Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 615/15
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2017-01-27 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Infrastruktury
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 2 pkt 1 lit. b
journal: Dz.U. 1948 nr 20 poz 138
law: Dekret z dnia 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939-1945 r.
article: art. 156 par. 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 190
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Aleksandra Łaskarzewska (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Wojciech Jakimowicz Sędzia del. WSA Izabela Bąk-Marciniak Protokolant: starszy asystent sędziego Anna Siwonia-Rybak po rozpoznaniu w dniu 27 stycznia 2017 roku na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej J. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 lipca 2014 r. sygn. akt I SA/Wa 351/14 w sprawie ze skargi G. S. na decyzję Ministra Infrastruktury z dnia [...] maja 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

I OSK 615/15

UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 17 lipca

2014 r., sygn. akt I SA/Wa 351/14 oddalił skargę G. S. na decyzję Ministra

Infrastruktury z dnia [...] maja 2011 r. nr [...] w przedmiocie

odmowy stwierdzenia nieważności decyzji.

Wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w P. orzeczeniem z dnia [...]

września 1951 r., nr [...] orzekło o wywłaszczeniu na cele

użyteczności publicznej parceli nr [...] o pow. 5262 m2, z nieruchomości położonej

w J., zapisanej w księdze wieczystej J. tom [...] karta [...], stanowiącej

własność S. D..

Decyzją z dnia [...] stycznia 1998 r., nr [...] Prezes Urzędu

Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast, po rozpatrzeniu wniosku G. S., odmówił

stwierdzenia nieważności ww. orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej

w P. z dnia [...] września 1951 r.

Następnie, decyzją z dnia [...] maja 1999 r. nr [...] Prezes Urzędu

Mieszkalnictwa Rozwoju Miast, po rozpatrzeniu wniosku G. S. o ponowne

rozpatrzenie sprawy, utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję z dnia [...] stycznia 1998 r.

Z uzasadnień obu powyższych decyzji wynika, że organ nie stwierdził, by orzeczenie

z [...] września 1951 r. rażąco naruszało prawo. Wystąpiły, zdaniem organu, obie przesłanki wymagane przepisami dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939-1945, a mianowicie nieruchomość znajdowała się we władaniu Skarbu Państwa w dacie wejścia w życie dekretu (16 kwietnia 1948 r.), a także została zajęta na cel wymieniony w art. 2 pkt 1 lit b dekretu. Parcela została bowiem zajęta przez Niemców, którzy zbudowali na niej urządzenia telekomunikacyjne, a po wycofaniu się okupanta znalazła się we władaniu Urzędu Kabli w P. Fakt prowadzenia postępowania wywłaszczeniowego bez udziału właściciela mógłby stanowić podstawę wznowieniową, brak natomiast podstaw do przyjęcia, że tego rodzaju uchybienie może być podstawą stwierdzenia nieważności decyzji.

Wnioskiem z dnia 21 czerwca 2004 r. G. S. wystąpiła o stwierdzenie

nieważności decyzji Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia

I OSK 615/15

[...] stycznia 1998 r., nr [...] oraz utrzymującej ją w mocy decyzji Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia [...] maja 1999 r., nr [...].

Minister Infrastruktury decyzją z dnia [...] września 2004 r., nr [...] odmówił stwierdzenia nieważności obu ww. decyzji, zaś decyzją z dnia [...] grudnia 2004 r., nr [...] utrzymał tę decyzję w mocy.

Wyrokiem z dnia 13 grudnia 2005 r., sygn. akt I SA/Wa 711/05 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, po rozpoznaniu skargi G. S., uchylił decyzję Ministra Infrastruktury z dnia [...] grudnia 2004 r. nr [...] oraz poprzedzającą ją decyzję Ministra Infrastruktury z dnia [...] września 2004 r., nr [...]. W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał, iż "Minister infrastruktury przeprowadził postępowanie bez udziału wszystkich następców prawnych S. D. (...) organ naczelny z naruszeniem przepisu art. 10 i 28 Kpa przeprowadził postępowanie jedynie z udziałem G. S. i Z. W.". Decyzją z dnia [...] kwietnia 2010 r., nr [...] Minister Infrastruktury odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia [...] maja 1999 r., nr [...] oraz utrzymanej nią w mocy decyzji z dnia [...] stycznia 1998 r. nr [...] o odmowie stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w P. z dnia [...] września 1951 r., nr [...]. Minister podkreślił, iż organ nadzoru w sprawie zakończonej decyzją z dnia [...] maja 1999 r. dokonał wszelkich czynności zmierzających do zgromadzenia pełnego materiału dowodowego, w szczególności zaś poszukiwał akt archiwalnych, które jednak nie przyniosły rezultatów. W związku z powyższym przeprowadzono rozprawę administracyjną na której ustalono, iż były właściciel nieruchomości nie objął w posiadanie przedmiotowej nieruchomości po dniu 9 maja 1945 r. Nadto ustalono, że zostały spełnione wszystkie przesłanki ujęte w treści art. 1 i art. 2 dekretu wywłaszczeniowego, ustalając, iż nieruchomość została zajęta przez władze okupacyjne przed dniem 9 maja 1945 r. i znajdowała się w dniu wejścia w życie dekretu, tj. w dniu 16 kwietnia 1948 r., we władaniu przedsiębiorstwa państwowego. Ponadto wskazano, iż fakt niezachowania się akt wywłaszczeniowych, w tym wniosku ubiegającego się o wywłaszczenie, nie może rozpatrywany być przez pryzmat rażącego naruszenia prawa, gdyż organ podjął wszelkie czynności zmierzające do zebrania pełnego materiału dowodowego, które jednakże nie dały

I OSK 615/15

rezultatu. W związku z powyższym brak akt archiwalnych uniemożliwiał pełną ocenę postępowania wywłaszczeniowego oraz ustalenie, czy zostało ono przeprowadzone w sposób prawidłowy.

Decyzją z dnia [...] maja 2011 r., nr [...], po rozpoznaniu wniosku G. S. o ponowne rozpatrzenie sprawy, Minister infrastruktury utrzymał w mocy swoją wcześniejszą decyzję z dnia [...] kwietnia 2010 r.

W uzasadnieniu wskazał, że przed wydaniem ostatecznej decyzji Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia [...] maja 1999 r. przeprowadzono wszechstronne poszukiwania akt archiwalnych dotyczących orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w P. z dnia [...] września 1951 r., które jednak nie dały zamierzonych rezultatów. W związku z powyższym w dniu 26 kwietnia 1996 r. przeprowadzona została rozprawa administracyjna, w której brały udział G. S. i Z. W., która zeznała, iż: "w 1940 r. nakazano opuszczenie całej nieruchomości, a na spornej działce niezabudowanej Niemcy pobudowali stację. Po wojnie rodzina wróciła na swoją nieruchomość, jednakże nie objęła w posiadanie działki zajętej pod stację. Stacją zajmował się (władał) Urząd Kabli w P.". Również G. S. w swoim wniosku z dnia 11 sierpnia 1993 r. wskazała, że: "Z rodzinnych przekazów wiem, że przesłankami faktycznymi związanymi z wydaniem określonego orzeczenia był fakt istnienia na odebranych gruntach zabudowy potocznie nazywanej urządzeniami telekomunikacyjnymi, które wybudowane zostały przez niemieckie władze okupacyjne."

Wobec powyższego Minister uznał, że zostały wypełnione wszystkie przesłanki wywłaszczenia ujęte w art. 1 i art. 2 dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939-1945, gdyż nieruchomość została zajęta na cel ujęty w art. 2 pkt 1 lit b dekretu, tj. przedsiębiorstwa państwowego podstawowej gałęzi gospodarki narodowej -Urzędu Kabli w P. Orzeczenie Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w P. z dnia [...] września 1951 r., nr [...] nie jest więc dotknięte żadną wadą wymienioną w art. 156 § 1 k.p.a. Zdaniem Ministra, fakt iż nie zachował się wniosek o wywłaszczenie bądź kopia takiego wniosku, nie oznacza, że takiego wniosku przed wszczęciem postępowania wywłaszczeniowego w ogóle nie było. Od powyższej decyzji Ministra Infrastruktury z dnia [...] maja 2011 r. G. S. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Zaskarżonej decyzji zarzuciła:

IOSK615/15

rażące naruszenie art. 3 ust. 1 dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r., poprzez jego

niewłaściwą wykładnię i w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie przez przyjęcie,

iż brak stosownego wniosku, ubiegającego się o wywłaszczenie, nie stanowił

okoliczności uzasadniającej twierdzenie, iż doszło do rażącego naruszenia prawa;

naruszenie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie w sprawie,

podczas gdy okoliczności faktyczne wskazują na rażące naruszenie prawa przez

decyzje stanowiące przedmiot postępowania nadzwyczajnego;

naruszenie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie,

polegające na utrzymaniu w mocy decyzji rażąco naruszającej prawo.

Wyrokiem z dnia 27 stycznia 2012 r., sygn. akt I SA/Wa 1583/11 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił powyższą skargę. W uzasadnieniu orzeczenia Sąd I instancji wskazał, że Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast - wobec braku dokumentów wskazujących na istnienie materialnych przesłanek dopuszczalności wywłaszczenia oraz obrazujących przebieg postępowania wywłaszczeniowego - oparł się na dowodach ze źródeł osobowych - informacji uzyskanych z zeznań Z. W. złożonych na rozprawie przeprowadzonej 26 kwietnia 1996 r. Organ uwzględnił ponadto informacje pochodzące od samej skarżącej, zawarte we wniosku G. S. z dnia 11 sierpnia 1993 r. Na podstawie tych dowodów Prezes Urzędu Mieszkalnictwa uznał, że zostały wypełnione wszystkie przesłanki wywłaszczenia ujęte w art. 1 i art. 2 dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939-1945, gdyż nieruchomość została zajęta na cel ujęty w art. 2 pkt 1 lit b dekretu, tj. przedsiębiorstwa państwowego podstawowej gałęzi gospodarki narodowej - Urzędu Kabli w P. Sąd I instancji uznał, że organ nadzoru błędnie zakwalifikował cel zajęcia nieruchomości, gdyż w niniejszej sprawie właściwym celem zajęcia był cel określony w art. 2 pkt 1 lit. f dekretu (użyteczność publiczna), jednakże to uchybienie organu nie miało wpływu na wynik sprawy. Ze wskazanych wyżej dowodów wynika bowiem, że w dniu wejścia w życie dekretu (14 kwietnia 1948 r.) przedmiotowa nieruchomość znajdowała się we władaniu Skarbu Państwa - Urzędu Kabli w P.. WSA w Warszawie podzielił stanowisko Ministra, że w sytuacji niekompletnych akt sprawy administracyjnej organ nadzoru może dokonać kontroli w oparciu o przepis art. 156 § 1 k.p.a., tylko w takim zakresie, jaki jest możliwy na podstawie zebranych dowodów. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła G. S.

I OSK 615/15

Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 9 stycznia 2014 r. sygn. akt I OSK 1489/12 uchylił zaskarżony wyrok i sprawę przekazał Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania. Sąd odwoławczy wskazał, że zarówno decyzje Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia [...] maja 1999 r. oraz z dnia [...] stycznia 1998 r., jak i decyzje Ministra Infrastruktury z dnia [...] maja 2011 r. i z dnia [...] kwietnia 2010 r. analizując kwestię prawidłowości stosowania prawa materialnego prowadzącego do wydania przez Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w P. orzeczenia wywłaszczeniowego z dnia [...] września 1951 r. rozważały wyłącznie przesłankę określoną w art. 2 pkt 2 lit b dekretu - a mianowicie: zajęcie nieruchomości na cele przedsiębiorstw podstawowych gałęzi gospodarki narodowej będących przedsiębiorstwami państwowymi lub przejętych na własność Państwa. Tymczasem, Sąd I instancji wskazał w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, że z przedstawionych dowodów wynika, iż organ nadzoru błędnie zakwalifikował cel zajęcia nieruchomości, gdyż w niniejszej sprawie właściwym celem zajęcia był cel określony w art. 2 pkt 1 lit. f dekretu (użyteczność publiczna). Naczelny Sąd Administracyjny w składzie rozpatrującym przedmiotową sprawę podzielił stanowisko wyrażone w wyroku z dnia 1 lutego 2012 r. (sygn. akt I OSK 218/11), w którym wskazano - analizując art. 2 dekretu - że słowo "publiczny" oznacza: dotyczący ogółu, służący ogółowi, przeznaczony dla wszystkich, ogólny, powszechny. W pojęciu użyteczności publicznej mieści się wszystko to, co jest dostępne dla całego społeczeństwa, jak i jego członków. W związku z tym należy przyjąć, że cele użyteczności publicznej określone w art. 2 pkt 1 lit. f muszą być interpretowane wąsko, ścieśniająco. Uznanie przez Sąd I instancji, że właściwą przesłanką wywłaszczenia nieruchomości orzeczeniem z 1951 r. jest art. 2 pkt t lit. f dekretu, wymagałoby zatem powołania się na konkretne okoliczności, świadczące o tym, że była ona przeznaczona na cel określony w art. 2 pkt 1 lit. f dekretu. Nie jest bynajmniej wystarczające stwierdzenie, że nieruchomość pozostawała we władaniu Urzędu Kabli, skoro odmiennie niż w przypadku przesłanki określonej w art. 2 pkt 1 lit b. dekretu, nie samo władanie nieruchomością przez określony podmiot w dniu wejścia w życie dekretu, lecz sposób jej użytkowania w tej dacie istotny jest z punktu widzenia przesłanki z art. 2 pkt 1 lit. f dekretu dla stwierdzenia, czy przepis ten mógł zostać zastosowany. Minister Infrastruktury nie rozważał w decyzji zaskarżonej do Sądu I instancji tego, czy uprzednio wydana decyzja Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast

I OSK 615/15

rażąco naruszała art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. w związku z art. 2 pkt 1 lit, f dekretu. Zawarta w decyzji argumentacja prawna dotyczy jedynie możliwości rażącego naruszenia art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. w związku z art. 2 pkt 1 lit. b dekretu. Sąd I instancji, rozważając czy decyzja Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności orzeczenia o wywłaszczeniu z 1951 r. rażąco naruszyła prawo, wskazał, jako właściwą podstawę prawną tego orzeczenia przepis art. 2 pkt 1 lit. f dekretu, lecz nie wyjaśnił w żaden sposób swojego stanowiska, czym naruszył art. 141 § 4 p.p.s.a. Wyjaśnienie takie było zaś konieczne w sytuacji, w której przesłanki tej nie brał pod uwagę żaden z organów rozpatrujących kolejne wnioski o stwierdzenie nieważności. Sformułowanie stanowiska, zgodnie z którym podstawą prawną orzeczenia wywłaszczeniowego był inny przepis niż rozważany wcześniej w toku obu postępowań nieważnosciowych, powinno natomiast skutkować uchyleniem decyzji w celu rozważenia w trybie postępowania administracyjnego, czy nie stanowiło rażącego naruszenia prawa zaniechania zbadania przez Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast tego, czy przepis ten (art. 2 pkt 1 lit. f dekretu) został rażąco naruszony. W tej sytuacji Naczelny Sad Administracyjny uznał za w pełni usprawiedliwiony powołany w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia prawa procesowego - art. 141 § 4 p.p.s.a. oraz art.145 § 1 pkt 1 lit c p.p.s.a. Natomiast za całkowicie nieusprawiedliwiony NSA uznał zarzut skargi kasacyjnej oparty na przepisie art. 3 ust. 1 dekretu. Stwierdził, że w postępowaniu nieważnościowym prowadzonym w około pół wieku po wydaniu decyzji, której dotyczy wniosek o stwierdzenie nieważności, właściwy organ prowadzić musi postępowanie w oparciu o dostępne dokumenty. Braku możliwości odnalezienia lub odtworzenia akt postępowania po tak długim okresie czasu nie można identyfikować z sytuacją braku tych dokumentów w czasie trwania postępowania. Aby móc przyjąć, że niezbędny wniosek w ogóle nie był złożony, organ administracji musiałby dysponować innymi dowodami potwierdzającymi tę okoliczność. Dowodów takich w aktach administracyjnych niniejszej sprawy brak. NSA odniósł się również do zarzutu naruszenia prawa materialnego - art. 2 pkt1 lit. f dekretu i uznał go za przedwczesny. Jak już wyżej stwierdził, żaden z organów administracji, które odnosiły się do orzeczenia o wywłaszczeniu z 1951 r. nie rozważał określonej w tym przepisie materialnoprawnej przesłanki wywłaszczenia Analiza powyższego przepisu w trybie kontroli sprawowanej przez sądy administracyjne możliwa będzie dopiero wówczas, gdy Minister Infrastruktury oceni

I OSK 615/15

decyzję Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z punktu widzenia art. 156 §1 pkt 2 k.p.a. w związku z art. 2 pkt 1 lit. f dekretu.

Opisanym na wstępie wyrokiem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., zwanej dalej: "p.p.s.a."), uznając, że nie była ona uzasadniona. Sąd I instancji wskazał, iż w myśl art. 190 p.p.s.a. związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Zwrócił uwagę, że uchylając zaskarżony wyrok NSA uznał za usprawiedliwiony jedynie zarzut naruszenia prawa procesowego - art. 141 § 4 p.p.s.a. oraz art. 145 § 1 pkt 1 lit c p.p.s.a. - zatem zarzut dotyczący sporządzonego uzasadnienia wyroku. Rozpoznając ponownie niniejszą sprawę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie - dokonując oceny zaskarżonej decyzji - nie podzielił stanowiska Sądu I instancji wyrażonego w uchylonym wyroku, że właściwym celem zajęcia nieruchomości był cel określony w art. 2 pkt 1 lit. f dekretu (użyteczność publiczna). Zdaniem obecnego składu orzekającego, decyzja Ministra Infrastruktury z dnia [...] maja 2011 r., którą utrzymał on w mocy własną decyzję z dnia [...] kwietnia 2010 r. odmawiającą stwierdzenia nieważności decyzji Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa Rozwoju Miast z dnia [...] maja 1999 r. oraz utrzymanej nią w mocy decyzji z dnia [...] stycznia 1998 r. o odmowie stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w P. z dnia [...] września 1951 r. - jest zgodna z prawem i nie narusza przepisów art. 7, art. 8, art. 156 § 1 pkt 2 i art. 138 § 1 pkt 1 kpa oraz art. 1, art. 2 pkt 1 lit b i art. 3 dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939-1945 (Dz. U. z 1948 r. Nr 20, poz. 138 ze zm.). Przedmiotowa nieruchomość została zajęta na cel ujęty w art. 2 pkt 1 lit b dekretu, tj. przedsiębiorstwa państwowego podstawowej gałęzi gospodarki narodowej - Urzędu Kabli w P. i w dniu wejścia w życie dekretu (14 kwietnia 1948 r.) znajdowała się we władaniu Skarbu Państwa - Urzędu Kabli w P. Zostały także spełnione pozostałe przesłanki. Sąd podkreślił, że skarżąca nie kwestionowała spełnienia przesłanek z art. 1 i 2 ww. dekretu - jej zasadniczym zarzutem było rażące naruszenie art. 3 ust. 1 dekretu poprzez przyjęcie, iż brak stosownego wniosku ubiegającego się o wywłaszczenie, nie stanowił okoliczności uzasadniającej twierdzenie, iż doszło do rażącego naruszenia prawa. Tymczasem

I OSK615/15

Naczelny Sąd Administracyjny przesądził, że całkowicie nieusprawiedliwiony jest zarzut skargi kasacyjnej oparty na przepisie art. 3 ust. 1 dekretu. Ponieważ Sąd całkowicie podzielił stanowisko i argumentację organu nadzorczego, że przesłanką wywłaszczenia był przepis art. 2 pkt 1 lit b a nie lit f dekretu, dlatego też uznał, iż nie stanowiło rażącego naruszenia prawa zaniechanie zbadania przez Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast tego, czy przepis ten (art. 2 pkt 1 lit. f dekretu) został rażąco naruszony. Oczywistym jest fakt - którego również nie kwestionowała skarżąca - że nieruchomość została zajęta na rzecz przedsiębiorstwa państwowego podstawowej gałęzi gospodarki narodowej - Urzędu Kabli w P. Konsekwencją tego faktu jest stwierdzenie, że nie było to zajęcie na cel użyteczności publicznej, które to pojęcie sprecyzował Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 1 lutego 2012 r. (sygn. akt I OSK 218/11) wskazując - po analizie art. 2 dekretu - że słowo "publiczny" oznacza: dotyczący ogółu, służący ogółowi, przeznaczony dla wszystkich, ogólny, powszechny. W pojęciu użyteczności publicznej mieści się wszystko to, co jest dostępne dla całego społeczeństwa, jak i jego członków. W skardze kasacyjnej, zaskarżając powyższy wyrok w całości, G. S. zarzuciła Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie naruszenie:

I. przepisów prawa materialnego, tj. art. 2 pkt 1 lit. b dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r.

w związku z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie,

polegające na uznaniu, że została spełniona przesłanka wynikająca z tego przepisu

prawa, uzasadniająca wywłaszczenie nieruchomości, podczas gdy stan faktyczny nie

odpowiada dyspozycji wskazanego przepisu prawa (błąd w subsumcji), ponieważ

zdaniem strony, nieruchomość nie została zajęta na cele przedsiębiorstw

państwowych gałęzi gospodarki narodowej, będących przedsiębiorstwami

państwowymi ani też przejęta na własność Państwa w okresie wojny 1939 - 1945,

gdyż została ona objęta w tym czasie we władanie przez okupanta; tym samym

decyzje odmawiające stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej

Rady Narodowej w P. z dnia [...] września 1951 r. o wywłaszczeniu

nieruchomości, niespełniającego warunków dekretu, powinny zostać uznane za

wydane z rażącym naruszeniem prawa i jako takie unieważnione w oparciu o art. 156

§ 1 pkt 2 K.p.a.,

II. przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy, a mianowicie:

1) art. 190 P.p.s.a. poprzez nieuwzględnienie wykładni prawa dokonanej przez

Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 9 stycznia 2014 r., który nakazał

I OSK615/15

ocenę spełnienia przesłanki wywłaszczenia nieruchomości z art. 2 pkt 1 lit. f dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. przez organ administracji, a zatem Sąd ten wskazał na konieczność uchylenia decyzji administracyjnych i zbadanie w toku postępowania administracyjnego czy przepis ten nie został rażąco naruszony,

art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. przez niezastosowanie tego przepisu w sytuacji, gdy

organ administracji niewłaściwie zastosował art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. poprzez

uznanie, iż decyzje odmawiające stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium

Wojewódzkiej Rady Narodowej w P. z dnia [...] września 1951 r. Nr

[...] nie naruszają rażąco prawa,

art. 151 p.p.s.a. przez niewłaściwe zastosowanie tego przepisu polegające na

niezasadnym oddaleniu skargi, podczas gdy zaskarżona decyzja powinna zostać

uchylona w całości jako naruszająca prawo materialne w stopniu mającym wpływ na

wynik sprawy oraz naruszająca przepisy postępowania w stopniu mającym istotny

wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 a i c p.p.s.a.).

W oparciu o powyższe zarzuty skarżąca kasacyjnie wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania, względnie - o uchylenie zaskarżonego wyroku i uchylenie decyzji Ministra Infrastruktury. W obu przypadkach strona wniosła o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego według norm przepisanych.

Odpowiedź na skargę kasacyjną nie została wniesiona.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy prawo o postępowaniu przed sądami

administracyjnymi, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach

skargi kasacyjnej, z urzędu bierze jednak pod rozwagę nieważność postępowania - z

przyczyn wymienionych w art. 183 § 2 p.p.s.a. Przesłanki nieważności w sprawie nie

zaistniały, zatem Sąd rozpoznał wniesioną skargę kasacyjną w granicach

podniesionych przez stronę zarzutów

Skarga kasacyjna nie zawierała usprawiedliwionych podstaw.

Na wstępie podkreślenia wymaga, że sąd I instancji, ponownie rozpoznając sprawę

przyjął, że spełnione zostały przesłanki wywłaszczenia ujęte w dekrecie z dnia 7

kwietnia 1948r. Z tego też względu orzeczenie Prezydium Wojewódzkiej Rady

Narodowej z dnia [...] września 1951r. nie było dotknięte żadną wadą wymienioną w

IOSK615/15

art. 156§1 kpa. W kontrolowanym wyroku powtórzono jednak za organami iż nieruchomość została zajęta na cel ujęty w art. 2 pkt.1 lit.b dekretu. Odmiennie zatem zakwalifikowano przyczynę przejęcia względem przyjętego przez WSA w wyroku z dnia 27 stycznia 2012r. Nie budzi wątpliwości Naczelnego Sądu Administracyjnego prawidłowość tak sformułowanego stanowiska skoro znajduje ono odzwierciedlenie w zgromadzonym w sprawie materiale dowodowym. Bezspornym bowiem było, że przedmiotowa nieruchomość została zajęta w trakcie II wojny światowej przez niemieckie władze okupacyjne, które wybudowały na niej urządzenia telekomunikacyjne. Wzniesienie tego rodzaju urządzeń przez władze okupacyjne pozwalało uznać, iż przejęcie miało miejsce na rzecz potrzeb obcego państwa. Z kolei telekomunikację z racji pełnionej funkcji zaliczyć należało do podstawowego działu gospodarki każdego państwa. Spełnienie przesłanki z art. 2pkt.1lit. b, warunkującej wywłaszczenie w trybie tego dekretu zostało już wcześniej potwierdzone przez organ (Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa), w ramach prowadzonego w latach 1998-1999 postępowania nieważnościowego.

Dokonywana w obecnym postępowaniu kontrola nie podważyła przyjętych wówczas ustaleń i stwierdzeń. Zauważyć należy w tym miejscu, że następcy prawni wywłaszczonych w trybie dekretu z 1948r. nie kwestionowali w zasadzie spełnienia przesłanek z art.1 i 2 dekretu, w ramach postępowania wszczętego wnioskiem z dnia 21 czerwca 2004r. Wyartykułowanym w tym wniosku zarzutem było w istocie rażące naruszenie przepisu art. 3 ust.1 dekretu z 1948r. wskutek braku wniosku ubiegającego się o wywłaszczenie. Naczelny Sąd Administracyjny ocenił jednak ten brak w wyroku z dnia 9 stycznia 2014r. stanowiskiem tam wyrażonym obecnie rozpoznający skład orzekający jest związany.

W tym stanie rzeczy za niezasadny uznać należało zarzut wadliwego przyjęcia braku przesłanek z art. 156§1pkt.2 kpa wskutek błędnej subsumcji art. 2 pkt.1 lit. b dekretu z dnia 7 kwietnia 1948r.

Wbrew stanowisku skargi kasacyjnej w niniejszej sprawie kontrolowany sąd nie naruszył art. 190 P.p.s.a. W istocie bowiem wskazówki co do dalszego toku postępowania, poczynione w poprzednim wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego odnieść należało do sytuacji przyjęcia przez sąd I instancji, że podstawą prawną zajęcia mógł być przepis art. 2 pkt.1 lit, f dekretu, czego ostatecznie nie stwierdzono.

I OSK 615/15

Z tego względu oddalenie skargi na zasadzie art. 151 P.p.s.a było w pełni uzasadnione, wbrew stanowisku skargi kasacyjnej nie zaistniały podstawy do zastosowania regulacji zawartej w art. 185§1 bądź w art. 188 P.p.s.a.