Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 1067/08
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2009-08-05 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Wywłaszczanie nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 136 par. 3, art. 137, art. 216 ust. 1
journal: Dz.U. 2004 nr 261 poz 2603
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jedn.
article: art. 6
journal: Dz.U. 1974 nr 10 poz 64
law: Ustawa z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości - tekst jednolity
article: art. 75, 78
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1070
law: Obwieszczenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 8 sierpnia 2000 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy o niektórych formach popierania budownictwa mieszkaniowego.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jolanta Szaniecka (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Danuta Rzyminiak-Owczarczak Sędzia NSA Stanisław Małek Protokolant st.sekr.sąd. Mariola Kaczmarek po rozpoznaniu w Poznaniu na rozprawie w dniu 05 sierpnia 2009r. sprawy ze skargi M.B. na decyzję Wojewody Wielkopolskiego z dnia 22 października 2008r. nr [...] w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości; oddala skargę /-/ D.Rzyminiak-Owczarczak /-/ J.Szaniecka /-/ St.Małek


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 12 sierpnia 2008 r. Prezydent Miasta Poznania, na podstawie art. 136 ust. 3, art. 137 ust. 2, art. 139, art. 140 ust. 2 i 3, art. 142 ust. 1 w związku z art. 4 pkt. 9 lit. b1, art. 216 ust. 1, art. 217 ust. 2 i art. 227 ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t.jedn. Dz.U. z 2004 r. Nr 261 poz. 2603 ze zm.) orzekł o zwrocie na rzecz M. B. części nieruchomości położonej przy ul. [...] , zapisanej w KW nr [...]jako własność Skarbu Państwa oznaczonej nr. działki [...] o powierzchni [...] m2 (pkt I decyzji) oraz orzekł o obowiązku zwrotu przez M. B. na rzecz Skarbu Państwa zwaloryzowanej części odszkodowania wypłaconego w 1984 r. w kwocie [...]zł (pkt II decyzji). Ponadto odmówił M. B. zwrotu części nieruchomości położonej w P. przy ul. [...] zapisanej w KW nr [...] oznaczonej jako działka nr [...] o powierzchni [...] m2 (pkt III decyzji).

Decyzją z dnia 22 października 2008 r. nr [...] Wojewoda Wielkopolski, po rozpatrzeniu odwołania M.B. od punktu III powołanej wyżej decyzji Prezydenta Miasta Poznania z dnia 12 sierpnia 2008 r. znak [...]- utrzymał decyzję w mocy.

Odmawiając zwrotu wyżej opisanej nieruchomości Prezydent Miasta Poznania wyjaśnił, iż nieruchomość stanowiąca działkę nr [...] została nabyta na rzecz Skarbu Państwa pod budowę [...]. Zgodnie z aneksem do planu realizacyjnego zatwierdzonym decyzją z 8 grudnia 1986 r. na części nieruchomości stanowiącej obecnie działkę nr [...] przewidziano fragment budynku biurowo-socjalno-technicznego wraz z obsługującą ten budynek kanalizacją deszczową oraz parkingiem i zielenią. Zdaniem Prezydenta Miasta, na działce nr [...]cel wywłaszczenia został zrealizowany.

Odwołując się od decyzji w części dotyczącej odmowy zwrotu działki nr [...] M.B. podniosła, iż decyzją z 9 listopada 1990 r. znak [...] Prezydent Miasta Poznania orzekł o wygaśnięciu prawa zarządu m.in. działki nr [...] udzielonego [...]. i przekazał ten grunt odpłatnie w zarząd, na czas określony, na rzecz Sądu Apelacyjnego w P . Utraciła zatem moc decyzja o lokalizacji inwestycji z dnia 16 marca 1979 r. oraz decyzja o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu z 8 grudnia 1986 r., a przedmiotowa nieruchomość stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu w tej swojej części, która jest aktualnie niezabudowana i niezagospodarowana. Zdaniem strony około [...] z [...] m2 działki nr [...] pozostało niezagospodarowane.

Utrzymując decyzję w mocy (w części objętej zaskarżeniem) na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) Wojewoda Wielkopolski wyjaśnił, iż w dniu 23 maja 2001 r., na wniosek M. B. wszczęto postępowanie o zwrot nieruchomości położonej w P. przy ul. [...] , oznaczonej w ewidencji gruntów: obręb [...], arkusz mapy [...], działka nr [...] (k. 16 - 17 akt sprawy znak [...]). W toku postępowania ustalono, że M. B. w dniu 3 kwietnia 1984 r. zbyła aktem notarialnym na rzecz Skarbu Państwa - Zarządu Dróg i Mostów w P. nieruchomość położoną w P. przy ul. [...] z księgi wieczystej KW nr [...] oznaczoną jako działka nr [...] z mapy [...]. Umowę sprzedaży zawarto na podstawie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz.U. z 1974 r. Nr 10, poz. 64 ze zm.). Nieruchomość nabyto z przeznaczeniem na budowę [...] którego plan realizacyjny zatwierdzony został decyzją z dnia 16 marca 1979 r. o [...] (k. 14 - 15 akt sprawy znak [...]). W trakcie oględzin nieruchomości przeprowadzonych dnia 25 czerwca 2001 r. ustalono, że na niewielkiej części działki nr [...] znajduje się fragment budynku Sądu Apelacyjnego w P. oraz kanalizacja deszczowa (odwodnienie budynku Sądu) i dwie studnie kanalizacyjne (k. 23 akt sprawy znak [...]). Z załącznika do decyzji Prezydenta Miasta Poznania z dnia 3 kwietnia 2003 r. znak [...]zatwierdzającej projekt podziału nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...] wynika, że wyżej opisane obiekty to jest m.in. część budynku Sądu, znajdują się na działce nr [...].

