Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt III SA/Wa 3073/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2017-09-13 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Hasła tematyczne: Podatkowe postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 64c
journal: Dz.U. 2016 poz 599
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Katarzyna Owsiak, Sędziowie sędzia WSA Agnieszka Olesińska, sędzia WSA Jarosław Trelka (sprawozdawca), po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 13 września 2017 r. sprawy ze skargi Syndyka masy upadłości J. sp. z o.o. w upadłości likwidacyjnej na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] sierpnia 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności postanowienia w sprawie określenia wysokości kosztów egzekucyjnych oddala skargę


UZASADNIENIE

Jak wynika z akt sprawy, Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w W. wszczął postępowanie egzekucyjne wobec majątku J. Sp. z o. o. z siedzibą w W., na podstawie tytułów wykonawczych o nr [...], obejmujących należności z tytułu podatku od towarów i usług za kwiecień 2015 oraz za czerwiec 2015 w łącznej kwocie należności głównej 683 419 zł plus należne odsetki.

Postanowieniem z [...] grudnia 2015 r. organ egzekucyjny określił wysokość kosztów egzekucyjnych. Postanowienie to stało się ostateczne wobec uchybienia terminu do wniesienia zażalenia. W konsekwencji Syndyk masy upadłości J. Sp. z o.o. (dalej "Syndyk" lub "Skarżący") wniósł o stwierdzenie nieważności ww. postanowienia. Uznał, że postanowienie obarczone jest wadami wskazanymi w art. 156 § 1 pkt 2 oraz pkt 5 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego. Stwierdził, że umorzenie postępowania egzekucyjnego z mocy prawa na podstawie art. 146 ust. 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2016 r., poz. 2171 ze zm.), które wystąpiło w sprawie, oznacza zakaz prowadzenia postępowania egzekucyjnego, a tym samym pozbawia organ egzekucyjny uprawnienia do ściągania kosztów egzekucyjnych od zobowiązanego.

Postanowieniem z dnia [...] maja 2016 r. DIS odmówił stwierdzenia nieważności postanowienia Naczelnika z dnia [...] grudnia 2015 r., uznając, że nie zaszła żadna przesłanka takiej nieważności.

Syndyk wniósł zażalenie na ww. postanowienie. Zarzucił mu naruszenie:

- art.107 § 3 w zw. z art. 126 i art. 11 K.p.a. w zw. z art. 18 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2016 r. poz. 599, dalej "u.p.e.a." lub "ustawa"), poprzez jego niezastosowanie i nieodniesienie się w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia do zarzutów i argumentacji przedstawionej przez Skarżącego;

- art. 156 § 1 pkt 2 w zw. z art. 126 K.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a., poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że obciążenie zobowiązanego, zamiast wierzyciela, kosztami administracyjnego postępowania egzekucyjnego w sytuacji umorzenia tego postępowania z mocy samego prawa na podstawie art. 146 ust. 1 Prawa upadłościowego nie jest rażącym naruszeniem prawa;

- art. 156 § 1 pkt 5 w zw. z art. 126 K.p.a. oraz w zw. art. 18 u.p.e.a., poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że postanowienie z [...] grudnia 2015 r. było wykonalne w dniu jego wydania i jest nadal wykonalne, podczas gdy było ono niewykonalne w dniu jego wydania i jego niewykonalność miała charakter trwały.

DIS postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2016 r. utrzymał w mocy swoje postanowienie z dnia [...] maja 2016 r. Dyrektor w uzasadnieniu wskazał, że w jego ocenie postanowienie Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w W. z [...] grudnia 2015 r. nie zawiera wewnętrznej sprzeczności, która zaistniałaby pomiędzy wskazaną podstawą prawną rozstrzygnięcia, a jej wykładnią i treścią uzasadnienia. Organ egzekucyjny w sposób prawidłowy wskazał przepisy prawa, tj. art. 64c § 1 oraz art. 64c § 7 u.p.e.a., które w sposób właściwy zastosował wskazując rodzaj podjętych czynności i powstałych wskutek tego kosztów egzekucyjnych. Organ egzekucyjny przedstawił ponadto stan faktyczny zaistniały w sprawie oraz wyjaśnił stan prawny ze szczegółowym przytoczeniem przepisów mających zastosowanie dla naliczenia poszczególnych kosztów egzekucyjnych.

