Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt III SA/Gd 802/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2021-11-26 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1, art. 17 ust. 1b
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Janina Guść Sędziowie: Sędzia WSA Bartłomiej Adamczak Sędzia WSA Jolanta Sudoł (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 26 listopada 2021 r. sprawy ze skargi I. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia 1 lipca 2021 r., nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Prezydent Miasta S., działając na podstawie m.in. art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2020 r., poz. 111 ze zm.; powoływanej dalej w skrócie jako: "u.ś.r."), decyzją z dnia 7 stycznia 2021 r. (nr [...]) odmówił przyznania I. W. (zwana dalej także jako: "wnioskodawczyni", "strona" lub "skarżąca") prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad mężem E. W.

W uzasadnieniu decyzji organ pierwszej instancji wskazał, że wnioskodawczyni spełnia przesłanki niezbędne do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne z tytułu opieki nad niepełnosprawnym mężem określone w art. 17 ust. 1 oraz art. 17 ust. 1 lit. a u.ś.r., tj. jest osobą spokrewnioną, na której w pierwszej kolejności ciąży obowiązek alimentacyjny wobec męża, nie podejmuje zatrudnienia ze względu na konieczność sprawowania stałej i osobistej opieki nad niepełnosprawnym. Nie wystąpiły też przeciwwskazania wymienione w art. 17 ust. 5 u.ś.r., gdyż wnioskodawczyni oświadczyła, że z chwilą przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego rezygnuje z posiadanego prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego. Jednakże, zdaniem organu, w rozpatrywanej sprawie nie zostały spełnione przesłanki uregulowane w art. 17 ust. 1b u.ś.r., bowiem z orzeczenia o niepełnosprawności męża wnioskodawczyni nie wynika, aby niepełnosprawność powstała przed ukończeniem 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia. W orzeczeniu wydanym przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w S. z dnia 19 listopada 2019 r. wskazano, że E. W. (mąż wnioskodawczyni) legitymuje się znacznym stopniem niepełnosprawności od 19 listopada 2019 r. (od 57 roku życia), natomiast nie da się ustalić od kiedy niepełnosprawność istnieje. Organ pierwszej instancji zaznaczył przy tym, że wydanie przez Trybunał Konstytucyjny wyroku z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, odnoszącego się do art. 17 ust. 1b u.ś.r. nie oznacza wykluczenia możliwości stosowania przesłanki określonej w tym przepisie.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej także jako: "SKO"), po rozpatrzeniu wniesionego przez I. W. odwołania, decyzją z dnia 1 lipca 2021 r. (nr [...]), wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2021 r., poz. 735; zwanej dalej jako: "k.p.a.") oraz art. 17 ust. 1 i art. 17 ust. 1b u.ś.r., utrzymało w mocy zakwestionowaną decyzję Prezydenta Miasta S.

SKO w uzasadnieniu swojej decyzji w pierwszej kolejności wskazało, że dniu 8 grudnia 2020 r. wnioskodawczyni wniosła o przyznanie jej świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na konieczność sprawowania stałej opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny - mężem E. W. Do wniosku załączyła orzeczenie Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w S. z dnia 19 listopada 2019 r., z którego wynika, że jej mąż legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, ze wskazaniem w pkt 7 orzeczenia konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku z znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Nie ustalono jednak od kiedy istnieje niepełnosprawność ale ustalono, że stopień niepełnosprawności datuje się od 19 listopada 2019 r. Orzeczenie wydane zostało na stałe. E. W., jak wskazano w wywiadzie środowiskowym, jest osobą schorowaną i porusza się w asyście drugiej osoby, ma wszczepiony rozrusznik serca, ma również niedowład ręki prawej. Wnioskodawczyni zajmuje się mężem: myje go, goli, ubiera, podaje leki. Od momenty wszczepienia stymulatora serca jego stan się pogorszył. W dniu 1 września 2020 r. wnioskodawczyni, z racji opieki nad mężem, przyznano specjalny zasiłek opiekuńczy na okres od 1 listopada 2020 r. do 31 października 2021 r. Wnioskodawczyni oświadczyła, że z tego świadczenia zrezygnuje, jeżeli otrzyma świadczenie pielęgnacyjne, o które wniosła. Uzupełniając wywiad środowiskowy organ pierwszej instancji ustalił dodatkowo, na podstawie oświadczenia wnioskodawczyni, że jej mąż przeszedł czwarty zawał serca i 2 tygodnie przebywał w szpitalu (karta informacyjna leczenia szpitalnego z dnia 13 marca 2021 r.). Skutkiem badań lekarskich tj. "przepychania żył" są dolegliwości bólowe w okolicy pachwiny i trudności z poruszaniem się, jak również dolegliwości bólowe serca. Mąż wnioskodawczyni znacząco schudł, ma problemy z apetytem i bezwładną rękę. Usunięto mu również łagodny guz ślinianki. E. W. choruje oprócz tego na miażdżycę, nadciśnienie, cukrzycę, niedosłyszy i niedowidzi, ma problemy z pamięcią. Wymaga stałej pomocy i opieki bo nie jest w stanie, według oświadczenia wnioskodawczyni, samodzielnie wykonać żadnej czynności z zakresu dnia codziennego.

