Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 202/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2022-07-06 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
article: art. 3 pkt 22, art. 17 ust. 1 pkt 1, art. 30 ust. 1, art. 30 ust. 2 pkt 1
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agata Sobieszek-Krzywicka Sędziowie Sędzia WSA Piotr Mikołajczyk (spr.) Asesor WSA Tomasz Porczyński po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 6 lipca 2022 r. sprawy ze skargi G.W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie uznania za nienależnie pobrane i zobowiązania do zwrotu świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. dc


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi decyzją z dnia 29 grudnia 2021 r., nr SKO.4114.590.2021 - na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r., poz. 735 ze zm.), dalej jako: "k.p.a." oraz art. 30 ust. 1, ust. 2 pkt 1, ust. 2b i ust. 6-8 w zw. z art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r., poz. 111 ze zm.), dalej jako: "u.ś.r." - po rozpatrzeniu odwołania G. W., utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Miasta Ozorkowa z dnia 8 listopada 2021 r., nr 0001.ZZ.11.2021 o uznaniu i zwrocie nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego za okres od 22 listopada 2013 r. do 23 listopada 2020 r. oraz za okres od 26 listopada 2020 r. do 31 marca 2021 r. w łącznej kwocie 121 029 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie.

Jak wynika z akt administracyjnych, Burmistrz Miasta Ozorkowa decyzją z dnia 8 listopada 2021 r. orzekł wobec G. W. o uznaniu świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 1 u.ś.r. w związku z opieką nad synem M. W., za okres od 22 listopada 2013 r. do 23 listopada 2020 r. w kwocie 112 981 zł oraz za okres od 26 listopada 2020 r. do 31 marca 2021 r. w kwocie 8 048 zł za świadczenie nienależnie pobrane i zobowiązał G. W. do zwrotu ww. nienależnie pobranego świadczenia w łącznej kwocie 121 029 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie naliczonymi na dzień wydania decyzji, tj. 8 listopada 2021 r. w wysokości 29 711 zł, a naliczanymi od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczeń, do dnia spłaty włącznie i ostateczną kwotę ustawowych odsetek za opóźnienie należy ustalić z organem w dniu spłaty.

G.W. pismem z dnia 19 listopada 2021 r. wniósł odwołanie od decyzji: nr 000517.ZZ.08.21 za okres od 22 listopada 2013 r. do 31 maja 2014 r. i nr 000518.ZZ.08.21 za okres od 1 kwietnia 2014 r. do 31 grudnia 2016 r., bowiem za miesiąc maj należność została naliczona dwa razy. Ponadto G.W. zakwestionował decyzję organu I instancji z dnia 8 listopada 2021 r. wskazując, że wysokość wyliczonych odsetek wyniosła 29 711 zł, gdy odsetki wyliczone wcześniej i zaakceptowane zgodnie z dostarczonymi dokumentami wyniosły 27 932 zł, zatem różnica wynosi 1 779 zł. Wobec tego odwołujący wniósł o ponowne i rzetelne naliczenie kwot, które przypisane są mu do spłaty.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi postanowieniem z dnia 15 grudnia 2021 r., nr SKO.4114.536.2021 stwierdziło niedopuszczalność odwołania G.W. od decyzji Burmistrza Miasta Ozorkowa z dnia 5 sierpnia 2021 r., nr 000518.ZZ.08.2021 dotyczącej uznania i żądania zwrotu nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego za okres od 1 maja 2014 r. do 31 grudnia 2016 r.

Natomiast postanowieniem z dnia 15 grudnia 2021 r., nr SKO.4114.537.2021 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi stwierdziło niedopuszczalność odwołania G.W. od decyzji Burmistrza Miasta Ozorkowa z dnia 5 sierpnia 2021 r., nr 000517.ZZ.08.2021 dotyczącej uznania i żądania zwrotu nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego za okres od 22 listopada 2013 r. do 31 maja 2014 r.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi, przywołaną na wstępie decyzją, po rozpoznaniu odwołania, utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W motywach rozstrzygnięcia organ opisał dotychczasowy przebieg postępowania wskazując, iż przedmiotem postępowania odwoławczego jest decyzja organu I instancji z dnia 8 listopada 2021 r. Natomiast sprawa dotycząca uznania i zwrotu nienależnie pobranego przez G.W. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad synem za okresy mieszczące się w przedziałach czasowych od 22 listopada 2013 r. do 23 listopada 2020 r. oraz od 26 listopada 2020 r. do 31 marca 2021 r. była rozstrzygana wieloma decyzjami organu I instancji, które były przedmiotem postępowań odwoławczych. Wówczas Kolegium uchyliło zaskarżone decyzje w całości i przekazało organowi I instancji sprawę do ponownego rozpatrzenia wskazując, iż w przedmiocie nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego wszczęte zostało jedno postępowanie, które wymagało podjęcia jednego rozstrzygnięcia obejmującego cały okres, gdy ustało prawo do tegoż świadczenia i prawidłowego wyliczenia kwoty nienależnie pobranego świadczenia wraz z odsetkami za opóźnienie. Ponownie rozpatrując sprawę organ I instancji w dniu 8 listopada 2021 r. wydał decyzję, która jest przedmiotem postępowania odwoławczego. Kolegium podzieliło pogląd organu I instancji, że świadczenie pielęgnacyjne wypłacone odwołującemu za okres określony w decyzji tegoż organu spełnia definicję nienależnie pobranego świadczenia podlegającego zwrotowi łącznie z odsetkami za opóźnienie naliczanymi do dnia spłaty świadczenia włącznie. Następnie organ cytując treść art. 30 ust. 1 i ust. 2, ust. 2b oraz ust. 5-8 u.ś.r. wskazał, że G.W. złożył w dniu 14 marca 2013 r. w organie I instancji wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad synem, do wniosku załączając niezbędne dokumenty świadczące o niepełnosprawności syna (wypis z treści orzeczenia Komisji Lekarskiej do spraw Inwalidztwa i Zatrudnienia w Zgierzu z dnia 23 czerwca 1994 r., nr 19, z którego wynika, że syn został zaliczony do pierwszej grupy inwalidzkiej z ogólnego stanu zdrowia ze wskazaniem opieki, inwalidztwo istnieje od urodzenia, a przeprowadzone badanie wykazało naruszenie sprawności organizmu w stopniu uniemożliwiającym samodzielną egzystencję co uzasadnia pierwszą grupę inwalidzką). Składając wniosek odwołujący wniósł o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia w związku z opieką nad synem, podpisał się wielokrotnie pod poszczególnymi częściami wniosku na formularzu i oświadczył m.in., że zapoznał się z warunkami uprawniającymi do świadczenia pielęgnacyjnego, nie jest zatrudniony ani nie wykonywał innej pracy zarobkowej i zobowiązał się, iż w przypadku zmian mających wpływ na prawo do świadczeń pielęgnacyjnych, w szczególności zaistnienia ww. okoliczności, do niezwłocznego powiadomienia o tych zmianach podmiot realizujący świadczenia rodzinne. Niepoinformowanie organu właściwego prowadzącego postępowanie w sprawie świadczeń rodzinnych o ww. zmianach może skutkować powstaniem nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, a w konsekwencji koniecznością ich zwrotu. W pouczeniu we wniosku zawarte zostały warunki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Burmistrz Miasta Ozorkowa - po rozpatrzeniu wniosku - decyzją z dnia 15 marca 2013 r., przyznał odwołującemu prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 1 u.ś.r., wnioskowanego w związku z opieką nad synem, w kwocie 620 zł miesięcznie, bezterminowo na okres od 1 lipca 2013 r. Decyzja ta była wielokrotnie zmieniana wraz ze wzrostem kwoty świadczenia pielęgnacyjnego z kwoty 620 zł do kwoty 1 971 zł. Pismem z dnia 4 marca 2021 r. organ I instancji wystąpił do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o udostępnienie danych ze zbioru danych osobowych w celu ustalenia okresów składkowych i nieskładkowych, informacji w sprawie ustalenia niezbędnego okresu ubezpieczenia dla G.W. pobierającego świadczenie pielęgnacyjne. W odpowiedzi Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Gorzowie Wielkopolskim pismem z dnia 16 marca 2021 r. poinformował, że odwołujący był zgłoszony i podlegał z tych tytułów ubezpieczeniu jako świadczeniobiorca, za którego wójt, burmistrz lub prezydent ma obowiązek opłacać składki od 22 maja 2012 r. oraz jako pracownik zgłoszony przez PW "K" od 26 listopada 2020 r. do chwili obecnej. Ponadto organ I instancji ustalił, iż odwołujący podlegał ubezpieczeniom społecznym i zdrowotnym jako pracownik w "I" w okresie od 22 listopada 2013 r. do 24 listopada 2020 r. oraz w PW "K" od 26 listopada 2020 r. W tej sytuacji organ I instancji wszczął postępowanie w sprawie weryfikacji prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i po przeprowadzeniu stosownego postępowania, decyzją z dnia 6 lipca 2021 r. nr 000457.ZK.07.2021 orzekł o uchyleniu decyzji nr 000281/SP/03/2013 z dnia 15 marca 2013 r. i zmieniających ją decyzji nr 000410/SP/05/2014 z dnia 14 maja 2014 r., nr 001353.SP.12.2016 z dnia 28 grudnia 2016 r., nr 001263.SP.12.2017 z dnia 29 grudnia 2017 r., nr 001591.SP.12.2018 z dnia 19 grudnia 2018 r., nr 001114.SP.12.2019 z dnia 16 grudnia 2019 r., nr 001114.SP.12.2020 z dnia 30 grudnia 2020 r. Następnie Burmistrz decyzją z dnia 8 listopada 2021 r. orzekł o uznaniu świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 1 u.ś.r. w związku z opieką nad synem, za podany okres w łącznej kwocie 121 029 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie.

W ocenie Kolegium, wydana w sprawie decyzja organu I instancji znajduje potwierdzenie w zgromadzonym w sprawie materiale dowodowym. Wskazując na treść art. 30 u.ś.r. Kolegium podkreśliło, że okoliczność podjęcia przez odwołującego zatrudnienia od dnia 22 listopada 2013 r. spowodowała, iż ustało prawo do świadczenia pielęgnacyjnego wobec braku spełniania przesłanek do jego przyznania. Warunkiem uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, której nie da się pogodzić ze świadczeniem pracy.

Przenosząc powyższe na grunt sprawy Kolegium podkreśliło, iż wnioskodawca od dnia 22 listopada 2013 r. podjął zatrudnienie w "I" spółce z ograniczoną odpowiedzialnością i kontynuował je do dnia 23 listopada 2020 r. oraz od dnia 26 listopada 2020 r. podjął zatrudnienie w PW "K". Bezspornie zatem w okresie pobierania świadczenia pielęgnacyjnego odwołujący podjął zatrudnienie, o którym nie poinformował organu, a która to okoliczność miała kluczowy wpływ na ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, bowiem wraz z podjęciem zatrudnienia odwołujący przestał spełniać przesłanki do uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i tym samym już 22 listopada 2013 r. ustało jego prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. W konsekwencji, świadczenie pielęgnacyjne wypłacone za okresy, w których odwołujący był jednocześnie zatrudniony i pobierał świadczenie pielęgnacyjne jest na podstawie art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r. świadczeniem nienależnie pobranym, które na mocy art. 30 ust. 1 u.ś.r. podlega zwrotowi.

Dla Kolegium, poza sporem jest okoliczność, iż odwołujący był pouczony o zasadach przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego oraz pouczony o obowiązku niezwłocznego poinformowania organu wypłacającego świadczenia o zmianach mających wpływ na ustalone prawo do świadczenia, jak również zapoznany z definicją nienależnie pobranego świadczenia, co poświadczył własnoręcznym podpisem na wniosku. Dodatkowo Kolegium zaakcentowało, że odwołujący wnioskował o świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia od 14 marca 2013 r. i takowe otrzymał decyzją z dnia 15 marca 2013 r., a odstęp czasowy od złożenia wniosku do dnia podjęcia przez niego zatrudnienia był niewielki (7 miesięcy), zatem nie może teraz twierdzić, że nie wiedział on o przyznanym świadczeniu pielęgnacyjnym, o zasadach przyznawania tego świadczenia oraz o konieczności zgłoszenia organowi wypłacającemu świadczenie pielęgnacyjne faktu podjęcia zatrudnienia, a tym bardziej trudno jest przyjąć, że nie wiedział o podjętym przez siebie zatrudnieniu i tym samym nie wiedział o zaprzestaniu spełniania przesłanek do przyznania świadczenia. Z tego powodu - jak wskazało Kolegium - odwołujący nie może skutecznie podnosić zarzutu, iż nie miał świadomości, że wraz z podjęciem zatrudnienia nie spełniał przesłanek do uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i nienależnie pobiera to świadczenie przyznawane za rezygnację z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad synem. Pouczenie zawarte w formularzu wniosku zostało sformułowane w sposób zwięzły i zrozumiały, nie wymagały dodatkowej znajomości przepisów prawa. Nadto, przy szeroko nagłaśnianej w mediach świadomości społecznej w kwestii świadczenia pielęgnacyjnego dla opiekunów osób niepełnosprawnych (w owym czasie świadczenia pielęgnacyjne dotychczas przyznane z dniem 30 czerwca 2013 r. wygasały z mocy prawa i należało występować z nowymi wnioskami, wówczas rozpoczęły się protesty opiekunów o lepsze traktowanie i wyższe dla nich uposażenie za rezygnację z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną) i nie można przyjąć, że przyznane odwołującemu świadczenie pielęgnacyjne uznawał za świadczenie należne synowi.

Dalej Kolegium wskazując, że świadczenie pielęgnacyjne wypłacane było w okresach miesięcznych, w przedziale czasowym od 22 listopada 2013 r. do 23 listopada 2020 r. wartość tego świadczenia systematycznie wzrastała z kwoty 620 zł do kwoty 1 971 zł, przedstawiło wysokość świadczeń wypłaconych odwołującemu we wskazanym okresie stwierdzając, iż łącznie kwota nienależnie pobranych świadczeń wyniosła 121 029 zł. W tej sytuacji Kolegium uznało na podstawie ustalonego stanu faktycznego i prawnego, że w sprawie zachodzą przesłanki, o których mowa w art. 30 ust. 1 i 2 pkt 1 u.ś.r. W trakcie okresu zasiłkowego nastąpiły zmiany powodujące ustanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego za okres od 22 listopada 2013 r. do 23 listopada 2020 r. oraz od 26 listopada 2020 r. do 31 marca 2021 r. (w okresach tych odwołujący podejmował zatrudnienie), a odwołujący był prawidłowo pouczony o braku prawa do pobierania świadczenia (zapoznał się z warunkami przyznania świadczenia i został powiadomiony o konieczności zgłaszania organowi wypłacającemu świadczenie pielęgnacyjne zaistnienia okoliczności mających wpływ na ustalone prawo do świadczenia pielęgnacyjnego oraz pouczony, iż brak zgłoszenia zmian może skutkować powstaniem nienależnie pobranych świadczeń podlegających zwrotowi) i z obowiązku zgłaszania zaistnienia zmian się nie wywiązał, co wypełnia definicję świadczenia nienależnie pobranego określoną w art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r. i obliguje organ do dochodzenia zwrotu nienależnie pobranych świadczeń za okres kiedy świadczenia zostały wypłacone, mimo braku już prawa łącznie z odsetkami za opóźnienie, co wprost wynika z art. 30 ust. 1, ust. 2b i ust. 8 u.ś.r. Z akt sprawy wynika, iż o fakcie podjęcia zatrudnienia od dnia 22 listopada 2013 r. odwołujący nie poinformował organu wypłacającego świadczenie pielęgnacyjne w niezwłocznym czasie, a fakt ten wyszedł dopiero na jaw w dniu 16 marca 2021 r., gdy organ poczynił kroki w celu ustalenia czy w dalszym ciągu konieczne jest opłacanie za odwołującego składek na ubezpieczenia społeczne z tytułu wypłacanego mu świadczenia pielęgnacyjnego. Odwołujący poprzez podjęcie zatrudnienia i zaniechanie niezwłocznego powiadomienia organu o podjętym zatrudnieniu, doprowadził do powstania nienależnie pobranego świadczenia rodzinnego w postaci świadczenia pielęgnacyjnego i to za bardzo długi okres co ma wpływ na kwotę obecnie żądaną do zwrotu oraz na wysokość ustawowych odsetek za opóźnienie. Ustawodawca nie przewidział uznaniowości w powyższym zakresie i możliwości odstąpienia zarówno od żądania zwrotu wypłaconej kwoty, jak i od naliczania odsetek od nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych. Wysokość stawek procentowych wynika ze stosownych obwieszczeń Ministra Sprawiedliwości w sprawie wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie. Z akt sprawy, tj. z dokonanych przez organ I instancji wyliczeń wynika, iż z każdym dniem kwota odsetek od nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego wzrastała o ok. 19 zł, co jak zauważa odwołujący w przedziale od 5 sierpnia do 8 listopada 2021 r. (wówczas wydawane były decyzje i na te daty wyliczana była kwota odsetek) kwota odsetek wzrosła o 1 779 zł.

Reasumując - w ocenie Kolegium - organ I instancji prawidłowo przeprowadził postępowanie wyjaśniające, wydana zaś w sprawie decyzja jest zgodna z przepisami prawa. Końcowo organ pouczył odwołującego o możliwości ubiegania się o umorzenie kwoty nienależnie pobranych świadczeń, odroczenie terminu płatności lub rozłożenie na raty.

W skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skardze G.W. wskazał, iż stosownie do treści art. 30 ust. 3 i ust. 4 u.ś.r., należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń ulegają przedawnieniu z upływem 3 lat, zatem jeżeli skarżący miałby dokonać zwrotu należnej kwoty, byłyby to ostatnie 3 lata. Choć i tak ta kwota jest dla niego przerażająca, a tak naprawdę czuje się pokrzywdzony decyzją. Skarżący, jak podkreślił, nie miał świadomości, że musi zawiadamiać o podjęciu pracy, żeby mieć co jeść i na opłaty, bowiem przez cały okres prawie 10 lat nikt nawet nie zapytał co z rodziną. Podsunięto skarżącemu do podpisania jakieś dokumenty, ale nie zapoznano go z ich treścią. Trudno wyobrazić sobie, żeby skarżący mógł utrzymać siebie i syna za pozyskiwane pieniądze ze świadczenia. Z tego powodu skarżący wniósł o uchylenie decyzji.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumenty zaprezentowane w motywach kwestionowanego rozstrzygnięcia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:

Skarga podlega oddaleniu.

Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz.U. z 2021 r., poz. 137 ze zm.) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2022 r., poz. 329 ze zm.), powoływanej dalej jako "P.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Wspomniana kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd administracyjny bada więc co do zasady, czy zaskarżony akt administracyjny jest zgodny z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami proceduralnymi normującymi podstawowe zasady postępowania przed organami administracji publicznej.

Uchylenie zaskarżonej decyzji w całości albo w części następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia przepisów prawa materialnego, jeżeli miało ono wpływ na wynik sprawy, lub naruszenia przepisów prawa procesowego, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także dając podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 P.p.s.a.). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi, sąd skargę oddala odpowiednio w całości albo w części (art. 151 P.p.s.a.). Ponadto należy wskazać, że zgodnie z art. 134 § 1 P.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Niniejsza sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów na podstawie art. 119 pkt 2 P.p.s.a. Zgodnie z treścią tego przepisu, sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy.

Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia w sprawie stanowił przepis art. 30 ust. 1, ust. 2 pkt 1, ust. 2b i ust. 6-8 w zw. z art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Stosownie do art. 30 ust. 1 u.ś.r. osoba, która pobrała nienależnie świadczenie rodzinne, obowiązana jest do jego zwrotu. Natomiast zgodnie z art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r. za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się świadczenia rodzinne, wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do tych świadczeń lub zmniejszenie wysokości przysługujących świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania.

Z treści art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r., wynika, że warunkiem uznania świadczenia za nienależnie pobrane jest wystąpienie w trakcie jego realizacji okoliczności powodujących ustanie, zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie ich wypłaty. Wystąpienie okoliczności powodujących ustanie prawa do świadczeń oznacza w istocie odpadnięcie jednej z przesłanek warunkujących ich nabycie. Należy wyjaśnić, że chodzi o sytuację faktyczną, która występuje po wydaniu decyzji przyznającej prawo do świadczenia, czyli w trakcie okresu zasiłkowego.

Przede wszystkim podnieść należy, że świadczenie pielęgnacyjne jest kierowane do osób, które muszą zrezygnować z pracy (lub nie mogą jej podjąć) ze względu na konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Świadczenie to staje się ich jedynym źródłem dochodu.

W ramach postępowania wyjaśniającego ustalono, że skarżący w dniu 14 marca 2013 r. wystąpił z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 1 u.ś.r. w związku z opieką nad niepełnosprawnym synem. Organ I instancji decyzją z dnia 15 marca 2013 r. przyznał skarżącemu prawo do ww. świadczenia począwszy od dnia bezterminowo w kwocie 620 zł miesięcznie. W późniejszym czasie organ wielokrotnie zmieniał ww. decyzję o przyznaniu świadczenia w związku z podwyższeniem jego wysokości. Z ustaleń organu I instancji znajdujących potwierdzenie w zgromadzonym w sprawie materiale dowodowym wynika, że skarżący podlegał ubezpieczeniu społecznemu jako osoba pobierająca prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, ale również jako pracownik w "I" w okresie od 22 listopada 2013 r. do 24 listopada 2020 r. oraz w PW "K" od 26 listopada 2020 r. W tej sytuacji organ I instancji wszczął postępowanie w sprawie weryfikacji prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i po przeprowadzeniu stosownego postępowania, w dniu 8 listopada 2021 r. wydał decyzję o uznaniu i zwrocie nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego za okres od 22 listopada 2013 r. do 23 listopada 2020 r. oraz za okres od 26 listopada 2020 r. do 31 marca 2021 r. w łącznej kwocie 121 029 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie. Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpoznaniu odwołania skarżącego, utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

W ocenie składu orzekającego, nie budzi wątpliwości, że skarżący wystąpił z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego należnego osobie sprawującej opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, która to osoba w związku ze sprawowaniem opieki nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia. Z samej istoty świadczenia wynika, że jest ono dedykowane osobie, która nie pracuje, a świadczenie ma zrekompensować brak zarobku. Fakt podjęcia zatrudnienia i jego kontynuowanie jest przejawem świadomej woli skarżącego. Z tego powodu podjęcie zatrudnienia świadczy o niespełnieniu przesłanki rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w rozumieniu art. 17 ust. 1 w zw. z art. 3 pkt 22 u.ś.r. Podejmując pracę skarżący nie spełnia się zatem przesłanki rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a tym samym nie jest się uprawnionym do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad niepełnosprawnym synem. Uzasadniając rozstrzygnięcie Sąd wskazuje też na uchwałę NSA z dnia 11 grudnia 2012 r., sygn. I OPS 5/12, w uzasadnieniu której stwierdzono między innymi, że istota świadczenia pielęgnacyjnego z art. 17 ust. 1 u.ś.r. polega na tym, że świadczenie to jest adresowane wyłącznie do tych osób, których źródłem utrzymania jest wykonywanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, i które nie podejmują lub rezygnują z tego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.

Sąd nie neguje oczywiście sprawowanej przez skarżącego opieki nad niepełnosprawnym synem i jej prawidłowości, jednakże wykonywanie przez skarżącego pracy wskazuje na konieczność uznania, że prowadził i prowadzi on w takiej sytuacji aktywność zawodową w rozumieniu art. 3 pkt 22 u.ś.r., co z kolei jest przeszkodą do przyznania świadczenia z art. 17 ust. 1 u.ś.r. Świadczenie pielęgnacyjne kompensuje opiekunowi potencjalnie utracony dochód z pracy zarobkowej. Świadczenie to nie jest przyznawane z powodu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, która legitymuje się orzeczeniem określonym w art. 17 ust. 1 u.ś.r., ale z uwagi na niepodejmowanie lub rezygnację z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. W przypadku osób rezygnujących z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej świadczenie pielęgnacyjne ma więc zrekompensować utratę szans zarobkowych. Przy czym rezygnacja ta nie równa się jedynie z brakiem uzyskiwania dochodów. Przepisy u.ś.r. nie uzależniają bowiem przesłanki niepodejmowania zatrudnienia i rezygnacji z zatrudnienia od uzyskiwania wynagrodzenia. Wykładnia art. 17 ust. 1 u.ś.r. uzasadnia konstatację, że rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nie może być iluzoryczna, pozorna i budzić wątpliwości. Musi być to stan trwały, czyli osoba taka musi zrezygnować definitywnie zarówno z aktualnego zatrudnienia, jak i nie podejmować tego zatrudnienia w przyszłości. Podjęcie pracy wskazuje na fakt wykonywania przez skarżącego działań, które wypełniają definicję zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w rozumieniu art. 3 pkt 22 u.ś.r. Nie ma przy tym znaczenia wysokość uzyskiwanego wynagrodzenia czy potrzeby rodziny, ani także to czy wysokość przyznanego świadczenia pielęgnacyjnego jest wystarczająca do utrzymania rodziny, bowiem wystarczające jest ustalenie, że pobierając świadczenie pielęgnacyjne skarżący wykonuje pracę w rozumieniu art. 3 pkt 22 u.ś.r., co stoi na przeszkodzie do przyznania świadczenia na podstawie art. 17 ust. 1 u.ś.r.

Skarżący był pouczony we wniosku o braku prawa do pobierania świadczenia w przypadku podjęcia zatrudnienia lub wykonywania innej pracy zarobkowej. Wystarczającą przesłanką do stwierdzenia okoliczności z art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r. jest oczywiście bezsporny fakt pouczenia, który w niniejszej sprawie miał miejsce. W decyzji przyznającej świadczenie organ wskazywał, że w przypadku wystąpienia zmian mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych osoba uprawniona do świadczeń rodzinnych jest zobowiązana do niezwłocznego powiadomienia o tym fakcie organu.

W ocenie Sądu, skarżący był prawidłowo pouczony o braku prawa do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego w przypadku zmiany okoliczności uzasadniających jego przyznanie. W orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się, że skuteczne pouczenie, o którym mowa w art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r. to takie pouczenie, które było sformułowane i przedstawione konkretnemu adresatowi w taki sposób, że - zgodnie z zasadami racjonalności i doświadczenia życiowego - można przyjąć, iż ów adresat miał świadomość pobierania nienależnego świadczenia (wyrok NSA z dnia 18 kwietnia 2013 r., sygn. I OSK 1701/12; dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń i Informacji o Sprawach pod adresem: orzeczenia.nsa.gov.pl). Analizując treść skierowanych do skarżącego pouczeń stwierdzić należy, że skarżący został w jasny sposób pouczony o ciążącym na nim, jako świadczeniobiorcy, obowiązku poinformowania organu o każdej zmianie sytuacji mającej wpływ na prawo do tego świadczenia, w tym o podjęciu zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.

Odnosząc się do zarzutów skarżącego należy wyjaśnić, że niewątpliwie kwota świadczenia, szczególnie ta z początku jego pobierania, wynosząca 620 zł nie zaspokajała wszystkich potrzeb rodziny, ale okoliczność ta nie jest relewantna na gruncie art. 30 u.ś.r. Zgodnie z art. 30 ust. 3 u.ś.r., należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych ulegają przedawnieniu z upływem 3 lat, licząc od dnia, w którym decyzja o ustaleniu i zwrocie nienależnie pobranych świadczeń stała się ostateczna. Natomiast - zgodnie z art. 30 ust. 5 u.ś.r. - decyzja o ustaleniu i zwrocie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych nie jest wydawana, jeżeli od terminu ich pobrania upłynęło więcej niż 10 lat. W ocenie Sądu, żaden z organów orzekających w sprawie nie naruszył żadnego z ww. przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych. Skarżący w swojej argumentacji wskazał, iż podsunięto mu dokumenty do podpisania, ale nie zapoznano z ich treścią. Jednakże, z założenia każda osoba podpisując jakiekolwiek oświadczenie powinna się z nim zapoznać, skarżący nie jest osobą niepiśmienną czy posiadającą jakiekolwiek ograniczenia w możliwości samodzielnego przeczytania tekstu (np. niewidomą), przynajmniej na to się nie powołuje. Sąd niewątpliwie rozumiejąc trudną sytuację skarżącego oraz trudności i potrzeby podczas sprawowania opieki nad niepełnosprawnym od urodzenia synem, w świetle treści art. 30 u.ś.r., nie mógł uwzględnić żadnej z tych okoliczności.

Końcowo podkreślić należy, iż mimo że skarżący nie podnosił argumentów dotyczących naruszenia przepisów proceduralnych Sąd, który nie jest związany granicami skargi (art. 134 § 1 P.p.s.a.), zobligowany był także rozważyć ewentualne naruszenia w tym zakresie. Sąd jednak nie dopatrzył się uchybień na tej płaszczyźnie, gdyż postępowanie w sprawie było przeprowadzone w sposób rzetelny i dokładny, co znalazło swoje potwierdzenie w dokumentach załączonych do akt administracyjnych i w uzasadnieniu decyzji skonstruowanym zgodnie z wymogami określonymi w art. 107 § 3 k.p.a.

Reasumując Sąd uznał działanie organów administracji w przedmiotowej sprawie za zgodne z regulacją prawa materialnego. Skład orzekający nie dopatrzył się również naruszenia przepisów procedury w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Wobec czego, na podstawie art. 151 P.p.s.a., Sąd orzekł w wyroku o oddaleniu skargi w całości.

E.S.