Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 2854/18
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2020-12-08 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Hasła tematyczne: Mienie zabużańskie
Skarżony organ: Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art 2 ust. 2
journal: Dz.U. 2014 poz 195
law: Ustawa z dnia 12 grudnia 2013 r. o zmianie ustawy o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi  granicami Rzeczypospolitej Polskiej.
article: art 1 ust. 1-2, art 3 ust. 2, art 5
journal: Dz.U. 2005 nr 169 poz 1418
law: Ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej   Polskiej

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jolanta Sikorska (spr.) Sędziowie Sędzia NSA Barbara Adamiak Sędzia NSA Andrzej Jurkiewicz po rozpoznaniu w dniu 8 grudnia 2020 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Z. P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 15 lutego 2018 r., sygn. akt I SA/Wa 2116/17 w sprawie ze skargi Z. P. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] września 2017 r., nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z 15 lutego 2018 r., sygn. akt I SA/Wa 2116/17, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę Z. P. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z [...] września 2017 r., nr [...], w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty.

Powyższy wyrok zapadł w następujących okolicznościach faktycznych

i prawnych:

Wnioskiem z 28 października 1990 r. Z. P. zwrócił się do Urzędu Rejonowego w B. o rekompensatę za mienie pozostawione przez C.

i H. P. na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Do powyższego wniosku dołączył orzeczenie Państwowego Urzędu Repatriacyjnego nr [...] z [...] maja 1946 r. Postanowieniem z [...] marca 2004 r. Prezydent Miasta B. przekazał sprawę zgodnie z właściwością Wojewodzie Kujawsko-Pomorskiemu.

Pismem z 28 września 2007 r. Wojewoda Kujawsko-Pomorski wezwał Z. P. do uzupełnienia przedmiotowego wniosku o dowody wskazane w art. 6 ust. 6 ustawy z 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. z 2016 r. poz. 2042 ze zm.; "ustawa z 8 lipca 2005 r."), w terminie 6 miesięcy od dnia otrzymania pisma. Pismem z 22 września 2009 r. strona wniosła o zawieszenie postępowania i postanowieniem z 22 października 2009 r. Wojewoda Kujawsko-Pomorski zawiesił przedmiotowe postępowanie. Pismem z 6 listopada 2012 r. Wojewoda poinformował stronę, że jeżeli nie zwróci się o podjęcie zawieszonego postępowania w terminie trzech lat od jego zawieszenia, to żądanie wszczęcia postępowania będzie uważane za wycofane.

Decyzją z [...] listopada 2012 r. Wojewoda Kujawsko-Pomorski umorzył w całości postępowanie z uwagi na niepodjęcie przez stronę zawieszonego postępowania w terminie trzech lat od dnia jego zawieszenia. Strona nie złożyła odwołania od powyższej decyzji.

Pismem z 27 sierpnia 2014 r. Z. P. wniósł o wznowienie postępowania. Postanowieniem z [...] grudnia 2014 r. Wojewoda Kujawsko-Pomorski odmówił wznowienia postępowania zakończonego ww. decyzją z [...] listopada 2012 r. W uzasadnieniu wskazał, że zły stan zdrowia wnioskodawcy nie stanowi przesłanki do wznowienia postępowania.

Pismem z 27 sierpnia 2014 r. Z. P. złożył nowy wniosek o potwierdzenie prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, wskazując, że wniosek składa w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 23 października 2012 r., sygn. akt SK 11/12.

Pismem z 30 stycznia 2015 r. Wojewoda Kujawsko-Pomorski wezwał stronę do przedstawienia dowodów i faktów, które miały wpływ na ocenę strony, że nie spełniona została przesłanka zamieszkiwania w dniu 1 września 1939 r. na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Ponadto wezwał do przekazania wszystkich dowodów niezbędnych do wydania decyzji, o których mowa w art. 6 ustawy z 8 maja 2005 r.

Pismem z 8 lutego 2016 r. strona złożyła wniosek o zawieszenie postępowania. Postanowieniem z [...] lutego 2016 r. Wojewoda Kujawsko-Pomorski zawiesił postępowanie, a postanowieniem z [...] maja2017 r. podjął je na wniosek strony.

Decyzją z [...] maja 2017 r., [...], Wojewoda Kujawsko-Pomorski odmówił Z. P. potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez C. P. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, w miejscowości M., województwo poleskie, obecnie Białoruś. Odwołanie od tej decyzji wniósł Z. P..

Zaskarżoną w niniejszej sprawie decyzją z [...] września 2017 r. Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji utrzymał w mocy ww. decyzję Wojewody. W uzasadnieniu wskazał, że wyrokiem z 23 października 2012 r. Trybunał Konstytucyjny (sygn. akt. SK 11/12) orzekł, że art. 2 pkt 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. w zakresie, w jakim uzależnia prawo do rekompensaty od zamieszkiwania w dniu 1 września 1939 r. na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, jest niezgodny z art. 64 ust. 2 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.

W dniu 27 lutego 2014 r. weszła w życie ustawa z 12 grudnia 2013 r. o zmianie ustawy o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2014 r., poz. 195; "ustawa z 12 grudnia 2013 r."). Na podstawie art. 1 ww. ustawy dokonano zmiany przepisu art. 2 pkt 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. w ten sposób, iż w miejsce dotychczasowego wymogu zamieszkiwania na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 1 września 1939 r. wprowadzona została przesłanka miejsca zamieszkania na wymienionych terenach, której spełnienie oceniane jest z uwzględnieniem przepisów obowiązujących w dacie 1 września 1939 r. Z kolei art. 2 ust. 2 ustawy zmieniającej stanowi, że: "W terminie określonym w ust. 1 (6 miesięcy od dnia wejścia w życie ustawy) osoby, które nie złożyły wniosku w terminie, o którym mowa w art. 5 ust. 1 ustawy zmienianej w art. 1, mogą wystąpić o potwierdzenie prawa do rekompensaty, jeżeli wykażą, że na ocenę spełnienia przez nie wymogu zamieszkiwania w dniu 1 września 1939 r. na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej mają wpływ zmiany dokonane niniejszą ustawą".

