Wyrok NSA, sygn. akt I GSK 1991/18
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2021-06-29 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Skarżony organ: Inspektor Transportu Drogowego
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i oddalono skargę

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Piotr Pietrasz Sędzia NSA Barbara Mleczko-Jabłońska (spr.) Sędzia del. WSA Grzegorz Wałejko po rozpoznaniu w dniu 29 czerwca 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Głównego Inspektora Transportu Drogowego od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 7 grudnia 2017 r. sygn. akt V SA/Wa 304/17 w sprawie ze skargi G. B. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] grudnia 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu grzywny nałożonej mandatem karnym 1. uchyla zaskarżony wyrok; 2. oddala skargę; 3. zasądza od G. B. na rzecz Głównego Inspektora Transportu Drogowego 100 (sto) złotych tytułem częściowego zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 7 grudnia 2017 r., sygn. akt V SA/Wa 304/17, w sprawie ze skargi G. B. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z [...] grudnia 2016 r. w przedmiocie odmowy umorzenia grzywny, uchylił zaskarżoną decyzję.

Sąd orzekał w następującym stanie faktycznym sprawy:

Skarżąca zwróciła się z wnioskiem o umorzenie w całości lub w części mandatu karnego w wysokości 500 zł. W uzasadnieniu wyjaśniła, że nie jest w stanie uregulować całej należności ze względu na trudną sytuację materialną i spłata zadłużenia spowodowałaby brak wystarczających środków na utrzymanie. Strona podała, że utrzymuje się wyłącznie z emerytury w wysokości 1280,58 zł miesięcznie, jest osobą samotną, chorą na cukrzycę i niepełnosprawną ruchowo, jest współwłaścicielem (wraz z dwiema córkami) samochodu marki Volkswagen Polo. Strona wskazała, że ponosi następujące stałe opłaty miesięczne: gaz 28,90 zł, telefon stacjonarny 48,90 zł, telewizja kablowa 29 zł, energia elektryczna 54,95 zł, czynsz 549,55 zł, a na leczenie i żywność pozostaje jej 566,51 zł. Do wniosku załączyła stosowne dokumenty na dowód przywołanych okoliczności.

Po przeprowadzeniu postępowania, GITD decyzją z [...] października 2016 r. odmówił umorzenia w całości lub w części nałożonej grzywny. W ocenie organu w sprawie nie wystąpiły przesłanki określone w art. 56 ust. 1 pkt 5 oraz art. 57 pkt 1 w zw. z art. 64 ust. 1 ustawy z 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych, które mogłyby uzasadniać uwzględnienie wniosku.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, GITD decyzją z [...] grudnia 2016 r. utrzymał w mocy własną decyzję z [...] października 2016 r. Zdaniem organu, w sprawie nie zachodzą podstawy do zastosowania ulgi w postaci umorzenia należności w całości lub w części. W oparciu o oświadczenia strony i przedłożone przez nią dokumenty organ ustalił, że skarżąca prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, jest właścicielem mieszkania o pow. 69,98 m2 oraz współwłaścicielem samochodu marki Volkswagen Golf rok prod. 2010, utrzymuje się ze świadczenia emerytalnego w wysokości 1280,58 zł miesięcznie. Skarżąca ponosi wydatki w wymiarze miesięcznym w wysokości 1 260,49 zł, w tym: czynsz za mieszkanie 549,55 zł, opłata za energię elektryczną 54,95 zł, leki 300 zł, gaz 28,90 zł, telefon stacjonarny 48,90 zł, telewizja kablowa 29 zł. Pozostała kwota ok. 270 zł jest przeznaczana na żywność, odzież i inne potrzeby.

