Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt III SA/Po 145/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2012-05-10 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 1, ust. 2, ust. 3, ust. 3a, art. 47, art. 77 ust. 1, art. 83 ust. 4
journal: Dz.U. 2009 nr 205 poz 1585
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.
article: par. 3
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne
article: art. 80, art. 268a
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 151
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Dnia 10 maja 2012 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Tadeusz M. Geremek Sędziowie WSA Walentyna Długaszewska (spr.) WSA Mirella Ławniczak Protokolant: stażysta Anna Zys-Ruszkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 maja 2012 roku przy udziale sprawy ze skargi Z. S. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych II Oddział w P. z dnia 10 listopada 2011r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek I. oddala skargę; II. przyznaje od Skarbu Państwa –Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu adwokatowi B. G. kwotę [...],- ([...]) złotych, uwzględniającą podatek od towarów i usług w kwocie [...],- ([...]) złotych, tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej stronie skarżącej z urzędu.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 13 września 2011r., nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych II Oddział w P. Inspektorat w K., działając na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 oraz art. 28 ust. 1- 3a i 3b ust. 4 oraz art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.), po rozpatrzeniu wniosku Z. S. z dnia 25 października 2010 r. w sprawie umorzenia zaległości z tytułu składek, odmówił umorzenia należności z tytułu:

1) składek na ubezpieczenia społeczne za okresy: 04/2003 r. – 10/2003 r., 04/2004 r. – 10/2004 r., 04/2005 r. – 11/2005 r., 04/2006 r. – 10/2007 r., w łącznej kwocie 28.144,35 zł. w tym z tytułu:

- składek – 17.663,35 zł.

- odsetek za zwłokę naliczonych na dzień 30.11.2010 r. – 10.481,00 zł.

2) na ubezpieczenie zdrowotne za okresy: 04/2003 r. – 10/2003 r., 04/2004 r. – 10/2004 r., 04/2005 r. -11/2005 r., 04/2006 r. – 10/2007 r. i 04/2008 r. – 10/2008 r., w łącznej kwocie 12.465,38 zł. w tym z tytułu:

- składek – 8.125,38 zł.,

- odsetek za zwłokę naliczonych na dzień 30.11.2010 r. – 4.340,00 zł.,

3) na Fundusz Pracy za okresy: 04/2003 r. – 10/2003 r., 04/2004 r. – 10/2004 r., 04/2005 r. – 11/2005 r., 04/2006 r. – 10/2007 r. w łącznej kwocie 1.995,81 zł., w tym z tytułu:

- składek – 1.270,81 zł.,

- odsetek za zwłokę naliczonych na dzień 30.11.2010 r. – 725,00 zł.

Po rozpoznaniu wniosku Z. S. o ponowne rozpatrzenie sprawy, Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia 10 listopada 2011 r., nr [...] utrzymał w mocy decyzję z dnia 13 września 2011r.

Organ orzekał w następującym stanie faktycznym.

Z. S. jako jednoosobowy podmiot gospodarczy prowadziła działalność gospodarczą od dnia 25.04.2003 r. do 17.08.2010 r. w zakresie świadczenia usług hotelarskich, z siedzibą w H. D., na podstawie wpisu do ewidencji działalności gospodarczej Wójta Gminy z dnia 01.12.2005 r. Działalność została wyrejestrowana z dniem 01.10.2009 r. z kodem 600 - zawieszenie działalności gospodarczej (ustalono na podstawie dokumentów wyrejestrowujących płatnika składek i ubezpieczonego ZUS ZWPA i ZUS ZWUA ). Na podstawie pisma Urzędu Skarbowego z dnia 16.08.2011 r. organ ustalił, że zobowiązana figurowała w ewidencji Urzędu, jako osoba fizyczna prowadzącą samodzielnie działalność gospodarczą od 25.04.2003 r. do 17.08.2010 r. opodatkowaną w formie karty podatkowej. W trakcie prowadzenia działalności gospodarczej nie zatrudniała pracowników.

