Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 758/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2022-03-17 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6074 Przekształcenie użytkowania wieczystego w prawo własności
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
article: art. 15 zzs4 ust. 2 i 3
journal: Dz.U. 2020 poz 1842
law: Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych  chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych - t.j.
article: art. 1 ust. 1, art. 4 ust. 1 pkt 3 i ust. 4, art. 6 ust. 1 i 2, art. 7 ust. 1 i 2, ust. 5, art. 12 ust. 2
journal: Dz.U. 2020 poz 2040
law: Ustawa z dnia 20 lipca 2018 r. o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego gruntów zabudowanych na cele mieszkaniowe w prawo  własności tych gruntów - t.j.
article: art. 12a
journal: Dz.U. 2021 poz 1899
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sławomir Wojciechowski (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Agnieszka Grosińska-Grzymkowska Asesor WSA Marcin Olejniczak na posiedzeniu niejawnym w dniu 17 marca 2022 r. sprawy ze skargi I. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie opłaty z tytułu przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności oddala skargę. B.A.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z [...] nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł., po rozpatrzeniu odwołania I.W. i I.W.-H., pkt 1 - uchyliło w całości zaskarżoną decyzję Prezydenta Miasta Ł. z [...] nr [...], znak: [...] w sprawie ustalenia wysokości i okresu wnoszenia rocznej opłaty z tytułu przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności gruntu położonego w Ł. przy ul. A 23, oznaczonego w rejestrze gruntów jako działka nr 515/1 w obrębie [...], objętego księgą wieczystą nr [...]; pkt 2 - ustaliło, że:

a) wysokość rocznej opłaty z tytułu przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności gruntu położonego w Ł. przy ul. A 23, oznaczonego w rejestrze gruntów jako działka nr 515/1 w obrębie [...], objętego księgą wieczystą nr [...], obciążającej I.W. jako współwłaścicielkę tego gruntu z udziałem ¾, wynosi 2325 zł, a okres jej wnoszenia - 20 lat, licząc od dnia 1 stycznia 2019 r.;

b) wysokość rocznej opłaty z tytułu przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności gruntu położonego w Ł. przy ul. A 23, oznaczonego w rejestrze gruntów jako działka nr 515/1 w obrębie [...], objętego księgą wieczystą nr [...], obciążającej I.W.-H. jako współwłaścicielkę tego gruntu z udziałem ¼ wynosi 775 zł, a okres jej wnoszenia - 20 lat, licząc od dnia 1 stycznia 2019 r.

Jak wynika z akt sprawy decyzją z [...] Prezydenta Miasta Ł., na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2020 r., poz. 256 z późn.zm. – dalej w skrócie "k.p.a.") w zw. z art. 6 ust. 1 i 4 oraz art. 8 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego gruntów zabudowanych na cele mieszkaniowe w prawo własności tych gruntów (Dz.U. z 2020 r., poz. 2040 dalej – w skrócie "ustawa"), po rozpatrzeniu wniosku I.W., potwierdził wysokość i okres wnoszenia rocznej opłaty z tytułu przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności gruntu położonego w Ł. przy ul. A 23, oznaczonego w rejestrze gruntów jako działka nr 515/1 w obrębie [...], objętego księgą wieczystą nr [...], w odniesieniu do U.W. i I.W. jako współwłaścicielek tego gruntu, zgodnie z informacjami podanymi w zaświadczeniach z 30 czerwca 2020 r. (po 1758 zł przez okres 20 lat od 2019 r.). W uzasadnieniu decyzji organ pierwszej instancji ograniczył się do opisania czynności poprzedzających jej wydanie, przytoczenia art. 1 ust. 1, art. 7 ust. 1, 2 i 6 ustawy oraz wskazania wysokości i sposobu ustalenia opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego gruntu, która obowiązywałaby w dniu przekształcenia tego prawa w prawo własności. Decyzja została doręczona wnioskodawczyni 7 kwietnia 2021 r.

Od powyższej decyzji odwołała się I.W., działając w imieniu własnym oraz jako pełnomocnik I.W.-H., wnosząc o ustalenie, że wysokość i ilość rat jest nieuzasadniona. W treści odwołania strona zakwestionowała wysokość podwyższonej opłaty rocznej ustalonej w oparciu o operat szacunkowy z 25 października 2011 r., w którym biegły w sposób niewłaściwy rozszerzył okres badania rynku, błędnie określił położenie nieruchomości, nie uwzględnił nakładów poniesionych przez użytkownika wieczystego w zakresie infrastruktury i wadliwe ustalił cenę 1m2 grunt.

