Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 230/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2020-09-08 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 35 ust. 1, art. 35 ust. 2, art. 25 ust. 3, art. 36 ust. 1, art. 36 ust. 2, art. 36 ust. 3
journal: Dz.U. 1974 nr 10 poz 64
law: Ustawa z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości - tekst jednolity
journal: Dz.U. 1993 nr 16 poz 69
law: Ustawa z dnia 5 lutego 1993 r. o przekształceniach własnościowych niektórych przedsiębiorstw państwowych o szczególnym znaczeniu dla gospodarki państwa.
article: art. 9d
journal: Dz.U. 2018 poz 755
law: Ustawa z dnia 10 kwietnia 1997 r. Prawo energetyczne - tekst jedn.
article: art. 55(4), art. 118
journal: Dz.U. 2019 poz 1145
law: Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny - tj
article: art. 4 pkt 16, art. 124 ust. 1, art. 124b ust. 1, art. 129 ust. 5, art. 129 ust. 5 pkt 1, art. 129 ust. 5 pkt 3, art. 130 ust. 1, art. 130 ust. 2, art. 132 ust. 6, art. 132 ust. 5, art. 134 ust. 1, art. 134 ust. 2, art. 156 ust. 1, art. 154, art. 156 ust.
journal: Dz.U. 2020 poz 65
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - t.j.
article: art. 7, art. 11, art. 28, art. 77 § 1, art. 78, art. 79 § 1, art. 80, art. 84, art. 89, art. 107 § 1 pkt 6, art. 107 § 3, art. 138 § 1 pkt 1
journal: Dz.U. 2020 poz 256
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
journal: Dz.U. 2004 nr 207 poz 2109
law: Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 21 września 2004 r. w sprawie wyceny nieruchomości i sporządzania operatu szacunkowego
article: art. 12
journal: Dz.U. 1960 nr 18 poz 111
law: Obwieszczenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 28 marca 1960 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu dekretu z dnia 26 października 1950 r. o przedsiębiorstwach państwowych.
article: art. 8 ust. 2, art. 8 ust. 3
journal: Dz.U. 1990 nr 51 poz 298
law: Ustawa z dnia 13 lipca 1990 r. o prywatyzacji przedsiębiorstw państwowych.
article: art. 2 ust. 1, art. 4 ust. 1 pkt 2, art. 5 ust. 3
journal: Dz.U. 1993 nr 16 poz 69
law: Ustawa z dnia 5 lutego 1993 r. o przekształceniach własnościowych niektórych przedsiębiorstw państwowych o szczególnym znaczeniu dla gospodarki państwa.
journal: Dz.U. 2019 p
article: § 2 pkt 3, § 14
journal: Dz.U. 2018 poz 265
law: Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości  z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wiesława Batorowicz Sędziowie Sędzia WSA Aleksandra Kiersnowska - Tylewicz Asesor WSA Jan Szuma (spr.) Protokolant: starszy sekretarz sądowy Krzysztof Dzierzgowski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 września 2020 r. sprawy ze skarg [...] S.A z siedzibą w [...] oraz [...] sp. z o.o. z siedzibą w [...] na decyzję Wojewody z dnia [...] stycznia 2020 r., nr [...] w przedmiocie odszkodowania za zmniejszenie wartości nieruchomości I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Starosty [...] z dnia [...] maja 2019 r., nr [...] w części punktu 2. w zakresie jakim do zapłaty odszkodowania zobowiązano [...] S.A. z siedzibą w [...] oraz w zakresie stanowiącym o solidarnym charakterze zobowiązania; II. umarza postępowanie administracyjne w zakresie wskazanym w punkcie I; III. oddala skargę [...] Operator sp. z o.o. z siedzibą w [...]; IV. zasądza od Wojewody na rzecz [...] S.A z siedzibą w [...] kwotę [...]zł ([...] złote) tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 17 stycznia 2020 r., [...] Wojewoda (zwany dalej "Wojewodą"), po rozpatrzeniu odwołań [...] sp. z o.o. oraz [...] S.A., utrzymał w mocy decyzję Starosty [...] (zwanego dalej "Starostą") z dnia 16 maja 2019 r., [...] Tą ostatnią decyzją (1.) ustalono na rzecz M. W. odszkodowanie w wysokości [...] zł z tytułu posadowienia na nieruchomości trwałych elementów przesyłowej infrastruktury energetycznej oraz (2.) zobowiązano [...] sp. z o.o. i [...] S.A. do wypłaty M. W. solidarnie wskazanego odszkodowania w terminie 14 dni od dnia, w którym decyzja o odszkodowaniu stała się ostateczna.

Powyższe rozstrzygnięcia wydano w następujących okolicznościach udokumentowanych w aktach sprawy.

Naczelnik Gminy w [...] decyzją z [...] grudnia 1983 r., [...], działając na podstawie ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczanie nieruchomości (wówczas tekst jednolity Dz. U. z 1974 r. Nr 10, poz. 64, dalej "u.z.t.w.n."), zezwolił [...] w [...] na budowę urządzeń linii energetycznej 110 kV relacji [...] na nieruchomościach, określonych w załączniku do decyzji (a więc między innymi na nieruchomości, obejmującej działkę [...]). Naczelnik Gminy w [...] powołał się na decyzję Biura Planowania Przestrzennego z [...] listopada 1982 r., [...] zatwierdzeniu planu realizacyjnego, w której stwierdzono, że plan ten jest zgodny z uproszczonym planem zagospodarowania przestrzennego gminy [...], zatwierdzonym zarządzeniem nr [...] Naczelnika Powiatu [...] z [...] grudnia 1974 r. oraz z projektem planu zagospodarowania przestrzennego gminy [...] (obie wymienione tu decyzje znajdują się na pierwszych kartach akt administracyjnych organu pierwszej instancji).

Na mocy powyższych aktów ograniczono sposób użytkowania nieruchomości – działki [...], należącej do M. W.. Jak wskazano, zezwolenie uzyskał natomiast [...] w [...].

W wyniku przekształcenia [...] w [...] w jednoosobową spółkę akcyjną Skarbu Państwa, na podstawie ustawy z dnia 5 lutego 1993 r. o przekształceniach własnościowych niektórych przedsiębiorstw państwowych o szczególnym znaczeniu dla gospodarki państwa (Dz. U. Nr 16, poz. 69) oraz zarządzenia Ministra Przemysłu i Handlu z 9 lipca 1993 r., [...] powstała [...] S.A. W dniu [...] stycznia 2003 r. nastąpiło połączenie [...] S.A. z [...] S.A., [...] S.A., [...] S.A. oraz [...] S.A., które w trybie art. 491 i nast. ustawy z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych (Dz. U. z 2019 r. poz. 505, ze zm.), wniosły swoje majątki do [...] S.A. W związku z połączeniem [...] S.A. zmieniła firmę na [...] S.A., którą używała do [...] października 2004 r. Wtedy nastąpiła kolejna zmiana firmy - na [...] S.A. W oparciu o art. 9d ustawy z dnia 10 kwietnia 1997 r. Prawo energetyczne (Dz. U. z 2018 r. poz. 755, ze zm.) [...] S.A. została zobowiązana do prawnego wydzielenia operatora systemu dystrybucyjnego, w rozumieniu art. 9 pkt 25 ustawy. W związku z powyższym [...] S.A. zawiązała spółkę [...] sp. z o.o., która pełni funkcję operatora systemu dystrybucyjnego. W dniu [...] czerwca 2007 r. zawarto umowę, mocą której [...] S.A. zbyła na rzecz [...] sp. z o.o. aport w postaci oddziału [...] S.A. samodzielnie sporządzającego bilans, prowadzącego działalność w zakresie energii elektrycznej, stanowiącego zorganizowaną część przedsiębiorstwa. W skład oddziału weszły w szczególności: prawa własności ruchomości, a zwłaszcza ruchomości związane z prowadzeniem działalności w zakresie dystrybucji energii elektrycznej, linii kablowych i napowietrznych sieci dystrybucyjnych oraz zespołów elektroenergetycznych, stacji i rozdzielni energetycznych, transformatorów, prawa własności nieruchomości oraz prawa użytkowania wieczystego gruntów, prawa wynikające z umów najmu, dzierżawy ruchomości i nieruchomości oraz prawa do korzystania z ruchomości i nieruchomości, wynikające z innych stosunków prawnych, wartości niematerialne i prawne, majątkowe prawa autorskie i majątkowe prawa pokrewne, niskocenne składniki majątku niezaliczane do środków trwałych, znajdujące się w użytkowaniu pracowników oddziału, tajemnice przedsiębiorstwa, księgi i dokumenty związane z prowadzeniem działalności gospodarczej, prawo do korzystania z oznaczenia indywidualizującego "[...]", a także wszelkie prawa i wierzytelności, wynikające z zawartych przez [...] S.A. umów, związanych z prowadzeniem działalności dystrybucyjnej.