Następnie Wojewoda ustalił, że budynek aktualnie zajmowany przez Sąd Apelacyjny w P., wzniesiono przed upływem 7 lat od dnia, w którym Skarb Państwa nabył nieruchomość oznaczoną jako działka nr [...] - to jest od dnia 3 kwietnia 1984 r. W piśmie Zarządu [...] z dnia 8 października 1990 r. znak [...] , do którego dołączono protokół przekazania budynku Sądowi Apelacyjnemu w P. z dnia 1 października 1990 r. podano, że budynek ten "przeznaczony jest dla potrzeb realizatorów procesu inwestycyjnego oraz przyszłego użytkownika[...] (...) w omawianym budynku mieści się Zarząd [...] w Budowie" (k. 168 -170 akt sprawy znak [...]). Decyzją z dnia 9 listopada 1990 r. znak [...]Prezydent Miasta Poznania orzekł o wygaśnięciu prawa zarządu gruntem Skarbu Państwa położonym w P. przy ulicy [...], oznaczonym w ewidencji gruntów: obręb [...], arkusz mapy [...], działki nr [...], nr [...] i nr [...] o łącznej powierzchni [...] m2, zabudowanym budynkiem socjalno - technicznym przysługującego Zarządowi [...] i przekazał ten grunt odpłatnie w zarząd na czas określony - nie dłuższy niż 10 lat, na rzecz Sądu Apelacyjnego w P. (k. 52 - 55 akt sprawy znak [...]).

Wojewoda Poznański ostateczną decyzją z dnia 20 stycznia 1993 r. znak [...] na podstawie art. 18 ust. 1 w zw. z art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych orzekł o nabyciu przez Miasto P., z mocy prawa, nieodpłatnie własności spornej nieruchomości (k. 59 - 60 akt sprawy znak [...]). Na podstawie umowy zamiany, aktem notarialnym z dnia 10 sierpnia 2000 r. rep. A nr [...], właścicielem spornej nieruchomości stał się Skarb Państwa w zamian za udział wynoszący [...] we współwłasności innej nieruchomości, który Skarb Państwa przekazał Miastu P. (k. 61 - 68 akt sprawy znak [...]). Na podstawie tej umowy Sąd Rejonowy w Poznaniu Wydział XIII Ksiąg Wieczystych wpisał w dniu 22 stycznia 2000 r. Skarb Państwa jako właściciela nieruchomości oznaczonej jako działki nr[...],[...] i [...], mającej urządzoną księgę wieczystą KW nr [...] (k. 69 akt sprawy znak [...]).

W dniu 25 czerwca 2001 r. organ pierwszej instancji przeprowadził oględziny działki nr [...]. Ustalono, że: "działka jest niezagospodarowana i niezabudowana, porośnięta dziką trawą i chwastami. Położona jest w sąsiedztwie Sądu Apelacyjnego w P. Na działce znajduje się niewielka część budynku Sądu ok. 1 m. oraz kanalizacja deszczowa (odwodnienie budynku Sądu) Kd 300 oraz dwie studnie kanalizacyjne (...). Wzdłuż ul. [...] biegnie linia energetyczna niskiego napięcia - podziemna" (k. 23 akt sprawy znak [...]). Linia ta zasilała plac budowy[...] i w chwili obecnej jest nieczynna (k. 29 akt sprawy znak [...]).

Decyzją z dnia 7 marca 2003 r., znak [...]Prezydent Miasta Poznania orzekł o oddaniu w zarząd na czas nieoznaczony, na rzecz Sądu Apelacyjnego w P., zabudowanej nieruchomości Skarbu Państwa położonej w P. przy ul. [...], oznaczonej w ewidencji gruntów: obręb [...], arkusz mapy [...], działki nr [...] i nr [...] o łącznej powierzchni [...]m2, zapisanej w księdze wieczystej KW nr [...]prowadzonej przez Sąd Rejonowy w Poznaniu Wydział XIII Ksiąg Wieczystych, z przeznaczeniem na jego siedzibę (k. 95 - 97 akt sprawy znak [...]). W uzasadnieniu decyzji podano, że "w stosunku do działek nr [...] i [...], na wnioski byłych właścicieli wszczęte zostały postępowania o zwrot. Postępowanie o zwrot działki nr [...] zostało umorzone decyzją z dnia 18 października 2002 r., natomiast sprawa zwrotu działki nr [...] nie została rozpatrzona. (...) Wydanie orzeczenia w stosunku do działki nr [...] będzie możliwe po zakończeniu postępowanie zwrotowego".

