Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt I SA/Lu 152/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2010-10-15 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6119 Inne o symbolu podstawowym 611
Hasła tematyczne: Podatkowe postępowanie
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 116 § 1
journal: Dz.U. 2005 nr 8 poz 60
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa - tekst jedn.
article: art. 10, art. 11 ust. 1
journal: Dz.U. 2003 nr 60 poz 535
law: Ustawa z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe i naprawcze

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Irena Szarewicz-Iwaniuk, Sędziowie WSA Halina Chitrosz (sprawozdawca), WSA Wojciech Kręcisz, Protokolant Stażysta Paulina Zając, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 15 października 2010 r. sprawy ze skargi J. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odpowiedzialności osoby trzeciej za zaległości podatkowe z tytułu podatku od nieruchomości za lata 2004 - 2006 i odsetki I. oddala skargę; II. przyznaje radcy prawnemu K. B. wynagrodzenie w kwocie [...] złotych w tym VAT tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, które wypłacić z kasy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia 8 grudnia 2009 r., nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze, na podstawie art. 233 § 1 pkt 1 w związku z art. 116 § 1 i § 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005r. Nr 8, poz. 60 z późn. zm.), po rozpatrzeniu odwołania J. G. od decyzji Nr [...] z dnia 10 lipca 2009 roku wydanej z upoważnienia Prezydenta Miasta w przedmiocie orzeczenia o odpowiedzialności osoby trzeciej za zaległości podatkowe "A" J. G. i inni S.A. z siedzibą w S. z tytułu podatku od nieruchomości za lata 2004 - 2006 (miesiące styczeń - maj) w kwocie 39.832,50zł oraz odsetek za zwłokę od ww. zaległości naliczone na dzień wydania decyzji w kwocie 21.463,00zł – utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji.

W jej uzasadnieniu podano, że organ podatkowy orzekając o przeniesieniu odpowiedzialności na skarżącego za zaległości podatkowe "A" J. G. i inni S.A. z siedzibą w S. ustalił, że we wskazanym okresie Spółka ta była właścicielem nieruchomości położonej w L. przy ul. D. [...] i [...] i nie uregulowała należnego Gminie L. podatku od nieruchomości, zaś J. G. pełnił funkcję Prezesa jej Zarządu. Okoliczności tych skarżący nie zakwestionował.

Organ ten wskazał również, że brak jest możliwości zaspokojenia zaległości podatkowych z jakiejkolwiek części majątku Spółki, ponieważ zarówno egzekucja z nieruchomości położonej przy ul. D. [...] i [...] prowadzona przez Komornika Sądowego Rewiru VII przy Sądzie Rejonowym , jak i egzekucja z nieruchomości położonej w S. przy ul. S. [...] prowadzona przez Komornika Sądowego Rewiru III w S. nie doprowadziły do zaspokojenia wierzytelności podatkowej, co potwierdza bezskuteczność egzekucji (postanowienie Komornika Sądowego Rewiru III w S. z dnia 1 lipca 2006r.o umorzeniu postępowania egzekucyjnego ).

Zdaniem organu I instancji, w świetle zgromadzonego materiału dowodowego i art.116 Ordynacji podatkowej J. G. nie spełnił przesłanek zwalniających go z odpowiedzialności za wskazane zaległości podatkowe, albowiem nie zgłosił we właściwym czasie wniosku o ogłoszenie upadłości ani nie doprowadził do postępowania układowego. Nie został nadto ujawniony majątek Spółki, z którego możliwe byłoby zaspokojenie zaległości podatkowych Gminy L.

Od tej decyzji J. G. wniósł odwołanie, a żądając umorzenia postępowania, podniósł, że nie ponosi winy za zaistniałą sytuację i wobec tego podlega zwolnieniu od odpowiedzialności za w/w zaległości podatkowe Spółki.

Zarzucając błędną interpretację art. 116 Ordynacji podatkowej poprzez przyjęcie, że unormowanie tego artykułu wymaga, aby wniosek o ogłoszenie upadłości okazał się skuteczny, wyraził pogląd, iż to Sąd dokonuje oceny, czy wniosek o ogłoszenie upadłości zgłoszony został we właściwym czasie. Skarżący podał również, że problemy finansowe Spółki spowodowane zostały nie tylko jej działaniem, ale także kryzysem gospodarczym, jaki miał miejsce w roku 2002. Spółka wystąpiła wówczas z wnioskami o restrukturyzację należności publicznoprawnych, z których jedynie postępowanie z wniosku skierowanego do ZUS Oddział w S. zakończone zostało negatywnie, bo umorzeniem postępowania restrukturyzacyjnego decyzją z 30 grudnia 2002r. Na skutek odwołania od tej decyzji, Sąd Okręgowy w wyroku z 18 grudnia 2003r. zmienił zaskarżoną decyzję oraz ustalił, że "A" S.A. podlega restrukturyzacji. Odwołujący wskazał przy tym, że w toku postępowania odwoławczego, ZUS prowadził egzekucję z majątku Spółki, co uniemożliwiło objęcie restrukturyzacją jej zobowiązań. W związku z tym, w dniu 30 czerwca 2003r. wystąpił do Sądu z wnioskiem o otwarcie postępowania układowego, a jednocześnie przyłączył się do wniosku "B" spółki z o.o. o ogłoszenie upadłości z możliwością zawarcia układu.

J. G. zwrócił również uwagę, iż wierzyciel podatkowy uczestniczył w egzekucji prowadzonej przez Komornika Sądowego, przy czym on sam uczynił wszystko, by majątek spółki był znany Komornikowi. Jednocześnie zarzucił, że organ podatkowy nie uwzględnił jego zarzutów zgłaszanych na czynności Komornika. Podniósł, że majątek spółki wyceniony został w roku 2001 na kwotę 4.607.000zł, natomiast Komornik Sądowy w roku 2003 wycenił go na kwotę 1.888.070zł, po czym na skutek interwencji, w roku 2004 zmienił wycenę majątku na kwotę 3.717.440zł. W jego ocenie, nieruchomość powinna być prawidłowo oszacowana w roku 2003 i wówczas sprzedana. Wskazywał nadto, że zły stan finansowy spółki pogłębiała przedłużająca się egzekucja spowodowana głównie wadliwą wyceną nieruchomości, w tym również zawarciem podatku VAT w sumie wylicytowanej oraz zmianą, na skutek jego interwencji, stawki VAT z 7% na 22 % ceny nabycia nieruchomości. Podał także, że z inicjatywy ZUS toczyło się wobec niego postępowanie karne, które zakończyło się dla niego pomyślnie. Kolejne okoliczności, które wpłynęły na złą sytuację spółki, to brak porozumienia z Bankiem BGŻ, co spowodowało straty w kwocie ok. 600.000zł, brak zgody ZUS w porozumieniu z BGŻ na sprzedaż "C" S.A. za kwotę 2.000.000zł nieruchomości położonej w S., która następnie została sprzedana przez Komornika za kwotę ok. 1.000.000zł niższą. Podkreślił, iż w wyniku tych negatywnych działań, utracił majątek i został wpisany do Krajowego Rejestru Sądowego - Rejestru Dłużników Niewypłacalnych.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze, rozpatrując odwołanie, podało, iż stosownie do przepisu art.116 § 1 ustawy - Ordynacja podatkowa, za zaległości podatkowe spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w organizacji, spółki akcyjnej lub spółki akcyjnej w organizacji odpowiadają solidarnie całym swoim majątkiem członkowie jej zarządu, jeżeli egzekucja z majątku spółki okazała się w całości lub w części bezskuteczna, a członek zarządu: 1/ nie wykazał, że: a) we właściwym czasie zgłoszono wniosek o ogłoszenie upadłości lub wszczęto postępowanie zapobiegające ogłoszeniu upadłości (postępowanie układowe) albo b) niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości lub niewszczęcie postępowania zapobiegającego ogłoszeniu upadłości (postępowania układowego) nastąpiło bez jego winy; 2/ nie wskazuje mienia spółki, z którego egzekucja umożliwi zaspokojenie zaległości podatkowych spółki w znacznej części. W myśl natomiast § 2 tego artykułu - odpowiedzialność członków zarządu, określona § 1, obejmuje zaległości podatkowe z tytułu zobowiązań, które powstały w czasie pełnienia przez nich obowiązków członków zarządu.

Powołując się w następnej kolejności na Komentarz do Ordynacji podatkowej (B.Adamiak, J.Borkowski, R.Mastalski, J.Zubrzycki, wyd.UNIMEX, Wrocław 2009, str. 510 ) – wskazało, że przepisy art. 116 Ordynacji przyjmują dla odpowiedzialności za zaległości podatkowe jedynie dwie pierwsze przesłanki uwolnienia się od niej członków zarządu spółki, a ponadto ustalają dodatkową przesłankę, jaką jest wskazanie mienia, z którego egzekucja umożliwi zaspokojenie zaległości podatkowej w znacznej części, zaś dla wyłączenia odpowiedzialności członków zarządu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością i spółki akcyjnej nie ma znaczenia, kto zgłosił żądanie ogłoszenia upadłości bądź wszczęcia postępowania układowego. Za stanowiskiem komentatorów, organ II instancji wskazał, że "czasem właściwym do wszczęcia postępowania układowego, jest czas odpowiedni ze względu na ochronę wierzycieli", a "wniosek powinien być zgłoszony w takim czasie, aby wszyscy wierzyciele mieli możliwość uzyskania równomiernego, choćby tylko częściowego zaspokojenia z majątku spółki". "Czas właściwy" do zgłoszenia upadłości, to także czas, w jakim zarząd spółki niebędący w stanie zrealizować zobowiązań względem wszystkich jej wierzycieli, powinien złożyć wniosek o ogłoszenie upadłości, aby chronić zagrożone interesy wszystkich wierzycieli, którzy po ogłoszeniu upadłości mogą liczyć na równomierne zaspokojenie". Jeżeli więc członek zarządu zgłasza wniosek we właściwym czasie, to znaczy, że podejmuje ze swej strony wszystko, by nie dopuścić do zaspokajania niektórych wierzycieli ze szkodą dla innych. Wystąpienie takich przesłanek uwolnienia członka zarządu od odpowiedzialności za zobowiązania podatkowe powinno być jednoznacznie przez niego udowodnione.

W świetle zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego – zdaniem Samorządowego Kolegium Odwoławczego – nie budzi wątpliwości, że w okresie, którego dotyczą zaległości podatkowe, J. G. pełnił funkcję Prezesa spółki i stanowił jednoosobowy jej Zarząd. Nie budzi również wątpliwości, że Spółka nie uiściła należnego podatku od nieruchomości za w/w okres, wynikającego ze złożonych przez nią deklaracji podatkowych za rok 2004 i 2005 oraz z decyzji z dnia 5 marca 2007 roku określającej zobowiązanie z tytułu podatku od nieruchomości za okres styczeń - maj 2006r., doręczonej w dniu 26 marca 2007r.

Organ odwoławczy podniósł, że postępowanie egzekucyjne prowadzone na wniosek wierzyciela, tj. Gminy L. w odniesieniu do zaległości podatkowych, w tym za lata 2004 i 2005 zostało umorzone wobec stwierdzenia bezskuteczności egzekucji, co potwierdzają postanowienia Komornika Sądowego Rewiru III przy Sądzie Rejonowym w S. z dnia 1 lipca 2006r., sygn. III KM [...] i sygn. III KM [...]. W uzasadnieniu tych postanowień podano, że dłużnik nie prowadzi działalności gospodarczej, nie posiada wierzytelności ani czynnych kont bankowych a egzekucja z nieruchomości przy ul. S. [...] w S. nie doszła do skutku z uwagi na brak licytantów i nie przyjęcie nieruchomości na własność przez żadnego z wierzycieli.

Dalej organ II instancji wskazał, że postanowieniem z dnia 16 maja 2006r., sygn.akt II Co [...], Sąd Rejonowy II Wydział Cywilny w sprawie egzekucji prowadzonej z wniosku BGŻ w W., "D" w W., Banku Polskiej Spółdzielczości S.A. w W. i ZUS Odział w S. przez Komornika Sądowego Rewiru VII przy Sądzie Rejonowym przysądził na rzecz E. L. własność nieruchomości położonej w L. przy ul. D. [...] i [...] za cenę nabycia 2.478.293,33zł. Uzyskana w egzekucji kwota nie zaspokoiła wszystkich wierzycieli, w tym Gminy L. z tytułu zaległości podatkowych zabezpieczonych w drodze hipoteki przymusowej wpisanej do księgi wieczystej Nr 98246 założonej dla działki o pow.2,5927ha przy ul. D. [...] w L..

Podkreślono dalej, że J. G. wniosek o otwarcie postępowania układowego spółki "A" złożył w dniu 30 czerwca 2003r. oraz, że postanowieniem z dnia 11 marca 2004r., sygn. akt V GU [...] zostało ono umorzone jako zbędne i niedopuszczalne z uwagi na utratę mocy obowiązującej przepisów rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z 24 października 1934r. - Prawo o postępowaniu układowym, w związku z obowiązującymi od 1 października 2003r. przepisami ustawy z dnia 28 lutego 2003r. - Prawo upadłościowe i naprawcze (Dz.U. Nr 60, poz. 535), natomiast wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika A S.A. w S. złożyła "B" Sp. z o.o. w P., która posiadała wierzytelność wobec A na łączną kwotę 297.053zł, wynikającą z prawomocnego nakazu zapłaty z dnia 19 września 2002r., wydanego przez Sąd Okręgowy , XI Wydział Gospodarczy w sprawie o sygn. GNc [...].

Postanowieniem z dnia 11 marca 2004r., sygn. akt V GU [...], Sąd Rejonowy w S. V Wydział Gospodarczy oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości, stwierdzając w jego uzasadnieniu, że dotychczas dłużnik ( Spółka A) nie zapłacił nawet części długu i zaprzestał zapłaty zobowiązań już jesienią 2001 r. Wskazując na majątek dłużnika, Sąd stwierdził, że nieruchomość przy ul. D. w L. obciążona jest hipotekami zabezpieczającymi na kwotę 5.847.000zł, podczas gdy jej wartość oszacowana została przez komornika sądowego na kwotę 1.900.000zł. Podobnie działka nr [...] o pow. 562 położona w S. przy ul. A. wraz z budynkiem usługowym w budowie obciążona jest hipotekami zabezpieczającymi kwotę 1.544.000zł, zaś jej wartość rynkowa została ustalona na kwotę 1.510.000zł. Następnie wyodrębniony prawnie lokal użytkowy o pow. 43 m2 przy ul. S. [...] w S., garaż podziemny w budynku przy ul. [...] w S. i 10 stanowisk garażowych w P. - obciążone są hipotekami na kwoty: 38.693zł, 300.000zł i po 23.000zł każde stanowisko garażowe. Sąd stwierdził także, że ruchomości dłużnika nie posiadają żadnej wartości rynkowej, co oznacza, że brak majątku niezbywalnego rzeczowo uniemożliwia ponoszenie kosztów postępowania upadłościowego a ogół zobowiązań dłużnika wynosi ok. 12.100.000zł wobec 108 wierzycieli.

W uzasadnieniu tego postanowienia, Sąd stwierdził ponadto, że dłużnikowi przysługują należności, z których znaczące dotyczą "E" Sp. z o.o. w S. w kwocie 1.274.723,86zł oraz "F" Sp. z o.o. w K. w kwocie 2.437.469,06 zł, przy czym pierwsza z nich jest nieściągalna z uwagi na plan funduszów masy upadłości Centrum, nie obejmującego kategorii wierzytelności dłużnika, natomiast "F" znajduje się w trudnej sytuacji finansowej i na mocy ugody zawartej z Kredyt Bankiem S.A, Oddz. Regionalny w W. z 28 listopada 2003r. na rzecz Banku ustanowiona została hipoteka obciążająca nieruchomość położoną w K. oraz istnieją umowy przewłaszczenia maszyn i urządzeń stanowiących wyposażenie "F". W treści uzasadnienia podano również, że "A" S.A. jest powiązana rodzinnie z "F".

Reasumując, zebrany w sprawie materiał dowodowy, Kolegium uznało, iż nie ma podstawy do uwolnienia J. G. od odpowiedzialności za wynikające z przedmiotowej decyzji zobowiązania podatkowe spółki "A".

Organ podkreślił nadto, że w dniu 16 czerwca 2008r. J. G. wniósł do organu podatkowego pismo z 25 maja 2009r. z żądaniem umorzenia wszczętego postępowania, załączając do niego wniosek Spółki wniesiony 30 czerwca 2003r. do Sądu Rejonowego w S. o otwarcie postępowania układowego z wierzycielami a także wskazane wyżej postanowienia Sądu Rejonowego w S. V Wydział Gospodarczy z 11 marca 2004r. umarzające postępowanie z wniosku o otwarcie postępowania układowego i oddalające wniosek o ogłoszenie upadłości A, a także obwieszczenia o licytacji nieruchomości przy ul. D. [...]. – [...] o pow.25927m2. Podniósł też, iż skarżący do odwołania załączył szereg dokumentów, które wskazują wprawdzie na podejmowane przez niego działania dla poprawy sytuacji finansowej "A", jednakże nie doszły one do skutku. Wskazano tu na przygotowany w lutym 2002r. projekt ugody z BGŻ S.A. Oddział w S., założenia do restrukturyzacji finansowej A w 2003r., a także porozumienie z 3 września 2004r. zawarte ze Spółką "G" w L. związane z ofertą nabycia nieruchomości przy ul. D..

W świetle powyższych dowodów, Kolegium stwierdziło, że we właściwym czasie nie został zgłoszony wniosek o ogłoszenie upadłości Spółki "A" ani nie doszło do wszczęcia postępowania układowego. Tym samym nie została wykazana przesłanka braku winy za niezgłoszenie tych wniosków we właściwym czasie. Nadto nie zostało wskazane mienie spółki celem wyegzekwowania przedmiotowych zaległości podatkowych.

Od tej decyzji J. G. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie.

Zarzucając jej niezgodność z prawem, podnosił, iż w sprawie nie miał zastosowania art. 116 Ordynacji podatkowej. Wniosek o ogłoszenia upadłości został złożony niezwłocznie po tym, jak skarżący zorientował się, że nie może do końca przeprowadzić restrukturyzacji długów. Sąd gospodarczy oddalając wniosek stwierdził, iż nie jest on zasadny, a wierzyciele zabezpieczeni rzeczowo mogą zaspokoić się z przedmiotów w drodze egzekucji. Wywodził, iż cały majątek był znany sądowi rejonowemu oraz komornikom jeszcze przed powstaniem zaległości a dodatkowo wyjawienie majątku nastąpiło na wniosek Zarządu Województwa. Zaznaczył nadto, iż zaskarżona decyzja została wydana z uchybieniem terminu, skoro został on oznaczony na dzień 18 listopada 2009r., a do jej wydania doszło 8 grudnia 2009r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył co następuje:

Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji pod względem zgodności z prawem w oparciu o dyspozycję zawartą w przepisie art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – (Dz. U. Nr 153, poz.1270 ze zm.) – na wstępie podkreślenia wymaga, iż poza sporem pozostaje, iż w okresie, którego dotyczą zaległości podatkowe "A" J. G. i inni S.A. z siedzibą w S., skarżący J. G. pełnił funkcję Prezesa tej spółki i stanowił jej jednoosobowy Zarząd. Nie stanowi także kwestii spornej okoliczność, że spółka nie uiściła należnego podatku od nieruchomości za w/w okres, wynikającego ze złożonych deklaracji podatkowych za rok 2004 i 2005 oraz z decyzji z dnia 5 marca 2007 roku określającej zobowiązanie z tytułu podatku od nieruchomości za okres styczeń - maj 2006r. (doręczonej 26 marca 2007r.).

W dalszej kolejności poza sporem pozostaje, iż:

- postępowanie egzekucyjne prowadzone na wniosek wierzyciela, tj. Gminy L. w odniesieniu do zaległości podatkowych, w tym za lata 2004 i 2005 zostało umorzone wobec stwierdzenia bezskuteczności egzekucji, co potwierdzają postanowienia Komornika Sądowego Rewiru III przy Sądzie Rejonowym w S. z dnia 1 lipca 2006r., sygn. III KM [...] i sygn. III KM [...];

- postanowieniem z dnia 16 maja 2006r. sygn.akt II Co [...], Sąd Rejonowy II Wydział Cywilny w sprawie egzekucji prowadzonej z wniosku BGŻ w Warszawie, "D" S.A w W., Banku Polskiej Spółdzielczości S.A. w W. i ZUS Odział w S. przez Komornika Sądowego Rewiru VII przy Sądzie Rejonowym przysądził na rzecz E. L. własność nieruchomości położonej w L. przy ul. D. [...] i [...] za cenę nabycia 2.478.293,33zł, przy czym uzyskana w egzekucji kwota nie zaspokoiła wszystkich wierzycieli, w tym Gminy L. z tytułu zaległości podatkowych zabezpieczonych w drodze hipoteki przymusowej wpisanej do księgi wieczystej Nr [...] założonej dla działki o pow.2,5927ha przy ul. D. [...] w L.;

- w dniu 30 czerwca 2003r. J. G. złożył wniosek o otwarcie postępowania układowego spółki, które postanowieniem z dnia 11 marca 2004r., sygn.akt V GU [...], zostało umorzone przez Sąd Rejonowy w S. V Wydział Gospodarczy z uwagi na utratę mocy obowiązującej przepisów rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z 24 października 1934r. - Prawo o postępowaniu układowym, w związku z obowiązującymi od 1 października 2003r. przepisami ustawy Prawo upadłościowe i naprawcze. (Dz.U. Nr 60, poz. 535);

- wniosek o ogłoszenie upadłości spółki "A", który złożyła "B" Sp. z o.o. w P., a do którego spółka "A" się przyłączyła został postanowieniem Sądu Rejonowego w S. V Wydział Gospodarczy z dnia 11 marca 2004r., sygn. akt V GU [...] oddalony z uzasadnienia, iż brak majątku niezbywalnego rzeczowo uniemożliwia ponoszenie kosztów postępowania upadłościowego.

Podstawę prawną zaskarżonego rozstrzygnięcia stanowi przepis art. 116 ustawy Ordynacja podatkowa. Z jego § 1 wynika, że za zaległości podatkowe spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w organizacji, spółki akcyjnej lub spółki akcyjnej w organizacji odpowiadają solidarnie całym swoim majątkiem członkowie jej zarządu, jeżeli egzekucja z majątku spółki okazała się w całości lub w części bezskuteczna, a członek zarządu 1/nie wykazał, że: a/ we właściwym czasie zgłoszono wniosek o ogłoszenie upadłości lub wszczęto postępowanie zapobiegające ogłoszeniu upadłości /postępowanie układowe/ albo b/ niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości łub niewszczęcie postępowania zapobiegającego ogłoszeniu upadłości /postępowanie układowe / nastąpiło bez jego winy; 2/ nie wskazuje mienia spółki, z którego egzekucja umożliwi zaspokojenie zaległości podatkowych spółki w znacznej części.

W postępowaniu w sprawie orzeczenia o odpowiedzialności podatkowej członka zarządu organy podatkowe obowiązane są wykazać jedynie, że zaległości podatkowe spółki istnieją, a zobowiązania podatkowe, których dotyczą, powstały w okresie pełnienia funkcji przez tego członka zarządu oraz, że egzekucja wobec spółki okazała się bezskuteczna. Członka zarządu obciąża natomiast obowiązek wykazania istnienia przesłanek wyłączających jego odpowiedzialność.

Sformułowanie "właściwy czas" odnosi się zarówno do zgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości, jak i wszczęcia postępowania układowego. Wykładnia gramatyczna przepisu art. 116 § 1 Ordynacji podatkowej nie nastręcza wątpliwości interpretacyjnych. Z przepisu tego wynika, że członek zarządu może uwolnić się od odpowiedzialności za zaległości podatkowe spółki m.in. poprzez wykazanie, że postępowanie zapobiegające ogłoszeniu upadłości (układowe) zostało wszczęte we właściwym czasie. Kryterium "terminowości" wszczęcia nie można odnosić jedynie do postępowania upadłościowego, o którym mowa w art. 116 § 1 Ordynacji podatkowej. Nie stoi temu na przeszkodzie brak w przepisach rozporządzenia Prezydenta RP z 24 października 1934 r. - Prawo o postępowaniu układowym terminu, w którym przedsiębiorca winien wystąpić o otwarcie układu, w odróżnieniu od przepisów regulujących postępowanie upadłościowe, gdzie mowa jest, że wniosek o upadłość powinien zostać złożony w terminie dwóch tygodni od momentu zaprzestania płacenia długów. W orzecznictwie sądowym wypracowano bowiem, przy uwzględnieniu celowościowych dyrektyw wykładni, kryteria według których ocenia się, czy wniosek o otwarcie postępowania układowego został złożony we "właściwym czasie". Niedookreśloność tego terminu nie może skutkować jego pomijaniem w drodze wykładni systemowej. Prowadziłoby to do niedozwolonej wykładni per non est, której wynik byłby sprzeczny z literalnym brzmieniem analizowanego przepisu, wyznaczającym dopuszczalne granice interpretacji tekstu prawnego (wyrok NSA z 29 stycznia 2008 r. sygn. akt II FSK 1594/06).

Sposób rozumienia znaczenia pojęcia "właściwego czasu" zgłoszenia przez członków zarządu spółki wniosku o ogłoszenie upadłości lub wniosku o wszczęcie postępowania układowego był przedmiotem rozważań sądów w licznych orzeczeniach.

Sądy podkreślały, że właściwy moment do złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości lub wszczęcie postępowania układowego musi być oceniony z punktu widzenia właściwych przepisów regulujących postępowanie upadłościowe oraz postępowanie układowe (wyrok NSA z 12 marca 2008 r., sygn. akt I FSK 744/06, wyrok NSA z 21 listopada 2007 r., sygn. akt II FSK 1260/06). Należy zatem mieć na uwadze - w zależności od stanu faktycznego danej sprawy - albo przepisy rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 24 października 1934 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 1991 r. Nr 118, poz. 512 ze zm.) wskazujące przesłanki zgłoszenia upadłości osoby prawnej oraz przepisy rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 24 października 1934 r. - Prawo o postępowaniu układowym (Dz. U. Nr 93, poz. 836 ze zm.) regulujące postępowanie układowe zapobiegające upadłości, albo przepisy obowiązującej od 1 listopada 2003 r. ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze (Dz. U. Nr 60, poz. 535 ze zm.).

W świetle przepisów rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 24 października 1934 r. - Prawo upadłościowe, wyróżnić można dwie przesłanki ogłoszenia upadłości. Zgodnie bowiem z tymi przepisami ogłoszenie upadłości winno nastąpić, gdy spółka zaprzestała płacenia długów oraz gdy majątek spółki nie wystarcza na zaspokojenie długów, przy czym obie wymienione przesłanki są alternatywne i równorzędne, wobec czego zaistnienie chociażby jednej z nich pozwala na ogłoszenie upadłości przedsiębiorców, a tym samym obliguje reprezentantów tych przedsiębiorców do złożenia stosownego wniosku w terminie dwóch tygodni od wystąpienia przynajmniej jednej z tych przesłanek, licząc początek biegu terminu od pojawienia się pierwszej z tych przesłanek. Tak m.in. wskazał WSA we Wrocławiu w wyroku z 18 kwietnia 2008 r., sygn. akt I SA/Wr 1688/07. Ponadto Sąd ten podniósł, że pojęcie niewypłacalności w nowym prawie upadłościowym i naprawczym uległo znacznemu zaostrzeniu w porównaniu z dawną regulacją upadłościową. Zgodnie z art. 10 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r.- Prawo upadłościowe i naprawcze, przesłankę ogłoszenia upadłości dłużnika będącego przedsiębiorcą stanowi jego niewypłacalność. Dłużnik jest niewypłacalny, jeżeli nie wykonuje swoich wymagalnych zobowiązań (art. 11 ust. 1), przy czym dłużnika będącego osobą prawną albo jednostką organizacyjną nieposiadającą osobowości prawnej, której odrębna ustawa przyznaje zdolność prawną, uważa się za niewypłacalnego także wtedy, gdy jego zobowiązania przekroczą wartość jego majątku, nawet wówczas, gdy na bieżąco te zobowiązania wykonuje (art. 11 ust. 2). W świetle obecnego brzmienia przepisu art. 11 ust. 1 tej ustawy należy przychylić się zatem do stanowiska wyrażonego przez Feliksa Zedlera, głównego twórcy projektu ustawy, iż: "Jeżeli zatem dłużnik nie wykonuje ciążących na nim wymagalnych zobowiązań, wówczas jest niewypłacalny, co stwarza podstawę ogłoszenia go upadłym. Przy czym nieistotne jest, czy nie wykonuje wszystkich zobowiązań czy też tylko niektórych z nich. (...) Nieistotny też jest rozmiar niewykonywanych przez dłużnika zobowiązań. Nawet niewykonywanie zobowiązań o niewielkiej wartości oznacza jego niewypłacalność w rozumieniu art. 11. (...) Dla określenia stanu niewypłacalności bez znaczenia też jest przyczyna niewykonywania zobowiązań. Niewypłacalność istnieje więc nie tylko wtedy, gdy dłużnik nie ma środków, lecz także wtedy, gdy dłużnik nie wykonuje zobowiązań z innych przyczyn (zob. A. Jakubecki, F. Zedler, Prawo upadłościowe i naprawcze, Kraków 2003, s. 41 i 42).

Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 29 listopada 2008 r., sygn. akt II FSK 1287/05 wskazał, że wszczęcie postępowania upadłościowego lub układowego może nastąpić wtedy, gdy wystąpią ustawowe przesłanki. Czasem właściwym do podjęcia tych czynności jest czas, w jakim zarząd spółki, niebędący w stanie zrealizować zobowiązań względem jej wierzycieli, winien złożyć wniosek o ogłoszenie upadłości lub wszczęcie postępowania układowego, aby w ten sposób chronić zagrożone interesy wierzycieli. Moment zgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości ma charakter obiektywny i nie może być pozostawiony swobodnemu uznaniu członkowi zarządu spółki - punktem odniesienia w tym zakresie są przepisy prawa upadłościowego.

Wniosek o ogłoszenie upadłości może być zatem uznany za zgłoszony we właściwym czasie, gdyby wykazane zostało, że zgłaszając go zarząd (członek zarządu) uczynił ze swej strony wszystko, by nie dopuścić do zniweczenia celu postępowania upadłościowego poprzez stworzenie sytuacji, w której niektórzy wierzyciele są zaspokajani kosztem innych, albo, ze względu na szczupłość majątku spółki żaden dłużnik nie będzie zaspokojony.

W świetle przedstawionych okoliczności faktycznych, także tych, które wynikają z uzasadnienia postanowienia Sądu Rejonowego w S., które zostały przyjęte przez organy podatkowe, a których skarżący nie kwestionuje, a nadto mając na uwadze przytoczone wyżej poglądy wyrażane tak w orzecznictwie, jak i doktrynie, w ocenie Sądu, organy prawidłowo oceniły, że wniosek o otwarcie postępowania układowego oraz o ogłoszenie upadłości nie został złożony we właściwym czasie. Podkreślenia nadto wymaga, iż sam skarżący w uzasadnieniu wniesionej skargi stwierdza, iż "wniosek o ogłoszenia upadłości został złożony niezwłocznie po tym, jak się zorientował, że nie może do końca przeprowadzić restrukturyzacji długów". Z akt sprawy nie wynika jednak, że skarżący jako Prezes Zarządu spółki "A" S.A. z własnej inicjatywy składał wniosek o ogłoszenie upadłości, a jedynie, że przyłączył się do wniosku złożonego w tym przedmiocie przez wierzyciela – spółkę "B".

Rację ma Samorządowe Kolegium Odwoławcze, że jakkolwiek skarżący podejmował różne działania mające na celu poprawę sytuacji finansowej spółki "A", to jednak nie wykazał, aby w czasie właściwym – w wyżej przytoczonym rozumieniu – został złożony wniosek o ogłoszenie upadłości bądź też, aby w tym czasie wystąpił o otwarcie postępowania układowego. Jak już bowiem wskazano, zaprzestanie regulowania zobowiązań miało miejsce już jesienią 2001 r., a więc znacznie wcześniej niż powstała sporna zaległość z tytułu podatku od nieruchomości za lata 2004 – 2006. Niewątpliwie zasadnym jest także stwierdzenie, że nie wskazał on mienia, z którego możliwe byłoby wyegzekwowanie przedmiotowych zaległości podatkowych.

W ocenie Sądu istotnie brak jest podstaw do wyłączenia odpowiedzialności skarżącego za zaległości podatkowe spółki. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyrokach z dnia 7 lipca 2009 r. sygn. akt II FSK 372/08 oraz z dnia 28 lipca 2009 r. sygn. akt II FSK 759/08, "konstrukcja art. 116 § 1 O.p., której cechą charakterystyczną jest to, że najpierw określa przesłanki pozytywne przeniesienia odpowiedzialności, a następnie w punkcie pierwszym i drugim cytowanego paragrafu, wylicza przesłanki negatywne, wyliczenie to poprzedzając zwrotem "a członek zarządu:" "nie wykazał, że" (punkt pierwszy) oraz "nie wskazuje" (punkt drugi), determinuje ocenę, że ciężar dowodu istnienia negatywnych przesłanek przeniesienia odpowiedzialności obciąża zainteresowanego członka zarządu". Skoro bowiem jedną z przesłanek negatywnych jest brak winy w niezgłoszeniu w terminie wniosku o ogłoszenie upadłości, tylko zainteresowany członek zarządu spółki może powołać się na wystąpienie w sprawie szczególnych okoliczności dotyczących jego osoby, świadczących o braku winy, których ani organ podatkowy, ani osoby postronne z natury rzeczy znać nie mogą. Pogląd o spoczywaniu na członku zarządu ciężaru wykazania okoliczności uwalniających go od odpowiedzialności za zaległości podatkowe spółki jest ugruntowany w orzecznictwie sądowoadministracyjnym. Okoliczności, które mają świadczyć o tym, że wniosek o ogłoszenie upadłości zgłoszony został we właściwym czasie lub o braku winy skarżącego w niezgłoszeniu w terminie wspomnianego wniosku, wykazać powinien skarżący, a organy podatkowe dowody te powinny obiektywnie rozpatrzyć i zweryfikować.

W rozpoznawanej sprawie skarżący wniosków dowodowych wskazujących na brak jego winy w niezgłoszeniu wniosku o ogłoszenie upadłości we właściwym czasie nie składał, zaś podnoszone przez niego argumenty o podejmowanych innych próbach poprawy kondycji finansowej spółki ( także związanych z restrukturyzacją długów ) nie mogą wywrzeć oczekiwanego przez niego skutku. Wszczęcie i nieskuteczne prowadzenie postępowania restrukturyzacyjnego nie stanowi bowiem okoliczności uwalniającej członka zarządu od ponoszenia odpowiedzialności za zaległości spółki kapitałowej, bo nie została ona wymieniona pośród przesłanek ekskulpujących członka zarządu w art. 116 § 1 pkt 1 lub 2 Ordynacji podatkowej.

Bez znaczenia – w kontekście przepisu art. 116 Ordynacji podatkowej – pozostają wskazywane przez skarżącego inne przyczyny, które miały wpływ na złą sytuację spółki, a mianowicie: brak porozumienia z Bankiem BGŻ, co spowodowało straty w kwocie ok. 600.000,-zł oraz brak zgody ZUS w porozumieniu z BGŻ na sprzedaż Towarzystwu Ubezpieczeń i Reasekuracj i WARTA S.A. za kwotę 2.000.000,-zł nieruchomości położonej w S., która następnie została sprzedana przez Komornika za kwotę ok. 1.000.000zł niższą.

Końcowo, odnosząc się do kwestii związanej z uchybieniem terminu wydania decyzji, Sąd stwierdza, iż nie jest to okoliczność, która mogłaby mieć wpływ na rozstrzygnięcie sprawy i w konsekwencji, aby mogła doprowadzić do jej wyeliminowania z obrotu prawnego na podstawie art. 145§1 pkt. 1 lit. c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Z przytoczonych wyżej względów, Sąd działając na podstawie art. 151 powołanej ustawy orzekł jak w punkcie I sentencji wyroku.

O kosztach postępowania orzeczono na podstawie przepisu art. 250 tej ustawy w zw. z § 14 ust. 2 pkt 1 lit c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.).