Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 2545/19
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2023-02-08 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6074 Przekształcenie użytkowania wieczystego w prawo własności
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy: article: art. 129 § 2
journal: Dz.U. 2022 poz 2000
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Elżbieta Kremer (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Iwona Bogucka Sędzia del. WSA Agnieszka Miernik Protokolant starszy asystent sędziego Maciej Kozłowski po rozpoznaniu w dniu 8 lutego 2023 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej J. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 30 maja 2019 r. sygn. akt II SA/Sz 124/19 w sprawie ze skargi M. S. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Szczecinie z dnia 31 grudnia 2018 r. nr [...] w przedmiocie uchybienia terminu do wniesienia odwołania 1) uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Szczecinie do ponownego rozpoznania; 2) zasądza od M. S. na rzecz J. S. kwotę 597 (pięćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 30 maja 2019 r. sygn. akt II SA/Sz 124/19 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie, po rozpoznaniu skargi M. S., uchylił postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Szczecinie z dnia 31 grudnia 2018 r. w przedmiocie uchybienia terminu do wniesienia odwołania.

Wyrok zapadł na tle następujących okoliczności sprawy:

Prezydent Miasta Szczecin decyzją z dnia 26 maja 2003 r., po rozpatrzeniu wniosku o przekształcenie użytkowania wieczystego w prawo własności działki nr [...] w obrębie nr [...] położonej przy al. [...] nr [...] w S., orzekł o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego przysługującego osobom fizycznym w prawo własności, na rzecz M. S. i J. S., jako wspólników spółki cywilnej "[...]" z siedzibą w S. przy al. [...]. Powyższa decyzja została doręczona na adres [...] w dniu 27 maja 2003r., decyzję odebrała W. M., która przekazała ją J. S.

Dnia 25 lipca 2013 r. skarżąca wystąpiła o doręczenie przedmiotowej decyzji, wskazując że decyzja z dnia 26 maja 2003 r. nie została jej skutecznie doręczona, a także, że rozstrzygnięcie to powinno być skierowane do wszystkich wspólników spółki cywilnej, będących odrębnymi przedsiębiorcami i każdemu osobno doręczone.

W dniu 4 września 2013 r. skarżąca wniosła do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Szczecinie odwołanie od przedmiotowej decyzji doręczonej w dniu 20 sierpnia 2013 r.

Postanowieniem z dnia 20 stycznia 2014 r. Kolegium stwierdziło uchybienie terminu do wniesienia odwołania.

Skarżąca wywiodła skargę na przedmiotowe postanowienie. Uczestnik postępowania J. S. przedkładając poświadczoną za zgodność z oryginałem kserokopię pełnomocnictwa pocztowego z dnia 26 maja 1998r. wskazał, że wspólnicy spółki cywilnej "[...]" J. S. i M. S. udzielili W. M. pełnego pełnomocnictwa pocztowego, w tym w szczególności do odbioru poleconych przesyłek listowych.

Wyrokiem z dnia 26 listopada 2014 r. sygn. akt II SA/Sz 264/14, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie, uchylił zaskarżone postanowienie, wskazując że ustalenia organu odwoławczego budziły istotne wątpliwości w zakresie daty doręczenia stronie zaskarżonej decyzji. Sąd wskazał, że ponownie rozpoznając sprawę organ zobowiązany będzie do ponownego ustalenia czy decyzja z dnia 26 maja 2003r. została skutecznie doręczona M. S., a w szczególności w jakim trybie zostało dokonane doręczenie ( czy było to doręczenie na podstawie art.42-44 k.p.a., czy doręczenie osobie, której udzielono pełnomocnictwa pocztowego, ewentualnie innego pełnomocnictwa – np. z art.40 §1 k.p.a ), a także w jakiej dacie nastąpiło to doręczenie.

Postanowieniem z dnia 31 grudnia 2018 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Szczecinie, po ponownym rozpoznaniu sprawy, stwierdziło uchybienie do wniesienia odwołania.