Prezydent Miasta Poznania - na podstawie art. 95 pkt 4 ustawy o gospodarce nieruchomościami ostateczną decyzją z dnia 3 kwietnia 2003 r. znak [...] zatwierdził projekt podziału nieruchomości stanowiącej działkę nr [...] (k. 79 akt sprawy znak [...] ). Przyjęty projekt podziału został uprzednio zaakceptowany przez M.B. (reprezentującego w postępowaniu administracyjnym M. B.), który nie wniósł do niego zastrzeżeń (k. 76 akt sprawy znak [...]).

W wyniku podziału powstała: działka nr [...] o powierzchni [...]m2 oraz działka nr [...]o powierzchni [...] m2. Zatwierdzenie projektu podziału zmierzało "do realizacji przez Prezydenta Miasta Poznania, jako prezydenta miasta na prawach powiatu, wykonującego zadanie z zakresu administracji rządowej, roszczenia o zwrot". Do zwrotu, na rzecz osoby uprawnionej, przewidziana była działka oznaczona na projekcie podziału jako działka nr [...] o powierzchni[...] m2 (k. 77 - 79 akt sprawy znak [...]).

Na rozprawie administracyjnej, przeprowadzonej w dniu 3 września 2003 r., M. B. oświadczył, że wnosi w imieniu byłej właścicielki o zwrot działki nr [...] , a w stosunku do działki nr [...] - wycofuje żądanie zwrotu (k. 91 akt sprawy znak -[...]). W piśmie z 1 października 2003 r. wyjaśnił jednak, że przez wycofanie żądania zwrotu działki nr [...] należy rozumieć zgodę na podział nieruchomości według przedstawionego projektu podziału "przy uwzględnieniu oczywistej kompensacji finansowej z tego tytułu za działkę nr [...]" (k. 92 akt sprawy znak [...]).

Prezydent Miasta Poznania decyzją z dnia 20 lipca 2004 r. znak [...] umorzył postępowanie w sprawie zwrotu nieruchomości położonej w P. przy ul. [...], oznaczonej w ewidencji gruntów jako działki nr [...] oraz nr [...] (k. 105 - 107 akt sprawy znak [...]). Stwierdził, że wnioskodawczyni wystąpiła o zwrot nieruchomości, która została nabyta na rzecz Skarbu Państwa w drodze umowy cywilnoprawnej (zamiany) od podmiotu będącego właścicielem na podstawie ustawy komunalizacyjnej, a zatem Skarb Państwa nie stał się właścicielem nieruchomości na podstawie aktu prawnego o charakterze wywłaszczeniowym i dlatego - pomimo, że nieruchomość znajduje się w jego władaniu i na jej części nie zrealizowano celu nabycia określonego w umowie sprzedaży nieruchomości z dnia 3 kwietnia 1984 r. (w trybie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości) - nie może być ona przedmiotem zwrotu. Wskazano także, że na rozprawie administracyjnej przeprowadzonej w dniu 3 września 2003 r. pełnomocnik wnioskodawczyni – M. B.- podtrzymał żądanie zwrotu działki nr [...], a w stosunku do działki nr [...] wycofał to żądanie. Wobec powyższego postępowanie o zwrot części nieruchomości stanowiącej działkę nr [...] umorzono, ponieważ została nabyta w drodze czynności cywilnoprawnej i nie może być przedmiotem zwrotu. W odniesieniu do działki nr [...] postępowanie umorzono, albowiem wycofano żądanie jej zwrotu.

W wyniku odwołania M.B. Wojewoda Wielkopolski decyzją z dnia 20 września 2004 r. znak [...] utrzymał decyzję Prezydenta Miasta Poznania w mocy (k. 115 - 118 akt sprawy znak [...]).

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z dnia 24 stycznia 2006 r., sygn. akt II SA/Po 953/04 uchylił decyzje obu instancji (k. 147 - 153 akt sprawy znak [...]). Sąd wskazał, że w dniu wejścia w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami (1 stycznia 1998 r.) Miasto P. było właścicielem spornej nieruchomości na podstawie ustawy komunalizacyjnej; okoliczność, że w 2000 r. nastąpiła umowa zamiany nie miała decydującego znaczenia dla postępowania zwrotowego, a w każdym razie nie mogła być uznana za wystarczającą do odmowy zwrotu wywłaszczonej nieruchomości.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Prezydent Miasta Poznania decyzją z 11 lipca 2006 r. znak [...] odmówił M. B. zwrotu działki nr [...] zapisanej w księdze wieczystej KW nr [...] jako własność Skarbu Państwa. Wojewoda Wielkopolski decyzją z 8 maja 2007 r., znak [...] uchylił tę decyzję i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji.