Minister wskazał, że według przedwojennych przepisów, o których mowa w art. 2 pkt 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r., w brzmieniu zmienionym art. 1 ustawy z 12 grudnia 2013 r., możliwa była sytuacja, w której dana osoba posiadała więcej niż jedno miejsce zamieszkania. Tym samym fakt, że właściciel nieruchomości pozostawionej zamieszkiwał przed wybuchem II Wojny Światowej na obecnym terytorium RP nie wyklucza, że właściciel taki posiadał "dodatkowe" miejsce zamieszkania na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Niezależnie od liczby posiadanych miejsc zamieszkania każde z nich powinno spełniać kryteria określone w jednym z ww. przepisów, tj. być miejscem na obszarze Polski, gdzie obywatel polski mieszkał z zamiarem stałego pobytu" (art. 3 ustawy z dnia 2 sierpnia 1926 r. o prawie właściwym dla stosunków prywatnych wewnętrznych) lub miejscowością, w której pozwany przebywał z zamiarem stałego pobytu (art. 24 Kodeksu Postępowania Cywilnego - Dz. U. z 1932 r. Nr 112, poz. 934) lub zajmowaniem w obrębie gminy mieszkania wśród okoliczności wskazujących na ześrodkowanie tam stosunków osobistych i gospodarczych (§ 3 pkt 2 rozporządzenia z dnia 23 maja 1934 r.)

Strona powinna zatem wykazać, że w rozumieniu powyższych przepisów C. P. przed wybuchem wojny zamieszkiwał w obecnych granicach Rzeczypospolitej Polskiej, gdzie było jedno z jego miejsc zamieszkania. Dopiero po ustaleniu formalnoprawnych przesłanek wynikających z ustawy z 12 grudnia 2013 r., warunkujących możliwość wszczęcia postępowania, Wojewoda mógł przystąpić do merytorycznego rozpoznania sprawy.

Minister zauważył, że Wojewoda Kujawsko-Pomorski wezwał stronę do udowodnienia, że zmiany dokonane ustawą z dnia 12 grudnia 2013 r. miały wpływ na ocenę dotyczącą spełnienia przez C. P. wymogu zamieszkiwania w dniu 1 września 1939 r. na byłym terytorium RP. W odpowiedzi strona oświadczyła, że C. P. jako osadnik wojskowy mieszkał w miejscowości M.. Przed wkroczeniem Sowietów we wrześniu 1939 r. uciekł i ukrył się "gdzie tego nikt nie wie".

Zdaniem organu z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie wynika, że C. P. przed wybuchem II Wojny Światowej zamieszkiwał na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w miejscowości M., znajdującej się w województwie poleskim, na terenie obecnej Białorusi, skąd w 1946 r. przybył na obecne terytorium państwa polskiego. Na ww. okoliczności wskazuje orzeczenie Państwowego Urzędu Repatriacyjnego nr [...] z [...] maja 1946 r., w którym wskazano, że ostatnim jego miejscem zamieszkania, przed zamieszkaniem w miejscowości K. koło B., była miejscowość M.. Ponadto w zaświadczeniu Państwowego Urzędu Repatriacyjnego z [...] kwietnia 1945 r. wskazano, że C. P. jest repatriantem z terenów ZSSR. W aktach sprawy brak jest innych dokumentów świadczących o miejscach zamieszkania C. P. przed wojną lub w czasie jej trwania.

Minister podkreślił, iż w przedmiotowej sprawie strona nie przedłożyła żadnych dowodów mogących świadczyć o zamieszkiwaniu C. P. na obecnym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przed wybuchem II Wojny Światowej oraz w czasie jej trwania. Zdaniem Ministra Wojewoda Kujawsko-Pomorski w zaskarżonej decyzji, ze względu na niewykazanie się przez stronę legitymacją do złożenia wniosku w trybie art. 2 ust. 2 ustawy z 12 grudnia 2013 r., prawidłowo odmówił potwierdzenia prawa do rekompensaty. Minister zauważył także, że art. 2 ust. 2 ustawy z 12 grudnia 2013 r. umożliwiał złożenie nowego wniosku osobom, które nie złożyły wniosku do 31 grudnia 2008 r., pod warunkiem wykazania, że na ocenę spełnienia wymogu zamieszkiwania w dniu 1 września 1939 r. na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej miały wpływ zmiany dokonane ustawą z 12 grudnia 2013 r. Z. P. pierwszy wniosek złożył 28 października 1990 r., kolejne zaś 27 grudnia 2008 r. oraz 30 marca 2009 r. Postępowanie prowadzone na podstawie powyższych wniosków zostało zakończone wydaniem przez Wojewodę decyzji z [...] listopada 2012 r. o umorzeniu postępowania z uwagi na niepodjęcie przez stronę zawieszonego postępowania w terminie trzech lat od dnia jego zawieszenia. Decyzja ta stała się ostateczna. Wobec powyższego stronie nie przysługiwało prawo do złożenia nowego wniosku na podstawie art. 2 ust. 2 ustawy z 12 grudnia 2013 r., gdyż na podstawie tego przepisu wnioski mogły składać tylko osoby, które nie złożyły wniosku do 31 grudnia 2013 r.

Skargę na ww. decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniósł Z. P., zarzucając organowi naruszenie art. 7 w zw. z art. 77 kodeksu postępowania administracyjnego poprzez niezebranie i nierozpatrzenie całego materiału dowodowego w sprawie i w konsekwencji dokonanie błędnych ustaleń poprzez błędne przyjęcie, że skarżący nie wykazał, że na ocenę spełnienia wymogu zamieszkiwania w dniu 1 września 1939 r. na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej miały wpływ zmiany dokonane ustawą z dnia 12 grudnia 2013 r. Nadto zarzucił naruszenie art. 80 k.p.a. poprzez dowolną, a nie swobodną ocenę materiału dowodowego zebranego w sprawie, co w konsekwencji doprowadziło do błędnego ustalenia stanu faktycznego i nieusprawiedliwione przyjęcie, że odwołujący nie wykazał dowodami przesłanek do orzeczenia zgodnie z jego wnioskiem.

