Wyrok WSA w Białymstoku, sygn. akt I SA/Bk 243/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Data orzeczenia: 2022-09-28 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Izba Skarbowa
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 61a par. 1
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Paweł Janusz Lewkowicz, Sędziowie asesor sądowy WSA Marcin Kojło (spr.),, sędzia WSA Dariusz Marian Zalewski, , po rozpoznaniu w Wydziale I na posiedzeniu niejawnym w dniu 28 września 2022 r. w trybie uproszczonym sprawy ze skargi N. K. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w B. z dnia [...] maja 2022 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności postanowienia oddalającego skargę na czynność w postaci zajęcia zabezpieczającego wierzytelności pieniężnej oddala skargę


UZASADNIENIE

Pismem z 30 listopada 2021 r. skierowanym do Dyrektora Izby Administracji Skarbowej (DIAS) w B., pełnomocnik N. K. zwróciła się o stwierdzenie nieważności wszelkich rozstrzygnięć wydanych w toku:

1. postępowania zabezpieczającego prowadzonego na podstawie zarządzeń zabezpieczenia nr [...];

2. postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych nr: [...],

W ocenie skarżącej rozstrzygnięcia te wydawane były przez niewłaściwy organ, tj. Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego w B., podczas gdy właściwym był Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w B.

Precyzując wniosek pismem z 1 lutego 2022 r. pełnomocnik skarżącej wymieniła postanowienia organu egzekucyjnego, o których stwierdzenie nieważności wnosi, wskazując m. in. na postanowienie Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego w B. z [...] lipca 2019 r. nr [...]. Dodała przy tym, iż wniosek obejmuje również swoim zakresem żądanie stwierdzenia nieważności rozstrzygnięć II instancji utrzymujących w mocy wskazane postanowienia (w tym przypadku ww. postanowienie organu egzekucyjnego utrzymane zostało w mocy przez DIAS w B. postanowieniem z [...] września 2019 r. nr [...]).

Postanowieniem z [...] marca 2022 r. nr [...], DIAS w B. – na podstawie art. 61a § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735 ze zm., dalej: "k.p.a.") odmówił wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności postanowienia DIAS w B. z [...] września 2019 r. nr [...] utrzymującego w mocy postanowienie Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego w B. z [...] lipca 2019 r. nr [...] oddalające skargę na czynność egzekucyjną w postaci zajęcia zabezpieczającego wierzytelności pieniężnej.

Przyczyną odmowy wszczęcia postępowania, był w ocenie organu fakt, że postanowienie, o którego stwierdzenie nieważności wnosi skarżąca było przedmiotem kontroli sądu administracyjnego (Wojewódzki Sąd Administracyjny

w Białymstoku wyrokiem z dnia 27 listopada 2019 r. sygn. akt I SA/Bk 652/19, oddalił skargę na postanowienie DIAS w B. z dnia [...] września 2019 r. nr [...]). Organ poinformował, że odmowa wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności postanowienia organu II Instancji oznacza w konsekwencji brak podstaw do prowadzenia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności postanowienia, na które wniesiono zażalenie - w przedmiotowej sprawie będzie to postanowienie Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego w B. z [...] lipca 2019 r. nr [...]. Niezależnie bowiem od sposobu rozstrzygnięcia sprawy przez organ nadzoru w miejsce postanowienia pierwszoinstancyjnego wchodzi postanowienie organu odwoławczego. Do badania postanowienia pierwszej instancji pod kątem podstaw nieważnościowych może dojść dopiero wówczas, gdy stwierdzi się nieważność utrzymującego go w mocy postanowienia organu II instancji.

Po rozpatrzeniu zażalenia skarżącej na postanowienie z dnia [...] marca 2022 r., DIAS w B. postanowieniem z dnia [...] maja 2022 r. nr [...], utrzymał w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie wydane w pierwszej instancji.

Zdaniem organu, żądanie stwierdzenia nieważności postanowienia, od którego skargę oddalono prawomocnym wyrokiem sądu administracyjnego powinno zostać załatwione przez wydanie postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania. Stanowisko takie znajduje potwierdzenie w orzecznictwie sądów administracyjnych, w tym m. in. w wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego

z 19 tycznia 2022 r. sygn. akt II OSK 122/19, z 22 lutego 2022 r. sygn. akt III OSK 186/21.