Decyzją z [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł., na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a., art. 6 ust. 1 ustawy, orzekło jak wskazano na wstępie. Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie organ odwoławczy w pierwszym rzędzie przytoczył regulacje art. 1 ust. 1, art. 7 ust. 1, ust. 2, ust. 6 i 7, art. 4 ust. 4, art. 6 ust. 1 i 2 ustawy, a następnie wyjaśnił, że z dniem 1 stycznia 2019 r. prawo użytkowania wieczystego gruntu zabudowanego na cele mieszkaniowe, położonego w Ł. przy ul. A 23, oznaczonego w rejestrze gruntów jako działka nr 515/1 w obrębie [...], objętego księgą wieczystą nr [...], przekształciło się z mocy prawa w prawo własności. Przekształcenie to zostało potwierdzone w dwóch zaświadczeniach z 30 czerwca 2020 r., wydanych przez Prezydenta Miasta Ł. odrębnie w stosunku do poszczególnych osób wpisanych w ww. księdze wieczystej jako współużytkownicy wieczyści przedmiotowego gruntu, z udziałami wynoszącymi po ½ tj. I.W. i U.W.. Zaświadczenia zawierały m.in. informację o obowiązku wnoszenia rocznej opłaty przekształceniowej w wysokości (po 1758 zł) i okresie wnoszenia (20 lat od 2019 r.) tej opłaty. W dniu 29 września 2020 r. I.W., z zachowaniem terminu określonego w art. 6 ust. 1 ustawy, złożyła wniosek o ustalenie wysokości i okresu wnoszenia rocznej opłaty przekształceniowej w drodze decyzji, załączając kopię prawomocnego postanowienia Sądu Rejonowego dla Ł.-Ś. w Ł. z 3 grudnia 2018 r. sygn. akt [...], w którym stwierdzono, że spadek po U.W., zmarłej w dniu 4 sierpnia 2018 r., nabyły córki: I.W. i I.W.-H., po ½ części każda z nich. Po rozpatrzeniu rzeczonego wniosku Prezydent Miasta Ł. wydał kontrolowaną decyzję z [...].

Jak wyjaśniło w dalszej kolejności Kolegium przedmiotem niniejszego postępowania, wszczętego na wniosek I.W., jest ustalenie wysokości i okresu wnoszenia rocznej opłaty z tytułu przekształcenia prawa użytkowania wieczystego gruntu położonego w Ł. przy ul. A 23 (działka nr 515/1 w obrębie [...]) w prawo własności. Zatem rozstrzygnięcie organów administracji publicznej właściwych w tej sprawie odnosi się do ww. gruntu jako całości i jego wszystkich obecnych współwłaścicieli, będących przed dniem 1 stycznia 2019 r. współużytkownikami wieczystymi tego gruntu, ewentualnie ich następcami prawnymi. Pomimo faktu, że postępowanie zostało wszczęte na wniosek jednej ze współwłaścicielek i tylko jej została doręczona zaskarżona decyzja organu pierwszej instancji, status strony mają w nim zatem obie współwłaścicielki: wnioskodawczyni i I.W.-H.. W konsekwencji organ odwoławczy ocenił, że odwołanie zostało wniesione przez osoby legitymowane do złożenia tego środka prawnego, w granicach przysługującego im interesu prawnego.

Kolegium przechodząc następnie do meritum sprawy, wyjaśniło, że z woli ustawodawcy, wyrażonej w przepisach art. 7 ust. 1, 2 i 6 ustawy, regułą jest obciążenie nowego właściciela gruntu obowiązkiem ponoszenia na rzecz dotychczasowego właściciela rocznej opłaty z tytułu przekształcenia prawa użytkowania wieczystego tego gruntu w prawo własności, przez okres 20 lat od dnia przekształcenia, w wysokości równej wysokości opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego, która obowiązywałaby w dniu przekształcenia. Jedynie wyjątkowo, w sytuacjach określonych w przepisach prawa, nowy właściciel gruntu może być: zwolniony w całości z tej opłaty (art. 8 ustawy), uprawniony do uzyskania bonifikaty od opłaty za dany rok bądź opłaty jednorazowej (art. 9, art. 9a ustawy) lub zobligowany do wnoszenia rocznej opłaty przekształceniowej przez okres inny niż 20 lat (art. 7 ust. 6a ustawy). Z akt rozpoznawanej sprawy nie wynika, aby w stosunku do stron zachodziła którakolwiek z okoliczności wskazanych w tych unormowaniach, co oznacza, że na I.W. i I.W.-H. ciąży obowiązek corocznego uiszczania na rzecz Miasta Ł. opłaty za przekształcenie prawa użytkowania wieczystego gruntu położonego w Ł. przy ul. A 23 w prawo własności, przez okres 20 lat, licząc od dnia 1 stycznia 2019 r. (z zastrzeżeniem możliwości zgłoszenia w każdym czasie zamiaru wniesienia opłaty jednorazowej). Wysokość należnych od nich kwot pieniężnych z tego tytułu odpowiada zaś wysokości opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego, która obowiązywałaby w dniu 1 stycznia 2019 r., z uwzględnieniem wielkości przysługujących im udziałów we wspólnym prawie. Pomimo zasadniczej zgodności stanowisk organów obu instancji co do faktu istnienia obowiązku ponoszenia rocznej opłaty przekształceniowej w stosunku do działki nr 515/1 w obrębie [...], Kolegium stwierdziło istotną wadliwość zaskarżonej decyzji organu pierwszej instancji, wymagającą skorygowania na etapie postępowania odwoławczego. Dotyczy ona następujących kwestii: sposobu sformułowania zamieszczonego w niej rozstrzygnięcia (potwierdzenie wysokości i okresu wnoszenia opłaty, zamiast prawidłowego ustalenia jej wysokości i okresu wnoszenia przez sprecyzowanie odpowiednich kwot pieniężnych i zakresu czasowego obowiązku ich uiszczania); określenia osób zobowiązanych do wnoszenia rocznej opłaty przekształceniowej (wskazanie osoby już nieżyjącej w dniu przekształcenia, a pominięcie osoby będącej w tej dacie współużytkownikiem wieczystym gruntu); wysokości tej opłaty (potwierdzenie wysokości opłat ustalonych w zaświadczeniach z 30 czerwca 2020 r., choć nie odpowiadają one wysokości opłat rocznych z tytułu użytkowania wieczystego gruntu, które obowiązywałyby w dniu 1 stycznia 2019 r.).