W zawartej [...] czerwca 2007 r. umowie zbycia zorganizowanej części przedsiębiorstwa stwierdzono, powtarzając treść art. 554 K.c., że nabywca przedsiębiorstwa jest odpowiedzialny solidarnie ze zbywcą za jego zobowiązania, związane z prowadzeniem przedsiębiorstwa. Odpowiedzialność nabywcy ogranicza się do wartości nabytego przedsiębiorstwa według stanu w chwili nabycia, a według cen w chwili zaspokojenia wierzyciela.

Mając na względzie dokonane ograniczenie sposobu korzystania z nieruchomości, M. W. w dniu 30 sierpnia 2016 r. wystąpił z wnioskiem o ustalenie wysokości i wypłatę odszkodowania z tytułu ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości.

W sprawie zostały sporządzone trzy kolejne operaty szacunkowe - autorstwa R. R., J. T. oraz T. S..

Starosta [...] decyzją z dnia 16 maja 2019 r., [...], orzekł jak wskazano na wstępie niniejszego uzasadnienia.

Od powyższej decyzji odwołała się [...] S.A. wnosząc o jej uchylenie i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez ustalenie, iż nie zachodzą przesłanki ustalenia od [...] S.A. na rzecz M. W. odszkodowania z tytułu posadowienia na nieruchomości trwałych elementów przesyłowej infrastruktury energetycznej, ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez ponowne określenie wysokości odszkodowania albo o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji. Odwołująca wskazała, iż w jej ocenie decyzja Starosty oparta jest na błędnych ustaleniach faktycznych i została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, w szczególności:

- art. 7, 77 § 1, 89, 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (obecnie tekst jednolity Dz. U. z 2020 r., poz. 256 ze zm., dalej "K.p.a."), polegającym na braku ustalenia stanu faktycznego dotyczącego odpowiedzialności odszkodowawczej oraz wysokości utraconego dochodu rolniczego i zmniejszenia wartości nieruchomości,

- art. 79 § 1 K.p.a. poprzez brak zawiadomienia strony o sporządzeniu operatu szacunkowego,

- art. 130 ust. 1 i 2 ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (obecnie tekst jednolity Dz. U. z 2020 r. poz. 65, dalej "u.g.n.") w zw. z art. 80 K.p.a. poprzez wydanie decyzji na podstawie operatu szacunkowego, w którym zawyżona została wartość odszkodowania,

- art. 134 ust. 1 i 2 u.g.n. poprzez nieuwzględnienie w decyzji właściwej wartości rynkowej nieruchomości, jej stanu, położenia i sposobu użytkowania.

Odwołanie od decyzji Starosty złożyła również [...] sp. z o.o. domagając się jej uchylenia w całości i umorzenia postępowania, ewentualnie uchylenia i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia. Zarzuciła przy tym naruszenie:

- art. 132 ust. 6 i art. 132 ust. 5 u.g.n. w zw. z art. 124 ust. 1 i 124b ust. 1 u.g.n. poprzez przyjęcie, że [...] S.A. i [...] sp. z o.o. są podmiotami obowiązanymi do zapłaty odszkodowania za zmniejszenie wartości nieruchomości lub jednostkami organizacyjnymi, które "uzyskały zezwolenie" na założenie przewodów;

- art. 129 ust. 5 u.g.n. w zw. z art. 35 ust. 1 i 2 oraz art. 36 u.z.t.w.n. poprzez przyjęcie, że publicznoprawny obowiązek Skarbu Państwa, polegający na wypłacie odszkodowania za wywłaszczenie, może zostać orzeczony w stosunku do podmiotu prywatnego, który nie jest następcą prawnym Skarbu Państwa (w szczególności w sensie administracyjnoprawnym);

- art. 129 ust. 5 u.g.n. w zw. z art. 35 ust. 1 i 2 u.z.t.w.n. poprzez przyjęcie, że publicznoprawny obowiązek Skarbu Państwa, polegający na wypłacie odszkodowania za wywłaszczenie – za działania Państwa w sferze imperium, może zostać orzeczony w stosunku do podmiotu prywatnego, który nie jest następcą prawnym Skarbu Państwa (w szczególności w sensie administracyjnoprawnym), a który działa w sferze publicznej wyłącznie w zakresie sfery dominium;

- art. 11 K.p.a. poprzez niewystarczające umotywowanie i wyjaśnienie zapadłego rozstrzygnięcia;

- art. 118 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (tekst jednolity Dz. U. z 2019 r. poz. 1145, ze zm., dalej "K.c.") poprzez zasądzenie odszkodowania, podczas gdy organ powinien przy wydawaniu decyzji uwzględnić, że roszczenie o odszkodowanie przedawniło się na zasadach określonych w K.c.;

- art. 7, 77, 78, 80 i 84 K.p.a. poprzez uchybienie obowiązkowi podjęcia wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i obowiązkowi wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego, w szczególności: nie zbadanie relacji podmiotowych związanych z sukcesją między Skarbem Państwa a [...] [...], [...] [...] a [...] S.A., [...] S.A. a [...] sp. z o.o., niezbadanie podstaw nabycia urządzeń przesyłowych przez [...] sp. z o.o., nie wystąpienie o udzielenie informacji i przesłanie dokumentów w stosunku do [...] S.A., to jest następcy Skarbu Państwa w zakresie dominium dotyczącego urządzeń przesyłowych po dniu 5 grudnia 1990 r., ustalenie stanu faktycznego na podstawie kserokopii decyzji administracyjnych, które nie mają przymiotu decyzji w rozumieniu K.p.a. i nie ustalenie podstaw solidarności orzeczonego obowiązku.

W toku postępowania wyjaśniającego Wojewoda dołączył do akt sprawy potwierdzone za zgodność z oryginałem kserokopie dokumentów zebranych w sprawie [...] obejmujące: opinię prawną z dnia [...] stycznia 2019 r. dotyczącą podmiotu zobowiązanego do wypłaty odszkodowania z tytułu ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości, pismo [...] sp. z o.o. oraz [...] S.A. z [...] listopada 2018 r. prezentujące stanowisko strony w zakresie zobowiązania do wypłaty odszkodowania, a także pismo [...] S.A. z [...] stycznia 2018 r., prezentujące stanowisko strony w zakresie zobowiązania do wypłaty odszkodowania. Nadto organ drugiej instancji wystąpił do rzeczoznawcy majątkowego J. T. o pisemne ustosunkowanie się do pytań oraz przedłożenia kserokopii polisy OC. Z uwagi na brak kontaktu z rzeczoznawcą majątkowym oraz stwierdzone błędy w sporządzonym operacie szacunkowym, organ zlecił Staroście przeprowadzenie dowodu w postaci sporządzenia kolejnej opinii, ustalającej wartość należnego stronie świadczenia.

Decyzją z dnia [...] stycznia 2020 r., [...] Wojewoda, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a., utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. Uzasadniając rozstrzygnięcie przytoczył art. 35 ust. 1 i 2 oraz art. 36 u.z.t.w.n. i zaznaczył, że przepisy te znalazły obecnie odpowiedniki w obowiązującej ustawie o gospodarce nieruchomościami. Wymienił przy tym art. 128 ust. 1 i 4 u.g.n. oraz art. 124 ust. 1 u.g.n.

Wojewoda wskazał dalej, że w orzecznictwie sądów administracyjnych oraz doktrynie przyjmuje się, iż zarówno art. 35 ust. 1 u.z.t.w.n., jak i art. 124 ust. 1 u.g.n., regulują szczególny przypadek wywłaszczenia polegający na ograniczeniu prawa własności lub prawa użytkowania wieczystego. Nazywa się je "małym wywłaszczeniem", skutkującym uszczupleniem uprawnień właściciela nieruchomości.

Organ odwoławczy wyjaśnił, że (współcześnie) podstawą dochodzonego roszczenia odszkodowawczego w przypadku opisanego ograniczenia praw do nieruchomości powinien być art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n., w którym ustawodawca stwierdził, że "starosta, wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, wydaje odrębną decyzję o odszkodowaniu, gdy nastąpiło pozbawienie praw do nieruchomości bez ustalenia odszkodowania, a obowiązujące przepisy przewidują jego ustalenie".

Wojewoda obszernie opisał utrwalone już poglądy, że art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. ma zastosowanie także do stanów faktycznych powstałych przed wejściem w życie u.g.n., czyli do sytuacji polegających na odjęciu, przejęciu lub ograniczeniu prawa własności bez ustalenia należnego odszkodowania. W szczególności ma zastosowanie do strat wynikłych z działań przewidzianych w art. 35 ust. 1 i 2 u.z.t.w.n.

Zdaniem Wojewody istotne znaczenie w sprawie ma także art. 132 ust. 6 u.g.n., w którym (uzupełniająco w stosunku do art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n.) stwierdzono, iż "obowiązek zapłaty odszkodowania za szkody powstałe wskutek zdarzeń wymienionych w art. 124, art. 124b, art. 125 i art. 126 oraz za zmniejszenie wartości nieruchomości z tego powodu obciąża osobę lub jednostkę organizacyjną, która uzyskała zezwolenie odpowiednio na założenie lub przeprowadzenie [...] przewodów i urządzeń, o którym mowa w art. 124 ust. 1, albo zezwolenie na wykonanie czynności związanych z konserwacją, remontami, usuwaniem awarii [...] przewodów i urządzeń, nienależących do części składowych nieruchomości, służących do przesyłania lub dystrybucji [...] energii elektrycznej [...]".

Wojewoda dodał, że rozważane roszczenie nie przedawnia się. Prawo administracyjne, w przeciwieństwie do prawa cywilnego, nie przewiduje bowiem instytucji przedawnienia. Przedawnienie roszczenia administracyjnego może nastąpić tylko w przypadku, gdy przepisy wyraźnie je wprowadzają.

Gdy chodzi o kwestię ustalenia odszkodowania, to Wojewoda przytoczył art. 130 ust. 2, art. 175 ust. 1, a także art. 156 ust. 1 u.g.n. i art. 156 ust. 1, art. 159 oraz art. 154 u.g.n. oraz odnośne przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 września 2004 r. w sprawie wyceny nieruchomości i sporządzania operatu szacunkowego (Dz. U. Nr 207, poz. 2109, dalej "r.ws.w.n.").

Przechodząc do oceny meritum sprawy Wojewoda wskazał, że w sprawie ziściły się przesłanki, pozwalające na przyznanie M. W. odszkodowania z tytułu ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości.

Doszło do ograniczenia sposobu korzystania z działki [...] z uwagi na decyzję Naczelnika Gminy w [...] z [...] grudnia 1983 r., [...] zezwalającą na budowę urządzeń linii energetycznej 110 kV relacji [...]. Ówczesny właściciel nieruchomości M. W. jest zatem uprawniony do dochodzenia należnego odszkodowania w oparciu o obecnie obowiązującą u.g.n.

Organ wywodził dalej, że stosownie do art. 132 ust. 6 u.g.n. pierwotnie zobowiązanym do wypłaty odszkodowania z tytułu ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości był [...] – beneficjent decyzji ograniczającej sposób korzystania z nieruchomości. Wojewoda nie zgodził się natomiast, że zobowiązanym do wypłaty odszkodowania był Skarb Państwa. Wyjaśnił, że zgodnie z art. 12 dekretu z 26 października 1950 r. o przedsiębiorstwach państwowych (tekst jednolity Dz. U. z 1960 r. nr 18 poz. 111) (1.) przedsiębiorstwo państwowe odpowiada tylko za swoje zobowiązania: odpowiedzialność jego nie rozciąga się na zobowiązania Skarbu Państwa ani innego przedsiębiorstwa państwowego (2.), a za zobowiązania przedsiębiorstw państwowych Skarb Państwa nie odpowiada.

Organ wskazał dalej, że w wyniku przekształcenia [...] w jednoosobową spółkę akcyjną Skarbu Państwa powstała [...] S.A. W ten sposób doszło do przeniesienia własności urządzeń linii napowietrznej 110 kV [...] na następcę prawnego [...]. Biorąc pod uwagę, że [...] S.A. była jedynym następcą podmiotu [...] oraz przejęła cały majątek, należący uprzednio do tego podmiotu (wraz z urządzeniami linii napowietrznej 110 kV), w ocenie Wojewody należy przyjąć, że w całości przeszły na nią obowiązki, związane z decyzją Naczelnika Gminy w [...] z [...] grudnia 1983 r., [...] a zatem była zobowiązana do wypłaty odszkodowania z tytułu ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości.

Kolejne, istotne dla sprawy wydarzenie miało miejsce [...] czerwca 2007 r., kiedy to zawarto umowę, mocą której [...] S.A. zbyła na rzecz [...] sp. z o.o. aport w postaci oddziału [...] S.A. W umowie tej wskazano, powtarzając treść art. 554 Kodeksu cywilnego, że nabywca przedsiębiorstwa jest odpowiedzialny solidarnie ze zbywcą za jego zobowiązania związane z prowadzeniem przedsiębiorstwa. Odpowiedzialność nabywcy ogranicza się do wartości nabytego przedsiębiorstwa według stanu w chwili nabycia, a według cen w chwili zaspokojenia wierzyciela. Z powyższego wynika zatem, że finalnie obowiązek odszkodowawczy, wynikający z art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. i odnoszący się do nieruchomości, należącej do M. W., leży zarówno po stronie [...] S.A., jak i [...] sp. z o.o.

Wojewoda również kwestię ewentualnego wypłacenia odszkodowania na rzecz wnioskodawcy w przeszłości. Starosta przeprowadził w tym zakresie szeroko zakrojone postępowanie i wystąpił do szeregu podmiotów. W ich zasobach nie odnaleziono jednak żadnej informacji na temat odszkodowania. Należało zatem uznać, że świadczenie nigdy nie zostało wypłacone.

Dalej Wojewoda zaznaczył, że w sprawie sporządzono trzy operaty szacunkowe. Opinii autorstwa R. R. należało odmówić wartości dowodowej z uwagi na upływ terminu ważności operatu szacunkowego. Z kolei opinia J. T. nie mogła zostać uwzględniona przy ustalaniu odszkodowania z uwagi na szereg zawartych w niej błędów.

Dopiero trzecia, sporządzona w sprawie opinia zasługiwała na przyznanie jej wartości dowodowej. W ocenie Wojewody operat sporządzony przez rzeczoznawcę majątkowego T. S. jest kompleksowy, rzetelny i może stanowić podstawę do ustalenia odszkodowania. Organ zaznaczył, że wymagania formalne, jakie powinien spełniać operat szacunkowy, wyznaczają przepisy rozdziału 4 r.ws.w.n. Oceniany operat szacunkowy zawiera te elementy formalne, które łącznie pozwalają przyjąć jego przydatność dla celów dowodowych. Zawartość operatu szacunkowego określa w pierwszej kolejności jego spis treści. Składa się on zasadniczo z następujących części: podstawowych informacji na temat wyceny (cel, przedmiot, zakres, istotne daty), podstaw prawnych opracowania, opisu przedmiotu wyceny, określenia funkcji w planie zagospodarowania przestrzennego, procedury szacowania oraz stosownego podsumowania. Wojewoda stwierdził, że operat charakteryzuje się czytelnością. Już na pierwszy rzut można zorientować się, iż rzeczoznawca majątkowy sporządzając operat szacunkowy kierował się logiką w swym postępowaniu. Dalej organ odwoławczy skonstatował, iż operat pod względem swej zawartości nie uchybia wymogom nałożonym mocą § 56 r.ws.w.n., gdyż operat zawiera każdy z wymienionych w tym przepisie elementów.

Zdaniem Wojewody operat prawidłowo opisuje rzeczywistość, a mianowicie przedmiot wyceny w postaci działki [...] Biegły prawidłowo określił powierzchnię wycenianej działki, a także jej funkcję w studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego gminy [...]. Rzeczoznawca majątkowy prawidłowo opisał też nieruchomość, wyszczególniając wszystkie elementy, znajdujące się na działce oraz powołując się na zgromadzone w sprawie dokumenty techniczne.

Organ odwoławczy sprawdził też, czy nieruchomości podobne, wskazane przez rzeczoznawcę majątkowego, spełniają kryterium podobieństwa pod względem przeznaczenia planistycznego. Weryfikacja prawidłowości ustaleń biegłego była możliwa dzięki precyzyjnemu określeniu przez biegłego adresów nieruchomości, numerów działek oraz ich powierzchni. Wszystkie nieruchomości uznane za podobne znajdowały się w podobnej lokalizacji (sąsiednich gmin), miały podobną wartość bonitacyjną, kształt działki i warunki terenowe, ograniczenia, a także powierzchnię gruntu.

Wojewoda wskazał, że kolejnym aspektem wymagającym sprawdzenia przed przyznaniem operatowi szacunkowemu waloru przydatności dowodowej, jest konieczność uznania, iż nie zawiera on jakichkolwiek omyłek, niejasności lub błędów mogących rzutować na nieprawidłowość sporządzonej wyceny. Organ odwoławczy sprawdził obliczenia wykonane przez biegłego, konstatując, iż okazały się one w pełni prawidłowe. Ostatnim elementem, na który Wojewoda zwrócił uwagę oceniając operat, była jego zgodność z prawem. Organ stwierdził, że rzeczoznawca majątkowy sporządzając operat szacunkowy prawidłowo zastosował m.in. art. 130, art. 134 oraz art. 154 u.g.n. Biegły nie uchybił też art. 4 pkt 16 u.g.n. przyjmując do zastosowanej metody porównań wyłącznie nieruchomości podobne.

Wobec pozytywnej oceny operatu szacunkowego autorstwa T. S. Wojewoda przyjął, że wartość należnego stronie odszkodowania powinna wynosić [...] zł.

Wojewoda zwrócił przy tym uwagę, że pomimo powyższego utrzymał w mocy orzeczenie Starosty ustalające odszkodowanie na poziomie niższym, a mianowicie [...] zł. Takie rozstrzygnięcie okazało się konieczne z uwagi na treść art. 139 K.p.a. (zakaz orzekania na niekorzyść), jak i fakt, że podmiotami, które złożyły odwołania były [...] S.A. oraz [...] sp. z o.o., a zatem podmioty zobowiązane do wypłaty odszkodowania.

Odnosząc się do zarzutów [...] S.A. Wojewoda stwierdził, że nie doszło do naruszenia przepisu art. 7, 77 § 1, 89, 107 § 3 K.p.a., ponieważ organ kompleksowo i rzetelnie ustalił stan faktyczny sprawy, w tym określił odpowiedzialność odszkodowawczą oraz wysokość zmniejszenia wartości nieruchomości. Nawiązując do art. 79 § 1 K.p.a., Wojewoda wskazał, iż organ administracji nie ma obowiązku doręczenia stronie odpisu sporządzonego w sprawie operatu szacunkowego. Strona została natomiast poinformowana w toku postępowania o możliwości zapoznania się ze zgromadzonym materiałem dowodowym i wypowiedzenia w tej kwestii przed wydaniem decyzji administracyjnej - zarówno na etapie postępowania przed organem pierwszej jak i drugiej instancji.

Wojewoda nie zgodził się ze stanowiskiem strony, iż w operacie szacunkowym zawyżono wartość odszkodowania. Z operatu wynika nawet, że odszkodowanie powinno wynieść więcej, bo [...] złotych. Poza tym, odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 134 ust. 1 i 2 u.g.n., organ wyjaśnił, że opinia T. S. została poddana wnikliwej analizie i nie dopatrzono się w niej żadnych uchybień i błędów. W szczególności za prawidłowe należy uznać przyjęty przez biegłego stan nieruchomości, jego położenie i sposób użytkowania.

Odnosząc się natomiast do zarzutów sformułowanych w odwołaniu [...] sp. z o.o. Wojewoda uwypuklił też, że nie zasługuje na uwzględnienie zarzut nieprawidłowego ustalenia podmiotu zobowiązanego do wypłaty odszkodowania z tytułu ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości, należącej do M. W.. Zgodnie z ustaleniami faktycznymi oraz oceną prawną podmiotami zobowiązanymi do wypłaty odszkodowania są solidarnie [...] sp. z o.o. oraz [...] S.A., co zostało szeroko opisane we wcześniejszych rozważaniach zawartych decyzji.

Wojewoda zakwestionował argumentację [...] sp. z o.o. dotyczącą rzekomej odpowiedzialności odszkodowawczej Skarbu Państwa. Mając na uwadze treść przepisów dekretu z 26 października 1950 r. o przedsiębiorstwach państwowych (Dz. U. z 1960 r. Nr 18, poz. 111), a także kolejne dokonane przekształcenia [...], stwierdził, że nie ma wątpliwości, iż obowiązki związane z decyzją ograniczającą sposób korzystania z nieruchomości, należącej do M. W. przeszły na następcę prawnego [...]. Chybiony okazał się również argument o przedawnieniu roszczenia o odszkodowanie przysługującego stronie. Do postępowania administracyjnego w tym zakresie nie ma zastosowania K.c., co obszernie uzasadniono

W kontekście zarzutu naruszenia art. 11 K.p.a. poprzez niewystarczające umotywowanie i wyjaśnienie zapadłego rozstrzygnięcia, a także zarzutu naruszenia art. 7, 77, 78, 80 i 84 K.p.a. poprzez uchybienie obowiązkowi podjęcia wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i obowiązkowi wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego, Wojewoda wskazał, że Starosta wyczerpująco odniósł się do kwestii relacji podmiotowych związanych z sukcesją, między Skarbem Państwa a [...], [...] a [...] S.A. oraz [...] S.A. a [...] sp. z o.o.

Skargi od decyzji Wojewody wniosły [...] S.A. i [...] sp. z o.o. Początkowo zostały one odrębnie zarejestrowane (II SA/Po 230/20 i II SA/Po 231/20), jednak postanowieniem z dnia 23 kwietnia 2020 r., II SA/Po 231/20 Sąd postanowił połączyć je do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia oraz prowadzić dalej pod sygnaturą II SA/Po 230/20 (zob. k. 24 akt sądowych w sprawie II SA/Po 231/20).

[...] S.A. wniosła o stwierdzenie nieważności decyzji Wojewody (wskazując, ze zachodzą przyczyny określone w art. 156 K.p.a.) ewentualnie jej uchylenie oraz o zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania.

Zdaniem [...] S.A. doszło w sprawie do naruszenia:

- art. 156 § 1 K.p.a. ponieważ zaskarżona decyzja została wydana wobec [...] S.A., która nie brała udziału w postępowaniu i w związku z tym nie była stroną postępowania;

- art. 28 K.p.a. poprzez pominięcie udziału [...] S.A. jako strony w postępowaniu, podczas gdy z okoliczności sprawy wynika, że zaskarżona decyzja dotyczy jej interesu prawnego, skoro został na nią nałoży obowiązek zapłaty wysokiego odszkodowania;

- -art. 35 ust. 1 i 2 w zw. z art. 36 ust. 1 u.z.t.w.n. w zw. z art. 129 ust. 5 u.g.n. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i w konsekwencji niezasadne przyjęcie, że w zaistniałym stanie faktycznym nie wystąpiły przesłanki wyłączające możliwość domagania się przez wnioskodawcę odszkodowania;

- art. 132 ust. 6 i art. 132 ust. 5 w zw. z art. 124 ust. 1 i art. 124 b ust. 1 u.g.n. oraz art. 107 K.p.a. poprzez przyjęcie, że [...] S.A. jest podmiotem zobowiązanym do zapłaty odszkodowania – jednostką organizacyjna, która uzyskała zezwolenie na założenie przewodów – i w konsekwencji niezasadne przyjęcie, że w zaistniałym stanie faktycznym nie wystąpiły przesłanki wyłączające możliwość domagania się przez wnioskodawcę odszkodowania;

- art. 129 ust. 5 u.g.n. w zw. z art. 35 ust. 1 i 2 oraz art. 36 u.z.t.w.n. w zw. z art. 107 K.p.a. poprzez przyjęcie, że publicznoprawny obowiązek Skarbu Państwa polegający wypłacie odszkodowania za wywłaszczenie może zostać orzeczony w stosunku do pomiotu prywatnego jakim jest [...] SA, który nie jest następcą prawnym Skarbu Państwa;

- art. 129 ust. 5 u.g.n. w zw. z art. 35 ust. 1 i 2 u.z.t.w.n. poprzez przyjęcie, że publicznoprawny obowiązek Skarbu Państwa, polegający na wypłacie odszkodowania za wywłaszczenie, to jest za działanie Państwa w sferze imperium, może zostać orzeczony w stosunku do podmiotu prywatnego jakim jest [...] SA.

W ocenie [...] S.A. doszło także do naruszenia art. 118 K.c. poprzez zasadzenie odszkodowania, podczas gdy organ powinien przy wydawaniu decyzji uwzględnić, że roszczenie o odszkodowanie przedawniło się.

[...] sp. z o.o. w swej skardze wniosła o uchylenie decyzji obu instancji i zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania. Zarzuciła przy tym naruszenie:

- art. 107 § 1 pkt 6 w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. poprzez nie wyjaśnienie podstaw, przyczyn i ocen prawnych, skutkujących utrzymaniem decyzji w mocy oraz nie ustosunkowanie się przez Wojewodę do zarzutów odwołania;

- art. 129 ust. 5 u.g.n. w zw. z art. 35 ust. 1 i 2 u.z.t.w.n. poprzez przyjęcie, że publicznoprawny obowiązek Skarbu Państwa wypłaty odszkodowania za wywłaszczenie, może zostać orzeczony w stosunku do podmiotu prywatnego, który nie jest następcą prawnym Skarbu Państwa pod tytułem ogólnym i szczególnym;

- art. 129 ust. 5 u.g.n. w zw. z art. 35 ust. 1 i 2 u.z.t.w.n. poprzez przyjęcie, że publicznoprawny obowiązek Skarbu Państwa wypłaty odszkodowania za wywłaszczenie, to jest za działania Państwa w sferze imperium, może zostać orzeczony w stosunku do podmiotu prywatnego, który nie jest następcą prawnym Skarbu Państwa, a który działa w sferze publicznej wyłącznie w zakresie sfery dominium;

- art. 11 K.p.a. poprzez niewystarczające umotywowanie i wyjaśnienie zapadłego rozstrzygnięcia, w szczególności lakoniczne i nie umotywowane stwierdzenie, że "obowiązek zapłaty odszkodowania leży po stronie [...] sp. z o.o., jako beneficjenta ograniczenia prawa własności nieruchomości"; w ocenie [...] sp. z o.o. pominięto też wyjaśnienie kwestii prawnych dotyczących sukcesji między Skarbem Państwa, [...], [...] S.A. oraz [...] sp. z o.o., jej rodzaju, charakteru i skutków, a także podstaw przejścia publicznoprawnego obowiązku wypłaty odszkodowania za wywłaszczenie ze Skarbu Państwa na rzecz podmiotu prywatnego;

- art. 118 K.c. poprzez zasądzenie odszkodowania, podczas gdy roszczenie o odszkodowanie przedawniło się;

- art. 8 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 13 lipca 1990 r. o prywatyzacji przedsiębiorstw państwowych (Dz. U. Nr 51, poz. 298) poprzez nie wezwanie do udziału w niniejszym postępowaniu [...] S.A., przyjęcie, że [...] sp. z o.o. jest następcą prawnym Skarbu Państwa bądź przedsiębiorstwa państwowego [...], przyjęcie wbrew treści art. 8 ust. 3 wymienionej ustawy, że na [...] sp. z o.o. przechodzą z mocy ustawy, uprawnienia i obowiązki przekształconego przedsiębiorstwa wynikające z decyzji administracyjnych;

- naruszenie art. 2 ust. 1, art. 4 ust. 1 pkt 2 oraz art. 5 ust. 3 ustawy z dnia 5 lutego 1993 r. o przekształceniach własnościowych niektórych przedsiębiorstw państwowych o szczególnym znaczeniu dla gospodarki państwa (Dz. U. Nr 16, poz. 69) poprzez nie wezwanie do udziału w niniejszym postępowaniu [...] S.A., przyjęcie, że [...] sp. z o.o. jest następcą prawnym Skarbu Państwa bądź przedsiębiorstwa państwowego [...] w [...] oraz przyjęcie, że [...] sp. z o.o. jest następcą prawnym [...] S.A. w znaczeniu pełnej sukcesji praw i obowiązków, które [...] S.A. (poprzednia nazwa [...]) nabyła na podstawie ustawy z 1993 r.;

- art. 7, 77, 80 i 84 K.p.a., poprzez uchybienie obowiązkowi podjęcia wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i obowiązkowi wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego, w szczególności: 1) niezbadanie relacji podmiotowych związanych z sukcesją między Skarbem Państwa a [...] w [...], [...] a [...] S.A., [...] S.A. a [...] sp. z o.o., 2) niezbadanie podstaw nabycia urządzeń przesyłowych przez [...] sp. z o.o., 3) nie wystąpienie o udzielenie informacji i przesłanie dokumentów w stosunku do [...] S.A., to jest następcy Skarbu Państwa w zakresie dominium dotyczącej urządzeń przesyłowych po dniu 5 grudnia 1990 r., 4) brak zbadania księgi wieczystej wnioskodawcy, to jest sprawdzenia pochodzenia działki [...] w celu weryfikacji, czy decyzja wywłaszczeniowa dotyczy omawianej nieruchomości, 5) brak wyczerpującego zgromadzenia materiału dowodowego wskutek czego nieprawidłowo ustalono wartość odszkodowania za wywłaszczenie, w szczególności w zakresie strat właściciela w produkcji rolnej w kwocie [...]zł.

W odpowiedzi na skargi Wojewoda wniósł o ich oddalenie i zakwestionował zarzuty skarg.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Skarga [...] S.A. okazała się zasadna i doprowadziła do uchylenia wydanych w sprawie decyzji w dotyczącym ją zakresie.

Skarga [...] sp. z o.o. nie zawierała natomiast usprawiedliwionych podstaw.

Odnosząc się do merytorycznych aspektów sprawy wskazać należy, że jawi się jako jednoznaczne w oparciu o materiał dowodowy, iż w odniesieniu do nieruchomości w [...] oznaczonej w ewidencji gruntów jako działka [...] (nieruchomość ta, będąca gospodarstwem rolnym, została przepisana do księgi wieczystej [...] z dawnej księgi wieczystej [...], gdzie była oznaczona jako działki [...], [...] i [...]) nabytej przez M. W. na podstawie umowy przekazania własności i posiadania gospodarstwa rolnego z dnia [...] grudnia 1979 r. i będącej nadal przedmiotem jego własności:

1. Naczelnik Gminy w [...] decyzją z dnia [...] grudnia 1983 r., [...] działając na podstawie art. 35 ust. 1 i 2 oraz 36 ust. 1 i 2 u.z.t.w.n., zezwolił [...] na budowę urządzeń linii energetycznej 110 kV relacji [...] na nieruchomościach, określonych w załączniku do decyzji (a więc między innymi na nieruchomości, obejmującej działkę [...]).

2. nie wypłacono odszkodowania za straty spowodowane budową linii,

3. właścicielem działki [...] był w dacie wydania decyzji Naczelnika Gminy w [...] i jest nadal M. W. – obecnie występujący o ustalenie odszkodowania.

Jak wynikało z art. 35 i 36 u.z.t.w.n., organy administracji państwowej, instytucje i przedsiębiorstwa państwowe mogły za zezwoleniem naczelnika gminy, a w miastach prezydenta lub naczelnika miasta (dzielnicy), zakładać i przeprowadzać na nieruchomościach – zgodnie z zatwierdzoną lokalizacją szczegółową – ciągi drenażowe, przewody służące do przesyłania płynów, pary, gazów, elektryczności oraz urządzenia techniczne łączności i sygnalizacji, a także inne podziemne lub nadziemne urządzenia techniczne niezbędne do korzystania z tych przewodów i urządzeń. Osobom upoważnionym przez właściwy organ, instytucję lub przedsiębiorstwo państwowe przysługiwało prawo dostępu do tych przewodów i urządzeń w celu wykonywania czynności związanych z ich konserwacją. Odszkodowanie za straty wynikłe z działań przewidzianych w art. 35 ust. 1 i 2 u.z.t.w.n. strony ustalały na podstawie wzajemnego porozumienia; w razie sporu wysokość odszkodowania ustalał na wniosek zainteresowanej strony naczelnik gminy, a w miastach prezydent lub naczelnik miasta (dzielnicy).

Wskazane art. 35 i art. 36 u.z.t.w.n. zostały zamieszczone w rozdziale piątym omawianej ustawy, jako regulujące szczególny tryb wywłaszczenia. Z brzmienia tych przepisów wynika, że właścicielom nieruchomości, którzy doznali strat wynikłych z przeprowadzenia inwestycji, przysługiwało na ich wniosek odszkodowanie (art. 36 ust. 1 u.z.t.w.n.). Na podstawie art. 36 ust. 1 u.z.t.w.n. można było dochodzić odszkodowania za straty w zakresie zmniejszenia wartości nieruchomości, czyli odszkodowania wykraczającego poza zakres strat określonych w art. 36 ust. 2, to jest w zasiewach, uprawach i plonach. Kwestia ta była przedmiotem rozważań Sądu Najwyższego, który w uchwale z dnia 20 stycznia 2010 r., III CZP 116/09 (ONSC - Zb. dod. 2010 r. nr C poz. 92, s. 145) stwierdził, że regulując w art. 36 ust. 1 u.z.t.w.n. odszkodowanie należne właścicielowi nieruchomości objęto nim wszelkie straty związane z założeniem i przeprowadzeniem przewodów lub urządzeń, o czym mowa w art. 35 u.z.t.w.n., włącznie ze zmniejszeniem wartości nieruchomości – pogorszeniem nieruchomości.

Odszkodowanie nie wynikało jedynie z samego faktu wywłaszczenia. Zgodnie bowiem z art. 36 ust. 3 u.z.t.w.n. właścicielowi nie przysługiwało prawo do odszkodowania, jeżeli pomimo ograniczenia nie poniósł szkody.

Ustawa z dnia 12 marca 1958 r. utraciła moc z dniem 1 sierpnia 1985 r.

M. W. swój wniosek złożył dopiero współcześnie – [...] sierpnia 2016 r., a więc nastąpiło to w czasie obowiązywania aktualnej ustawy (u.g.n.).

Obecnie odpowiednikiem instytucji z art. 35 u.z.t.w.n. jest regulacja zawarta w art. 124 u.g.n. Zgodnie z ust. 1 tego artykułu starosta, wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, może ograniczyć, w drodze decyzji, sposób korzystania z nieruchomości przez udzielenie zezwolenia na zakładanie i przeprowadzenie na nieruchomości ciągów drenażowych, przewodów i urządzeń służących do przesyłania lub dystrybucji płynów, pary, gazów i energii elektrycznej oraz urządzeń łączności publicznej i sygnalizacji, a także innych podziemnych, naziemnych lub nadziemnych obiektów i urządzeń niezbędnych do korzystania z tych przewodów i urządzeń, jeżeli właściciel lub użytkownik wieczysty nieruchomości nie wyraża na to zgody. Ograniczenie to następuje zgodnie z planem miejscowym, a w przypadku braku planu, zgodnie z decyzją o ustaleniu lokalizacji inwestycji celu publicznego.

Zasady przyznawania odszkodowania za tego rodzaju ingerencję określa art. 128 ust. 4 u.g.n, zgodnie z którym odszkodowanie przysługuje również za szkody powstałe wskutek zdarzeń, o których mowa w art. 120 i 124-126. Odszkodowanie powinno odpowiadać wartości poniesionych szkód. Jeżeli wskutek tych zdarzeń zmniejszy się wartość nieruchomości, odszkodowanie powiększa się o kwotę odpowiadającą temu zmniejszeniu. Regułą przy tym jest, że w przypadku ograniczenia z art. 124 ust. 1 u.g.n. wydaje się odrębną decyzję o odszkodowaniu. Zgodnie z art. 129 ust. 5 pkt 1 u.g.n. starosta wydaje odrębną decyzję o odszkodowaniu także w sytuacji, gdy nastąpiło pozbawienie praw do nieruchomości bez ustalenia odszkodowania, a obowiązujące przepisy przewidują jego ustalenie. Przyjęło się, że art. 129 ust. 5 u.g.n. ma przy tym zastosowanie także do stanów faktycznych powstałych przed wejściem w życie u.g.n., czyli do stanów faktycznych polegających na odjęciu, przejęciu lub ograniczeniu prawa własności bez ustalenia należnego odszkodowania (por. m.in. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 kwietnia 2016 r., I OSK 2035/13 oraz wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 14 maja 2015 r., II SA/Po 180/15, orzeczenia.nsa.gov.pl).

Zaznaczenia wymaga, że art. 129 ust. 5 ma zastosowanie zarówno do sytuacji pozbawienia praw do nieruchomości na skutek wywłaszczenia, jak i ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości, o których mowa w art. 120 i art. 124-126 u.g.n. Z kolei odszkodowanie, o którym stanowi, wynikać może zarówno z przepisu art. 128 ust. 1 u.g.n. w sytuacji pozbawienia prawa, jak i z art. 128 ust. 4 u.g.n. w razie jego ograniczenia (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 kwietnia 2014 r., I OSK 147/13 i 29 czerwca 2016 r., I OSK 2306/14).

Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale z dnia 10 kwietnia 2006 r., I OPS 1/06 – w sytuacjach, kiedy ustawodawca nie wypowiada się wyraźnie w kwestii przepisów przejściowych, należy przyjąć, że nowa ustawa ma z pewnością zastosowanie do zdarzeń prawnych powstałych po jej wejściu w życie, jak i do tych, które miały miejsce wcześniej jednak trwają dalej – po wejściu w życie nowej ustawy. Z retrospektywnością prawa mamy zaś do czynienia wtedy, gdy przepisy nowego prawa regulują zdarzenia bądź stosunki prawne o charakterze "otwartym", ciągłym, takie, które nie znalazły jeszcze swojego zakończenia ("stosunki w toku"), które rozpoczęły się, powstały pod rządami dawnego prawa i trwają dalej, po wejściu w życie przepisów nowej ustawy. Akcentowano przy tym, że przyjęte przez ustawodawcę ustalenia w zakresie przepisów intertemporalnych, czy też przyjęte przez organ w drodze wykładni reguły intertemporalne w przypadku braku regulacji ustawowych, nie mogą naruszać podstawowych zasad konstytucyjnych. Stanowisko to podzielił Naczelny Sąd Administracyjny m.in. w wyrokach z dnia: 21 grudnia 2009 r., I OSK 1111/08; 26 sierpnia 2014 r., I OSK 147/13; 16 kwietnia 2015 r., I OSK 2035/13 i 6 kwietnia 2017 r., I OSK 1857/15. Podziela je także sąd orzekający w niniejszej sprawie. Skoro odszkodowanie za ograniczenie prawa własności zajętej pod budowę linii energetycznej nie zostało dotychczas w pełnym wymiarze przyznane, brak jest przeszkód do ustalenia odszkodowania w określonym wymiarze w oparciu o art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. Nadmienić należy, że w odniesieniu do nieruchomości, której dotyczy niniejsza sprawa, nie została również ustanowiona służebność przesyłu.

W rozpoznawanej sprawie Sąd podzielił więc stanowisko organów, że przesłanki warunkujące możliwość ustalenia odszkodowania, przewidziane w art. 128 ust. 4 u.g.n., zostały spełnione. Decyzją administracyjną Naczelnika Gminy w [...] z dnia [...] grudnia 1983 r., [...] działka [...] została w części przeznaczona pod budowę napowietrznej linii energetycznej 110 kV, czym ograniczono sposób korzystania z niej.

Dalsze rozważania należy rozpocząć od wyjaśnienia – eksponowanej w pismach obu skarżących spółek – kwestii przedawniania roszczenia zgłoszonego przez M. W.. W zakresie zgłoszonego zarzutu przedawnienia roszczenia o odszkodowanie (art. 118 K.c.) trzeba zaznaczyć, że generalnie prawo administracyjne nie przewiduje instytucji przedawnienia, które jest zasadą w prawie cywilnym. Tylko wówczas, gdy przepisy wyraźnie to regulują, przedawnienie na gruncie prawa administracyjnego nastąpi.

Nie ma podstaw do twierdzenia o wystąpienjiu przedawnienia roszczenia, takie jak to, którego dotyczy niniejsza sprawa. Nie obejmuje ono bowiem roszczenia przedawniającego się z mocy ustawy określonego w art. 36 ust. 2 u.z.t.w.n. Charakter dochodzonego prawa nie wykazuje przy tym cech cywilistycznych, skoro poddane zostało kognicji organów administracyjnych i na podstawie przepisów prawa administracyjnego jest realizowane. Pomimo tego, że ma charakter majątkowy, to podlega jego regułom (tak: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 lutego 2009 r., I OSK 460/08, orzeczenia.nsa.gov.pl).

Art. 36 ust. 1 u.z.t.w.n. nie określał terminu dochodzenia roszczeń odszkodowawczych i nie przewidywał przedawnienia dochodzenia tych roszczeń. Zatem prawo żądania odszkodowania, wynikające z inwestycji przeprowadzonych na podstawie decyzji Naczelnika Gminy [...] z dnia [...] grudnia 1983 r., [...], z tytułu ograniczenia prawa nieruchomości, nie uległo przedawnieniu. Wniosek został złożony pod rządami aktualnie obowiązującej u.g.n., jednakże jest on skutkiem decyzji wydanej na podstawie u.z.t.w.n. i dotyczy nieprzedawnionych roszczeń, które mogły być obecnie rozpatrywane na podstawie art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. Zgłoszony przez [...] sp. z o.o. i [...] S.A. zarzut przedawnienia nie był więc zasadny.

Niewątpliwie osobą uprawnioną do żądania odszkodowania za wywłaszczenie – w tym także za szczególną jego postać przewidzianą w art. 124 u.g.n., a jeszcze wcześniej m.in. w art. 35 u.z.t.w.n. – jest "osoba wywłaszczona" (art. 128 ust. 1 u.g.n.), czyli podmiot będący właścicielem nieruchomości w dacie dokonywania jej wywłaszczenia. W niniejszej sprawie osobą taką jest M. W., który obecnie ubiega się o odszkodowanie. Nie było zatem potrzeby analizy kwestii następstwa prawnego.

W niniejszej sprawie jednym z pierwszoplanowych zagadnień spornych jest kwestia ustalenia podmiotu zobowiązanego do wypłaty odszkodowania. Decyzja Naczelnika Gminy [...] z dnia [...] grudnia 1983 r., [...] zezwalająca na budowę linii energetycznej 110 kV i dostęp do nieruchomości wskazywała jako podmiot uprawniony nieistniejący [...] w [...] Z akt administracyjnych wynika, że obecnie na podstawie tego zezwolenia stan ograniczenia nieruchomości trwa, posadowione są tam linie, których właścicielem jest spółka [...] sp. z o.o. Skoro ona jest beneficjentem zezwolenia, właścicielem linii to i ona jest podmiotem zobowiązanym do zapłaty odszkodowania.

Sąd przyjmuje powyższe stanowisko opierając się na założeniu wyjściowym, że zarówno pod rządami u.z.t.w.n. (art. 36 ust. 1 u.z.t.w.n.) jak i obecnie (art. 132 ust. 6 u.g.n.) beneficjent zezwolenia jest podmiotem zobowiązanym do wypłaty odszkodowania. Skarżące spółki nie wykazały, że właścicielem linii i beneficjentem zezwolenia jest inny podmiot. Organ we własnym zakresie ustalał, czy skarżące są następcami prawnymi [...] w [...], co dodatkowo potwierdziło tezę o tym, że aktualnym beneficjentem wyposażonym w majątek nieistniejącego [...] jest [...] sp. z o.o.

W ocenie Sądu orzekającego – odmiennie od stanowiska Wojewody – kwestie związane z aportem i ewentualną odpowiedzialnością solidarną podmiotu wnoszącego go pozostają poza zakresem niniejszego postępowania. Zainteresowani, w razie sporu, mogą ewentualnie uregulować te kwestie na drodze innych postępowań, organy administracji nie są uprawnione do ich rozstrzygania. Tym samym zgłoszone w skardze zarzuty w tym zakresie jako bezprzedmiotowe nie wymagały szczegółowej analizy.

W niniejszej sprawie na podstawie art. 136 ust. 6 w zw. z art. 123 ust. 5 pkt 3 u.g.n. w zw. z art. 36 ust. 1 u.z.t.w.n. zobowiązanym do zapłaty odszkodowania jest podmiot, który jest właścicielem sieci i beneficjentem zezwolenia. Nie ma podstaw prawnych, by uznać, że w tej sytuacji zobowiązanym powinien być Skarb Państwa. Niewątpliwie bowiem wydana w 1983 r. decyzja ma dziś znaczenie dla [...] sp. z o.o. i traktowana jest przez nią na równi z zezwoleniem, takim jak to, które współcześnie znajduje umocowanie w treści art. 124 u.g.n. Zezwolenie z 1983 r. nie miało charakteru jednorazowego czy czasowego ograniczenia własności co uzasadniać mogłoby ewentualnie tezę o zobowiązaniu tylko podmiotu wskazanego w decyzji, a w przypadku jego braku, Skarbu Państwa. Ograniczenie wynikające z zezwolenia ma charakter trwały, a jego beneficjentem nie był tylko [...] w [...], ale po kolei wszystkie wskazane w decyzji podmioty – a obecnie od 2007 r., czyli też w dacie złożenia wniosku, [...] sp. z o.o.

Innymi słowy, skutek decyzji w postaci ograniczenia trwa, a jego oczywistym beneficjentem jest nikt inny jak właśnie [...] sp. z o.o. W ocenie Sądu art. 132 ust. 6 u.g.n stosowany do stanów dawnych powinien być interpretowany w ten oto sposób, że odpowiedzialność za odszkodowanie ponosi gestor sieci, a zarazem obecnie korzystający z ograniczenia orzeczonego w trybie art. 35 u.z.t.w.n., czyli jego beneficjent.

Warto podkreślić, że powyższe rozumowanie opiera się na założeniu, że stosowanie art. 132 ust. 6 u.g.n. do zdarzeń "dawnych" nie powinno polegać na odtwarzaniu skomplikowanego następstwa prawnego podmiotów ze sfery prawa handlowego i cywilnego. Należy tylko zweryfikować, jaki podmiot, dzięki dawnym zezwoleniom wydanym na podstawie art. 35 u.z.t.w.n., obiektywnie i współcześnie dysponuje prawem wstępu na obciążone nieruchomości, czyli tym prawem, za które ma nastąpić zapłata. Ten bowiem właśnie podmiot powinien być obciążany obowiązkiem odszkodowawczym, będącym korelatem uzyskanego niegdyś na podstawie u.z.t.w.n. i trwającego do nadal prawa. W ocenie Sądu takie podejście jawi się jako odpowiadające ratio legis art. 132 ust. 6 u.g.n. Wszakże (gdy analizować ten przepis we współczesnych realiach i do współczesnych zdarzeń, czyli w sytuacji najbardziej typowej) ustawodawca dążył do tego, aby odszkodowanie za ograniczenie sposobu korzystania z nieruchomości opłacał podmiot będący administracyjnym adresatem zezwolenia z art. 124 u.g.n.

Wzmacniając powyższe stanowisko warto także uzmysłowić sobie, że roszczenie i zobowiązanie dotyczące odszkodowania wynikające z art. 35 u.z.t.w.n., o czym wyraźnie stanowiła ta ustawa, nie powstawało z mocy samego prawa. Do jego ustalenia i wypłaty niezbędne było złożenie wniosku przez zainteresowaną stronę (art. 36 ust. 1 u.z.t.w.n.) w razie sporu. Ze sporem mamy do czynienia zarówno w sytuacji, gdy strony nie mogą dojść do porozumienia co do wysokości kwoty odszkodowania, jak i w sytuacji, gdy jedna strona uznaje, że w ogóle nie jest zobowiązana do zapłaty. Podkreślić nadto należy, że ograniczenie sposobu korzystania z nieruchomości, inaczej niż w innych rodzajach wywłaszczenia, nie zawsze skutkować musi przyznaniem prawa do odszkodowania. Zgodnie z art. 36 ust. 3 u.z.t.w.n. właścicielowi nie przysługuje prawo do odszkodowania, jeżeli pomimo ograniczenia nie poniósł szkody. Wniosek o odszkodowanie za ograniczenie sposobu korzystania mógł więc, ale nie musiał być złożony. Z tego, zdaniem Sądu wynika konkluzja, że na etapie przed złożeniem wniosku możliwość wystąpienia z roszczeniem o odszkodowanie stanowi ekspektatywę administracyjną, której uruchomienie wymaga działania zainteresowanego podmiotu w sferze prawa administracyjnego.

Powyższe także skłania ku tezie, że dla potrzeb stosowania art. 132 ust. 6 u.g.n. nie ma znaczenia, kto niegdyś, dziesiątki lat temu, w dacie wywłaszczenia mógł i miał wypłacić odszkodowanie (czy był to Skarb Państwa czy inny podmiot). Istotne jest bowiem to, kto w chwili złożenia współczesnego wniosku, w istniejących okolicznościach faktycznych i prawnych, nadal jest beneficjentem decyzji ograniczającej korzystanie z nieruchomości decyzji, czyli w tym sensie – podmiotem "uzyskującym zezwolenie" w rozumieniu bycia jego adresatem (art. 132 ust. 6 u.g.n.).

W świetle powyższego niezasadne było stanowisko skarżących spółek i zgłoszone zarzuty sprowadzające się do wykazania, że zobowiązanym do wypłaty odszkodowania powinien być Skarb Państwa.

Z wyżej opisanych przyczyn Sąd w składzie rozpoznającym przedmiotową sprawę wyraża odmienny pogląd, aniżeli w sprawach, gdzie akceptowano możliwość solidarnej odpowiedzialności spółek [...] sp. z o.o. i [...] S.A. Przyjmuje natomiast stanowisko wyrażone w wyrokach z dnia 6 listopada 2019 r., II SA/Po 517/19 i 12 grudnia 2019 r., II SA/Po 456/19 oraz 25 lutego 2020 r., II SA/Po 1040/19, z których argumentacja została zresztą zaczerpnięta na potrzeby niniejszego uzasadnienia.

Mając to wszystko na uwadze Sąd doszedł do przekonania, że [...] S.A. nie powinna ponosić ciężaru zapłaty odszkodowania związanego z ograniczeniem prawa własności nieruchomości M. W. spowodowanego decyzją Naczelnika Gminy w [...] decyzją z dnia [...] grudnia 1983 r., [...]

W konsekwencji należało w punkcie I. wyroku uwzględnić skargę [...] S.A. i uchylić zaskarżone rozstrzygnięcie w zakresie odnoszącym się do jej interesu prawnego (obowiązku), to jest uchylić zaskarżoną decyzję Wojewody oraz poprzedzającą ją decyzję Starosty z dnia [...] maja 2019 r., [...] w części punktu 2. w zakresie jakim do zapłaty odszkodowania zobowiązano [...] S.A. oraz w zakresie stanowiącym o solidarnym charakterze zobowiązania. Wyrok w omawianym tu punkcie I. wydano na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej "P.p.s.a.").

Jednocześnie Sąd w punkcie II. wyroku orzekł o umorzeniu postępowania administracyjnego w części dotyczącej [...] S.A. uznając, że dalsze prowadzenie go wobec spółki nie będącej operatorem infrastruktury przesyłowej na działce [...] jest bezcelowe (art. 145 § 3 P.p.s.a.).

Wobec faktu, że [...] S.A. jest podmiotem wygrywającym sprawę i podlega zwolnieniu z ciężarów, jakie na nią nałożono zaskarżoną decyzją, Sąd odstąpił od zajmowania stanowiska co do poszczególnych zarzutów skargi [...] S.A. Można nadmienić jedynie, że zarzuty i całokształt rozważań [...] S.A. nakierowany był właśnie na zwolnienie jej z odpowiedzialności, z tą tylko różnicą, że spółka upatrywała Skarb Państwa jako pierwotnie zobowiązany odszkodowawczo w związku z decyzją z dnia 5 grudnia 1983 r., [...] i uważała, że obowiązek ten – jako właśnie wywodzony ze Skarbu Państwa – nie mógł na nią przejść. Jak zaznaczono wyżej, kwestie te nie mają znaczenia wobec przyjęcia interpretacji prawa zakładającej, że gdy chodzi o zezwolenia "dawne" jako "uzyskującego zezwolenie" w rozumieniu art. 132 ust. 6 u.g.n. należy wskazać wyłącznie ten podmiot, który jest jego adresatem, czyli nadal bezpośrednim beneficjentem zezwolenia wydanego niegdyś na podstawie u.z.t.w.n.

Skarga [...] sp. z o.o. okazała się z kolei nietrafna. Jak już zaznaczono, Sąd uznaje odpowiedzialność odszkodowawczą tego podmiotu, gdyż to [...] sp. z o.o. nadal korzysta z decyzji Naczelnika Gminy [...] z dnia [...] grudnia 1983 r., [...] w celu eksploatacji linii elektroenergetycznej 110 kV przebiegającej przez działkę M. W.. Sąd odstąpił więc od szczegółowej analizy tych wszystkich zarzutów skargi, które dotyczyły braku analizy odpowiedzialności [...] sp. z o.o. w kontekście wyobrażonego przez spółkę schematu przechodzenia ciężaru ponoszenia odszkodowania od Skarbu Państwa, poprzez poszczególne podmioty przekształcane.

Od strony dowodowej i sposobu zastosowania przepisów dotyczących ustalenia odszkodowania w stosunku do [...] sp. z o.o. decyzja Wojewody jawi się jako w pełni prawidłowa i rzetelnie przygotowana.

Organ, w zgodzie z zasadami postępowania dowodowego, ocenił przedstawiony operat szacunkowy, prawidłowo uznał go za wiarygodny dowód w sprawie i przyjął za podstawę określenia wysokości odszkodowania (art. 130 ust. 1 i 2, art. 134 ust. 1 i 2 u.g.n.). Biegły wyceniał zmniejszenie wartości nieruchomości z zastosowaniem § 43 r.ws.w.n. Prawidłowo określił przedmiot wyceny, zastosował podejście porównawcze metodą korygowania ceny średniej, porównał transakcje nieruchomości gruntowych niezabudowanych, objętych prawem własności i przeznaczonych w planie zagospodarowania przestrzennego lub studium pod uprawy rolne. Transakcje działkami do porównania wybrano z obszaru rynku lokalnego i za okres dwóch lat poprzedzających wycenę (s. 10-11 operatu). Dla określenia wartości nieruchomości wybrano nieruchomości podobne do wycenianej oraz wskazano ich cechy rynkowe i ich wagi (s. 11 operatu). Biegły określił następnie zmniejszenie wartości nieruchomości na skutek zmiany warunków korzystania z niej ([...] zł) oraz zmniejszenie spowodowane trwałym ograniczeniem w sposobie korzystania ([...] zł). Podstawy wyliczeń zostały w operacie wyczerpująco wyjaśnione (zob.: s. 5-6 operatu, punkty 7.2 i 7.4).

Dodatkowo uwzględniono zmniejszenie wartości nieruchomości spowodowane obowiązkiem udostępniania nieruchomości w celu wykonania czynności związanych z konserwacją oraz usuwaniem awarii linii elektroenergetycznej (460 zł). W tym przypadku także nakreślono metody i podstawy wyliczeń, które opierały się – ujmując to w największym uproszczeniu – na stawkach czynszu najmu (zob.: s. 7 operatu).

Ostatecznie spadek wartości nieruchomości biegły wycenił na kwotę [...]zł. W ocenie Sądu organy administracji miały podstawy do oceny sporządzonego w sprawie operatu szacunkowego jako rzetelnego i kompletnego.

W tym miejscu należy przypomnieć dla porządku, że zgodnie z art. 157 ust. 1 u.g.n. ocena prawidłowości sporządzenia operatu szacunkowego, zwłaszcza gdy chodzi o treści wywodzone z wiadomości specjalnych, należy do zadań organizacji zawodowej rzeczoznawców majątkowych. To ona, a nie organ administracji, jest uprawniona do tak szczegółowego badania danych zawartych w opinii, jak chociażby przyjęcie określonych cech oraz wartości współczynników. Nawet sporządzenie przez innego rzeczoznawcę majątkowego wyceny tej samej nieruchomości w formie operatu szacunkowego nie może stanowić podstawy oceny prawidłowości sporządzenia operatu szacunkowego, co wynika z art. 157 ust. 2 u.g.n.

Uzupełniając powyższe przypomnieć też należy, że obecnie zaskarżoną decyzją Wojewody utrzymano w mocy decyzję Starosty o odszkodowaniu w wysokości zaledwie [...] zł, czyli w kwocie znacznie mniejszej, aniżeli ustalona w opinii sporządzonej przez ostatniego biegłego T. S. ([...] zł). Nastąpiło to ze względu na poszanowanie przez organ odwoławczy zasady zakazu orzekania na niekorzyść odwołującego się.

Ze względu na powyższe w odniesieniu o [...] sp. z o.o. Sąd orzekł w punkcie III. wyroku o oddaleniu skargi

O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 i 205 § 2 P.p.s.a. przy założeniu, że [...] S.A. była podmiotem wygrywającym sprawę w rozumieniu procesowym.

W punkcie IV. wyroku Sąd zasądził na rzecz wygrywającej [...] S.A. kwotę [...]zł, na którą składają się uiszczony przez nią wpis w kwocie po [...] zł (potwierdzenie wpłaty – zob. k. 2 akt sądowych) i [...] zł tytułem kosztów zastępstwa procesowego ustalonego na podstawie § 2 pkt 3 w zw. z § 14 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (tekst jednolity Dz. U. z 2018 r., poz. 265).

Sąd nie zasądził od organu na rzecz skarżącej [...] S.A. zwrotu opłaty skarbowej od pełnomocnictwa, gdyż nie została ona udokumentowana. Skądinąd zgodnie z art. 2 ust. 1 pkt 1 lit. h ustawy z dnia 16 listopada 2006 r. o opłacie skarbowej (tekst jednolity Dz. U. z 2020 r., poz. 1546, ze zm.) nie podlega opłacie skarbowej dokonanie czynności urzędowej, wydanie zaświadczenia i zezwolenia (pozwolenia, koncesji) albo złożenie dokumentu stwierdzającego udzielenie pełnomocnictwa lub prokury albo jego odpisu, wypisu lub kopii w sprawach załatwianych na podstawie u.g.n. Rozpoznawana sprawa należy do wyżej wymienionej kategorii spraw (zob.: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 sierpnia 2014 r., I OSK 147/13, orzeczenia.nsa.gov.pl).