Z protokołu oględzin przeprowadzonych 16 kwietnia 2008 r. przed organem pierwszej instancji wynika, iż na działce nr [...] znajduje się część budynku Sądu Apelacyjnego w P., część terenu urządzonej zieleni, część parkingu z chodnikami utwardzonymi kostką typu poz-bruk. Wzdłuż granicy działki, w pobliżu budynku, który obecnie stanowi siedzibę Sądu Apelacyjnego w P. znajduje się rząd drzew iglastych stanowiących zaporę zieloną, za którym znajduje się ogrodzenie z siatki metalowej zamykające teren Sądu. Pośrodku terenu znajduje się uzbrojenie związane z budynkiem Sądu: kanalizacja deszczowa z dwoma studzienkami oraz przyłącze telefoniczne. Pozostałą część terenu stanowi grunt o nierównej nawierzchni.

Wskazując na powyższy stan faktyczny Wojewoda Wielkopolski wyjaśnił, iż w myśl art. 136 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2004 r. Nr 261, poz. 2603 ze zm.) poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli stosownie do art. 137, stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. W myśl art. 136 ust. 4 ustawy, przepis ten (art. 136 ust. 3) stosuje się odpowiednio do części nieruchomości nabytej w drodze umowy zgodnie z art. 113 ust. 3. W świetle art. 137 ust. 1, nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli: pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu albo pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany.

W myśl art. 216 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami, przepisy o zwrocie wywłaszczonych nieruchomości stosuje się również do nieruchomości nabytych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1974 r. Nr 10, poz. 64 i z 1982 r. Nr 11, poz. 79). W ramach postępowania o zwrot, organ powinien przeprowadzić postępowanie dowodowe, w toku którego zostanie ustalone na jaki dokładnie cel nieruchomość była wywłaszczona (nabyta) oraz w jaki sposób nieruchomość była i jest wykorzystywana. W tym celu organ powinien zebrać dokumentację związaną z inwestycją, która na nieruchomości miała być realizowana. Natomiast dzisiejsze faktyczne przeznaczenie nieruchomości można ustalić na podstawie oględzin nieruchomości, z których należy sporządzić protokół.

Nieruchomość stanowiąca pierwotnie własność M. B. (działka nr [...]), została wywłaszczona na rzecz Skarbu Państwa pod budowę [...] .

Zdaniem Wojewody, ze zgromadzonych przez organ pierwszej instancji dokumentów wynika, że cel wywłaszczenia przedmiotowej nieruchomości, jakim była budowa [...], został zrealizowany w ustawowym terminie na jej części, stanowiącej obecnie działkę nr [...]. Świadczą o tym: decyzja z dnia 12 sierpnia 1986 r. w sprawie zatwierdzenia aneksu do planu realizacyjnego [...] przy ul. [...] w P. wraz z planem sytuacyjnym budynku socjalno -technicznego [...] z listopada 1987 r. (k. 164 - 166 akt sprawy znak [...]), pismo Urzędu Miasta Poznania z dnia 28 września 1990 r. w sprawie przekazania budynku przez Zarząd [...]w Budowie Sądowi Apelacyjnemu w P., pismo Zarządu [...]w Budowie z dnia 8 października 1990 r. wraz z protokołem przekazania budynku Sądowi Apelacyjnemu w P. (k. 167 170 akt sprawy znak [...]), protokół rozprawy administracyjnej przeprowadzonej dnia 25 czerwca 2001 r. (k. 23 akt sprawy znak -[...]), decyzja Prezydenta Miasta Poznania z dnia 7 marca 2003 r. o oddaniu w trwały zarząd na czas nieoznaczony Sądowi Apelacyjnemu w P. zabudowanej nieruchomości położonej przy ul. [...] (k. 95 - 97 akt sprawy znak [...]) oraz projekt podziału nieruchomości stanowiący załącznik do decyzji Prezydenta Miasta Poznania z dnia 3 kwietnia 2003 r. (k. 78 akt sprawy znak [...]). Organ odwoławczy ustalił też, że na działce nr [...] powstał budynek socjalno-techniczny [...] wraz z infrastrukturą towarzyszącą. Budynek ten istniał już w 1990 r., a zatem powstał przed upływem 10 lat od daty wywłaszczenia. Stąd cel wywłaszczenia został zrealizowany, a przesłanki zwrotu zawarte w art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami nie zostały spełnione. W ocenie Wojewody nie miało znaczenia natomiast, że decyzją z dnia 9 listopada 1990 r. znak [...] Prezydent Miasta Poznania orzekł o wygaśnięciu prawa zarządu m.in. działki nr [...] udzielonego [...] i przekazał ten grunt odpłatnie w zarząd na rzecz Sądu Apelacyjnego w P. Organ odwoławczy nadmienił, że późniejsze wykorzystanie wywłaszczonej nieruchomości czy też rozporządzanie nią mające miejsce już po zrealizowaniu celu wywłaszczenia, nie mają znaczenia dla sprawy zwrotu nieruchomości. Nadto ustawowa definicja pojęcia zbędności nieruchomości na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu nakłada na organy administracji publicznej obowiązek ścisłej wykładni, bez możliwości dokonywania odstępstw od treści zawartej w art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Wojewoda stwierdził też, że - wbrew twierdzeniom skarżącej - duża część działki nr [...] jest zagospodarowana. Na nieruchomości znajduje się część terenu urządzonej zieleni, część parkingu z chodnikami utwardzonymi kostką typu poz-bruk. Wzdłuż granicy działki, w pobliżu budynku, który obecnie stanowi siedzibę Sądu Apelacyjnego w P. znajduje się rząd drzew iglastych stanowiących zaporę zieloną, za którym znajduje się ogrodzenie z siatki metalowej zamykające teren Sądu. Pośrodku terenu znajduje się uzbrojenie związane z budynkiem Sądu: kanalizacja deszczowa z dwoma studzienkami oraz przyłącze telefoniczne. Wojewoda stwierdził, iż sam fakt, że na działce nr [...] znajduje się część budynku, którego realizacja stanowiła cel wywłaszczenia (pomimo tego, że jest to mała część) powoduje, iż cała nieruchomość nie spełnia przesłanek zwrotu. Tym bardziej, iż na pozostałej części działki znajdują się elementy zagospodarowania stanowiące infrastrukturę niezbędną do obsługi budynku. Odnosząc się do zarzutu, iż w toku trwania postępowania administracyjnego prawo materialne obowiązujące w momencie jego wszczęcia nie może się zmienić na niekorzyść obywatela, Wojewoda stanął na stanowisku, że organ administracji rozstrzygający sprawę powinien co do zasady stosować prawo w brzmieniu obowiązującym w dniu orzekania, o ile z przepisów szczególnych nie wynika zasada odwoływania się do regulacji wcześniejszych. Zaznaczył przy tym, że w przepisach nowelizacji ustawy o gospodarce nieruchomościami (z dnia 22 września 2004 r.) nie nakazano stosowania art. 137 ustawy w dotychczasowym brzmieniu w odniesieniu do spraw wszczętych przed nowelizacją.