Organ podał w wątpliwość przedstawiony przez stronę stan majątkowy z uwagi na fakt, że nie zostały w nim ujęte wydatki związane z użytkowaniem samochodu. Organ stwierdził, że strona nie przedstawiła dowodów wskazujących na to, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty wyższej od kosztów egzekucyjnych, jak również, że zachodzi jej ważny interes. W sytuacji posiadania przez stronę miesięcznego dochodu i jednocześnie istnienia ulg, które mniej ingerują w interes Skarbu Państwa, umorzenie należności w całości lub w części nie znajduje uzasadnienia. W ocenie organu strona jest w stanie poczynić oszczędności w celu spłaty zobowiązania, gdyż mimo istnienia licznych wydatków posiada majątek, z którego może spłacić zobowiązanie oraz ma możliwość pozyskania środków na spłatę. Rozpatrując przesłankę uzasadnionego interesu Skarbu Państwa oraz względów społeczno-gospodarczych w udzieleniu ulgi, organ wskazał na prewencyjny charakter kary grzywny, która została nałożona w związku z naruszeniem przez stronę przepisów prawa oraz na okoliczność, że przy ograniczeniu wydatków strona będzie w stanie spłacić to zobowiązanie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił zaskarżoną decyzję.

Na wstępnie Sąd I instancji wskazał, że kwestia udzielania ulg względem należności, o których mowa w art. 60 u.f.p. jest uregulowana w art. 64 u.f.p. w związku z art. 55 u.f.p. Z treści art. 60 u.f.p., jak i pozostałych przepisów regulujących ulgi w spłacie należności o charakterze publicznoprawnym nie wynika, aby ustawodawca przyjął, że ulgi obejmujące te należności są udzielane na tych samych podstawach materialnoprawnych co ulgi w należnościach o charakterze cywilnoprawnym. Zatem na podstawie odesłania zawartego w art. 67 u.f.p. należy stosować w tym zakresie odpowiednio przepisy działu III ustawy z 1997 r. Ordynacja podatkowa, czyli art. 67a § 1 o.p. Według tego przepisu organ podatkowy na wniosek podatnika, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym, może udzielać ulg w spłacie należności publicznych w tym przepisie określonych. Przesłanki ważnego interesu podatnika (dłużnika) lub interesu publicznego, wymienione w art. 67a § 1 o.p. mają odpowiednik w przesłankach ważnego interesu dłużnika i interesu publicznego, o których mowa w art. 57 i 56 u.f.p.

W rozpatrywanej sprawie organ II instancji oparł się na art. 56 ust. 1 pkt 3 i 5 oraz art. 57 pkt 1 u.f.p. Mając na uwadze, iż przesłanki ważnego interesu dłużnika i interesu publicznego, określone w tych przepisach, są tożsame ze wskazanymi w art. 67a § 1 o.p., samo powołanie się przez organ II instancji na niewłaściwą podstawę prawną Sąd uznał za naruszenie, które nie miało wpływu na wynik sprawy.

Dalej Sąd wskazał, że decyzje w przedmiocie umarzania należności, wydawane na podstawie art. 55 u.f.p. i w art. 67a § 1 o.p., mają charakter uznaniowy. Zatem nawet w przypadku, gdy zaistnieje któraś z sytuacji określonych w art. 67a § 1 o.p., organ nie ma obowiązku wydania decyzji o umorzeniu należności. Nie oznacza to jednak, że decyzja GITD w sprawie umorzenia należności z tytułu składek może być dowolna. W sytuacji wykazania przez stronę ważnego interesu dłużnika w umorzeniu wnioskowanej należności, uznaniowy charakter decyzji GITD mógłby tylko wówczas prowadzić do odmowy uwzględnienia wniosku, gdyby uzasadnionemu żądaniu strony organ przeciwstawił i należycie umotywował zaistnienie ważnego interesu publicznego, który przemawia za odmową uwzględnienia wniosku strony, mimo wykazania przez nią ustawowej przesłanki dla umorzenia wnioskowanej należności. Bez wykazania przez organ ważnego interesu publicznego, który przemawiałby za odmową uwzględnienia należycie umotywowanego wniosku strony o umorzenie należności, powoływanie się przez GITD jedynie na uznaniowy charakter omawianej decyzji jako podstawę odmowy uwzględnienia wniosku strony obarczone, w ocenie Sądu, dowolnością. Sytuacja, w której uregulowanie zaległości publicznoprawnej przez zobowiązaną pozbawi ją środków na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych i spowoduje konieczność sięgnięcia przez nią do środków pomocy państwa (pomocy społecznej), jest sprzeczna z ważnym interesem dłużnika i jednocześnie nie jest też zgodna z interesem publicznym.

