Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1339/14
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2015-11-13 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1 pkt 2 i ust. 5 pkt 2 lit a, art. 3 pkt 22
journal: Dz.U. 2006 nr 139 poz 992
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jednolity.
article: art. 124 § 1 pkt 5, art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, art. 151, art. 184
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Ewa Dzbeńska Sędziowie NSA Maciej Dybowski del. WSA Agnieszka Miernik (spr.) Protokolant starszy asystent sędziego Maciej Kozłowski po rozpoznaniu w dniu 13 listopada 2015 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej M. H. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 12 listopada 2013 r. sygn. akt III SA/Kr 217/13 w sprawie ze skargi M. H. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu z dnia [...] grudnia 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyrokiem z dnia 12 listopada 2013 r. sygn. akt III SA/Kr 217/13 oddalił skargę M. H. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu z dnia [...] grudnia 2012 r. nr [...] o odmowie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

W uzasadnieniu wyroku Sąd przedstawił stan faktyczny i prawny sprawy:

Wójt Gminy Czarny Dunajec decyzją z dnia [...] lipca 2012 r. Nr [...] odmówił M. H. przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z koniecznością opieki nad niepełnosprawną w znacznym stopniu matką A. P. Organ podał, że A. P. jest osobą niepełnosprawną, niezdolną do samodzielnej egzystencji i wymaga opieki osoby drugiej. Opiekę tę faktycznie sprawuje córka M. H. Zdaniem organu, w świetle art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm.), zwanej dalej "ustawą o świadczeniach rodzinnych", świadczenie pielęgnacyjne M. H. nie przysługuje, gdyż A. P. pozostaje w związku małżeńskim z W. P., który nie posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. Wymieniony przepis jest przepisem bezwzględnie obowiązującym, zatem okoliczności wskazane we wniosku o niezamieszkiwaniu A. P. z mężem oraz chorobie W. P., nie wpływają na możliwość odstąpienia od stosowania tego przepisu.

Od decyzji tej M. H. złożyła odwołanie, w którym podkreśliła, że w orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że granice wykładni językowej nie są bezwzględne, a ich przekroczenie jest dopuszczalne i uzasadnione w sytuacji odwołania się do wartości konstytucyjnych. Zdaniem odwołującej się, nieuprawniona jest zatem taka wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a w związku z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, w myśl której osoba sprawująca opiekę traci prawo do świadczenia pielęgnacyjnego tylko z uwagi na fakt pozostawania osoby, nad którą sprawuje opiekę w związku małżeńskim. Odwołująca się podkreśliła, że w niniejszej sprawie małżonek nie jest w stanie sprawować opieki nad żoną z uwagi na wiek i stan zdrowia, a nawet sam wymaga opieki, którą sprawuje druga córka. Ponadto małżonkowie są w faktycznej separacji od ponad 10 lat.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu decyzją z dnia [...] grudnia 2012 r. Nr [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. wskazując, że podziela stanowisko organu I instancji, albowiem przepis art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych - w sytuacji, gdy osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim - nie pozwala na przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego innej niż współmałżonek osobie, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W tej sytuacji, wobec tego, że małżonek A. H. nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, M. H. wykluczona jest z kręgu osób, które mogłyby mieć przyznane świadczenie pielęgnacyjne w związku z rezygnacją z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad matką A. P.

Skargę na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu wniosła M. H., która wskazała na orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego, m.in. w sprawie P 38/09 podnosząc, że intencją Trybunału Konstytucyjnego było poszerzenie kręgu uprawnionych do świadczenia przede wszystkim o osoby z rodziny niepełnosprawnego, aby w jak najszerszym zakresie to rodzina sprawowała nad nim opiekę, co jest pożądane z uwagi na konstytucyjną zasadę ochrony i poszanowania więzi rodzinnych, jak i na mniejsze koszty społeczne takiego rozwiązania. Zdaniem skarżącej, brak orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności W. P. nie jest warunkiem koniecznym do ustalenia jego faktycznej niezdolności do sprawowania opieki nad małżonką.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi i podtrzymał argumenty zawarte w zaskarżonej decyzji.

Na rozprawie w dniu 12 listopada 2013 r. skarżąca przyznała, że posiada z mężem gospodarstwo rolne o powierzchni 4 ha. Podała, że jest ubezpieczona w KRUS jako żona rolnika, przy czym opłaca tylko składkę zdrowotną, gdyż nie stać jej na ponoszenie kwoty około 600 zł z tytułu składki emerytalnej. Zaznaczyła, że gospodarstwem rolnym zajmuje się mąż, natomiast ona zajmuje się matką.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyrokiem z dnia 12 listopada 2013 r. sygn. akt III SA/Kr 217/13 oddalił skargę. Sąd podniósł, że na dzień wydania zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu, tj. na dzień [...] grudnia 2012 r., brzmienie art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm.) nie może budzić wątpliwości co do tego, że ustawodawca uzależnia przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego innym osobom niż matka, ojciec czy opiekun faktyczny dziecka, które nie podejmują lub rezygnują z pracy zarobkowej ze względu na konieczność sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, od tego czy na osobach tych ciąży wobec osoby wymagającej opieki obowiązek alimentacyjny zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Sąd zwrócił uwagę na kategoryczne brzmienie art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, który stwierdza, że świadczenia pielęgnacyjne nie przysługują, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba, że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W tej sytuacji Sąd wskazał, że nie sposób zarzucić organom administracyjnym naruszenia w niniejszej sprawie przepisów prawa materialnego, albowiem przez jednoznaczną treść tego przepisu należy uznać, że w sprawie zaistniała przesłanka wykluczająca możliwość przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad matką. Sąd przywołał wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 15 listopada 2006 r. (sygn. akt P 23/05), w którym stwierdzono, że prawo ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne wywodzi się z obowiązku alimentacyjnego, o którym mowa w art. 128 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego., który sprowadza się do obowiązku dostarczania środków utrzymania (niekiedy także środków wychowania) i obciąża krewnych w linii prostej (zstępnych i wstępnych) oraz rodzeństwo. Kodeks rodzinny i opiekuńczy ustala przy tym – jak podkreślał Trybunał – kolejność zobowiązanych. W ślad za stanowiskiem Trybunału Konstytucyjnego Sąd wskazał, że świadczenie pielęgnacyjne stanowi pomoc państwa przeznaczoną dla osób, które obciąża obowiązek alimentacyjny. Wynikający z art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego obowiązek małżonka do wzajemnej pomocy współmałżonkowi wyprzedza obowiązek alimentacyjny osób wymienionych w art. 128 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (m.in. zstępnych). Obowiązek ten powstaje z mocy prawa, a nie z wyboru dokonanego w danej rodzinie przez jej członków. Obowiązek alimentacyjny osoby zobowiązanej w dalszej kolejności powstaje dopiero przy spełnieniu się określonych prawem przesłanek i jest to wówczas jej własny obowiązek (a nie cudzy przez nią wypełniany). Sąd powołał się na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w z dnia 18 lipca 2012 r. sygn. akt I OSK 198/12 wskazujący, że o ile z uwagi na konstytucyjne zasady równości czy sprawiedliwości społecznej może okazać się celowym - w danym stanie faktycznym - przyjęcie, że uprawnionym do otrzymania omawianego świadczenia jest jeszcze inna - niż wymienione expressis verbis w ustawie – kategoria członków szeroko rozumianej rodziny (vide: wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 lipca 2008 r., sygn. akt P 27/07), o tyle nie ma takiego uzasadnienia w stosunku do zmiany porządku kolejności nabywania obowiązku alimentacyjnego przez krewnych osoby uprawnionej do pomocy. To nie rodzina bowiem decyduje, komu spośród jej członków winno być przyznane świadczenie pielęgnacyjne, a decyduje o tym przepis prawa. Sąd zwrócił uwagę na stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego zawarte w uzasadnieniu wyroku z dnia 20 września 2013 r., sygn. akt I OSK 2727/12, które Sąd orzekający w niniejszej sprawie podziela: "Przesłanka negatywna, ujęta w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, odnosząca się do krewnych osoby o znacznym stopniu niepełnosprawności, którzy ubiegaliby się o świadczenie pielęgnacyjne (lub już je otrzymują) w sytuacji, gdy osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim ma uzasadnienie w przekonaniu ustawodawcy, że zobowiązanym do opieki nad osobą tego wymagającą powinien być w pierwszej kolejności jej małżonek, chyba że sam jest niepełnosprawny w stopniu znacznym, co ustawodawca skorygował nowelizacją z dnia 19 sierpnia 2011r., będącą wynikiem sygnalizacji Trybunału Konstytucyjnego, zawartej w postanowieniu z dnia 1 czerwca 2010 r., S 1/10 (OTK-A 2010/5/54). Uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego dla krewnych "otwiera się" zatem dopiero wówczas, gdy małżonek osoby wymagającej opieki jest niepełnosprawny w stopniu znacznym, a więc kiedy nie jest możliwe wypełnianie przez niego we właściwy sposób obowiązku alimentacyjnego." Sąd wskazał, że w niniejszej sprawie matka skarżącej – A. P. pozostaje w związku małżeńskim, a współmałżonek – W. P., nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W takiej sytuacji to na nim ciąży obowiązek sprawowania opieki. Przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na rzecz córki niepełnosprawnej A. P. mogłoby nastąpić wyłącznie w razie ustalenia, że jej mąż, ze względu na stwierdzoną niepełnosprawność w stopniu znacznym, nie jest w stanie sprawować opieki. Wskazać należy, że okoliczności uniemożliwiające sprawowanie opieki muszą być przesłankami obiektywnymi i nie zależą od woli czy też ustaleń osób spokrewnionych z osobą niepełnosprawną. Sąd zauważył ponadto, że z akt administracyjnych wynika, że skarżąca jest ubezpieczona w KRUS, co – według uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 grudnia 2012 r., sygn. akt I OPS 5/12 – wyklucza ją z możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Sąd w uzasadnieniu tej uchwały stwierdził bowiem, że: "Praca w rodzinnym gospodarstwie rolnym nie została zrównana w ustawie o świadczeniach rodzinnych z innymi formami aktywności zawodowej. Ratio legis tego unormowania należy poszukiwać w fakcie, że dana osoba prowadząca gospodarstwo rolne nie jest poddana reżimowi pracy, charakterystycznemu dla zatrudnienia u innego podmiotu (określone godziny pracy, miejsce wykonywania obowiązków, dyspozycyjność itp.). Przy właściwej organizacji pracy, rolnik może prowadzić gospodarstwo rolne i jednocześnie sprawować opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny (por. wyroki NSA z dnia: 11 marca 2011 r., sygn. akt I OSK 1987/10; 20 kwietnia 2012 r., sygn. akt I OSK 2018/11; 14 czerwca 2012 r., sygn. akt I OSK 2389/11; 14 czerwca 2012 r., sygn. akt I OSK 2409/11).

Sąd podkreślił także, że przepisy dotyczące świadczeń pielęgnacyjnych mają charakter bezwzględnie obowiązujący. Oznacza to, że rozpoznające sprawę organy nie mają żadnej swobody w rozstrzyganiu o ich przyznanie. O przyznaniu świadczenia decyduje wyłącznie spełnienie ustawowych przesłanek, albowiem przepisy omawianej ustawy nie przewidują możliwości uznaniowego ustalania kręgu osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego.

Skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 12 listopada 2013 r. sygn. akt III SA/Kr 217/13 wniosła M. H. reprezentowana przez radcę prawnego S. K. W skardze zarzucono naruszenie przepisów prawa materialnego:

- art. 124 ust. 5 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej "P.p.s.a.", w związku z art. 3 ustawy z dnia 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym w związku z art. 32 Konstytucji RP oraz art. 17 ust. 5 pkt 2 lit a) ustawy o świadczeniach rodzinnych przez ich niezastosowanie i niezawieszenie postepowania z urzędu i nieprzedstawienie Trybunałowi Konstytucyjnemu pytania prawnego na temat zgodności art. 17 ust. 5 pkt 2 lit a) ustawy o świadczeniach rodzinnych z Konstytucją RP;

- art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) ustawy o świadczeniach rodzinnych w związku z art. 32, 8 ust. 1 i 2 oraz art. 178 ust. 1 Konstytucji RP poprzez ich błędną wykładnię i niewyinterpretowanie normy polegającej na tym, że zgodnym z konstytucyjną zasadą równości wobec prawa jest traktowanie tak samo osoby będącej w związku małżeńskim z osobą o potwierdzonej formalnie niepełnosprawności w stopniu znacznym z osobą, która pozostaje w związku małżeńskim z osobą, która jest faktycznie niepełnosprawna w stopniu znacznym, co doprowadziło do naruszenia zasady związania sędziów Konstytucją i ustawami;

- art. 17 ust. 1 w związku z art. 2 pkt 22 ustawy o świadczeniach rodzinnych przez ich błędną wykładnię i utożsamienie ubezpieczenia KRUS z prowadzeniem gospodarstwa rolnego, co doprowadziło do przyjęcia stanowiska, że skarżąca nie zrezygnowała z pracy zarobkowej i nie jest osobą bezrobotną.

W skardze kasacyjnej zarzucono także naruszenia przepisów postępowania, co mogło mieć istotny wpływa na wynik sprawy:

- art. 145 § 1 ust. 1 lit a) P.p.s.a. w związku z art. 32 Konstytucji RP i w związku z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i nieuchylenie decyzji naruszających prawo;

- art. 145 § 1 ust. 1 lit a) w związku z art. 124 ust. 5 P.p.s.a. w związku z art. 32 Konstytucji RP oraz art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez ich niezastosowanie i nieuchylenie decyzji naruszających przepisy postępowania, a to z uwagi na niezawieszenie postępowania i nieprzedstawienie Trybunałowi Konstytucyjnemu pytania prawnego;

- art. 145 § 1 ust. 1 lit a) P.p.s.a. w związku z art. 17 ust. 1 i art. 3 pkt 22 ustawy o świadczeniach rodzinnych "poprzez jego niezastosowanie i nieuchylenie decyzji, która naruszała prawo materialne w ten sposób, że utożsamiała ubezpieczenie KRUS z zarobkowym prowadzeniem gospodarstwa rolnego";

- art. 151 P.p.s.a. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i oddalenie skargi, pomimo że była ona zasadna "z uwagi na niekonstytucyjne zróżnicowanie w zaskarżonej decyzji osób znajdujących się w takiej samej sytuacji faktycznej, co narusza zasadę równości wobec prawa".

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do art. 183 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę tylko okoliczności uzasadniające nieważność postępowania, a które to okoliczności w tym przypadku nie zachodziły. Tak więc, postępowanie kasacyjne w niniejszej sprawie polegało wyłącznie na badaniu zasadności podstaw kasacyjnych, przytoczonych w skardze kasacyjnej.

Podniesione przez skarżącą zarzuty materialne i procesowe zmierzały w istocie rzeczy do zakwestionowania, zaakceptowanego przez Sąd I instancji, stanowiska organów obu instancji, że - w świetle art. 17 ust. 1 pkt 2 i ust. 5 pkt 2 lit. a) ustawy o świadczeniach rodzinnych, w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania zaskarżonej decyzji, nie istniała możliwość przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną w znacznym stopniu matką – A. P., w sytuacji, gdy pozostawała ona w związku małżeńskim z W. P., który nie legitymował się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Dokonując oceny tak określonych zarzutów, należy wyjaśnić, że stosownie do art. 17 ust. 1 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania zaskarżonej decyzji, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje osobom, na których, zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59 ze zm.) ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Zgodnie zaś z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) ustawy o świadczeniach rodzinnych, świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba, że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Mając na względzie treść powyższych przepisów, należało uznać ocenę prawną, dokonaną w rozpatrywanej sprawie przez Sąd I instancji za prawidłową.

Przesłanka negatywna, określona w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) ustawy o świadczeniach rodzinnych, odnosząca się do krewnych osoby, legitymującej się znacznym stopniem niepełnosprawności i pozostającej w związku małżeńskim, których - względem niej - obciąża obowiązek alimentacyjny ma - w przekonaniu ustawodawcy, oznaczać, że zobowiązanym do opieki nad taką osobą, powinien być w pierwszej kolejności jej małżonek, chyba, że sam jest niepełnosprawny w stopniu znacznym. Tego rodzaju regulacja prawna została skorygowana przez ustawodawcę nowelą z dnia 19 sierpnia 2011 r. do ustawy o świadczeniach rodzinnych, będącą wynikiem sygnalizacji Trybunału Konstytucyjnego, zawartej w postanowieniu z dnia 1 czerwca 2010 r. sygn. akt S 1/10 (OTK-A 2010/5/54).

Ograniczenie zatem, prawa do otrzymania przez wymienione w art. 17 ust. 1 lub ust. 1a) ustawy o świadczeniach rodzinnych osoby świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim wyłącznie do sytuacji, w której współmałżonek takiej osoby legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności stanowi swego rodzaju, niemogący podlegać wykładni rozszerzającej, wyjątek, uzasadniony, wynikającym z nadania przez ustawodawcę szczególnego charakteru, istniejącym między małżonkami relacjom i więzom prawnym. Nie można więc, w świetle powyższego, uznać za prawidłowe twierdzenia skarżącej, że zawarta w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) ustawy o świadczeniach rodzinnych norma prawna została wyłożona przez Sąd Wojewódzki w sposób niewłaściwy (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 listopada 2014 r. sygn. akt I OSK 1219/13).

Nie można było zatem w analizowanym przypadku wykładać, wyrażonej w art. 32 ust. 1 Konstytucji RP, zasady równości wobec prawa, w ten sposób, że nakazuje ona identyczne traktowanie wszystkich osób, zobligowanych do alimentacji. Więź istniejąca pomiędzy małżonkami ma bowiem zupełnie inny wymiar od powiązań rodzinnych występujących pomiędzy krewnymi.

Nie można było również zgodzić się ze skarżącą, iż w niniejszym przypadku doszło do naruszenia art. 8 i art. 178 ust. 1 ustawy zasadniczej. O ile prawo sądów do odmowy zastosowania w danej sprawie przepisów aktu podstawowego (rozporządzenia) sprzecznego z ustawą tak w doktrynie jak i w orzecznictwie – z uwagi na treść art. 178 ust. 1 Konstytucji RP - nie nasuwa wątpliwości, to odmowa zastosowania przez sąd przepisów ustawy budzi kontrowersje. Brak jest bowiem w Konstytucji RP przepisu, który w jednoznaczny sposób przyznawałby sądom uprawnienie do stwierdzania - w rozpoznawanej sprawie - niekonstytucyjności przepisów rangi ustawowej i upoważniał do odmowy ich zastosowania. Tego rodzaju uprawnienia, jak wynika z treści art. 188 Konstytucji RP, zastrzeżone zostały do kompetencji Trybunału Konstytucyjnego. Należałoby w tym miejscu zaznaczyć, że zasadą jest, iż normy kompetencyjnej nie można domniemywać a tym samym tworzyć jej poprzez wykładnię prawa. W artykule 7 Konstytucji RP zawarta została zasada praworządności zobowiązująca organy władzy publicznej do działania na podstawie i w granicach prawa. Przestrzeganie jej dotyczy również sądów, które zgodnie z art. 175 ust. 1 cyt. ustawy zasadniczej powołane zostały do sprawowania wymiaru sprawiedliwości. W przypadku sądów administracyjnych polega to na kontrolowaniu działalności administracji publicznej (art. 184 Konstytucji RP) "w zakreślonym w ustawie zakresie" i stosowaniu środków określonych w ustawie (art. 3 § 1 P.p.s.a.). Żaden akt prawny rangi ustawowej nie przyznaje sądom możliwości "stosowania środka" w postaci odmowy zastosowania przepisów ustawy (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 lutego 2011 r. sygn. akt II OSK 269/10).

Wyinterpretowanie tych kompetencji z treści art. 8 Konstytucji w ocenie Sądu kasacyjnego stoi w sprzeczności z treścią art. 188 Konstytucji, a także wymienioną wyżej zasadą praworządności.

Podkreślić także wypada, że za powyższym stanowiskiem przemawia dodatkowo fakt, iż analizowany przepis ustawy o świadczeniach rodzinnych, w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania kontrolowanej przez Sąd I instancji decyzji, uwzględniał właśnie, wysuwane, w powołanych w skardze kasacyjnej orzeczeniach sądów administracyjny oraz Trybunału Konstytucyjnego, postulaty sugerujące konieczność jego nowelizacji, która umożliwiałaby przyznawanie świadczenia pielęgnacyjnego osobom sprawującym opiekę nad podopiecznymi pozostającym w związku małżeńskim, której współmałżonek nie mógł takiej opieki sprawować.

Za prawidłowością zaś stanowiska Sądu I instancji przemawia w szczególności wykładnia językowa ww. przepisu. Zwrócić należy uwagę, że w orzecznictwie i w piśmiennictwie powszechnie jest akceptowana zasada pierwszeństwa wykładni językowej i subsydiarności wykładni systemowej oraz funkcjonalnej. Zasada pierwszeństwa wykładni językowej, choć nie ustala absolutnego porządku preferencji, to jednak dopuszcza odstępstwa od wyniku jej zastosowania tylko wówczas, gdy wynik ten prowadzi albo do absurdu albo rażąco niesprawiedliwych lub irracjonalnych konsekwencji. Nie zawsze więc zachodzi konieczność posłużenia się kolejno wszystkimi rodzajami wykładni. W szczególności nie ma potrzeby sięgania po dyrektywy celowościowe wówczas, gdy już po zastosowaniu dyrektyw językowych albo językowych i systemowych uda się uzyskać właściwy wynik wykładni, tj. ustalić pozbawione cech absurdalności znaczenie interpretowanej normy (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 8 maja 1998 r. sygn. akt I CKN 664/97, OSNC 1999, Nr 1, poz. 7). Innymi słowy, odstępstwo od jasnego i oczywistego sensu przepisu wyznaczonego jego jednoznacznym brzmieniem mogą uzasadniać tylko szczególnie istotne i doniosłe racje prawne, społeczne, ekonomiczne lub moralne; jeśli takie racje nie zachodzą, należy oprzeć się na wykładni językowej (por. uzasadnienie uchwały Pełnego Składu Izby Cywilnej Sądu Najwyższego z dnia 14 października 2004 r., sygn. akt III CZP 37/04, OSNC 2005, Nr 3, poz. 42; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 21 lipca 2004 r., sygn. akt V CK 21/04, OSNC 2005, nr 7-8, poz. 137 oraz uchwała Sądu Najwyższego z dnia 20 lipca 2005 r., sygn. akt I KZP 18/05, OSNKW 2005, Nr 9, poz. 74).

Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy stwierdzić należy, że uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego dla krewnych "otwiera się" dopiero wówczas, gdy małżonek osoby wymagającej opieki jest niepełnosprawny w stopniu znacznym, a więc kiedy nie jest możliwe wypełnianie przez niego we właściwy sposób obowiązku alimentacyjnego. Przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na rzecz M. H. mogłoby zatem nastąpić wyłącznie w razie ustalenia, że mąż A. P., ze względu na znaczny stopień stwierdzonej u niego niepełnosprawności, nie jest w stanie sprawować nad żoną opieki. Przepis art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych jest w tym zakresie jednoznaczny i nie pozwala na odmienną jego interpretację.

Konkludując należy więc stwierdzić, iż skoro matka skarżącej – A. P. pozostaje w związku małżeńskim, a jej mąż – W. P. nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, to przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na rzecz jej córki byłoby nieuzasadnione. W takim bowiem przypadku to na W. P. w pierwszej kolejności ciąży obowiązek sprawowania opieki nad żoną. Dopiero legitymowanie się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności przez W. P. pozwoliłby skarżącej – przy spełnieniu wszystkich warunków – skutecznie ubiegać się o świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 ust. pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Nie zmienia tej oceny fakt, że małżonkowie pozostają w faktycznej separacji.

Nie mógł odnieść zamierzonego skutku zarzut naruszenia art. 124 ust. 5 P.p.s.a. w związku z art. 3 ustawy z dnia 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym w związku z art. 32 Konstytucji RP oraz art. 17 ust. 5 pkt 2 lit a) ustawy o świadczeniach rodzinnych przez ich niezastosowanie i niezawieszenie postepowania z urzędu i nieprzedstawienie Trybunałowi Konstytucyjnemu pytania prawnego na temat zgodności art. 17 ust. 5 pkt 2 lit a) ustawy o świadczeniach rodzinnych z Konstytucją RP. Po pierwsze przepisy art. 124 P.p.s.a. podzielone są na mniejsze jednostki redakcyjne oznaczane określeniem "§" a nie "ustęp", a po drugie, nawet gdyby przyjąć, że autorowi skargi kasacyjnej chodzi o art. 124 § 1 pkt 5 P.p.s.a., to należy stwierdzić, że wątpliwości powzięte przez skarżącego kasacyjnie co do konstytucyjności aktu prawnego, nie zobowiązują sądu orzekającego w sprawie, do uwzględnienia wniosku o zawieszenie postępowania, jeżeli sąd ten nie podziela wątpliwości. W rozpoznawanej sprawie Sąd I instancji wystarczająco jasno wskazał argumenty przemawiające za oddaleniem skargi opierając wywód o orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego i Naczelnego Sądu Administracyjnego.

Nie jest zasadny zarzut kasacyjny naruszenia art. 17 ust. 1 w związku z art. 3 pkt 22 ustawy o świadczeniach rodzinnych, bowiem podstawą odmowy przyznania M. H. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej były ustalenia organów administracji publicznej co do pozostawania osoby wymagającej opieki w związku małżeńskim i brak legitymowania się przez współmałżonka orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności a nie brak spełnienia przesłanki "rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej". Powołanie się przez Sąd I instancji – wobec oświadczenia skarżącej złożonego na rozprawie - na uchwałę Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 grudnia 2012 r. sygn. akt I OPS 5/12, nie ma wpływu na wynik sprawy w przyjętym stanie faktycznym.

Sąd I instancji zasadnie w związku z tym nie dopatrzył się naruszenia przez organy obu zarówno przepisów prawa materialnego jaki i przepisów postępowania, gdyż dokonane przez nie ustalenia faktyczne i ocena prawna były prawidłowe.

Z tych przyczyn, uznając skargę kasacyjną za nieusprawiedliwioną, Naczelny Sąd Administracyjnym - z mocy art. 184 P.p.s.a. - orzekł jak w sentencji.

Naczelny Sąd Administracyjny nie rozpoznał natomiast zawartego w skardze kasacyjnej wniosku o przyznania wynagrodzenia ustanowionemu z urzędu pełnomocnikowi skarżącej. Stosownie bowiem do treści art. 254 P.p.s.a. wniosek o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej składa się do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego. Wynagrodzenie to przyznawane jest bowiem w postępowaniu określonym w przepisach art. 258-261 P.p.s.a., po złożeniu przez tego pełnomocnika stosownego oświadczenia.