Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt II SA/Gd 239/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2021-09-15 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6181 Zajęcie nieruchomości i wejście na nieruchomość, w tym pod autostradę
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 129 ust. 5 pkt 3
journal: Dz.U. 2020 poz 65
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Magdalena Dobek-Rak Sędziowie: sędzia WSA Diana Trzcińska sędzia WSA Dariusz Kurkiewicz (spr.) po rozpoznaniu w Gdańsku w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 15 września 2021 r. sprawy ze skargi A S.A. z siedzibą w G. na decyzję Wojewody z dnia 27 stycznia 2021 r., nr [...] w przedmiocie odszkodowania z tytułu zmniejszenia prawa własności nieruchomości oddala skargę.


UZASADNIENIE

Skarga A. na decyzję Wojewody z 27 stycznia 2021r. utrzymującą w mocy decyzje Prezydenta Miasta z 4 września 2020 r. o ustaleniu odszkodowania w kwocie 29 472,75 zł na rzecz H. Ż. i M. Ż. (stosownie do posiadanych udziałów) z tytułu zmniejszenia wartości rynkowej prawa własności działki gruntu zabudowanej budynkiem mieszkalnym, położonej w G. przy ulicy S., oznaczonej jako działka nr [..], obręb [..], w związku z decyzją Prezydenta Miasta z dnia 16 lutego 1978 r., nr [..], pozwalającą na realizację w jej obszarze inwestycji polegającej na budowie linii energetycznej 110 kV z [..], odmowie przyznania odszkodowania J.Ż. za udział w ¼ części oraz o zobowiązaniu do jego wypłaty A., została wniesiona w następującym stanie sprawy:

H. Ż., M. Ż., J. Ż., dalej wnioskodawcy, wystąpili do Prezydenta Miasta, wykonującego zadanie starosty z zakresu administracji rządowej o "przyznanie wnioskodawcy odszkodowania za wywłaszczenie nieruchomości położonej w miejscowości G., gmina G., obejmującej działkę ewidencyjną o numerze [..], dla której Sąd Rejonowy prowadzi księgę wieczystą o numerze [..] (...) zabudowanej linią energetyczną 110 kV".

W dniu 20 sierpnia 2016 r. rzeczoznawca majątkowy J. L.-U. sporządziła operat szacunkowy dotyczący przedmiotowej nieruchomości, który wskazywał wartość rynkową prawa własności nieruchomości w stanie z dnia 16 lutego 1978 r. na kwotę 232 000 zł oraz wartość zmniejszenia wartości nieruchomości w związku z wybudowaniem linii 110 kV na kwotę 92 974 zł.

Pismami z 5 grudnia 2016 r. wnioskodawcy złożyli oświadczenia pod rygorem odpowiedzialności karnej, iż przedmiotowe odszkodowanie nie zostało dotychczas im wypłacone.

W dniu 12 marca 2018 r. rzeczoznawca majątkowy J. L.-U. sporządziła operat szacunkowy dotyczący przedmiotowej nieruchomości. Wyceniła w nim wartość rynkową prawa własności nieruchomości w stanie z dnia 16 lutego 1978 r. na kwotę 272 000,00 zł oraz zmniejszenie wartości nieruchomości w związku z wybudowaniem linii 110 kV na kwotę 43 339,00 zł.

Decyzją z 9 listopada 2018 r. Prezydent ustalił odszkodowanie w kwocie 30 854,25 zł (słownie: trzydzieści tysięcy osiemset pięćdziesiąt cztery złote 25/100) na rzecz H. Ż. i M. Ż. (stosownie do posiadanych udziałów), z tytułu zmniejszenia wartości nieruchomości położonej w G., przy ulicy S., oznaczonej w ewidencji gruntów w obrębie [..] jako działka nr [..], objętej decyzją Prezydenta Miasta z dnia 16 lutego 1978 r., pozwalającą na realizację w jej obszarze inwestycji polegającej na budowie linii energetycznej 310KV [..], o zobowiązaniu Spółki A. (zwana dalej: Spółką), do wypłaty ww. odszkodowania w terminie 14 dni od dnia, w którym decyzja stanie się ostateczna oraz o odmowie przyznania odszkodowania na rzecz J. Ż. za udział 1/4 części w prawie własności ww. nieruchomości.

Odwołanie od przedmiotowej decyzji złożyli wnioskodawcy – H. Ż. i J. Ż., zarzucając jej m.in. "brak dokładnego i wszechstronnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy, których skutkiem było błędne ustalenie stanu faktycznego stanowiącego podstawę rozstrzygnięcia, w tym w szczególności błędne przyjęcie przez organ I instancji wprost wytycznych strony postępowania dot. szerokości strefy oddziaływania urządzeń bez ich zweryfikowania (...)".

W toku prowadzonego postępowania odwoławczego, organ II instancji zwrócił się do Prezydenta o uzyskanie wyjaśnień rzeczoznawcy oraz klauzuli potwierdzającej aktualność operatu szacunkowego z dnia 12 marca 2018 r. W odpowiedzi na powyższe rzeczoznawca majątkowy, J. L. – U., odmówiła potwierdzenia aktualności operatu szacunkowego.

Wojewoda decyzją z 2 lipca 2019 r. z uwagi na brak aktualnej wyceny, która mogłaby stanowić dowód w niniejszym postępowaniu administracyjnym uchylił zaskarżoną decyzję Prezydenta z 9 listopada 2018 r. w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji.

W dniu 27 stycznia 2020 r. rzeczoznawca majątkowy K. K. – P. sporządziła operat szacunkowy dotyczący przedmiotowej nieruchomości. Wyceniła w nim wartość rynkową prawa własności nieruchomości w stanie z dnia 16 lutego 1978 r. na kwotę 336 669,00 zł oraz zmniejszenie wartości nieruchomości w związku z wybudowaniem linii 110 kV na kwotę 39.297,00 zł.

H. Ż. i J.Ż. wnieśli zastrzeżenia do wyceny z 27 stycznia 2020 r., dotyczące przyjęcia w procesie szacowania zmniejszenia wartości prawa własności przedmiotowej nieruchomości jednostkowej wartości nieruchomości niezabudowanej tj. 2.673,34 zł, bezpodstawnego pomniejszenia wartości nieruchomości o współczynnik- SL - prawnej lokalizacji urządzenia w dokumentacji planistycznej oraz niewłaściwego ustalenia szerokości pasa ograniczonego korzystania. M. Ż. także wniosła uwagi do wyceny z 27 stycznia 2020 r, podnosząc m.in. niewłaściwe ustalenie szerokości pasa ograniczonego korzystania.

Również Spółka wniosła uwagi do sporządzonej wyceny dotyczące m.in. nieprawidłowego przyjęcia w procesie wyceny współczynnika spadku wartości nieruchomości na poziomie 0,29.

Rzeczoznawca majątkowy K. K. – P. złożyła wyjaśnienia do zarzutów podniesionych przez strony postępowania do operatu szacunkowego z 27 stycznia 2020 r.

Decyzją z 4 września 2020 r. Prezydent Miasta ustalił odszkodowanie w kwocie 29 472,75 zł (słownie: dwadzieścia dziewięć tysięcy czterysta siedemdziesiąt dwa złote 75/100) na rzecz H. Ż. i M. Ż. (stosownie do posiadanych udziałów), z tytułu zmniejszenia wartości nieruchomości położonej w G., przy ulicy S., oznaczonej w ewidencji gruntów w obrębie [..] jako działka nr [..], objętej decyzją Prezydenta Miasta z 16 lutego 1978 r., pozwalającą na realizację w jej obszarze inwestycji polegającej na budowie linii energetycznej 110KV [..], o zobowiązaniu Spółki A. (zwana dalej: Spółką), do wypłaty ww. odszkodowania w terminie 14 dni od dnia, w którym decyzja stanie się ostateczna oraz o odmowie przyznania odszkodowania na rzecz J. Ż. za udział 1/4 części w prawie własności ww. nieruchomości.

Powyższa decyzja została zakwestionowana przez H. Ż. i J. Ż. oraz A.

Wojewoda rozpoznając sprawę wskazał, że przedmiotowa sprawa dotyczy kwestii ustalenia odszkodowania za zmniejszenie wartości nieruchomości położonej w G., przy ulicy S., oznaczonej obecnie w ewidencji gruntów w obrębie [..] jako działka nr [..] (dawniej; działka nr [..], km. [..]), objętej decyzją Prezydenta Miasta z 16 lutego 1978 r. pozwalającą na realizację w jej obszarze inwestycji polegającej na budowie linii energetycznej 110 KV z EC [..]. Na dzień złożenia wniosku przedmiotowa działka miała nr [..] (vide: księga wieczysta nr [..]).

W niniejszej sprawie bezsporne jest to, że przez ww. nieruchomość biegnie linia elektroenergetyczna, natomiast sporne jest to, czy wnioskodawcom winno zostać ustalone odszkodowanie (a w tym czy roszczenie odszkodowawcze nie stało się zobowiązaniem naturalnym w wyniku przedawnienia roszczenia) oraz w jakiej wysokości.

Kontynuując Wojewoda wskazał, że stosownie do treści art. 112 ust. 2 u.g.n, "wywłaszczenie nieruchomości polega na pozbawieniu albo ograniczeniu, w drodze decyzji, prawa własności, prawa użytkowania wieczystego lub innego prawa rzeczowego na nieruchomości". Dodał, że podobne rozumienie wywłaszczenia obowiązywało zarówno pod rządami ustawy o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości z dnia 12 marca 1958 r. (Dz. U. z 1974 r. nr 10 poz. 64, dalej u.z.t.w.n.), zgodnie z art. 4 u.z.t.w.n. " wywłaszczenie może polegać na całkowitym odjęciu lub na ograniczeniu prawa własności lub innego prawa rzeczowego na nieruchomości", jak i pod rządami ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości z dnia 29 kwietnia 1985 r. (Dz. U z 1991 r., nr 30, poz. 127 ze zm.) Na podstawie art. 2 ust. 2 ww. ustawy "wywłaszczanie nieruchomości polega na odjęciu lub ograniczeniu w drodze decyzji prawa własności lub innego prawa rzeczowego na nieruchomości".

Zgodnie z treścią art. 35 ust. 1 u.z.t.w.n, obowiązującą w dniu ograniczenia prawa własności " Organy administracji państwowej, instytucje i przedsiębiorstwa państwowe mogą za zezwoleniem organu do spraw wewnętrznych prezydium powiatowej rady narodowej zakładać i przeprowadzać na nieruchomościach zgodnie z zatwierdzoną lokalizacją szczegółową ciągi drenażowe, przewody służące do przesyłania płynów, pary, gazów, elektryczności oraz urządzenia techniczne łączności i sygnalizacji, a także inne podziemne lub nadziemne urządzenia techniczne niezbędne do korzystania z tych przewodów i urządzeń ".

Natomiast w art. 36 tej ustawy (w brzmieniu na dzień wydania powoływanej już decyzji Prezydenta Miasta z 16 lutego 1978 r.) odszkodowanie za straty wynikłe z działań przewidzianych w art. 35 ust. 1 i 2 strony ustalają na podstawie wzajemnego porozumienia; w razie sporu wysokość odszkodowania ustala na wniosek zainteresowanej strony naczelnik gminy, a w miastach prezydent lub naczelnik miasta (dzielnicy) " (ust. 1). Odszkodowanie za straty w zasiewach, uprawach i plonach powinno być ustalone w przeciągu 30 dni od daty zgłoszenia wniosku o odszkodowanie. Roszczenie o takie odszkodowanie przedawnia się z upływem 3 lat od powstania szkody (ust. 2). "Właścicielowi nie przysługuje prawo do odszkodowania, jeżeli pomimo ograniczenia nie poniósł szkody " (ust. 3).

Aktualnie kwestie dotyczące zakładania i przeprowadzania na nieruchomościach ciągów drenażowych, przewodów i urządzeń służących do przesyłania lub dystrybucji płynów, pary, gazów i energii elektrycznej oraz urządzeń łączności publicznej i sygnalizacji, a także innych podziemnych, naziemnych lub nadziemnych obiektów lub urządzeń niezbędnych do korzystania z tych przewodów i urządzeń, uregulowane są w art. 124 ust. i i ust. 4 u.g.n. Przepis ten nakazuje stosować odpowiednio art. 128 ust. 4 tej ustawy w przypadkach, gdy przywrócenie nieruchomości do stanu poprzedniego jest niemożliwe lub powoduje nadmierne trudności lub koszty. Zgodnie zaś z art. 128 ust. 4 u.g.n. "odszkodowanie przysługuje również za szkody powstałe wskutek zdarzeń, o których mowa w art. 120 i 124-126. Odszkodowanie powinno odpowiadać wartości poniesionych szkód. Jeżeli wskutek tych zdarzeń zmniejszy się wartość nieruchomości, odszkodowanie powiększa się o kwotę odpowiadającą temu zmniejszeniu ".

H. Ż. i J. Ż. oraz M. Ż., złożyli wnioski o ustalenie w drodze decyzji administracyjnej odszkodowania w trybie art. 129 ust 5 pkt 3 u.g.n.

Zgodnie z powołanym art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. "Starosta wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, wydaje odrębną decyzję o odszkodowaniu, gdy nastąpiło pozbawienie praw do nieruchomości bez ustalenia odszkodowania, a obowiązujące przepisy przewidują jego ustalenie ".

W niniejszej sprawie nie ulega wątpliwości, że ograniczenie sposobu korzystania z nieruchomości oznaczonej jako działka nr [..] (obecny nr [..]) nastąpiło przed wejściem w życie u.g.n., a zatem by orzec w przedmiotowej sprawie koniecznym byłoby zastosowanie ww. normy do stanu zaistniałego przed jej wejściem w życie. Kwestia dopuszczalności (bądź jej braku) zastosowania art. 129 ust. 5 u.g.n. do stanów faktycznych sprzed wejścia w życie obowiązującej ustawy, w sytuacjach innych niż przewidziana w art. 233 u.g.n., należała do spornych w orzecznictwie, jednakże w ostatnich latach przeważa pogląd, podzielany przez Wojewodę, iż przepis art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n., odnoszący się zarówno do sytuacji pozbawienia praw do nieruchomości na skutek wywłaszczenia, jak i ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości, znajduje zastosowanie także w odniesieniu do stanu faktycznego sprzed jej wejścia w życie, o ile uprawnienie to nie zostało wcześniej zrealizowane, w szczególności sprawa nie została załatwiona w taki sposób, który wykluczałby tę możliwość (ostateczna decyzja).

Dodał Wojewoda, że instytucja wywłaszczenia zawsze łączy się z obowiązkiem odszkodowania, co wynika przede wszystkim z Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. ( Dz. U. z 1997 r., nr 78, poz. 483 ze zm.) - dalej: Konstytucja RP. Z art. 2 i ust. 2 Konstytucji RP wynika uprawnienie, ale i obowiązek wypłaty odszkodowania nie tylko za wywłaszczenie, lecz i inne wypadki ograniczenia prawa własności, bo w każdym z nich dochodzi do naruszenia, chronionego art. 21 ust. 1 Konstytucji RP, prawa własności.

Z powyższego wynika, że art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. ma zastosowanie także do stanów faktycznych powstałych przed wejściem w życie u.g.n., czyli do stanów faktycznych polegających na odjęciu, przejęciu, ograniczeniu prawa własności bez ustalenia należnego odszkodowania. Zatem brak jest zdaniem Wojewody przeszkód do rozstrzygnięcia o odszkodowaniu, na podstawie art. 129 ust. 5 pkt 3, za ograniczenie korzystania z nieruchomości oznaczonej jako działka nr [..] (dawniej [..]), w związku z decyzją Prezydenta Miasta z 16 lutego 1978 r. pozwalającą na realizację w jej obszarze inwestycji polegającej na budowie linii energetycznej 110KV z [..].

Ponadto, okoliczność, iż o ustalenie i wypłatę odszkodowania za zmniejszenie wartości nieruchomości nie wystąpiono bezpośrednio po wybudowaniu linii, a dopiero po wielu latach jej istnienia, nie ma znaczenia prawnego. Dla niniejszej sprawy istotne jest bowiem ustalenie, że istniejąca linia energetyczna powstała na nieruchomości w związku z uprzednio wydaną decyzją ograniczającą sposób korzystania z nieruchomości, a także fakt, iż obecne przepisy przewidują ustalenie odszkodowania z tego tytułu (przy jednoczesnym stwierdzeniu, że takie odszkodowanie nie zostało już w przeszłości ustalone).

W związku z powyższym, zastosowanie art 129 ust. 5 pkt 3 nie narusza art. 233 u.g.n., zgodnie z którym, ."Sprawy wszczęte, lecz niezakończone decyzją ostateczną przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, prowadzi się na podstawie jej przepisów". W przepisie tym chodzi bowiem o postępowanie w sprawie administracyjnej w znaczeniu procesowym, a zatem dotyczy on spraw, które były przedmiotem postępowań administracyjnych będących w toku w dniu wejścia w życie u.g.n.

Z uwagi na podniesioną przez Spółkę kwestię przedawnienia przedmiotowego roszczenia odszkodowawczego - Wojewoda za zasadne uznał także odniesienie się do tego zagadnienia i podzielił stanowisko wyrażone w wyroku WSA w Gdańsku z 25 lutego 2015 r. (sygn. akt II SA/Gd 659/14), że: " Regulując w ust. 1 art. 36 ustawy z 1958 r. odszkodowanie należne właścicielowi nieruchomości objęto nim wszelkie straty związane z założeniem i przeprowadzeniem przewodów lub urządzeń, o czym mowa w art. 35 ustawy z 1958 r., włącznie ze zmniejszeniem wartości nieruchomości. Tak istotny składnik szkody nie mógł znaleźć się poza pojęciem straty, o której mowa w tym przepisie, zwłaszcza że w ust. 2 znalazło się szczególne unormowanie dotyczące strat w zasiewach, uprawach i plonach rolnych. To potwierdza, że wszelkie szkody związane z ograniczeniem własności na podstawie art. 35 ustawy z 1958 r. mieszczą się w odszkodowaniu zakreślonym przez art. 36 ustawy z 1958 r.. W orzecznictwie sądowym ugruntowany jest pogląd, że pojęcie "straty", o których mowa w art. 36 ustawy z 1958 r., powinno być interpretowane poprzez pryzmat art. 361 § 2 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz. U. 2014 r., poz. 121 ze zm.), co oznacza, że chodzi między innymi o zmniejszenie aktywów poszkodowanego właściciela, a zmniejszenie wartości nieruchomości jest właśnie zmniejszeniem, jednego z aktywów, to jest tego, którym jest ta nieruchomość. Tym samym strata rozumiana jako zmniejszenie aktywów może polegać także na pogorszeniu nieruchomości, w szczególności na zmniejszeniu jej wartości (zob. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 20 stycznia 2010 r., sygn. akt III CZP 116/09, OSP z 2010 r., nr 11, poz. 110, LEX nr 537076; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 9 września 2007 r., sygn. akt II OSK 457/06, LEX nr 339717)".

W konsekwencji powyższego przyjął Wojewoda, że w zakres odszkodowania uregulowanego w art. 36 wchodziła zarówno rekompensata za straty doraźne tj. w uprawach, plonach i zasiewach, jak i wszelkie szkody wynikające z utrudnień związanych z posadowieniem na nieruchomości urządzeń przesyłowych, w tym zmniejszenie jej wartości. Dodał organ odwoławczy, że art. 36 ust. 2 ustawy z 1958 r. wskazywał, że odszkodowanie za straty w zasiewach, uprawach i plonach przedawniało się z upływem 3 lat od powstania szkody. Oznacza to zarazem a contrario, że odszkodowanie z art. 36 ust. 1 ustawy wywłaszczeniowej (tj. obejmujące pozostałe straty w tym zmniejszenie wartości nieruchomości) nie podlegało przedawnieniu, a zatem jego dochodzenie nie było co do zasady ograniczone w czasie. Niemniej, zgodnie z art. 36 ust. 3 ustawy z 1958 r. właścicielowi nie przysługiwało prawo do odszkodowania, jeżeli mimo wspomnianego ograniczenia prawa własności nie poniósł on szkody (por. cytowany już wyrok WSA w Gdańsku z dnia 25 lutego 2015 r. (sygn. akt II SA/Gd 659/14), a także wyrok tego sądu z dnia 11 czerwca 2008 r. (sygn. akt II SA/Gd 118/08).

Zgodnie z doktryną prawa administracyjnego popartą poglądami judykatury przedawnienie w prawie administracyjnym występuje tylko jeśli przepis prawa tak stanowi. Wojewoda stanął na stanowisku, iż w realiach niniejszej sprawy roszczenia powstałe z tytułu ograniczenia prawa własności nie podlegają przedawnieniu.

W ocenie Wojewody przez pozbawienie praw do nieruchomości na gruncie przywołanego przepisu trzeba rozumieć także sytuację, gdy nastąpiło ograniczenie tego prawa (przez zakładanie urządzeń infrastruktury technicznej), zatem przepis art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. ma zastosowanie do tych wszystkich stanów faktycznych, w których nastąpiło odjęcie lub ograniczenie prawa własności, bez ustalenia należnego odszkodowania (por. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 23 marca 2016 r. sygn. II SA/Gd 648/15 oraz w Olsztynie z dnia 24 listopada 2015 r., sygn. akt II SA/Ol 1005/15).

Przechodząc do ustalenia kręgu podmiotów, które mogą wystąpić z ww. roszczeniem, Wojewoda wskazał, że zgodnie z art. 128 ust. 1 u.g.n. "wywłaszczenie własności nieruchomości, użytkowania wieczystego lub innego prawa rzeczowego następuje za odszkodowaniem na rzecz osoby wywłaszczonej odpowiadającym wartości tych praw ".

Na dzień wydania decyzji z 16 lutego 1978 r. w punkcie czterdziestym trzecim wskazywała jako właścicieli przedmiotowej działki W. C. i H. Ż. Powyższy stan prawny pokrywa się z zapisami księgi wieczystej nr [..].

Na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego z dnia 22 marca 1998 r. sygn. akt [..], spadek po W. C., nabyli M.Ż. oraz J. C., po 1/2 części każde z nich.

Natomiast na podstawie umowy darowizny z 14 lipca 1998 r. Rep. A nr [.]. J. Ż., działając w imieniu i na rzecz J. C., darował samemu sobie udział wynoszący 1/4 części w prawie własności przedmiotowej nieruchomości.

Prezydent słusznie uznał, że to M. Ż. - jako spadkobierca osoby wywłaszczonej oraz H. Ż. - jako osoba wywłaszczona, są osobami uprawnionymi do otrzymania odszkodowania z tytułu zmniejszenia wartości nieruchomości, zgodnie z posiadanymi udziałami: H. Ż. - 1/2 części prawa własności, zaś M. Ż. - 1/4 części prawa własności. Pozostały uprawniony - spadkobierca W. C., J. C., nie złożył wniosku o wypłatę odszkodowania oraz nie złożył oświadczenia o przyłączeniu się do wniosku wszczynającego postępowanie. Wyjaśnił Wojewoda, że uprawnienie do żądania ustalenia odszkodowania z tytułu wywłaszczenia nieruchomości przysługuje tylko i wyłącznie osobie, która była właścicielem nieruchomości na dzień, w którym nastąpiło jej wywłaszczenie. Roszczenie z przytoczonego tytułu przysługuje również spadkobiercy oraz nabywcy spadku (w rozumieniu umów, o których mowa w art. 1052 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny, j. t. Dz. U. z 2020 r., poz. 1740 ze zm., dalej: KC), po osobie, której prawo własności zostało wywłaszczone, czyli nabycia mieszczącego się w ramach pojęcia sukcesji uniwersalnej.

Zgodnie z wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 lutego 2020 r. (sygn. akt I OSK 1849/18) "Bezpośrednie wskazanie osób, którym przysługuje roszczenie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości wyklucza możliwość przejścia roszczenia na inne osoby. Niedopuszczalna jest cesja praw pomiędzy osobami, które złożyły wniosek o zwrot wywłaszczonej nieruchomości. Roszczenie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości jest uprawnieniem podmiotowym ściśle powiązanym z wywłaszczeniem. Obecnie obowiązujące przepisy wykluczają możliwość przenoszenia roszczenia o zwrot nieruchomości w drodze sukcesji innej niż spadkobranie".

Kontynuując Wojewoda wyjaśnił, że na gruncie obowiązującej ustawy o gospodarce nieruchomościami nie istnieje możliwość dokonania przelewu wierzytelności, która swoje źródło posiada w uprawnieniach osób, którym odebrano prawo własności nieruchomości w związku z administracyjnym tytułem prawnym. Jak wskazują przedstawiciele doktryny prawa cywilnego "W myśl art. 509 KC przelew jest umową, mocą której wierzyciel przenosi wierzytelność na osobę trzecią. W związku z czym zamierzonym skutkiem zawarcia umowy przelewu będzie utrata wierzytelność przez cedenta i uzyskanie jej przez cesjonariusza. Jest to więc przykład sukcesji singularnej o translatywnym charakterze" (Komentarz do Kodeksu cywilnego Gniewek 2017, wyd. 8/Zagrobelny - wersja Legalis).

Umowa darowizny zawarta dnia 14 lipca 1998 r. jest skuteczna jedynie między stronami i nie wywiera skutku względem wszystkich. Zatem nie wywiera skutku dla organów administracji orzekających w przedmiocie odszkodowania. Umowa cywilnoprawna w postaci cesji wierzytelności nie może być źródłem interesu prawnego w stanie faktycznym sprawy. Źródłem interesu prawnego w niniejszym stanie faktycznym sprawy jest art. 128 ust. 1 u.g.n. Umowa cesji jest jedynie stosunkiem zobowiązaniowym nie dającym jednak podstaw do występowania przed organami administracji z żądaniem ustalenia odszkodowania. Organy administracji orzekające w przedmiocie ustalenia i wypłaty odszkodowania kierują się przede wszystkim normami prawa administracyjnego, a nie cywilnego. W doktrynie i orzecznictwie dominuje pogląd, że wierzytelność o zapłatę odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość przysługuje wyłącznie wywłaszczonemu właścicielowi lub jego następcom pod tytułem ogólnym. Wierzytelność odszkodowawcza nie jest roszczeniem cywilnoprawnym, którym uprawniony może rozporządzać ze skutkiem wiążącym dla organu administracji. Cesja indywidualna jest oczywiście prawnie dopuszczalna, ale nie rodzi obowiązku prawnego względem organu administracji.

W realiach niniejszej sprawy uprawnionym do odszkodowania nie będzie J. Ż., gdyż nie ma przymiotu strony, która poniosła uszczerbek w momencie dokonywania wywłaszczenia nieruchomości i nie jest następcą prawnym pod tytułem ogólnym (sukcesja generalna). Treść przepisu art. 128 ust. 1 u.g.n. wskazująca, że wywłaszczenie następuje za odszkodowaniem na rzecz osoby wywłaszczonej jest jednoznaczna. Dla Wojewody bezspornym jest, że racjonalny ustawodawca wyraźnie wskazał, aby dyspozycję tego przepisu odczytywać podmiotowo tj. jako akcent na krąg osób pozbawionych prawa do nieruchomości a nie przedmiotowo, czyli jako akcent na nieruchomość wywłaszczoną.

Odszkodowanie za wywłaszczoną nieruchomość nie ma charakteru roszczenia obciążającego nieruchomość. Nie idzie za rzeczą jak np. hipoteka czy służebność. W konsekwencji roszczenie takie jako ściśle związane z osobą wywłaszczonego nie przechodzi na dowolną osobę pod każdym tytułem prawnym, tzw. obrót wierzytelnościami na gruncie prawa administracyjnego jest w konsekwencji wykluczony.

Jak wynika z powyższego J. Ż. nie posiadał legitymacji do wystąpienia z wnioskiem w niniejszej sprawie. Na dzień wydania decyzji o ograniczeniu J. Ż. nie był właścicielem działki nr [..] i nie przedstawił tytułu prawnego, który uprawniałby go do wystąpienia z przedmiotowym wnioskiem.

Jeśli odszkodowanie za ograniczenie prawa własności nieruchomości nie zostało dotychczas przyznane osobom uprawnionym tj. właścicielom a przepisy u.g.n., w szczególności zaś jej art. 124 ust. 4 w zw. z art. 128 ust 4 u.g.n. nakazują wypłatę odszkodowania za szkody powstałe wskutek zdarzeń, o których mowa m.in. w art. 124 u.g.n. (odpowiadającemu co do zasady treści art. 35 ustawy wywłaszczeniowej) to nic nie stoi na przeszkodzie, aby odszkodowanie takie zostało ustalone w oparciu o art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n.

W przedmiotowej sprawie ograniczenie prawa własności nieruchomości w związku z wydaniem decyzji Prezydenta Miasta z 16 lutego 1978 r. stanowi zdarzenie prawne, którego skutki mają charakter ciągły i nie znalazło ono jeszcze swojego zakończenia, a stan prawny wywołany ograniczeniem prawa własności nieruchomości trwa nadal.

W zgromadzonym materiale dowodowym znajdują się: poświadczona za zgodność z oryginałem kserokopia decyzji Prezydenta Miasta z 16 lutego 1978 r. pozwalającej na realizację w jej obszarze inwestycji polegającej na budowie linii energetycznej 110 kV [..]. W decyzji tej wskazane jest, że ww. linia przebiega m.in. przez działkę nr [..] (obecnie [..]). Zgodnie z pismem Spółki z 25 sierpnia 2015 r. należy przyjąć, że rzeczywisty termin zakończenia przedmiotowej inwestycji przypadł na dzień sporządzenia protokołu odbioru technicznego, tj. na dzień 20 grudnia 1984 r. Oznacza to, że inwestycja będąca celem wywłaszczenia powstała i że do ograniczenia doszło.

Podstawowe znaczenie w sprawach o ustalenie odszkodowania za ograniczenie sposobu korzystania z nieruchomości spowodowane wybudowaniem urządzeń infrastruktury technicznej, na podstawie decyzji wydanej w trybie art. 35 u.z.t.w.n, ma okoliczność czy odszkodowanie takie nie zostało już wypłacone w przeszłości. Dlatego, w dalszej kolejności, Wojewoda dokonał oceny postępowania organu I instancji w tym zakresie.

Po pierwsze zgodnie z oświadczeniami z 5 grudnia 2016 r. M.Ż., J. Ż. i H. Ż., złożonymi pod rygorem odpowiedzialności karnej "nie zostało dotychczas wypłacone na ich rzecz odszkodowanie za straty wyrządzone budową linii elektroenergetycznej 110 kV na podstawie decyzji Prezydenta Miasta nr [..] z dnia 16 lutego 1978 r wydanej w oparciu o art. 35 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczenia nieruchomości"'.

Na podstawie pisma z Archiwum Państwowego z 29 grudnia 2016 r. w wyniku dokonanych poszukiwań na podstawie ewidencji zasobu nie odnaleziono dokumentacji mogącej świadczyć o wypłacie odszkodowania na rzecz W. C. i H. Ż. z tytułu ograniczenia prawa własności przedmiotowej nieruchomości. Według pisma z Archiwum Państwowego z 27 stycznia 2017 r. w wyniku dokonanej kwerendy nie odnaleziono dokumentacji związanej z decyzją o ograniczeniu prawa własności m.in. nieruchomości oznaczonej jako działki nr [..] z dnia 16 lutego 1978 r. oraz akt sprawy postępowania odszkodowawczego za poprowadzenie linii energetycznej 110 kV na nieruchomości stanowiącej własność W. C. i H. Ż. wskutek ww. decyzji.

W związku z powyższym w toku przedmiotowego postępowania przed Prezydentem, ustalono jednoznacznie, że odszkodowanie nie zostało wcześniej wypłacone. Nie odnaleziono dokumentów potwierdzających fakt wystąpienia o ustalenie i wypłatę odszkodowania za ograniczenie prawa własności wskutek wybudowania linii elektroenergetycznej 110 kV na nieruchomości oznaczonej jako działka nr [..] (obecnie [..]).

Mając na uwadze przytoczone okoliczności faktyczne i prawne brak jest zdaniem Wojewody przeszkód do rozstrzygnięcia o odszkodowaniu za ograniczenie prawa własności przedmiotowej nieruchomości, położonej w G. w obrębie [..], w oparciu o właściwą wykładnię przepisów obowiązującej ustawy o gospodarce nieruchomościami. Podstawą takiego rozstrzygnięcia powinien być przepis art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n., nakazujący Staroście, wykonującemu zadania z zakresu administracji rządowej, wydać odrębną decyzję o odszkodowaniu, gdy nastąpiło pozbawienie prawa do nieruchomości bez ustalenia odszkodowania, a obowiązujące przepisy przewidują jego ustalenie.

Nadmienił organ odwoławczy, że zgodnie z art. 132 ust. 6 u.g.n. obowiązek zapłaty odszkodowania za szkody powstałe wskutek zdarzeń wymienionych w art. 124, art. 124b, art. 125 i art. 126 u.g.n. oraz za zmniejszenie wartości nieruchomości z tego powodu obciąża osobę lub jednostkę organizacyjną, która uzyskała zezwolenie odpowiednio na założenie lub przeprowadzenie ciągów drenażowych, przewodów i urządzeń, o którym mowa w art. 124 ust. 1, albo zezwolenie na wykonanie czynności związanych z konserwacją, remontami, usuwaniem awarii oraz usuwaniem z gruntu, o którym mowa w art. 124b ust. 1 albo zezwolenie na czasowe zajęcie nieruchomości w przypadku siły wyższej lub innej nagłej potrzeby zapobieżenia powstaniu znacznej szkody albo przedsiębiorcę, który na podstawie koncesji wykonuje działalność w zakresie poszukiwania, rozpoznawania lub wydobywania kopalin objętych własnością górniczą.

Zgodnie z powołanymi powyżej przepisami zobowiązanym do zapłaty odszkodowania za szkody powstałe w związku z budową linii energetycznej 110 kV na przedmiotowej nieruchomości jest A.

Wojewoda wyjaśnił, że w toku postępowania o ustalenie odszkodowania za ograniczenie prawa własności organ administracji publicznej ustala się, czy zostało ograniczone prawo własności na podstawie administracyjnego tytułu prawnego. W niniejszej sprawie niewątpliwie zostało ograniczone prawo własności na podstawie decyzji Prezydenta Miasta z 16 lutego 1978 r. pozwalającej na realizację w jej obszarze inwestycji polegającej na budowie linii energetycznej 110kV [..]. Następnie ustaleniu podlegają powstałe z tego tytułu szkody, do czego niezbędna jest wiedza specjalistyczna, która może zostać dostarczona jedynie przez osobę posiadającą uprawnienia rzeczoznawcy majątkowego. Zgodnie z art. 130 ust, 2 u.g.n. ustalenie wysokości odszkodowania następuje po uzyskaniu opinii rzeczoznawcy majątkowego, określającej wartość nieruchomości. Opinię o wartości nieruchomości, zgodnie z art. 156 ust. 1 u.g.n. sporządza na piśmie rzeczoznawca majątkowy w formie operatu szacunkowego. Wojewoda na podstawie art. 80 Kpa dokonał analizy formalnoprawnej oraz funkcjonalnej sporządzonego operatu szacunkowego, a także zbadał jego wartość dowodową w niniejszej sprawie.

Rzeczoznawca majątkowy K. K. – P. sporządziła operat szacunkowy w dniu 27 stycznia 2020 r., w którym określiła wartość rynkową poniesionej szkody tj. zmniejszenia wartości nieruchomości na kwotę 39 297,00 zł. Powyższa kwota została przyznana wnioskodawcom w decyzji organu I instancji, którym na mocy decyzji z 16 lutego 1978 r. ograniczono prawo własności nieruchomości. Biegła stan nieruchomości z dnia wydania decyzji, tj. z dnia 16 lutego 1978 r. ustaliła na podstawie przeprowadzonych oględzin nieruchomości w dniu 27 stycznia 2020 r. oraz dostępnej dokumentacji. Przedmiot wyceny obejmuje działkę gruntu nr [..] o powierzchni 500 m2. Przedmiotowa nieruchomość jest zabudowana budynkiem mieszkalnym jednorodzinnym o powierzchni użytkowej 86,54 m2.

Zgodnie z pismem A. z dnia 25 sierpnia 2015 r. prace inwestycyjne związane z posadowieniem linii energetycznej 110 kV zakończyły się w dniu 20 grudnia 1984 r. Wskazana data jest tożsama z datą protokołu odbioru technicznego linii 110 kV. Dla celów wyceny przyjęto, że na datę zakończenia inwestycji działka posiadała tożsame parametry jak na datę wydania decyzji o ograniczeniu. Jednakże badając stan nieruchomości, od dnia wydania decyzji Prezydenta Miasta z 16 lutego 1978 r. do dnia zakończenia budowy na działce nr [..] (obecnie [..]) linii elektroenergetycznej 110 kV, biegła ustaliła, że stan nieruchomości uległ zmianie, mianowicie przez działkę przebiega napowietrzna linia elektroenergetyczna 110 kV.

Pismem z 30 maja 2017 r. Spółka wskazała, że odległość między skrajnymi przewodami wynosi 7,9 m. Natomiast zgodnie z wyrysem z mapy zasadniczej powierzchnia pasa technologicznego linii, napowietrznej 110 kV, przechodzącej przez działkę nr [..] wynosi 137 m2. Podkreślić trzeba, że A. jako właściciel urządzenia jest podmiotem, posiadającym wiadomości szczególne w zakresie parametrów technicznych linii energetycznej przebiegającej nad działką nr [..].

Wyjaśnił organ odwoławczy, iż z uwagi na brak przepisów prawa określających szerokość pasów technologicznych, pasów ochronnych dla linii elektroenergetycznych, pasy każdorazowo wyznaczane są przez inwestora. W związku z powyższym zarzut, dotyczący przyjęcia w procesie przedmiotowej wyceny niewłaściwej powierzchni pasa ograniczonego korzystania należy uznać za nieuzasadniony.

W treści opinii rzeczoznawca majątkowy wskazała, iż na dzień 16 lutego 1978 r. dla przedmiotowego terenu obowiązywał ogólny plan zagospodarowania przestrzennego [..], zatwierdzony uchwałą nr 290/XXXII/62 z dnia 20 sierpnia 1962 r., zgodnie z którym działka nr [..] położona jest w granicach strefy planistycznej: tereny mieszkaniowe, zabudowa jednorodzinna (vide: zaświadczenie planistyczne, wydana przez Wydział Gospodarki Nieruchomościami i Geodezji Urzędu Miasta w dniu 3 listopada 2015 r.).

Autorka operatu jako przedmiot badania określiła ceny transakcyjne prawa własności nieruchomości gruntowych zabudowanych budynkami mieszkalnymi z terenu miasta G., z dzielnicy P. i dzielnic sąsiednich. Rzeczoznawca majątkowy bezpośrednią analizą objęła tereny oddalone od napowietrznych linii energetycznych wysokiego napięcia. Biegła z uwagi na niewielką ilość ww. transakcji nieruchomości rozszerzyła okres badania na "lata 2015 - 2020".

Autorka wyceny w procesie badania ww. transakcji nieruchomości nie stwierdziła wpływu czasu na zmianę cen transakcyjnych. W związku z powyższym w procesie niniejszej wyceny przyjęła, zerowy trend zmian cen wskutek upływu czasu.

Rzeczoznawca majątkowy stosując podejście porównawcze (art. 153 ust. 1 u.g.n.), metodę porównywania parami (§ 4 ust. 3 rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie wyceny nieruchomości i sporządzania operatu szacunkowego) określiła wartość prawa własności, a następnie wartość zmniejszenia wartości nieruchomości z tytułu lokalizacji linii elektroenergetycznej 110 kV.

Biegła oszacowała jednostkową wartość prawa własności przedmiotowej nieruchomości nieobciążonej linią energetyczną na kwotę 673,34 zł/m2. Zatem wartość prawa własności działki nr [..] o powierzchni 500 m2 określiła na kwotę 336 669,00 zł.

Dokonując zaś ustalenia zmniejszenia wartości nieruchomości w związku z lokalizacją linii wysokiego napięcia 110 kV, rzeczoznawca majątkowy określiła je na poziomie 39 297,00 zł.

W przedmiotowej sprawie rzeczoznawca majątkowy obliczając zmniejszenie wartości nieruchomości zastosowała wzór na określenie zmniejszenia wartości nieruchomości, stosowany przy założeniu, że lokalizacja urządzenia wpływa na zmianę użytkowania tylko w strefie oddziaływania urządzenia (zgodnie z konspektem szkoleniowym pt. "Urządzenia infrastruktury technicznej" Jerzego Dąbka, kwiecień 2019 r.).

Współczynnik obniżenia wartości nieruchomości na skutek prawnej lokalizacji urządzenia w dokumentacji planistycznej biegła określiła na poziomie 0,29.

Odnosząc się do zarzutu, dotyczącego bezpodstawnego przyjęcia ww. współczynnika w procesie przedmiotowej wyceny, zaznaczył Wojewoda, że jest on nieuzasadniony. Bezsprzecznie szkoda z tytułu ograniczenia korzystania z nieruchomości nie obejmuje zmniejszenia wartości na skutek lokalizacji prawnej urządzenia. Natomiast w decyzji Prezydenta Miasta z 16 lutego 1978 r. pozwalającej na realizację w jej obszarze inwestycji polegającej na budowie linii energetycznej 110 kV [..] zapisano, iż planowana budowa linii wysokiego napięcia "jest zgodna z planem realizacyjnym wprowadzenia linii napowietrznej 110 kV z EC - III zatwierdzonym decyzją tut. Nr [..] z dnia 3.XII.1975 r. ".

W związku z powyższym przedmiotowa linia energetyczna była przewidziana w dokumencie planistycznym, co daje podstawę do zastosowania w procesie wyceny zmniejszenia wartości nieruchomości, współczynnika obniżenia wartości nieruchomości na skutek prawnej lokalizacji urządzenia.

Jak wcześniej wskazano powierzchnia pasa ograniczonego korzystania z nieruchomości wynosi 137 m2. Współczynnik zmniejszenia wartości nieruchomości powinien uwzględniać czynniki wymienione w § 43 ust. 3 pkt 1, 2, 3, i 4 rozporządzenia w sprawie wyceny nieruchomości i sporządzenia operatu szacunkowego. W przedmiotowej wycenie ww. współczynnik został przez biegłą określony na poziomie 0,6.

W związku z powyższym zmniejszenie wartości przedmiotowej nieruchomości, na skutek posadowienia linii energetycznej 110 kV zostało przez biegłą oszacowane jako iloczyn wartości nieruchomości nieobciążonej urządzeniem w przeliczeniu na 1 m2 (673,34), różnicy liczby 1 i współczynnika obniżenia wartości nieruchomości na skutek prawnej lokalizacji urządzenia w dokumentacji planistycznej (0,71), powierzchni pasa ograniczonego korzystania z nieruchomości (137 m2) i współczynnika zmniejszenia wartości nieruchomości (0,6), na kwotę 39 297,00 zł.

W tym miejscu zaznaczył Wojewoda, że zarzut dotyczący przyjęcia przy wyliczeniu zmniejszenia wartości przedmiotowej nieruchomości, wartości prawa własności nieruchomości niezabudowanej (nie uwzględniwszy faktu że działka nr [..] na dzień wydania decyzji o ograniczeniu była zabudowana budynkiem mieszkalnym), należy uznać za bezpodstawny. Bowiem wartość stanowiąca podstawę ww. obliczeń to wartość 1 m2 gruntu zabudowanego określonego jako wartość nieruchomości zabudowanej domem mieszkalnym w przeliczeniu na powierzchnię gruntu.

Operat szacunkowy z 27 stycznia 2020 r. szczegółowo wyjaśnia sposób ustalenia zmniejszenia wartości prawa własności przedmiotowej nieruchomości, zamieszczono w nim informacje umożliwiające szczegółowe prześledzenie procesu jej szacowania. Ponadto wykonane przez rzeczoznawcę majątkowego obliczenia są prawidłowe, a przyjęte w wycenie założenia nie budzą zastrzeżeń. W związku z powyższym strony nie zgadzając się z operatem szacunkowym z 27 stycznia 2020 r. miały prawo do poddania go ocenie organizacji zawodowej rzeczoznawców majątkowych oraz prawo przedłożenia organowi wyceny przedmiotowej nieruchomości, sporządzonej na ich zlecenie, z których nie skorzystały.

Reasumując, w ocenie organu odwoławczego, operat szacunkowy, sporządzony w dniu 27 stycznia 2020 r., przez rzeczoznawcę majątkowego, K. K. – P. został wykonany i podpisany przez uprawnioną do tego osobę, nie zawiera pomyłek ant istotnych braków, czy niejasności, zatem dokument ten może stanowić podstawę określenia zmniejszenia wartości prawa własności nieruchomości oznaczonej jako działka nr [..].

We wniesionej skardze Spółka zarzuciła naruszenie:

1) art. 128 ust. 1, art. 128 ust. 4 i art. 129 ust. 1 i 5 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, zwanej dalej: u.g.n., poprzez ich niewłaściwe zastosowanie, co doprowadziło do nieuzasadnionego ustalenia odszkodowania, pomimo iż w stanie faktycznym niniejszej sprawy powołane powyżej przepisy nie mają zastosowania, nie nastąpiły zdarzenia, o których mowa w art. 120 i art. 124-126 u.g.n.;

2) art. 6 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie, w konsekwencji czego doszło do wadliwego wydania zaskarżonej decyzji w oparciu o przepis u.g.n., która w niniejszej sprawie nie ma zastosowania,

3) art. 233 u.g.n. poprzez jego niezastosowanie, co doprowadziło do rozpoznania i wydania orzeczenia w mniejszej sprawie na podstawie przepisów ustawy o gospodarce nieruchomościami, pomimo iż w stanie prawnym niniejszej sprawy ustawa o gospodarce nieruchomościami nie mogła mieć zastosowania;

4) art. 117 § 1 i 2 w zw. z art. 1 i 8 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny oraz art. 35, art. 36 ust. 1 i 2 ustawy o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości z dnia 12 marca 1958 r., zwanej dalej: u.z.t.w.n., poprzez ich niezastosowanie, wskutek czego skarżący został zobowiązany do zapłaty ustalonego odszkodowania, pomimo iż roszczenie wnioskodawcy uległo przedawnieniu, w konsekwencji czego skarżący może uchylić się od zaspokojenia roszczenia, z którego to prawa korzysta, niezależnie od powyższego także art. 120 k.c. poprzez jego niezastosowanie i błędne uznanie, że roszczenie o odszkodowanie, w tym roszczenie wnioskodawcy, nie uległo przedawnieniu.

W uzasadnieniu skargi skarżąca podała, że owa inwestycja została wybudowana w oparciu o art. 35 u.z.t.w.n., natomiast ww. decyzja wskazywała, iż podstawą prawną wypłaty odszkodowania w związku z budową linii jest art. 36 u.z.t.w.n.

Zgodnie z normą art. 35 ust. 1 u.z.t.w.n. "organy administracji państwowej, instytucje i przedsiębiorstwa państwowe mogą za zezwoleniem naczelnika gminy - a w miastach prezydenta lub naczelnika miasta (dzielnicy), zakładać i przeprowadzać na nieruchomościach - zgodnie, z zatwierdzoną lokalizacją szczegółową - ciągi drenażowe, przewody służące do przesyłania płynów, pary, gazów, elektryczności oraz urządzenia techniczne łączności i sygnalizacji a także inne podziemne i nadziemne urządzenia techniczne niezbędne do korzystania z tych przewodom i urządzeń". W powyższym przepisie ustawodawca uregulował szczególny przypadek ograniczenia własności nieruchomości, polegający na ograniczeniu sposobu korzystania przez właściciela z przysługującego mu prawa.

Skarżąca podniosła, iż w stanie faktycznym niniejszej sprawy nie doszło do typowego wywłaszczenia własności nieruchomości (dział III, rozdział IV u.g.n.), a także nie miały miejsca zdarzenia określone w art. 120 i 124-126 u.g.n. W konsekwencji nie zostały spełnione niezbędne przesłanki do ustalenia i przyznania odszkodowania na podstawie normy art. 128 u.g.n. W opinii skarżącej brak jest w ustawie o gospodarce nieruchomościami przepisu, który umożliwiałby ustalanie odszkodowania za zmniejszenie wartości nieruchomości wynikłej z przeprowadzonej inwestycji na podstawie art, 35 u.z.t.w.n.. W konsekwencji zdaniem skarżącej, w chwili wydania zaskarżonej decyzji przez Wojewodę brak było podstawy prawnej do jej wydania. Sposób dochodzenia i ustalania odszkodowania wskutek działań określonych przez normę art. 35 ust. 1 u.z.t.w.n. został uregulowany w art. 36 u.z.t.w.n.

W opinii skarżącej w stanie prawnym niniejszej sprawy nie istnieją jakiekolwiek przepisy przejściowe, które pozwalałyby na ustalenie odszkodowania w trybie art. 36 u.z.t.w.n. w dacie wydania zaskarżonej decyzji przez organ I i II instancji. Ponadto niniejsza sprawa o ustalenie odszkodowania została wszczęta w chwili, kiedy ustawy: o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości z 1958 r. oraz o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości z 1985 r. zostały formalnie derogowane i utraciły moc prawną.

W sytuacjach, kiedy ustawodawca nie wypowiada się wyraźnie w kwestii przepisów przejściowych, należy przyjąć, że nowa ustawa ma z pewnością zastosowanie do zdarzeń prawnych powstałych po jej wejściu w życie, jak i do tych, które miały miejsce wcześniej, które jednak trwają dalej po wejściu w życie nowej ustawy.

Ze względu na powyższe okoliczności do niniejszej sprawy nie mogą być stosowane przepisy obowiązującej ustawy o gospodarce nieruchomościami. Jednoznacznie przesądza o tym treść art. 233 u.g.n., zgodnie z którym "sprawy wszczęte, lecz niezakończone decyzją ostateczną przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, prowadzi się na podstawie jej przepisów". Wskazany przepis wprowadza zasadę bezpośredniego stosowania nowej ustawy do postępowań administracyjnych wszczętych przed jej wejściem w życie, lecz do dnia jej wejścia w życie niezakończonych wydaniem ostatecznej decyzji. Bezspornym jest, iż niniejsza sprawa o ustalenie odszkodowania w oparciu o normę art. 36 u.z.t.w.n. została wszczęta i zakończona w pierwszej instancji w dacie obowiązywania ustawy o gospodarce nieruchomościami, która nie ma zastosowania do niniejszej sprawy.

W ocenie skarżącej bez wątpienia miało miejsce zdarzenie prawne w postaci wydania decyzji przez Prezydenta Miasta z 16 lutego 1978 r. i na jej podstawie poprzednik prawny skarżącej uprawniony był do posadowienia linii energetycznej na przedmiotowej działce wnioskodawców. W tym zakresie należy uznać sprawę za zakończoną ostateczną decyzją Prezydenta Miasta.

Podkreśliła Spółka, że na gruncie obowiązującego wówczas art. 36 u.z.t.w.n. nie zostało wszczęte przez wnioskodawcę postępowanie w sprawie przyznania stosownego odszkodowania z tytułu ograniczenia prawa własności nieruchomości. Nie można zatem mówić o stanie objętym hipotezą normy z art. 233 u.g.n. - sprawie wszczętej, lecz niezakończonej decyzją ostateczną przed dniem wejścia w życie ustawy. Zdaniem skarżącej przesądza to ostatecznie o braku możliwości stosowania przepisów u.g.n. do stanu przedmiotowej sprawy, tj. przyznania odszkodowania tytułem ograniczenia prawa własności nieruchomości wnioskodawcy.

W konsekwencji, w związku z tym, że sposób korzystania z należącej do wnioskodawców nieruchomości został ograniczony na podstawie przepisów ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, a obowiązująca ustawa o gospodarce nieruchomościami nie zawiera przepisu, który upoważniałby do ustalenia odszkodowania z tego tytułu, Prezydent Miasta bezzasadnie ustalił odszkodowanie i nałożył na skarżącego obowiązek jego zapłaty, a decyzja ta została niezasadnie podtrzymana przez Wojewodę.

Skarżąca podniosła także, iż przedmiotowe roszczenie o ustalenie odszkodowania uległo przedawnieniu, w związku z czym po stronie skarżącej odpada obowiązek zapłaty kwoty odszkodowania. Zdaniem skarżącej roszczenie o ustalenie odszkodowania ulega przedawnieniu, gdyż jest to roszczenie cywilnoprawne. Roszczenie odszkodowawcze jako roszczenie majątkowe podlega zgodnie z art. 117 § 1 i art. 118 k.c. przedawnieniu po upływie 6 lat, jeżeli nie ma charakteru okresowego. W skardze przytoczono szeroką argumentację mającą potwierdzać cywilnoprawny charakter odszkodowania za ograniczenie korzystania z nieruchomości.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Skarga okazała się niezasadna.

Przedmiotem sądowej kontroli, dokonywanej pod względem legalności działania organów administracji publicznej, jest decyzja Wojewody z 27 stycznia 2021 r. utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta z 4 września 2020 r. o ustaleniu odszkodowania w kwocie 29 472,75 zł na rzecz H. Ż. i M. Ż. (stosownie do posiadanych udziałów) z tytułu zmniejszenia wartości rynkowej prawa własności działki gruntu zabudowanej budynkiem mieszkalnym, położonej w G. przy ulicy S., oznaczonej jako działka nr [..], obręb [..], w związku z decyzją Prezydenta Miasta z dnia 16 lutego 1978 r., nr [..], pozwalającą na realizację w jej obszarze inwestycji polegającej na budowie linii energetycznej 110 kV [..], o zobowiązaniu do jego wypłaty A. jednorazowo w terminie 14 dni od dnia, w którym niniejsza decyzja stanie się ostateczna oraz o odmowie przyznania odszkodowania na rzecz J. Ż. za udział 1/4 części w prawie własności ww. nieruchomości.

Zdaniem sądu stanowisko Wojewody jest prawidłowe, a zarzuty skargi w tym zakresie pozbawione są podstaw prawnych. Stan faktyczny sprawy jest bezsporny, zatem Sąd ustalenia poczynione przez orzekające organy przyjmuje za własne.

Pierwszy zarzut skargi dotyczy wadliwego zastosowania przepisów art. 128 ust. 1, art. 128 ust. 4 i art. 129 ust. 1 i 5 u.g.n., pomimo iż w stanie faktycznym niniejszej sprawy nie nastąpiły zdarzenia, o których mowa w art. 120 i art. 124-126 u.g.n, co prowadzi do wniosku, że nie ziściły się podstawy do ustalenia odszkodowania za zmniejszenie wartości prawa własności gruntu.

Nie może Sąd zgodzić się z takim stanowiskiem, gdyż aktualnie w orzecznictwie nie budzi wątpliwości, że ograniczenie sposobu korzystania z nieruchomości na podstawie art. 35 u.z.t.w.n. (a ten przepis stanowił podstawę decyzji z 16 lutego 1978 r. zezwalającej na przeprowadzenie linii wysokiego napięcia m.in. przez działkę nr [..]) należy kwalifikować jako jeden ze sposobów wywłaszczenia, gdyż wiąże się z trwałością stanu, jaki stwarza decyzja organu, obejmując sobą każdoczesnego właściciela nieruchomości, której dotyczy oraz każdoczesnego przedsiębiorcę przesyłowego wstępującego w miejsce pierwotnego adresata decyzji (zob. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 20 stycznia 2010 r., sygn. akt III CZP 116/09, publ. OSP 2010/11/110; wyroki NSA m.in. z dnia 18 czerwca 2008 r., sygn. akt I OSK 954/07, z dnia 1 marca 2018 r., sygn. akt I OSK 2112/17, dostępne w CBOSA).

Ponadto zauważa się, że art. 35 u.z.t.w.n. odpowiada w swej treści przepisowi art. 124 ust. 1 u.g.n., zaś uregulowana w nim instytucja jest formą wywłaszczenia w rozumieniu ustawy. Spostrzeżenie to znajduje potwierdzenie także w treści art. 124 ust. 2 ustawy, w myśl którego wywłaszczenie nieruchomości polega nie tylko na pozbawieniu, ale i ograniczeniu w drodze decyzji prawa własności, prawa użytkowania wieczystego lub innego prawa rzeczowego na nieruchomości (zob. wyrok NSA z dnia 27 lutego 2019 r., sygn. akt I OSK 703/17, dostępny w CBOSA).

W konsekwencji tego, w sprawie wniosku o ustalenie odszkodowania za grunt wywłaszczony w trybie u.z.t.w.n. zastosowanie znajdzie art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n., który przewiduje, że starosta, wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, wydaje odrębną decyzję o odszkodowaniu, gdy nastąpiło pozbawienie praw do nieruchomości bez ustalenia odszkodowania, a obowiązujące przepisy przewidują jego ustalenie. Konsekwencją tego jest stwierdzenie, że do stosunków zaistniałych pod rządami u.z.t.w.n. należy stosować przepisy u.g.n. Rozwijając następnie kwestię stosowania przepisów u.g.n. do stanów zaistniałych przed wejściem w życie tego aktu, w tym rozważanej ustawy z.t.w.n., wskazać trzeba, że kiedy ustawodawca nie wypowiada się wyraźnie w kwestii przepisów przejściowych nowej ustawy, należy przyjąć, że nowa ustawa ma z pewnością zastosowanie do zdarzeń prawnych powstałych po jej wejściu w życie, jak również do zdarzeń, które miały miejsce wcześniej, lecz trwają dalej - po wejściu w życie nowej ustawy (zob. uchwała NSA z dnia 10 kwietnia 2006 r., sygn. akt I OPS 1/06, dostępna w CBOSA).

Reasumując, ugruntowane już orzecznictwo sądów administracyjnych przyjmuje, że art. 129 ust. 5 u.g.n. znajduje zastosowanie do stanów faktycznych sprzed wejścia w życie tej ustawy i to nie tylko w sytuacji całkowitego pozbawienia praw do nieruchomości na skutek wywłaszczenia, lecz również w wypadku ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości (zob. m.in. wyroki NSA: z dnia 9 listopada 2017 r., sygn. akt I OSK 23/16; z dnia 27 lutego 2018 r., sygn. akt I OSK 908/16, dostępne w CBOSA). Jeżeli bowiem zarówno poprzednia ustawa, pod rządami której ograniczono prawo własności, jak i obecna ustawa, przewidują odszkodowanie z tego tytułu, nie sposób bronić poglądu o nieprzysługiwaniu tego odszkodowania (zob. wyrok NSA z dnia 26 sierpnia 2014 r., sygn. akt I OSK 147/13, dostępny jw.).

Ostatecznie stanowisko takie zostało zaprezentowane w uchwale z 22 lutego 2021 r. Naczelnego Sądu Administracyjnego o sygn. I OPS 1/20, gdzie stwierdzono jednoznacznie, że odszkodowanie, o którym mowa w art. 36 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1974 r. Nr 10, poz. 64 z późn. zm.), może być od dnia 1 stycznia 1998 r. ustalone na podstawie art. 129 ust. 5 pkt 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2020 r. poz. 65 z późn. zm.) dla spadkobiercy właściciela nieruchomości wymienionej w art. 35 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości.

Powyższe czyni także chybionym zarzut naruszenia przepisu art. 233 u.g.n., bowiem przepis ten stanowi, że "Sprawy wszczęte, lecz niezakończone decyzją ostateczną przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, prowadzi się na podstawie jej przepisów". W przepisie tym chodzi bowiem o postępowanie w sprawie administracyjnej w znaczeniu procesowym, a zatem dotyczy on spraw, które były przedmiotem postępowań administracyjnych będących w toku w dniu wejścia w życie u.g.n.. Tymczasem w rozpoznawanej sprawie wnioskodawcy dotychczas nie wnosili o przyznanie odszkodowania za zmniejszenie przynależnego im prawa własności nieruchomości wobec poprowadzenia nad jej nieruchomością linii energetycznej. Brak ubiegania się o odszkodowanie w oparciu o przepis art. 36 u.z.t.w.n. nie powoduje, że niedopuszczalne jest to w oparciu o aktualnie obowiązujący art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n.. Czyni to chybionym zarzut naruszenia art. 6 k.p.a., który stanowi, że organ administracji działa na podstawie przepisów prawa.

W ocenie składu orzekającego nie są zasadne także zarzuty uchybienia przepisom art. 117 § 1 i 2 w zw. z art. 1 i 8 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny oraz art. 35, art. 36 ust. 1 i 2 ustawy o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości z dnia 12 marca 1958 r. Dz.U. 1974.10.64 j.t., (zwanej dalej: u.z.t.w.n,) poprzez ich niezastosowanie. Podkreślić należy, że strona skarżąca konsekwentnie we wnoszonych do tutejszego Sądu skargach ignoruje i pomija milczeniem podjęcie przez Naczelny Sąd Administracyjny uchwały z 22 lutego 2021 r., sygn. I OPS 1/20 (CBOSA), gdzie wyraźnie wskazano, że odszkodowanie, o którym mowa w art. 36 ust. 1 u.z.t.w.n. może być od dnia 1 stycznia 1998 r. ustalone na podstawie art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. dla spadkobiercy właściciela nieruchomości wymienionej w art. 35 ust. 1 u.z.t.w.n. W uzasadnieniu podjętej uchwały jednoznacznie NSA opowiedział się z możliwością stosowania art.129 ust. 5 do stanów zaistniałych przed dniem 1 stycznia 1998 r. i podkreślono, że odmienna interpretacja wspomnianego przepisu stałaby w sprzeczności z konstytucyjną zasadą ochrony własności (art. 64 Konstytucji RP), a przede wszystkim z zasadą wyrażoną w art. 21 ust. 2 Konstytucji RP, gwarantującą prawo do odszkodowania w przypadku wywłaszczenia (por. wyrok NSA z dnia 21 grudnia 2009 r., sygn. akt I OSK 1111/08).

Skład orzekający w niniejszej sprawie stoi na stanowisku, iż jest związany uchwałami poszerzonych składów Naczelnego Sądu Administracyjnego określających nie tylko wykładnię konkretnych przepisów prawa, lecz także zasady dokonywania ich wykładni. Prowadzi to do wniosku, że argumentacja strony skarżącej sformułowana w skardze nie może doprowadzić do odstąpienia przez WSA w Gdańsku od zaprezentowanej w niniejszym wyroku i wielu innych zasady sformułowanej w pkt 1 uchwały NSA z 22 lutego 2021 r., sygn. I OPS 1/20 odnosząc je tak do spadkobiercy właściciela nieruchomości wymienionej w art. 35 ust. 1 u.z.t.w.n., jak i samego właściciela.

W złożonej skardze skarżąca nie kwestionuje wysokości i prawidłowości ustalenia odszkodowania, do wypłaty którego została zobowiązana, zaś Sąd z urzędu nie dostrzegł żadnych nieprawidłowości w sporządzonym w sprawie operacie szacunkowym, co prowadzi do wniosku, że ustalenie wysokości należnego odszkodowania nastąpiło zgodnie z prawem.

Mając powyższe na uwadze, Sąd uznał, że zarzuty skargi są niezasadne, albowiem przeprowadzone przez organy postępowanie nie naruszało prawa, a poczynione ustalenia doprowadziły do zastosowania prawidłowej podstawy prawnej wydanych rozstrzygnięć.

W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę jako bezzasadną

Sąd orzekał w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a., gdyż wniosek w tej sprawie złożył Wojewoda, a żadna z pozostałych stron nie sprzeciwiła się temu żądaniu w wyznaczonym terminie.