Zdaniem WSA, okoliczność, iż skarżąca poza dochodami z tytułu emerytury nie ma innego majątku, z którego GITD mógłby skutecznie wyegzekwować zaległe należności, a wysokość uzyskiwanego przez skarżącą świadczenia emerytalnego wystarcza jedynie na pokrycie podstawowych potrzeb życiowych, pozwala na stwierdzenie, że w sytuacji skarżącej zaistniał przypadek "ważnego interesu podatnika" (dłużnika) i "interesu publicznego", o których mowa w art. 67a § 1 o.p. Egzekwowanie zadłużenia spowoduje bowiem u skarżącej brak zabezpieczenia minimum socjalnego, pozwalającego na zaspokajanie podstawowych potrzeb życiowych.

Dalej Sąd stwierdził, że organ odwoławczy nie zbadał, czy w sprawie zaistniał interes publiczny przemawiający za odmową uwzględnienia umotywowanego wniosku skarżącej o umorzenie należności w części. GITD, badając czy istnieje przesłanka interesu publicznego w umorzeniu należności, wskazał jedynie na prewencyjny charakter grzywny oraz obiektywnie istniejącą możliwość jej wyegzekwowania. Jednocześnie GITD nie wskazał i nie umotywował interesu publicznego, który przeważyłby nad powinnością zabezpieczenia skarżącej minimum egzystencji i usprawiedliwiał odmowę uwzględnienia wniosku.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył organ, wnosząc o jego uchylenie w całości i oddalenie skargi lub przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji, a także o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono:

1) naruszenie prawa materialnego, tj. art. 55, art. 56 ust. 1, art. 57, art. 64 ust. 1, art. 67 u.f.p. oraz art. 67a § 1 o.p. poprzez przyjęcie, że w przypadku udzielania ulgi w spłacie niepodatkowych należności pieniężnych znajdują zastosowanie przepisy działu III o.p., w tym art. 67a, podczas gdy właściwa wykładnia powołanych przepisów u.f.p. prowadzi do wniosku, że w sprawie o udzielenie ulgi w spłacie należności pieniężnej zastosowanie znajdują przesłanki udzielania ulg określone w art. 56 i art. 57 tej ustawy;

2) naruszenie prawa materialnego, tj. art. 56 ust. 1 pkt 5 u.f.p., art. 67a § 1 o.p. przejawiające się w stwierdzeniu, że sytuacja skarżącej pozwala na uznanie, że zaistniał przypadek "ważnego interesu dłużnika" i "interesu publicznego", o których mowa w art. 67a § 1 o.p. i w art. 56 ust. 1 pkt 5 u.f.p., co winno skutkować umorzeniem nałożonej na nią grzywny, podczas gdy sytuacja materialna strony daje jej możliwość wywiązania się z obowiązku uiszczenia grzywny, a zatem przesłanki umorzenia należności pieniężnej nie zostały w odniesieniu do wnioskodawczyni spełnione;

3) naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a oraz art. 133 § 1, art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. poprzez pominięcie istotnych w sprawie okoliczności dotyczących sytuacji majątkowej strony, a w konsekwencji przyjęcie, że sytuacja ta nie pozwala na wyegzekwowanie zaległej należności bez zagrożenia dla możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb skarzącej, podczas gdy właściwa ocena materiału dowodowego uwzględniająca również okoliczność, że strona poza dochodami emerytury jest właścicielką mieszkania i współwłaścicielką samochodu, prowadzić powinna Sąd I instancji do odmiennych wniosków.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej organ wskazał argumenty na poparcie podniesionych zarzutów.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną skarżąca wniosła o jej oddalenie, a w razie jej uwzględnienia, o odstąpienie od obciążania jej kosztami postępowania.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga kasacyjna została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w składzie trzyosobowym, na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020r., poz. 1842) oraz zarządzenia p.o. Przewodniczącej Wydziału I Izby Gospodarczej NSA z 21 maja 2021 r. Sąd w obecnym składzie podzielił stanowisko przedstawione w uzasadnieniu uchwał składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z 30 listopada 2020r., sygn. II OPS 6/19 i II OPS 1/20, zgodnie z którym powyższy przepis należy traktować jako "szczególny" w rozumieniu art. 10 i art. 90 § 1 p.p.s.a. Prawo do publicznej rozprawy nie ma charakteru absolutnego i może podlegać ograniczeniu, w tym także ze względu na treść art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, w którym jest mowa o ograniczeniach w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw, gdy jest to unormowane w ustawie oraz tylko wtedy, gdy jest to konieczne w demokratycznym państwie m. in. dla ochrony zdrowia. Nie ulega wątpliwości, że celem stosowania konstrukcji przewidzianych przepisami ustawy COVID-19 jest m. in. ochrona życia i zdrowia ludzkiego w związku z zapobieganiem i zwalczaniem zakażenia wirusem COVID-19, a w obecnym stanie faktycznym istnieją takie okoliczności, które w zarządzonym stanie pandemii, w pełni nakazują uwzględnianie rozwiązań powyższej ustawy w praktyce działania organów wymiaru sprawiedliwości.

Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie, choć nie wszystkie podniesione w niej zarzuty okazały się zasadne.

Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, co oznacza, że Sąd jest związany podstawami określonymi przez ustawodawcę w art. 174 p.p.s.a. i wnioskami skargi zawartymi w art. 176 p.p.s.a.

Związanie podstawami skargi kasacyjnej polega na tym, że wskazanie przez stronę skarżącą naruszenia konkretnego przepisu prawa materialnego, czy też procesowego, określa zakres kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego. Zatem sam autor skargi kasacyjnej wyznacza zakres kontroli instancyjnej wskazując, które normy prawa zostały naruszone (por. wyrok NSA z dnia 6 września 2012 r., sygn. akt I FSK 1536/11, LEX nr 1218336).

Zasada związania granicami skargi kasacyjnej nie dotyczy jedynie nieważności postępowania, o której mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a. Żadna jednak ze wskazanych w tym przepisie przesłanek w stanie faktycznym sprawy nie zaistniała.

W pierwszym zarzucie kasacyjnym naruszenia prawa materialnego organ wskazał na naruszenie art. 55, art. 56 ust. 1, art. 64 ust. 1, art. 67 u.f.p. oraz art. 67a o.p., poprzez przyjęcie, że w przypadku udzielenia ulgi w spłacie niepodatkowych należności pieniężnych znajdują zastosowanie przepisy działu III Ordynacji podatkowej w tym art. 67a, podczas gdy właściwa wykładnia powołanych przepisów ustawy o finansach publicznych prowadzi do wniosku, że w sprawie o udzielenie ulgi w spłacie należności pieniężnej zastosowanie znajdują przesłanki udzielania ulgi określone w art. 56 i art. 57 tej ustawy.

Z zarzutem tym zgodzić się nie można, w ocenie NSA, Sąd I instancji dokonał w sprawie prawidłowej wykładni przepisów prawa materialnego.

Przypomnieć należy, że w myśl art. 55 u.f.p. należności pieniężne mające charakter cywilnoprawny, przypadające organom administracji rządowej, państwowym jednostkom budżetowym i państwowym funduszom celowym, mogą być umarzane w całości albo w części lub ich spłata może być odraczana lub rozkładana na raty. Zgodnie zaś z art. 56 u.f.p. należności, o których mowa w art. 55, mogą być z urzędu umarzane w całości, jeżeli: 1) osoba fizyczna – zmarła, nie pozostawiając żadnego majątku albo pozostawiła majątek niepodlegający egzekucji na podstawie odrębnych przepisów, albo pozostawiła przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty (...) zł; 2) osoba prawna – została wykreślona z właściwego rejestru osób prawnych przy jednoczesnym braku majątku, z którego można by egzekwować należność, a odpowiedzialność z tytułu należności nie przechodzi z mocy prawa na osoby trzecie; 3) zachodzi uzasadnione przypuszczenie, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty wyższej od kosztów dochodzenia i egzekucji tej należności lub postępowanie egzekucyjne okazało się nieskuteczne; 4) jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej uległa likwidacji; 5) zachodzi interes publiczny. Natomiast art. 57 u.f.p. przewiduje, że na wniosek dłużnika: należności mogą być umarzane w części (pkt 1), mogą zostać odroczone terminy spłaty całości lub części należności (pkt 2), płatność całości lub części należności może zostać rozłożona na raty (pkt 3) – w przypadkach uzasadnionych względami społecznymi lub gospodarczymi, w szczególności możliwościami płatniczymi dłużnika oraz uzasadnionym interesem Skarbu Państwa.