Organ zauważył, że oddalenie skargi przez Wojewódzki Sąd Administracyjny

w Białymstoku na postanowienie DIAS w B. z [...] września 2019 r. nr [...] oznacza, że postanowienie to wolne jest od kwalifikowanych wad prawnych, o których mowa w art. 156 § 1 k.p.a., w tym również wady wskazanej w art. 156 § 1 pkt 1 tj. wydania postanowienia z naruszeniem przepisów o właściwości, mogącej stanowić przesłankę do stwierdzenia nieważności. Kwestia prawidłowego ustalenia właściwości organu egzekucyjnego wydającego zaskarżone postanowienie, należy bowiem do zagadnień badanych przez sąd. Brak szczegółowych rozważań tej kwestii w wyroku WSA w Białymstoku z 27 listopada 2019 r. sygn. akt I SA/Bk 652/19 i w oddalającym od niego skargę wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 2 czerwca 2020 r. sygn. akt II FSK 443/20, nie oznacza zatem, że kwestia ta nie była przedmiotem rozważań sądu.

Dodatkowo organ zauważył, że w postępowaniu nadzorczym dokonuje się oceny decyzji (postanowienia) pod kątem istnienia ew. przesłanek nieważności na dzień wydania danej decyzji (postanowienia), tj. w stanie faktycznym i prawnym istniejącym w dniu jej wydania. W związku z tym, dla oceny czy zachodzą przesłanki

z art. 156 § 1 k.p.a. nie mają znaczenia okoliczności faktyczne i prawne powstałe później.

Nie godząc się z takim rozstrzygnięciem skarżąca wywiodła skargę do sądu. Działająca w jej imieniu pełnomocnik zarzuciła naruszenie art. 61a § 1 k.p.a. w zw.

z art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy postanowienia I instancji

w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności, mimo iż zaistniały przesłanki do stwierdzenia nieważności, a także mimo iż Dyrektor pominął fakt, że w ramach niniejszej sprawy sam Naczelnik Drugiego Urzędu Skarbowego w B., będący stroną postępowania egzekucyjnego i zabezpieczającego obarczonego wadą nieważności, dnia [...] listopada 2021 skutecznie doręczył zawiadomienie w przedmiocie przekazania postępowania do właściwego w sprawie Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w B., a tym samym uznał się za organ niewłaściwy oraz uznał dotychczasowe rozstrzygnięcia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego za nieprawidłowe, w konsekwencji czego Dyrektor powinien przeprowadzić postępowanie oraz wydać rozstrzygnięcie w przedmiocie stwierdzenia nieważności wskazanych we wniosku rozstrzygnięć.

Skarżąca wniosła uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości

i rozważanie uchylenia postanowienia organu I instancji z dnia [...] marca 2022 r.

W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał dotychczasowe stanowisko

w sprawie i wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje.

Skarga nie jest zasadna.

Przedmiotem sporu jest zasadność odmówienia przez organ wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności postanowienia DIAS

w B. z [...] września 2019 r. nr [...] utrzymującego w mocy postanowienie Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego w B. z [...] lipca 2019 r. nr [...], w którym oddalona została skarga N. K. na czynność egzekucyjną w postaci zajęcia zabezpieczającego wierzytelności pieniężnej, dokonaną w postępowaniu zabezpieczającym prowadzonym na podstawie zarządzeń zabezpieczenia wymienionych we wstępnej części niniejszego uzasadnienia.

Zgodnie z art. 61a § 1 k.p.a., gdy żądanie, o którym mowa w art. 61, zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania.

Wskazany przepis przewiduje dwie sytuacje uzasadniające odmowę wszczęcia postępowania. Pierwsza z nich ma miejsce, gdy żądanie wszczęcia postępowania pochodzi od osoby niebędącej stroną tego postępowania. Druga sytuacja natomiast występuje, gdy postępowanie administracyjne nie może zostać wszczęte przez organ "z innych uzasadnionych przyczyn". Przyczyny te nie zostały

w ustawie skonkretyzowane. Należy przez nie jednak rozumieć takie sytuacje, które w sposób oczywisty stanowią przeszkodę do wszczęcia postępowania.

W literaturze przedmiotu komentatorzy zwracają uwagę, że nie jest dopuszczalne wszczęcie przez organ administracji publicznej postępowania

w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji, gdy na tę decyzję została uprzednio złożona skarga do sądu administracyjnego i skarga ta została oddalona

(M. Romańska [w:] Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, wyd. II, red. H. Knysiak-Sudyka, Warszawa 2019, art. 61a).

Również w orzecznictwie sądów administracyjnych funkcjonuje pogląd, zgodnie z którym wniosek o wszczęcie nadzwyczajnego postępowania administracyjnego w trybie stwierdzenia nieważności takiej decyzji, która została pozytywnie zweryfikowana przez sąd administracyjny, powinien zostać załatwiony przez wydanie postanowienia o odmowie wszczęcia tego postępowania na podstawie art. 61a § 1 k.p.a. Wydany uprzednio wyrok stanowi bowiem przeszkodę przedmiotową czyniącą niedopuszczalnym żądanie stwierdzenia nieważności decyzji (zob. wyroki NSA: z dnia 21 października 2021 r. sygn. akt II OSK 3793/18, z dnia

19 stycznia 2022 r. sygn. akt II OSK 244/19, z dnia 19 stycznia 2022 r. sygn. akt II OSK 122/19, wraz z przywołanym tam orzecznictwem). W wyrokach tych NSA stwierdził, że orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Wynikająca z art. 170 p.p.s.a. tzw. prawomocność materialna zamyka, co do zasady, możliwość wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji (art. 156 § 1 k.p.a.), na którą złożona skarga została wcześniej oddalona prawomocnym wyrokiem sądu administracyjnego. Przeprowadzając kontrolę legalności decyzji administracyjnej, sąd obowiązany jest bowiem z urzędu wziąć pod uwagę wszystkie naruszenia prawa materialnego

i procesowego, gdyż stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. nie jest związany zarzutami

i wnioskami skargi. W konsekwencji oddalenie skargi oznacza przyjęcie, że zaskarżona decyzja była wolna od tego rodzaju wad prawnych, które mogłyby skutkować jej uchyleniem, a tym bardziej nie została także obarczona tymi formami kwalifikowanymi tych wad, które mogłyby stanowić przyczynę stwierdzenia jej nieważności.

Powyższe rozważania odnieść należy również do postanowień, które stały się przedmiotem wniosku o stwierdzenie nieważności.

W realiach rozpatrywanego przypadku sąd podziela stanowisko organu, co do niedopuszczalności wszczęcia postępowania z wniosku N. K. w sprawie stwierdzenia nieważności postanowienia DIAS w B. z [...] września 2019 r. nr [...] utrzymującego w mocy postanowienie Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego w B. z [...] lipca 2019 r. nr [...]. Postanowienie DIAS z [...] września 2019 r. podlegało już bowiem sądowej kontroli. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku wyrokiem z dnia 27 listopada 2019 r. sygn. akt I SA/Bk 652/19, oddalił skargę N.K. Orzeczenie to jest prawomocne, gdyż Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 2 czerwca 2020 r. sygn. akt II FSK 443/20, oddalił skargę kasacyjną N. K. W świetle art. 170 p.p.s.a. prawomocny i wiążący wyrok WSA w Białymstoku stanowi przeszkodę uniemożliwiającą uruchomienie przez organ postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności ww. postanowienia. Zgodzić się należy z organem, że wskazane postanowienie wolne jest od kwalifikowanych wad prawnych, o których mowa

w art. 156 § 1 k.p.a., w tym również wady wskazanej w art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a.,

tj. wydania postanowienia z naruszeniem przepisów o właściwości. Jak słusznie podniósł DIAS w zaskarżonym rozstrzygnięciu, kwestia prawidłowego ustalenia właściwości organu egzekucyjnego należy do zagadnień badanych przez sąd, a brak szczegółowych rozważań tej kwestii w ww. wyrokach WSA i NSA nie oznacza, że nie była przedmiotem rozważań sądu.

Nie bez znaczenia jest przy tym okoliczność, że kwestia właściwości organu egzekucyjnego była przedmiotem rozważań w wyrokach Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z 25 listopada 2020 r. sygn. akt I SA/Bk 720/20

i Naczelnego Sądu Administracyjnego z 6 maja 2021 r. sygn. akt III FSK 3404/21, kontrolujących legalność postępowania egzekucyjnego, toczącego się w następstwie postępowania zabezpieczającego, w którym wydane zostało postanowienie oddalające skargę na czynność egzekucyjną zajęcia wierzytelności pieniężnej,

o stwierdzenie nieważności którego zwróciła się skarżąca.

WSA w Białymstoku stwierdził, że czynności egzekucyjne były wykonywane przez organ właściwy miejscowo. Zauważył, że skarżąca jest właścicielem samochodu osobowego marki [...], rok produkcji 2014 r., którego zakup związany był z prowadzoną działalnością gospodarczą, o czym świadczy wydruk

z systemu CEPiK. W związku z tym, że miejscem prowadzenia działalności gospodarczej przez stronę skarżącą jest [...] w F., Naczelnik Drugiego Urzędu Skarbowego w B. prawidłowo uznał się organem właściwym do prowadzenia egzekucji z majątku położonego we właściwości jego działania. Na dzień wystawienia tytułów wykonawczych wierzyciel będący jednocześnie organem egzekucyjnym posiadał informację, że zobowiązana dysponuje majątkiem ruchomym w postaci ww. samochodu osobowego, co potwierdza wydruk z dnia 31 grudnia 2019 r. z CEPiK, z którego wynikało, że właścicielem rzeczonego auta była skarżąca. Mając na uwadze powyższe prawidłowo DIAS uznał, że niecelowym było przekazanie tytułów wykonawczych Naczelnikowi Pierwszego Urzędu Skarbowego w B., który następnie byłby zobowiązany przekazać odpis tytuł wykonawczy celem prowadzenia egzekucji ze składnika majątkowego znajdującego się na terenie działania Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego. Był to też jedyny znany organowi, zarówno przed wszczęciem jak i w dacie wszczęcia egzekucji, składnik majątkowy należący do skarżącej, nie zajęty uprzednio w postępowaniu zabezpieczającym.

Oddalając skargę kasacyjną od wyroku sygn. akt I SA/Bk 720/20, Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że z niepodważanych w skardze kasacyjnej ustaleń przyjętych w zaskarżonym wyroku wynika, że postępowanie egzekucyjne prowadził Naczelnik Drugiego Urzędu Skarbowego w B., będący wierzycielem w rozumieniu ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, jednocześnie na terenie którego znajdowała się siedziba skarżącej, która była zobowiązanym

i jednocześnie miała status przedsiębiorcy. Niepodważonym pozostaje to, że skarżąca była właścicielem samochodu osobowego marki [...], rok produkcji 2014 r., którego zakup związany był z prowadzoną działalnością gospodarczą. Niepodważonym pozostaje fakt, że o tym, iż samochód został darowany córce poborca skarbowy dowiedział się w chwili przystąpienia do czynności. Stosownie do art. 22 § 2 u.p.e.a. właściwość miejscową organu egzekucyjnego w egzekucji należności pieniężnych z praw majątkowych lub ruchomości ustala się według miejsca zamieszkania lub siedziby zobowiązanego, z zastrzeżeniem § 2a-3a. Zdaniem skarżącej skoro jej miejsce zamieszkania wskazuje na właściwość innego organu, to przepis ten naruszono. Pomija jednak wywód Sądu pierwszej instancji, gdzie ten przyjmuje, że znany przed wszczęciem egzekucji majątek zobowiązanego lub większa jego część znajduje się na terenie działania organu, który w sprawie prowadził egzekucję. Jest to okoliczność o tyle istotna, że wystarcza do tego, by w świetle art. 22 § 2 i 3 u.p.e.a. uznać prawidłowość wywodu Sądu pierwszej instancji.

W świetle zaprezentowanych poglądów orzecznictwa i piśmiennictwa, a także wobec okoliczności tego przypadku, sąd podziela stanowisko DIAS wyrażone

w zaskarżonym postanowieniu, że żądanie stwierdzenia nieważności postanowienia, od którego skargę oddalono prawomocnym wyrokiem sądu administracyjnego powinno zostać załatwione przez wydanie postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania. Zarzut naruszenia art. 61a § 1 k.p.a. okazał się zatem bezzasadny. Reakcja organu na wniosek o stwierdzenie nieważności była prawidłowa.

W tym stanie rzeczy skargę należało oddalić, o czym orzeczono jak

w sentencji na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo

o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329).

Sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym, do czego uprawniał

art. 119 pkt 3 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Zgodnie z tym przepisem sprawa, w której przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym może być rozpoznana w trybie uproszczonym. Sąd rozpoznaje takie sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów (art. 120 tej ustawy).