SKO, po przytoczeniu przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych mających zastosowanie w sprawie, wskazało następnie, że podstawą odmowy przyznania świadczenia nie może, jak przyjął organ pierwszej instancji, stanowić przepis art. 17 ust. 1 b u.ś.r. W ustalony stanie faktycznym należy uwzględnić stanowisko wskazane w wyroku Trybunału Konstytucyjnego i przyjęcie, że w odniesieniu do grupy opiekunów osób, których niepełnosprawność powstała później, a którzy wymagają opieki, czyli po ukończeniu 18 roku życia, przedmiotowa negatywna przesłanka przysługiwania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego utraciła cechę konstytucyjności. W konsekwencji przysługiwanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tej grupie osób należy rozpatrywać bez tej przesłanki negatywnej. Takie stanowisko prezentowane jest w orzecznictwie sądów administracyjnych obu instancji (zob. np. wyrok NSA z 20 kwietnia 2017 r., sygn. akt I OSK 2593/16).

SKO zaznaczyło, że nie zaprzecza, iż E. W. jest osobą niepełnosprawną i w niektórych czynnościach dnia codziennego pomaga mu żona. W uzupełnieniu wywiadu środowiskowego wynika, zdaniem wnioskodawczyni, że jej mąż nie jest w stanie samodzielnie wykonać żadnej czynności dotyczącej codziennego funkcjonowania. Jest niesamodzielny z powodu niedowładu ręki - nie zje posiłku, nie zadba o wygląd zewnętrzny, nie umyje się, nie ubierze. Potrzeby fizjologiczne załatwia z pomocą drugiej osoby, po mieszkaniu porusza się bardzo powoli i z asystą. Wychodzi z domu zgodnie z zaleceniem lekarza na spacery ale często odpoczywa. Przejście 100 m zajmuje mu przy wsparciu żony około 1-1,5 godziny. Jak wskazała wnioskodawczyni czynności opiekuńcze zajmują jej od 8 do 9 godzin dziennie. Obejmują pranie, sprzątanie, palenie w piecu i związane z tym czynności w sezonie grzewczym, reprezentowanie w urzędach, u lekarza, wspólne wyjścia na wizyty lekarskie i - w zależności od stanu zdrowia - np. smarowanie maścią, mierzenie ciśnienia i poziomu cukru we krwi, załatwianiu rehabilitacji dla męża. Przy powtórnie przeprowadzonym wywiadzie środowiskowym w dniu 8 kwietnia 2021 r. wnioskodawczyni wyjaśniła, że kontakt słowny z jej mężem jest zaburzony z powodu problemów z pamięcią, niedosłuchu i niedowidzenia, w szczególności przy wyższym poziomie cukru. E. W. gównie leży w łóżku, często skarży się, że jest mu zimno. W związku ze stanem zdrowia wnioskodawczyni wykonuje przy mężu wszystkie niezbędne czynności tj. utrzymuje codziennie jego higienę (myje, kąpie, goli, 2 x dziennie ubiera męża, 2 x dziennie podaje mu leki, 2 x dziennie mierzy mu ciśnienie i poziom cukru, utrzymuje wokół niego porządek - codziennie zmienia piżamę, pościel w razie potrzeby, w zależności od samopoczucia i pogody pomaga mężowi w spacerach). Oprócz tego wykonuje wszystkie czynność związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego, w tym umawia wizyty lekarskie, wykupuje recepty, załatwia formalności urzędowe. Wnioskodawczyni wraz z mężem jest pod stałą pieką MOPS, korzysta z dodatku mieszkaniowego, talonów na odżywianie, specjalnych zasiłków celowych z przeznaczeniem na zakup leków. W ocenie wnioskodawczyni - poświęca się ona mężowi około 8-9 godzin dziennie, w tym rano około 4 godzin. Czynności obiadowe zajmują jej około 1-1,5 godziny.