Dalej zauważyć należy, że w myśl art. 60 u.f.p., środkami publicznymi stanowiącymi niepodatkowe należności budżetowe o charakterze publiczno-prawnym są w szczególności następujące dochody budżetu państwa albo budżetu jednostki samorządu terytorialnego: 1) kwoty dotacji podlegające zwrotowi w przypadkach określonych w niniejszej ustawie; 2) należności z tytułu gwarancji i poręczeń udzielonych przez Skarb Państwa i jednostki samorządu terytorialnego; 3) wpłaty nadwyżek środków obrotowych samorządowych zakładów budżetowych; 4) wpłaty nadwyżek środków finansowych agencji wykonawczych; 5) wpłaty środków z tytułu rozliczeń realizacji programów przedakcesyjnych; 6) należności z tytułu zwrotu płatności dokonanych w ramach programów finansowanych z udziałem środków europejskich; 7) dochody pobierane przez państwowe i samorządowe jednostki budżetowe na podstawie odrębnych ustaw; 8) pobrane przez jednostkę samorządu terytorialnego dochody związane z realizacją zadań z zakresu administracji rządowej oraz innych zadań zleconych jednostkom samorządu terytorialnego odrębnymi ustawami i nieodprowadzone na rachunek dochodów budżetu państwa.

Zgodnie zaś z art. 64 ust. 1 u.f.p., właściwy organ, na wniosek zobowiązanego, może udzielać określonych w art. 55 ulg w spłacie zobowiązań z tytułu należności, o których mowa w art. 60. Powyższe oznacza, że stosownie do art. 55 u.f.p. niepodatkowe należności budżetowe o charakterze publicznoprawnym mogą być umarzane w całości albo w części lub ich spłata może być odraczana lub rozkładana na raty.

Natomiast z art. 67 u.f.p. wynika, że do spraw dotyczących należności, o których mowa w art. 60, nieuregulowanych niniejszą ustawą stosuje się przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016 r. poz. 23, 868, 996 i 1579) i odpowiednio przepisy działu III ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2015 r. poz. 613, z późn. zm.).

Zasadnie zatem, w ocenie NSA, Sąd I instancji powołał się na orzecznictwo zapadłe na gruncie przywołanych wyżej przepisów ustawy o finansach publicznych. W orzecznictwie NSA stwierdza się, że przepisy art. 55 i art. 56 oraz art. 57 u.f.p. dotyczą wyłącznie należności pieniężnych mających charakter cywilnoprawny i że art. 64 ust. 1 odnoszący się do należności publicznoprawnych odsyła wyłącznie do art. 55 tej ustawy, czyli do przepisu, który stanowi o dopuszczalnych ulgach w spłacie należności cywilnoprawnych. Wynika z tego w sposób dość oczywisty, że art. 55 i art. 56 i art. 57 u.f.p. nie mają zastosowania do należności publicznoprawnych. A zatem kierując się treścią art. 67 u.f.p, prawnych przesłanek udzielania ulg w spłacie należności publicznoprawnych (odraczania terminu płatności, rozkładania na raty lub umorzenia) należałoby szukać w przepisach działu III ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2015 r. poz. 613). Należności z tytułu kar za naruszenie przepisów o transporcie drogowym są niewątpliwie środkami publicznymi, o których mowa w art. 60 u.f.p.

