Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt I SA/Lu 578/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2015-01-09 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżone postanowienie w części
Powołane przepisy: article: art. 26, art. 59 par. 1 pkt 2 i par. 2
journal: Dz.U. 2012 poz 1015
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jednolity
article: art. 59 par. 1 pkt 9
journal: Dz.U. 2012 poz 749
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Fita, Sędziowie WSA Krystyna Czajecka-Szpringer,, WSA Andrzej Niezgoda (sprawozdawca), Protokolant Referent Ewelina Piskorek, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 9 stycznia 2015 r. sprawy ze skargi J. L. R. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowań egzekucyjnych I. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia [...] r. nr [...]-I w części dotyczącej tytułów wykonawczych: [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...]; II. w pozostałej części skargę oddala; III. stwierdza, że zaskarżone postanowienie w części uchylonej nie podlega wykonaniu; IV. zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej na rzecz J. L. R. kwotę 100 zł (sto złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym postanowieniem z dnia [...] Dyrektor Izby Skarbowej po rozpatrzeniu zażalenia J. R. na postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia [...] w sprawie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego, utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie w części dotyczącej postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych o numerach: [...] oraz uchylił zaskarżone postanowienie dotyczące postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych o numerach: [...] i w tej części sprawę przekazał do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji.

Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wynika, że Naczelnik Urzędu Skarbowego wystawił na stronę szereg tytułów wykonawczych, którymi objęto zaległości w podatku dochodowym od osób fizycznych oraz w podatku od towarów i usług.

Organ zaznaczył, że w dniach: [...] października 2004 r., [...] marca i [...] maja 2005 r. oraz [...] lutego, [...] kwietnia i [...] września 2006 r. poborca skarbowy dokonując czynności egzekucyjnych w miejscu zamieszkania strony doręczył jej odpisy tytułów wykonawczych o numerach:

- [...] obejmujących podatek od towarów i usług za grudzień 2003 r. oraz styczeń, luty, kwiecień i maj 2004 r.,

- [...] obejmujących podatek od towarów i usług za czerwiec, sierpień i październik 2004 r.,

- [...] obejmujący podatek od towarów i usług za grudzień 2004 r., [...] obejmujący podatek od towarów i usług za październik 2005 r. i jednocześnie w dniu [...] lutego 2006 r. na poczet tych należności dokonał pobrania pieniędzy w kwocie 40,80 zł,

- [...] obejmujący podatek dochodowy od osób fizycznych za 2004 r. i jednocześnie w oparciu o ten tytuł w dniu [...] kwietnia 2006 r. dokonał egzekucji z pieniędzy w kwocie 55,90 zł,

- [...] obejmujących podatek od towarów i usług za styczeń i kwiecień 2006 r. na podstawie których w tym samym dniu [...] września 2006 r. dokonał pobrania pieniędzy w kwotach: 38,90 zł i 32,10 zł. Fakt otrzymania ww. tytułów wykonawczych, oprócz tytułu nr [...] podatnik potwierdził własnoręcznym podpisem.

W toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego Naczelnik Urzędu Skarbowego, wnioskiem z dnia [...] lutego 2005 r. na podstawie m.in. tytułów wykonawczych o numerach: [...] wystąpił do Sądu Rejonowego Wydział Ksiąg Wieczystych o dokonanie wpisu hipoteki przymusowej w księdze wieczystej nr KW [...], prowadzonej dla nieruchomości rolnej położonej w miejscowości R., gm. L., której podatnik jest właścicielem w części 6/40 na prawie wspólności ustawowej małżeńskiej wraz z małżonką B. R. Organ nadmienił, że zawiadomieniem z dnia [...] kwietnia 2005 r. Sąd powiadomił o dokonaniu wpisu. Natomiast w dniu [...] stycznia 2006 r. w oparciu o przedmiotowe tytuły wykonawcze i tytuł wykonawczy nr [...] organ egzekucyjny dokonał zajęcia należącego do strony samochodu osobowego. Zajęty pojazd pozostawiono pod dozorem podatnika. Na okoliczność tą sporządzony został stosowny protokół zajęcia i odbioru ruchomości.

Dalej organ wskazał, że na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] (obejmującego podatek dochodowy pobierany w wysokości 19 % podstawy opodatkowania od dochodów z pozarolniczej działalności gospodarczej za 2005 r. oraz zaliczki na ten podatek za kwiecień, maj i czerwiec 2006 r. wraz z należnymi odsetkami za zwłokę) - organ egzekucyjny zawiadomieniem z dnia [...] października 2006 r. podjął nieskuteczną próbę zajęcia wynagrodzenia za pracę u pracodawcy. Dnia [...] października 2006 r. wraz z odpisem tego zawiadomienia doręczono podatnikowi - za pośrednictwem poczty - odpis ww. tytułu wykonawczego, na wskazany w tytule adres zamieszkania (tj. przy ul. C. w L.). Odbiór tej przesyłki pod wskazanym adresem podatnik pokwitował osobiście na zwrotnym potwierdzeniu odbioru.