Skargę od decyzji wniosła M. B. zarzucając naruszenie art. 137 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2004 r. Nr 261, poz. 2603 ze zm.) poprzez jego zastosowanie w brzmieniu obowiązującym w dniu wydania rozstrzygnięcia. Jej zdaniem w ten sposób uchybiono zasadzie nieretroakcji nie uwzględniając praw nabytych przez stronę zgodnie z przepisami obowiązującymi w dacie wszczęcia postępowania (23 maja 2001 r.). M. B. wskazała również na naruszenie art. 136 ust. 3 oraz art. 137 poprzez niewłaściwą interpretację pojęcia zbędności części nieruchomości na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. W ocenie skarżącej organy uchybiły nadto przepisom postępowania, to jest: art. 75 § 1 K.p.a. oraz art. 78 § 1 K.p.a. poprzez nieuwzględnienie wniosku dowodowego obejmującego żądanie przeprowadzenia oględzin działki w celu geodezyjnego ustalenia, w jakiej części działki został zrealizowany cel wywłaszczenia, a w jakiej części stałą się ona zbędna na ten cel w rozumieniu art. 137 ustawy. Wskazując na powyższe, M. B. wniosła o uchylenie decyzji obu instancji bądź orzeczenie, że zostały wydane z naruszeniem prawa.

Na wstępie uzasadnienia skargi skarżąca zaznaczyła, że postępowanie toczyło się znacznie dłużej niż ustawowe terminy załatwiania spraw. W ten sposób naruszono nie tylko art. 35 K.p.a., ale także art. 6, 7 i 8 K.p.a. oraz art. 7 Konstytucji. Zdaniem M. B. fakt przewlekłego rozpoznawania sprawy miał istotne znaczenie o tyle, że w czasie pomiędzy rozstrzygnięciem a wydaniem decyzji nastąpiła zmiana stanu prawnego na niekorzyść skarżącej. Wszczęcie postępowania administracyjnego miało miejsce dnia 23 maja 2001 r. W tej dacie nieruchomość uznawano za "zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu", jeżeli utraciła moc decyzja o ustaleniu lokalizacji inwestycji lub decyzja o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu, a cel ten nie został zrealizowany (art. 137 ust. 1 pkt 2 ustawy). Jeżeli w takim przypadku, cel wywłaszczenia został zrealizowany tylko w części wywłaszczonej nieruchomości, zwrotowi podlega pozostała część (art. 137 ust. 2 ustawy). Zdaniem M. B., art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami w brzemieniu obowiązującym w 2001 r. uzasadniał stwierdzenie, że co najmniej ½ działki oznaczonej aktualnie numerem [...] stała się zbędna na cel zamierzony przez wnioskodawcę wywłaszczenia. Wniosek ten skarżąca wyprowadziła z faktu, że z dniem wygaśnięcia prawa zarządu nieruchomością na rzecz [...] (decyzja Prezydenta Miasta Poznania z dnia 9 listopada 1990 r. [...]) utraciła moc decyzja o lokalizacji inwestycji z dnia 16 marca 1979 r.

Uzasadniając zarzuty naruszenia przepisów postępowania M. B. zaznaczyła, że pismem z dnia 23 stycznia 2008 r. złożyła wniosek o przeprowadzenie oględzin mających na celu dokładne, geodezyjne ustalenie, w jakiej części działki nr [...] cel wywłaszczenia został zrealizowany, a w jakiej części stała się ona zbędna na ten cel. Dowód ten miał istotne znaczenie dla sprawy i powinien zostać przeprowadzony tym bardziej, że zgodnie z art. 75 i 78 K.p.a. żądanie strony dotyczące przeprowadzenia dowodu należy uwzględnić, a jako dowód powinno się dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy (organ administracji może odmówić przeprowadzenia wnioskowanego przez stronę dowodu tylko wtedy, jeżeli dana okoliczność nie ma żadnego znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy bądź, gdy została ona już ustalona w sposób nie budzący wątpliwości innymi dowodami.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda Wielkopolski wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasowe stanowisko. Podniósł dodatkowo, że na kwestie podnoszone w skardze M.B. wskazywała już w toku postępowania administracyjnego, a organ zajął wobec nich stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 136 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2004 r. Nr 261, poz. 2603 ze zm.) poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli (stosownie do art. 137 ustawy) stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. W myśl art. 216 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami, przepisy o zwrocie wywłaszczonych nieruchomości stosuje się również do nieruchomości nabytych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz.U. z 1974 r. Nr 10, poz. 64).

W świetle art. 137 ust. 1 ustawy nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli:

– pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu albo

– pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany.

W tej sprawie M. B. w dniu 3 kwietnia 1984 r. zbyła na rzecz Skarbu Państwa - Zarządu Dróg i Mostów w P. nieruchomość położoną w P. przy ul. [...] (KW nr [...]), oznaczoną jako działka nr[...]. Umowę sprzedaży zawarto na podstawie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz.U. z 1974 r. Nr 10, poz. 64 ze zm.). Nieruchomość nabyto z przeznaczeniem na budowę [...], którego plan realizacyjny zatwierdzony został decyzją z dnia 16 marca 1979 r. o numerze [...] (k. 14 - 15 akt sprawy znak -[...]). Na terenie wywłaszczonych działek planowano zrealizowanie inwestycji polegającej na budowie zajezdni tramwajowej (k. 391-392 akt sprawy znak [...]). W pierwotnej wersji planu inwestycyjnego w południowo-zachodniej części terenu inwestycji miała zostać zlokalizowana stacja transformatorowa. Decyzją z dnia 8 grudnia 1986 r. zatwierdzono aneks do planu realizacyjnego z dnia 16 marca 1979 r., w ten sposób, iż - nie zmieniając jego charakteru (budowa zajezdni) - wprowadzono doń dodatkowe obiekty kubaturowe (zob. k. 164 – 166; 383- 384 akt sprawy znak -[...]). Jednym z takich obiektów był budynek socjalno-techniczny [...] (k. 165 akt sprawy znak [...]), który zlokalizowano częściowo na działce nr [...].

W toku postępowania wszczętego na wniosek M. B. o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, w dniu 25 czerwca 2001 r. ustalono, że działka nr [...], której dotyczy wniosek, jest niezagospodarowana i niezabudowana za wyjątkiem części, na której znajduje się budynek Sądu Apelacyjnego w P. (stanowiący uprzednio budynek socjalno-techniczny [...]) oraz służąca jego obsłudze kanalizacja Kd 300 i dwie studnie kanalizacyjne (k. 21 i 23 akt sprawy znak ZG-[...]).

Zważywszy, że częściowe zagospodarowanie działki nr [...] mogło mieć znaczenie dla postępowania o jej zwrot (w tej części) w trybie art. 136 ust. 3, art. 137 i art. 216 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami organ zainicjował postępowanie w sprawie jej podziału - poprzez wydzielenie części zagospodarowanej (k. 70 akt sprawy znak [...]). Prezydent Miasta Poznania - na podstawie art. 95 pkt 4 ustawy o gospodarce nieruchomościami ostateczną decyzją z dnia 3 kwietnia 2003 r. znak [...]zatwierdził projekt podziału nieruchomości stanowiącej działkę nr [...] (k. 79 akt sprawy znak [...]). Przyjęty projekt podziału został zaakceptowany przez M. B. - reprezentującego w postępowaniu administracyjnym M.B. (k. 76, 77 akt sprawy znak [...]). W wyniku podziału powstała: działka nr [...] o powierzchni [...] m2 oraz działka nr [...] o powierzchni [...] m2.

Niezagospodarowana część działki (nr [...] ) została zwrócona skarżącej decyzją Prezydenta Miasta Poznania z dnia 12 sierpnia 2008 r. (pkt I) i w tej części rozstrzygnięcie stało się ostateczne. Organ odmówił natomiast zwrotu działki w części zagospodarowanej (nr 68/2)

M. B. nie zgodziła się z odmową zwrotu działki nr [...] . Jej zdaniem również ta działka, co najmniej w części, stała się zbędna na cel wywłaszczenia. W zarzutach skargi M. B. skoncentrowała się na wykazaniu, że w sprawie powinna mieć zastosowanie definicja "zbędności na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu" w brzmieniu obowiązującym w dniu wszczęcia postępowania (23 maja 2001 r.).

Sąd nie podziela argumentacji skarżącej. Wojewoda Wielkopolski prawidłowo przyjął, iż - wobec nie zamieszczenia przepisów przejściowych w ustawie nowelizującej z dnia 28 listopada 2003 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2004 r. Nr 141, poz. 1492 ze zm.) - od daty jej wejścia w życie należało stosować przepisy (art. 137 ust. 1 pkt 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami) w brzmieniu przez nią nadanym.

Analiza materiału sprawy nie daje podstawy do twierdzenia, iżby działka nr [...] , na której znajduje się fragment budynku Sądu Apelacyjnego w P. oraz służąca mu kanalizacja deszczowa i dwie studnie kanalizacyjne (k. 23 akt sprawy znak -[...]) stała się zbędna na cel wywłaszczenia. Z akt sprawy wynika, że cel wywłaszczenia nieruchomości, jakim była budowa [...] (dokładniej: jego zajezdni i wraz z infrastrukturą), został zrealizowany w ustawowym terminie na jej części wydzielonej jako działka nr [...] . Jakkolwiek w planowanej pierwotnie lokalizacji nie zbudowano zajezdni tramwajowej, to jednak zrealizowano niezbędne dla obsługi jego budowy i funkcjonowania budynki, w tym budynek biurowo socjalno-techniczny [...] wraz z obsługującą go kanalizacją deszczową. Pierwotny cel i funkcję budynku były zgodne z założonym celem, dla który nieruchomość wywłaszczono - służył on obsłudze infrastruktury komunikacji miejskiej ([...]). Wynika to z decyzji z dnia 12 sierpnia 1986 r. w sprawie zatwierdzenia aneksu do planu realizacyjnego[...]przy ul. [...] w P. wraz z planem sytuacyjnym budynku socjalno - technicznego [...] (k. 164 - 166 akt sprawy znak [...]), pisma z dnia 28 września 1990 r. w sprawie przekazania budynku przez Zarząd [...] w Budowie Sądowi Apelacyjnemu w P., pisma Zarządu[...] w Budowie z dnia 8 października 1990 r. wraz z protokołem przekazania budynku Sądowi Apelacyjnemu w P. (k. 167-170 akt sprawy znak [...]), jak też decyzji Prezydenta Miasta Poznania z dnia 7 marca 2003 r. o oddaniu w trwały zarząd na czas nieoznaczony Sądowi Apelacyjnemu w P. zabudowanej nieruchomości położonej przy ul. [...] (k. 95 - 97 akt sprawy znak [...]).

Nie budziło też wątpliwości Sądu, że budynek zrealizowano w terminie, o jakim mowa w art. 137 ust. 1 pkt 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami, to jest przed upływem 10 lat od daty zbycia nieruchomości przez M. B. w trybie ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości. Zbycie działki nr [...] nastąpiło bowiem dnia 3 kwietnia 1984 r. Natomiast budynek istniał i był użytkowany już w roku 1990, co dodatkowo oznacza, że prace związane z realizacją celu wywłaszczenia rozpoczęto także z zachowaniem terminu, o którym mowa w art. 137 ust. 1 pkt 1 ustawy. Fakt ten odnotowano chociażby w treści decyzji Prezydenta Miasta Poznania z dnia 9 listopada 1990 r. nr [...] (k. 55 akt sprawy znak - [...]).

