Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt IV SA/Gl 1125/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2016-05-19 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Zaliczka alimentacyjna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 27
journal: Dz.U. 2012 poz 1228
law: Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia WSA Teresa Kurcyusz-Furmanik Sędziowie Sędzia WSA Beata Kalaga-Gajewska (spr.) Sędzia WSA Renata Siudyka Protokolant Specjalista Ewa Pasiek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 maja 2016 r. sprawy ze skargi M.W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie zwrotu należności z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] r., nr [...], działający z upoważnienia Burmistrza Miasta M., Kierownik Działu Świadczeń Rodzinnych i Alimentacyjnych Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w M., zobowiązał M. W. (dalej "skarżąceg) do zwrotu należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz osób uprawnionych, tj. synów P. i O.W., w okresie od 01.11.2013 r. do 30.09.2014 r., na podstawie decyzji nr [...] z dnia [...] r. w wysokości 8 250,- zł. oraz do zwrotu należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz osoby uprawnionej K. W., w okresie od 01.11.2013 r. do 30.09.2014r., na podstawie decyzji nr [...]z dnia [...]r. w wysokości 4 950,-zł. oraz naliczył odsetki, które na dzień wydania decyzji wynoszą łącznie 1 797,90 zł. (1 123,70 zł. od wypłat na rzecz P. i O. W. oraz 674,20 zł. od wypłat na rzecz K. W.), które będą w dalszym ciągu naliczane, aż do całkowitej spłaty należności głównej (w łącznej kwocie 14 997,90 zł.).W uzasadnieniu tej decyzji powołał się na brzmienie art. 27 ust. 1, 1a i 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r. poz. 1228 z poźn. zm., zwanej dalej w skrócie: "ustawa") nakazujący organowi właściwemu wierzyciela wydanie po zakończeniu okresu świadczeniowego lub po uchyleniu decyzji w sprawie przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego, decyzji administracyjnej w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego.

Od powyższej decyzji odwołał się skarżący, reprezentowany przez kuratora dla osoby nieznanej z miejsca pobytu, domagając się jej uchylenia i ponownego rozpatrzenia sprawy. Rozstrzygnięciu zarzucił naruszenie przepisów postępowania administracyjnego, zwłaszcza art. 7, art. 11, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2013r., poz. 267, zwanej dalej: "K.p.a.") oraz przepisów prawa materialnego, tj. art. 27 ust. 1 i 2 w związku z art. 2 pkt 11 ustawy, poprzez brak wykazania, że w sprawie istniały przesłanki do wydania decyzji przyznających świadczenie alimentacyjne na rzecz uprawnionych synów – P., O. i K. oraz brak weryfikacji dokumentów źródłowych, uzasadniających prawidłowość żądania wyegzekwowania tych należności, w tym również nie wykluczając ich bezpośredniego uiszczenia do rąk wierzycieli.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. decyzją z dnia [...] r., nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a., utrzymało w mocy decyzję organu I instancji z dnia [...] r. W jej uzasadnieniu organ odwoławczy powołał się na brzmienie art. 27 ust. 2 ustawy stanowiącego, iż organ właściwy wierzyciela wydaje, po zakończeniu okresu świadczeniowego lub po uchyleniu decyzji w sprawie przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego, decyzję administracyjną w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Zdaniem organu odwoławczego, z przytoczonego wyżej przepisu wynika ustawowy obowiązek dłużnika alimentacyjnego zwrotu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego, łącznie z ustawowymi odsetkami (art. 27 ust. 1 ustawy) oraz obowiązek organu wydania stosownej decyzji o zwrocie świadczeń w sytuacji, gdy zakończy się okres wypłaty alimentów z funduszu alimentacyjnego lub zostanie uchylona decyzja przyznająca świadczenia z funduszu alimentacyjnego (art. 27 ust. 2 ustawy). Decyzja wydawana w sprawie obciążenia dłużnika alimentacyjnego obowiązkiem zwrotu kwot świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego nie jest zatem decyzją uznaniową. Organ w prowadzonym postępowaniu zobowiązany jest jedynie ustalić, czy została wydana decyzja ostateczna o przyznaniu świadczenia z funduszu alimentacyjnego i czy zostały wypłacone świadczenia, zaś w razie poczynienia w tym zakresie pozytywnych ustaleń ma obowiązek wydać decyzję nakazującą zwrot przez dłużnika alimentacyjnego wypłaconych na rzecz osoby uprawnionej świadczeń. Zgodnie z orzecznictwem sądów administracyjnych na etapie wydawania decyzji na podstawie art. 27 ust. 2 ustawy organ nie może badać zarówno sytuacji majątkowej zobowiązanego, jak i oceniać potencjalnej możliwości wykonania decyzji. Po dokładnej analizie akt sprawy organ odwoławczy uważa, że zarzuty sprecyzowane przez skarżącego nie zasługują na uwzględnienie. Decyzja organu I instancji jest konsekwencją decyzji nr [...] z dnia [...] r. przyznającej świadczenia z funduszu alimentacyjnego na rzecz osób uprawnionych – P. i O., w okresie od 01.11.2013 r. do 30.09.2014 r., oraz decyzji [...] z dnia [...] r. przyznającej świadczenia z funduszu alimentacyjnego na rzecz osoby uprawnionej – K. , w okresie od 01.11.2013 r. do 30.09.2014 r., a łącznie w wymienionym okresie świadczeniowym wypłacono osobom uprawnionym kwotę 13 200 zł. (8 250 zł. + 4 250 zł.) oraz w rozstrzygnięciu określono wysokość odsetek wyliczonych na dzień wydania zaskarżonej decyzji, tj. 1 797,90 zł. Organ odwoławczy zaznaczył, że stosownie do art. 30 ust. 2 ustawy organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną, co w niniejszej sprawie będzie przedmiotem odrębnego postępowania administracyjnego.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skarżący, reprezentowany przez kuratora dla osoby nieznanej z miejsca pobytu, domagał się uchylenia zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji z dnia [...]r. oraz przyznania wynagrodzenia wg norm prawem przepisanych. Zarzucił rozstrzygnięciu naruszenie przepisów postępowania administracyjnego, zwłaszcza art. 7, art. 11, art. 80 i art. 138 K.p.a., poprzez nierozpoznanie zarzutów odwołania, tym samym niewyjaśnienie wszystkich okoliczności sprawy i ich wpływu na decyzję organu I instancji oraz naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 27 ust. 1 i 2 w związku z art. 2 pkt 11 ustawy, poprzez brak wykazania, w jakiej dacie weryfikowano stan konta rozrachunkowego i dlaczego nie wykluczono bezpośredniego uiszczenia do rąk wierzycieli wymaganych należności, w tym zakresie powoływał się na tożsame okoliczności, co wymienione wcześniej w odwołaniu, akcentując brak informacji, czy na skutek skierowania do Prezesa Sądu Okręgowego w K. wniosku o roszczenie alimentacyjne z zagranicy w trybie Rozporządzenia Rady (WE) nr 4/2009 zostały one wyegzekwowane.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zaprezentowaną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Skarga jest niezasadna.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2014 r. poz.1647) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę zgodności z prawem działalności administracji publicznej, która w myśl art. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm., dalej w skrócie: "p.p.s.a.") odbywa się na zasadach określonych w przepisach tej ustawy.

W ramach kontroli działalności administracji publicznej przewidzianej w art. 3 p.p.s.a. sąd uprawniony jest do badania, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania, nie będąc przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a (art. 134 § 1 p.p.s.a.), a jednym ograniczeniem w tym zakresie jest zakaz przewidziany w art. 134 § 2 p.p.s.a.

Orzekanie w granicach sprawy oznacza sprawę będącą przedmiotem kontrolowanego postępowania administracyjnego, w której został wydany zaskarżony akt lub czynność, jako pochodną określonego stosunku administracyjnoprawnego i odbywa się z uwzględnieniem ówcześnie obowiązujących przepisów prawa (art. 135 p.p.s.a.). Zatem kontroli działalności administracji publicznej sprawowanej przez sąd administracyjny ustawodawca wyznaczył tylko jedno kryterium - legalności, czyli zgodności z prawem (art. 1 § 2 ustawy Prawo o ustroju sądów administracyjnych). Oznacza to, że w postępowaniu sądowym nie mogą być brane pod uwagę argumenty natury słusznościowej, czy celowościowej. Badana jest wyłącznie legalność aktu administracyjnego, czyli prawidłowość zastosowania przepisów prawa do zaistniałego stanu faktycznego, jak również trafność wykładni tych przepisów oraz prawidłowość zastosowania przyjętej procedury. Jednocześnie uwzględniając wskazane kryterium ustawodawca upoważnił sąd administracyjny wyłącznie do stwierdzenia naruszenia prawa procesowego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy lub stanowiącego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) i b) p.p.s.a.) lub też naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a.), ewentualnie umorzenia postępowania administracyjnego (art. 145 § 3 p.p.s.a.) bądź też wskazania sposobu załatwienia sprawy (art. 145a § 1 p.p.s.a.). Z kolei dostrzeżenie przez sąd administracyjny kwalifikowanych wad kontrolowanej decyzji (wymienionych enumeratywnie w art. 156 K.p.a.) skutkuje stwierdzeniem jej nieważności na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Powyższe oznacza, że do eliminacji zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego prowadzą tylko takie uchybienia, które miały wpływ na wynik sprawy, tzn. bez których popełnienia decyzja miałaby inną treść (zawierałaby inne rozstrzygnięcie), niż jej kontrolowane brzmienie. Ponadto, kontrola sprawowana przez sąd administracyjny, w tym możliwość wzruszenia zaskarżonej decyzji, nie może pozostawać w oderwaniu od specyfiki postępowania, w którym jest wydawana i jej przedmiotu.

Istotnym jest, że przy ocenie legalności przedmiotu skargi, jakim jest zaskarżona decyzja uwzględnia się stan faktyczny i prawny obowiązujący w dniu jej wydania. Reguła ta ma szczególne znaczenie na gruncie niniejszej sprawy, w której przedmiotem kontroli jest decyzja organu odwoławczego z dnia [...]r. utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji, nakazującą dłużnikowi alimentacyjnemu zwrot należności tytułem świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego.

Podstawę materialnoprawną rozstrzygnięcia w rozpoznawanej sprawie stanowił art. 27 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (aktualny tekst jednolity: Dz. U. z 2016 r. poz. 169, zwanej tak jak dotychczas w skrócie "ustawa").

W świetle treści zastosowanych w sprawie przepisów dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami (art. 27 ust. 1 ustawy). Z uwagi na powyższe, organ właściwy wierzyciela wydaje, po zakończeniu okresu świadczeniowego lub po uchyleniu decyzji w sprawie przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego, decyzję administracyjną w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego (art. 27 ust. 2 ustawy). Kategoryczne sformułowania w wymienionych przepisach nie pozostawiają wątpliwości co do tego, że obowiązkiem dłużnika alimentacyjnego jest zwrot kwoty pieniężnej w wysokości świadczeń alimentacyjnych, które zostały wypłacone osobom uprawnionym w ramach funduszu alimentacyjnego. Niewątpliwe jest też to, że po tym, jak skończy się dany okres świadczeniowy, organ właściwy wierzyciela zobligowany jest do wydania decyzji nakazującej taki zwrot.

Ustawodawca nie przewidział więc możliwości odstąpienia przez właściwy organ od wydania przedmiotowej decyzji.

Istnieje wprawdzie możliwość umorzenia dłużnikowi należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczenia terminu płatności albo też rozłożenia na raty, jednakże złożony w tym zakresie przez dłużnika wniosek inicjuje nową sprawę administracyjną, rozstrzyganą w nowej decyzji administracyjnej, wydanej w postępowaniu odrębnym od tego, które dotyczyło nałożenia samego obowiązku zwrotu świadczeń wypłaconych osobie uprawnionej z funduszu alimentacyjnego, a w postępowaniu tym rozważeniu podlega sytuacja dochodowa i rodzinna wnioskodawcy (art. 30 ust. 2 ustawy).

Decyzja wydawana w sprawie obciążenia dłużnika alimentacyjnego obowiązkiem zwrotu kwot świadczeń z funduszu alimentacyjnego jest zatem decyzją związaną, a jej wydanie poprzedza bardzo zredukowane postępowanie wyjaśniające. Jedynymi kwestiami, które podlegają ocenie przez organ w tym postępowaniu to fakt istnienia w obrocie prawnym ostatecznej decyzji o ustaleniu prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, a także czy zakończył się już okres wypłaty przedmiotowych świadczeń bądź czy decyzja je przyznająca została uchylona oraz, czy świadczenia zostały faktycznie wypłacone.

Pozytywne ustalenia w powyższym zakresie skutkują obowiązkiem wydania przez właściwy organ decyzji na podstawie art. 27 ust. 2 ustawy. Dopóki więc decyzja o przyznaniu przedmiotowej pomocy nie zostanie wzruszona bądź też wypłata świadczeń nie zostanie oceniona jako wypłata nienależnego świadczenia, to na organie wierzyciela spoczywa obowiązek wydania decyzji o zwrocie przez dłużnika wypłaconych świadczeń alimentacyjnych (por. wyrok NSA z dnia 5 października 2011 r., sygn. akt I OSK 793/2011, dostępny w internetowej bazie orzeczeń NSA).

Z akt niniejszej sprawy wynika, że w związku z bezskuteczną egzekucją zgodnie z wnioskiem matki wymienionych już wcześniej małoletnich synów skarżącego organ I instancji decyzjami z dnia [...]r. przyznał świadczenia alimentacyjne w kwocie 350,- zł. i 400,- zł. miesięcznie na osoby uprawnione na okres od 1 listopada 2013 r. do 30 września 2014 r. Świadczenia te w zostały wypłacone w łącznej kwocie 13 200,- zł.

Mając zatem na uwadze powyższe fakty, jak też przedstawione regulacje prawne uzasadnionym jest twierdzenie, że zaskarżona decyzja utrzymująca w mocy zwrot przez skarżącego wypłaconych świadczeń wraz z ustawowymi odsetkami odpowiada prawu.

Niezasadne są tym samym zarzuty skargi dotyczące braku wyczerpującego, rzetelnego, wszechstronnego rozpatrzenia i wyjaśnienia materiału sprawy, skutkującego nieuprawnionymi ustaleniami faktycznymi.

Skarga nie precyzuje na czym konkretnie polegały nieprawidłowe działania organów i co nie zostało w sprawie dostatecznie ustalone. Z uwagi więc na ogólnikowość postawionego zarzutu nie jest faktycznie możliwe właściwe odniesienie się do niego. Niezgodny z rzeczywistością jest także zarzut naruszenia art. 107 § 3 K.p.a. przez brak precyzyjnego wyjaśnienia podstawy faktycznej i prawnej decyzji. Uzasadnienie zaskarżonego rozstrzygnięcia jest zwięzłe, lecz w warunkach sprawy zupełnie wystarczające. Jak już bowiem wyżej wskazano, zakres postępowania wyjaśniającego w sprawie dotyczącej zwrotu należności tytułem świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego jest bardzo wąski. Konieczne zaś ustalenia zostały w sprawie poczynione, co znalazło odzwierciedlenie w uzasadnieniach decyzji organów obydwu instancji, jak ównież podstawa prawna rozstrzygnięć została należycie przedstawiona i wyjaśniona.

W orzecznictwie sądowym przyjmuje się, że wynikający z art. 27 ust. 1 ustawy obowiązek zwrotu nie jest odbiciem obowiązku alimentacyjnego nałożonego wcześniej na dłużnika przez sąd i konsekwencją niewywiązywania się dłużnika z tego obowiązku, ale stanowi dodatkowy obowiązek nakładany de facto na dłużnika już w postępowaniu o przyznanie świadczeń. Czym innym jest bowiem obowiązek alimentacyjny dłużnika, skonkretyzowany orzeczeniem sądu powszechnego, a czym innym przyznanie osobie uprawnionej świadczeń z funduszu alimentacyjnego, co pociąga za sobą nowe obowiązki, nałożone na dłużnika alimentacyjnego, tylko z tego powodu, że przyznano osobie uprawnionej do alimentów świadczenie z funduszu alimentacyjnego. Te nowe obowiązki to zwrot organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego czy obowiązek zwrotu odsetek ustawowych (np. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 12 .05.2015 r., sygn. akt III SA/Kr 121/15; wyrok WSA w Poznaniu z dnia 25.09.2013 r. sygn. akt II SA/Po 608/13 - dostępne w internetowej bazie orzeczeń NSA).

W stanie prawnym obowiązującym w rozpatrywanej sprawie roszczenie organu właściwego wierzyciela wobec dłużnika alimentacyjnego o zwrot należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej łącznie z ustawowymi odsetkami nie miało charakteru roszczenia cywilnoprawnego, lecz było zobowiązaniem publicznoprawnym z zakresu prawa administracyjnego. W sprawie dotyczącej tego roszczenia wydawana była decyzja administracyjna na podstawie art. 27 ust. 2 ustawy, a należności podlegały ściągnięciu w trybie przepisów ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, z uwzględnieniem przepisu art. 27 ust. 3 ustawy (por. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 29.10.2015 r., sygn. akt II SA/Po 639/15, dostępny w internetowej bazie orzeczeń NSA). Z tych wszystkich względów skład orzekający uznał, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa, ponieważ wydana została na podstawie prawidłowo poczynionych ustaleń faktycznych i ocen prawnych.

Uwzględniając powyższe, na podstawie art. 151 p.p.s.a. w związku z art. 27 ust. 1 i ust. 2 ustawy orzeczono, jak w sentencji.

Dodatkowo Sąd nie zasądził na rzecz występującego w imieniu skarżącego kuratora wynagrodzenia, o które wnioskowano w skardze, z uwagi na jego ścisły związek z konkretnym postępowaniem administracyjnym, obciążającym organ administracji. Wynagrodzenie takiego przedstawiciela należy zatem do kosztów postępowania administracyjnego (por. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 9 lutego 1989 r. sygn. akt III CZP 117/88, publ. OSNC 1990/1/11).