W przekonaniu Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. treść rozstrzygnięcia wydanego w oparciu o art. 6 ust. 1 ustawy powinna odzwierciedlać treść regulacji stanowiącej jego podstawę prawną. Skoro zaś w przepisie tym mowa jest o ustaleniu wysokości lub okresu wnoszenia opłaty w drodze decyzji, to właściwy organ jest zobligowany do sformułowania swojego orzeczenia w adekwatny sposób, z tym, że w zależności od zakresu żądania wniesionego przez stronę, może ono obejmować ustalenie: tylko wysokości opłaty, tylko okresu jej wnoszenia albo - jak w niniejszej sprawie - obu tych elementów. Dalej organ zauważył, że zarówno w zaświadczeniu z 30 czerwca 2020 r., jak i zaskarżonej decyzji Prezydent Miasta Ł. wskazał jako jedną ze współwłaścicielek przedmiotowego gruntu U.W., która - jak stwierdzono w postanowieniu sądu powszechnego - zmarła 4 sierpnia 2018 r. O ile w pierwszym przypadku trudno czynić organowi pierwszej instancji zarzut z tego powodu, w sytuacji gdy opierał się on na treści księgi wieczystej nr [...] i nie wiedział o śmierci jednej z osób ujawnionych w niej jako współużytkownik wieczysty nieruchomości ani wydaniu orzeczenia stwierdzającego nabycie spadku po niej, o tyle w zaskarżonej decyzji wspomniane okoliczności powinny już być uwzględnione, gdyż kopia stosownego postanowienia w tym przedmiocie została załączona do wniosku wszczynającego postępowanie. Z treści tego dokumentu, analizowanej w powiązaniu z wpisami w księdze wieczystej nr [...] wynika, że bezpośrednio przed datą przekształcenia współużytkowniczkami wieczystymi gruntu działki nr 515/1 w obrębie [...] były: I.W. z udziałem ¾ i I.W.-H. z udziałem ¼, które od dnia 1 stycznia 2019 r. stały się współwłaścicielkami tego gruntu. Bezpodstawne było zatem potwierdzenie w rozstrzygnięciu zamieszczonym w zaskarżonej decyzji wysokości i okresu wnoszenia rocznej opłaty przekształceniowej m.in. w stosunku do U.W., a pominięcie I.W.-H.. Ponadto, mając na uwadze zakres tego rozstrzygnięcia, organ pierwszej instancji powinien doręczyć decyzję nie tylko wnioskodawczyni, ale także drugiej ze stron. Ponadto informując w zaświadczeniach z 30 czerwca 2020 r. o wysokości ciążących na poszczególnych współwłaścicielkach rocznych opłat z tytułu przekształcenia prawa użytkowania wieczystego gruntu położonego w Ł. przy ul. A 23 w prawo własności, Prezydent Miasta Ł. uznał, że wynoszą one w sumie 3516 zł (po 1758 zł), opierając się na pismach z 13 kwietnia 2012 r., w których wypowiedział ówczesnym współużytkowniczkom wieczystym wysokość dotychczasowych opłat rocznych z tytułu użytkowania wieczystego i zaoferował im przyjęcie nowych wysokości tych opłat w ww. kwotach, na podstawie art. 77 ust. 1 i art. 78 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (dalej u.g.n.). Stanowisko to zostało następnie potwierdzone w decyzji organu pierwszej instancji. Organ pierwszej instancji nie uwzględnił jednak faktu, że zarówno I.W., jak i U.W. złożyły w trybie art. 78 ust. 2 u.g.n. wnioski o ustalenie, że dokonana w ten sposób aktualizacja opłat rocznych jest nieuzasadniona albo jest uzasadniona w innej wysokości. Prawomocnymi orzeczeniami z [...] 2013 r. nr: [...] i [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. ustaliło zaś, że wysokość opłat rocznych z tytułu użytkowania wieczystego przedmiotowego gruntu, obowiązująca od dnia 1 stycznia 2013 r., wynosi 1550 zł w odniesieniu do każdej ze współużytkowniczek wieczystych (czyli w sumie 3100 zł). Po śmierci U.W. i nabyciu przez jej spadkobierczynie, z dniem 4 sierpnia 2018 r., przysługującego jej udziału ½) w prawie użytkowania wieczystego gruntu działki nr 515/1 w obrębie [...], I.W. - jako współużytkowniczka wieczysta z udziałem ¾ stała się zobowiązana do uiszczania opłaty rocznej w kwocie 2325 zł, a I.W.-H. - jako współużytkowniczka wieczysta z udziałem ¼ - opłaty rocznej w kwocie 775 zł. W takim też zakresie kwotowym obciążałby je obowiązek ponoszenia opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego gruntu w 2019 r., co z kolei ma bezpośrednie przełożenie na wysokość należnych od nich rocznych opłat przekształceniowych, ustalonych w niniejszej decyzji.