Skarżący zarzucił również naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 2 ust. 2 ustawy z 12 grudnia 2013 r. w zw. z art. 1 ust. 1, art. 1 ust. 2 i art. 3 ust. 2 oraz art. 5 ustawy z 8 lipca 2005 r. poprzez jego błędną wykładnię i odmówienie potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej z uwagi na (w ocenie organu) niespełnienie przesłanki dowiedzenia przyczyny niezłożenia wniosku w terminie zakreślonym przez ustawę w terminie 6 miesięcy od wejścia w życie nowelizacji ustawy. Powołując się na powyższe, wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji.

W uzasadnieniu podniósł, że brak jest przesłanek do wykazywania miejsca zamieszkania w obecnych granicach Rzeczypospolitej Polskiej. Minister wskazał taki wymóg jako niezbędny, jednak nie jest to wymóg potwierdzenia prawa do rekompensaty. W sprawie nie jest sporne, że C. P. zamieszkiwał poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, na terenie obecnej Białorusi, a następnie w wyniku wybuchu II wojny światowej musiał opuścić to terytorium i do niego nigdy nie powrócił. Ponadto z oświadczenia złożonego przez skarżącego wynika, że C. P. ukrywał się na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i prawdopodobnie miał tam miejsce zamieszkania, jednakże nie jest w stanie wykazać tego dowodami.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Rozpoznając skargę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał ją za niezasadną. Wskazał, że uzasadnienie zaskarżonej decyzji jest częściowo błędne, co jednak pozostawało bez wpływu na prawidłowość rozstrzygnięcia.

Sąd ten podał, że 27 sierpnia 2014 r. Z. P. złożył wniosek o przyznanie prawa do rekompensaty w trybie art. 2 ust. 2 i 3 ustawy z 12 grudnia 2013 r. o zmianie ustawy o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2014 r., poz. 195; "ustawa z 12 grudnia 2013 r.").

Przepis art. 2 ust. 1 ustawy zmieniającej przewidywał, że osoby, którym odmówiono potwierdzenia prawa do rekompensaty z powodu niespełnienia wymogu zamieszkiwania w dniu 1 września 1939 r. na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, mogą złożyć wniosek o wznowienie postępowania. Przepisy dotyczące wznowienia postępowania, o którym mowa w art. 145a k.p.a., stosuje się odpowiednio, z tym że termin na zgłoszenie żądania wznowienia postępowania wynosi 6 miesięcy

i biegnie od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy. Natomiast ust. 2 tego artykułu wskazywał, że w terminie określonym w ust. 1 osoby, które nie złożyły wniosku w terminie, o którym mowa w art. 5 ust. 1 ustawy zmienianej w art. 1, mogą wystąpić o potwierdzenie prawa do rekompensaty, jeżeli wykażą, że na ocenę spełnienia przez nie wymogu zamieszkiwania w dniu 1 września 1939 r. na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej mają wpływ zmiany dokonane niniejszą ustawą. Ust. 3 stanowił wreszcie, że przepisy ust. 1 i 2 stosuje się odpowiednio do spadkobierców, o których mowa w art. 3 ust. 2 ustawy zmienianej w art. 1.

Ustawa zmieniająca miała na celu dostosowanie systemu prawa do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 23 października 2012 r. (sygn. akt SK 11/12), stwierdzającego niezgodność art. 2 pkt 1 ustawy z 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2016 r. poz. 2042 ze zm.) z Konstytucją. Zmiana sprowadza się do tego, że w miejsce dotychczasowego wymogu zamieszkiwania na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 1 września 1939 r. wprowadzona została uściślona przesłanka miejsca zamieszkania na wymienionych terenach, której spełnienie jest oceniane z uwzględnieniem przepisów obowiązujących we wskazanej wyżej dacie.

Zdaniem tego Sądu możliwość wystąpienia z wnioskiem o potwierdzenie prawa do rekompensaty w trybie art. 2 ust. 2 ustawy zmieniającej z 12 grudnia 2013 r. dotyczy tylko tych osób, którym odmówiono przyznania prawa do rekompensaty z uwagi na fakt niespełnienia przez nie lub przez ich poprzedników prawnych, przesłanki zamieszkiwania w dniu 1 września 1939 r. na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.

Z akt wynika, że w sprawie nie wydano decyzji odmawiającej skarżącemu przyznania prawa do rekompensaty z uwagi na nieprzedstawienie przez niego dowodów potwierdzających zamieszkiwanie w dniu 1 września 1939 r. na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, lecz wydano decyzję umarzającą postępowanie ze względu na nie zwrócenie się przez skarżącego z wnioskiem o podjęcie zawieszonego postępowania w okresie trzech lat od daty jego zawieszenia.

Wobec powyższego, skoro podstawę prawną decyzji Wojewody z dnia [...] maja 2017 r. stanowił art. 105 § 1 w zw. z art. 98 § 2 k.p.a., nie zaś art. 2 pkt 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r., który w przedmiotowej sprawie w ogóle nie został zastosowany, to brak jest podstaw do stosowania art. 2 ust. 2 ustawy zmieniającej. Tym samym okolicznościami faktycznymi istotnymi dla sprawy były wyłącznie te, które dotyczą łącznego zaistnienia przesłanek, od których ustawodawca uzależnił w ww. przepisie prawa wystąpienie skutku w postaci wycofania wniosku, tj. fakt zawieszenia przez organ postępowania na wniosek stron oraz upływ 3 lat od daty zawieszenia postępowania, w ciągu których strona nie zwróciła się z wnioskiem o podjęcie postępowania.