Mając na uwadze powyższe SKO wskazało, że nie zaprzecza, że E. W. jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym i z tego powodu, jak podano w orzeczeniu o stopniu niepełnosprawności, wymaga pomocy drugiej osoby w funkcjonowaniu. Opieka wnioskodawczyni nad mężem wyczerpuje wszystkie jego potrzeby jako osoby chorej, takiej opieki wymagającej. Jednakże zauważyć należy, jak wskazał organ pierwszej instancji w uzasadnieniu decyzji, że wnioskodawczyni przed otrzymaniem prawa do specjalnego zasiłki opiekuńczego była zarejestrowana jako osoba bezrobotna w Powiatowym Urzędzie Pracy. Nigdy nie była zatrudniona i nigdy nie wykonywała żadnej pracy zarobkowej mimo, że uprzednio, stan zdrowia jej męża opieki nie wymagał. Wnioskodawczyni problemy z zatrudnieniem miała prawdopodobnie z uwagi na brak wykształcenia (6 klas szkoły podstawowej), jakiegokolwiek przygotowania zawodowego i praktyki zawodowej, a przy tym znaczne trudności w czytaniu i pisaniu.

SKO przyjęło, że wnioskodawczyni ma 58 lat i mogłaby być osobą czynną zawodowo, mimo potencjalnych trudności w znalezieniu prący. Jednak z uwagi na to, że wnioskodawczyni nigdy nie pracowała, a zrejestrowana była w Powiatowym Urzędzie Pracy nie z chęci podjęcia pracy lecz prawdopodobnie w celu uzyskania świadczeń zdrowotnych, brak jest podstaw do przyjęcie, że taką pracę gotowa byłaby podjęć, gdyby nie konieczność opieki nad mężem. Trudno przyjąć by znalazła pracę w niepełnym wymiarze czasu pracy polegającą na np. sprzątana biura z wyłączeniem sprzątania łazienek, bo ten zakres prac wymagałby zgody króla (wnioskodawczyni jest pochodzenia romskiego). SKO zwróciło uwagę, że zakres prac, jakie wnioskodawczyni deklaruje w ramach opieki, wykonywała również w czasie, gdy jej mąż był osobą zdrową i opieki nie wymagał. Wnioskodawczyni wyjaśniła, co wskazano wyżej, że opieka nad mężem zajmuje jej około 8-9 godzin dziennie. Nie trudno nie zauważyć, że takie czynności jak pranie, sprzątanie, przygotowywanie posiłków, zakupy, czynności związane z ogrzewaniem mieszkania wnioskodawczyni wykonywała zapewne wówczas, gdy jej mąż nie chorował. Są to czynności z zakresu dnia codziennego, wykonywane niezależnie od sprawowania opieki nad osobą chora. Zważywszy na zakres czynności oraz fakt, że wnioskodawczyni nigdy nie pracowała - zdaniem SKO takiej pracy by nie podjęła nawet wówczas gdyby jej mąż opieki nie wymagał - nie ma związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub niepodejmowaniem przez wnioskodawczynię takiego zatrudnienia z powodu sprawowania opieki. SKO wyjaśniło w tym zakresie, że to nie deklarowany zakres opieki stanowi podstawę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego ale wskazany wyżej związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy jej sprawowaniem a rezygnacja z zatrudnienia lub brakiem możliwości wykonywania go z tego powodu. Taka zależność w przypadku wnioskodawczyni nie zachodzi. Z tego względu przyznać świadczenia pielęgnacyjnego nie można, bo brak jest ku temu wskazanej przesłanki.

I. W., działając przez profesjonalnego pełnomocnika, zaskarżyła powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku, wnosząc o jej uchylenie oraz uchylenie poprzedzającej ją decyzji Prezydenta Miasta S. Wniosła również o zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, a także rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.

Zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie:

- prawa materialnego, mającego istotny wpływ na wynik sprawy, poprzez dokonanie błędnej wykładni przepisu art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych, tj. zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej. W konsekwencji niewłaściwe przyjęcie przez organ, że zakres opieki świadczony przez skarżącą nie wypełnia ww. dyspozycji podczas gdy w rozumieniu ww. przepisu osoba niepełnosprawna w stopniu znacznym wymaga - w zależności od rodzaju schorzenia oraz aktualnego stanu zdrowia - opieki stałej lub długotrwałej, lecz niekoniecznie całodobowej. Również niewłaściwe przyjęcie przez organ, że brak jest związku pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą (rezygnacją z pracy) a sprawowaniem przez nią opieki nad mężem, podczas gdy w przedmiotowej sprawie taki związek przyczynowo-skutkowy istnieje;

- przepisów postępowania, mających istotny wpływ na wynik sprawy: art. 6 k.p.a.,

art. 8 k.p.a., art. 9 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a. i art. 7 k.p.a. w związku z art. 80 k.p.a. poprzez nie wyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, tj. faktycznego zakresu opieki skarżącej nad mężem, co skutkuje brakiem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i zwalnia organy rozstrzygające w sprawie z podejmowania działań zmierzających do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, pozwalającego na wydanie rozstrzygnięcia z uwzględnieniem słusznego interesu strony.

W uzasadnieniu skargi podniesiono, że w przypadku skarżącej, fakt niepodejmowania zatrudnienia - który na równi z rezygnacją z zatrudnienia - uprawnia na mocy art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne, był spowodowany koniecznością opieki nad mężem. Organ drugiej instancji pobieżnie i w oderwaniu od stanu faktycznego sprawy ocenił zgromadzony materiał dowodowy w aspekcie sprawowanej przez skarżącą opieki nad mężem. Co ważne, czego organ nie wziął pod uwagę, skarżąca całodobowo jest w pełnej gotowości do świadczenia pomocy mężowi. Co należy podkreślić, organ drugiej instancji nie kwestionuje opieki nad mężem, jednakże lakonicznie podnosi, że zakres jej nie uprawnia do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne. Tym samym w okolicznościach przedmiotowej sprawy, wbrew temu co twierdzi organ drugiej instancji, związek bezpośredni (czasowy i co do motywów) między niepodejmowaniem zatrudnienia celem sprawowania osobistej opieki zachodzi. Skarżąca z uwagi na zły stan zdrowia męża nie ma możliwości aktywności zawodowej, a pomoc ta sprawowana jest w sposób prawidłowy. Nie powinno budzić wątpliwości organu, że przedstawiona i udowodniona przez skarżącą sytuacja, wyczerpuje wszelkie przesłanki do przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2021 r., poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Na mocy art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.; dalej powoływanej jako: "p.p.s.a.") uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu (pkt 2) lub wydania tego aktu z naruszeniem prawa (pkt 3).

W przypadku uznania, że skarga nie ma uzasadnionych podstaw podlega ona oddaleniu, na podstawie art. 151 p.p.s.a. Stosownie natomiast do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Kontrolując zaskarżoną decyzję zgodnie ze wskazanymi wyżej kryteriami, należało uznać, że rozstrzygnięcie to odpowiada prawu, a wniesiona skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Przedmiotem skargi skarżąca uczyniła decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 1 lipca 2021 r. (nr [...]) utrzymującą w mocy decyzję Prezydenta Miasta S. z dnia 7 stycznia 2021 r. (nr [...]), którą odmówiono jej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem - E. W.

Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięć organów obu instancji stanowiły przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Stosownie do art. 17 ust. 1b ustawy świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.

W rozpoznawanej sprawie organ pierwszej instancji odmówił skarżącej przyznania wnioskowanego świadczenia twierdząc, że nie zostały spełnione przesłanki określone w art. 17 ust. 1b u.ś.r. Z orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności męża skarżącej, zdaniem organu, nie wynika, aby niepełnosprawność powstała przed ukończeniem 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.

SKO uznało natomiast, że skarżącej należało odmówić przyznania wnioskowanego świadczenia, gdyż nie spełnia ona przesłanek z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., tzn. brak jest bezpośredniego związku między niepodejmowaniem pracy a opieką nad mężem. Ponadto organ odwoławczy w uzasadnieniu swojej decyzji zaznaczył, że - w jego ocenie - czynności wskazywane przez skarżącą, a mające dotyczyć opieki, mieszczą się w większości w zwykłych czynnościach dnia codziennego, wykonywane niezależnie od sprawowania opieki nad osobą chorą. W zakresie spełnienia przesłanki z art. 17 ust. 1b u.ś.r. SKO przychylił się do stanowiska sądów administracyjnych, w których wskazywano, że mając na uwadze wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, należy stosować art. 17 ust. 1b u.ś.r. z pominięciem kryterium momentu powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki.

Zdaniem Sądu organ odwoławczy prawidłowo wywiódł, że organ pierwszej instancji błędnie zastosował przepis art. 17 ust. 1b ustawy, bowiem wobec treści wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. K 38/13, przymiot konstytucyjności utraciło przewidziane w tym przepisie kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego przez opiekunów dorosłych niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała później niż w okresach wskazanych w ust. 1b pkt 1 i 2 ustawy. Z tych przyczyn w odniesieniu do opiekunów dorosłych niepełnosprawnych, oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium.

Sąd podziela linię orzeczniczą sądów administracyjnych, które w odniesieniu do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych wnoszących o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego po wyroku Trybunału, dostrzegają jego wpływ na obecną sytuację tych podmiotów i wyrażają stanowisko o konieczności uchylenia decyzji (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 sierpnia 2016 r., sygn. akt I OSK 923/16 oraz wyrok z dnia 4 listopada 2016 r., sygn. akt I OSK 1578/16; wyrok WSA w Warszawie z dnia 2 kwietnia 2015 r., sygn. akt VIII SA/Wa 1026/14; wyrok WSA w Olsztynie z dnia 27 sierpnia 2015 r., sygn. akt II SA/Ol 623/15; wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 1 czerwca 2015 r., sygn. akt II SA/Bd 366/15; wyrok WSA w Gdańsku z dnia 16 marca 2017 r., sygn. akt III SA/Gd 51/17).

Przechodząc natomiast do oceny zasadności stanowiska SKO odnoście braku podstaw przyznania wnioskowanego świadczenia z uwagi na to, że czynności wykonywane przez skarżącą, a mające dotyczyć opieki nad mężem, mieszczą się w większości w zwykłych czynnościach dnia codziennego, co w konsekwencji przesądza o braku spełnienia związku przyczynowego pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia a sprawowaniem opieki, uznać - zdaniem Sądu - należy, że stanowisko takie nie znajduje odzwierciedlenia w zgromadzonym materiale dowodowym.

Z akt sprawy wynika, że skarżąca, działając przez profesjonalnego pełnomocnika, złożyła w dniu 8 grudnia 2020 r. w Miejskim Ośrodku Pomocy Społecznej w S. wniosek o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym mężem - E. W. (ur. [...]1962 r.). Mąż skarżącej legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (orzeczenie z dnia 19 listopada 2019 r. wydane na stałe przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w S.), w którym wskazano, że ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 19 listopada 2019 r., natomiast nie da się ustalić od kiedy niepełnosprawność istnieje. Symbol przyczyny niepełnosprawności: 07-S (choroby układu oddechowego i krążenia), 05-R (upośledzenie narządu ruchu). W orzeczeniu tym podano m.in., że wymaga on stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

W wywiadzie środowiskowym przeprowadzonym w toku postępowania dot. przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego pracownik socjalny (telefonicznie) ustalił, że E. W. wymaga pomocy przy utrzymaniu higieny, ubieraniu. Nie porusza się samodzielnie, zawsze w towarzystwie drugiej osoby. Ma wszczepiony rozrusznik serca. Czeka na operację guza tzw. ślinianki za uchem. Jego żona przygotowuje mu i podaje wszystkie posiłki (karmi go), dawkuje i podaje leki, robi zakupy, sprząta, pali w piecu (w sezonie grzewczym), reprezentuje męża w urzędach i u lekarza, w zależności od stanu zdrowia - smaruje męża maścią, mierzy mężowi ciśnienie i poziom cukru we krwi. W oświadczeniach złożonych również w toku postępowania dot. przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego I. W. podała, że karmi męża ponieważ ma niepełnosprawną rękę. Rano i wieczorem mierzy mężowi ciśnienie i poziom cukru we krwi. Myje męża, goli, ubiera. Stan męża znacznie się pogorszył od momentu założenia stymulatora serca.

