji z [...] r., zmienionej decyzją z [...] r. i następnie uchylonej decyzją z [...] r., miała ustalone prawo do zasiłku dla opiekuna (a nie jak błędnie wskazano w skardze prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego) w związku z opieką nad matką na okres od 1 lipca 2013 r. do 31 maja 2020 r., to okoliczności tej nie można było pominąć ustalając skarżącej prawo do wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego. Niezależnie od tego, że skarżąca wystąpiła wprawdzie w sierpniu 2019 r. o uchylenie wskazanej decyzji (we wniosku wnoszono o uchylenie decyzji z [...] r. zmieniającej wysokość przyznanego zasiłku dla opiekuna), to decyzja w tym przedmiocie nie została wówczas podjęta przez organ pierwszej instancji. W konsekwencji prawo do świadczenia pielęgnacyjnego należało skarżącej ustalić począwszy od 1 czerwca 2020 r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:

Na wstępie wyjaśnić należy, że sprawę niniejszą rozpoznano w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 w związku z art. 120 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.), powoływanej dalej jako: "p.p.s.a.".

Zgodnie z art. 119 pkt 2 p.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. W rozpoznawanej sprawie strony zgodnie wniosły o jej rozpoznanie w trybie uproszczonym. Zaistniała zatem przesłanka, o jakiej mowa w art. 119 pkt 2 p.p.s.a., do rozpoznania sprawy w tym trybie. W trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów (art. 120 p.p.s.a.).

W dalszej kolejności wskazać należy, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2019 r., poz. 2167 ze zm.) oraz art. 3 § 1 p.p.s.a. sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem stosując środki określone w ustawie.

W myśl art. 145 § 1 p.p.s.a. sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie: 1) uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, jeżeli stwierdzi: naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b), inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c); 2) stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 k.p.a. lub w innych przepisach; 3) stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w k.p.a. lub innych przepisach. W razie nieuwzględnienia skargi w całości albo w części sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.).

Z przepisów tych wynika, że sądy administracyjne nie orzekają merytorycznie, tj. nie wydają orzeczeń, co do istoty sprawy, jak żąda tego w skardze skarżąca, lecz badają zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami procedury administracyjnej, normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej.

Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji w świetle powołanych wyżej kryteriów sąd stwierdził, że skarga jest zasadna. Zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów prawa i naruszenie to miało wpływ na wynik sprawy, co tym samym uzasadnia jej uchylenie w części określonej w sentencji niniejszego wyroku.

Zaskarżoną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. przyznało skarżącej świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką S. T. uznając, że spełniła ona wszystkie przesłanki do uzyskania tego świadczenia. Zasadność przyznania skarżącej tego świadczenia nie budzi również wątpliwości sądu, zwłaszcza w kontekście jednolicie ujmowanych w orzecznictwie sądów administracyjnych skutków wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014r., sygn. akt K 38/13 (OTK-A 2014/9/104), a także z uwagi na to, że wprawdzie przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b) u.ś.r. wyklucza możliwość pobierania dwóch świadczeń jednocześnie (m.in. świadczenia pielęgnacyjnego oraz zasiłku dla opiekuna), jednakże nie uniemożliwia wyboru przez uprawnionego świadczenia, a w konsekwencji jego przyznania przez organ (por. wyroki WSA w Gdańsku z 26 września 2019 r., III SA/Gd 423/19; WSA w Łodzi z 2 grudnia 2020 r., II SA/Łd 706/20).

Kwestią sporną w niniejszej sprawie pozostaje wyłącznie to, od kiedy powinno zostać przyznane skarżącej świadczenie pielęgnacyjne.

Zdaniem skarżącej, początkową datą przyznania jej tego świadczenia powinien być 1 sierpnia 2019 r., tj. świadczenie to powinna otrzymywać począwszy od miesiąca, w którym złożyła wniosek o ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wraz z wnioskiem o uchylenie decyzji przyznającej zasiłek dla opiekuna. Z kolei w ocenie organu administracji, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje skarżącej od 1 czerwca 2020 r. z uwagi na to, że do 31 maja 2020 r. pobierała zasiłek dla opiekuna na podstawie decyzji z [...] r., zmienionej decyzją z [...] r., które zostały uchylone decyzją z [...] r.

Zgodnie z art. 24 ust. 2 u.ś.r., prawo do świadczeń rodzinnych ustala się począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego.