DIS nie dostrzegł więc podstaw do stwierdzenia nieważności zaskarżonego postanowienia na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a.

W ocenie DIS kwestionowane postanowienie z 8 grudnia 2015 r. nie jest również dotknięte wadliwością, o której mowa w art. 156 § 1 pkt 5 K.p.a. Zgodnie z tym przepisem organ administracji publicznej stwierdza nieważność decyzji administracyjnej wówczas, gdy decyzja ta była niewykonalna w dniu jej wydania i jej niewykonalność ma charakter trwały. Niewykonalność decyzji może natomiast wstępować w aspekcie technicznym lub prawnym. W pierwszym przypadku brak jest możliwości technicznych wykonania decyzji, a w drugim istnieją prawne nakazy lub zakazy, które stwarzają nieusuwalną przeszkodę w wykonaniu praw lub obowiązków ustanowionych w decyzji. Niewykonalność decyzji powinna być spowodowana stwierdzeniem przeszkód w jej wykonaniu, które istniały już w dacie wydania decyzji i są nieusuwalne przez cały czas.

DIS zgodził się z tym, że powstałe koszty egzekucyjne niezaspokojone w toku postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie przepisów u.p.e.a. nie mogą być ściągnięte od zobowiązanego po zakończeniu postępowania, w szczególności jeżeli umorzono je z mocy prawa na podstawie art. 146 § 1 Prawa upadłościowego. Jednocześnie DIS zauważył, że postanowienie w sprawie kosztów egzekucyjnych nie kreuje nowego obowiązku. Potwierdza jedynie, w jakich okolicznościach i w jakiej wysokości powstały koszty oraz kogo obciążają. Fakt, że postanowienie w sprawie kosztów z zasady nie nadaje się do wykonania, nie może być utożsamiane z przesłanką braku wykonalności, o której mowa w art. 156 § 1 pkt 5 K.p.a.

DIS podkreślił, że z akt sprawy dotyczących Spółki wynika, iż Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w W. pismem z dnia 26 listopada 2015 r. dokonał zgłoszenia do Sądu Rejonowego w R. [...] Wydział Gospodarczy wierzytelności m.in. z tytułu kosztów egzekucyjnych powstałych w postępowaniu prowadzonym na podstawie tytułów wykonawczych [...]. W związku z tym kwestia tego, czy Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w W. może dochodzić wskazanych wyżej należności, podlega ocenie na podstawie przepisów Prawa upadłościowego.

Syndyk złożył skargę na postanowienie DIS z [...] sierpnia 2016 r. zarzucając mu naruszenie:

- art. 156 § 1 pkt 2 in fine w zw. z art. 126 K.p.a. oraz w zw. z art. 18 i art. 64c § 7 zdanie drugie u.p.e.a., poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że obciążenie zobowiązanego zamiast wierzyciela kosztami administracyjnego postępowania egzekucyjnego w sytuacji umorzenia tego postępowania z mocy samego prawa nie jest rażącym naruszeniem prawa;

- art. 156 § 1 pkt 5 w zw. z art. 126 K.p.a. oraz w zw. z art. 18 i art. 64c § 7 zdanie drugie ustawy, poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że postanowienie Naczelnika z [...] grudnia 2015 roku, w którym nie został wskazany podmiot obciążony kosztami postępowania egzekucyjnego, było wykonalne w dniu jego wydania i jest nadal wykonalne, podczas gdy po zakończeniu administracyjnego postępowania egzekucyjnego dotyczącego należności pieniężnej organ egzekucyjny nie posiada w stosunku do zobowiązanego wierzytelności o zapłatę kosztów egzekucyjnych, co oznacza, że zapłata tych kosztów nie jest możliwa ani dobrowolnie, gdyż doprowadziłaby do powstania deliktu cywilnego, ani w drodze egzekucji administracyjnej z uwagi na jej niedopuszczalność.

W uzasadnieniu skargi podniósł, że umorzenie postępowania egzekucyjnego z mocy prawa oznacza zakaz prowadzenia administracyjnego postępowania egzekucyjnego, a tym samym pozbawia organ egzekucyjny uprawnienia do ściągnięcia kosztów egzekucyjnych od zobowiązanego. Unormowania zwarte w art. 64c § 4 - 6 u.p.e.a. wykluczają uznanie, że po zakończeniu postępowania egzekucyjnego dotyczącego należności pieniężnej organ egzekucyjny posiada w stosunku do zobowiązanego wierzytelność o zapłatę kosztów egzekucyjnych. Wierzytelność ta istnieje wobec zobowiązanego tylko w trakcie trwania postępowania egzekucyjnego i ma podstawę w tytule wykonawczym wystawionym przez wierzyciela dochodzonej w tym postępowaniu należności pieniężnej. Po zakończeniu postępowania egzekucyjnego organ egzekucyjny nie ma już zatem podstawy do ściągnięcia kosztów egzekucyjnych od zobowiązanego, stąd zobowiązanym do pokrycia tych kosztów jest wierzyciel należności pieniężnej objętej tytułem wykonawczym, a to stosownie do art. 64c § 4 u.p.e.a.

Skoro zatem po zakończeniu administracyjnego postępowania egzekucyjnego dotyczącego należności pieniężnej organ egzekucyjny nie posiada w stosunku do zobowiązanego wierzytelności o zapłatę kosztów egzekucyjnych, to postanowienie ustalające takie koszty nie może zostać wykonane właśnie z uwagi na istniejący zakaz. Wierzytelność administracyjnego organu egzekucyjnego z tytułu kosztów egzekucyjnych istnieje bowiem dopóty, dopóki trwa postępowanie egzekucyjne i ma podstawę w tytule wykonawczym wystawionym przez wierzyciela dochodzonej w tym postępowaniu należności pieniężnej. Po zakończeniu postępowania egzekucyjnego organ egzekucyjny nie ma więc podstawy do ściągnięcia kosztów egzekucyjnych od zobowiązanego, co czyni wydane postanowienie w przedmiocie kosztów niewykonalnym. Wykonanie natomiast tego postanowienia dobrowolnie przez Skarżącego stanowiłoby delikt cywilny i skutkowałoby odpowiedzialnością syndyka za wyrządzoną szkodę.

Syndyk ocenił, że niewykonalność postanowienia Naczelnika w przedmiocie kosztów postępowania egzekucyjnego wynika również z tego, iż postanowienie to nie precyzuje w swej sentencji podmiotu zobowiązanego do wykonania obowiązku, tzn. podmiotu, który winien dokonać zapłaty. Nie jest przy tym wystarczające stwierdzenie w uzasadnieniu, że "...co do zasady koszty egzekucyjne obciążają Zobowiązanego, co nastąpiło w niniejszej sprawie.".

Syndyk podtrzymał również swoje stanowisko, według którego postanowienie Naczelnika w przedmiocie kosztów postępowania egzekucyjnego jest obarczone wadą, o której mowa w art. 156 § 1 pkt 2 in fine K.p.a., tzn. wydane zostało z rażącym naruszeniem prawa. Wydane postanowienie rażąco narusza prawo dlatego, że - jak twierdzi DIS, choć nie wynika to z treści sentencji - nakłada na zobowiązanego obowiązek, który według obowiązujących przepisów prawa winien obciążać wierzyciela. Naczelnik błędnie stosując obowiązujące normy prawne doprowadził więc do sytuacji, w której obowiązek zapłaty został nałożony na inny podmiot niż ten, który winien być nim obciążony.

Syndyk nie podzielił też stanowiska DIS, według którego postanowienie w sprawie kosztów egzekucyjnych nie kreuje nowego obowiązku, lecz potwierdza jedynie w jakich okolicznościach i w jakiej wysokości powstały koszty oraz kogo obciążają. Wbrew opinii DIS postanowienie w sprawie kosztów egzekucyjnych indywidualizuje normę ogólną zawartą w przepisach prawa i prowadzi do powstania obowiązku poprzez wskazanie wysokości tych kosztów oraz podmiotu zobowiązanego do ich uiszczenia.

DIS w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie. Zarzuty skargi uznał za niezasadne.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Ocenie sądu podlega zgodność aktów, w tym kończących postępowanie lub podlegających zaskarżeniu zażaleniem postanowień wydanych w postępowaniu administracyjnym lub egzekucyjnym, z prawem procesowym i materialnym, obowiązującym w dacie wydania postanowienia. Zgodnie natomiast z art. 134 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 dalej "P.p.s.a."), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (z zastrzeżeniem nieistotnym dla sprawy).

Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie.

Skarżący – Syndyk masy upadłości spółki J. sp. z o.o. w upadłości likwidacyjnej w R. - wskazywał w swoim wniosku o stwierdzenie nieważności postanowienia z dnia [...] grudnia 2015 r. ("postanowienie") na dwie przyczyny takiej nieważności. Po pierwsze miało być nią rażące naruszenie prawa poprzez obciążenie kosztami zobowiązanego (Syndyka), zamiast wierzyciela (art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a.). Po drugie przyczyną nieważności postanowienia miała być trwała jego niewykonalność (art. 156 § 1 pkt 5 K.p.a.). Konieczne staje się więc zaprezentowanie poglądu Sądu w każdej z tych zarzucanych przyczyn:

Otóż z postanowienia nie wynika, komu zostały przypisane koszty egzekucyjne. Część dyspozytywna postanowienia zawiera jedynie stwierdzenie, że koszty te wynoszą wskazaną kwotę. Rozstrzygnięcie postanowienia stanowi bowiem, że "Naczelnik (...) postanawia – określić koszty egzekucyjne na kwotę...". Z tak sformułowanego rozstrzygnięcia w żadnym razie nie sposób wywnioskować, czy kosztami tymi został obciążony Syndyk, czy też wierzyciel. Owszem, w uzasadnieniu postanowienia organ powołał art. 64c § 1 u.p.e.a., który koszty egzekucyjne co do zasady przypisuje zobowiązanemu, a nadto wskazał, że nastąpiło to w niniejszej sprawie ("...co nastąpiło w niniejszej sprawie."), ale tak ogólnie ujęty pogląd, zawarty nadto jedynie w uzasadnieniu, nie pozwala na żadne stanowcze wnioski co do tego, komu zostały przypisane koszty egzekucyjne.

Skoro zatem zarzut Syndyka względem postanowienia polegał na stwierdzeniu, że z rażącym naruszeniem prawa koszty egzekucyjne przypisano zobowiązanemu (Syndykowi), a nie wierzycielowi, to zarzut ten należy uznać za chybiony – kosztów tych nie przypisano bowiem nikomu.

Z tą kwestią wiąże się w istocie zarzut drugi – niewykonalność postanowienia, i to niewykonalność o charakterze trwałym. Otóż, zgodnie z art. 64c § 6 ustawy egzekucyjnej, koszty egzekucyjne są na bieżąco dochodzone w trybie u.p.e.a., na podstawie tytułu wykonawczego. Ponadto, zgodnie z art. 64c § 8 ustawy, żądanie wydania postanowienia w przedmiocie kosztów może być zgłoszone jedynie po umorzeniu tego postępowania (tak, jak w niniejszej sprawie) lub po powiadomieniu zobowiązanego o wysokości już pobranych kosztów. Wydane wskutek tego żądania postanowienie nie wymaga więc wykonania (koszty – jak Sąd wyżej wskazał – są ustalane i pobierane na bieżąco, w toku postępowania, przy każdej czynności egzekucyjnej). Postanowienie takie ma zatem charakter deklaratywny, czyli wskazuje, jakie koszty wyniknęły już w przeszłości w toku postępowania egzekucyjnego, które zostało zakończone umorzeniem lub efektywnym wyegzekwowaniem obowiązku.

Dlatego nie sposób podzielić zarzutu Syndyka, że postanowienie było niewykonalne w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 5 Kpa.

Niezależnie od tego należy jednak zauważyć, że postanowienie w przedmiocie kosztów powinno zawierać wskazanie podmiotu, któremu koszty przypisano. W niniejszej sprawie, jak Sąd wyżej ocenił, postanowienie tej kwestii nie rozstrzygało, przez co jest niezupełne. W związku z tym ta jego wada (niezupełność) podlegać mogła rektyfikacji w trybie art. 111 K.p.a. (uzupełnienie co do części koniecznego rozstrzygnięcia). Ponadto, wobec niewskazania w postanowieniu, komu przypisano ustalone koszty, oraz wobec upływu terminu na uzupełnienie postanowienia w tym zakresie lub zgłoszenie wniosku o uzupełnienie, rozważyć należy, czy Naczelnik [...] US w W. do tej pory w ogóle rozpatrzył w całości wniosek o wydanie postanowienia w przedmiocie kosztów. Otwarta pozostaje kwestia skargi na bezczynność lub przewlekłość organu w tym zakresie. Gdyby zatem przyjąć nawet, że postanowienie w przedmiocie kosztów wymaga jakiejś formy wykonania, to w niniejszej sprawie nie można mówić o trwałej niewykonalności postanowienia, a jedynie o nieistnieniu ostatecznego rozstrzygnięcia administracyjnego co do tego, kto ponosi koszty.

W skardze do Sądu Syndyk podniósł, że niewykonalność postanowienia wyniknęła dodatkowo z faktu, że nie precyzuje ono ("...w swej sentencji...") podmiotu zobowiązanego. Skarżący ocenił bowiem, iż nie jest wystarczające stwierdzenie w uzasadnieniu, jaka jest zasada co do podmiotu ponoszącego ciężar kosztów, a także, że tak się stało (zastosowano tę zasadę) w niniejszej sprawie ("...co nastąpiło w niniejszej sprawie."). Na poparcie tego poglądu Syndyk powołał się na bogate orzecznictwo sądowe. Sąd, jak to wyżej wyjaśnił, w pełni zgadza się z takim stanowiskiem Syndyka i z tym przywołanym orzecznictwem, ale właśnie z tego względu zauważa, że w ten sposób ujawnia się sprzeczność w argumentacji zastosowanej w skardze. Nie można bowiem twierdzić, że z powodu nałożenia ciężaru kosztów na Syndyka postanowienie rażąco naruszało prawo oraz było niewykonalne z powodów prawnych, a jednocześnie, że postanowienie nie wskazuje, komu przypisano koszty.

Powtórzyć należy, że postanowienie z [...] grudnia 2015 r. nie wskazywało podmiotu zobowiązanego do uiszczenia kosztów egzekucyjnych.

Z tych względów, uznając, że postanowienie z [...] grudnia 2015 r. nie było dotknięte kwalifikowanymi wadami prawnymi, których istnienie zarzucono we wniosku o stwierdzenie nieważności postanowienia, Sąd, na podstawie art. 151 P.p.s.a., oddalił skargę.

Podstawą rozpoznania skargi w trybie uproszczonym był art. 119 pkt 3 P.p.s.a.