Natomiast w dniu [...] listopada 2006 r. poborca skarbowy w miejscu prowadzenia przez podatnika działalności gospodarczej, tj. przy ul. B. w L., dokonał egzekucji z pieniędzy na poczet należności objętych tytułami wykonawczymi o numerach: [...] i doręczył wystawione odpisy tytułów wykonawczych o numerach: [...]. Odbiór przedmiotowych tytułów wykonawczych swoim podpisem, z przystawieniem pieczęci firmowej "A", pokwitowała pracownica.

Z kolei zawiadomieniami z dnia [...] grudnia 2008 r. o nr [...], organ egzekucyjny, na podstawie tytułów wykonawczych m.in. o numerach: [...] obejmujących podatek od towarów i usług oraz podatek dochodowy od osób fizycznych z PIT-4 za miesiące od sierpnia do grudnia 2006 r., podjął próby zajęcia rachunków bankowych w szeregu banków. Odpisy tych zawiadomień wraz z odpisami przedmiotowych tytułów wykonawczych zostały doręczone stronie w dniu [...] grudnia 2008 r. w trybie art. 44 Kodeksu postępowania administracyjnego, pod ww. adresem zamieszkania (wskazanym przez wierzyciela w tytułach wykonawczych).

Organ zaznaczył, że kontynuując prowadzone postępowanie egzekucyjne, w oparciu o wszystkie ww. tytuły wykonawcze Naczelnik Urzędu Skarbowego zastosował skutecznie, lecz nieefektywnie środek egzekucyjny w postaci zajęcia rachunku bankowego w banku w S., na podstawie zawiadomienia

z dnia [...] grudnia 2010 r. Odpis tego zawiadomienia doręczono również na ww. adres zamieszkania podatnika w dniu [...] stycznia 2011 r., po dwukrotnym awizowaniu przesyłki przez pocztę. W odpowiedzi na przedmiotowe zajęcie, Bank pismem z dnia 8 stycznia 2011 r. poinformował o przeszkodzie występującej w jego realizacji, spowodowanej brakiem środków na rachunku przekraczających kwotę wolną od zajęcia.

Do ww. Banku organ egzekucyjny w dniach: [...] lutego i [...] marca 2011 r. wystosował kolejne zawiadomienia o zajęciu rachunku bankowego na podstawie tytułów wykonawczych o numerach: [...] (obejmujących odsetki od nieuregulowanych zaliczek na podatek dochodowy z PIT-5L za miesiące od stycznia do grudnia 2006 r., określone decyzją z dnia [...]) oraz w oparciu o tytuł nr [...] (obejmującego podatek dochodowy w wysokości 19 % podstawy opodatkowania od dochodów z pozarolniczej działalności gospodarczej za 2006 r.). Przedmiotowe zawiadomienia Bank otrzymał w dniach: 14 lutego i 10 marca 2011 r. W odpowiedzi na nie, odpowiednio w dniach: 18 lutego i 17 marca 2011 r., przekazał informację, iż na zajętym rachunku w dalszym ciągu brak jest środków pozwalających na przeprowadzenie egzekucji. Natomiast odpisy ww. zawiadomień wraz z odpisami wymienionych w nich tytułów wykonawczych zostały doręczone na wskazany w tytułach adres zamieszkania podatnika (przy ul. C. w L.) w dniach: 24 lutego i 21 marca 2011 r. w trybie doręczenia zastępczego.

Pismem z dnia [...] listopada 2013 r. - za pośrednictwem pełnomocnika – podatnik wystąpił do Naczelnika Urzędu Skarbowego z wnioskiem o stwierdzenie wygaśnięcia zobowiązań podatkowych oraz o umorzenie postępowań egzekucyjnych. Pełnomocnik stwierdził, iż dochodzone na podstawie ww. tytułów wykonawczych zobowiązania podatkowe uległy przedawnieniu, ponieważ bieg tych terminów nie został skutecznie przerwany. Zarzucono, iż dokonane przez organ egzekucyjny doręczenia kierowanych do podatnika upomnień przedegzekucyjnych, tytułów wykonawczych i zawiadomień o zajęciu, pod adresem zamieszkania przy ul. C. w L. nie były skuteczne, ponieważ decyzją z dnia [...] został on wymeldowany spod tego adresu. Podniesiono, iż o fakcie tym organ egzekucyjny został poinformowany przez Urząd Miasta pismem z dnia [...] czerwca 2007 r. Pełnomocnik wskazał także, iż z ewentualnej egzekucji z udziału w nieruchomości nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne, co uzasadnia umorzenie postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 §2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

Rozpatrując przedmiotowy wniosek Naczelnik Urzędu Skarbowego postanowieniem z dnia [...] odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych o numerach: [...]. W uzasadnieniu postanowienia, organ egzekucyjny wyjaśnił, iż w przedmiotowej sprawie nie wystąpiły przesłanki tak obligatoryjnego, jak i fakultatywnego umorzenia postępowania egzekucyjnego. Organ stwierdził, iż należności objęte ww. tytułami wykonawczymi nie uległy przedawnieniu, gdyż w toku postępowania skutecznie zastosowano środki egzekucyjne, przerywające bieg terminu ich przedawnienia, a ponadto część z egzekwowanych zobowiązań podatkowych została zabezpieczona poprzez dokonanie wpisu hipoteki przymusowej. Wskazał również, iż doręczenie podatnikowi w tym postępowaniu korespondencji, dokonane w trybie art. 44 Kodeksu postępowania administracyjnego, pod adresem zamieszkania przy ul. C. w L., było skuteczne. Adres ten został przez zgłoszony w złożonej do Naczelnika Urzędu Skarbowego dokumentacji rejestracyjnej i do dnia dzisiejszego nie został on zaktualizowany, pomimo obowiązku - powiadomienia organu egzekucyjnego o każdej zmianie miejsca swego pobytu, trwającej dłużej niż jeden miesiąc.

W wyniku rozpoznania zażalenia na powyższe postanowienie Dyrektor Izby Skarbowej na wstępie zwrócił uwagę na przepisy art. 59 § 1 pkt 2, art. 59 § 2, art. 59 §3 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji stwierdzając, że w przedmiotowej sprawie wniosek o umorzenie prowadzonego postępowania egzekucyjnego oparto o wymienione przepisy, podnosząc wygaśnięcie egzekwowanych zobowiązań na podstawie art. 59 § 1 pkt 9 Ordynacji podatkowej, wskutek ich przedawnienia oraz nieściągalność należności zabezpieczonych hipotecznie, z uwagi na znikomą wartość udziału przysługującego podatnikowi w obciążonej hipoteką nieruchomości.

Organ II instancji zaznaczył, że przedmiotem prowadzonego wobec strony postępowania egzekucyjnego na podstawie ww. tytułów wykonawczych są zaległości z tytułu podatku od towarów i usług za niektóre okresy rozliczeniowe przypadające w latach 2003 - 2006, podatku dochodowego od osób fizycznych za lata podatkowe 2004 - 2006, odsetek od nieuregulowanych w terminie zaliczek na podatek dochodowy od dochodów z pozarolniczej działalności gospodarczej za poszczególne miesiące 2006 r. oraz nieodprowadzonych przez stronę, jako płatnika podatku dochodowego od osób fizycznych, zaliczek na ten podatek za miesiące od sierpnia do grudnia 2006 r. Termin płatności tych zobowiązań podatkowych przypadał odpowiednio w latach 2004 - 2007.

Na wstępie zwrócono uwagę na zmianę treści art. 70 Ordynacji podatkowej. Zaznaczono, że od dnia 1 września 2005 r. zastosowanie środka egzekucyjnego zawsze przerywa bieg terminu przedawnienia. Bieg terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego może być, przy tym, przerywany wielokrotnie. Zasada ta ma również zastosowanie do zobowiązań podatkowych powstałych i nieprzedawnionych przed ww. datą. Zaznaczono, iż zastosowanie środka egzekucyjnego wywoła skutek w postaci przerwania biegu terminu przedawnienia, tylko wtedy gdy zobowiązany o zastosowaniu tego środka zostanie skutecznie powiadomiony i zawiadomienie to nastąpi przed upływem terminu przedawnienia.

Organ II instancji przytoczył brzmienie przepisów art. 1a pkt 12 lit. a, art. 67 § 1, art. 68 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Stwierdził, że dochodzone na podstawie tytułów wykonawczych o numerach: [...] należności podatkowe nie uległy przedawnieniu. Dyrektor Izby Skarbowej zaznaczył, że bieg terminu przedawnienia należności podatkowych objętych ww. tytułami wykonawczymi został skutecznie przerwany wskutek zastosowania następujących środków egzekucyjnych:

- na podstawie tytułów wykonawczych o numerach: [...] obejmujących podatek od towarów i usług za niektóre okresy rozliczeniowe 2003 i 2004 (których termin przedawnienia upływał odpowiednio z dniem 31 grudnia 2009 r. i 2010 r.), w dniu [...] stycznia 2006 r. dokonano zajęcia ruchomości, a odbiór protokołu ww. zajęcia podatnik pokwitował własnoręcznie. Następnie zawiadomieniem z dnia [...] grudnia 2010 r. dokonano zajęcia rachunku bankowego, który potwierdził posiadanie przez stronę rachunku w tym banku w piśmie z dnia 8 stycznia 2011 r. Przedmiotowe zawiadomienie zostało natomiast doręczone w trybie zastępczym w dniu 10 stycznia 2011 r. Na poczet należności objętych ww. tytułami wykonawczymi wielokrotnie również dokonywano pobrań pieniędzy od zobowiązanego, m.in. w dniach: 25 marca, 9 grudnia 2005 r. oraz 16 stycznia, 28 lutego, 21 kwietnia, 29 września i 23 listopada 2006 r. W wyniku zastosowanych środków egzekucyjnych bieg terminu przedawnienia ww. należności był wielokrotnie przerywany i aktualnie bieg tego terminu liczony jest na nowo od dnia 9 stycznia 2011 r.

Analogicznie nowy, 5-letni termin przedawnienia egzekwowanych należności zaczął biec od dnia 9 stycznia 2011 r. w niżej wymienionych sprawach:

- na podstawie tytułu wykonawczego nr [...], obejmującego podatek od towarów i usług za październik 2005 r. (którego termin przedawnienia upływał z dniem 31 grudnia 2010 r.), w dniu 10 lutego 2006 r., przy doręczeniu odpisu tego tytułu wykonawczego, dokonano egzekucji z pieniędzy, potwierdzone pokwitowaniem i następnie ww. zawiadomieniem z dnia [...] grudnia 2010 r. dokonano zajęcia rachunku bankowego,

- na podstawie tytułów wykonawczych o numerach:[...], obejmujących podatek od towarów i usług za czerwiec i lipiec 2006 r. (których termin przedawnienia upływał z dniem 31 grudnia 2011 r.), w dniu [...] listopada 2006 r. dokonano pobrania pieniędzy od zobowiązanego, potwierdzone pokwitowaniami oraz ww. zawiadomieniem z dnia [...] grudnia 2010 r. dokonano zajęcia wierzytelności pieniężnej z rachunku bankowego,

- na podstawie tytułów wykonawczych o numerach: [...] obejmujących podatek od towarów i usług za styczeń i kwiecień 2006 r. (których termin przedawnienia upływał z dniem 31 grudnia 2011 r.), zastosowano egzekucję z pieniędzy w dniu [...] września 2006 r. i egzekucję z rachunku bankowego w oparciu o ww. zawiadomienie z dnia [...] grudnia 2010 r.,

- na podstawie tytułów wykonawczych o numerach: [...], obejmujących podatek od towarów i usług oraz podatek dochodowy od osób fizycznych z PIT-4 za miesiące od sierpnia do grudnia 2006 r. (których termin przedawnienia upływał z dniem 31 grudnia 2011 r.), ww. zawiadomieniem z dnia [...] grudnia 2010 r. dokonano zajęcia rachunku bankowego.

Z kolei bieg terminu przedawnienia należności z tytułu odsetek od nieuregulowanych w terminie zaliczek na podatek dochodowy za miesiące styczeń - marzec i sierpień - październik 2006 r. (który upływał z dniem 31 grudnia 2011 r.), egzekwowanych na podstawie tytułów wykonawczych o numerach: [...] został przerwany w dniu [...] lutego 2011 r. wskutek dokonania zajęcia rachunku bankowego na podstawie zawiadomienia z dnia 4 lutego 2011 r. Przedmiotowe zawiadomienie o zajęciu zostało doręczone podatnikowi w dniu 24 lutego 2014 r., 5-letni termin przedawnienia tych należności zaczął więc biec na nowo od dnia 15 lutego 2011 r.

Organ II instancji wskazał, iż zawiadomienia o zajęciu rachunku bankowego - doręczone w trybie art. 44 kodeksu postępowania administracyjnego - przesłane zostały na adres wskazany w tytułach wykonawczych, tj. przy ul. C. w L. Podniesiony w zażaleniu zarzut, iż doręczenia pod tym adresem - dokonane przez organ egzekucyjny już po dacie wymeldowania administracyjnego zobowiązanego spod tego adresu, tj. po dniu 8 lutego 2007 r. (o czym organ został poinformowany przez Urząd Miasta pismem z dnia [...] czerwca 2007 r.) - były bezskuteczne i tym samym nie mogły wywołać skutków w postaci przerwania biegu terminu przedawnienia egzekwowanych należności, jest według organu niezasadny. Organ zauważył bowiem, iż zobowiązany, przeciwko któremu wszczęto postępowanie egzekucyjne ma obowiązek powiadomienia, w terminie 7 dni organu egzekucyjnego o każdej zmianie miejsca swego pobytu, trwającej dłużej niż jeden miesiąc, co w niniejszej sprawie nie miało miejsca.

W ocenie Dyrektora Izby Skarbowej bez znaczenia dla oceny prawidłowości rozstrzygnięcia Naczelnika Urzędu Skarbowego w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego w zakresie ww. tytułów wykonawczych, podjętego w trybie art. 59 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, pozostaje zarzut naruszenia art. 26 § 5 wskazanej ustawy, tj. prowadzenia postępowania egzekucyjnego mimo braku doręczenia zobowiązanemu odpisów tytułów wykonawczych. Organ zaznaczył, że w przypadku wierzyciela będącego jednocześnie organem egzekucyjnym - co ma miejsce w niniejszej sprawie - stosownie do treści art. 26 § 4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, wszczęcie postępowania egzekucyjnego następuje już w dacie wystawienia tytułu wykonawczego. Wszczęcie egzekucji administracyjnej na podstawie art. 26 § 5 ww. ustawy ustanowione zostało natomiast z chwilą: doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego lub doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu wierzytelności lub innego prawa majątkowego, jeżeli to doręczenie nastąpiło przed doręczeniem zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego. Instytucja umorzenia, o której mowa w art. 59 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji odnosi się zaś do postępowania egzekucyjnego. Zobowiązany na każdym etapie prowadzonego postępowania egzekucyjnego może zwrócić się do organu egzekucyjnego z wnioskiem o jego umorzenie w trybie ww. przepisu. Oznacza to zatem, że umorzenie postępowania egzekucyjnego bądź jego odmowa może nastąpić również przed wszczęciem egzekucji administracyjnej, a tym samym przed doręczeniem zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego.

Dyrektor Izby Skarbowej wskazał jednocześnie, iż wobec dostrzeżenia uchybień w zakresie doręczenia określonych tytułów wykonawczych Naczelnik Urzędu Skarbowego dokona doręczenia stronie tytułów wykonawczych o numerach: [...] na którym stwierdzono brak podpisu zobowiązanego oraz [...] których odbiór pokwitowany został przez pracownika firmy zobowiązanego. W odniesieniu zaś do pozostałych tytułów wykonawczych uchybień w czynności ich doręczenia organ odwoławczy nie stwierdził. Część z nich została doręczona osobiście zobowiązanemu, a część została przesłana za pośrednictwem poczty na wskazany w tytułach adres jego zamieszkania.

Nieuprawnione również, zdaniem organu, jest twierdzenie, iż postępowanie egzekucyjne prowadzone w oparciu o tytuły wykonawcze o numerach: [...] na podstawie których ustanowiona została hipoteka przymusowa winno być umorzone na podstawie art. 59 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji z powodu nieściągalności należności. Organ przypomniał, że terminy przedawnienia należności podatkowych objętych ww. tytułami wykonawczymi nie uległy przedawnieniu i w związku z tym nadal mogą być dochodzone ze wszystkich składników majątkowych zobowiązanego, a nie wyłącznie z przedmiotu ustanowionej hipoteki. Na podstawie ww. tytułów wykonawczych dokonano zaś skutecznego zajęcia samochodu zobowiązanego, z którego może być zaspokojona część przedmiotowych należności oraz zajęty został również rachunek bankowy.

Z kolei w odniesieniu do postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych o numerach:[...], objętych zaskarżonym postanowieniem - w ocenie Dyrektora Izby Skarbowej - podjęcie rozstrzygnięcia w sprawie wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego, wobec zaległości objętych tymi tytułami wykonawczymi, wymaga przeprowadzenia dodatkowego postępowania wyjaśniającego przez organ pierwszej instancji.

W pierwszej kolejności wyjaśnienia przez organ egzekucyjny wymaga sprawa prawidłowości sporządzenia i skierowania do egzekucji tytułów wykonawczych o numerach: [...] i ocena czy na podstawie tych tytułów wykonawczych nie są dochodzone tożsame należności podatkowe. Tytułem wykonawczym nr [...], wystawionym w dniu [...] września 2006 r., objęte zostały bowiem m.in. zaliczki na podatek dochodowy w wys. 19% podstawy opodatkowania pobierany od dochodów z pozarolniczej działalności gospodarczej za miesiące kwiecień - czerwiec 2006 r. wraz z należnymi odsetkami za zwłokę, natomiast tytułami wykonawczymi o numerach: [...], wystawionymi w dniu [...] stycznia 2011 r., objęte zostały m.in. odsetki od nieuregulowanych w terminie zaliczek na ww. podatek dochodowy za miesiące kwiecień - czerwiec 2006 r., określone decyzją organu podatkowego z dnia [...]. Z kolei w dniu [...] lutego 2011 r. wystawiony został tytuł wykonawczy nr [...], na podstawie którego dochodzony jest podatek dochodowy w wysokości 19 % podstawy opodatkowania, pobierany od dochodów z pozarolniczej działalności gospodarczej za cały 2006 r. Organ egzekucyjny został zobowiązany do ustalenia które z ww. tytułów wykonawczych podlegają realizacji, a które należy wyeliminować z obrotu prawnego. Na tej bowiem podstawie może być dopiero podjęte stosowne rozstrzygnięcie w przedmiocie wniosku o umorzenie, prowadzonych w oparciu o wskazane tytuły, postępowań egzekucyjnych.

Organ II instancji zobowiązał, w zakresie tytułu wykonawczego nr [...], organ egzekucyjny do dokonania ponownej oceny przedawnienia należności podatkowych nim objętych i przestawienia rezultatów tych ustaleń w uzasadnieniu ponownie podjętego rozstrzygnięcia. W zaskarżonym postanowieniu organ egzekucyjny wskazał bowiem, iż na podstawie przedmiotowego tytułu wykonawczego dokonano wpisu hipoteki przymusowej w księdze wieczystej i w związku z tym dochodzone na jego podstawie należności nie uległy przedawnieniu. Stwierdzono, iż informacja ta nie znajduje potwierdzenia w zgromadzonym materiale dowodowym i w tej sytuacji niezbędne jest wyjaśnienie, czy w sprawie należności objętych ww. tytułem wykonawczym wystąpiły inne okoliczności przerywające bądź zawieszające bieg terminu ich przedawnienia.

W skardze na powyższe postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] wniesiono o jego uchylenie wraz z poprzedzającym je postanowieniem organu I instancji. Zaskarżonemu rozstrzygnięciu zarzucono naruszenie:

- art. 59 § 1 pkt 9 Ordynacji podatkowej oraz art. 59 § 1 pkt 2 i § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 roku o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (u.p.e.a.) poprzez przyjęcie, iż nie zostały spełnione przesłanki powodujące wygaśnięcie zobowiązań podatkowych, a w konsekwencji umorzenia postępowań,

- art. 26 § 5 u.p.e.a. przez prowadzenie postępowania egzekucyjnego pomimo braku doręczenia skarżącemu odpisów tytułów wykonawczych,

- art. art. 6, 7, 8, 44, 77 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku kodeks postępowania administracyjnego w zw. z art. 18 u.p.e.a. poprzez ich niezastosowanie.

W uzasadnieniu skargi podniesiono, że przeciwko skarżącemu nie było wszczęte jedno tylko postępowanie egzekucyjne, a wiele postępowań. Skuteczność czynności (w tym wszczęcia postępowania, stosowania środków egzekucyjnych) należy zatem rozpatrywać w ujęciu każdego z postępowań z osobna. Nie można, w związku z tym podzielić poglądu organu, co do skuteczności wszczęcia postępowań po dacie wymeldowania administracyjnego skarżącego z adresu L., ul. C., a także, co do legalności czynności podejmowanych w tych postępowaniach. Organy obydwu instancji, według skarżącego, zdają się pomijać tę kwestię, iż skoro skarżący nie zamieszkiwał pod dotychczasowym adresem nie mógł dowiedzieć się o nowych, wszczynanych przeciwko niemu, na podstawie nowych tytułów wykonawczych postępowaniach, a co za tym idzie nie był zobowiązany do informowania organu o zmianie swojego miejsca zamieszkania, w odniesieniu do tych postępowań, bowiem o tej okoliczności nie został pouczony.

Zdaniem skarżącego bezsporna jest również ta okoliczność, iż skoro został on administracyjnie, decyzją z dnia [...] wymeldowany spod adresu L., ul. C., to nie zamieszkiwał pod tym adresem. Twierdzenia, iż organ doręczał korespondencję pod adres zamieszkania skarżącego, nie są w tym przypadku zgodne z rzeczywistym stanem. Organ pierwszej instancji dysponował dowodami potwierdzającymi fakt niezamieszkiwania skarżącego pod adresem, na który była wysyłana korespondencja. Argumentacja organu pierwszej instancji, iż skarżący wiedział o wszystkich toczących się przeciwko niemu postępowaniach egzekucyjnych tylko dlatego, że został powiadomiony o poprzednio zainicjowanych postępowaniach nie jest słuszna. W sytuacji, zaś gdy organ miał informację, iż skarżący nie zamieszkuje pod adresem, na który kierowana była korespondencja, nie można przyjąć, iż skutek doręczenia nastąpił. Zatem wszelkie czynności, w tym również stosowane środki egzekucyjne w postępowaniach egzekucyjnych wszczętych po dacie wyprowadzenia się skarżącego spod adresu L., ul. C. oraz jego administracyjnego wymeldowania, należy uznać za bezskuteczne. W rezultacie nie mogły one wywoływać również skutków prawnych w postaci przerwania biegów przedawnienia.

Mając na uwadze powyższe skarżący stwierdził, że upłynął już termin przedawnienia w odniesieniu do zobowiązań podatkowych dochodzonych na podstawie określonych w skardze tytułów wykonawczych, wobec czego zobowiązania te wygasły.

Skarżący wymienił również szereg odpisów tytułów wykonawczych, na podstawie których Sąd Rejonowy dla nieruchomości położonej w R., oznaczonej nr ew. [...] o powierzchni 0,11 ha, na udziale 6/40 we współwłasności stanowiącym wspólność ustawową małżeńską podatnika i B. R., została ustanowiona hipoteka przymusowa zwykła. W odniesieniu do tej kwestii podniósł, iż do chwili obecnej, tj. przez okres 9 lat nie było prowadzone postępowanie zmierzające do zaspokojenia się organu podatkowego ze wskazanego udziału w nieruchomości, co zdaniem skarżącego nie może dziwić, wziąwszy pod uwagę wartość udziału przysługującego skarżącemu i niewspółmierność kosztów egzekucyjnych w stosunku do wartości tego udziału.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga zasługiwała na uwzględnienie jedynie w części.

Przedmiotem kontroli sądowoadministracyjnej w rozpoznawanej sprawie było postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] utrzymujące w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia [...], mocą którego zaskarżone postanowienie w części dotyczącej postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych o numerach: [...] utrzymano w mocy. Natomiast co do określonych tytułów wykonawczych, na podstawie których prowadzono postępowanie egzekucyjne, organ odwoławczy uchylił zaskarżone postanowienie i w tej części przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia.

Sąd rozpoznający niniejszą sprawę zauważa, iż istota sporu wiąże się z problematyką doręczania tytułów wykonawczych, w sytuacji gdy skarżący zmienił adres zamieszkania.

Zgodnie z art. 26 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2012 r., poz. 1015 ze zm.) w skrócie u.p.e.a., organ egzekucyjny wszczyna egzekucję administracyjną na wniosek wierzyciela i na podstawie wystawionego przez niego tytułu wykonawczego, sporządzonego według ustalonego wzoru. Wszczęcie egzekucji administracyjnej następuje zaś z chwilą doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego (art. 26 § 5 pkt 1 u.p.e.a.) lub doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu wierzytelności lub innego prawa majątkowego, jeżeli to doręczenie nastąpiło przed doręczeniem zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego (art. 26 § 5 pkt 2 u.p.e.a.).

Należy mieć na uwadze, że doręczenie odpisu tytułu wykonawczego jest czynnością wszczynającą etap egzekucji administracyjnej. Powinno zatem nastąpić bezpośrednio do rąk zobowiązanego. Nie można zapominać również o tym, iż dopiero skuteczne wszczęcie egzekucji administracyjnej przerywa bieg terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego. Powinność doręczenia przez organ egzekucyjny tytułu wykonawczego do rąk zobowiązanego lub dłużnika bezpośrednio wynika przede wszystkim z istoty egzekucji administracyjnej, której celem jest sięgnięcie do majątku zobowiązanego i wykonanie zobowiązania pieniężnego. O podjęciu czynności ściśle związanych z wykonaniem tego zobowiązania zobowiązany musi zostać poinformowany osobiście i tym samym uzasadnione jest przyjęcie poglądu, że dopiero skuteczne wszczęcie egzekucji umożliwia podejmowanie przez zobowiązanego określonych czynności np. związanych z ustanowieniem pełnomocnika.

Tym samym Sąd uważa, że uznanie przez organy za skuteczne doręczeń odpisów tytułów wykonawczych na adres ul. C. w L. w sytuacji gdy organ wiedział, iż skarżący pod tym adresem już nie mieszka nie można traktować jako dokonane w sposób prawidłowy. Dyrektor Izby Skarbowej w skarżonym postanowieniu zauważył, że skarżący od dnia [...] lutego 2007 r. jest wymeldowany z adresu ul. C. w L., a mimo to uznał, że organ I instancji prawidłowo przyjął, iż właściwe jest w dalszym ciągu doręczanie na ten adres tytułów wykonawczych. Organy uznały bowiem, że to na skarżącym ciąży obowiązek powiadomienia o zmianie adresu zamieszkania, co w niniejszej sprawie nie miało jednak miejsca.

Z powyższą argumentacją organów nie można się zgodzić ponieważ w niniejszej sprawie mamy do czynienia nie z umorzeniem jednego postępowania egzekucyjnego, a umorzeniem wielu postępowań egzekucyjnych. Zatem każde z nich jest postępowaniem odrębnym i nie można w przypadku skutecznego i prawidłowego doręczenia niektórych tytułów wykonawczych dokonanych przed datą wymeldowania skarżącego z adresu przy ul. C. w L. uznać, że prawidłowe jest doręczenie także pozostałych tytułów wykonawczych na ten sam adres po dacie wymeldowania się z pod niego przez skarżącego, i to w sytuacji gdy organ o tym fakcie wiedział. Należy również przyjąć, że pouczenie znajdujące się na tytule wykonawczym, a dotyczące obowiązku poinformowania organu o każdej zmianie adresu zamieszkania nie może być traktowane ogólnie, tzn. w ten sposób że prawidłowe i skuteczne doręczenie pierwszego, czy też pierwszych tytułów wykonawczych, wywiera ten skutek, iż skarżący automatycznie jest pouczony co do późniejszych ewentualnych doręczeń kolejnych tytułów wykonawczych.

Wobec powyższego Sąd uznał za nieprawidłowe działanie organu egzekucyjnego polegające na tym, że w sytuacji, gdy wiedział on o zmianie adresu zamieszkania skarżącego, to w dalszym ciągu wysyłał kolejne tytuły wykonawcze na "stary" adres twierdząc, że to na skarżącym ciąży obowiązek "aktualizacji" adresu na, który ma być kierowana korespondencja, w kolejnych, wszczynanych później postępowaniach egzekucyjnych.

Działanie organu egzekucyjnego tym samym narusza normy zawarte w przepisach art.art. 6, 7, 44 oraz art. 77 §1 kodeksu postępowania administracyjnego w związku z art. 18 u.p.e.a. Nieustalenie aktualnego miejsca zamieszkania zobowiązanego, a nawet brak działań zmierzających do ustalenia tego miejsca, w sytuacji, w której organ powziął wiadomość o wymeldowaniu skarżącego z dotychczasowego miejsca zamieszkania, który to obowiązek organu w rozpatrywanej sprawie wynika z art. 77 §1 kodeksu postępowania administracyjnego, uniemożliwia przyjęcie za skuteczne doręczenie upomnień i tytułów wykonawczych, w kolejnych wszczynanych postępowaniach egzekucyjnych, na podstawie art. 44 tego kodeksu. Przyjęcie przez organy, iż we wskazanej sytuacji doszło do skutecznego doręczenia, uzasadnia zarzut naruszenia art. 6 i 7 kodeksu postępowania administracyjnego. Nie jest natomiast zasadny zarzut naruszenia normy zawartej w art. 8 tego kodeksu, czyli zasady zaufania uczestnika postępowania do władzy publicznej. Działanie organu, kierującego upomnienia oraz tytuły wykonawcze na nieaktualny adres, z naruszeniem wprawdzie wskazanych wyżej przepisów, wynika bowiem z faktu, iż skarżący, jako strona prowadzonych w stosunku do niego postępowań egzekucyjnych, na podstawie skutecznie doręczonych mu tytułów wykonawczych, wbrew pouczeniom zawartym na tych tytułach, nie poinformował organu egzekucyjnego o zmianie swojego miejsca pobytu.

W odniesieniu do zarzutu naruszenia art. 59 § 2 u.p.e.a. Sąd uznał go za niezasadny. Zgodnie bowiem ze wspomnianym przepisem postępowanie egzekucyjne może być umorzone w przypadku stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnej nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Zawarty w nim zwrot "może" daje organowi możliwość z jego skorzystania, tzn. jeżeli organ uzna, że dalsze prowadzenie postępowania jest uzasadnione, nie musi go umarzać nawet w sytuacji zaistnienia okoliczności, na które zwracał uwagę skarżący, tj. niewielką w stosunku do ewentualnych kosztów egzekucyjnych wartość posiadanego przez niego udziału w nieruchomości.

Ponownie rozpatrując sprawę organy winny wziąć pod uwagę wskazania Sądu wyrażone wyżej.

Zważywszy na powyższe Sąd uznając, że w rozpoznawanej sprawie doszło do naruszenia wskazanych wyżej przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz kodeksu postępowania administracyjnego, a naruszenia te mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) – dalej p.p.s.a. w zw. z art. 135 p.p.s.a. uchylił, w części dotyczącej wymienionych tytułów wykonawczych nie tylko zaskarżone postanowienie, ale także postanowienie je poprzedzające, o czym orzeczono w pkt. I sentencji. Rozstrzygnięcie w pkt. II uzasadnia art. 151 p.p.s.a. Punkt III sentencji znajduje oparcie w art. 152 p.p.s.a., a rozstrzygnięcie o kosztach, zawarte w pkt. IV sentencji, uzasadnia art. 200 p.p.s.a.