Tytułem przykładu można wskazać na wyrok NSA z dnia 20 marca 2018 r., sygn. akt II GSK 1731/16, LEX nr 2495357, w którym Sąd kasacyjny stwierdził, że przepisy art. 55 i 57 u.f.p. dotyczą wyłącznie należności pieniężnych mających charakter cywilnoprawny, zaś art. 64 ust. 1 u.f.p. odnoszący się do należności publicznoprawnych odsyła wyłącznie do art. 55 tej ustawy, czyli do przepisu, który stanowi o dopuszczalnych ulgach w spłacie należności cywilnoprawnych. Wynika z tego, że art. 57 u.f.p. nie ma zastosowania do należności publicznoprawnych. A zatem, mając na uwadze treść art. 67 u.f.p., prawnych przesłanek udzielania ulg w spłacie należności publicznoprawnych (odraczania terminu płatności, rozkładania na raty lub umorzenia) należy szukać w przepisach działu III o.p. Należności z tytułu kar za naruszenie przepisów o transporcie drogowym są niewątpliwie środkami publicznymi stanowiącymi niepodatkowe należności budżetowe, o których mowa w art. 60 u.f.p. Niemniej jednak te kary podlegają również przepisom u.t.d. Dopuszczalne jest udzielanie ulg i umarzanie należności z tytułu kar za naruszenie przepisów o transporcie drogowym na podstawie odesłania zawartego w art. 67 u.f.p., tj. według przepisów O.p.

Tym samym postawiony zarzut kasacyjny należało uznać za nieusprawiedliwiony.

Na uwzględnienie zasługiwał natomiast zarzut naruszenia przepisów postępowania, a mianowicie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w zw. art. 133 § 1, art. 141 § 4 w zw. z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., w konsekwencji czego doszło także do naruszenia przez Sąd I instancji art. 67a § 1 o.p.

W tym miejscu przypomnieć należy, że w toku postępowania organy stoją na straży praworządności i zobligowane są do podjęcia wszelkich niezbędnych działań w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.). Jest to jedna z naczelnych zasad postępowania administracyjnego. Reguła ta została rozwinięta w Dziale I Rozdziale 4 k.p.a., zawierającym przepisy o postępowaniu dowodowym. Z jej treści wynika, że obowiązkiem organu podatkowego jest ustalenie stanu faktycznego zgodnie ze stanem rzeczywistym. Zasada ta została skonkretyzowana w art. 77 § 1 k.p.a., który nakłada na organ obowiązek zebrania i w sposób wyczerpujący rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Tym samym organ prowadzący postępowanie obowiązany jest zebrać materiał dowodowy dotyczący wszystkich okoliczności, z którymi – na podstawie obowiązujących przepisów – wiążą się skutki prawne. Z kolei zgodnie z art. 80 k.p.a. organ ocenia na podstawie całego zebranego materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Naruszenie powołanych przepisów, w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, stanowi podstawę do uchylenia zaskarżonej decyzji stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a.

W kontekście powołanych zasad, Sąd I instancji nie ocenił prawidłowo materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie przez GITD, zarówno w postępowaniu pierwszoinstancyjnym, jak i toczącym się na skutek wniosku zobowiązanej o ponowne rozpatrzenie sprawy. Jak już wskazano, z mocy art. 64 ust. 1 w zw. z art. 67 u.f.p. postępowanie o udzielenie ulg w spłacie zobowiązań z tytułu należności, o których mowa w art. 60 u.f.p. toczy się na wniosek zobowiązanego, w którym powinien wykazać okoliczności pozwalające na udzielenie wnioskowanych ulg/ulgi.

Wykazanie istnienia przesłanek spoczywa na zobowiązanym, co oznacza, że w tym zakresie nie może on przerzucić ciężaru dowodu na organ. GITD ma natomiast swobodę przy podejmowaniu rozstrzygnięcia, co oznacza, wbrew stanowisku Sądu I instancji, że może odmówić umorzenia zobowiązania z tytułu nieopłaconych składek nawet wówczas, gdy strona wykaże istnienie podstawy do umorzenia zaległości lub też wykaże jej istnienie w stopniu niezadowalającym. Inaczej mówiąc, istnienie przesłanek, o których mowa w art. 67a § 1 o.p., nie przesądza jeszcze o pozytywnym załatwieniu wniosku zobowiązanego.

Wskazać należy, że uchylając zaskarżoną decyzję WSA w Warszawie zarzucił organowi niedostateczne wyjaśnienie sprawy w zakresie istnienia ważnego interesu dłużnika oraz interesu publicznego. Zdaniem Sądu "w sytuacji wykazania przez stronę ważnego interesu dłużnika w umorzeniu wnioskowanej należności, uznaniowy charakter decyzji GITD mógłby tylko wówczas prowadzić do odmowy uwzględnienia wniosku, gdyby uzasadnionemu żądaniu strony organ przeciwstawił i należycie umotywował zaistnienie ważnego interesu publicznego, który przemawia za odmową uwzględnienia wniosku strony, mimo wykazania przez nią ustawowej przesłanki dla umorzenia wnioskowanej należności". Sąd I instancji przyjął a priori, że za umorzeniem należności przemawia ważny interes dłużnika, podczas gdy takie twierdzenie nie ma oparcia w zgromadzonym materiale dowodowym, co oznacza, że Sąd dopuścił się naruszenia art. 133 § 1 p.p.s.a. W szczególności, na co słusznie wskazywał organ zarówno w zaskarżonej decyzji, jak i w skardze kasacyjnej, skarżąca jest właścicielką mieszkania o powierzchni 69,98 m2 oraz współwłaścicielką pojazdu marki Volkswagen. Tymczasem WSA, dokonując oceny sytuacji materialnej skarżącej, te (istotne) fakty pominął, skupiając się jedynie na wysokości emerytury. Bezpodstawne jest zatem twierdzenie Sądu, że skarżąca "poza dochodami z tytułu emerytury nie ma innego majątku, z którego GITD mógłby skutecznie wyegzekwować zaległe należności".

Zdaniem NSA, przedstawiona w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji argumentacja wskazuje, że organ przed wydaniem decyzji dokonał wnikliwej analizy sytuacji materialnej, rodzinnej i zdrowotnej strony, a tym samym wywiązał się z ciążącego na nim obowiązku – wszechstronnego rozważenia przesłanek umorzenia należności. To, że wynik tego postępowania nie dał oczekiwanego przez stronę rezultatu nie świadczy jeszcze o tym, że doszło do naruszenia przepisów prawa. Jak wcześniej zostało wskazane obowiązek wykazania istnienia przesłanek, o których mowa w art. 67a § 1 o.p., spoczywa na osobie ubiegającej się o umorzenie należności, a ich wykazanie nie gwarantuje pozytywnego rozpoznania wniosku.

W stanie sprawy organ uznał, że zobowiązana nie wykazała, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty wyższej od kosztów egzekucyjnych ani że za umorzeniem grzywny przemawia jej ważny interes, jak również interes publiczny. GITD słusznie podkreślił, że to na dłużniku spoczywa ciężar udowodnienia jego ważnego interesu lub interesu publicznego, organ zaś dokonuje oceny i kwalifikacji przedstawionych argumentów i okoliczności, a także zebranego w sprawie materiału dowodowego. W ocenie NSA, organ odwoławczy należycie wywiązał się z powyższych obowiązków, stwierdzając brak przesłanek do umorzenia należności. Zajęte przez organ stanowisko odpowiada prawu. Umorzenie zobowiązań publicznoprawnych jest instrumentem, z którego organy powinny korzystać wyjątkowo rozważnie, po wyważeniu interesu zobowiązanego z interesem społecznym, co też organ w sprawie niniejszej uczynił.

Podsumowując, za zasadne należało uznać podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty ujęte w pkt 2 i 3.

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł na podstawie art. 188 i art. 151 p.p.s.a. uznając, że istota sprawy została w sposób należyty wyjaśniona, również w zakresie pozwalającym na rozpoznanie skargi i jej oddalenie. Na podstawie art. 207 § 2 p.p.s.a. Sąd miarkował wysokość kosztów postępowania kasacyjnego, ograniczając je do zwrotu kwoty odpowiadającej wpisowi od skargi kasacyjnej (100 zł) z uwagi na trudną sytuację majątkową strony skarżącej.