W uzasadnieniu organ odwoławczy wyjaśnił, że w niniejszej sprawie dopuszczalne było doręczanie korespondencji dla wspólników spółki cywilnej w lokalu siedziby do rąk osób uprawnionych do odbioru pism. Ponadto osoba odbierająca korespondencję – W. M., nie oświadczyła doręczającemu, iż przyjmowanie przesyłek nie mieści się w zakresie jej obowiązków. Skoro zatem adres [...] został wskazany jako adres do korespondencji, będący jednocześnie adresem siedziby spółki i obecna pod tym adresem osoba poświadczyła odbiór decyzji z dnia 26 maja 2003 r. własnoręcznym czytelnym podpisem, to uwiarygodniła domniemanie faktyczne o uprawnieniu do jej odbioru korespondencji. Ponadto Kolegium zauważyło, że w taki sam sposób wielokrotnie doręczana była korespondencja na adres spółki i nie było to kwestionowane.

Organ odwoławczy wskazał ponadto, że wspólnicy spółki cywilnej występowali w obrocie prawnym jako odrębni przedsiębiorcy, którzy prowadzili wspólne przedsięwzięcie w postaci spółki cywilnej. Każdy z nich oddzielnie miał zdolność prawną w postępowaniu administracyjnym oraz w postępowaniu sądowoadministracyjnym - jako osoba fizyczna. Kolegium zwróciło również uwagę na fakt, że zgodnie z umową spółki cywilnej łączącą przedsiębiorców, umocowanym do inicjowania postępowania oraz reprezentowania spółki był każdy ze wspólników samodzielnie. Stosownie bowiem do postanowień § 4 umowy każdy ze wspólników miał prawo samodzielnego prowadzenia spraw oraz reprezentowania spółki. W ocenie organu umowa spółki cywilnej ma znaczenie nie tylko dla prowadzonych spraw z zakresu prawa cywilnego, ale również dla postępowań administracyjnych, w których zaangażowani są przedsiębiorcy działający w tej formie.

Podsumowując, w ocenie Kolegium decyzja z dnia 26 maja 2003 r. została doręczona w trybie art.45 k.p.a. w dniu 27 maja 2003 r. W następstwie powyższego zgodnie art. 57 § 1 k.p.a. początkiem biegu 14 - dniowego terminu do wniesienia odwołania był dzień następny - 28 maja 2003 r., natomiast koniec terminu przypadł na dzień 10 czerwca 2003 r., a z dniem 11 czerwca 2003 r. decyzja stała się ostateczna. Odwołanie zostało natomiast wniesione przez stronę dopiero pismem z dnia 3 września 2013 r. (data nadania w placówce pocztowej również 3 września 2013 r.). W zaistniałej sytuacji, wobec opóźnienia we wniesieniu odwołania w ustawowym terminie koniecznym było stwierdzenie uchybienia terminu do wniesienia odwołania.

Pismem z dnia 5 grudnia 2018 r. stanowisko w sprawie zajął J, S.

Skargę na powyższe postanowienie wniosła skarżąca, zarzucając naruszenie:

1) art. 134 k.p.a. w zw. z art. 129 § 1 i 2 k.p.a.;

2) art. 40 § 3 k.p.a.;

3) art. 45 k.p.a.;

4) art. 136 k.p.a. w zw. z art. 75 k.p.a.;

5) art. 140 k.p.a. w zw. z art. 7, 8, 9 i 11 k.p.a. oraz art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie uchylając zaskarżone postanowienie podkreślił, że sprawa niniejsza była już przedmiotem badania tego Sądu, który wyrokiem z dnia 26 listopada 2014 r. sygn. akt II SA/Sz 264/14 uchylił postanowienie z dnia 20 stycznia 2014 r.

Odnosząc się do dokonanej oceny prawidłowości i skuteczności doręczenia decyzji skarżącej zgodzono się z organem, że w przypadku spółki cywilnej dopuszczalne jest doręczenie korespondencji na adres siedziby spółki, w trybie o którym mowa w art. 45 k.p.a., to jednak zdaniem Sądu, regulacja ta nie mogła mieć zastosowania w niniejszej sprawie. Wnioskodawcami domagającymi się przekształcenia prawa użytkowania wieczystego nieruchomości w prawo własności były bowiem dwie osoby fizyczne – skarżąca i J. S., przy czym podpis złożyła tylko jedna osoba. Z akt postępowania wynika, że był to J. S. Skarżąca wniosku nie podpisała. We wniosku podano – jako adres zamieszkania obojga wnioskodawców [...].

