Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 2015/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2021-11-10 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 652  Sprawy ubezpieczeń zdrowotnych
Hasła tematyczne: Ubezpieczenia
Skarżony organ: Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 66 ust. 1 pkt 16; art. 5 pkt 20;
journal: Dz.U. 2020 poz 1398
law: Ustawa z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych.
article: art. 87; art. 91 ust. 1 i 2
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Danuta Szydłowska Sędziowie Sędzia WSA Barbara Kołodziejczak-Osetek Sędzia WSA Pamela Kuraś-Dębecka (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 10 listopada 2021 r. sprawy ze skargi C. H. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] maja 2021 r. nr [...] w przedmiocie podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego uchyla zaskarżoną decyzję


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia (dalej "Prezes NFZ") utrzymał w mocy decyzję Dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia (dalej "Dyrektor OW NFZ") z [...] lipca 2020 r. o objęciu C. H. ( dalej "Skarżąca") obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym z tytułu otrzymywania świadczenia wdowiego wypłacanego przez Urząd Ubezpieczeń Społecznych (USA) od dnia 3 października 2019 r.

Jako podstawę prawną zaskarżonej decyzji wskazano art. 102 ust. 5 pkt 24 w związku z art. 109 ust. 5 i 6 oraz art. 66 ust.1 pkt 16 i art. 75 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2020 r. poz. 1398, z późn. zm.), zwanej dalej jako ustawa o świadczeniach", w zw. z art. 40 ust.1 ustawy z dnia 14 sierpnia 2020 r. o zmianie niektórych ustaw w celu zapewnienia funkcjonowania ochrony zdrowia w związku z epidemią COVID-19 oraz po jej ustaniu (Dz.U. poz. 1493) oraz art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a.

Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Pismem z dnia 24 lutego 2020 r. Pani C. H. zwróciła się z prośbą o zwolnienie jej z obowiązku opłacania składki zdrowotnej naliczanej i odprowadzanej przez Bank PKO SA w [...] od otrzymywanego świadczenia wdowiego Social Security Benefis, wypłacanego przez Social Security Administration. Wraz z tym pismem złożone zostały kopie pism banku Pekao SA w [...], zaświadczenia z ambasady USA o wypłacaniu świadczenia wdowiego oraz pismo Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej.

Wniosek ten uznany został przez organ za wniosek o rozpatrzenie indywidualnej sprawy z zakresu ubezpieczenia zdrowotnego w myśl art. 109 ust.1 ustawy o świadczeniach.

Decyzją [...] lipca 2020 r. Dyrektor OW NFZ orzekł, że Skarżąca jest objęta obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym z tytułu otrzymywania świadczenia wdowiego wypłacanego przez Urząd Ubezpieczeń Społecznych (USA) od dnia 3 października 2019 r.

Od powyższej decyzji Skarżąca wniosła odwołanie, w którym podniesione zostały zarzuty naruszenia przepisów prawa materialnego: art. 66 ust. 1 pkt 16 i art. 5 pkt 20 ustawy o świadczeniach. W oparciu o wskazane powyżej zarzuty Skarżąca wniosła o uchylenie powyższej decyzji Dyrektora OW NFZ oraz wydanie pozytywnej decyzji w zakresie zwolnienia Skarżącej od płacenia składki zdrowotnej naliczanej i odprowadzanej przez Bank PKO SA w [...] od otrzymywanego świadczenia wdowiego.

Decyzją z dnia [...] maja 2021 r. Prezes NFZ utrzymał w mocy decyzję Dyrektora OW NFZ.

W ocenie organu odwoławczego, dla wykazania zasadności objęcia strony ubezpieczeniem zdrowotnym z tytułu świadczenia wdowiego wypłacanego przez amerykański organ rentowy, jest zbadanie przez organ cech tego świadczenia oraz porównanie ze świadczeniami funkcjonującymi w systemie prawa polskiego. Natomiast sama nazwa świadczenia i występujące w tym zakresie różnice w porównaniu do innych systemów ubezpieczeniowych, nie może przesądzać o braku

obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu pobierania tego świadczenia, decydujący jest bowiem jego charakter.

Prezes NFZ wskazał, że systemy zabezpieczenia społecznego funkcjonujące w Polsce i Stanach Zjednoczonych mają zróżnicowane tradycje historyczne, kulturowe i społeczne, jak również wywodzą się z dwóch odmiennych systemów a stanowionego i systemu common law. Zdaniem organu część świadczeń oferowanych w ramach systemu jednego z państw nie znajdzie swego odpowiednika w systemie prawnym drugiego państwa, podobnie naturalne różnice mogą występować także w nazewnictwie świadczeń jak również w ich tłumaczeniu, z kolei inne świadczenia wypłacane w jednym państwie mają wręcz identyczne cechy jak świadczenia wypłacane w drugim państwie pomimo np. odmiennego nazewnictwa. Oznaczenie świadczeń transferowanych z zagranicy jest różnie tłumaczone na język polski. Anglojęzyczne zwroty: "benefits", "pension" zastępczo i równolegle tłumaczy się jako: renta, emerytura lub świadczenie.

W konsekwencji dokonanie wykładni w celu wykazania tożsamości świadczeń systemu amerykańskiego i polskiego powinno obejmować nie tylko wykładnię językową, ale również uwzględniać wykładnię systemową, celowościową, porównawczą, logiczną i legalną.

W polskim systemie prawnym warunki nabywania prawa do świadczeń pieniężnych z ubezpieczeń emerytalnego i rentowych zostały określone głównie w ustawie z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. 2021 poz. 291, z późn. zm.). Prawo do emerytury zostało odmiennie uregulowane w zależności od wieku osoby uprawnionej (inaczej dla osób urodzonych przed dniem 1 stycznia 1949 r. i po 31 grudnia 1948 r., jeszcze inaczej dla osób urodzonych po 31 grudnia 1948 r. a przed dniem 1 stycznia 1969 r.), jak również wykonywanego zawodu (emerytury górnicze), natomiast renta przysługuje ubezpieczonemu, który spełnił określone warunki. Pozostała grupa świadczeń, definiowana w ustawie o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych jak i odrębnych przepisach jako "zasiłek", "dodatek" lub "świadczenie", odnosi się zazwyczaj do świadczeń jednorazowych lub okresowych, wypłacanych w związku z przejściową sytuacją zdrowotną lub życiową osoby uprawnionej.

Organ odwoławczy zaznaczył, że ustawodawca wprowadził również w ustawie o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych świadczenie wypłacane jako renta rodzinna, która przysługuje uprawnionym członkom rodziny osoby, po osobach które w chwili śmierci miały ustalone prawo do emerytury lub renty z tytułu niezdolności do pracy lub spełniały warunki wymagane do uzyskania jednego z tych świadczeń. Zgodnie z art. 70 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych wdowa ma prawo do renty rodzinnej, jeżeli: w chwili śmierci męża osiągnęła wiek 50 lat lub była niezdolna do pracy albo wychowuje co najmniej jedno z dzieci, wnuków lub rodzeństwa uprawnione do renty rodzinnej po zmarłym mężu, które nie osiągnęło 16 lat, a jeżeli kształci się w szkole - 18 lat życia, lub jeżeli sprawuje pieczę nad dzieckiem całkowicie niezdolnym do pracy oraz do samodzielnej egzystencji lub całkowicie niezdolnym do pracy, uprawnionym do renty rodzinnej. Prawo do renty rodzinnej nabywa wdowa, która osiągnęła wiek 50 lat lub stała się niezdolna do pracy po śmierci męża, nie później jednak niż w ciągu 5 lat od jego śmierci lub od zaprzestania wychowywania osób wymienionych w ust. 1 pkt 2.

Dalej organ wskazał, że w stanowisku Ambasady Stanów Zjednoczonych Ameryki z dnia 10 czerwca 2020 r. wyjaśniono, że zgodnie z Sekcjami 202(e), 202(f), 202(q), 216(c), 216(d), 216(g), 216(h), 216(k) oraz 225 amerykańskiej Ustawy o zabezpieczeniu społecznym (Social Security Act) świadczenie wdowie/wdowcze (ang. widow/widower benefit) przyznawane jest współmałżonkowi osoby zmarłej, ubezpieczonej społecznie w USA. Status osoby ubezpieczonej uzyskuje się po spełnieniu wymogów stażowych, polegających na udokumentowanym wykonywaniu pracy zarobkowej i odprowadzenia składek na ubezpieczenie społeczne przez określony czas. Wymagany okres opłacania składek zależny jest od wieku, w którym nastąpił zgon.

Osoby uprawnione do otrzymywania świadczenia to:

a) współmałżonek w wieku 60 lat,

b) współmałżonek w wieku od 50 do 60 lat, który jest osobą trwale i całkowicie

niezdolną do pracy zarobkowej z powodów zdrowotnych.

Dodatkowymi wymogami we wskazanych powyżej przypadkach są:

- długość trwania małżeństwa co najmniej dziewięć miesięcy, o ile nie zachodzi jedna z okoliczności specjalnych zwalniających z tego wymogu,

- pozostawanie w stanie wolnym, o ile nie zachodzi jedna z okoliczności specjalnych zwalniających z tego wymogu,

c) były (rozwiedziony) współmałżonek w wieku powyżej 60 lat,

d) były (rozwiedziony) współmałżonek w wieku od 50 do 60 lat, który jest osobą trwale i całkowicie niezdolną do pracy zarobkowej z powodów zdrowotnych.

Dodatkowymi wymogami we wskazanych powyżej przypadkach są:

- długość trwania małżeństwa co najmniej dziesięć lat, o ile nie zachodzi jedna z okoliczności specjalnych zwalniających z tego wymogu,

- pozostawanie w stanie wolnym, o ile nie zachodzi jedna z okoliczności specjalnych zwalniających z tego wymogu.

W ocenie organu należy zatem uznać, że do otrzymania świadczenia wdowiego uprawniona jest osoba, która jest wdową, jej małżonek był osobą objętą pełnym ubezpieczeniem społecznym, nie zawarła ponownie związku małżeńskiego, osiągnęła wiek 65 lat, zamieszkiwała z osobą zmarłą w momencie jej zgonu oraz której nie przysługują podstawowe świadczenia ubezpieczeniowe lub której przysługują podstawowe świadczenia ubezpieczeniowe w określonej wysokości.

Zarówno w systemie prawa amerykańskiego, w którym wypłacane jest świadczenie (ang. benefit) wdowie, jak i w systemie prawa polskiego, w którym osoba uprawniona otrzymuje rentę rodzinną, istnieją zasadnicze cechy wspólne obydwu świadczeń, w szczególności: powszechny system zabezpieczenia społecznego, fakt, że świadczenie jest wypłacane przez organ tego systemu, status wdowy, fakt posiadania przez osobę zmarłą prawa do świadczeń z systemu ubezpieczenia społecznego a także osiągnięcie określonego wieku przez osobę uprawnioną oraz periodyczność wypłaty świadczenia.

Zdaniem Prezesa NFZ naturalnie występujące różnice w zakresie nazewnictwa świadczeń wynikają z odmienności systemów prawnych obydwu państw, jak również innych warunków kulturowych i historycznych kształtowania się systemów ubezpieczeń społecznych, jednak przyjęte w obydwu systemach rozwiązania i wprowadzone świadczenia są tożsame. Jeżeli zatem w systemie prawa amerykańskiego wypłacane świadczenie określone zostało jako "świadczenie wdowie" a w polskim systemie jest to "renta" czy "renta rodzinna", nie oznacza to, że zachodzą tu różnice co do istoty i celu wypłaty świadczeń. Tym samym, zasadne jest przyjęcie, że świadczenie wdowie wypłacane osobie uprawnionej przez Urząd Ubezpieczeń Społecznych (USA) (Social Security Administration) jest odpowiednikiem renty rodzinnej wypłacanej osobie uprawnionej na podstawie przepisów prawa polskiego, co z kolei uzasadnia objęcie Skarżącej ubezpieczeniem zdrowotnym.

Organ wskazał, że określenie "renta" zastosowane w art. 66 ust. 1 pkt 16 ustawy o świadczeniach, należy rozumieć szeroko. Przepis ten nie tworzy katalogu zamkniętego świadczeń i obejmuje również pojęcie "renta rodzinna".

Zgodnie z art. 82 ust. 2 ustawy o świadczeniach, w przypadku gdy w ramach jednego z tytułów do objęcia obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego wymienionych w art. 66 ust. 1, ubezpieczony uzyskuje więcej niż jeden przychód, na ubezpieczenie zdrowotne jest opłacana od każdego z uzyskanych przychodów odrębnie. Oznacza to, że osoba pobierająca rentę lub emeryturę spełnia ustawowe przesłanki podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z tych tytułów, a składka na ubezpieczenie zdrowotne opłacana jest od każdego z osobna. Zgodnie bowiem z art. 83 ust. 3 pkt 4 ustawy o świadczeniach, jeżeli podstawę obliczenia składki na ubezpieczenie zdrowotne stanów przychód ubezpieczonego zwolniony od podatku na podstawie umów o unikaniu podwójnego opodatkowania lub innych umów międzynarodowych, od którego płatnik nie oblicza zaliczki na ten podatek, w stosunku do ubezpieczonych, o których mowa 66 ust. 1 pkt 1 i 16 ustawy o świadczeniach - składkę na ubezpieczenie zdrowotne płatnik oblicza zgodnie z przepisami art. 79 i 81 ustawy o świadczeniach. Natomiast art. 85 ust. 9 ustawy |o świadczeniach stanowi, że za osobę pobierającą emeryturę lub rentę składkę jako płatnik oblicza, pobiera z kwoty emerytury lub renty pobiera i odprowadza jednostka organizacyjna Zakładu Ubezpieczeń Społecznych określona w przepisach o systemie ubezpieczeń społecznych, właściwa do wydawania decyzji w sprawach świadczeń, Kasa Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, inny właściwy organ emerytalny lub rentowy lub instytucja wypłacająca emeryturę lub rentę albo bank dokonujący wypłaty emerytury lub renty z zagranicy.

Jednocześnie Prezes NFZ zaznaczył, że przepisy umowy z dnia 2 kwietnia 2008 r. Rzeczpospolitą Polską a Stanami Zjednoczonymi Ameryki (Dz.U. z 2009 r. Nr 46, poz. 374) w żaden sposób nie regulują kwestii ubezpieczenia zdrowotnego ani prawa do świadczeń opieki zdrowotnej.

W ocenie Prezesa NFZ podjęte zostały odpowiednie czynności zmierzające do zebrania odpowiedniego materiału dowodowego, zaś rozpatrując niniejszą sprawę, organy działały na podstawie przepisów prawa.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie nazwanej odwołaniem Skarżąca podniosła zarzuty naruszenia:

- art. 66 ust. 1 pkt 16 ustawy o świadczeniach poprzez nieprawidłowe zastosowanie i uznanie, że świadczenie wdowie otrzymywane z USA podlega obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego;

- art. 5 pkt 20 ustawy o świadczeniach poprzez dokonanie nieprawidłowej interpretacji i uznanie, że z tytułu pobierania świadczenia wdowiego z USA winna być traktowana jako osoba pobierająca emeryturę lub rentę, gdyż objęta jest zaopatrzeniem rentowym przez ubezpieczenie społeczne w USA;

- art. 82 ust. 1 ustawy o świadczeniach przez zastosowanie tej normy prawa, mimo, że nie wystąpiły wszelkie okoliczności wskazane w tym przepisie, tj. nie ma

podstaw do uznania, że " świadczenie wdowie" mieści się w zakresie świadczeń wymienionych w art. 66 ust. 1 ustawy o świadczeniach.

Skarżąca wniosła o uchylenie decyzji Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia oraz wydanie przychylnej decyzji w zakresie zwolnienia Skarżącej od płacenia składki zdrowotnej naliczanej i odprowadzanej przez Bank PKO SA w [...] od otrzymywanego świadczenia wdowiego i zwrot już pobranych składek.

W uzasadnieniu tych zarzutów Skarżąca podniosła, że uzyskała interpretację indywidualną od Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej z dnia [...] lutego 2020 r. zwalniająca otrzymywane świadczenie wdowie z Social Security Administration w USA z opodatkowania w Polsce. W interpretacji wyraźnie jest stwierdzone, że jej przedmiotem jest sam przepis prawa, który stanowi, że świadczenie wdowie nie jest ani emeryturą, ani rentą zagraniczną.

W odpowiedzi na skargę Prezes NFZ wniósł o oddalenie skargi podtrzymując swoje stanowisko, że zasadne jest przyjęcie, że świadczenie wdowie wypłacane osobie uprawnionej przez Urząd Ubezpieczeń Społecznych (USA) jest odpowiednikiem renty rodzinnej wypłacanej i o co z kolei uzasadnia objęcie Skarżącej ubezpieczeniem zdrowotnym. Zdaniem organu określenie "renta rodzinna" z art. 66 ust. 1 pkt 16 ustawy o świadczeniach należy rozumieć szeroko. Przepis ten nie tworzy katalogu zamkniętego świadczeń i obejmuje również pojęcie "renta rodzinna".

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie aczkolwiek nie z przyczyn wskazanych w skardze.

Podkreślić należy, że zgodnie z treścią art. 134 p.p.s.a. sąd administracyjny rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Istotą sporu w sprawie jest ocena czy "świadczenie wdowie" otrzymywane z USA jest rentą, o której mowa w art. 66 ust. 1 pkt 16 i art. 5 pkt 20 ustawy o świadczeniach, a w przypadku pozytywnej odpowiedzi czy można Skarżącą objąć z tego tytułu obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego w Polsce.

Według Skarżącej "świadczenie wdowie", które otrzymuje nie jest ani emeryturą ani rentą wedle ustawodawstwa USA, ani rentą zagraniczną wedle ustawodawstwa polskiego. Jest to inne świadczenie, któremu jednak nie można przypisać nazwy ani właściwości świadczenia pod nazwą "emerytura" lub "renta". Nie ma więc podstaw do uznania, że to świadczenie jest rentą z zagranicy zaś samo stwierdzenie, że jest to świadczenie rentowe nie daje podstaw do objęcia z tego tytułu obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym.

Natomiast organ wywodził, że świadczenie wdowie Skarżącej przez Urząd Ubezpieczeń Społecznych (USA) (Social Security Administration) jest odpowiednikiem renty rodzinnej wypłacanej osobie uprawnionej na podstawie przepisów prawa polskiego, co z kolei uzasadnia objęcie Skarżącej ubezpieczeniem zdrowotnym.

Należy wskazać, że art. 66 ust. 1 pkt 16 ustawy o świadczeniach stanowi, że obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego podlegają: osoby pobierające emeryturę lub rentę, osoby w stanie spoczynku pobierające uposażenie lub uposażenie rodzinne oraz osoby pobierające uposażenie po zwolnieniu ze służby lub świadczenie pieniężne o takim samym charakterze. Innymi słowy, dokonując analizy tej normy, ustawodawca nakłada obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego na enumeratywnie wymienione osoby, posiadające określone w ustawie trzy źródła uposażeń:

- pobierające emeryturę lub rentę,

- pobierające uposażenie z tytułu stanu spoczynku lub uposażenie rodzinne

- oraz pobierające uposażenie po zwolnieniu ze służby lub świadczenie pieniężne o takim samym charakterze.

W myśl art. 5 pkt 20 ustawy o świadczeniach za osobę pobierającą emeryturę lub rentę uważa się osobę objętą zaopatrzeniem emerytalnym lub rentowym, pobierającą rentę socjalną albo rentę strukturalną na podstawie ustawy z dnia 26 kwietnia 2001 r. o rentach strukturalnych w rolnictwie (Dz. U. Nr 229, poz. 2273, z późn. zm.), oraz osobę otrzymującą emeryturę lub rentę z zagranicy.

Ustalając charakter świadczenia wdowiego otrzymywanego z USA przez Skarżącą organy sięgnęły do ustawodawstwa amerykańskiego. I tak ustalono na podstawie ogólnie dostępnych informacji, w tym umieszczonych na stronie internetowej www.ssa.gov, że Social Security jest częścią planu emerytalnego prawie wszystkich (96%) amerykańskich pracowników. "Jak wynika z opisu systemu, również wdowy i wdowcy mogą rozpocząć pobieranie świadczeń z Social Security w wieku 60 lat lub w wieku 50 lat w przypadku niezdolności do pracy. W opisie systemu emerytalnego w języku polskim użyte jest sformułowanie "świadczenia emerytalne dla wdów i wdowców" oraz "renta wdowia" (strona 4 dokumentu Świadczenia Emerytalne) oraz "świadczenia emerytalne dla wdów i wdowców" (strona 11 dokumentu Co należy wiedzieć o świadczeniach emerytalnych i świadczeniach dla spadkobierców). W oryginale używane jest sformułowanie "surviors benefits", tłumaczone jako "świadczenie rodzinne" bądź też "renta rodzinna". Oceniając system Social Security zgodnie z dołączonym do akt sprawy oficjalnym tłumaczeniem dokumentu w języku polskim należy w świetle powyższego uznać, iż jest to jedyny szeroki system zabezpieczenia społecznego występujący w Stanach Zjednoczonych

Ameryki. Widów benefit ma charakter świadczenia emerytalnego(rentowego). Świadczyć może chociażby o tym fakt, iż jest ono umieszczone w rozdziale dotyczącym świadczeń emerytalnych, a w części opisanej jako świadczenia rodzinne również jest mowa o świadczeniach emerytalnych. Analizując dokument można doszukać się wielu elementów wspólnych dla polskiego systemu emerytalno-rentowego. W polskim systemie prawnym osoba otrzymująca rentę rodzinną nie jest wprost wymieniona w definicji osób pobierających emeryturę lub rentę (art. 5 pkt 20 ustawy o świadczeniach), co jednak w żaden sposób nie świadczy, iż taka osoba nie spełnia warunku do objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym z tytułu pobierania takiej renty. Zaopatrzenie emerytalne i rentowe w Polsce obejmuje m.in. takie świadczenia jak emerytura, renta z tytułu niezdolności do pracy, renta rodzinna, renta szkoleniowa, renta socjalna, których ustawodawca enumeratywnie nie wymienia w ww. definicji. O charakterze prawnym otrzymywanego świadczenia pieniężnego z zagranicy nie stanowi sama nazwa świadczenia ale ryzyko ubezpieczeniowe chronione przez przepisy prawne, przewidujące w razie jego zajścia wypłacenie określonego świadczenia. Jednocześnie zważyć należy, iż Ambasada USA pismem z dnia 10 czerwca 2020 roku poinformowała, iż o świadczenie wdowie mogą ubiegać się wdowa lub wdowiec w wieku powyżej lat 60 lub 50 (w przypadku całkowitej i długotrwałej niezdolności do pracy); oraz wdowa lub wdowiec w dowolnym wieku, mający na utrzymaniu dziecko osoby ubezpieczonej do lat 16 lub niepełnosprawne (niepełnosprawność musiałaby nastąpić przed ukończeniem przez dziecko 22 roku życia). Krąg osób uprawnionych do otrzymania powyższego świadczenia oraz okoliczności jego wypłacania są nader zbliżone do kręgu osób uprawnionych i okoliczności uprawniających do otrzymywania renty rodzinnej, o której mowa w przepisach art. 65-74 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. ( por. uzasadnienie decyzji Dyrektora OW NFZ )

Z kolei organ odwoławczy uzupełnił te ustalenia o przepisy prawa, a mianowicie

że w stanowisku Ambasady Stanów Zjednoczonych Ameryki z dnia 10 czerwca 2020 r. wyjaśniono, że "zgodnie z Sekcjami 202(e), 202(f), 202(q), 216(c), 216(d), 216(g), 216(h), 216(k) oraz 225 amerykańskiej Ustawy o zabezpieczeniu społecznym (Social Security Act) świadczenie wdowie/wdowcze (ang. widow/widower benefit) przyznawane jest współmałżonkowi osoby zmarłej, ubezpieczonej społecznie w USA. Status osoby ubezpieczonej uzyskuje się po spełnieniu wymogów stażowych, polegających na udokumentowanym wykonywaniu pracy zarobkowej i odprowadzenia składek na ubezpieczenie społeczne przez określony czas. Wymagany okres opłacania składek zależny jest od wieku, w którym nastąpił zgon".

Podkreślenia wymaga okoliczność, że cytowana wyżej analiza organów Funduszu została przeprowadzona z uwzględnieniem tego, że systemy zabezpieczenia społecznego funkcjonujące w Polsce i Stanach Zjednoczonych mają zróżnicowane tradycje historyczne, kulturowe i społeczne, jak również wywodzą się z dwóch odmiennych systemów a stanowionego i systemu common law.

Po drugie, słusznie uznano, że naturalne różnice mogą występować także w nazewnictwie świadczeń, jak również w ich tłumaczeniu a w takiej sytuacji dokonanie wykładni w celu wykazania tożsamości świadczeń systemu amerykańskiego i polskiego powinno obejmować nie tylko wykładnię językową, ale również uwzględniać wykładnię systemową, celowościową, porównawczą, logiczną i legalną.

Po trzecie zaś trafnie organ wywodzi, że pomiędzy systemem prawa amerykańskiego a systemem prawa polskiego, istnieją zasadnicze cechy wspólne obydwu świadczeń, w szczególności: powszechny system zabezpieczenia społecznego, fakt, że świadczenie jest wypłacane przez organ tego systemu, status wdowy, fakt posiadania przez osobę zmarłą prawa do świadczeń z systemu ubezpieczenia społecznego a także osiągnięcie określonego wieku przez osobę uprawnioną oraz periodyczność wypłaty świadczenia.

Idąc tym tokiem rozumowania rację ma zatem organ twierdząc, że krąg osób uprawnionych do otrzymania "świadczenia" wdowiego" jest zbliżony do kręgu osób uprawnionych do otrzymania renty rodzinnej z systemu Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.

Uwzględniając zatem charakter świadczenia pobieranego przez Skarżącą należy ostatecznie podzielić stanowisko organów NFZ, że jest to w istocie renta (rodzinna) przyznana na gruncie przepisów obowiązujących w USA.

Jednakże Sąd dopatrzył się w niniejszej sprawie uchybień formalnych, które mogłyby mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Co prawda Prezes NFZ w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji zaznaczył, że przepisy umowy z dnia 2 kwietnia 2008 r. Rzeczpospolitą Polską a Stanami Zjednoczonymi Ameryki (Dz.U. z 2009 r. Nr 46, poz. 374) w żaden sposób nie regulują kwestii ubezpieczenia zdrowotnego ani prawa do świadczeń opieki zdrowotnej. Sąd tego stanowiska organu nie podzielił.

Jednocześnie z akt sprawy nie wynika czy Skarżąca otrzymuje przedmiotowe świadczenie z USA po potrąceniu składki na ubezpieczenie zdrowotne. Okoliczność ta nie w ogóle była badana w toku postępowania.

Tymczasem jak stanowi art. 3 umowy z dnia 2 kwietnia 2008 r. zabezpieczeniu społecznym między Rzecząpospolitą Polską a Stanami Zjednoczonymi Ameryki, podpisana w Warszawie dnia 2 kwietnia 2008 r.:

"Niniejszą Umowę stosuje się do:

1) osób, które podlegają lub podlegały przepisom prawa jednej lub obu Stron;

2) innych osób, w odniesieniu do przysługujących im praw pochodzących od osób, o których mowa w punkcie 1 niniejszego artykułu.

Natomiast w myśl art. 4 tej umowy : "Osoba, o której mowa w artykule 3 niniejszej Umowy, mająca miejsce zamieszkania na terytorium Strony, jest traktowana na równi z obywatelami drugiej Strony przy stosowaniu przepisów prawa drugiej Strony, dotyczących nabycia prawa do świadczeń lub ich wypłaty".

Przede wszystkim zdaniem Sądu w rozpoznawanej sprawie nie można pominąć tego, że w myśl art. 87 Konstytucji RP źródłami powszechnie obowiązującego prawa Rzeczypospolitej Polskiej są: Konstytucja, ustawy, ratyfikowane umowy międzynarodowe oraz rozporządzenia. Umowy ratyfikowane w świetle art. 87 ust. 1 Konstytucji RP są źródłami powszechnie obowiązującego prawa, a po ich ogłoszeniu stanowią część krajowego porządku prawnego (art. 91 ust. 1 Konstytucji RP). W zależności od trybu ratyfikacji umowa międzynarodowa stoi ponad lub poniżej ustawy. Umowy ratyfikowane za uprzednią zgodą wyrażoną w ustawie mają pierwszeństwo przed ustawą, jeżeli ustawy nie da się pogodzić z umową (art. 91 ust. 2 Konstytucji RP).

Umowa zawarta pomiędzy Polską i USA dotyczy zabezpieczenia społecznego, ale w jej art. 4 sprecyzowano, że istota równego traktowania obywateli każdego państwa obejmuje zarówno nabycie prawa do świadczeń, jak też jego wypłatę. Tym samym uzasadniona jest interpretacja tej normy umowy, obejmująca także fakt potrącania składki zdrowotnej od obywateli jednego i drugiego państwa.

Oznacza to, że przy ponownym rozpoznaniu sprawy objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym "świadczenia wdowiego" otrzymywanego przez Skarżącą z USA, mającego charakter podobny do renty rodzinnej w rozumieniu prawa polskiego, organy NFZ powinny ustalić też czy od tego świadczenia jest potrącana w USA składka zdrowotna, co organ w niniejszej sprawie pominął. W przypadku pozytywnej odpowiedzi zasadne będzie rozważenie czy w świetle umowy pomiędzy Polską a USA zachodzi konieczność obejmowania Skarżącej ubezpieczeniem zdrowotnym w Polsce z tytułu otrzymywania świadczenia wdowiego z USA.

Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.

Sąd nie zasądził kosztów postępowania, jako że skarga została wniesiona w sprawie z zakresu ubezpieczeń zdrowotnych wolnej od wpisu sądowego.

Wyrok w niniejszej sprawie Sąd wydał na posiedzeniu niejawnym, na podstawie art. 133 § 1 zdanie drugie p.p.s.a. w zw. z art. 15 zzs⁴ ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r., poz. 374 ze zm.). Aktualna sytuacja związana z pandemią COVID-19 uzasadnia bowiem przyjęcie, że przeprowadzenie rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących, a nie można przeprowadzić jej na odległość, z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku.