Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt III SA/Lu 1708/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2016-04-07 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6200 Choroby zawodowe
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Wojewódzki Inspektor Sanitarny
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 2351 ; art. 2352
journal: Dz.U. 2014 poz 1502
law: Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy - tekst jednolity
article: art. 7; art. 10 § 1; art. 75; art. 77 § 1; art. 80; art. 84 § 1
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 151
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: § 5 ust. 1; § 6 ust. 1; § 8 ust. 1, 2
journal: Dz.U. 2013 poz 1367
law: Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Marek Zalewski, Sędziowie Sędzia NSA Jerzy Marcinowski, Sędzia WSA Iwona Tchórzewska (sprawozdawca), Protokolant Referent Bartłomiej Maciak, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 7 kwietnia 2016 r. sprawy ze skargi H. B. na decyzję Lubelskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w L. z dnia [...] października 2015 r., nr [...] w przedmiocie choroby zawodowej oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] października 2015 r., nr [...]. KM Wojewódzki Inspektor Sanitarny utrzymał w mocy decyzję Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Ś. z dnia [...] lutego 2015 r. nr [...] o braku podstaw do stwierdzenia u H. B. choroby zawodowej w postaci przewlekłej choroby obwodowego układu nerwowego wywołanej sposobem wykonywania pracy - zespołu cieśni w obrębie nadgarstka, wymienionej w poz. 20 pkt 1 wykazu chorób zawodowych stanowiącego załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. z 2013 r. poz. 1367).

W uzasadnieniu decyzji Państwowy L. Wojewódzki Inspektor Sanitarny wskazał, że w dniu [...] października 2013 r. do Powiatowej Stacji Sanitarno- Epidemiologicznej w Ś. wpłynęło zgłoszenie podejrzenia u H. B. choroby zawodowej w postaci zespołu cieśni w obrębie nadgarstka.

Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Ś. w dniu [...] grudnia 2013 r. przeprowadził ocenę narażenia zawodowego H. B.. Z zebranego materiału dowodowego wynika, że skarżąca w okresie od [...] lipca 1982 r. do [...] lipca 2003 r. oraz od [...] sierpnia 2003 r. do [...] października 2006 r. była zatrudniona na stanowisku kasjera (w Przewozach Regionalnych L. Zakładu Przewozów Regionalnych, a następnie w firmie W. B. w Ś.), a od [...] października 2007 r. jest zatrudniona w Wytwórni Sprzętu Komunikacyjnego [...] - Ś. Spółce Akcyjnej w Ś. na stanowisku lakiernika. Do obowiązków skarżącej na stanowisku kasjera biletów należały następujące czynności: sprzedaż biletów, prowadzenie dokumentacji związanej ze sposobem sprzedaży biletów poprzez pisanie odręcznie lub przy pomocy drukarki oraz komputera, przyjmowanie przesyłek bagażowych, ekspresowych, przenoszenie, ważenie, zamawianie druków ścisłego zarachowania, wydawanie przesyłek osobom upoważnionym. Praca w Wytwórni Sprzętu Komunikacyjnego [...] - Ś. na stanowisku lakiernika polegała na: przygotowywaniu elementów powierzchni części kompozytowych poprzez mycie, odtłuszczenie środkami chemicznymi, zabezpieczenie części poprzez obklejenie taśmą przed malowaniem i gruntowaniem, która to czynność wykonywana była przy użyciu pistoletu lakierniczego po uprzednim napełnieniu pojemnika farbą. Waga pojemnika po napełnieniu farbą wynosi 75 dkg. Ilość nakładanych warstw farby uzależniona była od rodzaju malowanego detalu. Ponadto H. B. wykonywała hermetyzację poprzez nakładanie hermetyku przy użyciu szpachelki i pędzelka. Opisane prace wykonywane były przemiennie, w zależności od potrzeb produkcyjnych w trakcie zmiany. Skarżąca pracowała na dwie zmiany, a w pewnym okresie czasu na trzy zmiany. Pracowała również w godzinach nadliczbowych – 30 godzin na miesiąc. Jak wynika z oceny Powiatowego Inspektora Sanitarnego, najbardziej obciążające czynności to gruntowanie przy użyciu pistoletu lakierniczego. W trakcie tych czynności następuje ruch całą ręką oraz praca nadgarstka. H. B. wykonuje te czynności około 2-4 godzin na zmianę roboczą.

Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy w L. na podstawie: anamnezy, badania ogólnego, badania w Poradni Neurologicznej i Ortopedycznej, badań dodatkowych, analizy udostępnionej przez stronę kopii dokumentacji lekarskiej, charakterystyk stanowiska pracy oraz kart oceny narażenia zawodowego wydał orzeczenie lekarskie o braku podstaw do rozpoznania u H. B. choroby zawodowej w postaci przewlekłej choroby obwodowego układu nerwowego wywołanej sposobem wykonywania pracy - zespołu cieśni w obrębie nadgarstka. W uzasadnieniu tego orzeczenia wskazano, że pierwsze dolegliwości u pacjentki wystąpiły w 2009 r. pod postacią drętwienia, mrowienia wszystkich palców, bólu w obrębie ręki prawej. Leczona z okresową poprawą, ale z powodu utrzymujących się dolegliwości wykonano w listopadzie 2011 r. badanie EMG, a w czerwcu 2013 r. zabieg operacyjny odbarczenia prawego nerwu pośrodkowego. Badana podczas zatrudnienia na stanowisku lakiernika miała kilkakrotnie wykonywane badania profilaktyczne. W dokumentacji nie stwierdzono żadnych skarg badanej w wywiadzie lekarskim, w kilkakrotnym badaniu neurologicznym, w tym ostatnim [...] września 2012 r. nie stwierdzono odchyleń. Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy w L. podkreślił, że analiza czynności zawodowych wykonywanych przez H. B. wykazała, iż podczas zmiany roboczej badana wykonywała czynności o bardzo zróżnicowanym charakterze, żaden z nadgarstków nie był narażony na długotrwałe ruchy monotypowe, rozumiane jako ruchy jednorodne wykonywane przez cały czas zmiany roboczej (co najmniej 7 godzin dziennie) i polegające na maksymalnym zginaniu i prostowaniu nadgarstka z użyciem siły. Jedynie taki charakter wykonywanych czynności może doprowadzić do przewlekłego ucisku na pnie nerwów pośrodkowych.

Po wniesieniu odwołania od powyższego orzeczenia H. B. została skierowana do jednostki orzeczniczej II stopnia – Instytutu Medycyny Pracy w Ł.. W trakcie hospitalizacji w Klinice Chorób Zawodowych i Toksykologii Instytutu przeprowadzono u skarżącej konsultację neurologiczną oraz wykonano badanie neurofizjologiczne. Badanie EMG wykazało prawidłowe przewodnictwo we włóknach ruchowych i czuciowych prawego i lewego nerwu łokciowego, prawego nerwu pośrodkowego oraz włóknach ruchowych lewego nerwu pośrodkowego. Badanie przewodnictwa we włóknach czuciowych lewego nerwu pośrodkowego wykazało cechy zmian demielinizacyjnych sugerujących uszkodzenie nerwu na poziomie nadgarstka. Jednostka orzecznicza II stopnia w orzeczeniu z dnia [...] czerwca 2014 r. stwierdziła brak podstaw do rozpoznania u skarżącej choroby zawodowej. Zdaniem jednostki orzeczniczej analiza czynności zawodowych wykazała, że skarżąca wykonywała podczas zmiany roboczej czynności o zróżnicowanym charakterze i przy użyciu różnorodnych narzędzi. Ponadto za pozazawodową etiologią schorzenia przemawia okres około menopauzalny w chwili wystąpienia pierwszych objawów.

W związku ze zgłoszonymi przez stronę uwagami dotyczącymi narażenia zawodowego oraz wyjaśnieniami zakładu pracy Instytut Medycyny Pracy w Ł. dokonał ponownej analizy dokumentacji medycznej, dodatkowej dokumentacji nadesłanej przez skarżącą oraz badań. Jednostka orzecznicza podtrzymała dotychczasowe stanowisko podkreślając, że orzekając o chorobie zawodowej należy brać pod uwagę pozazawodowe czynniki predysponujące do powstania schorzenia, do których w przypadku zespołu cieśni nadgarstka należą m.in. płeć żeńska, choroby lub okoliczności, które powodują zmianę architektury kanału nadgarstka, a przynajmniej obrzęk tkanek, co jest przyczyną ucisku na nerw pośrodkowy, np. reumatoidalne zapalenie stawów, złamanie Collesa, niedoczynność tarczycy i cukrzyca. Dodatkowo częstość występowania zespołu cieśni w obrębie nadgarstka u kobiet jest w dużym stopniu zależna od zmian hormonalnych (menopauza). Po przeanalizowaniu całości zgromadzonej dokumentacji lekarskiej, przeprowadzonej oceny narażenia zawodowego oraz wyników badań Instytut nie znalazł podstaw do weryfikacji orzeczenia lekarskiego wydanego w dniu [...] czerwca 2014 r.

Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w dniu [...] lutego 2015 r. wydał decyzję o braku podstaw do stwierdzenia u H. B. choroby zawodowej.

H. B. wniosła odwołanie od powyższej decyzji. W związku z zarzutami podniesionymi w odwołaniu L. Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny ponownie wystąpił do jednostek orzeczniczych obu stopni, które podtrzymały dotychczasowe stanowisko.

Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy w L. wyjaśnił, że twierdzenia skarżącej oraz orzeczenie o stopniu niepełnosprawności z dnia [...] stycznia 2014 r. nie mają wpływu na wydane przez tę jednostkę orzeczenie o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej. Opisany w karcie oceny narażenia zawodowego sposób wykonywania pracy i rodzaj czynności są zgodne z informacjami podanymi przez H. B. w trakcie wizyty w poradni Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy. Natomiast sposób wykonywania pracy, który powoduje powstanie zespołu bólowego w obrębie nadgarstka (zespołu cieśni nadgarstka) jest jedną z wielu i nie najczęstszą przyczyną jego powstania, a sposób wykonywania pracy musi spełniać odpowiednie warunki w ciągu całej zmiany roboczej.

Instytut Medycyny Pracy w Ł. stwierdził, że analiza czynności zawodowych badanej wykazała, iż w trakcie pracy zawodowej H. B. wykonywała prace o zróżnicowanym charakterze, nie była więc narażona na czynności nadmiernie obciążające układ ruchu, powodujące w konsekwencji długotrwały ucisk na pnie nerwów obwodowych i wystąpienie zespołu cieśni w obrębie nadgarstka. Po ponownym przeanalizowaniu całości zgromadzonej dokumentacji lekarskiej, z uwzględnieniem oceny narażenia zawodowego oraz wyników badań jednostka orzecznicza II stopnia nie znalazła podstaw do rozpoznania u skarżącej choroby zawodowej pod postacią zespołu cieśni w obrębie nadgarstka.

Utrzymując w mocy decyzję organu pierwszej instancji L. Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny podniósł, że zgodnie z przepisem art. 2351 kodeksu pracy dla stwierdzenia choroby zawodowej konieczne jest zarówno rozpoznanie jednostki chorobowej wymienionej w wykazie chorób zawodowych, jak i istnienie narażenia zawodowego. Stosownie zaś do § 8 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych decyzję o stwierdzeniu choroby zawodowej albo decyzję o braku podstaw do stwierdzenia takiej choroby wydaje się na podstawie materiału dowodowego, a w szczególności danych zawartych w orzeczeniu lekarskim oraz w formularzu oceny narażenia zawodowego pracownika lub byłego pracownika. Organ odwoławczy podkreślił, że w niniejszej sprawie decyzja organu inspekcji sanitarnej oparta jest na orzeczeniach lekarskich wydanych przez lekarzy zatrudnionych w jednostkach orzeczniczych I i II stopnia upoważnionych na mocy § 5 ust. 1 i 3 rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych. Organ jest przy tym związany opinią lekarską w zakresie wiedzy medycznej, zaś w przypadku H. B. jednostki orzecznicze upoważnione do orzekania w sprawach chorób zawodowych zajęły zgodne stanowisko, iż schorzenia stwierdzonego u skarżącej nie można wiązać przyczynowo ze sposobem wykonywania pracy.

W konsekwencji organ odwoławczy stwierdził, że decyzja Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Ś. z dnia [...] lutego 2014 r. o braku podstaw do stwierdzenia u H. B. choroby zawodowej wymienionej w poz. 20 pkt 1 wykazu chorób zawodowych jest prawidłowa pod względem merytorycznym i oparta została na właściwych podstawach prawnych.

H. B. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie skargę na decyzję Wojewódzki Inspektor Sanitarny z dnia [...] października 2015 r. Skarżąca zarzuciła, że pomimo zgłaszanych zastrzeżeń co do oceny narażenia zawodowego na stanowisku lakiernik, w szczególności co do technologii wykonywania każdej operacji, wydawano kolejne orzeczenia oraz decyzje, sugerując jedynie niezawodowe przyczyny choroby. Podniosła, że schorzenie powstało w związku wykonywaniem czynności zawodowych. W ocenie skarżącej okoliczności takie jak menopauza i waga mogą świadczyć o mniejszej odporności organizmu na nadwerężenie nadgarstków związane z wykonywaniem czynności zawodowych, a w konsekwencji krótszym czasie powstania choroby.

W odpowiedzi na skargę L. Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:

Zgodnie z przepisem art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2014 r. poz. 1647) sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, to jest kontrolują zgodność zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także kontrolują prawidłowość zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Daje temu wyraz przepis art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm., dalej powoływanej jako "p.p.s.a."), który w § 1 stanowi między innymi, że sąd administracyjny uwzględniając skargę uchyla decyzję w całości albo w części jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, albo też inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.). W razie niewystąpienia wskazanych uchybień, na mocy art. 151 p.p.s.a. skarga podlega oddaleniu. Przy tym w myśl art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Przeprowadzona przez Sąd według wskazanych kryteriów kontrola zaskarżonej decyzji L. Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego, utrzymującej w mocy decyzję Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Ś. wskazuje, że skarga jest niezasadna, gdyż zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa.

Za chorobę zawodową zgodnie z dyspozycją art. 2351 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy (Dz. U. z 2014 r., poz. 1502 ze zm.) uważa się chorobę, wymienioną w wykazie chorób zawodowych, jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że została ona spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy, zwanych "narażeniem zawodowym".

Rozpoznanie choroby zawodowej u pracownika lub byłego pracownika może nastąpić w okresie jego zatrudnienia w narażeniu zawodowym albo po zakończeniu pracy w takim narażeniu, pod warunkiem wystąpienia udokumentowanych objawów choroby w okresie ustalonym w wykazie chorób zawodowych (art. 235˛ Kodeksu pracy). Oznacza to, że choroba zawodowa jest pojęciem prawnym oznaczającym zachorowanie, które pozostaje w związku przyczynowym z pracą (jej rodzajem, charakterem i warunkami jej wykonywania).

W orzecznictwie sądowym i poglądach doktryny przyjmuje się, że definicja prawna choroby zawodowej składa się z dwóch elementów, z których jeden jest formalnie wskazany w określonym wykazie, a drugi dotyczy określonego związku przyczynowego objętej wykazem choroby z warunkami wykonywanej pracy (por. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 4 czerwca 1998 r. sygn. akt III RN 36/98, OSNAPiUS z 1999 r. nr 6, poz. 192, z dnia 3 lutego 1999 r. III RN 110/98, LEX nr 794841 oraz z dnia 18 stycznia 2002 r. III RN 188/00, LEX nr 558332, a także "Kodeks pracy. Komentarz" pod red. L. F., W. 2011, str. 1068). Tylko choroba zawarta w stosownym wykazie może być uznana za chorobę zawodową, a nadto dla takiego uznania niezbędne jest stwierdzenie bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że została ona spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy.

Ocena zaistnienia powyższych przesłanek następuje w postępowaniu uregulowanym przepisami rozporządzenia Rady Ministrów z dnia [...] czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. Nr 105, poz. 869; dalej jako "rozporządzenie"). Orzeczenie o stwierdzeniu choroby zawodowej bądź o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej następuje w drodze decyzji administracyjnej wydanej przez uprawniony organ administracji publicznej – państwowego powiatowego inspektora sanitarnego, od którego decyzji przysługuje odwołanie do państwowego wojewódzkiego inspektora sanitarnego.

Wobec zgłoszenia podejrzenia choroby zawodowej, przedmiotem badania organów sanitarnych powinny być okoliczności stanowiące przesłanki stwierdzenia choroby zawodowej, w tym w stanie niniejszej sprawy ustalenie czy w przypadku H. B. sposób wykonywania pracy mógł bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem spowodować schorzenie w postaci zespołu cieśni w obrębie nadgarstka.

W myśl § 8 ust. 1 rozporządzenia decyzję o stwierdzeniu choroby zawodowej albo decyzję o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej wydaje się na podstawie materiału dowodowego, w szczególności danych zawartych w orzeczeniu lekarskim oraz formularzu oceny narażenia zawodowego pracownika.

Zgodnie z § 6 ust. 1 rozporządzenia orzeczenie o rozpoznaniu choroby zawodowej albo o braku podstaw do jej rozpoznania wydaje lekarz spełniający określone w § 5 ust. 1 rozporządzenia wymogi, na podstawie wyników przeprowadzonych badań lekarskich i pomocniczych, dokumentacji medycznej pracownika lub byłego pracownika, dokumentacji przebiegu zatrudnienia oraz oceny narażenia zawodowego. Obowiązkiem organu administracji właściwego do stwierdzenia choroby zawodowej jest zgromadzenie, przed skierowaniem pracownika na badania lekarskie we właściwej jednostce orzeczniczej, dokumentacji, o jakiej mowa w § 6 rozporządzenia. Dodatkowo w ust. 5 § 6 przewidziano, że jeżeli zakres informacji zawartych w dokumentacji, o której mowa w ust. 1, jest niewystarczający do wydania orzeczenia lekarskiego, lekarz występuje o ich uzupełnienie do podmiotów wymienionych w punktach od 1 do 5 ustępu 5 § 6 rozporządzenia.

Jeżeli właściwy państwowy powiatowy inspektor sanitarny przed wydaniem decyzji uzna, że materiał dowodowy, o którym mowa w ust. 1 § 8 rozporządzenia, jest niewystarczający do wydania decyzji, może żądać od lekarza, który wydał orzeczenie lekarskie, dodatkowego uzasadnienia tego orzeczenia lub wystąpić do jednostki orzeczniczej II stopnia o dodatkową konsultację lub podjąć inne czynności niezbędne do uzupełnienia tego materiału (§ 8 ust. 2 rozporządzenia).

W orzecznictwie podkreśla się, że inspektor sanitarny jest bezwzględnie związany orzeczeniem lekarskim w zakresie rozpoznania choroby zawodowej. Państwowy inspektor sanitarny wydający decyzję w sprawie choroby zawodowej nie jest uprawniony do kontroli merytorycznej orzeczeń upoważnionych do rozpoznawania chorób zawodowych jednostek organizacyjnych ani też dokonywania własnych ustaleń prowadzących do odmiennego rozpoznania jednostki chorobowej (por. np. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 maja 2010 r., II OSK 335/10, LEX nr 597546 oraz wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 17 grudnia 2009 roku, II S.A./Bk 602/09, LEX nr 551412).

Zarazem jednak orzeczenia lekarskie, o których mowa w § 5 i 6 rozporządzenia, stanowią dowód w rozumieniu art. 75 k.p.a. w związku z art. 84 § 1 k.p.a., podlegający ocenie organu administracji właściwego do stwierdzenia choroby zawodowej. Okoliczność, że organ administracji nie może we własnym zakresie, bez uzyskania orzeczenia lekarskiego, dokonać rozpoznania choroby i ustalenia czy rozpoznane schorzenie mieści się w wykazie chorób zawodowych, nie zwalnia organu od oceny tego orzeczenia stosownie do art. 80 k.p.a. Organ ma bowiem obowiązek kontrolować czy wydane orzeczenia wyjaśniły istotne dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności wymagające wiadomości specjalnych. Organ ma możliwość uzupełnienia materiału dowodowego, a w razie potrzeby może zwracać się do lekarzy jednostek orzeczniczych o wyjaśnienie wątpliwości, rozbieżności czy sprzeczności, które nie pozwalają mu na jednoznaczne rozstrzygnięcie i wydanie decyzji w sprawie. Nie są wystarczające do rozstrzygnięcia sprawy orzeczenia lekarskie, które nie odnoszą się w sposób szczegółowy do całości zgromadzonego materiału dowodowego w sprawie. Orzeczenie lekarskie musi w sposób wszechstronny i przekonujący wyjaśniać wszystkie wątpliwości. Opinia jednostki uprawnionej do rozpoznawania chorób zawodowych powinna zawierać merytoryczne uzasadnienie stanowiska z odniesieniem się nie tylko do wyników badań tej jednostki, ale również do innych zebranych dowodów (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 sierpnia 1998 roku, II SA/Wr 1980/07, z dnia 19 lutego 1999 roku, II SA/Wr 1452/97 oraz z dnia 5 listopada 1998 roku, I SA 1200/98).

Orzeczenie lekarskie wydane przez specjalistyczną jednostkę orzeczniczą jest zasadniczym dowodem w sprawie o stwierdzenie choroby zawodowej. W związku z tym winno ono być uzasadnione w sposób zrozumiały, pełny, logiczny nie pozostawiający wątpliwości. Należy przy tym podkreślić, że orzeczenie lekarskie jednostki uprawnionej do rozpoznawania chorób zawodowych nie jest aktem administracyjnym, o którym mowa w art. 3 § 2 p.p.s.a., w związku z czym nie podlega kontroli sądowoadministracyjnej. Kontroli sądów administracyjnych podlega jedynie decyzja inspektora sanitarnego stwierdzająca chorobę zawodową lub orzekająca o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej. Badając legalność takiej decyzji sąd może zakwestionować ustalenia stanu faktycznego dokonane przez organ, co może prowadzić do zakwestionowania pod względem formalnym orzeczenia lekarskiego, np. z uwagi na jego niepełne lub niejasne uzasadnienie, jednak nie może to dotyczyć merytorycznej treści orzeczenia lekarskiego.

W świetle tego, co powiedziano wyżej, podstawową kwestią w postępowaniu zmierzającym do stwierdzenia lub braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej jest prawidłowe, zgodne z przepisami art. 77 § 1 k.p.a. w związku z art. 7 k.p.a. zgromadzenie materiału dowodowego sprawy, a następnie dokonanie jego oceny w myśl art. 80 k.p.a. W szczególności niezbędne jest zgromadzenie dokumentacji lekarskiej, jak również dowodów pozwalających na ustalenie warunków wykonywanej pracy i ich ewentualnego wpływu na powstanie choroby zawodowej.

Temu celowi służą opisane wyżej uprawnienia organów sanitarnych i jednostek orzeczniczych. Jednocześnie przepis art. 10 § 1 k.p.a. nakłada na organy administracji publicznej obowiązek zapewnienia stronie postępowania administracyjnego czynnego udziału w każdym stadium tego postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwienia stronie wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Zapewnienie czynnego udziału w postępowaniu, w celu między innymi umożliwienia stronie zgłoszenia wniosków dowodowych, ma ważkie znaczenie z punktu widzenia wynikającej z art. 7 k.p.a. zasady podejmowania przez organ wszelkich kroków niezbędnych do wyczerpującego zbadania wszystkich okoliczności faktycznych związanych z określoną sprawą w celu ustalenia stanu faktycznego sprawy zgodnego z rzeczywistością.

Zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w okolicznościach rozpoznawanej sprawy brak jednakże podstaw do zakwestionowania oceny dowodów i poczynionych w oparciu o tę ocenę ustaleń przyjętych za podstawę zaskarżonej decyzji Wojewódzki Inspektor Sanitarny. Zaskarżona decyzja nie narusza art. 80 k.p.a., który stanowi, że organ administracji ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego czy dana okoliczność została udowodniona.

W rozpoznawanej sprawie pozostaje poza sporem, że zespół cieśni nadgarstka jest chorobą wymienioną pod pozycją 20 pkt 1 wykazu chorób zawodowych, stanowiącego załącznik do wymienionego wyżej rozporządzenia z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych. Jednakże prawidłowe jest stanowisko organu, że przeprowadzone postępowanie dowodowe nie dało podstaw do uznania zawodowego charakteru schorzenia występującego u H. B., to jest wywołania przewlekłej choroby obwodowego układu nerwowego – zespołu cieśni w obrębie nadgarstka na skutek sposobu wykonywania pracy.

Wskazać należy, że orzeczenia lekarskie w sprawie wydali lekarze spełniający wymagania kwalifikacyjne określone w przepisie § 5 ust. 1 rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych, zatrudnieni w jednostkach orzeczniczych I i II stopnia wymienionych, odpowiednio, w § 5 ust. 2 pkt 1 rozporządzenia (Poradnia chorób zawodowych Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w L.) oraz w § 5 ust. 3 rozporządzenia (Instytut Medycyny Pracy im. Prof. J. Nofera w Ł.). Przy tym, co wymaga podkreślenia, upoważnieni do rozpoznawania chorób zawodowych lekarze jednostek orzeczniczych obu stopni w sposób jednoznaczny i zgodny stwierdzili brak podstaw do stwierdzenia u skarżącej choroby o etiologii zawodowej.

Jak wynika z uzasadnienia orzeczenia lekarza Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w L., podstawę orzeczenia stanowiły anamneza, badanie ogólne, badania w Poradni Neurologicznej i Ortopedycznej, badania dodatkowe, analiza udostępnionej przez skarżącą dokumentacji lekarskiej, charakterystyka stanowiska pracy oraz karta oceny narażenia zawodowego sporządzona przez Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Ś..

W orzeczeniu Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w L. z dnia [...] lutego 2014 r. wyjaśniono, że analiza czynności zawodowych wykonywanych przez H. B. wykazała, iż podczas zmiany roboczej badana wykonywała czynności o bardzo zróżnicowanym charakterze, żaden z nadgarstków nie był narażony na długotrwałe ruchy monotypowe, rozumiane jako ruchy jednorodne wykonywane przez cały czas zmiany roboczej (co najmniej 7 godzin dziennie) i polegające na maksymalnym zginaniu i prostowaniu nadgarstka z użyciem siły. Jedynie zaś taki charakter wykonywanych czynności może doprowadzić do przewlekłego ucisku na pnie nerwów pośrodkowych. W konsekwencji Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy w L. biorąc pod uwagę całość zgromadzonej dokumentacji lekarskiej wydał orzeczenie lekarskie o braku podstaw do rozpoznania u H. B. przewlekłej choroby obwodowego układu nerwowego wywołanej sposobem wykonywania pracy - zespołu cieśni w obrębie nadgarstka prawego.

W związku z wnioskiem skarżącej zgromadzona dokumentacja została przesłana do Instytutu Medycyny Pracy im. Prof. J. Nofera w Ł.. Jak wynika z orzeczenia wydanego przez ten Instytut w dniu [...] czerwca 2014 r., w jednostce orzeczniczej II stopnia nie tylko poddano analizie przekazaną dokumentację, ale podczas hospitalizacji pacjentki w Klinice Chorób Zawodowych i Toksykologii przeprowadzono konsultację neurologiczną i wykonano badanie neurofizjologiczne. Badanie ENeG wykazało prawidłowe przewodnictwo we włóknach ruchowych i czuciowych prawego i lewego nerwu łokciowego, prawego nerwu pośrodkowego oraz włóknach ruchowych lewego nerwu pośrodkowego. Badanie przewodnictwa we włóknach czuciowych lewego nerwu pośrodkowego wykazało cechy zmian demienilinizacyjnych sugerujących uszkodzenie nerwu na poziomie nadgarstka. Lekarz orzecznik podniósł równocześnie, że analiza czynności zawodowych wykazała, iż badana wykonywała podczas zmiany roboczej czynności o zróżnicowanym charakterze i przy użyciu różnorodnych narzędzi, a ponadto za pozazawodową etiologią schorzenia u badanej przemawia obecność okresu około menopauzalnego w chwili wystąpienia pierwszych objawów. W konsekwencji w orzeczeniu Instytutu podtrzymano stanowisko wyrażone w orzeczeniu jednostki orzeczniczej I stopnia.

Wymaga także zaznaczenia, że wobec podniesionych przez H. B. okoliczności zawartych w piśmie z dnia [...] października 2014 r., podtrzymanych w piśmie z dnia [...] października 2014 r., a dotyczących wykonywanej przez skarżącą pracy, Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Ś. wystąpił o dodatkowe informacje do W. W.. W piśmie z dnia [...] listopada 2014 r. zakład pracy skarżącej wyjaśnił, iż w technologii lakierniczej sam proces gruntowania nie występuje jako jedyny wypełniający całą zmianę roboczą, ale towarzyszą mu procesy przygotowawcze. Czas gruntowania średnio zajmował od 2 do 4 godzin na zmianę roboczą. Ponadto wskazano na okoliczność posługiwania się przez kobiety i mężczyzn pistoletami lakierniczymi o różnej masie, mniejszej w przypadku kobiet.

Po udzieleniu tej informacji Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w dniu [...] listopada 2014 r. ponownie zwrócił się do Instytutu Medycyny Pracy w Ł. o ustosunkowanie się do twierdzeń skarżącej oraz wyjaśnień zakładu pracy.

Instytut Medycyny Pracy w Ł. w odpowiedzi na powyższe poinformował, że ponowna analiza dokumentacji medycznej, dodatkowej dokumentacji nadesłanej przez pacjentkę oraz badań, a także przeprowadzona ocena narażenia zawodowego nie daje podstaw do weryfikacji wydanego wcześniej orzeczenia. Podkreślono, że w świetle oceny narażenia zawodowego H. B. proces gruntowania stanowił część obowiązków badanej i był dodatkowo przedzielony procesami przygotowawczymi. Podniesiono też, że orzekając o chorobie zawodowej należy brać pod uwagę pozazawodowe czynniki predysponujące do powstania schorzenia, do których w przypadku zespołu cieśni nadgarstka należy między innymi płeć żeńska. Częstość występowania zespołu cieśni w obrębie nadgarstka u kobiet jest w dużym stopniu zależna od zmian hormonalnych (menopauza).

W świetle powyższego w ocenie Sądu stwierdzić należy, że wszelkie okoliczności podnoszone przez skarżącą w postępowaniu przed organem pierwszej instancji były przez ten organ wyjaśniane poprzez żądanie dodatkowych informacji oraz ponownego orzeczenia jednostki orzeczniczej - Instytutu Medycyny Pracy w Ł..

Ponadto jednostki orzecznicze obu stopni na wezwanie L. Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego wypowiedziały się ponownie w postępowaniu prowadzonym przez ten organ na skutek odwołania, w którym H. B. akcentowała fakt przebycia zabiegu operacyjnego oraz zarzucała złą ocenę narażenia zawodowego i nierzetelność analizy badań lekarskich oraz odwołała się do wydanego w dniu [...] stycznia 2014 r. orzeczenia o zaliczeniu skarżącej do lekkiego stopnia niepełnosprawności.

Jednostki orzecznicze, po ponownej analizie całości zgromadzonej dokumentacji lekarskiej, z uwzględnieniem oceny narażenia zawodowego oraz wyników badań podtrzymały wyrażone wcześniej stanowisko, iż nie dają one podstaw do rozpoznania u skarżącej choroby zawodowej.

Trzeba zatem podkreślić, że jednostki orzecznicze, wypowiadając się kilkakrotnie w sprawie, jednoznacznie wykluczyły możność zakwalifikowania schorzenia skarżącej jako choroby o charakterze zawodowym.

Przy tym, zgodnie z orzeczeniami jednostek orzeczniczych obu stopni, zostały one wydane zarówno w oparciu o dokumentację medyczną, jak i dokumentację dotyczącą narażenia zawodowego, a także po przeprowadzeniu w jednostkach orzeczniczych bezpośrednich badań skarżącej, w tym w ramach obserwacji w Klinice Chorób Zawodowych i Toksykologii Instytutu Medycyny Pracy w Ł.. Uwzględnione zostały zatem te wszystkie elementy, o których mowa w § 6 ust. 1 rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych.

Mając na względzie zarzuty skarżącej dotyczące narażenia zawodowego, trzeba zauważyć, że jak wynika z akt sprawy, poddana ocenie jednostek orzeczniczych dokumentacja dotycząca narażenia zawodowego obejmowała zarówno karty ocen narażenia zawodowego, jak i charakterystykę przedbiegu pracy H. B., w tym pracy na stanowisku lakiernika (k. 48 akt), a także dodatkowe informacje udzielone przez Wytwórnię Sprzętu Komunikacyjnego w Ś. na żądanie organu sanitarnego. Ponadto uwzględniana przez jednostki orzecznicze dokumentacja zawierała podawane przez samą H. B. w trakcie wizyty w Wojewódzkim Ośrodku Medycyny Pracy informacje dotyczące sposobu wykonywanej pracy i rodzaju wykonywanych czynności, co wynika z treści pisma jednostki orzeczniczej I stopnia z dnia [...] czerwca 2015 r. W piśmie tym wskazano też jednoznacznie, że ostatnio wymienione informacje pozostawały w zgodzie z opisem zawartym w karcie oceny narażenia zawodowego.

W konsekwencji uznać należy, że zarzuty dotyczące błędnej oceny narażenia zawodowego są niezasadne, skoro w toku badania w jednostce orzeczniczej skarżąca wskazywała na tożsame okoliczności wykonywania pracy, a wszelkie argumenty podnoszone w tym zakresie w toku postępowania były przedmiotem wyjaśnień dokonywanych przez organ prowadzący postępowanie w oparciu o informacje zakładu pracy oraz dodatkowe wypowiedzi jednostek orzeczniczych.

Analiza treści orzeczeń lekarskich wydanych w niniejszej sprawie wskazuje, że mają one charakter szczegółowy, odnoszą się do całokształtu zgromadzonego materiału i wyjaśniają wszystkie istotne dla sprawy okoliczności wymagające wiadomości specjalnych. Są one też w sposób jasny, logiczny i przekonujący uzasadnione, a wyrażone w nich stanowisko nie nasuwa wątpliwości.

Lekarz orzecznik z Instytutu Medycyny Pracy w Ł. zaakcentował, że H. B. nie wykonywała jednej czynności, lecz przeprowadzała cały proces składający się kolejno, między innymi, z przygotowania do gruntowania (odtłuszczenia powierzchni, polerowania papierem ściernym oraz hermetyzacji), gruntowania i suszenia, a czynności te wykonywane są naprzemiennie. Jednocześnie u skarżącej stwierdzono trzy czynniki predysponujące do wystąpienia zespołu cieśni nadgarstka, to jest płeć żeńska, okres około menopauzalny oraz otyłość BMI-32,42, stanowiące istotny czynnik ryzyka.

W tym miejscu podkreślić należy, że żaden przepis nie nakłada na orzecznicze jednostki medyczne lub organy orzekające w sprawie chorób zawodowych wykazania, co konkretnie było przyczyną danego schorzenia. Jednostka orzecznicza, czy organ, ustalają jedynie, czy schorzenie aktualnie istnieje oraz czy powstało w związku z warunkami pracy (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 16 marca 2011 r. VII SA/Wa 2203/10).