Jak wskazał organ, ubezpieczona została objęta decyzją Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 16.03.2009 r. znak: [...] o podleganiu ubezpieczeniom społecznym z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej oraz w zakresie podlegania obowiązkowym ubezpieczeniom zdrowotnym decyzją Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia 03.06.2009 r. znak [...]. Na podstawie ww. decyzji w dniu 25.03.2010 r. sporządzono z urzędu dokumenty rozliczeniowe ZUS. W związku z powyższym, z uwagi na niedopełnienie przez zobowiązaną obowiązku opłacania składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy, na jej koncie powstało zadłużenie za wskazane okresy. W dniu 13.07.2010 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych wydał decyzję wymiarową poprzedzającą wszczęcie postępowania egzekucyjnego znak [...], od której zobowiązana wniosła odwołanie. Sąd Okręgowy Sąd Pracy wyrokiem z dnia 25.10.2010 r. sygn. akt III U 658/10 oddalił odwołanie zobowiązanej i przekazał sprawę ponownie do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych jako nowy wniosek o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia – złożony przez pełnomocnika strony do protokołu rozprawy z dnia 25.10.2010 r.

Organ podał dodatkowo, że przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Poznaniu obecnie w toku jest sprawa ze skargi wnioskodawczyni na decyzję ZUS z dnia 07.09.2011 r. [...], którą odmówiono umorzenia przedmiotowych należności.

Zakład wyjaśnił, że z uwagi na fakt, iż zobowiązana nie załączyła do akt sprawy dokumentów świadczących o jej stanie rodzinnym i majątkowym oraz o sytuacji materialnej, rozstrzygnął sprawę w oparciu o materiał dowodowy zgromadzony z urzędu.

Na podstawie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego organ ustalił, że obecnie ubezpieczona nie prowadzi działalności gospodarczej. Działalność była prowadzona w okresie od 25.04.2003 r. do 17.08.2010 r. i była opodatkowana w formie karty podatkowej - ustalono na podstawie pisma z Urzędu Skarbowego z dnia 16.08.2011 r. ( wpływ do ZUS- 18.08.2011 r. ). Zobowiązana pobiera emeryturę w wysokości brutto - 728,18 zł. ; co stanowiło kwotę do wypłaty netto w wysokości - 634,64 zł. W postępowaniu odwoławczym organ ustalił, że ze świadczenia otrzymywanego przez wnioskodawczynię potrącane są kwoty w wysokości 184,04 zł. miesięcznie na rzecz wierzyciela –Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z tytułu zaległych składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy. Do wypłaty pozostaje kwota w wysokości 452,60 zł. netto miesięcznie (ustalono na podstawie informacji uzyskanej z Wydziału Przyznawania Emerytur i Rent ZUS Inspektoratu w K.). Mąż strony B. S. pobiera dwa świadczenia, emeryturę w wysokości brutto – [...] z i rentę wypadkową w wysokości brutto – [...] zł; co stanowi kwotę do wypłaty netto w wysokości – [...] zł (ustalono na podstawie informacji uzyskanej z Wydziału Przyznawania Emerytur i Rent ZUS Inspektoratu w K.). Ponadto w dniu 13.10.2011 r. Sąd Rejonowy Wydział Ksiąg Wieczystych, na podstawie wniosku ZUS z dnia 25.08.2011 r., dokonał wpisu hipoteki przymusowej na rzecz wierzyciela ZUS z tytułu zaległych składek obciążających konto zobowiązanej.

Na podstawie pisma z dnia 16.08.2011 r. z Urzędu Skarbowego ustalono, że zobowiązana nie posiada zaległości podatkowych oraz, że:

- zgodnie z rocznym obliczeniem podatku - PIT - 40 uzyskała dochód w 2009 r. z tytułu pobierania emerytury krajowej w kwocie - 8.023,58 zł,

- zgodnie z rocznym obliczeniem podatku - PIT - 40 uzyskała dochód w 2010 r.

z tytułu pobierania emerytury krajowej w kwocie - 8.413,10 zł.

Na podstawie pisma z dnia 09.08.2011 r. z Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. ustalono, że wnioskodawczyni nie korzystała w 2010 r. i 2011 r. z żadnych form pomocy społecznej. Zobowiązana zamieszkuje z mężem w domu jednorodzinnym położonym na działce gruntu o pow. 0,9400 ha w miejscowości H. gmina K. Nieruchomość należy do wspólności majątkowej małżeńskiej. Na podstawie informacji uzyskanej w dniu 24.08.2011 r. z Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców ustalono, że zobowiązana nie figuruje w centralnej ewidencji jako właściciel pojazdu samochodowego.