Dodatkowo Kolegium stwierdziło, że w rozpoznawanej sprawie nie ma zastosowania art. 139 k.p.a., ponieważ zaskarżona decyzja Prezydenta Miasta Ł. zawiera wady świadczące o jej wydaniu z rażącym naruszeniem art. 7 ust. 1 i 2 ustawy, ponieważ jej treść pozostaje w wyraźnej i oczywistej sprzeczności z treścią tych przepisów prawa.

Odnosząc się do treści odwołania Kolegium wyjaśniło, że wobec kategorycznego brzmienia przepisów prawa materialnego mających zastosowanie w sprawie, przedstawione w nim okoliczności faktyczne nie mogły mieć wpływu na treść wydanego przezeń rozstrzygnięcia.

Skargę na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. wywiodła I.W. wnosząc o ustalenie, że wysokość i ilość rat jest nieuzasadniona, spowodowana zawyżoną wartością działki bez uwzględnienia naniesionych inwestycji i poczynionych przez użytkowników wpłat. W motywach skargi jej autorka powtórzyła w całości argumentację z odwołania od decyzji organu pierwszej instancji. Skarżąca podkreśliła, że jest na emeryturze, przepracowała ponad 40 lat, jest osoba samotną i schorowaną, oczekuje na orzeczenie o niepełnosprawności, natomiast jej siostra jest na rencie.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. wniosło o jej oddalenie i podtrzymało stanowisko zaprezentowane w motywach zaskarżonej decyzji.

W piśmie procesowym z 26 września 2021 r. skarżąca zakwestionowała wysokość opłaty rocznej – 3100 zł i wniosła o naliczenie spornej opłaty w wysokości 1000 zł ze względu na poniesione we własnym zakresie inwestycje modernizujące ulicę (kanalizacja, gaz, woda, centralne ogrzewanie) oraz ponoszone koszty przyłączenia tych instalacji do budynku, a także okres uiszczania opłat za użytkowanie wieczyste od 1956 r. Do pisma załączyła zaświadczenie o stopniu niepełnosprawności oraz informacje ze szpitala o przeprowadzonych operacjach oczu.

Z kolei w piśmie z 25 stycznia 2022 r. skarżąca zwróciła się do Sądu z prośbą o uwzględnienie jej stanu zdrowia i możliwości finansowych. Podkreśliła, że ma 72 lata, jest osobą samotną, przebyła poważne operacje oczu, ma problemy neurologiczne i chory kręgosłup. Z tego tytułu bardzo wzrosły jej wydatki na leczenie. Na zakończenie stwierdziła, że obniżenie opłaty rocznej za przekształcenie pozwoli jej na kontynuowanie leczenia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:

Skarga nie jest zasadna.

W pierwszej kolejności podkreślić należy, że zgodnie z art. 15 zzs4 ust. 2 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r., poz. 1842), zwanej ustawą covidową, znowelizowanym na mocy art. 4 pkt 3 ustawy z dnia 28 maja 2021 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. poz. 1090), z dniem 3 lipca 2021 r., w okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 oraz w ciągu roku od odwołania ostatniego z nich wojewódzkie sądy administracyjne oraz Naczelny Sąd Administracyjny przeprowadzają rozprawę przy użyciu urządzeń technicznych umożliwiających przeprowadzenie jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku, z tym że osoby w niej uczestniczące nie muszą przebywać w budynku sądu. Zgodnie zaś z art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy covidowej przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów.

Na tle tego przepisu Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale z 30 listopada 2020 r., sygn. akt II OPS 6/19, wyraził pogląd, iż "prawo do publicznej rozprawy nie ma charakteru absolutnego i może podlegać ograniczeniu, w tym także ze względu na treść art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, w którym jest mowa o ograniczeniach w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw, gdy jest to unormowane w ustawie oraz tylko wtedy, gdy jest to konieczne w demokratycznym państwie m.in. dla ochrony zdrowia. Nie ulega wątpliwości, że celem stosowania konstrukcji przewidzianych przepisami uCOVID-19 jest m.in. ochrona życia i zdrowia ludzkiego w związku z zapobieganiem i zwalczaniem zakażenia wirusem COVID-19 (...). Z perspektywy zachowania prawa do rzetelnego procesu sądowego najistotniejsze jest zachowanie prawa przedstawienia przez stronę swojego stanowiska w sprawie (gwarancja prawa do obrony). (...) Dopuszczalne przepisami szczególnymi odstępstwo od posiedzenia jawnego sądu administracyjnego na rzecz formy niejawnej winno bowiem następować z zachowaniem wymogów rzetelnego procesu sądowego".

Zważywszy na treść powyższej regulacji zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału II z 28 stycznia 2022 r. niniejsza sprawa została skierowana do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy covidowej, ziściły się bowiem warunki określone w tym przepisie. Rozpoznanie tej sprawy jest konieczne, co znajduje potwierdzenie w zarządzeniu o rozprawie zdalnej z 14 stycznia 2022 r., jednakże rozprawy tej, wymaganej przez ustawę, nie można przeprowadzić na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku z uwagi na oświadczenie skarżącej, że nie ma możliwości technicznych uczestniczenia w rozprawie zdalnej, co skutkowało skierowaniem sprawy do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym w trybie tego przepisu, o czym strony zostały zawiadomione w drodze zarządzenia z 28 stycznia 2022 r.

Wymagany przy tym przywołaną wyżej uchwałą NSA standard ochrony praw stron w niniejszej sprawie został zachowany, skoro wskazanym powyżej zarządzeniem strony zostały powiadomione o skierowaniu sprawy na posiedzenie niejawne i miały możliwość zajęcia stanowiska w sprawie, względnie uzupełnienia dotychczasowej argumentacji (zarządzenie o rozprawie zdalnej z 14 stycznia 2022 r.). Z możliwości tej skorzystała skarżąca, składając do akt sprawy pismo z 25 stycznia 2022 r.

Godzi się w związku z tym wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz.U. z 2021 r., poz. 137) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2022 r., poz. 329 z późn.zm. – dalej w skrócie "p.p.s.a.") sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, sąd administracyjny bada, czy zaskarżony akt administracyjny (decyzja, postanowienie) jest zgodny z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego określającymi prawa i obowiązki stron oraz procesowego normującymi podstawowe zasady postępowania administracyjnego. Sąd rozstrzyga w graniach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57 a (art. 134 § 1 p.p.s.a.).

W rozpatrywanej sprawie Sąd uwzględniając brzmienie przywołanych wyżej norm prawnych dokonał kontroli legalności zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego Ł. i stwierdził, że odpowiada ona przepisom obowiązującego prawa, wobec czego brak jest podstaw do usunięcia jej z obrotu oprawnego, jak oczekuje tego strona skarżąca.

W pierwszej kolejności wyjaśnić należy, że przedmiotem postępowania administracyjnego poddanego ocenie tutejszego Sądu było wyłącznie ustalenie, na wniosek skarżącej, wysokości i okresu wnoszenia rocznej opłaty z tytułu przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności gruntu położonego w Ł. przy ul. A 23, oznaczonego w rejestrze gruntów jako działka nr 515/1, w obrębie [...], objętego księga wieczystą nr [...], co organ drugiej instancji uczynił wydając decyzję z [...] Podnoszone w treści wniosku inicjującego niniejsze postępowanie, a następnie powielone w odwołaniu i skardze zarzuty dotyczące ustalenia wartości działki czy prawidłowości sporządzonego w tym celu operatu szacunkowego, prawidłowo pozostawały więc poza zakresem zainteresowania organów orzekających i Sądu. Wyjaśnić w tym miejscu trzeba, że mocą decyzji z [...] 2013 r. nr [...] (adresatem decyzji była U.W.) oraz nr [...] (adresatem decyzji była I.W.) Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. ustaliło dla każdej z ówczesnych użytkowniczek wieczystych nową opłatę roczną z tytułu użytkowania wieczystego ½ części gruntu stanowiącego własność Miasta Ł. położonego w Ł. przy ul. A 23 w wysokości 1550 zł. Opłata roczna z tego tytułu dla całej nieruchomości ustalona wspomnianymi decyzjami wynosiła więc 3100 zł i to właśnie w tym postępowaniu strony mogły ewentualnie podważać w drodze stosownych zarzutów prawidłowość sporządzonego operatu szacunkowego i ustalonej na jego podstawie wartości nieruchomości, która rzutowała na wysokość ustalonej decyzją opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego gruntu. Tymczasem, strony nie skorzystały z prawnej możliwości wniesienia sprzeciwów od wspomnianych rozstrzygnięć z żądaniem przekazania sprawy do sądu powszechnego właściwego ze względu na miejsce położenia nieruchomości, wobec czego uzyskały one przymiot prawomocności. Z akt sprawy wynika, że decyzje te nie zostały dotychczas usunięte z obrotu prawnego w prawem przewidzianym trybie, wobec czego dopóki funkcjonują one w obrocie prawnym, dopóty korzystają one z domniemania legalności, a organ podobnie zresztą jak i Sąd, zobowiązane są do ich uwzględnienia przy wydawaniu swojego rozstrzygnięcia.

Przechodząc następnie do oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z [...] stwierdzić trzeba, że materialnoprawną podstawę jej podjęcia stanowiły przepisy ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego gruntów zabudowanych na cele mieszkaniowe w prawo własności tych gruntów (tekst jedn. Dz.U. z 2020 r., poz. 2040). Jak wynika z jej art. 1 ust. 1 z dniem 1 stycznia 2019 r. prawo użytkowania wieczystego gruntów zabudowanych na cele mieszkaniowe przekształca się w prawo własności tych gruntów. Z tytułu przekształcenia nowy właściciel gruntu ponosi na rzecz dotychczasowego właściciela gruntu opłatę. Wysokość opłaty jest równa wysokości opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego, która obowiązywałaby w dniu przekształcenia (art. 7 ust. 1 i 2 ustawy). Podstawę ujawnienia prawa własności gruntu w księdze wieczystej oraz ewidencji gruntów i budynków stanowi zaświadczenie potwierdzające przekształcenie, zwane dalej "zaświadczeniem", wydawane przez odpowiednio wójta (burmistrza, prezydenta miasta), zarząd powiatu albo zarząd województwa - w przypadku gruntów stanowiących własność jednostek samorządu terytorialnego (art. 4 ust. 1 pkt 3 ustawy). W zaświadczeniu potwierdza się przekształcenie oraz informuje o obowiązku wnoszenia rocznej opłaty przekształceniowej, zwanej dalej "opłatą", wysokości i okresie wnoszenia tej opłaty, a także możliwości wniesienia opłaty, o której mowa w art. 7 ust. 7, i zasadach jej wnoszenia. Zaświadczenie zawiera pouczenie o możliwości złożenia wniosku, o którym mowa w art. 6 ust. 1 (art. 4 ust. 3 ustawy). Stosownie do treści art. 6 ust. 1 i 2 ustawy jeżeli właściciel nieruchomości nie zgadza się z zawartą w zaświadczeniu informacją o wysokości i okresie wnoszenia opłaty, może złożyć do właściwego organu, w terminie 2 miesięcy od dnia doręczenia zaświadczenia, wniosek o ustalenie wysokości lub okresu wnoszenia tej opłaty w drodze decyzji. Do czasu zakończenia postępowania ustalającego wysokość i okres wnoszenia opłaty, opłata wnoszona jest w wysokości wskazanej w zaświadczeniu. Ustalona w postępowaniu wysokość opłaty obowiązuje od dnia przekształcenia.

Z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, że z dniem 1 stycznia 2019 r. prawo użytkowania wieczystego gruntu zabudowanego na cele mieszkaniowe, położonego w Ł. przy ul. A 23, oznaczonego w rejestrze gruntów jako działka nr 515/1 w obrębie [...], objętego księgą wieczystą nr [...], przekształciło się z mocy prawa w prawo własności. Przekształcenie zostało potwierdzone w dwóch zaświadczeniach Prezydenta Miasta Ł. z [...] 2020 r. nr [...], wydanych odrębnie w stosunku do ujawnionych w księdze wieczystej współużytkowników wieczystych przedmiotowego gruntu. Mianowicie pierwsze zaświadczenie potwierdzało przekształcenie przysługującego skarżącej I.W. w ½ części prawa użytkowania wieczystego gruntów w prawo własności tych gruntów i ustalało opłatę z tego tytułu w wysokości 1758,00 zł przez okres 20 lat począwszy od 2019 r. Tożsamej treści zaświadczenie Prezydent Miasta Ł. wydał w stosunku do U.W.. Oba zaświadczenia zawierały pouczenie o możliwości złożenia wniosku przewidzianego w art. 6 ust. 1 i 2 ustawy. Z akt administracyjnych sprawy niniejszej wynika nadto, że I.W. z zachowaniem ustawowego terminu 2 miesięcy od dnia doręczenia zaświadczenia, 29 września 2020 r. złożyła wniosek o ustalenie wysokości i okresu wnoszenia rocznej opłaty przekształceniowej w drodze decyzji. Do wspomnianego wniosku załączyła kserokopię prawomocnego postanowienia Sądu Rejonowego dla Ł.-Ś. w Ł. z 3 grudnia 2018 r. sygn. akt [...], stwierdzającego, że spadek po U.W., zmarłej 4 sierpnia 2018 r., nabyły córki: I.W. i I.W.-H., po ½ części każda z nich. Po rozpatrzeniu rzeczonego wniosku Prezydent Miasta Ł. wydał decyzję z [...].