Zdaniem Sądu pierwszej instancji w sprawie nie mógł również znaleźć zastosowania art. 2 ust. 2 ustawy zmieniającej z 12 grudnia 2013 r. stanowiący, że w terminie określonym w ust. 1 (6 miesięcy od dnia wejścia w życie ustawy) osoby, które nie złożyły wniosku, o którym mowa w art. 5 ust. 1 ustawy zmienianej w art. 1, mogą wystąpić o potwierdzenie prawa do rekompensaty, jeżeli wykażą, że na ocenę spełnienia przez nie wymogu zamieszkiwania w dniu 1 września 1939 r. na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej mają wpływ zmiany dokonane niniejszą ustawą. Zmiana ta zaś polegała na odmiennym od pierwotnie obowiązującego uregulowania ustanowionej w art. 2 pkt 1 ustawy z 8 lipca 2005 r. przesłanki domicylu, której spełnienie warunkowało przyznanie rekompensaty.

Przed nowelizacją ww. przepis uzależniał wspomniane prawo m.in. od zamieszkiwania w dniu 1 września 1939 r. przez właściciela pozostawionych nieruchomości na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Wymóg ten Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 23 października 2012 r. sygn. SK 11/12, ocenił jako niezgodny z art. 64 ust. 2 w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP. Prowadził bowiem do podziału byłych właścicieli nieruchomości zabużańskich, spełniających pozostałe warunki przyznania rekompensaty ustalone przez zaskarżoną ustawę, na dwie grupy, w zależności od ich miejsca zamieszkania. Osoby, które miały w dniu 1 września 1939 r. miejsce zamieszkania na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, uzyskiwały bowiem potwierdzenie prawa do rekompensaty, zaś odmiennie traktowane były osoby, które w tym dniu miejsca zamieszkania na dawnych kresach wschodnich nie miały.

Realizując wyrok Trybunału, ustawodawca nadał nowe brzmienie art. 2 pkt 1 ustawy, w którym wymóg domicylu nie został już ściśle powiązany z datą 1 września 1939 r. i miał być oceniany wedle wymienionych w przepisie enumeratywnie przedwojennych regulacji prawnych, umożliwiając tym samym uzyskanie prawa do rekompensaty także tym osobom, które na kresach miały jedynie dodatkowe miejsce zamieszkiwania. Wykazanie zatem wpływu dokonanej nowelizacji na sytuację prawną osób, które nie złożyły wniosku w terminie do 31 grudnia 2008 r. - o czym stanowi art. 2 ust. 2 ustawy zmieniającej - wymaga ustalenia, że pod rządami ustawy w brzmieniu obowiązującym przed nowelizacją, uzyskanie rekompensaty byłoby niemożliwe tylko ze względu na niespełnienie przez właścicieli pozostawionego mienia przesłanki zamieszkiwania na dzień 1 września 1939 r. na dawnych kresach, podczas gdy przy uwzględnieniu obecnie obowiązującej treści normatywnej ww. przepisu przesłanka zamieszkiwania na kresach byłaby uznana za spełnioną.

Zdaniem Sądu pierwszej instancji taka sytuacja w rozpoznawanej sprawie nie zachodzi. Jak wynika bowiem z ustaleń organów, co nie jest kwestionowane przez skarżącego, poprzednik prawny skarżącego, będący właścicielem nieruchomości położonej w miejscowości M., woj. poleskie, obecna Białoruś, przesłankę domicylu określoną w pierwotnym brzmieniu art. 2 pkt 1 ustawy zabużańskiej spełniał. Do przemieszczenia się bowiem na terytorium Polski w jej powojennych granicach, zamieszkiwał na dawnych kresach wschodnich. To zaś oznacza, że nowelizacja ustawy z punktu widzenia materialnoprawnych przesłanek uzyskania rekompensaty, dla oceny sytuacji prawnej następcy prawnego C. P., pozostaje prawnie obojętna, a w konsekwencji dodatkowy termin składania wniosków przewidziany ustawą zmieniającą nie może być w odniesieniu do składanego przez niego żądania zastosowany. Skoro zatem ponowny wniosek skarżącego o rekompensatę złożony został po dniu 31 grudnia 2008 r. i w sprawie nie zachodziły okoliczności objęte hipotezą normy prawnej z art. 2 ust. 2 ustawy zmieniającej, organ wojewódzki, wobec niespełnienia warunków z art. 5 ust. 1 ustawy zabużańskiej, z mocy jej art. 7 ust. 2 zobligowany był do odmowy przyznania prawa do rekompensaty. Podejmując zatem tej treści rozstrzygnięcie nie naruszył on przepisów prawa materialnego. Nie naruszył ich także Minister. W toku postępowania nie doszło też do istotnego naruszenia przepisów postępowania wymienionych w skardze.

W związku z powyższym Sąd pierwszej instancji skargę oddalił na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t.: Dz. U. z 2019 r. poz. 2325; "p.p.s.a.").

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł skarżący reprezentowany przez radcę prawnego, zaskarżając wyrok w całości. Domagał się uchylenia zaskarżonego wyroku w całości i uwzględnienia skargi. Nadto wniósł o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego oraz rozpoznanie sprawy na rozprawie. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił:

I. na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy:

- art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 7 w zw. z art. 77 w zw. z art. 80 k.p.a. (w brzmieniu do 1 czerwca 2017 r.) poprzez oddalenie skargi, w sytuacji gdy niezebranie i nierozpatrzenie całego materiału dowodowego w sprawie przez organy obu instancji prowadziło do dokonania błędnych ustaleń faktycznych poprzez przyjęcie, że skarżący kasacyjnie nie wykazał, że na ocenę spełnienia wymogu zamieszkiwania w dniu 1 września 1939 r. na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej miały wpływ zmiany dokonane ustawą z 12 grudnia 2013 r.;

- art. 141 § 4 zd. 1 p.p.s.a. poprzez nieodniesienie się w uzasadnieniu wyroku do zarzutów naruszenia przepisów prawa procesowego podniesionych w skardze, co miało wpływ na treść zaskarżonego orzeczenia poprzez niedostateczne rozważenie przez skład orzekający podniesionych uchybień, a w konsekwencji niezasadne oddalenie skargi;

II. na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało istotny wpływ na wydanie zaskarżonego rozstrzygnięcia, tj.:

- art. 2 ust. 2 ustawy z 12 grudnia 2013 r. w zw. z art. 1 ust. 1, art. 1 ust. 2 i art. 3 ust. 2 oraz art. 5 ustawy z 8 lipca 2005 r. poprzez ich niezastosowanie i w konsekwencji odmówienie potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej, z uwagi [na] niespełnienie przesłanki dowiedzenia przyczyny niezłożenia wniosku w terminie zakreślonym przez ustawę w terminie 6 miesięcy od wejścia w życie nowelizacji ustawy, a także niewłaściwe przyjęcie, że zmiany w obowiązującym stanie prawnym nie miały znaczenia dla skarżącego kasacyjnie i oceny jego wniosku.

W uzasadnieniu skarżący kasacyjnie rozwinął powyższe zarzuty. Wskazał, że Sąd pierwszej instancji nie odniósł się w ogóle do zarzutów naruszenia przez organ przepisów k.p.a. podniesionych w skardze. Jego zdaniem nie jest możliwie wyczytanie z uzasadnienia motywów rozumowania tego Sądu w związku z czym orzeczenie to nie poddają się kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego. Jego zdaniem Sąd pierwszej instancji naruszył również przepisy prawa materialnego, błędnie przyjmując, że nowelizacja przepisów ustawy zabużańskiej nie miała znaczenia dla oceny wniosku Z. P. jako złożonego w ustawowym terminie. Skarżący, ponownie składając wniosek o potwierdzenie prawa do rekompensaty, powołał się na nowelizację ustawy z 8 lipca 2005 r., jednocześnie wskazując na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 23 października 2012 r., sygn. SK 11/12. Dotychczasowe brzmienie przepisów nie pozwalało skarżącemu na dokonanie oceny wszystkich miejsc zamieszkania C. P.. Nowelizacja przepisów umożliwiła dopiero skuteczne powoływanie dowodów i wyjaśnienie okoliczności sprawy, co oznacza, że miała ona wpływ na możliwość skutecznego dochodzenia swoich praw. Zdaniem skarżącego w sprawie spełnione zostały wszystkie przesłanki potwierdzenia prawa do rekompensaty po zmarłym C. P. oraz wykazano przyczyny, dla których nowelizacja przepisów ustawy umożliwiła skuteczne dochodzenie swoich praw, co nie było możliwe w terminie wcześniejszym.

Odpis skargi kasacyjnej został doręczony organowi 25 czerwca 2018 r. Organ nie złożył odpowiedzi na skargę kasacyjną.

Zarządzeniem z 30 lipca 2020 r. Przewodniczący Wydziału I Izby Ogólnoadministracyjnej Naczelnego Sądu Administracyjnego zwrócił się do stron postępowania z pismem informującym, że na podstawie art. 15zzs4 ust. 1 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 374, 567, 568, 695 i 875) zamierza skierować skargę kasacyjną do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów i zakreślił termin 14 dni od dnia doręczenia ww. zarządzenia na złożenie oświadczenia w tym przedmiocie. Powyższe zarządzenie zostało doręczone pełnomocnikowi skarżącego kasacyjnie 22 sierpnia 2020 r., a pełnomocnikowi organu – 10 sierpnia 2020 r.

W odpowiedzi na powyższe pełnomocnik skarżącego kasacyjnie pismem z 2 września 2020 r. oświadczył, że wyraża zgodę na rozpoznanie skargi kasacyjnej na posiedzeniu niejawnym.

Pełnomocnik organu pismem z 18 sierpnia 2020 r. nazwanym: "Stanowisko Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji w postępowaniu kasacyjnym" wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej, zasądzenie od skarżącego kasacyjnie na rzecz organu kosztów postępowania według norm prawem przepisanych oraz o rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 15zzs4 ust. 1 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (j.t.: Dz. U. z 2020, poz. 1842): "W okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 oraz w ciągu roku od odwołania ostatniego z nich w sprawach, w których strona wnosząca skargę kasacyjną nie zrzekła się rozprawy lub inna strona zażądała przeprowadzenia rozprawy, Naczelny Sąd Administracyjny może rozpoznać skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, jeżeli wszystkie strony w terminie 14 dni od dnia doręczenia zawiadomienia o zamiarze skierowania sprawy na posiedzenie niejawne wyrażą na to zgodę. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach Naczelny Sąd Administracyjny orzeka w składzie trzech sędziów." W niniejszej sprawie strony postępowania w terminie 14 dni od dnia doręczenia zawiadomienia o zamiarze skierowania sprawy na posiedzenie niejawne wyraziły na to zgodę. W tej sytuacji rozpoznanie skargi kasacyjnej na podstawie ww. przepisu prawa nastąpiło na posiedzeniu niejawnym.

Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325; "p.p.s.a.") Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod uwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W przedmiotowej sprawie nie zachodzą przesłanki nieważności postępowania określone w art. 183 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny kontroluje więc zgodność zaskarżonego orzeczenia z prawem materialnym i procesowym w granicach skargi kasacyjnej.

W niniejszej sprawie autor skargi kasacyjnej w podstawach skargi kasacyjnej powołał się zarówno na pkt 1 art. 174 p.p.s.a., jak i na pkt 2 tego przepisu prawa. W takich przypadkach, co do zasady, w pierwszej kolejności badaniu podlegają zarzuty naruszenia prawa procesowego, co wynika z celowościowej wykładni art. 188 p.p.s.a. W sytuacji, gdy postawiony w skardze kasacyjnej zarzut procesowy jest w istocie konsekwencją zarzutów dotyczących naruszenia prawa materialnego, uzasadnione jest dokonanie jego oceny w ramach analizy tych właśnie zarzutów (materialnych).

Przechodząc do merytorycznej oceny zarzutów skargi kasacyjnej należy stwierdzić, że podniesiony w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia przez Sąd pierwszej instancji art. 2 ust. 2 ustawy z 12 grudnia 2013 r. o zmianie ustawy o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2014 r., poz. 195; "ustawa zmieniająca z 12 grudnia 2013 r.") w zw. z art. 1 ust. 1, art. 1 ust. 2 i art. 3 ust. 2 oraz art. 5 ustawy z 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2016 r. poz. 2042 ze zm.; "ustawa z 8 lipca 2005 r.") poprzez ich niezastosowanie, jest niezasadny.

Z prawidłowych i niekwestionowanych okoliczności sprawy wynika, że wnioskiem z 28 października 1990 r. skarżący kasacyjnie zwrócił się do Urzędu Rejonowego w B. o rekompensatę za mienie pozostawione przez C.

i H. P.ch na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Do wniosku dołączył orzeczenie Państwowego Urzędu Repatriacyjnego nr [...] z [...] maja 1946 r. Postanowieniem z [...] marca 2004 r. Prezydent Miasta B. przekazał sprawę zgodnie z właściwością Wojewodzie Kujawsko-Pomorskiemu, który wezwał wnioskodawcę do uzupełnienia ww. wniosku o dowody wskazane w art. 6 ust. 6 ustawy z 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, w terminie 6 miesięcy od dnia otrzymania pisma. W odpowiedzi na powyższe wezwanie wnioskodawca pismem z 22 września 2009 r. wniósł o zawieszenie postępowania. Postanowieniem z [...] października 2009 r. Wojewoda Kujawsko-Pomorski zawiesił przedmiotowe postępowanie. Pismem z 6 listopada 2012 r. Wojewoda poinformował stronę, że jeżeli nie zwróci się o podjęcie zawieszonego postępowania w terminie trzech lat od jego zawieszenia, to żądanie wszczęcia postępowania będzie uważane za wycofane. Następnie decyzją z [...] listopada 2012 r. Wojewoda Kujawsko-Pomorski umorzył w całości ww. postępowanie z uwagi na niezłożenie przez stronę wniosku o podjęcie zawieszonego postępowania w terminie trzech lat od dnia jego zawieszenia. Skarżący kasacyjnie, będący wnioskodawcą w ww. sprawie, nie złożył odwołania od powyższej decyzji. Decyzja ta stała się ostateczna.

Następnie pismem z 27 sierpnia 2014 r. skarżący kasacyjnie wystąpił z wnioskiem o wznowienie postępowania zakończonego ww. decyzją z [...] listopada 2012 r. Postanowieniem z [...] grudnia 2014 r. Wojewoda Kujawsko-Pomorski odmówił wznowienia postępowania zakończonego ww. decyzją z [...] listopada 2012 r. Odwołanie od powyższej decyzji nie zostało wniesione.

Postępowanie w niniejszej sprawie zostało zainicjowane przez skarżącego kasacyjnie wnioskiem z 27 sierpnia 2014 r. o potwierdzenie prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. W uzasadnieniu skarżący kasacyjnie podał, że składa wniosek w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 23 października 2012 r., sygn. akt SK 11/12. Wojewoda Kujawsko-Pomorski wezwał wnioskodawcę do przedstawienia dowodów i faktów, które miały wpływ na ocenę strony, że nie spełniona została przesłanka zamieszkiwania w dniu 1 września 1939 r. na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz do przekazania wszystkich dowodów niezbędnych do wydania decyzji. Pismem z 8 lutego 2016 r. strona złożyła wniosek o zawieszenie postępowania. Postanowieniem z [...] lutego 2016 r. Wojewoda Kujawsko-Pomorski zawiesił postępowanie. Następnie postanowieniem z [...] maja2017 r. podjął zawieszone postępowanie na wniosek strony, po czym decyzją z [...] maja 2017 r. odmówił skarżącemu kasacyjnie potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez C. P. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, w miejscowości M., województwo poleskie, obecnie Białoruś. Decyzja ta, po rozpatrzeniu odwołania wniesionego od niej przez skarżącego kasacyjnie, została utrzymana w mocy zaskarżoną w niniejszej sprawie decyzją z [...] września 2017 r. wydaną przez Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji.

Prawidłowo Sąd pierwszej instancji uznał, że skarżący kasacyjnie złożył 27 sierpnia 2014 r. wniosek o przyznanie prawa do rekompensaty w trybie art. 2 ust. 2 i 3 ustawy z 12 grudnia 2013 r. o zmianie ustawy o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej.

Zgodnie z art. 2 ustawy zmieniającej z 12 grudnia 2013 r., osoby, którym odmówiono potwierdzenia prawa do rekompensaty z powodu niespełnienia wymogu zamieszkiwania w dniu 1 września 1939 r. na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, mogą złożyć wniosek o wznowienie postępowania. Przepisy dotyczące wznowienia postępowania, o którym mowa w art. 145a ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r. poz. 267 oraz z 2014 r. poz. 183), stosuje się odpowiednio, z tym że termin na zgłoszenie żądania wznowienia postępowania wynosi 6 miesięcy i biegnie od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy. Przepisów art. 146 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego oraz art. 272 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270, z późn. zm.) nie stosuje się. (ust. 1). W terminie określonym w ust. 1 osoby, które nie złożyły wniosku w terminie, o którym mowa w art. 5 ust. 1 ustawy zmienianej w art. 1, mogą wystąpić o potwierdzenie prawa do rekompensaty, jeżeli wykażą, że na ocenę spełnienia przez nie wymogu zamieszkiwania w dniu 1 września 1939 r. na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej mają wpływ zmiany dokonane niniejszą ustawą. (ust. 2). Przepisy ust. 1 i 2 stosuje się odpowiednio do spadkobierców, o których mowa w art. 3 ust. 2 ustawy zmienianej w art. 1. (ust. 3).

Zgodnie zaś z art. 5 ust. 1 ustawy z 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, potwierdzenie prawa do rekompensaty następuje na wniosek osoby ubiegającej się o potwierdzenie tego prawa, złożony nie później niż do dnia 31 grudnia 2008 r.

Z treści art. 2 ust. 2 ustawy zmieniającej z 12 grudnia 2013 r. wynika, że aby można było skorzystać z powyższej regulacji, muszą zostać łącznie spełnione następujące warunki: 1) wnioskodawca nie złożył wniosku o rekompensatę w terminie, o którym mowa w art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, czyli do dnia 31 grudnia 2008 r.; 2) wnioskodawca złożył na podstawie art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o zmianie ustawy o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej wniosek o rekompensatę do dnia 27 sierpnia 2014 r.; 3) wnioskodawca wykazał, że na ocenę spełnienia wymogu zamieszkiwania w dniu 1 września 1939 r. na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej mają wpływ zmiany dokonane ustawą z dnia 12 grudnia 2013 r., czyli zmiany w zakresie rozumienia przesłanki domicylu. Niespełnienie któregokolwiek z podanych wyżej warunków powoduje, że organ orzekający nie mógł wniosku złożonego w trybie ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. rozpatrzeć pozytywnie.

Analizując sprawę pod względem spełnienia przesłanek z art. 2 ust. 2 ww. ustawy, wskazać należy, że nie został spełniony pierwszy wymieniony wyżej warunek – niezłożenia wniosku o rekompensatę w terminie, o którym mowa w art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r., czyli do dnia 31 grudnia 2008 r., albowiem - jak wynika z akt sprawy - w terminie, o którym mowa w art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r., został jednak złożony wniosek o potwierdzenie prawa do rekompensaty dotyczący nieruchomości pozostawionej przez poprzedników prawnych skarżącego kasacyjnie w miejscowości M.. W sprawie tej toczyło się postępowanie zainicjowane wnioskiem z 28 października 1990 r., które zakończyło się decyzją ostateczną Wojewody Kujawsko-Pomorskiego z [...] listopada 2012 r. o umorzeniu postępowania. Wynik tego postępowania pozostawał bez związku z przesłanką zamieszkiwania, co wyklucza także zaistnienie przesłanki z art. 2 ust. 1 ustawy zmieniającej. Z powyższego wynika, że nie zostały w sprawie spełnione przesłanki zarówno z art. 2 ust. 1, jak i z art. 2 ust. 2 ustawy zmieniającej z dnia 12 grudnia 2013 r. Nie można w tej sytuacji skutecznie zarzucić Sądowi pierwszej instancji naruszenia wskazanych w skardze kasacyjnej przepisów prawa materialnego przez ich niezastosowanie.

Podkreślić należy, że celem ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o zmianie ustawy o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej nie było otwarcie możliwości składania wniosków dla wszystkich podmiotów uprawnionych, które nie zachowały terminu, o którym mowa w art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r., lecz jedynie dostosowanie regulacji ustawowej do wyroku TK z dnia 23 października 2012 r., sygn. akt SK 11/12.

Zgodnie z owym wyrokiem art. 2 pkt 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w zakresie, w jakim uzależnia prawo do rekompensaty od zamieszkiwania 1 września 1939 r. na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, jest niezgodny z art. 64 ust. 2 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.

Celem ustawy zmieniającej z dnia 12 grudnia 2013 r. nie było również otwarcie możliwości ponownego składania wniosków o rekompensatę wobec spraw już zakończonych negatywnie dla wnioskodawcy z jakichkolwiek przyczyn, w tym wobec spraw z różnych powodów umorzonych. W szczególności ustawa nowelizująca z dnia 12 grudnia 2013 r. nie miała na celu umożliwienie omijania przepisów prawa, w tym dotyczących zarówno terminu złożenia wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty, jak i przepisów dotyczących powagi rzeczy osądzonej związanej z tym ostateczności decyzji administracyjnej rozstrzygającej sprawę niezgodnie z oczekiwaniami strony.

Z powyższego wynika, że w sprawie nie ma zastosowania art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o zmianie ustawy o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej.

Za nietrafny uznać należało w związku z tym podniesiony w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 7 w zw. z art. 77 w zw. z art. 80 k.p.a. (w brzmieniu do 1 czerwca 2017 r.) poprzez oddalenie skargi mimo, że w sprawie nie został rozpatrzony cały materiał dowodowy.

Wbrew odmiennemu w tym względzie stanowisku skarżącego kasacyjnie, zebrany w sprawie materiał dowodowy był wystarczający do wydania rozstrzygnięcia. Prawo zarówno organu, jak i sądu administracyjnego do swobodnej oceny dowodów polega na tym, że podmioty te nie są skrępowane przepisami co do wartości poszczególnych rodzajów dowodów i mogą swobodnie, tj. zgodnie z własną oceną ustalić stan faktyczny. W niniejszej sprawie ocena zebranych w sprawie dowodów dokonana zarówno przez organy administracji publicznej, jak i przez Sąd pierwszej instancji nie była dowolna, arbitralna, czy przecząca podstawowym regułom logiki. Zarówno organy administracji publicznej, jak i Sąd pierwszej instancji nie mogły - przy ocenie dowodów - kierować się oczekiwaniem strony. Odmienna od oczekiwań strony ocena dowodów nie musi stanowić automatycznie naruszenia reguł postępowania dowodowego, tym bardziej, że przy dowodzeniu nie bez znaczenia pozostają przepisy prawa materialnego, których prawidłowa wykładnia pozwala dopiero na precyzyjne określenie okoliczności i ich cech, które podlegać mają dowodzeniu. Aby więc uznać ocenę dowodów zgromadzonych w sprawie za kompleksową i wyczerpującą, istotna jest także jej adekwatność do okoliczności istotnych dla sprawy, wynikających z norm prawa materialnego, stąd prawidłowa wykładnia prawa materialnego rzutuje na ocenę dowodów. Zarzuty skargi kasacyjnej dotyczące naruszenia prawa procesowego odnoszące się do art. 7 k.p.a., art. 77 k.p.a. oraz art. 80 k.p.a. wynikają z błędnej interpretacji prawa materialnego przez stronę skarżącą kasacyjnie. W świetle zaś prawidłowej wykładni przepisów prawa materialnego mających zastosowanie w sprawie uznać je należy za bezzasadne.

Nie mógł także odnieść zamierzonego skutku podniesiony w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia art. 141 § 4 zd. 1 p.p.s.a.

Przepis art. 141 § 4 p.p.s.a. określa elementy uzasadnienia wyroku. Stanowi on, że uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Analiza uzasadnienia zaskarżonego wyroku pozwala na przyjęcie, że objęło ono wszystkie niezbędne wymogi, o których mowa w powołanym przepisie, a przedstawiony w nim wywód prawny w toku kontroli instancyjnej pozwala na ocenę, jakie znaczenie Sąd pierwszej instancji nadał zastosowanym normom prawnym i co stanowiło podstawę prawną rozstrzygnięcia zawartego w sentencji. W judykaturze przyjmuje się, że orzeczenie sądu pierwszej instancji uchyla się spod kontroli instancyjnej w przypadku braku wymaganych prawem części (np. nieprzedstawienia stanu sprawy, czy też niewskazania lub niewyjaśnienia podstawy prawnej rozstrzygnięcia), a także wówczas, gdy będą one co prawda obecne, niemniej jednak obejmować będą treści podane w sposób niejasny, czy też nielogiczny, uniemożliwiający jednoznaczne ustalenie stanu faktycznego i prawnego, stanowiącego podstawę kontrolowanego wyroku sądu (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 15 czerwca 2010 r., sygn. II OSK 986/09; z 12 marca 2015 r., sygn. I OSK 2338/13, publik. CBOSA: https://cbois.nsa.gov.pl). Przy czym tylko wówczas, gdy konstrukcja uzasadnienia wyroku nie pozwala na odtworzenie toku myślowego Sądu pierwszej instancji, można mówić o istotnym uchybieniu art. 141 § 4 p.p.s.a. skutkującym ewentualnie wzruszeniem zaskarżonego orzeczenia.

W niniejszej sprawie takich okoliczności nie dostrzeżono. W uzasadnieniu zaskarżonego wyroku zostało zawarte stanowisko co do stanu faktycznego przyjętego za podstawę rozstrzygnięcia. Biorąc zaś pod uwagę, że wyjaśnienie podstawy prawnej rozstrzygnięcia w uzasadnieniu wyroku nie musi szczegółowo odnosić się do wszystkich argumentów zawartych w skardze, stwierdzić należy, że stanowiące logiczną, zwartą całość uzasadnienie zaskarżonego wyroku w pełni pozwala na zapoznanie się z motywami wydanego orzeczenia i dokonanie jego prawidłowej kontroli instancyjnej.

Odnosząc się do zarzutu skargi kasacyjnej, że w uzasadnieniu wyroku zabrakło oceny prawnej wszystkich podniesionych w skardze zarzutów, zauważyć należy, że jak to wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 17 maja 2019 r., sygn. I FSK 372/17 (https://cbois.nsa.gov.pl): "Z samego faktu braku wyraźnego odniesienia się przez sąd I instancji do niektórych zarzutów skargi lub pominięcia w swoich rozważaniach niektórych elementów stanu faktycznego sprawy, nie można wywodzić, że zaskarżony wyrok został wydany z naruszeniem art. 141 § 4 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (...). Prawidłowo sporządzone uzasadnienie wyroku nie wymaga szczegółowego odniesienia się przez sąd do wszystkich zarzutów skargi oraz podniesionej w niej argumentacji, a jedynie w zakresie niezbędnym do przeprowadzenia kontroli zaskarżonego aktu administracyjnego." Z uzasadnienia zaskarżonego wyroku wynika, że Sąd pierwszej instancji odniósł się w nim w zakresie niezbędnym, zakreślonym przepisami prawa materialnego mającymi zastosowanie w sprawie, do twierdzeń i zarzutów skargi. W tej sytuacji także i ten zarzut skargi kasacyjnej nie mógł odnieść zamierzonego skutku.

Skoro zatem skarga kasacyjna pozbawiona była uzasadnionych podstaw, podlegała ona oddaleniu, co orzeczono na podstawie art. 184 p.p.s.a.

Naczelny Sąd Administracyjny nie uwzględnił wniosku organu zawartego w piśmie procesowym z 18 sierpnia 2020 r. o zasądzenie na jego rzecz od skarżącego kasacyjnie kosztów postępowania kasacyjnego. Zgodnie bowiem z uchwałą Naczelnego Sądu Administracyjnego z 19 listopada 2012 r., sygn. II FPS 4/12 (ONSAiWSA 2013 nr 3, poz. 38): "Artykuł 204 i art. 205 § 2-4 w związku z art. 207 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270), wraz z właściwymi przepisami odrębnymi, do których odsyła art. 205 § 2 i 3 tej ustawy, stanowią podstawę do zasądzenia zwrotu kosztów za wniesienie sporządzonej przez profesjonalnego pełnomocnika odpowiedzi na skargę kasacyjną." Zgodnie zaś z art. 179 p.p.s.a. odpowiedź na skargę kasacyjną wnosi się w terminie 14 dni od doręczenia skargi kasacyjnej. W niniejszej sprawie pełnomocnik organu nie wniósł odpowiedzi na skargę kasacyjną, lecz jedynie, po upływie terminu do jej wniesienia, pismo procesowe z 18 sierpnia 2020 r. W tej sytuacji złożony przez niego wniosek o zasądzenie od skarżącego kasacyjnie na rzecz organu kosztów postępowania kasacyjnego uznać należało za niezasadny.