W ocenie Sądu przytoczone okoliczności mają o tyle istotne znaczenie, że adres we wniosku został wskazany jako adres zamieszkania wnioskodawców, a nie adres spółki cywilnej, która jak wynika z załączonej do akt umowy spółki "[...]" znajdowała się w S. przy ul. [...]. Taki adres spółki został również wskazany w akcie notarialnym – umowie sprzedaży prawa użytkowania wieczystego nieruchomości, które zostało następnie przekształcone w prawo własności.

Z wywodów skarżącej wynika natomiast, że pod adresem wskazanym we wniosku, w dacie, gdy korespondencja zawierająca odpis decyzji z dnia 26 maja 2003 r. została doręczona, mieszkał J. S., natomiast ona, przebywała i mieszkała w tym czasie w K. W. M., która odebrała przesyłkę prowadziła, w innym lokalu znajdującym się w tym budynku, własną działalność gospodarczą, nie będąc przy tym pracownikiem (ani kierownikiem) spółki "[...]". Okoliczność, iż skarżąca w dacie doręczenia decyzji do rąk W. M. była zameldowana na pobyt czasowy (w okresie od 4 sierpnia 1998 r. do 4 sierpnia 2003 r.) w K. przy ul. [...] wynika również z załączonej do wniosku pełnomocnika skarżącej o podjęcie zawieszonego postępowania, z dnia 4 września 2018 r., kopii jej dowodu osobistego. Fakt, że skarżąca, w okresie, gdy złożono wniosek o przekształcenie prawa użytkowania wieczystego nieruchomości w prawo własności oraz, gdy została wydana i doręczona decyzja przekształceniowa, była zameldowana na pobyt czasowy poza S., uprawdopodabnia zdaniem sądu jej twierdzenia, iż nie podpisała się pod wnioskiem, jak również nie przebywała w tym okresie w mieszkaniu przy ul. [...]. Nie mogła również wskazać tego adresu jako adresu do korespondencji.

Niezależnie od powyższego Sąd wskazał, że stronami postępowania o przekształcenie prawa użytkowania wieczystego w prawo własności, stosownie do art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 4 września 1997 r. o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego przysługującego osobom fizycznym w prawo własności, mogły być osoby fizyczne, a nie przedsiębiorcy.

W świetle powyższego, zdaniem Sądu, nie ulega wątpliwości, że organ błędnie przyjął, iż doręczenie, o którym mowa nastąpiło w siedzibie spółki cywilnej do rąk osoby uprawnionej do odbioru korespondencji. Skoro tak, to przesyłka zawierająca odpis decyzji została skierowana wadliwie łącznie do obojga małżonków, jako wspólników spółki cywilnej, w sytuacji, gdy powinna zostać doręczona odrębnie każdemu z nich, na wskazane przez nich adresy zamieszkania lub adresy do doręczeń (w sytuacji, gdy jak ustalono w dacie złożenia wniosku mieli oni inne miejsca faktycznego zamieszkania w tym okresie).

Sąd podkreślił, że w tej sytuacji zaktualizował się, wynikający z wyroku z dnia 26 listopada 2014 r. obowiązek organu ustalenia w jakim trybie dokonano doręczenia odpisu decyzji skarżącej, w szczególności, czy nastąpiło to na podstawie art. 42 i nast. k.p.a., czy też do rąk osoby posiadającej pełnomocnictwo pocztowe. SKO w Szczecinie nie wypowiedziało się co prawda na ten temat w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, przyjęło bowiem, że doręczenie nastąpiło w trybie art. 45 k.p.a., jednak w świetle poczynionych przez ten organ ustaleń nie ulega wątpliwości, że przesyłka nie została doręczona adresatce – skarżącej. W. M., która odebrała przesyłkę adresowaną do J. S. i skarżącej nie była dorosłym domownikiem, ani sąsiadką skarżącej (która nie mieszkała w tym okresie w S. pod adresem wskazanym we wniosku), a zatem nie mogła się podjąć przekazania jej przesyłki zawierającej odpis decyzji.

Zdaniem Sądu wątpliwe także są okoliczności udzielenia jej pełnomocnictwa pocztowego, w szczególności daty dokonania tej czynności.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł J. S., zarzucając:

1) nieważność postępowania w rozumieniu art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a.;

2) naruszenie art. 64 § 3 w zw. z art. 34 p.p.s.a. poprzez jego niezastosowanie i brak zawiadomienia pełnomocnika o toczącym się postępowaniu, w tym niedoręczenie odpisu skargi oraz zawiadomienia o posiedzeniu;

3) naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. poprzez uznanie, że zachodzi podstawa do uchylenia zaskarżonego postanowienia;

4) naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 42 § 1 i 3 oraz art. 45 k.p.a.;

5) naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 60 ustawy z dnia 23 listopada 1990 r. o łączności w zw. z § 60 oraz 61 rozporządzenia Ministra Łączności z dnia 15 marca 1996 r. w sprawie warunków korzystania z usług pocztowych o charakterze powszechnym poprzez ich niezastosowanie i w konsekwencji uznanie, że nie doszło do prawidłowego doręczeń a decyzji na rzecz skarżącej, pomimo tego że w aktach sprawy znajduje się pełnomocnictwo pocztowe udzielone przez skarżącą W. M. do odbioru wszelkich przesyłek pocztowych, a nadto znajduje się informacja Prokuratora Rejonowego w Szczecinie z dnia 10 czerwca 2015 r., że podpis na oryginale tego pełnomocnictwa pocztowego został złożony przez skarżącą;

6) naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz art. 3 § 2 pkt 2 p.p.s.a. poprzez dokonanie wadliwych i sprzecznych z zebranym w sprawie materiałem dowodowym ustaleń oraz wadliwe wykonanie przez Sąd I instancji funkcji kontrolnej i w konsekwencji niesłuszne uchylenie zaskarżonego postanowienia;

7) naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 133 § 1 p.p.s.a. poprzez oparcie zaskarżonego wyroku o własne ustalenia nie znajdujące odzwierciedlenia w aktach sprawy;

8) naruszenie art. 122 p.p.s.a. poprzez nierozpoznanie sprawy na rozprawie mimo istniejącego wniosku strony oraz mimo tego, że sprawa niniejsza wymaga głębszego wyjaśnienia, umożliwienia stronom wypowiedzenia się co do wzajemnych stanowisk, a także ze względu na fakt, iż niniejsza sprawa jest sprawą istotną z punktu widzenia interesów uczestników postępowania;

9) naruszenie art. 153 p.p.s.a. poprzez niezastosowanie się do wskazań i oceny prawnej zaprezentowanej przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w wyroku z dnia 20 stycznia 2014 r.

Jednocześnie skarżący kasacyjnie zarzucił naruszenie art. 2, 7 oraz art. 45 ust. 1 Konstytucji poprzez ich niezastosowanie i w konsekwencji pozbawienie uczestnika możliwości działania w postępowaniu przed sądem administracyjnym, w tym także poprzez rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym pomimo braku doręczenia odpisu skargi doręczenia pełnomocnikowi skarżącego przez Sąd jakiegokolwiek pisma informującego o prowadzeniu postępowania w sprawie.

Powołując się na powyższe podstawy skarżący kasacyjnie wniósł o:

1) uchylenie zaskarżonego wyroku w całości;

2) przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia Sądowi I instancji;

3) zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych;

4) rozpoznanie skargi na rozprawie.

Ponadto wniesiono o przeprowadzenie dowodów uzupełniających w postaci: 1) postanowienia Sądu Rejonowego Szczecin – Centrum w Szczecinie z dnia 23 grudnia 2015 r. w sprawie o sygn. akt I C 956/14; 2) protokołu rozprawy z dnia 18 października 2016 r. w sprawie toczącej się przed Sądem Okręgowym w Szczecinie Wydział I Cywilny o sygn. akt I C 263/16; 3) faktur VAT wystawianych przez spółkę cywilną "[...]", wskazując że jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i rodzaju dowodu i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną M. S. wniosła o oddalenie skargi kasacyjnej w całości oraz zasądzenie kosztów zastępstwa radcowskiego według norm przepisanych.

Ponadto wskazała, że wnioski skarżącego o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z przedłożonych dokumentów winny zostać oddalone. Gdyby natomiast Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie uznał odmiennie, uczestniczka wniosła o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z dokumentów, tj.:

1) protokołu rozprawy z dnia 29 lipca 2016 r. w sprawie toczącej się przed Sądem Rejonowym Szczecin – Centrum w Szczecinie I Wydział Cywilny o sygn. akt I C 956/14;

2) protokołu rozprawy z dnia 17 lutego 2016 r. w sprawie toczącej się przed Sądem Rejonowym Szczecin – Centrum w Szczecinie I Wydział Cywilny o sygn. akt I C 956/14;

3) protokołu rozprawy z dnia 19 października 2016 r. w sprawie toczącej się przed Sądem Rejonowym Szczecin – Centrum w Szczecinie I Wydział Cywilny o sygn. akt I C 956/14;

4) wyroku Sądu Apelacyjnego w Szczecinie I Wydział Cywilny z dnia 5 lipca 2017 r. wraz z uzasadnieniem w sprawie o sygn. akt I ACa 110/17.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 202 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm.), dalej powoływanej jako "p.p.s.a.", Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W sprawie nie występują, enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 p.p.s.a., przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Z tego względu, przy rozpoznaniu sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej.

Na rozprawie w dniu 8 lutego Naczelny Sąd Administracyjny dopuścił wnioskowane dowody.

Skarga kasacyjna jest zasadna.

Odnosząc się do zarzutów skargi kasacyjnej należy wskazać na trzy istotne zagadnienia jakie pojawiają się w okolicznościach tej sprawy i co do których wypowiedział się Wojewódzki Sąd Administracyjny, jednak stanowiska prawne, które przyjął są nieprawidłowe i nie pełne.

Pierwsze zagadnienie związane jest z treścią zaskarżonego postanowienia Samorządowego Kolegium Odwoławczego w którym Kolegium ustaliło, że doręczenie M. S. decyzji z dnia 26 maja 2003r. nastąpiło w dniu 27 maja 2003r. w trybie art.45 k.p.a., tym samym odwołanie wniesione w dniu 4 września 2013r. nastąpiło z uchybieniem terminu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie nie zgodził się z powyższym stanowiskiem Kolegium, wskazując, że wnioskodawcami domagającymi się przekształcenia prawa użytkowania wieczystego nieruchomości w prawo własności były dwie osoby fizyczne –M. S. i J. S., przy czym podpis złożył J. S., we wniosku podano jako adres zamieszkania obojga wnioskodawców [...]. Sąd podkreśla, że adres we wniosku został wskazany jako adres zamieszkania wnioskodawców, a nie adres spółki cywilnej "[...]" , która znajdowała się w S. przy ul. [...]. Dalej Sąd wskazuje, że M. S. w dacie doręczenia decyzji była zameldowana na pobyt czasowy w K. ( 4 sierpnia 1998r. do 4 sierpnia 2003r.)., a nadto W. M., która odebrała przesyłkę nie była pracownikiem spółki, ale prowadziła w innym lokalu własną działalność. Odnosząc się do powyższych ustaleń to przede wszystkim błędnie Sąd przyjął, że w dacie doręczania decyzji z dnia 26 maja 2003r. siedziba spółki "[...]" znajdowała się w S. przy ul. [...]. Umowa spółki cywilnej pomiędzy małżonkami M. S. i J. S. została zawarta w dniu 1 sierpnia 1995r. wówczas w umowie wskazano jako siedzibę spółki adres [...]. W dniu 31 sierpnia 1996r. M. S. i J. S. na zasadzie wspólności łącznej wspólników spółki cywilnej nabyli od Spółdzielni [...] "E." w S. prawo użytkowania wieczystego nieruchomości położonej w S. przy al. [...] zabudowanej budynkiem o charakterze handlowo-usługowo-mieszkalnym w którym znajduje się kilkanaście lokali. Zmiana siedziby spółki cywilnej "[...]" z ul. [...] na al. [...] nastąpiła po nabyciu prawa użytkowania wieczystego do nieruchomości przy al. [...] i pozostawała aktualna w dacie składania wniosku o przekształcenie prawa użytkowania wieczystego w własność , wydawania i doręczenia decyzji o przekształceniu z dnia 26 maja 2003r. Zaznaczyć przy tym należy, że zmieniając adres siedziby spółki cywilnej wskazano S. al. [...], bez wskazania numeru lokalu mimo, że w budynku tym znajduje się kilkanaście lokali ( na marginesie sprawy zauważyć należy, że w powstałych później spółkach E. Sp. z o.o., czy R. Sp. z o.o jako siedzibę spółek również podano S. al. [...], a więc bez wskazania lokalu). Stąd też we wniosku o przekształcenie podano adres [...] jako adres zamieszkania wnioskodawców. Zaznaczyć należy, że przedmiotem tego postępowania było ustalenie czy odwołanie od decyzji z dnia 26 maja 2003r. wniesione przez M. S. w dniu 3 września 2013r. zostało wniesione w terminie czy z uchybieniem terminu. Natomiast w tym postępowaniu nie można formułować ocen dotyczących prawidłowości złożonego wniosku w sprawie przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w własność w wyniku którego została wydana decyzja z dnia 26 maja 2003r. o przekształceniu. Okolicznością bezsporną jest, że w dniu 31 sierpnia 1996r. małżonkowie M. S. i J. S. na zasadzie wspólności łącznej wspólników spółki cywilnej nabyli prawo użytkowania wieczystego nieruchomości położonej w S. przy al. [...], to ten stan prawny nieruchomości determinował, że wniosek o przekształcenie mogli złożyć wspólnicy spółki cywilnej. W takich okolicznościach gdy przedmiot sprawy dotyczy uchybienia terminu do wniesienia odwołania od decyzji formułowanie ocen dotyczących wniosku na podstawie którego zostało wszczęte postępowanie i wydana przedmiotowa decyzja wykracza poza zakres obecnego postępowania.

Mając powyższe na uwadze, a przede wszystkim błędne przyjęcie przez Sąd I instancji, iż siedziba spółki cywilnej "[...]" w dacie doręczania decyzji przeksztalceniowej z dnia 26 maja 2003r. mieściła się w S. przy ul. [...], a nie przy al. [...] powoduje, że kontrola zaskarżonego postanowienia została przeprowadzona nieprawidłowo.

Drugim istotnym zagadnieniem w okolicznościach tej sprawy jest kwestia dotycząca pełnomocnictwa pocztowego udzielonego W. M., a która w dniu 27 maja 2003r. odebrała decyzję o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w prawo własności. Jak wskazywano już wcześniej w powoływanym prawomocnym wyroku WSA w Szczecinie z dnia 26 listopada 2014r. sygn.akt II SA/Sz 264/14 Sąd wskazał na konieczność ustalenia, czy decyzja z dnia 26 maja 2003r. została skutecznie doręczona M. S. i w jakim trybie, czy było to doręczenie na podstawie art.42-45 k.p.a, czy też w trybie pełnomocnictwa pocztowego. Wojewódzki Sąd Administracyjnym w zaskarżonym obecnie wyroku z dnia 30 maja 2019r. sygn..akt II SA/Sz 124/19 na str.14 uzasadniania w bardzo lakoniczny sposób odnosi się do tego zagadnienia, podnosząc że W. M. nie wiedziała o udzieleniu jej pełnomocnictwa, nie była obecna przy umieszczaniu jej danych na tym dokumencie. Sąd zwrócił uwagę, że skarżąca M. S. przeczy, iż takiego pełnomocnictwa pocztowego W. M. udzieliła, chociaż jak ustalono w postępowaniu karnym, na dokumencie tym widnieje jej podpis. W konkluzji Sąd I Instancji stwierdza, że wątpliwym byłoby uznanie, że doręczenie nastąpiło do rąk pełnomocnika pocztowego. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego powyższe uwagi dotyczące pełnomocnictwa pocztowego nie mogą być uznane pełne i wyczerpujące. Przede wszystkim Sąd I instancji poczynił je w oderwaniu od stanu prawnego regulującego wówczas instytucję pełnomocnictwa pocztowego, który to stan nie tylko, że nie został przedstawiony, przeanalizowany, ale nie został wskazany. Problematyka pełnomocnictwa pocztowego była wówczas uregulowana w rozporządzeniu Ministra Łączności z dnia 15 marca 1996r. w sprawie warunków korzystania z usług pocztowych o charakterze powszechnym ( wydanym na podstawie przepisów ustawy z dnia 23 listopada 1990r. o łączności) w rozdziale 8 zatytułowanym Pełnomocnictwo pocztowe. W takich okolicznościach zasadne są zarzuty skargi kasacyjnej dotyczące naruszenia art.60 ustawy z dnia 23 listopada 1990r. o Łączności w związku z § 60 ora 61 powołanego rozporządzenia z dnia 15 marca 1996r. poprzez ich niezastosowanie.

Trzecim istotnym zagadnieniem jest dokona przez Sąd I instancji ocena skutków braku prawidłowego doręczenia decyzji skarżącej M. S. Mianowicie Sąd I instancji stwierdził, że do prawidłowego doręczenia decyzji skarżącej nie doszło, a skoro tak to organ wadliwie przyjął, że uchybiła terminowi do złożenia odwołania od decyzji. Ponownie rozpoznając sprawę organ zobligowany będzie do rozpoznania odwołania skarżącej od decyzji z dnia 26 marca 20023r.. Odnosząc się do tego zagadnienia tj. skutku prawnego braku prawidłowego doręczenia decyzji stronie, należy przede wszystkim zwrócić uwagę, czy w danej sprawie występowała jedna strona, czy też mieliśmy do czynienia ze sprawą w której występowało kilka stron, a jednej z nich nie doręczono decyzji, natomiast decyzja została doręczona pozostałym stronom. W rozpoznawanej sprawie mamy do czynienia z tą drugą sytuacją albowiem stronami postępowania byli J. S. i M. S. wspólnicy spółki cywilnej "[...]", z siedzibą w S. [...], a decyzja o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w własność z dnia 26 maja 2003r. została doręczona w dniu 27 maja 2003r. J. S. Problematyka dotycząca zrekonstruowania formuły ochrony prawnej jaka przysługuje stronie, która nie uczestniczyła w postępowaniu przed organem pierwszej instancji, czego następstwem było niedoręczenie jej zapadłej w sprawie decyzji była już przedmiotem wypowiedzi zarówno przedstawicieli doktryny jak i orzecznictwa, w których analizowano, czy w takiej sytuacji strona zachowuje prawo do wniesienia odwołania, a jeśli tak to jak liczyć termin do jego wniesienia. Stąd też należy odwołać się do tych stanowisk. A.Wróbel w Komentarzu aktualizowanym do Kodeksu postępowania administracyjnego, LEX/el.2022 (autorstwa M.Jaśkowska, M.Wilbrandt-Gotowicz, A.Wróbel) wskazuje, że termin do złożenia odwołania rozpoczyna swój bieg od dnia doręczenia decyzji stronie (art. 129 § 2 k.p.a.). Brak doręczenia decyzji względnie ustalenie, iż zostało ono dokonane z obrazą przepisów kodeksu traktujących o doręczeniu (rozdział 8), oznacza, iż termin ten nie rozpoczął swojego biegu. Odwołanie strona może wnieść w terminie 14 dni od dnia doręczenia jej lub ogłoszenia decyzji (art. 127 § 1, art. 129 § 2 k.p.a.). W powyższym terminie może wnieść odwołanie także osoba mająca uprawnienia strony w rozumieniu art. 28 k.p.a., która nie brała udziału w postępowaniu administracyjnym i której organ nie doręczył i nie ogłosił decyzji, a o jej wydaniu dowiedziała się z innych źródeł. W razie nieskorzystania przez stronę z odwołań w powyższym terminie decyzja w myśl art. 16 § 1 k.p.a. staje się ostateczna niezależnie od tego, czy organ doręczył lub ogłosił ją wszystkim stronom. Stronie, która bez własnej winy nie brała udziału w postępowaniu i dowiedziała się o wydaniu decyzji, gdy ta była już ostateczna, przysługuje wniosek na podstawie art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a."; zob. także wyrok NSA z 24.11.2010 r., II OSK 1762/09, LEX nr 746776: "1. Strona postępowania administracyjnego, niebędąca jedyną stroną tego postępowania, która została w tym postępowaniu pominięta przez niedoręczenie jej decyzji organu pierwszej instancji, może wnieść odwołanie w terminie, który biegnie dla stron postępowania, którym decyzję doręczono, zaś po tym terminie nie służy jej prawo wniesienia odwołania, lecz podanie o wznowienie postępowania na podstawie art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. 2. Możliwość skorzystania z wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania służy jedynie stronie, której organ doręczył decyzję". "Podmiot, który nie brał udziału w postępowaniu przed organem I instancji, bądź któremu nie doręczono decyzji, może wnieść odwołanie, jeśli otwarty jest termin do wniesienia odwołania dla strony, której doręczono decyzję, a w przypadku wielości stron postępowania, jeśli otwarty jest termin do wniesienia odwołania chociażby dla jednej ze stron, którym doręczono decyzję. Podmiot, który nie brał udziału w postępowaniu zakończonym decyzją, bądź któremu nie doręczono decyzji, i który nie wniósł odwołania w terminie otwartym dla strony, której doręczono decyzję, nie ma możliwości «usunięcia» skutków prawnych upływu terminu do wniesienia odwołania. W takiej sytuacji podmiot taki nie może skorzystać z wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania, gdyż możliwość skorzystania z wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania (art. 58 § 1 k.p.a.) służy jedynie stronie, której organ doręczył decyzję" (wyrok NSA z 13.09.2017 r., II OSK 66/16, LEX nr 2411931). Podobne stanowisko prezentuje Z.Kmieciak, który wskazuje, że już w wyroku z dnia 27.08.1999 r., IV SA 1758/97, NSA uznał, że: "Strona, która została pozbawiona udziału w postępowaniu w pierwszej instancji, ma możliwość złożenia odwołania, z tym że termin do jego wniesienia dla takiej strony liczy się od dnia doręczenia (ogłoszenia) decyzji stronie, która brała udział w postępowaniu". Tezę tę rozwinięto w późniejszych orzeczeniach tego sądu, m.in. w wyroku z 24.11.2010 r., II OSK 1762/09. Zauważono w nim, że: "Strona postępowania administracyjnego, niebędąca jedyną stroną tego postępowania, która została w tym postępowaniu pominięta przez niedoręczenie jej decyzji organu pierwszej instancji, może wnieść odwołanie w terminie, który biegnie dla stron postępowania, którym decyzję doręczono, zaś po tym terminie nie służy jej prawo wniesienia odwołania, lecz podanie o wznowienie postępowania na podstawie art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a." (Z.Kmieciak [w:] W.Chróścielewski (red.) Z.Kmieciak (red.) Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz. Opublikowano WKP 2019).

Powyższe uwagi wskazują, że możliwość złożenia odwołania od decyzji przez stronę, której nie doręczono decyzji kształtuje się w zróżnicowany sposób w zależności od tego, czy była to jedyna strona postępowania, czy też w postępowaniu uczestniczyły inne strony, którym decyzja została prawidłowo doręczona. Natomiast Wojewódzki Sąd Administracyjny wskazując w zaskarżonym wyroku, że organ ponownie rozpoznając sprawę zobligowany będzie do rozpoznania odwołania skarżącej od decyzji z dnia 26 marca 20023r. zupełnie pominął przedstawione wyżej okoliczności. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że zarzuty skargi kasacyjnej dotyczące wskazanych trzech istotnych zagadnień są zasadne i dlatego skarga kasacyjna został uwzględniona. Natomiast za niezasadne zostały uznane zarzuty skargi kasacyjnej dotyczące naruszenia art.183 §2 pkt 5 p.p.s.a. i art.122 p.p.s.a. Z akt sądowych wynika, że skarga M. S. została przesłana J. S. i doręczona w trybie doręczenia zastępczego. Natomiast zgodnie z art.122 p.p.s.a sąd rozpoznający sprawę w trybie uproszczonym może przekazać sprawę do rozpoznania na rozprawie. Z treści powołanego przepisu wynika, że przekazanie sprawy do rozpoznania na rozprawie jest uprawnieniem, kompetencją do podjęcia określonej czynności procesowej, a nie obowiązkiem sądu, któremu ustawodawca, w omawianej kwestii, pozostawił swobodę, nie wskazując żadnych normatywnych kryteriów, którymi powinien się kierować.

W takich okolicznościach Naczelny Sąd Administracyjny działając na podstawie art185 §1 p.p.s.a uchylił zaskarżony wyrok w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Szczecinie. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art.203 pkt 2 p.p.s.a..