Wspomniane rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji, jak poprawnie w toku postępowania odwoławczego oceniło Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. było wadliwe, ponieważ jedną z jego adresatek była nieżyjąca od 4 sierpnia 2018 r. U.W., co Prezydent Miasta Ł. winien był uwzględnić wydając decyzję z [...]. Stroną postępowania administracyjnego według art. 28 k.p.a., jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Zgodnie z art. 29 k.p.a. stronami mogą być osoby fizyczne i osoby prawne, a gdy chodzi o państwowe i samorządowe jednostki organizacyjne i organizacje społeczne - również jednostki nieposiadające osobowości prawnej, natomiast stosownie do art. 30 § 1 k.p.a. zdolność prawną i zdolność do czynności prawnych stron ocenia się według przepisów prawa cywilnego, o ile przepisy szczególne nie stanowią inaczej. Z powyższego wynika więc, że osoba zmarła jako nie posiadająca zdolności prawnej, nie może być podmiotem praw i obowiązków z zakresu prawa administracyjnego, a skoro tak, to w stosunku do niej nie można było prowadzić postępowania administracyjnego, ani też skierować do niej wydanego w sprawie rozstrzygnięcia. Skierowanie decyzji do osoby zmarłej, która w chwili wydania decyzji nie miała już przymiotu strony, skutkuje wadliwością decyzji powodującą stwierdzenie jej nieważności w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Zatem, w dacie orzekania przez organ pierwszej instancji, stronami postępowania winny być obecne współwłaścicielki nieruchomości, czyli skarżąca I.W. oraz I.W. – H., które przed dniem 1 stycznia 2019 r. były współużytkowniczkami wieczystymi gruntu.

Dodać nadto trzeba, że organ pierwszej instancji z naruszeniem art. 109 § 1 k.p.a., stanowiącego, iż decyzję doręcza się stronom, wydane rozstrzygnięcie doręczył tylko I.W., nie dostrzegając, że stroną niniejszego postępowania z mocy wspomnianego wyżej postanowienia Sądu Rejonowego dla Ł. – Ś. w Ł. z 3 grudnia 2018 r., jest również następczyni prawna zmarłej U.W. – I.W. – H..

Jak trafnie ustaliło Kolegium w rozpatrywanej sprawie wadliwie ustalona także została wysokość spornej opłaty przekształceniowej, albowiem organ pierwszej instancji przyjął, że w dniu 1 stycznia 2019 r. obowiązywała dla całej nieruchomości opłata roczna w wysokości 3516 zł, stanowiąca 1% wartości gruntu w wysokości 351 600 zł, pomijając funkcjonujące w obrocie prawnym prawomocne decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z [...] 2013 r., o których była mowa na wstępie rozważań, w świetle których opłata roczna z tytułu użytkowania wieczystego, która obowiązywałaby w dniu 1 stycznia 2019 r. (czyli w dacie przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności) dla całej nieruchomości wynosiła 3100 zł, a więc mniej aniżeli orzeczono to w decyzji z [...].

W konsekwencji powyższych uchybień organ pierwszej instancji 5 maja 2021 r. wydał zaświadczenia, w których błędnie poinformował I.W. o obowiązku wnoszenia rocznej opłaty przekształceniowej w wysokości 2637,00 zł (3/4 udziału w prawie własności x 3516 zł = 2627,00 zł) przez 20 lat oraz I.W.–H. o obowiązku wnoszenia rocznej opłaty przekształceniowej w wysokości 879,00 zł (1/4 udziału w prawie własności x 3516 zł = 879,00 zł) przez 20 lat.

Zgodzić się wreszcie trzeba z organem odwoławczym, że rozstrzygnięcie Prezydenta Miasta Ł. powinno odzwierciedlać treść art. 6 ust. 1 ustawy. Potwierdzenie wysokości opłaty i okresu jej wnoszenia, zamiast prawidłowego ustalenia jej wysokości i okresu wnoszenia, poprzez sprecyzowanie odpowiednich kwot i zakresu czasowego obowiązku ich uiszczenia nie mogło zostać zaaprobowane przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł., którego obowiązkiem w toku postępowania odwoławczego było konwalidowanie błędów popełnionych przez organ pierwszej instancji. Omówione wyżej uchybienia popełnione przez organ pierwszej instancji, trafnie wypunktowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, obligowały Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. do zastosowania art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. W następstwie powyższego organ odwoławczy prawidłowo usunął z obrotu prawnego decyzję organu pierwszej instancji i rozstrzygnął sprawę co do istoty, ustalając poprawnie w stosunku do każdej z aktualnych współwłaścicielek nieruchomości odpowiednio do przysługujących im w dniu 1 stycznia 2019 r. udziałów w prawie użytkowania wieczystego nieruchomości, wysokość rocznej opłaty przekształceniowej oraz okres jej wnoszenia. Rację ma przy tym Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. twierdząc, że w realiach kontrolowanej sprawy nie doszło do naruszenia art. 139 k.p.a. Przepis ten stanowi mianowicie, że organ odwoławczy nie może wydać decyzji na niekorzyść strony odwołującej się, chyba że zaskarżona decyzja rażąco narusza prawo lub rażąco narusza interes społeczny (tzw. zakaz reformationis in peius w postępowaniu administracyjnym). W rozpoznawanej sprawie z uwagi na wydanie przez organ pierwszej instancji decyzji z rażącym naruszeniem art. 7 ust. 1 i 2 ustawy (art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.), zakaz reformationis in peius nie miał wobec tego zastosowania.

Odnosząc się na zakończenie rozważań do wniosków skarżącej o naliczenie spornej opłaty w wysokości 1000 zł bądź o obniżenie ustalonej decyzją opłaty z uwagi na sytuację finansową i zdrowotną skarżącej, wyjaśnić przede wszystkim trzeba, że Sąd administracyjny nie posiada kompetencji do orzekania w tym zakresie i zastępowania organów administracji publicznej w wypełnianiu ich ustawowych obowiązków. Rola sądu administracyjnego o czym była mowa na wstępie rozważań ograniczała się do oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł., co zresztą Sąd uczynił. Należy w tym miejscu zwrócić uwagę na treść art. 7 ust. 5 i art. 12 ust. 2 ustawy.

Zgodnie z brzmieniem art. 7 ust. 5 ustawy opłatę wnosi się w terminie do dnia 31 marca każdego roku. Na wniosek złożony nie później niż 14 dni przed dniem upływu terminu płatności właściwy organ może rozłożyć opłatę na raty lub ustalić inny termin jej wniesienia, nieprzekraczający danego roku kalendarzowego.

Stosownie zaś do treści art. 12 ustawy do opłat i opłat jednorazowych przepis art. 12a ustawy o gospodarce nieruchomościami stosuje się odpowiednio. Po myśli art. 12a ustawy o gospodarce nieruchomościami należności pieniężne z tytułu gospodarowania nieruchomościami mające charakter cywilnoprawny, przypadające Skarbowi Państwa reprezentowanemu przez starostę wykonującego zadanie z zakresu administracji rządowej albo ministra właściwego do spraw budownictwa, planowania i zagospodarowania przestrzennego oraz mieszkalnictwa, mogą być umarzane w całości albo w części lub ich spłata może być odraczana lub rozkładana na raty. W przypadkach nieuregulowanych w niniejszej ustawie stosuje się przepisy art. 56, art. 57 i art. 58 ust. 2-4 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz. U. z 2021 r. poz. 305, 1236 i 1535) (ust. 1). Odraczania lub rozkładania na raty spłaty należności oraz umarzania należności, o których mowa w ust. 1, z wyjątkiem przypadków określonych w art. 71 ust. 4 i art. 219, dokonuje starosta wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, za zgodą wojewody (ust. 2). Odraczania lub rozkładania na raty spłaty należności oraz umarzania należności, o których mowa w ust. 1, w odniesieniu do nieruchomości, określonych w art. 60 ust. 1, dokonuje minister właściwy do spraw budownictwa, planowania i zagospodarowania przestrzennego oraz mieszkalnictwa (ust. 3). Wojewoda, a w odniesieniu do nieruchomości, określonych w art. 60 ust. 1, minister właściwy do spraw budownictwa, planowania i zagospodarowania przestrzennego oraz mieszkalnictwa może wyrazić zgodę na odstąpienie od dochodzenia należności, o której mowa w ust. 1, jeżeli wysokość tej należności wraz z odsetkami nie przekracza kwoty 100 zł (ust. 4).

Wobec powyższego należy wyjaśnić, że skarżąca ma prawną możliwość zwrócić się do właściwego organu ze stosownym wnioskiem o rozłożenia opłaty na raty lub ustalenie innego terminu jej wniesienia bądź ewentualnie o umorzenie opłaty w całości bądź w części, w którym przedstawi rzetelnie swoją sytuację osobistą i zdrowotną.

Z tych względów Sąd, nie stwierdziwszy podstaw do uchylenia zaskarżonej decyzji, na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę.

k.ż.