Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 447/07
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2008-03-20 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6213 Inne  świadczenia finansowe związane z lokalem mieszkalnym
Hasła tematyczne: Służba więzienna
Skarżony organ: Dyrektor Okręgowy Służby Więziennej
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 90 ust. 1 w zw. z art. 85 i art. 91 ust. 1
journal: Dz.U. 2002 nr 207 poz 1761
law: Obwieszczenie Marszałka Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 20 listopada 2002 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy o Służbie Więziennej.
article: par. 2
journal: Dz.U. 2003 nr 132 poz 1235
law: Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 24 czerwca 2003 r. w sprawie pomocy finansowej przysługującej funkcjonariuszom Służby  Więziennej na uzyskanie lokalu mieszkalnego

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Banasiewicz, Sędziowie NSA Jerzy Stankowski, Jan Paweł Tarno (spr.), Protokolant Tomasz Zieliński, po rozpoznaniu w dniu 20 marca 2008 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej E. M. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 1 grudnia 2006r. sygn. akt II SA/Wa 1076/06 w sprawie ze skargi E. M. na decyzję Dyrektora Okręgowej Służby Więziennej w W. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania pomocy finansowej na uzyskanie lokalu mieszkalnego oddala skargę kasacyjną


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 1.12.2006 r., II SA/Wa 1076/06 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę E. M. na decyzję Dyrektora Okręgowej Służby Więziennej w W. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania pomocy finansowej na uzyskanie lokalu mieszkalnego. W uzasadnieniu Sąd zauważył, że istotą rozpoznawanej sprawy jest odpowiedź na pytanie: czy z uprawnienia przewidzianego w art. 90 ustawy z dnia 26 kwietnia 1996 r. o Służbie Więziennej (Dz. U. z 2002 r. Nr 207, poz. 1761 ze zm.), w celu uzyskania tego samego lokalu mieszkalnego, mogą korzystać jednocześnie oboje małżonkowie będący funkcjonariuszami, czy też przyznanie takiego uprawnienia jednemu z nich wyłącza przyznanie go drugiemu małżonkowi.

Według art. 85 ust. 1 ustawy o Służbie Więziennej, funkcjonariuszowi w służbie stałej przysługuje prawo do lokalu mieszkalnego w miejscowości, w której stale pełni służbę lub w miejscowości pobliskiej z uwzględnieniem członków rodziny, określonych w art. 86 oraz ich uprawnień wynikających z przepisów odrębnych. Realizacją tego prawa do lokalu mieszkalnego jest prawo do pomocy finansowej na uzyskanie lokalu mieszkalnego stanowiącego odrębną nieruchomość, domu jednorodzinnego albo lokalu mieszkalnego lub domu w ramach spółdzielni budownictwa mieszkaniowego (art. 90 ust. 1 ustawy o Służbie Więziennej) - por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 18 marca 2005 r., OSK 1220/04. A zatem prawo do pomocy finansowej jest jedną z form realizacji prawa do lokalu mieszkalnego, co powoduje ten skutek, iż wszystkie ustawowe ograniczenia (np. zawarte w art. 91), co do realizacji przez funkcjonariusza prawa do lokalu mieszkalnego, będą także dotyczyły instytucji określonej w art. 90 ustawy pragmatycznej - prawa do pomocy finansowej na uzyskanie lokalu mieszkalnego stanowiącego odrębną nieruchomość, domu jednorodzinnego albo lokalu mieszkalnego lub domu w ramach spółdzielni budownictwa mieszkaniowego. W takim też rozumieniu przepis art. 90 może być traktowany jako substytut prawa do lokalu mieszkalnego, czyli jako uprawnienie pochodne od normy podstawowej, którą byłby tu art. 85 ustawy o Służbie Więziennej.

Skoro funkcjonariuszowi można przyznać jedynie jeden lokal mieszkalny i taka okoliczność wyłączałaby możliwość przyznania drugiego lokalu współmałżonkowi tego funkcjonariusza, również wtedy, gdy oboje małżonkowie są funkcjonariuszami, to tę sama zasadę można zastosować w stosunku do instytucji przewidzianej w art. 90 - prawa do pomocy finansowej na uzyskanie lokalu mieszkalnego stanowiącego odrębną nieruchomość, domu jednorodzinnego albo lokalu mieszkalnego lub domu w ramach spółdzielni budownictwa mieszkaniowego. Zgodnie z art. 91 ust. 1 lokalu mieszkalnego nie przydziela się funkcjonariuszowi zajmującemu w miejscowości pełnienia służby lub w miejscowości pobliskiej lokal mieszkalny. Na mocy art. 91 ust. 1 pkt 3 nie przydziela się również lokalu funkcjonariuszowi, którego małżonek otrzymał przydział lokalu na podstawie decyzji administracyjnej. Przepis ten wyłącza w sposób wyraźny możliwość powstania roszczenia w stosunku do organu o przydział dwóch odrębnych lokali na rzecz każdego z małżonków, a zatem nie powstają również w takim przypadku roszczenia subsydiarne. Niemożliwa jest więc sytuacja, w której można przydzielić funkcjonariuszowi na podstawie decyzji lokal mieszkalny, gdy jego małżonek taki lokal posiada. Nie jest także możliwa prawnie taka sytuacja, w której funkcjonariusz otrzymuje pomoc finansową na uzyskanie lokalu w przypadku, gdy jego małżonek zajmuje lokal na podstawie decyzji administracyjnej.

Organ trafnie zinterpretował prawo. Z. M. otrzymując pomoc finansową na uzyskanie lokalu mieszkalnego otrzymał substytut prawa przydziału lokalu. Tak więc, w związku z otrzymaniem takiej pomocy finansowej na uzyskanie lokalu przez męża skarżącej, pomocy takiej już nie można udzielić drugiemu małżonkowi - E. M.. Organ trafnie dokonał wykładni art. 90 ustawy pragmatycznej w kontekście brzmienia przepisów rozdziału 6 ustawy o Służbie Więziennej. Inna interpretacja tego zagadnienia prowadzi do kolizji z pozostałymi normami prawnymi zawartymi w tym rozdziale.

Pełnomocnik skarżącej wskazuje, że prawo do pomocy finansowej na uzyskanie lokalu jest istotnym uprawnieniem każdego funkcjonariusza. Jednakże w ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, analizując to uprawnienie należy uwzględnić także inne, obok wyżej omówionych, aspekty tego prawa. Prawo do pomocy finansowej na uzyskanie lokalu, mimo iż jest przyznawane funkcjonariuszowi, w rzeczywistości służy także jego najbliższej rodzinie, a więc w swojej istocie ma znacznie szerszy zakres niż inne uprawnienia funkcjonariusza związane ze stosunkiem służby. Prawo to jest związane z konkretnie wskazanym lokalem, na uzyskanie którego zostaje przyznane.

W niniejszej sprawie oboje małżonkowie będący funkcjonariuszami żądali przyznanie im prawa do pomocy finansowej na uzyskanie tego samego lokalu. Tak więc nie jest tu istotne, któremu z małżonków - funkcjonariuszy prawo to zostanie przyznane, albowiem w swojej istocie służy ono obojgu małżonkom i ich najbliższej rodzinie, służy sfinansowaniu lokalu mieszkalnego wspólnego dla obojga małżonków - funkcjonariuszy. Nadto przyznanie tego uprawnienia obojgu małżonkom prowadziłoby do przyznania pomocy finansowej w dwukrotnej wysokości na jeden lokal mieszkalny, co nie wydaje się uzasadnione i racjonalne. Z wyżej wyłuszczonych względów zarzut skargi dotyczący naruszenia przez organ przepisów art. 90 i art. 91 ustawy o Służbie Więziennej jest chybiony. Jak wskazano w uzasadnieniu wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 18 marca 2005 r., OSK 1220/04 - prawo funkcjonariusza do pomocy finansowej jest regulowane ustawą, a zatem w zakresie regulacji ustawowej nie jest dopuszczalne jej interpretowanie przy stosowaniu rozwiązań prawnych wynikających z aktów wykonawczych. Sąd obowiązany jest zatem ocenić prawo skarżącego do uzyskania pomocy finansowej w oparciu o przepisy powołanej ustawy o Służbie Więziennej. Z powyższych względów dokonywana w skardze wszelka wykładnia treści art. 90 ustawy pragmatycznej w kontekście rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie pomocy finansowej przysługującej funkcjonariuszom Służby Więziennej na uzyskanie lokalu mieszkalnego jest z góry chybiona.

Odnosząc się do kolejnego zarzutu skargi, Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że brak jest analogii między uprawnieniem do wypłaty równoważnika pieniężnego, wypłacanego z tytułu nieposiadania mieszkania przez funkcjonariuszy Służby Więziennej (art. 89), a uprawnieniem do uzyskania pomocy finansowej na uzyskanie lokalu mieszkalnego. Dlatego zarzut skargi, wskazujący tę analogię jest chybiony. Równoważnik pieniężny z tytułu braku mieszkania i prawo do pomocy finansowej na uzyskanie lokalu mieszkalnego są dwoma odrębnie uregulowanymi instytucjami prawa. Ideą przepisu art. 89 ustawy pragmatycznej jest nie tyle wynagrodzenie funkcjonariuszowi braku mieszkania, ale wyrównanie (przynamniej w części) ponoszonych przez niego kosztów dojazdu do miejsca pełnienia służby, skoro nie posiada on mieszkania w miejscowości, w której służbę tę pełni.

Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 1.12.2006 r., (II S.A./Wal076/06) został zaskarżony w całości, w drodze skargi kasacyjnej. Wyrokowi temu zarzucono:

1) naruszenie następujących przepisów prawa materialnego przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie:

a) art. 90 ustawy o Służbie Więziennej poprzez przyjęcie, że skarżącej nie przysługuje prawo do pomocy finansowej;

b) art. 91 ust. 1 ustawy o Służbie Więziennej poprzez przyjęcie, że nie można udzielić pomocy finansowej drugiemu małżonkowi - funkcjonariuszowi, skoro pomoc finansową na uzyskanie lokalu otrzymał mąż skarżącej także funkcjonariusz;

c) § 2 ust. 1 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 24 czerwca 2003 r. w sprawie pomocy finansowej przysługującej funkcjonariuszom Służby Więziennej na uzyskanie lokalu mieszkalnego poprzez pominięcie przepisu określającego szczegółową zasadę przyznawania pomocy finansowej;

d) naruszenie art. 32 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej poprzez nadinterpretację przepisów art. 90 i 91 ust. 1 ustawy o Służbie Więziennej i § 2 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 24 czerwca 2003 r., co prowadzi do nierównego traktowania małżonków - funkcjonariuszy służby więziennej, którym przysługuje prawo do pomocy finansowej na uzyskanie lokalu mieszkalnego.

2) naruszenie następujących przepisów postępowania, mających istotny wpływ na wynik sprawy:

a) art. 133 ustawy z dnia 30.08.2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi poprzez pominięcie postanowienia Dyrektora Aresztu Śledczego nr [...] z dnia [...];

b) art. 7 k.p.a. poprzez pominięcie okoliczności, iż oboje małżonkowie są funkcjonariuszami, oboje jednocześnie złożyli wniosek o przyznanie pomocy finansowej, oboje też otrzymywali równoważnik pieniężny za brak mieszkania.

Na tej podstawie wniesiono o uchylenie wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

W uzasadnieniu podniesiono, że Wojewódzki Sąd Administracyjny przeprowadził błędną nadinterpretację przepisów prawa, w szczególności art. 90 i 91 ustawy o Służbie Więziennej. Prawo każdego funkcjonariusza w służbie stałej do pomocy finansowej na uzyskanie lokalu mieszkalnego stanowiącego odrębną nieruchomość, domu jednorodzinnego albo lokalu mieszkalnego lub domu w ramach spółdzielni budownictwa mieszkaniowego jest wyartykułowane w sposób jasny i wyraźny w treści przepisu art. 90 powołanej ustawy. Przepis ten nie zawiera żadnych ograniczeń w korzystaniu z przysługującego prawa, ani też nie różnicuje uprawnień funkcjonariuszy w dochodzeniu do tego prawa. Dopiero rozporządzenie wykonawcze Ministra Sprawiedliwości z 24.06.2003 w sprawie pomocy finansowej przysługującej funkcjonariuszom Służby Więziennej na uzyskanie lokalu mieszkalnego wprowadza zasadę, która ma decydować, jakie wymogi musi spełnić funkcjonariusz aby pomoc finansową uzyskać. W treści bowiem § 2 ust. 1 wskazuje się, że taką jednorazową pomoc może uzyskać funkcjonariusz, który spełnia warunki do przydzielenia lokalu mieszkalnego na podstawie decyzji administracyjnej, a lokalu takiego nie otrzymał. Przywołane rozporządzenie nie zawiera żadnych innych ograniczeń w tym względzie, a pozostałe przepisy w treści rozporządzenia zawarte mają charakter wyłącznie formalny. Konieczne zatem jest odniesienie się ponownie do Ustawy o Służbie Więziennej, aby ustalić jakie warunki do przydzielenia lokalu mieszkalnego ma spełnić funkcjonariusz. Ustawa natomiast w przepisie art. 85 ust. 1 formułuje jedynie w sposób ogólny prawo funkcjonariusza do lokalu mieszkalnego, wskazując, iż prawo to przysługuje funkcjonariuszowi w służbie stałej oraz jest ono realizowane poprzez przyznanie lokalu w miejscowości, w której pełni on służbę lub w miejscowości pobliskiej. Dopiero natomiast przepis art. 91 ust.1 określa przesłanki negatywne, które pozbawiają funkcjonariusza prawa do przydziału mieszkania na podstawie decyzji administracyjnej. Przesłanki z art. 91 ust. 1 w sposób enumeratywny wymienione przez ustawodawcę nie pozostawiają żadnych wątpliwości co do tego, w jakiej konkretnej sytuacji funkcjonariuszowi nie przysługuje lokal mieszkalny na podstawie decyzji administracyjnej, tym samym więc w jakim konkretnym stanie faktycznym nie przysługuje funkcjonariuszowi pomoc finansowa na uzyskanie lokalu mieszkalnego. Żaden z przywołanych przepisów mających zastosowanie do oceny uprawnień do pomocy finansowej nie zawiera takiej normy prawnej, z której wynikałoby, iż uzyskanie pomocy finansowej na pozyskanie lokalu mieszkalnego przez jednego z małżonków funkcjonariuszy pozbawia drugiego małżonka funkcjonariusza prawa do tej pomocy finansowej. Wojewódzki Sąd Administracyjny dokonując oceny prawnej zaistniałego stanu rzeczy oparł się pobieżnej analizie przepisów oraz wyroku NSA z dnia 18 marca 2005 (OSK 1220/04). Jednakże należy podnieść, że przywołany przez WSA wyrok NSA z dnia 18 marca 2004 r. nie może mieć zastosowania do okoliczności niniejszej sprawy, został bowiem wydany w oparciu o całkowicie odmienny stan faktyczny.

Przedmiotem przywołanego postępowania była ocena czy funkcjonariuszowi, który posiada lokal mieszkalny, aczkolwiek o zaniżonej niż to przewidują przepisy powierzchni, przysługuje pomoc finansowa na podstawie art. 90 ust. 1 ustawy jw. Należy podkreślić, iż w okolicznościach niniejszej sprawy oboje małżonkowie funkcjonariusze jednocześnie wystąpili o uzyskanie pomocy i oboje w dacie złożenia wniosku spełniali warunki do przydziału lokalu na podstawie decyzji administracyjnej, także żaden z nich nie spełniał negatywnych przesłanek (z art. 91 ust.1), które mogłyby wyłączać ich prawo do przyznania pomocy finansowej.

Błędna jest interpretacja Sądu, że skoro można przyznać jedynie jeden lokal mieszkalny i taka okoliczność wyłączałaby przyznanie drugiego również wtedy gdy oboje małżonkowie są funkcjonariuszami i tą samą zasadę można zastosować w stosunku do instytucji w art. 90. Biorąc pod uwagę, bowiem wykładnię funkcjonalną ale też i językową przepisu art. 90 i § 2 ust.1 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości należy przyjąć, iż jego celem jest zapewnienie wsparcia finansowego funkcjonariusza, który mimo spełnionych warunków do przydziału lokalu mieszkalnego na podstawie decyzji administracyjnej tego lokalu nie otrzymał, jednakże decyduje się ponieść ciężar zakupu lokalu mieszkalnego, tym samym odciąża w zasadniczym stopniu budżet Państwa. Należy pamiętać, że wysokość tego wsparcia finansowego to jedynie 25% wartości lokalu o pow. 50 m2, a zatem przyznanie mieszkania a przyznanie pomocy finansowej także i z tych względów jako niewspółmierne do siebie nie może być traktowane jako substytut prawa do lokalu, wyłączający uprawnienia drugiego funkcjonariusza małżonka do uzyskania prawa do pomocy finansowej.

Wartym przywołania jest także Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 05.10.2004 r. (I SA 250/02), zgodnie z którego tezą: "Z przepisów nie wynika jednoznacznie, że prawo do lokalu jest realizowane bądź w formie rzeczowej - przez przydział mieszkania w drodze decyzji administracyjnej, albo w formie finansowej - przez przyznanie pomocy na uzyskanie mieszkania (domu) we własnym zakresie. Wniosku tego nie można wyprowadzić jednoznacznie ani z przepisów ustawy o Służbie Więziennej, a niż przepisów wykonawczych do niej obowiązujących w dacie wydania decyzji". Dlatego też dla oceny zaistniałego stanu faktycznego jak i oceny obowiązujących norm prawnych w zakresie pomocy finansowej na uzyskanie lokalu nie ma znaczenia czy funkcjonariuszom małżonkom może być przydzielony jeden lokal, ale czy oboje w dacie złożenia wniosku spełniali warunki do przydzielenia lokalu.

Interpretacja art. 90 i 91 ust.1, której dokonał Sąd narusza prawa drugiego małżonka funkcjonariusza do uzyskania pomocy finansowej na pozyskanie lokalu mieszkalnego, a zatem skutkuje nierównym traktowaniem funkcjonariuszy wobec prawa. Twierdzenia Sądu, iż prawo pomocy finansowej służy obojgu małżonkom oraz ich najbliższej rodzinie nie znajduje odzwierciedlenia w przepisach, z których jednoznacznie wynika, iż prawo to przysługuje wyłącznie każdemu funkcjonariuszowi. Czym innym bowiem jest przymiot posiadania określonego prawa a czym innym korzystanie z jego efektów. Nie ma zatem przeszkód do przyjęcia w obowiązującym stanie prawnym, iż obojgu małżonkom funkcjonariuszom, którzy jednocześnie spełniają warunki do przydziału lokalu i lokalu takiego nie otrzymali jest przyznanie pomocy finansowej osobna dla każdego ze współmałżonków. Według wiedzy posiadanej przez Skarżącą taka pomoc finansowa dla obojga współmałżonków funkcjonariuszy była przyznawana. Sąd natomiast powinien był wziąć pod uwagę przy ocenie akt sprawy i zebranego w sprawie materiału dowodowego, iż z treści postanowienia Dyrektora Aresztu Śledczego nr [...] z [...] wynika, że wniosek Skarżącej był w dacie wydania postanowienia już rozpatrzony, a jedynie brak środków finansowych decydował o przesunięciu terminu załatwienia sprawy.

Błędne jest stanowisko Sądu, że nie jest dopuszczalne interpretowanie prawa regulowanego ustawą przy zastosowaniu rozwiązań prawnych wynikających z aktów wykonawczych. Gdyby tak bowiem było nie istniałby jakikolwiek związek interpretacyjny pomiędzy art. 90 a 91 ust. 1 Ustawy o Służbie Więziennej. Prawo pomocy finansowej jest sformułowane w ustawie o Służbie Więziennej wyłącznie w treści art. 90, a fakt iż należy badać także art. 91 ust. 1 ustawy jw. wynika z zasady stosowania prawa przyznania pomocy finansowej wyrażonej w treści § 2 ust. 1 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości "w sprawie pomocy finansowej przysługującej funkcjonariuszom Służby Więziennej na uzyskanie lokalu mieszkalnego" - brak tego przepisu ograniczałby zakres badania prawa do pomocy finansowej wyłącznie do art. 90 i z pominięciem art. 91 ust. 1, jako przepisu nie związanego z normą art. 90. W ocenie Skarżącej także błędne jest twierdzenie Sądu, iż brak analogii pomiędzy uprawnieniem do wypłaty równoważnika pieniężnego, wypłacanego z tytułu nieposiadania mieszkania przez funkcjonariusza a uprawnieniem do uzyskania pomocy finansowej. Zgodnie z brzmieniem art. 89 ust. 1 ustawy o Służbie Więziennej równoważnik pieniężny jest wypłacany funkcjonariuszowi z tytułu braku mieszkania, jeżeli sam funkcjonariusz lub członkowie jego rodziny nie posiadają lokalu mieszkalnego. Z treści zatem przytoczonego przepisu wynika, iż to właśnie brak mieszkania jest przesłanką uzyskania równoważnika. Przyjmując interpretację Sądu odnośnie pomocy finansowej, która zdaniem Sądu nie może być przyznana w dwukrotnej wysokości (dla obojga małżonków funkcjonariuszy) na jeden lokal, również i przyznanie równoważnika z tytułu braku mieszkania jednemu z małżonków funkcjonariuszy rekompensowałaby brak mieszkania dla obojga i wyłączałaby prawo drugiego małżonka do uzyskania takiego równoważnika. Tymczasem jednak każdy z funkcjonariuszy równoważnik za brak mieszkania otrzymuje. Z omówionych wyżej powodów uzasadniających podstawy kasacyjne skarga kasacyjna winna ulec uwzględnieniu.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

W myśl art. 174 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz U Nr 153, poz. 1270 ze zm.) skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, albowiem według art. 183 § 1 ustawy - p.p.s.a. rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę jedynie nieważność postępowania. Związanie NSA podstawami skargi kasacyjnej wymaga prawidłowego ich określenia w samej skardze. Oznacza to konieczność powołania konkretnych przepisów prawa, którym - zdaniem skarżącego - uchybił sąd, określenia, jaką postać miało to naruszenie, uzasadnienia zarzutu ich naruszenia, a w razie zgłoszenia zarzutu naruszenia prawa procesowego - wykazania dodatkowo, że to wytknięte uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Kasacja nieodpowiadająca tym wymaganiom, pozbawiona konstytuujących ją elementów treściowych uniemożliwia sądowi ocenę jej zasadności. Ze względu na wymagania stawiane skardze kasacyjnej, usprawiedliwione zasadą związania Naczelnego Sądu Administracyjnego jej podstawami sporządzenie skargi kasacyjnej jest obwarowane przymusem adwokacko - radcowskim (art. 175 § 1 - 3 p.p.s.a). Opiera się on na założeniu, że powierzenie czynności sporządzenia skargi kasacyjnej wykwalifikowanym prawnikom zapewni jej odpowiedni poziom merytoryczny i formalny, umożliwiający Sądowi II instancji dokonanie kontroli zaskarżonego orzeczenia.

Złożona w rozpatrywanej sprawie skarga kasacyjna odpowiada przedstawionym wymogom, niemniej podniesionych w niej zarzutów nie można uznać za usprawiedliwione, ponieważ Sąd I instancji dokonał prawidłowej wykładni przepisów prawa materialnego, mających zastosowanie w niniejszej sprawie, tj. art. 90 ust. 1 w zw. z art. 85 i art. 91 ust. 1 ustawy o Służbie Więziennej.

Stosownie do przywołanych wyżej przepisów prawo funkcjonariusza Służby Więziennej do lokalu mieszkalnego jest realizowane przede wszystkim przez przydzielenie takiego lokalu, a dopiero, gdy przydziału takiego nie dokonano, funkcjonariuszowi w służbie stałej przysługuje świadczenie pieniężne, a mianowicie pomoc finansowa - art. 90 ust. 1 ustawy w zw. z § 2 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 24 czerwca 2003 r. w sprawie pomocy finansowej przysługującej funkcjonariuszom Służby Więziennej na uzyskanie lokalu mieszkalnego oraz równoważnik pieniężny z tytułu braku mieszkania - art. 89 ust. 1 ustawy (por. uchwała siedmiu sędziów NSA z dnia 29 marca 1999 roku, sygn. akt OPS 1/99, ONSA 1999/3/77, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 maja 1998 roku, sygn. akt l SA 2167/97, niepubl.). Uprawnienie funkcjonariusza do otrzymania lokalu nie ma jednak charakteru bezwzględnego. Powiązane jest z przesłanką niezaspokojenia potrzeby mieszkaniowej funkcjonariusza (art. 91 ust. 1 ustawy). Jak już wspomniano, prawo funkcjonariusza do otrzymania lokalu mieszkalnego na podstawie przepisów ustawy o Służbie Więziennej realizowane jest w formie administracyjnej decyzji o przydziale (art. 85 ust. 1 ustawy). Może on jednak zrealizować swoje uprawnienie poprzez jednorazowe uzyskanie pomocy finansowej na uzyskanie lokalu mieszkalnego stanowiącego odrębną nieruchomość, domu jednorodzinnego albo lokalu mieszkalnego lub domu w ramach spółdzielni budownictwa mieszkaniowego, ale tylko wówczas, gdy spełnia warunki do przydzielenia mu lokalu mieszkalnego na podstawie decyzji administracyjnej, a lokalu takiego nie otrzymał (§ 2 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 24 czerwca 2003 r.). Trafnie zatem Sąd I instancji przyjął, że prawo do pomocy finansowej jest jedną z form realizacji prawa do lokalu mieszkalnego, co powoduje ten skutek, iż wszystkie ustawowe ograniczenia (np. zawarte w art. 91), co do realizacji przez funkcjonariusza prawa do lokalu mieszkalnego, dotyczą także prawa do pomocy finansowej na uzyskanie lokalu mieszkalnego stanowiącego odrębną nieruchomość, domu jednorodzinnego albo lokalu mieszkalnego lub domu w ramach spółdzielni budownictwa mieszkaniowego.

W rezultacie uznać należy, że jeżeli dwoje małżonków jest funkcjonariuszami Służby Więziennej i jednemu z nich udzielono pomocy finansowej na uzyskanie lokalu mieszkalnego, to drugi z nich traci prawo do tej pomocy, ponieważ jego potrzeby mieszkaniowe uległy zaspokojeniu w rozumieniu art. 91 ust. 1 ustawy o Służbie Więziennej. Skoro uprawnienie do pomocy finansowej jest substytutem prawa do lokalu mieszkalnego (funkcjonariusz sam decyduje, którą z form zaspokojenia swoich potrzeb mieszkaniowych wybierze), to udzielenie tej pomocy musi następować i następuje na tych samych zasadach, jak przydział lokalu mieszkalnego. Jeżeli więc art. 91 ust. 1 pkt 3 ustawy wyłącza w sposób wyraźny możliwość powstania roszczenia o przydział dwóch odrębnych lokali na rzecz każdego z małżonków, to ta reguła ma również zastosowanie do alternatywnego sposobu zaspakajania potrzeb mieszkaniowych funkcjonariuszy Służby Więziennej. Z art. 91 ust. 1 wypływa bowiem jednoznaczny wniosek, że funkcjonariusz w służbie stałej ma zaspokojone prawo do lokalu mieszkalnego w miejscowości, w której stale pełni służbę, lub w miejscowości pobliskiej, kiedy pomoc mieszkaniowa (przydział lokalu, pomoc finansowa) zostanie udzielona jemu lub jego małżonkowi.

W kontekście tych uwag nietrafny jest również zarzut naruszenia art. 32 Konstytucji RP, że nadinterpretacja przepisów art. 90 i 91 ust. 1 ustawy o Służbie Więziennej i § 2 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 24 czerwca 2003 r. prowadzi do nierównego traktowania małżonków. Przede wszystkim nie można mówić o żadnej nadinterpretacji. Prawo funkcjonariusza do lokalu mieszkalnego w miejscowości, w której stale pełni służbę, lub w miejscowości pobliskiej ma mu zapewnić zarówno prawidłowe pełnienie służby, jak i warunki niezbędne dla założenia rodziny i prowadzenia normalnego życia rodzinnego. Dlatego też nie ma ono charakteru osobistego, co wyraża się w tym, że może być ono zaspokojone w drodze udzielenia pomocy mieszkaniowej zarówno jemu, jak i jego małżonkowi. Mówiąc innymi słowy, funkcjonariuszowi Służby Więziennej nie przysługuje prawo do lokalu (pomocy finansowej na jego) uzyskanie, także wtedy, gdy jego małżonek ma zaspokojone potrzeby mieszkaniowe lub uzyskał pomoc finansową na uzyskanie lokalu. Trafnie zatem przyjęto w rozpoznawanej sprawie, że skarżąca przestała spełniać warunki do przydziału lokalu, a co za tym idzie i uzyskania pomocy finansowej, z chwilą uzyskania tej pomocy przez jej małżonka.

Nie ma również usprawiedliwionych podstaw zarzut naruszenia art. 133 p.p.s.a. poprzez pominięcie postanowienia Dyrektora Aresztu Śledczego nr 5/05 z dnia 05.07.2005 r. Podstawą skargi kasacyjnej z art. 174 pkt 2 p.p.s.a. jest naruszenie przez sąd przepisów postępowania sądowoadministracyjnego w sposób,

który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Skarżąca nie wykazała w swej skardze, w jaki sposób ten fakt mógł mieć jakikolwiek wpływ na rozstrzygnięcie jej sprawy.

Drugi z zarzutów naruszenia przepisów postępowania jest także chybiony. Jak już wspomniano, podstawą skargi kasacyjnej wskazaną w art. 174 pkt 2 p.p.s.a. jest naruszenie przez sąd przepisów postępowania sądowoadministracyjnego w sposób, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W jej ramach skarżący musi bezwzględnie powołać przepisy postępowania sądowoadministracyjnego, którym uchybił sąd, uzasadnić ich naruszenie i wykazać, że wytknięte uchybienia mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy - por. wyrok NSA z 1.06.2004 r., GSK 73/04, M.Pr. 2004, nr 14, s. 632. Jedynie naruszenie przepisu art. 156 kpa może stanowić analizowaną tu podstawę skargi kasacyjnej, ponieważ do tego przepisu bezpośrednio odsyła art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Jest więc rzeczą oczywistą, że Sąd I instancji nie mógł naruszyć art. 7 kpa, ponieważ przepis te nie reguluje postępowania sądowoadministracyjnego, lecz postępowanie administracyjne. Mówiąc innymi słowy, z samego założenia Sąd nie może naruszyć przepisów postępowania administracyjnego, których nie stosował z tego prostego powodu, że nie jest ich adresatem.

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny uznał skargę kasacyjną za niemającą usprawiedliwionych podstaw i na podstawie art. 184 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.