Rozważając na podstawie powyżej ustalonego stanu faktycznego przesłanki umorzenia, organ stwierdził, że z uwagi na fakt, iż w stosunku do zadłużenia prowadzone jest skuteczne postępowanie egzekucyjne w administracji przez organ egzekucyjny - Dyrektora II Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z zajęcia świadczenia emerytalnego zobowiązanej, a także może być również prowadzona egzekucja sądowa z nieruchomości należącej do wnioskodawczyni, brak jest w niniejszej sprawie podstaw prawnych i faktycznych do umorzenia w całości lub w części przedmiotowych należności z tytułu składek, w myśl przepisów art. 28 ust. 1-3 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. Dz. U. z 2009 Nr 205, poz. 1585 ze zm. ).

Zdaniem Zakładu z oceny zebranych w sprawie dowodów wynika, że nie zachodzą również uzasadnione przypadki mogące być podstawą do umorzenia należności z tytułu składek zgodnie z art. 28 ust. 3a cytowanej ustawy, określone w Rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365). Organ stwierdził, że zgromadzony w niniejszej sprawie materiał daje podstawę, aby przyjąć, że opłacenie należności z tytułu składek, np. w trybie postępowania egzekucyjnego, nie pozbawi zobowiązanej oraz członków jej rodziny możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Organ stwierdził, że ubezpieczona nadal nie wykazała, że choruje przewlekle w stopniu pozbawiającym ją możliwości uzyskania dochodu umożliwiającego opłacenie należności z tytułu składek. Na podstawie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego ustalono, że ubezpieczona uzyskuje stałe dochody z pobierania świadczenia emerytalnego. Jej mąż również pobiera świadczenie emerytalne i rentowe (wypadkowe). Zdaniem organu zobowiązana nie wykazała także, że sprawuje opiekę nad przewlekle chorym członkiem rodziny i sprawowana opieka pozbawiałaby jej możliwości uzyskania dochodu umożliwiającego opłacenie należności z tytułu składek. Ponadto nie wskazała, że poniosła jakiekolwiek straty materialne na skutek klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia, za które nie ponosi odpowiedzialności.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych wyjaśnił dodatkowo, że okoliczności na których strona opiera swój wniosek o umorzenie należności z tytułu składek tj. okoliczności powstania zadłużenia - prowadzenie przez nią działalności gospodarczej z uwagi na rezygnację męża z jej prowadzenia w związku ze zbiegiem do ubezpieczeń oraz brak wiedzy o powstałym zadłużeniu - nie mogą stanowić podstawy do umorzenia należności, w oparciu o art. 28 ust. 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych oraz art. 28 ust. 3a wyżej powołanej ustawy w związku z § 3 rozporządzenia w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego Z. S. zarzuciła niezgodność decyzji z prawdą. Podniosła, iż jej wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy nie został rozpoznany przez Prezesa ZUS, ale przez osobę do tego nieuprawnioną. W związku z tym wniosła o przedstawienie Prezesowi ZUS całej sprawy (złożonych dotychczas przez nią dokumentów oraz wydanych decyzji). Powołała okoliczności dotyczące zaprzestania prowadzenia działalności przez jej męża, żądając ich wyjaśnienia. Przyznała, że zaczęła rozliczać się z ZUS z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej od 2009 r., po otrzymaniu decyzji z dnia 16.03.2009 r. o podleganiu ubezpieczeniu i decyzji Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia 03.06.2009 r. Jej zdaniem zaległości za lata 2003-2008 są sporne. Skarżąca zarzuciła organowi, że wcześniej nie poinformował ją o obowiązku uiszczania składek na ubezpieczenia społeczne. W konsekwencji oświadczyła, że nie ponosi winy za powstałe zaległości.

