Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt III SA/Gl 235/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2021-04-15 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 105
journal: Dz.U. 2020 poz 256
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
article: art. 31 zq
journal: Dz.U. 2020 poz 374
law: Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych  chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Orzepowska-Kyć (spr.) Sędziowie Sędzia NSA Anna Apollo Sędzia WSA Małgorzata Herman po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 15 kwietnia 2021 r. sprawy ze skargi K.S. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. [...] z dnia [...] r.; 2. zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na rzecz strony skarżącej kwotę 497 zł (słownie: czterysta dziewięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej: ZUS) decyzją z [...] r. nr [...], w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy, utrzymał w mocy własną decyzję z [...] r. nr [...], o umorzeniu postępowania w sprawie rozpatrzenia wniosku K. S. (dalej: skarżąca), o zwolnienie z opłacania należności z tytułu składek za [...] r.

W podstawie prawnej decyzji organ powołał art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2020 r. poz. 256, ze zm., dalej: K.p.a.) oraz art. 31zq ust. 8 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 374, ze zm., dalej: ustawa COVID-19).

Z akt administracyjnych wynika, że skarżąca wnioskiem z [...] r. wystąpiła do ZUS o zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek za [...] r., na podstawie ustawy COVID-19.

Decyzją z [...] r. organ umorzył postępowanie. W podstawie prawnej decyzji organ powołał art. 105 § 1 K.p.a. w zw. z art. 31zo ustawy COVID-19. W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że wystąpiła bezprzedmiotowość postępowania, gdyż skarżąca do [...] r. nie złożyła deklaracji rozliczeniowej za [...] r.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżąca wskazała, że opóźnienie w złożeniu deklaracji było wynikiem trudności technicznych w przekazaniu dokumentów drogą elektroniczną. Błąd powstał w programie Płatnik, po dokonanych zmianach kodu ubezpieczenia płatnika składek. Naprawa błędu zajęła informatykowi kilka dni, co wpłynęło na wysłanie deklaracji po terminie.

Zaskarżoną decyzją organ utrzymał w mocy decyzję pierwszoinstancyjną i wyjaśnił, że warunkiem zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31 zo ustawy COVID-19, jest przesłanie deklaracji rozliczeniowych lub imiennych raportów miesięcznych należnych za [...], [...] i [...] r. nie później niż do [...] r., chyba że płatnik składek zwolniony jest z obowiązku ich składania. Skarżąca nie kwalifikuje się do zwolnienia, gdyż deklarację rozliczeniową DRA za [...] r. złożyła [...] r., a więc po terminie i nie była zwolniona z jej złożenia na podstawie art. 47 ust 2a ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U 2020 r., poz. 266 ze zm.).

W skardze do sądu administracyjnego strona wniosła o uchylenie decyzji z [...] r. oraz poprzedzającej ją decyzji pierwszoinstancyjnej, zarzucając naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, poprzez:

- prowadzenie postępowania w sposób niezgodny z art. 8 K.p.a, w myśl którego organ administracji publicznej prowadzi postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej;

- prowadzenie postępowania w sposób niezgodny z art. 9 K.p.a., który stanowi, że organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków, będących przedmiotem postępowania administracyjnego oraz że organy czuwają nad tym aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek.

W uzasadnieniu skargi strona szczegółowo wyjaśniła przyczyny nieprzesłania deklaracji w terminie, które uprzednio wskazała we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Skarga okazała się zasadna.

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r., poz. 2167) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Uwzględnienie skargi, powodujące eliminację zaskarżonego aktu z obrotu prawnego, następuje jedynie w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia przepisów prawa materialnego lub istotnych wad w przeprowadzonym postępowaniu, które mogły mieć wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 dalej p.p.s.a.). Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).

W rozpoznawanej sprawie, kontroli Sądu poddano decyzję ZUS umarzającą postępowanie w przedmiocie wniosku skarżącej, złożonego w trybie art. 31 zo ust. 1 ustawy COVID-19, o zwolnienie z opłacania należności z tytułu składek za [...] r. Zgodnie z treścią tego przepisu: na wniosek płatnika składek zwalnia się z obowiązku opłacania nieopłaconych należności z tytułu składek na: ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenia zdrowotne, Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych lub Fundusz Emerytur Pomostowych, za okres od [...] r. do [...] r., wykazanych w deklaracjach rozliczeniowych złożonych za ten okres, jeżeli był zgłoszony jako płatnik składek:

1) przed dniem [...] r. i na dzień [...] r.,

2) w okresie od [...] r. do [...] r. i na dzień [...] r.,

3) w okresie od [...] r. do [...] r. i na dzień [...] r.

- zgłosił do ubezpieczeń społecznych mniej niż 10 ubezpieczonych.

Stosownie do art. 31zq ust. 1 ustawy COVID-19, za [...], [...] i [...] r. płatnik składek zobowiązany jest przesyłać deklaracje rozliczeniowe lub imienne raporty miesięczne na zasadach i w terminach określonych w przepisach ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, chyba że zgodnie z tymi przepisami zwolniony jest z obowiązku ich składania.

ZUS zwalnia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo, w terminie nie dłuższym niż 30 dni od dnia przesłania deklaracji rozliczeniowej lub imiennych raportów miesięczny należnych za ostatni miesiąc wskazany we wniosku o zwolnienie z opłacania składek, a w przypadku gdy płatnik składek zwolniony jest z obowiązku ich składania - w terminie nie dłuższym niż 30 dni od terminu, w którym powinna być opłacona składka za ostatni miesiąc wskazany we wniosku o zwolnienie z opłacania składek (art. 31zq ust. 2 ustawy COVID-19).

Warunkiem zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo, jest przesłanie deklaracji rozliczeniowych lub imiennych raportów miesięcznych należnych za [...], [...] i [...] r. nie później niż do [...] r., chyba że płatnik składek zwolniony jest z obowiązku ich składania (art. 31 zq ust. 3 ustawy COVID-19).

Zwolnieniu z obowiązku opłacania podlegają należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo, znane na dzień rozpatrzenia wniosku o zwolnienie z opłacania składek (art. 31zq ust. 4 ustawy COVID-19).

ZUS informuje płatnika składek o zwolnieniu z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w ust. 2 (art. 31zq ust. 5 ustawy COVID-19).

W przypadku płatnika składek, który utworzył profil informacyjny w systemie teleinformatycznym ZUS, informacja o której mowa w ust. 5, udostępniana jest wyłącznie na tym profilu (art. 31zq ust. 6 ustawy COVID-19).

Odmowa zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo, następuje w drodze decyzji (art. 31zq ust. 7 ustawy COVID-19).

Od decyzji o odmowie zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o której mowa w ust. 7, płatnikowi składek przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa ZUS o ponowne rozpatrzenie sprawy, na zasadach dotyczących decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra. Do wniosku stosuje się odpowiednio przepisy K.p.a. dotyczące odwołań od decyzji oraz p.p.s.a. (art. 31 zq ust. 8 ustawy COVID-19).

W zaskarżonej decyzji, organ przyjął, że skoro skarżąca, nie złożyła poprawnych dokumentów ZUS DRA za [...] r. w terminie do [...] r., to wystąpiła bezprzedmiotowość postępowania z art. 105 § 1 K.p.a., skutkująca umorzeniem postępowania.

W ocenie Sądu, stanowisko organu jest błędne, gdyż art. 31zq ust. 3 ustawy COVID-19, określa zasady, na jakich przyznane może zostać zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek. Wynika z niego, że warunkiem zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo, jest przesłanie deklaracji rozliczeniowych lub imiennych raportów miesięcznych należnych za [...], [...] i [...] r. nie później niż do [...] r., chyba że płatnik składek zwolniony jest z obowiązku ich składania.

Zatem obowiązkiem ZUS jest rozpoznanie wniosku skarżącej i:

- jeżeli skarżąca spełnia przesłanki, uzasadniające zwolnienie z obowiązku uiszczenia składek za [...] r. to organ winien wydać informację na podstawie art. 13 zq ust. 5 ustawy COVID-19, bądź

- wydać decyzję o odmowie zwolnienia z obowiązku uiszczenia należnych składek za [...] r. na podstawie art. 31zq ust. 7 ustawy COVID-19, w przypadku, gdy skarżąca nie spełnia przesłanek do przyznania zwolnienia.

Przypomnieć też przyjdzie, że zgodnie z treścią art. 105 § 1 K.p.a.: "Gdy postępowanie administracyjne z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości albo w części, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania odpowiednio w całości albo w części". Oznacza to, że przepis ten ma zastosowanie, gdy wszczęte już postępowanie okazało się bezprzedmiotowe, tj. gdy w toku postępowania wystąpiła przeszkoda do rozpatrzenia sprawy mająca charakter trwały i nieusuwalny (np. przestał istnieć przedmiot postępowania, gdyż wycofano wniosek). W rozpatrywanej sprawie sytuacja taka nie wystąpiła, gdyż przedmiot postępowania nadal istnieje. Skarżąca jest zainteresowana zwolnieniem z obowiązku opłacania składek za wskazany we wniosku okres.

Dlatego niedopuszczalne było orzeczenie o umorzeniu postępowania w sprawie z uwagi na bezprzedmiotowość, uzasadnione argumentami wskazującymi na niespełnienie warunków do zwolnienia, czyli nieadekwatnie do zastosowanej podstawy prawnej. Zdaniem Sądu, wydając zaskarżone rozstrzygnięcie, organ nie rozstrzygnął sprawy zainicjowanej wnioskiem skarżącej. Albowiem skoro strona nie spełniała przesłanek materialnoprawnych do przyznania jej wnioskowanego uprawnienia, to należało wydać decyzję o odmowie przyznania zwolnienia, a więc decyzję rozstrzygającą sprawę co do jej istoty, a nie decyzję w inny sposób kończącą postępowanie, jaką jest decyzja o umorzeniu postępowania.

Oznacza to, że organ naruszył art. 105 § 1 K.p.a. w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy.

Wobec powyższego na tym etapie postępowania (wobec wydania dotychczas przez organ jedynie decyzji niemerytorycznej) przedwczesne jest formułowanie przez Sąd oceny co do zasadności lub bezzasadności wniosku skarżącego inicjującego postępowanie w kontrolowanej sprawie.

Rozpatrując sprawę ponownie organ rozpatrzy merytorycznie wniosek skarżącego i wyda decyzję, w której rozstrzygnie, czy skarżącemu przysługuje wnioskowane zwolnienie. W oparciu o art. 107 § 1 i 3 K.p.a. argumentując zajęte stanowisko wskaże, w oparciu o jakie przepisy skarżący był zobowiązany do składania dokumentów rozliczeniowych za okres, którego dotyczy decyzja oraz odniesie się do podnoszonych przez skarżącego przyczyn niezłożenia tych dokumentów i oceni jakie miały one wpływ na wynik sprawy.

Wobec naruszenia art.105 § 1 K.p.a. oraz art. art. 31zq ustawy COVID-19 Sąd uchylił zaskarżoną decyzję na podstawie art.145 § 1 lit. a) i lit. c) p.p.s.a.