Stosownie zaś do art. 27 ust. 5 u.ś.r. w przypadku zbiegu uprawnień do następujących świadczeń:

1) świadczenia rodzicielskiego lub

2) świadczenia pielęgnacyjnego, lub

3) specjalnego zasiłku opiekuńczego, lub

4) dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, lub

5) zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów – przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną – także w przypadku gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami.

W orzecznictwie sądowoadministracyjnym, ukształtowanym na tle przepisów dotyczących zbiegu uprawnień do świadczeń rodzinnych, przyjmuje się, że skoro ustawodawca przewidział w cytowanym przepisie sytuację "zbiegu uprawnień" do wymienionych świadczeń – a uprawnienie do konkretnego świadczenia rodzinnego przysługuje w sensie ścisłym (tj. nabywa się je) dopiero z chwilą wydania (a dokładniej: "uostatecznienia" się) decyzji administracyjnej przyznającej dane świadczenie rodzinne, gdyż decyzja taka ma charakter konstytutywny, co oznacza, że wcześniej nie może być mowy o nabyciu ("uzyskaniu") prawa do takiego świadczenia przez wnioskodawcę, z powołaniem się na samą okoliczność spełniania ustawowych przesłanek do jego uzyskania (por. wyrok NSA z 14 listopada 2017 r., I OSK 886/17) – to należy uznać, że art. 27 ust. 5 u.ś.r. dopuszcza przysługiwanie dwóch (lub więcej) świadczeń w tym przepisie wymienionych, natomiast wyklucza możliwość kumulatywnego pobierania tych świadczeń. Wobec tego, sam fakt, że na dany okres przyznano wcześniej (a nawet pobrano) m. in. zasiłek dla opiekuna, co do zasady nie wyklucza przyznania następnie, w uzasadnionym przypadku, na ten okres świadczenia pielęgnacyjnego, o ile zostanie zapewnione, że nie dojdzie do kumulatywnego pobrania obu tych świadczeń za ten sam okres (por. wyrok NSA z 13 kwietnia 2018 r., I OSK 82/18). Dotyczy to zwłaszcza sytuacji gdy – tak jak w niniejszej sprawie – skarżąca wnosiła o uchylenie przyznanego uprzednio świadczenia w postaci zasiłku dla opiekuna, bo już we wniosku z 9 sierpnia 2019r., który wpłynął do organu pierwszej instancji 12 sierpnia 2019 r., ponadto – co wymaga podkreślenia – ten sam organ administracji (Wójt Gminy L.) był właściwy w sprawach dotyczących przyznania obu świadczeń.

Podkreślić należy, że użyty w art. 27 ust. 5 u.ś.r. zwrot "zbieg uprawnień" należy rozumieć jako sytuację, w której dana osoba obiektywnie spełnia przesłanki do otrzymania co najmniej dwóch świadczeń, jak również sytuację, gdy ma już ustalone, na mocy ostatecznej decyzji administracyjnej, prawo do otrzymania jednego ze świadczeń wymienionych w tym przepisie i spełnia jednocześnie przesłanki otrzymania innego świadczenia.

W orzecznictwie wskazuje się, że aby strona mogła dokonać wyboru, o którym mowa w art. 27 ust. 5 u.ś.r., nie zachodzi konieczność rezygnacji z przyznanego już świadczenia przed otrzymaniem zapewnienia organu, że drugie z tych świadczeń rzeczywiście zostanie przyznane. Wymaganie organu, aby strona w pierwszej kolejności zrezygnowała z przyznanego jej decyzją świadczenia przed zbadaniem czy spełnia pozostałe warunki do otrzymania świadczenia wybranego i korzystniejszego dla niej, stawiałoby stronę w dość trudnej sytuacji, wprowadzając stan niepewności i zrozumiałą obawę co do tego czy uzyska wybrane ze świadczeń w miejsce już otrzymywanego. Trudno się dziwić, że strona nie chce zrezygnować z otrzymywanego świadczenia przed uzyskaniem pewności, że spełnia warunki do otrzymania świadczenia korzystniejszego (por. wyrok NSA z 13 lipca 2018 r., I OSK 235/18).

Zauważyć należy, że wymaganie, aby wnioskodawca zrzekł się otrzymywanego świadczenia, oczekiwał na uchylenie decyzji w tym przedmiocie i dopiero po uchyleniu decyzji wystąpił z wnioskiem o świadczenie pielęgnacyjne prowadziłoby do czasowego pozbawienia go środków utrzymania. Skoro więc przepisy prawa umożliwiają stronie wybór świadczenia, to organ nie powinien czynić żadnych przeszkód w uzyskaniu przez stronę świadczenia korzystniejszego, a wręcz przeciwnie, winien przedsięwziąć takie czynności, by strona mogła z tego prawa wyboru skorzystać. W tym celu organy obowiązane są poszukiwać rozwiązań proceduralnych gwarantujących stronie przewidziane w art. 27 ust. 5 u.ś.r. ustawowe prawo wyboru świadczenia (por. wyroki: NSA z 10 grudnia 2019 r., I OSK 200/19; WSA w Lublinie z 11 grudnia 2019 r., II SA/Lu 568/19; WSA w Gdańsku z 16 stycznia 2020 r., III SA/Gd 575/19). Na organie spoczywa główny ciężar znalezienia takiego rozwiązania procesowego, który gwarantowałby wnioskodawcy realizację żądania nie tylko w zakresie ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ale także do przyznania tego prawa na taki okres, jaki wynika z art. 24 ust. 2 u.ś.r., tj. począwszy od miesiąca złożenia wniosku o przyznanie prawa z prawidłowo wypełnionymi dokumentami. W państwie prawa nie do przyjęcia jest bowiem sytuacja, w której osoba spełniająca warunki do uzyskania jednocześnie kilku różnych świadczeń z pomocy społecznej, otrzymuje świadczenie mniej korzystne zwłaszcza, gdy mogła dokonać wyboru i wyraźnie oświadczyła, że wybiera świadczenie bardziej korzystne (por. wyrok WSA w Opolu z 20 września 2018 r., II SA/Op 302/18).

W niniejszej sprawie skarżąca dokonała wyboru korzystniejszego świadczenia już w dacie wystąpienia z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. We wniosku opatrzonym datą 9 sierpnia 2019 r. skarżąca bowiem wniosła o uchylenie decyzji przyznającej jej zasiłek dla opiekuna w przypadku przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Okoliczność, że we wniosku tym powołała decyzję zmieniającą z [...] r., a nie decyzję z [...] r. przyznającą jej to prawo, nie ma istotnego znaczenia, gdyż w tym wypadku nie budzą wątpliwości intencje skarżącej. Stanowisko swoje w tym zakresie skarżąca podtrzymała następnie w piśmie z 12 września 2019 r., w którym w sposób wyraźny wskazała, że w przypadku przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wnosi o uchylenie ustalonego na jej rzecz zasiłku dla opiekuna ustalonego decyzjami z [...] r. oraz [...] r. W piśmie z 29 kwietnia 2020 r. skarżąca złożyła oświadczenie o wyrażeniu zgody na uchylenie decyzji ustalającej prawo do zasiłku dla opiekuna w związku ze złożonym wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. W ocenie sądu, nie budzi zatem wątpliwości, że już w momencie złożenia wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego (w sierpniu 2019 r.) skarżąca dokonała wyboru tego właśnie świadczenia. W tej sytuacji, z uwagi na treść art. 24 ust. 2 u.ś.r., skarżąca nie mogła zostać pozbawiona prawa do świadczenia pielęgnacyjnego począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami. W odpowiedzi na wezwanie z 12 grudnia 2019 r., doręczone 17 grudnia 2019 r., w zakreślonym w tym wezwaniu 14-dniowym terminie, tj. 30 grudnia 2019 r. skarżąca złożyła w organie pierwszej instancji poprawiony wniosek na formularzu.

Organ administracji dokonał zatem w zaskarżonej decyzji błędnej wykładni wskazanych przepisów u.ś.r. przyjmując, że zbieg prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i zasiłku dla opiekuna uzasadnia przyznanie skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego dopiero od 1 czerwca 2020 r., tj. od miesiąca za który nie przysługiwał skarżącej zasiłek dla opiekuna, pomijając oświadczenia skarżącej o wyborze świadczenia pielęgnacyjnego, złożone już w sierpniu 2019 r., a następnie 12 września 2019 r. i 29 kwietnia 2020 r.

Podkreślić przy tym należy, że okoliczność, że skarżąca miała wcześniej ustalone prawo do zasiłku dla opiekuna na okres obejmujący m.in. miesiące od sierpnia 2019 r. do maja 2020 r., a nawet pobrała za te miesiące zasiłek, nie wyklucza przyznania na ten okres świadczenia pielęgnacyjnego, zgodnie z art. 24 ust. 2 u.ś.r. W orzecznictwie sądów administracyjnych wyrażony został pogląd, podzielony przez skład orzekający w niniejszej sprawie, że jest możliwe rozliczenie obu świadczeń przyznanych na ten sam okres, z których jedno zostało wcześniej wypłacone, przez skompensowanie świadczeń i wypłatę nowego świadczenia za okres pokrywających się uprawnień w wysokości różnicy pomiędzy kwotą świadczenia pielęgnacyjnego a kwotą wypłaconego zasiłku (por. np.: wyrok WSA w Opolu z 20 września 2018 r., II SA/Op 302/18, WSA w Poznaniu z 11 kwietnia 2019 r., II SA/Po 158/19; WSA we Wrocławiu z 7 listopada 2019 r., IV SA/Wr 360/19, WSA w Olsztynie z 19 grudnia 2019 r., II SA/Ol 897/19; WSA w Białymstoku z 25 czerwca 2020 r., II SA/Bk 322/20; WSA w Łodzi z 2 grudnia 2020 r., II SA/Łd 706/20).

Należy nadto wskazać, że w orzecznictwie dopuszcza się zmianę lub uchylenie decyzji ostatecznej z mocą wsteczną, o ile następuje to za zgodą lub na korzyść zainteresowanego (por. wyroki NSA: z 3 stycznia 2013 r., I OSK 1129/12; z 17 kwietnia 2014 r., I OSK 980/13; z 4 sierpnia 2017 r., I OSK 2257/16). Wskazuje się także, że wypłata świadczenia za cały okres zasiłkowy ani nawet upływ tego okresu, nie czynią postępowania w przedmiocie zmiany decyzji przyznającej to świadczenie bezprzedmiotowym (por. wyrok NSA z 12 kwietnia 2017 r., I OSK 1987/15).

Niewątpliwie skarżąca nie może otrzymać dwóch świadczeń w postaci świadczenia pielęgnacyjnego oraz zasiłku dla opiekuna za ten sam okres. Jednakże zdaniem sądu okoliczność, że skarżąca miała wcześniej ustalone prawo do zasiłku opiekuńczego i pobrała to świadczenie, nie wyklucza przyznania jej za ten sam okres świadczenia pielęgnacyjnego, stosownie do art. 24 ust. 2 u.ś.r. Organ administracji winien w tej sytuacji skorzystać z możliwości wyrównania różnicy między już wypłaconym świadczeniem, a świadczeniem korzystniejszym dla skarżącej przyznanym zgodnie z jej wyborem. W niniejszej sprawie nie bez znaczenia dla prawidłowego rozstrzygnięcia przez organ administracji niniejszej sprawy jest okoliczność, że już we wniosku z opatrzonym datą 9 sierpnia 2019 r. skarżąca w sposób wyraźny wniosła o uchylenie decyzji przyznającej zasiłek dla opiekuna w przypadku przyznania jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, co należy uznać za wymaganą, w świetle art. 155 k.p.a., zgodę strony na uchylenie, w odpowiedniej części i niezbędnym zakresie nawet z mocą wsteczną tej decyzji.

Z powyższych względów sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję w części określonej w punkcie 1 sentencji wyroku.

O kosztach postępowania sądowego sąd orzekł na podstawie o art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w związku w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2018 r., poz. 265). Na zasądzoną od organu administracji na rzecz skarżącej kwotę składa się wynagrodzenie pełnomocnika skarżącej, będącego radcą prawnym, w wysokości 480 zł.

Wskazania co do dalszego postępowania wynikają wprost z powyższych rozważań sądu. Przy czym przedmiotem ponownego rozstrzygnięcia będzie wyłącznie kwestia dotycząca początkowej daty, od której skarżącej powinno być przyznane świadczenie pielęgnacyjne. Organ uwzględni, że skarżąca dokonała wyboru korzystniejszego świadczenia w momencie złożenia wniosku opatrzonego datą 9 sierpnia 2019 r. Ustalając wysokość przyznanego świadczenia, organ weźmie pod uwagę, że skarżąca pobierała zasiłek dla opiekuna, a oba te świadczenia nie mogą się kumulować. W związku z tym należy uwzględnić konieczną w niniejszej sprawie kompensatę świadczeń za okres od momentu złożenia wniosku do momentu faktycznej wypłaty świadczenia pielęgnacyjnego.

dc