Natomiast w wywiadzie środowiskowym przeprowadzonym (również telefonicznie) w dniu 8 kwietnia 2021 r., w toku postępowania odwoławczego dot. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, pracownik socjalny, podczas rozmowy z wnioskodawczynią, ustalił iż stan zdrowia E. W. pogorszył się. Przeszedł 4 zawał i z tego powodu przebywał w szpitalu. Miał przeprowadzone niezbędne badania, w tym przepychanie żył - doszło do przebicia. Spowodowało to silne dolegliwości bólowe w okolicach pachwiny oraz nasilenie problemu z poruszaniem. Nasiliły się też dolegliwości bólowe mięśnia sercowego pod pachą. Ma problemy z apetytem, znacznie schudł. Ma bezwład jednej ręki, miażdżycę, chorobę wieńcową, wszczepiony rozrusznik. Stan po usunięciu guza ślinianki za uchem (nowotwór łagodny). Oczekuje na zabieg usunięcia woreczka żółciowego. Nadal choruje na nadciśnienie, cukrzycę. Niedosłyszy, niedowidzi, ma duże problemy z pamięcią. Obecnie nie jest wstanie samodzielnie wykonywać żadnej czynności dnia codziennego. Jest niesamodzielny m.in. z powodu niedowładu jednej ręki. Nie zje posiłku, nie umyje się, nie ubierze. Potrzeby fizjologiczne załatwia z pomocą drugiej osoby (trzeba go zaprowadzić do toalety - potrzebuje asysty, czasem trzeba go podnieść z toalety). Po mieszkaniu porusza się bardzo wolno i przy asyście. Wychodzi z domu praktycznie codziennie, zgodnie z zaleceniami lekarza, na spacer. Po przejściu każdego stopnia - odpoczywa. Chodzi przy pomocy drugiej osoby. Samodzielnie może usiąść z pozycji leżącej, czasem wstanie z łóżka (jak poziom cukru jest niższy). Gównie leży w łóżku. I. W. przy mężu wykonuje następujące czynności: utrzymuje higienę (goli go i kąpie); ubiera; przygotowuje wszystkie posiłki i je podaje (karmi); podaje i dawkuje leki (2 x dziennie); mierzy ciśnienie i poziom cukru (2 x dziennie); spaceruje (ok. 1 godz. 30 min. - w zależności od pogody i stanu zdrowia); po usunięciu guza ślinianki zmieniała opatrunki, przemywała rany, smarowała (aktualnie rana się zagoiła); utrzymuje porządek wokół chorego (zmiana piżamy, pościeli); w sezonie grzewczym pali w piecu; prowadzi gospodarstwo domowe (robi zakupy, sprząta, pierze); umawia wizyty lekarskie, badania; wykupuje leki; załatwia sprawy urzędowe.

W karcie informacyjnej leczenia szpitalnego z dnia 18 marca 2021 r. wskazano, że E. W. jest po zawale serca. Wykonano u niego angioplastykę gałęzi okalającej z implantacją stentu DES w dniu 13 marca 2021 r. Stan po angioplastyce gałęzi okalającej z implantacją stentu w przebiegu UA dnia 25 listopada 2019 r. Stan po zawale ściany przedniej mięśnia sercowego z prztrwałym uniesieniem odcinka ST z jednoczasową angioplastyką gałęzi przedniej zstępującej (LAD) z implantacją stentu DES 12 marca 2017 r. Diagnostyka wtórnych przyczyn nadciśnienia tętniczego 2013 r. Stabilna dławica piersiowa - stan po koronarografii w 2013 r. Stan po przebytym w

1999 r. zawale. Stan po implantacji stymulatora serca typu DDDR Medotronic z powodu napadowego bloku przedsionkowo-komorowego III stopnia oraz II stopnia 2:1 w dniu 1 czerwca 2018 r. Bezobjawowe komorowe zaburzenie rytmu serca. Nieprawidłowa tolerancja glukozy. Hiperurykemia. Otyłość. Stan po leczeniu operacyjnym guza ślinianki przyusznej lewej - listopad 2020 r.

I. W. (ur. [...] 1963 r.) nigdy nie pracowała, zarejestrowana była w 2019 r. w Powiatowym Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna, bez prawa do zasiłku (wrzesień-październik 2019 r.). Decyzją z dnia 1 września 2020 r., Prezydent Miasta S. przyznał jej świadczenie w formie specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z opieką nad E. W., w kwocie 620 zł miesięcznie, na okres od 1 listopada 2020 r. do 31 października 2021 r. Skarżąca jest w stanie zrezygnować z przyznanego jej specjalnego zasiłku opiekuńczego w przypadku przyznania jej wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego (oświadczenie zawarte we wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego).

Na podstawie zebranych w sprawie dokumentów, które zostały wskazane powyżej, nie sposób przyjąć, aby stan zdrowia E. W. - męża skarżącej, był na tyle dobry, a wykonywane przy nim czynności na tyle zwykłe, by mógł przez znaczną część czasu funkcjonować bez opieki drugiej osoby. Biorąc pod uwagę zarówno treść przedłożonej karty informacyjnej leczenia szpitalnego, treść przeprowadzonych w sprawie wywiadów środowiskowych, jak i treść orzeczenia o ustaleniu znacznego stopnia niepełnosprawności, zdaniem Sądu, za nieuprawnione należy uznać twierdzenie organu drugiej instancji, że rozmiar i zakres sprawowanej opieki nad mężem nie uprawnia skarżącej do świadczenia pielęgnacyjnego.

Nie można podzielić założenia organu drugiej instancji, że dla przyjęcia, iż w ramach opieki, która kwalifikowałaby do przyznania wnioskowanego świadczenia, konieczne jest wykonywanie tylko czynności opiekuńczych, nie zaś czynności, które są związane z codziennym funkcjonowaniem osoby niepełnosprawnej. Nie można zaprzeczyć, że przygotowywanie posiłków i ich podawanie, sprzątanie domu, czy robienie zakupów są czynnościami dnia codziennego. Jednak są to czynności niezbędne dla prawidłowego funkcjonowania osób wymagających opieki. Składają się one na całokształt prawidłowo sprawowanej opieki. Ponadto, pomoc osobie chorej w poruszaniu się po domu i poza nim, pomoc przy czynnościach higienicznych, w spożywaniu posiłków czy zażywaniu leków, należy również traktować w kategoriach czynności dnia codziennego, gdyż z reguły dotyczą codziennie podejmowanych działań przez opiekunów osób niepełnosprawnych, a które to czynności w połączeniu z innymi czynnościami, w tym dotyczącymi prowadzenia domu, wypełniają znaczną część dnia i stanowią konieczny element sprawowanej opieki. Zdaniem Sądu, już z uwagi na sam charakter schorzeń na jakie cierpi E. W., nie można uznać, aby sprawowana opieka mogła być tak radykalnie skrócona, by mógł on pozostać sam, bez uszczerbku dla zapewniania mu - jako osobie o znacznym stopniu niepełnosprawności, należytej opieki.

Zasadnie pełnomocnik skarżącej w uzasadnieniu skargi podkreślił, że zakres opieki wyznaczony jest niepełnosprawnością osoby, która tej opieki wymaga. Trzeba mieć na uwadze potrzeby danej osoby niepełnosprawnej, wynikające z posiadanych przez nią konkretnych schorzeń.

Jak wskazano powyżej, wyczerpujące ustalenia w tym zakresie wymagały oparcia się na całości zgromadzonego w sprawie materiału, w tym na orzeczeniu o ustaleniu znacznego stopnia niepełnosprawności, wywiadach środowiskowych oraz dokumentach przedłożonych w toku postępowania administracyjnego, zarówno na etapie postępowania przed organem pierwszej instancji, jak również na etapie postępowania odwoławczego.

Jednakże, mając na uwadze całokształt podniesionych powyżej okoliczności, trudno uznać, że skarżąca obecnie nie podejmuje zatrudnienia lub pracy zarobkowej ze względu na konieczność sprawowania opieki nad mężem. Sąd przychyla się do stanowiska SKO, że w rozpatrywanej sprawie istnieją uzasadnione wątpliwości, że skarżąca chciałaby podjąć aktywność zawodową, lecz jej nie podejmuje z uwagi na sprawowanie opieki. Skarżąca bowiem nigdy nie była aktywna zawodowo. Co prawda, w 2019 r. była zarejestrowana w powiatowym urzędzie pracy jako osoba bezrobotna, nie można jednak przyjąć, że rejestracja ta miała na celu poszukiwanie pracy, bowiem posiadała ona status osoby bezrobotnej bez prawa do zasiłku wyłącznie przez dwa miesiące. Straciła ten status z powodu braku stawiennictwa w powiatowym urzędzie pracy w wyznaczonym terminie. Zaznaczyć należy, że zgodnie z art. 33 ust. 3 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (tekst jednolity: Dz. U. z 2021 r., poz. 1100 ze zm.) bezrobotny ma obowiązek zgłaszania się do właściwego powiatowego urzędu pracy w wyznaczonym przez urząd terminie w celu przyjęcia propozycji odpowiedniej pracy lub innej formy pomocy proponowanej przez urząd lub w innym celu wynikającym z ustawy i określonym przez urząd pracy, w tym potwierdzenia gotowości do podjęcia pracy. Natomiast zgodnie z art. 33 ust. 4 pkt 4 ww. ustawy, starosta, z zastrzeżeniem art. 75 ust. 3, pozbawia statusu bezrobotnego, bezrobotnego, który nie stawił się w powiatowym urzędzie pracy w wyznaczonym terminie i nie powiadomił w określonym okresie o uzasadnionej przyczynie tego niestawiennictwa. Tożsame przepisy istniały w dacie utraty przez skarżącą statusu osoby bezrobotnej.

Zatem uznać należy, że decyzja organu drugiej instancji i poprzedzającą ją decyzja organu pierwszej instancji, jest zgodna z prawem. Nie może bowiem ujść uwadze, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego przysługuje jedynie osobie, która spełnia łącznie przesłanki określone w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Z art. 17 ust. 1 u.ś.r. jednoznacznie wynika, że osoba wnioskująca o świadczenie pielęgnacyjne musi sprawować opiekę nad osobą niepełnosprawną w takim wymiarze, że w związku z tym rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a między obiema tymi okolicznościami zachodzi bezpośredni i ścisły związek przyczynowy.

Zaakcentować należy, że w orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że świadczenie pielęgnacyjne jest przyznawane osobom, które nie mogą podjąć zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub które są zmuszone do rezygnacji z zatrudnienia (innej pracy zarobkowej) ze względu na konieczność osobistego sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Świadczenie to jest zatem skierowane do osób zdolnych i gotowych do wykonywania pracy zarobkowej, które dobrowolnie nie podejmują tego rodzaju pracy lub z niej rezygnują w celu wykonywania czynności związanych z opieką nad osobą wymagającą opieki. Świadczenie pielęgnacyjne ma zatem zastąpić dochód wynikający ze świadczenia pracy, której nie może podjąć lub z której musi zrezygnować osoba pielęgnująca.

Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest więc częściowe zrekompensowanie opiekunowi niepełnosprawnego strat finansowych spowodowanych niemożnością podjęcia pracy lub rezygnacją z niej w związku z koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 sierpnia 2018 r., sygn. akt I OSK 1124/18). A zatem zaprzestanie aktywności zawodowej przez opiekuna ma być spowodowane koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie zaś innymi przyczynami, głównie leżącymi po stronie osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 listopada 2019 r., sygn. akt I OSK 1549/19).

Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 18 maja 2021 r., sygn. akt I OSK 275/21, wyraził pogląd, który skład orzekający w pełni akceptuje, że prawidłowo interpretowana hipoteza normy wyrażonej w art. 17 ust. 1 u.ś.r. obejmuje również konieczność poszukiwania związku - także czasowego - pomiędzy zaprzestaniem aktywności zawodowej (działań zmierzających do jej podjęcia), a wystąpieniem konieczności opieki nad osobą niepełnosprawną.

Konkludując, Sąd nie kwestionuje faktu, że mąż skarżącej jest osobą niezdolną do samodzielnej egzystencji, a co za tym idzie, wymaga opieki sprawowanej przez inne osoby, jednak nie można dać wiary twierdzeniom skarżącej, że nie podejmuje zatrudnienia wyłącznie ze względu na konieczność opieki nad mężem, skoro nigdy nie pracowała.

Mąż skarżącej przynajmniej od 1999 r. ma problemy z sercem. Jak sama skarżąca wskazała, w oświadczeniu z dnia 19 listopada 2019 r. (oświadczenie zostało złożone w toku postępowania dot. specjalnego zasiłku opiekuńczego), mąż potrzebuje jej opieki od paru lat. Od momentu założenia stymulatora serca jego stan się pogorszył. Implantacja symulatora serca miała miejsce w czerwcu 2018 r. (zob. karty informacyjne z leczenia szpitalnego). Natomiast skarżąca nigdy nie była aktywna zawodowo, zarejestrowana była w 2019 r. przez dwa miesiące w powiatowym urzędzie pracy jako osoba bezrobotna, bez prawa do zasiłku i w realiach niniejszej sprawy uprawniony jest pogląd, że fakt rejestracji w tym okresie czasu w urzędzie pracy nie był wyrazem "gotowości do pracy" skarżącej, skoro zgodnie z ww. oświadczeniem, stan męża miał się pogarszać od 2018 r., zaś skarżąca od 19 listopada 2019 r. zaczęła pobierać specjalny zasiłek opiekuńczy w związku z opieką nad mężem (zob. uzasadnienie decyzji organu pierwszej instancji), a warunkiem jego przyznania jest niepodejmowanie zatrudnienia.

Zauważyć nadto należy, że 12 kwietnia 2021 r. pracownik Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w S. zaproponował skarżącej rozważenie możliwości skorzystania z pomocy w formie usług opiekuńczych w miejscu zamieszkania męża. I. W. odmawiając przyjęcia pomocy we wskazany zakresie oświadczyła, że mąż nie chce skorzystać z takiej oferty (zob. notatka służbowa stanowiąca załącznik do wywiadu środowiskowego w dniu 8 kwietnia 2021 r.).

Wobec tego należy podzielić stanowisko organu odwoławczego, że opisana w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. przesłanka przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w rozpatrywanej sprawie nie zachodzi. Brak jest bowiem - bezpośredniego i ścisłego -związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy sprawowaniem przez skarżącą opieki nad mężem a niepodejmowaniem przez nią z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.

W tym stanie sprawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił wniesioną skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a., o czym orzeczono jak w sentencji wyroku.

Sąd orzekł w niniejszej sprawie na posiedzeniu niejawnym w postępowaniu uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a., zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie ustawowym nie zażąda przeprowadzenia rozprawy.

Powołane w treści niniejszego uzasadnienia orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w Internetowej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl).