Wyrok NSA oz. w Poznaniu, sygn. akt SA/Po 571/81
NSA oz. w Poznaniu
Data orzeczenia: 1982-03-03 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Powołane przepisy: article: poz. 71
journal: Dz.U. 1958 nr 1 poz. 7
journal: M.P. 1979 nr 1 poz. 9 poz. 114
article: art. 73 par. 1, art. 708
journal: Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93
law: Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny.
Teza: 1. Przekazanie przez organ administracji rolnikowi w nieodpłatne użytkowanie gruntu PFZ oznacza zawarcie umowy określonej w art. 708 Kc, do której mają zastosowanie przepisy o dzierżawie.

2. Brak formy pisemnej umowy o przekazaniu nieruchomości w użytkowanie nie czyni tej umowy nieważną /art. 73 par. 1 Kc/, a okoliczność, że organ administracji zaniedbał sporządzenia umowy, nie może szkodzić prawom strony.

TEZY

1. Przekazanie przez organ administracji rolnikowi w nieodpłatne użytkowanie gruntu PFZ oznacza zawarcie umowy określonej w art. 708 Kc, do której mają zastosowanie przepisy o dzierżawie.

2. Brak formy pisemnej umowy o przekazaniu nieruchomości w użytkowanie nie czyni tej umowy nieważną /art. 73 par. 1 Kc/, a okoliczność, że organ administracji zaniedbał sporządzenia umowy, nie może szkodzić prawom strony.


SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny uznał zasadność skargi Adama R. na decyzję Wojewody Poznańskiego z dnia 18 września 1981 r. nr WG-Fz.4613/Gn/14/81 w przedmiocie ustalenia kandydata na nabywcę gruntów PFZ i na podstawie art. 207 par. 1 i par. 2 pkt 1 i 3 Kpa uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję Naczelnika Gminy M. z dnia 18 sierpnia 1981 r., a także - zgodnie z art. 208 Kpa - zasądził od Wojewody Poznańskiego kwotę złotych sześćset tytułem zwrotu kosztów postępowania na rzecz skarżącego.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 18 sierpnia 1981 r. Naczelnik Gminy M. odmówił ustalenia Adama R. kandydatem na nabywcę działki gruntu z PFZ o powierzchni 8,03 ha. W uzasadnieniu decyzji podał, że samorząd wiejski zadecydował o sprzedaży gruntu na rzecz miejscowych rolników. Adam R. mieszka we wsi G. i dlatego nie może nabyć spornego gruntu. Nadto posiada już własne gospodarstwo rolne o powierzchni 14,33 ha oraz dzierżawi z PFZ dalsze 3,51 ha, to jest łącznie użytkuje 17,81 ha gruntu.

W odwołaniu od tej decyzji Adam R. twierdził, że przeznaczony do sprzedaży grunt użytkuje od 1978 r., przy czym przejął ziemię wyjałowioną, zachwaszczoną i obecnie - kiedy doprowadził ją do kultury agrotechnicznej i właściwej produkcyjności - zarzuca mu się, że pochodzi z innej wsi. Skarżący twierdzi, że prowadzi gospodarstwo specjalistyczne o kierunku produkcja tuczników i plony z własnej ziemi nie wystarczają mu na rozwój hodowli.

Wojewoda Poznański odwołania nie uwzględnił i w decyzji z dnia 18 września 1981 r. podzielił stanowisko Naczelnika Gminy M., przy czym stwierdził, że Adam R. użytkował sporny grunt bez umowy.

W skardze na powyższą decyzję Adam R. zarzuca, że nie uwzględniono jego prawa do kupna spornego gruntu w pierwszej kolejności i pominięto osiągane przez niego wyniki gospodarcze oraz fakt, że prowadzi gospodarstwo specjalistyczne.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda Poznański przyznał, że skarżący, jako następca prawny Mariana R., przejął po nim posiadanie spornego gruntu należącego do Skarbu Państwa. Ojciec skarżącego Marian R. wszedł w posiadanie działki gruntu o powierzchni 8,03 ha jesienią 1978 r. w związku z zamierzoną przez Naczelnika Gminy zamianą gruntów, zobowiązał się bowiem do oddania Skarbowi Państwa w zamian podobnej działki z własnej ziemi, graniczącej bezpośrednio z gruntami PGR. Ponieważ grunt Skarbu Państwa był w znacznym stopniu zaniedbany, Naczelnik Gminy wyraził zgodę na użytkowanie przez skarżącego zarówno działki o powierzchni 8,03 ha, jak i gruntu własnego, przeznaczonego do zamiany. Formalne przeniesienie prawa własności miało nastąpić po zbiorach 1979 r. Projektowana zamiana jednakże nie doszła do skutku i ojciec skarżącego, a następnie skarżący nadal z gruntu tego korzystali bez tytułu prawnego. Zdaniem Wojewody Poznańskiego, skarżący i jego poprzednik nie byli dzierżawcami, w związku z czym nie przysługuje mu prawo pierwokupu przewidziane w art. 695 par. 2 Kc. Dalsze wywody skargi, dotyczące kwalifikacji i wyników gospodarczych, uznał Wojewoda Poznański za pozbawione znaczenia w sprawie, nie podważają bowiem legalności zaskarżonej decyzji.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Niesporne jest, że nieruchomość rolna o powierzchni 8,03 ha, której sprzedaży odmówiły skarżącemu organy administracji obu instancji, była w posiadaniu Mariana R., a obecnie Adama R. od 1978 r. Wojewoda Poznański nie kwestionuje twierdzenia skarżącego, że doprowadził zapuszczoną glebę do wysokiej kultury i nieruchomość tą prawidłowo wykorzystuje. Za nieuzasadnione należy jednak uznać twierdzenie Wojewody Poznańskiego, jakoby skarżący użytkował sporny grunt bez tytułu prawnego. Z niekwestionowanego przez strony stanu faktycznego wynika, że Naczelnik Gminy oddał działkę gruntu o powierzchni 8,03 ha w nieodpłatne użytkowanie ojcu skarżącego, a zatem doszło do zawarcia umowy z art. 708 Kc, do której mają zastosowanie przepisy o dzierżawie. Brak formy pisemnej nie czyni umowy nieważną /art. 73 par. 1 Kc/, a okoliczność, że Naczelnik gminy zaniedbał sporządzenia umowy, nie może szkodzić prawom skarżącego. W odwołaniu od decyzji Naczelnika Gminy skarżący powoływał się na prawi pierwokupu przewidziane w art. 695 par. 2 Kc, którego nie nabył ze względu na brak przesłanek w tym przepisie wymienionych, tj. 10-letniego okresu dzierżawy, jednakże w skardze zarzutu naruszenia art. 695 par. 2 już nie podnosił i twierdził, że nieuwzględniono jego prawa do kupna nieruchomości rolnej w pierwszej kolejności. Faktem jest, że skarżący nadal użytkuje nieruchomość rolną o powierzchni 8,03 ha, i że Skarb Państwa dotychczas nie wytaczał przed sądem powszechnym procesu o jej wydanie.

Zgodnie z par. 12 ust. 2 pkt 1 lit. "a" zarządzenia Ministra Rolnictwa z dnia 25 lipca 1979 r. w sprawie cen, warunków i trybu sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych /M.P. nr 19 poz. 114/ pierwszeństwo nabycia nieruchomości przysługuje prowadzącym racjonalną gospodarkę dzierżawcom, dlatego pogląd Wojewody Poznańskiego, jakoby wyniki gospodarcze i kwalifikacja skarżącego pozbawione były w sprawie znaczenia, jest również błędny. Skarżący posiada własne gospodarstwo rolne o powierzchni 14,33 ha. Cytowane zarządzenie stanowi, że nabywcą nieruchomości przeznaczonej do sprzedaży może być osoba, która odpowiada warunkom określonym w kodeksie cywilnym. Artykuł 161 Kc obszar gospodarstwa rolnego określa na 15 ha, a jeśli nieruchomość ze względu na rodzaj użytków rolnych ma charakter hodowlany - 20 ha. Jednakże w wypadkach społecznie uzasadnionych właściwy organ państwowy może zezwolić na podwyższenie wymienionego obszaru. Z akt administracyjnych nie wynika, by terenowy organ administracji państwowej rozważał możliwość zezwolenia na podwyższenie obszaru gospodarstwa rolnego skarżącego. Okoliczności sprawy wymagały przeprowadzenia wszechstronnego postępowania dowodowego w celu ustalenia, czy rzeczywiście gospodarstwo rolne skarżącego prowadzone jest wzorowo oraz jakie czynności gospodarcze dokonywane były na spornej nieruchomości. Braki w postępowaniu dowodowym naruszają art. 77 par. 1 Kpa.

Do sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych ma zastosowanie ustawa z dnia 12 marca 1958 r. /Dz.U. nr 17 poz. 71 ze zm./, której postanowienia powinien mieć na uwadze terenowy organ administracji państwowej przy ponownym rozpatrywaniu sprawy. Z ustawy tej nie wynika, by nabywcami gruntu mogły być wyłącznie osoby określonych wsi, tymczasem Wojewoda Poznański podzielił w zaskarżonej decyzji stanowisko Naczelnika Gminy M., że oferowane grunty przeznaczone są do sprzedaży tylko dla miejscowych rolników i powołał się przy tym na stanowisko zebrania wiejskiego.

Według par. 13 ust. 3 cyt. zarządzenia Ministra Rolnictwa kandydatów na nabywców ustala naczelnik gminy po zasięgnięciu opinii czynnika społecznego, przy czym opinia ta nie ma charakteru wiążącego i nie może zmienić obowiązujących przepisów.

Mając na uwadze opisane wyżej naruszenia prawa materialnego i procesowego, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 207 par. 1 i 2 ust. 1 i 3 Kpa orzekł jak w sentencji wyroku. O kosztach postępowania orzeczono zgodnie z art. 208 Kpa.