W piśmie procesowym z dnia 30 kwietnia 2012 r. Z. S., reprezentowana przez adwokata ustanowionego z urzędu, wniosła o uchylenie w całości zaskarżonej oraz poprzedzającej ją decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 13 września 2011 r., jako wydanych z naruszeniem:

1) przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a w szczególności: art. 107 § 1 i § 3, art. 7, art. 77 § 1 k.p.a. oraz art. 9 i art. 11 k.p.a. poprzez nieustalenie prawidłowo stanu majątkowego i sytuacji rodzinnej skarżącej, a w szczególności:

- niedokonanie jakichkolwiek ustaleń w zakresie kosztów utrzymania oraz niezbędnych potrzeb skarżącej i jej rodziny, co jest konieczne do stwierdzenia, czy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby skarżącą jej rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych oraz

- niedokonanie jakichkolwiek ustaleń w zakresie konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym mężem skarżącej, pozbawiającej ja możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności wobec ZUS;

2) prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, a w szczególności art. 28 pkt 3a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych poprzez stwierdzenie, że nie zaistniał w sprawie uzasadniony przypadek, przewidziany w tym przepisie, pomimo, że sytuacja skarżącej oraz charakter i sposób powstania należności uzasadniają zastosowanie powołanego przepisu.

Skarżąca podniosła, że Zakład wzywając ją do przedłożenia dokumentów, które uzasadniałyby umorzenie należności składkowych, nie precyzował o jakie dokumenty chodzi i jakie dokumenty pomogłyby dowieść twierdzeń dla niej istotnych. Zdaniem strony, mając na uwadze treść art. 9 k.p.a., organ powinien poinformować ją o obowiązku opłacania składek na ubezpieczenie społeczne. Tym bardziej, że wnioskodawczyni nie podlegała nigdy wcześniej temu ubezpieczeniu, gdyż po raz pierwszy podjęła się prowadzenia działalności gospodarczej. Na okoliczności te zwracała ona uwagę w niemal wszystkich pismach o umorzenie należności. W konsekwencji strona stwierdziła, że skoro organ przyczynił się pośrednio do niedopełnienia przez skarżącą obowiązku płacenia składek, powinien rozważyć umorzenie należności chociażby z tytułu odsetek.

W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoją dotychczasową argumentację.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie.

Przedmiotem zaskarżenia w niniejszej sprawie jest decyzja w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy. Ocena legalności zaskarżonej oraz poprzedzającej ją decyzji prowadzi do wniosku, iż zostały one wydane zgodnie z prawem.

Za bezzasadny Sąd uznał zarzut skarżącej dotyczący wydania zaskarżonej decyzji nie przez Prezesa ZUS, ale przez podmiot do tego nieuprawniony. Przepis art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.) – w dalszej części u.s.u.s. - stanowi, że od decyzji m.in. w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, stronie przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy, na zasadach dotyczących decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra. Zgodnie z poglądem utrwalonym w orzecznictwie sądów administracyjnych organem wydającym decyzje w trybie wskazanym w art. 83 ust. 4 u.s.u.s. jest Zakład Ubezpieczeń Społecznych a nie Prezes Zakładu (zob. wyroki NSA z dnia 26.01.2011 r., sygn. akt II GSK 153/10; z dnia 31.08.2011 r., sygn. akt II GSK 796/10 oraz z dnia 29.05.2007 r., sygn. akt II GSK 340/06, CBOSA). Ze zwrotu "stronie przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy" wynika jedynie wskazanie podmiotu, do którego należy zaadresować powyższy wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Organem właściwym do wydania rozstrzygnięcia w sprawie tego wniosku jest natomiast Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Ustawodawca uznając, że stronie przysługuje prawo do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy przyjął, że sprawa będzie rozpatrywana przez ten sam organ, czyli Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Jednak decyzję wydaną na podstawie art. 83 ust. 4 u.s.u.s. podpisuje Prezes Zakładu, jako osoba kierująca działalnością Zakładu i reprezentująca go na zewnątrz (art. 77 ust. 1 u.s.u.s.) lub z jego upoważnienia inna osoba. Przepis art. 268a k.p.a. przewiduje bowiem, że organ administracji publicznej może w formie pisemnej upoważniać pracowników kierowanej jednostki organizacyjnej do załatwiania spraw w jego imieniu w ustalonym zakresie, a w szczególności do wydawania decyzji administracyjnych, postanowień i zaświadczeń. Upoważnienie udzielone na podstawie powołanego przepisu wywiera ten skutek, że zmienia się osoba wykonująca kompetencje organu w zakresie podejmowania czynności w prawnych formach działania administracji publicznej. Złożenie przez pracownika oświadczenia woli "z upoważnienia" należy zatem traktować jako oświadczenie woli organu administracji publicznej (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 21.12.2009 r., sygn. akt II SA/Wa 1418/09, Lex nr 583162).

W tej sytuacji zaskarżona decyzja nie jest dotknięta wadą uzasadniającą wyeliminowania jej z obrotu prawnego, gdyż rozstrzygnięta nią sprawa należy do właściwości Zakładu, za który to organ działał Zastępca Dyrektora ZUS II Oddziału w P. na podstawie udzielonego upoważnienia.

Przechodząc do oceny dalszych, podniesionych w skardze zarzutów, należy wskazać, że stosownie do art. 28 ust. 1 u.s.u.s., należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez ZUS tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 2 ustawy), a zatem w przypadku, gdy:

1) dłużnik zmarł, nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów, albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie,

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze,

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów Ordynacji podatkowej,

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym,

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym,

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję,

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Wyliczenie zawarte w powołanym przepisie jest wyczerpujące, stanowiąc zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, że ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek ze wskazanych przesłanek daje możliwość umorzenia tych należności. Należy jednak zauważyć, że nawet wówczas stwarza to organowi podejmującemu rozstrzygnięcie tylko możliwość, a nie prawny obowiązek umorzenia należności z tytułu składek. Taki pogląd jest ugruntowany w orzecznictwie sądowym. W uchwale z dnia 6 maja 2004 r. (sygn. akt II UZP 6/04, OSNP 2004/16/285) Sąd Najwyższy wskazał między innymi, że przepis art. 28 ust. 2 u.s.u.s. jest oparty na konstrukcji uznania administracyjnego. Oznacza to, że decyzja w sprawach o umorzenie należności przysługuje każdorazowo organowi rentowemu, który w przypadku stwierdzenia całkowitej nieściągalności składek, zachodzącej w przypadkach wymienionych w art. 28 ust. 3 tej ustawy, może, ale nie musi umorzyć zaległości. Zakres sądowej kontroli decyzji wydanych w ramach uznania administracyjnego zawężony jest do kryterium zgodności z prawem. Sąd zatem bada wyłącznie to, czy organ zebrał cały materiał dowodowy w sprawie, czy dokładnie wyjaśnił okoliczności faktyczne oraz czy w sposób wszechstronny i wnikliwy rozważył całokształt tego materiału. Sąd nie może zatem nakazać organowi podjęcia określonego rozstrzygnięcia. Nie ocenia także wydanej decyzji w aspekcie jej celowości, według zasad słuszności lub sprawiedliwości społecznej.

W niniejszej sprawie organ prawidłowo stwierdził, że wobec skarżącej nie zaistniał żaden z przypadków stanowiących o możliwości uznania całkowitej nieściągalności należności.

Zakład ustalił, iż skarżąca pobiera emeryturę w wysokości brutto – [...] zł. co stanowiło kwotę do wypłaty netto w wysokości – [...] zł. W zaskarżonej decyzji organ wskazał, że ze świadczenia otrzymywanego przez wnioskodawczynię potrącane są kwoty w wysokości [...] zł. miesięcznie na rzecz wierzyciela –Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z tytułu zaległych składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy. Do wypłaty pozostaje kwota w wysokości [...] zł. netto miesięcznie. Mąż strony B. S. pobiera dwa świadczenia, emeryturę w wysokości brutto – [...] zł. i rentę wypadkową w wysokości brutto – [...] zł., co stanowi kwotę do wypłaty netto w wysokości – [...] zł. Na podstawie pisma z dnia 16.08.2011 r. z Urzędu Skarbowego ustalono, że zobowiązana nie posiada zaległości podatkowych oraz, że:

- zgodnie z rocznym obliczeniem podatku - PIT - 40 uzyskała dochód w 2009 r. z tytułu pobierania emerytury krajowej w kwocie –[...] zł,

- zgodnie z rocznym obliczeniem podatku - PIT - 40 uzyskała dochód w 2010 r.

z tytułu pobierania emerytury krajowej w kwocie – [...] zł.

Dodatkowo z informacji uzyskanej z Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. wynika, że wnioskodawczyni nie korzystała w 2010 r. i 2011 r. z żadnych form pomocy społecznej. Według ustaleń organu zobowiązana zamieszkuje z mężem w domu jednorodzinnym położonym na działce gruntu o pow. 0,9400 ha w miejscowości H., gmina K. Nieruchomość należy do wspólności majątkowej małżeńskiej. Zakład wskazał, że w dniu 13.10.2011 r. Sąd Rejonowy Wydział Ksiąg Wieczystych, na podstawie wniosku ZUS z dnia 25.08.2011 r., dokonał wpisu hipoteki przymusowej na rzecz wierzyciela ZUS z tytułu zaległych składek obciążających konto zobowiązanej. Na podstawie informacji uzyskanej w dniu 24.08.2011 r. z Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców ustalono również, że zobowiązana nie figuruje w centralnej ewidencji jako właściciel pojazdu samochodowego.

Mając na uwadze powyższe ustalenia, w ocenie Sądu zasadnie Zakład stwierdził, że w przedmiotowej sprawie brak jest podstaw prawnych i faktycznych do umorzenia w całości lub w części przedmiotowych należności z tytułu składek na podstawie przepisów art. 28 ust. 1- 3 u.s.u.s. Trafnie organ uzasadnił swoje rozstrzygnięcie wskazując, że w stosunku do zadłużenia prowadzone jest skutecznie postępowanie egzekucyjne w administracji przez organ egzekucyjny – Dyrektora II Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z zajęcia świadczenia emerytalnego skarżącej, a ponadto egzekucja może być również prowadzona z nieruchomości należącej do zobowiązanej.

W uzasadnionych przypadkach należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych, będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, mogą być umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, na podstawie § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 2003 r. Nr 141, poz. 1365) w związku z art. 28 ust. 3a u. s.u.s.

Warunkiem niezbędnym (ale nie wystarczającym) jest wykazanie przez zobowiązanego, że ze względu na jego stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest on w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny, w szczególności w przypadku (§ 3 ust. 1 rozporządzenia):

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia, powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Przepis § 3 ust. 1 powołanego rozporządzenia, do którego odwoływała się skarżąca w niniejszej sprawie, wymaga od zobowiązanego wykazania, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie uiścić powstałych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny. Zatem ciężar udowodnienia zaistnienia przesłanek do umorzenia spoczywa na zobowiązanym. W ocenie Sądu jest to zrozumiałe, biorąc pod uwagę, iż wiedzę o stanie majątkowym i sytuacji rodzinnej zobowiązanego, tj. o okolicznościach, które stanowią podstawę do ewentualnego uwzględnienia wniosku o umorzenie należności, posiada sam zobowiązany. Nie zwalnia to jednak Zakładu z obowiązku wyjaśnienia okoliczności sprawy (art. 7 k.p.a), jednakże inicjatywa dowodowa należy do wnioskodawcy, zaś rolą Zakładu jest przede wszystkim weryfikowanie i ocena przedstawionych przez zobowiązanego okoliczności.

Wobec powyższego za bezzasadny Sąd uznał zarzut skargi dotyczący naruszenia przepisów postępowania administracyjnego poprzez nieustalenie przez Zakład prawidłowo stanu majątkowego i sytuacji rodzinnej skarżącej. Analiza akt administracyjnych potwierdza bowiem prawidłowość ustaleń organu, że skarżąca nie wykazała, iż ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niej i jej rodziny. Należy zauważyć, iż w piśmie z dnia 2 sierpnia 2008 r. wnioskodawczyni została szczegółowo poinformowana o przesłankach umorzenia zaległości oraz możliwości uzupełnienia wniosku o dodatkowe dokumenty potwierdzające okoliczności uzasadniające umorzenie, tj. dokumenty dotyczące sytuacji ekonomiczno-finansowej. Z pisma tego wynika, wbrew twierdzeniom strony, że organ wyraźnie wskazał, jako przykładowe dokumenty – zestawienie miesięcznych kosztów utrzymania: rachunki, inne dokumenty dotyczące ponoszonych wydatków (np. koszty leczenia), informacje dotyczące sytuacji osobistej i rodzinnej. Dodatkowo, na co wskazuje treść omawianego pisma, w załączeniu pisma przesłano do wypełnienia druk oświadczenia o stanie majątkowym. Z akt administracyjnych wynika natomiast, że strona nie przedłożyła żadnego ze wskazanych dokumentów ani też oświadczenia o stanie majątkowym. W tej sytuacji, nie posiadając informacji o stanie majątkowym i sytuacji rodzinnej strony, zasadnie organ poczynił ustalania faktyczne na podstawie materiału dowodowego zgromadzonego z urzędu i w oparciu o nie dokonał prawidłowej oceny sytuacji majątkowej i rodzinnej skarżącej. Zdaniem Sądu organ słusznie uznał, że nie zachodzą przesłanki do umorzenia zaległości ze względu na ważny interes osoby zobowiązanej. Skarżąca nie wykazała, że choruje przewlekle w stopniu pozbawiającym ją możliwości uzyskania dochodu umożliwiającego opłacenie należności z tytułu składek Uzyskuje stałe dochody z pobieranego świadczenia emerytalnego. Jej mąż również pobiera świadczenie emerytalne i rentowe (wypadkowe). Skarżąca nie wykazała również, że sprawuje opiekę nad przewlekle chorym członkiem rodziny i sprawowana opieka pozbawia ją możliwości uzyskania dochodu umożliwiającego opłacenie należności z tytułu składek.

W żadnym z pism kierowanych do organu w postępowaniu administracyjnym nie powoływała tej okoliczności. Ponadto, jak wskazano wyżej, skoro skarżąca uzyskuje dochody pobieranego świadczenia emerytalnego, z którego skutecznie prowadzona jest egzekucja, ewentualna konieczność sprawowania opieki nad chorym mężem, nie pozbawi skarżącej możliwości uzyskiwania dochodu. Skarżąca nie wykazała również, że poniosła jakiekolwiek straty materialne na skutek klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia, za które nie ponosi odpowiedzialności.

Zdaniem Sądu, rację ma również organ rentowy, że powołany przez skarżącą, zarówno we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, jak i w skardze, zarzut nieinformowania jej o obowiązku opłacania składek na ubezpieczenia społeczne, nie stanowi przesłanki ich umorzenia. W orzecznictwie podkreśla się, że przy badaniu przesłanek z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w związku z § 3 rozporządzenia istotnym jest ocena aktualnej sytuacji majątkowej i rodzinnej zobowiązanego, a nie przyczyny powstania zaległości, zawinione, czy też subiektywnie niezawinione, które nie zostały przewidziane jako samodzielna przesłanka umorzenia należności (por. wyrok NSA z dnia 15.09.2011 r., sygn. akt II GSK 832/10, Lex nr 1068881). Należy również podkreślić, że skarżąca podejmując działalności gospodarczą stała się przedsiębiorcą, od którego wymaga się profesjonalnego, starannego działania. Ryzyko związane z prowadzeniem działalności gospodarczej ciąży na przedsiębiorcy, który ponosi odpowiedzialność za regulowanie zobowiązań publicznoprawnych, w tym należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. W piśmie z dnia 25 sierpnia 2011 r. organ wyjaśnił skarżące, iż stosowanie do art. 47 u.s.u.s. na płatniku składek ciąży ustawowy obowiązek terminowego opłacania składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz na Fundusz Pracy. Obowiązek ten istnieje od dnia rozpoczęcia działalności, aż do dnia zaprzestania jej wykonywania, niezależnie od osiąganych dochodów, czy też pojawiających się w trakcie prowadzenia działalności problemów. Obligatoryjność opłacania składek na ubezpieczenia społeczne dotyczy wszystkich płatników składek. Ryzyko związane z prowadzoną działalnością ponosi przedsiębiorca zarówno w trakcie jej prowadzenia, jak i po zakończeniu.

Sąd uznał zatem że zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem. W toku postępowania administracyjnego prawidłowo zgromadzono materiał dowodowy i poczyniono wystarczające ustalenia faktyczne. Dokonana zaś przez organ ocena tego materiału, ze wskazaniem, jakimi przesłankami kierował się Zakład Ubezpieczeń Społecznych, utrzymując w mocy decyzję odmawiającą skarżącej umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek, mieści się w granicach swobodnej oceny dowodów (art. 80 k.p.a.).

Wobec powyższego, na podstawie art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. z 2012 r. poz. 270), Sąd oddalił skargę.

O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 powołanej ustawy oraz § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c w związku z § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu - Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.).