Jak wynika z orzeczeń wydanych w niniejszej sprawie, istnienie schorzenia u skarżącej nie jest kwestionowane, jednakże nie stwierdzono, by miało ono charakter choroby zawodowej.

W konsekwencji tego, co powiedziano wyżej, nie ma podstaw do przyjęcia, iż organy sanitarne dokonały ustaleń z naruszeniem przepisów art. 77 § 1 i 80 k.p.a., w świetle których organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy, a następnie na podstawie wszechstronnej analizy całokształtu materiału dowodowego ocenić czy dana okoliczność została udowodniona.

W przeprowadzonym postępowaniu zrealizowana została również zasada prawdy obiektywnej, jedna z podstawowych zasad postępowania administracyjnego, przewidziana w art. 7 k.p.a. Przepis ten stanowi, że w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności i podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Zasada ta oznacza, że na organ administracji publicznej nałożony jest obowiązek wyczerpującego zbadania wszystkich okoliczności faktycznych związanych z określoną sprawą w celu ustalenia stanu faktycznego zgodnego z rzeczywistością.

Materiał dowodowy nie pozostawia wątpliwości co do prawidłowości decyzji administracyjnych wydanych na jego podstawie. Brak bowiem w sprawie dowodów, które pozwoliłyby na zakwestionowanie ustaleń zawartych w orzeczeniach lekarskich i opartych na nich ustaleń organów obu instancji. Przeprowadzone postępowanie administracyjne jest pełne, objęło wszystkie niezbędne i prawidłowo zgromadzone dowody, których ocena wyrażona w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji jest zgodna z art. 80 k.p.a. Kwestionowana decyzja została też wydana w oparciu o prawidłowo zastosowane przepisy prawa materialnego.

Jak wskazano na wstępie, w świetle art. 2351 kodeksu pracy dla uznania wystąpienia choroby zawodowej w rozumieniu tego przepisu nie jest wystarczające stwierdzenie u pracownika lub byłego pracownika określonego schorzenia wymienionego w wykazie chorób zawodowych, ale niezbędna jest zarazem możność stwierdzenia bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że schorzenie to zostało spowodowane działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy. Zatem fakt istnienia w przypadku skarżącej schorzenia w postaci zespołu cieśni nadgarstka nie stanowi sam przez się pozytywnej przesłanki stwierdzenia choroby zawodowej, do czego niezbędne jest ponadto wywołanie choroby wskutek narażenia zawodowego. Natomiast taki związek został w niniejszej sprawie jednoznacznie wykluczony w kilkakrotnych, zgodnych co do treści, orzeczeniach upoważnionych lekarzy. Mając na względzie stanowczą treść tych orzeczeń nie zasługuje również na podzielenie podniesiony w skardze argument o możliwym skróceniu czasu powstania choroby w związku z warunkami wykonywania pracy. W orzeczeniach lekarskich wyraźnie wykluczono bowiem wpływ tych warunków na powstanie choroby, a to ze względu na niejednorodny charakter wykonywanych czynności i w związku z tym brak narażenia na czynności nadmiernie obciążające układ ruchu, powodujące długotrwały ucisk na pnie nerwów obwodowych i wystąpienie zespołu cieśni nadgarstka. W orzeczeniach wskazano także możliwe przyczyny tego rodzaju schorzenia, jak również istniejące u skarżącej czynniki, predysponujące do jego wystąpienia.

Trzeba zauważyć, że sąd administracyjny kontrolując pod względem zgodności z prawem decyzję państwowego inspektora sanitarnego, może zakwestionować ustalenia stanu faktycznego dokonane przez organ, co może prowadzić do zakwestionowania pod względem formalnym również orzeczenia lekarskiego, np. w sytuacji, gdy zostało wydane w niewłaściwej formie, bez uzasadnienia lub przez nieuprawnionego lekarza, bądź uprawnionego lekarza lecz niezatrudnionego we wskazanej w rozporządzeniu w sprawie chorób zawodowych jednostce organizacyjnej, jednak nie może to dotyczyć merytorycznej treści orzeczenia lekarskiego. Zakwestionowanie orzeczeń lekarskich jest możliwe, jeżeli w materiale dowodowym znajdują się orzeczenia lekarzy zatrudnionych w uprawnionych do rozpoznawania chorób zawodowych jednostkach organizacyjnych, które zawierają różne ustalenia. Jednak nawet w takiej sytuacji organ ani sąd administracyjny nie są uprawnieni do weryfikacji treści merytorycznej orzeczeń lekarskich, organ może wówczas żądać wydania kolejnych orzeczeń przez inne uprawnione jednostki organizacyjne w celu ujednolicenia stanowisk. W niniejszej sprawie orzeczenia jednostek orzeczniczych obu stopni były ze sobą w pełni zgodne, a przy tym wyczerpująco uzasadnione i Sąd nie stwierdza podstaw, które mogłyby stanowić podstawę podważenia ustaleń i oceny organów obu instancji.

Z tych wszystkich względów i na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.