Nie zasługują również na uwzględnienie zarzuty naruszenia art. 75 i 78 Kodeksu postępowania administracyjnego. Zgodnie z tymi przepisami, jako dowód w postępowaniu administracyjnym można dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem (art. 75 § 1 K.p.a.). Żądanie strony dotyczące przeprowadzenia dowodu należy uwzględnić, jeżeli przedmiotem dowodu jest okoliczność mająca znaczenie dla sprawy (art. 78 § 1 K.p.a.). M. B. w toku postępowania administracyjnego żądała przeprowadzenia dowodu z kolejnych oględzin nieruchomości w celu dokładnego, geodezyjnego ustalenia, na jakiej części działki cel wywłaszczenia został zrealizowany. W ocenie Sądu przeprowadzenie takiego dowodu nie było konieczne, bowiem dotyczył on okoliczności stwierdzonych już innymi dowodami (art. 78 § 2 in fine K.p.a.). Nie budzi wątpliwości, że w środkowej części działki oznaczonej obecnie numerem 68/2 znajduje się kanalizacja deszczowa i dwie studnie kanalizacyjne służące odwadnianiu budynku stanowiącego siedzibę Sądu Apelacyjnego w P . Również ten budynek w niewielkiej części zlokalizowany jest na tej działce (zob. planszę zbiorczą sieci - k. 47 akt sprawy znak [...]- oraz decyzję z dnia 3 kwietnia 2003 r. wraz z projektem podziału nieruchomości - k. 78, a także k. 323 - 326 akt adm. Tom II). Należy podkreślić, że wydzielona część działki stanowi pas o szerokości zaledwie 7,61 m i długości 44,97 m, a obiekty kanalizacyjne budynku Sadu Apelacyjnego znajdują się niewątpliwie bliżej jej północnej granicy i to na przeważającej części jej długości. Oznacza to, że fragment gruntu pomiędzy granicą działki a studzienkami wynosi ok. 3 m i stanowi minimalną przestrzeń służącą ich obsłudze i utrzymaniu. Mając to na względzie, nie zachodziła potrzeba dodatkowego, geodezyjnego badania działki. Zebrany w sprawie materiał, jest wystarczający do stwierdzenia, że działkę nr [...] wykorzystano na cel wywłaszczenia poprzez realizację na niej (w centralnej części) infrastruktury towarzyszącej budynkowi biurowo socjalno-technicznemu [...] (dziś Sąd Apelacyjny w P.).

W tym miejscu wymaga również podkreślenia, że projekt podziału nieruchomości obejmujący wydzielenie działki [...], która następnie została skarżącej zwrócona, został zaakceptowany przez M.B., reprezentującego w postępowaniu administracyjnym M. B. (k. 76 akt sprawy znak [...]). Nie zaskarżył on też decyzji podziałowej, choć mógł to uczynić. Nie można również zapominać, że postępowanie podziałowe jest pochodne w stosunku do postępowania o zwrot wywłaszczonej nieruchomości. Wszczyna się je i prowadzi na użytek postępowania zwrotowego (zob. wyrok z dnia 23 stycznia 2009 r. sygn. akt I OSK 766/08, publ. CBOSA - orzeczenia.nsa.gov.pl). Jest ono zatem determinantem późniejszego rozstrzygnięcia o zwrocie. Żądanie uprawnionego (poprzedniego właściciela) przyznania mu obszaru większego aniżeli wydzielony, wymaga ustalenia, że również dalsza część wywłaszczonej działki stała się - w całości albo w pewnym zakresie - zbędna na cel wywłaszczenia. W tej sprawie, z zebranej dokumentacji wynika, że działka nr [...]- jako całość - służy obsłudze infrastruktury budynku Sądu Apelacyjnego w P., niezależnie od tego, że w niewielkim fragmencie jest już zabudowana budynkiem sądowym (uprzednio [...]). Nie zachodzą zatem przesłanki do jej zwrotu w całości, ani też wydzielenia jej części.

Zarzuty skargi w znacznej mierze dotyczyły naruszenia zasady zakazu działania prawa wstecz. M. B. wywodziła, że w konsekwencji przewlekłego rozpoznawania sprawy nastąpiła zmiana stanu prawnego na jej niekorzyść, tym bardziej, że w świetle treści art. 137 ust. 1 pkt 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami w brzmieniu obowiązującym w dacie złożenia wniosku o zwrot, wywłaszczona nieruchomość w sensie prawnym mogła być uznana za zbędną na cel wywłaszczenia (dotyczyło to, co najmniej, jej części - art. 137 ust. 2 ustawy).

Sąd opowiedział się za zastosowaniem w tej sprawie zasady bezpośredniego działania prawa nowego (a więc art. 137 ust. 1 pkt 2 w brzmieniu obowiązującym w dniu wydania zaskarżonej decyzji; zob. wyżej). Niemniej jednak, z uwagi na zarzuty skargi, uznał za konieczne wskazanie, że nawet gdyby przyjąć za podstawę rozstrzygnięcia przepisy obowiązujące w dacie wszczęcia postępowania - działki nr [...] nie można by traktować jako "zbędnej" na cel wywłaszczenia. Budynek stanowiący obecnie siedzibę Sądu Apelacyjnego w P., którego część i infrastruktura znajduje się na tej działce, wykonano do roku 1990 r. Skoro tak, to nie można twierdzić, że decyzja o lokalizacji inwestycji w odniesieniu do tego budynku utraciła moc (w rozumieniu art. 137 ust. 1 pkt 2 ustawy o gospodarcze nieruchomości w brzmieniu obowiązującym w dacie wszczęcia postępowania zwrotowego). Realizacja budynku spowodowała, że decyzja o lokalizacji inwestycji pozostała w obrocie, a prawo z niej wynikające zostało skonsumowane.

Mając na względzie powyższe, Sąd - na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w sentencji wyroku.

/-/ D.Rzyminiak-Owczarczak /-/ J.Szaniecka /-/ St.Małek

MK