Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 2317/17
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2018-01-23 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 104 ust. 5, art. 96 ust. 1 pkt. 2
journal: Dz.U. 2016 poz 930
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jednolity
article: art. 188
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Marek Stojanowski Sędziowie: Sędzia NSA Jolanta Rudnicka Sędzia del. NSA Jacek Hyla (spr.) po rozpoznaniu w dniu 23 stycznia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Samorządowego Kolegium Odwoławczego we [...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 14 czerwca 2017r., sygn. akt IV SA/Wr 215/17 w sprawie ze skargi M. F. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we [...] z dnia [...] stycznia 2017 r., nr [...] w przedmiocie należności podlegającej zwrotowi z tytułu wydatków poniesionych na pobyt w domu pomocy społecznej 1. uchyla zaskarżony wyrok i oddala skargę, 2. zasądza od M. F. na rzecz Samorządowego Kolegium Odwoławczego we [...] kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 14 czerwca 2017 r., sygn. akt IV SA/Wr 215/17, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu po rozpoznaniu sprawy ze skargi M. F. reprezentowanej przez kuratora K. G. uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we [...] z dnia [...] stycznia 2017 r., nr SKO [...] oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji z dnia [...] października 2016 r., nr [...]) ustalającą należność podlegającą zwrotowi w kwocie [...] zł przez M. F. – spadkobierczynię po J. F., powstałą z tytułu zaległości za pobyt ojca w domu pomocy społecznej.

W uzasadnieniu wskazano, że ojciec skarżącej był mieszkańcem Domu Pomocy Społecznej we [...]. Zmarł, pozostawiając zadłużenie w opłatach za pobyt w domu pomocy społecznej w wysokości [...] zł za okres od lutego 2006 r. do czerwca 2008 r. Skarżąca w wyniku toczącego się postępowania o stwierdzenie nabycia spadku po ojcu, na mocy postanowienia Sądu Rejonowego z dnia [...] lutego 2009 r. ([...]) nabyła spadek. Jak wynika z akt sprawy, odziedziczyła ona po ojcu ½ własności lokalu położonego we [...] przy ul. [...] oraz ½ wkładu lokatorskiego, tj. kwotę [...] zł. Ustalono też, że zawarła w dniu [...] września 2009 r. ugodę sądową, na mocy której mieszkanie lokatorskie zostało przyznane na rzecz W. F. bez obowiązku spłat i dopłat na rzecz skarżącej.

Mając powyższe na uwadze, organ pierwszej instancji, powołaną w osnowie decyzją, ustalił należność z tytułu wydatków za pobyt w domu pomocy społecznej wniesionych zastępczo przez gminę [...] w okresie od lutego 2006 r. do czerwca 2008 r. w kwocie [...] zł wraz z zobowiązaniem do jej zwrotu przez skarżącą z masy spadkowej.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], po rozpoznaniu odwołania wniesionego od powyższej decyzji przez kuratora dla nieobecnej M. F., utrzymało ją w mocy i stwierdziło w uzasadnieniu, iż organ pierwszej instancji zamieścił w aktach sprawy pełne i szczegółowe zestawienie i wyliczenie kwot należności za pobyt ojca skarżącej w domu pomocy społecznej w okresie od lutego 2006 r. do lipca 2008 r., zapłaconych kwot przez niego oraz wysokości powstałej niedopłaty w poszczególnych miesiącach.

Art. 61 ust. 3 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2016 r. poz. 930, ze zm.; dalej jako "ustawa") dotyczy osób, które obowiązane są do ponoszenia odpłatności za pobyt mieszkańca domu pomocy społecznej (np. na podstawie umowy lub decyzji administracyjnej) i nie odnosi się do spadkobierców osoby, która korzystała ze świadczeń pomocy społecznej. W tym przypadku obowiązek zwrotu tych wydatków powstaje na podstawie art. 96 ust. 1 ustawy.

Zgodnie z art. 104 ust. 7 ustawy, nie wydaje się decyzji o zwrocie nienależnie pobranych świadczeń, jeżeli od terminu ich pobrania upłynęło więcej niż 10 lat. Względy leżące po stronie wykładni literalnej i systemowej nakazują przyjmować, że dziesięcioletni termin przedawnienia w zakresie dopuszczalności wydania decyzji dotyczy jedynie przypadku nienależnie pobranych świadczeń. Z powyższego wynika, że nie można podnosić zarzutu przedawnienia w odniesieniu do żądania zwrotu wydatków na udzielone świadczenia, np. pobyt w domu pomocy społecznej.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu na powyższą decyzję kurator skarżącej zarzucił naruszenie:

- art. 104 ust. 1 w zw. z ust. 5 ustawy poprzez wydanie decyzji o zwrocie świadczeń, pomimo upływu terminu przedawnienia,

- § 3 ust. 5 pkt. 2 uchwały Rady Miasta W. nr [...] z dnia [...] stycznia 2010 r. w sprawie szczegółowych zasad ponoszenia odpłatności za pobyt w domu opieki społecznej (...) poprzez nieuwzględnienie okoliczności długotrwałej choroby, która uzasadniała zwolnienie ojca skarżącej z opłaty za pobyt w domu opieki społecznej,

- art. 104 ust 4 ustawy poprzez jego niezastosowanie pomimo zaistnienia przesłanek do odstąpienia od wymierzenia opłaty bądź jej umorzenia,

-art. 264 § 1 k.p.a. poprzez nieustalenie kosztów postepowania, tj. nieprzyznanie kuratorowi należnych kosztów tytułem pomocy prawnej udzielonej z urzędu.

W uzasadnieniu skargi zauważył, iż MOPS dochodzi opłat przedawnionych, gdyż na podstawie art. 104 ust. 5 ustawy należności z tytułu wydatków na świadczenia z pomocy społecznej ulegają przedawnieniu z upływem 3 lat, licząc od dnia, w którym decyzja ustalająca te należności stała się ostateczna. W trakcie pobytu ojca skarżącej w domu opieki społecznej organ regularnie wydawał decyzje odnośnie odpłatności. Na bieżąco zatem ustalał należności do pokrycia przez pensjonariusza. Jeżeli zatem za ten okres powstały zaległości, to uległy przedawnieniu, gdyż decyzje, na mocy których ustalono odpłatność były ostateczne. Decyzja wydana w niniejszej sprawie dotyczy odpowiedzialności skarżącej, zaś uprzednio wydane decyzje – dotyczące jej ojca – stały się ostateczne z chwilą wydania, gdyż nie były zaskarżane, stąd też należy przyjąć, iż nastąpiło przedawnienie, a brak jest podstaw aby dochodzić ponownie opłaty, tym razem od spadkobiercy.

MOPS nie wyszczególnił w treści decyzji wysokości zaległości za każdy miesiąc z osobna, co również stanowi wadę decyzji i powinno zostać uzupełnione.

Zdaniem kuratora okoliczność, iż skarżąca dokonała działu majątku dorobkowego ze swoją matką nie oznacza, iż faktycznie nastąpiło na jej rzecz przysporzenie majątkowe z tytułu masy spadkowej, ponieważ nie uzyskała de facto żadnej korzyści tytułem spadkobrania, gdyż zrzekła się masy spadkowej na rzecz matki.

Naruszony został przepis art. 104 ust. 4 ustawy, gdyż szczególnie uzasadniony wypadek stanowi wystarczająca przesłankę do odstąpienia od wymierzenia opłaty bądź jej umorzenia. Niezastosowanie tego przepisu pomimo zaistnienia przesłanek stanowi jego naruszenie. Zdaniem kuratora zbędne jest mnożenie postępowań, to jest prowadzenie odrębnego postępowania w sprawie ustalenia wysokości opłat oraz odrębnego w przedmiocie umorzenia opłat, gdyż możliwe jest odstąpienie od wymierzenia opłaty, co wyraźnie zasugerowało Samorządowe Kolegium Odwoławcze w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Zwolnienie z opłat za pobyt w placówce jest zasadne na podstawie § 3 ust. 5 pkt. 2 uchwały Rady Miasta [...] nr [...] z dnia [...] stycznia 2010 r. w sprawie szczegółowych zasad ponoszenia odpłatności za pobyt w domu opieki społecznej (...), ponieważ w przypadku ojca skarżącej wystąpiła okoliczność w postaci długotrwałej choroby, która znacząco ograniczała jego możliwości zarobkowe i stanowiła przyczynę jego śmierci. W decyzji MOPS o ponoszeniu opłat za pobyt w DPS z dnia [...] lutego 2008 r. ([...]) wydanej wobec pensjonariusza, ustalono opłatę dla niego jako dla osoby "przewlekle somatycznie chorej", co niewątpliwie spełnia przesłankę długotrwałej choroby wskazanej powyżej, zaś Dom Opieki Społecznej, w którym przebywał, to placówka, o której mowa w tej uchwale.

W niniejszej sprawie nie zostały wyjaśnione przyczyny dla których powstała zaległość, gdyż organ I instancji mógł potrącać ze świadczeń należnych pensjonariuszowi całą kwotę należną tytułem opłat za pobyt. Pobierając jedynie 70% organ sam dopuścił do powstania zaległości. Postępowanie organu I instancji pozostaje w sprzeczności z zasadą wyrażoną w art. 8 k.p.a., gdyż z pewnością nie pogłębia zaufania obywateli do państwa dochodzenie przez MOPS wobec córki zaległych opłat po ojcu, który nie wywiązał się z obowiązku alimentacyjnego .

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie podtrzymując w całości argumentację zawartą w uzasadnieniu decyzji ostatecznej.

W uzasadnieniu wyroku uchylającego decyzje organów obu instancji Sąd wskazał, że stosownie do art.104 ust. 5 ustawy należności, o których mowa w ust. 1, ulegają przedawnieniu z upływem 3 lat, licząc od dnia, w którym decyzja ustalająca te należności stała się ostateczna. W ust. 1 natomiast ustawodawca wymienił należności z tytułu wydatków na świadczenia z pomocy społecznej z tytułu opłat określonych przepisami ustawy oraz z tytułu nienależnie pobranych świadczeń. Nie ulega wątpliwości, że należności o jakich mowa w skardze należą do należności wymienionych w art. 104 ust. 1 ustawy.

W aktach sprawy bowiem znajdują się decyzje o ponoszeniu opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej adresowane do ojca skarżącej: z dnia [...] lutego 2006 r., [...] stycznia 2007 r., [...] kwietnia 2007 r. i z dnia [...] lutego 2008 r. Ojciec skarżącej zmarł w dniu [...] lipca 2008 r. Postanowieniem z dnia [...] lutego 2009 r. sygn. [...] Sąd Rejonowy dla [...] we [...] stwierdził, że spadek po J. F., na podstawie ustawy nabyła córka M. F. w całości, wprost.

Z akt sprawy nie wynika jednoznacznie kiedy decyzje o ponoszeniu opłaty za pobyt ojca skarżącej w DPS stały się ostateczne. Brak w nich danych czy decyzje te były kwestionowane zwłaszcza przez pensjonariusza i kiedy stały się decyzjami ostatecznymi. Skarżąca zarzuca, że zaskarżona decyzja narusza przepis art. 104 ust. 1 w zw. z ust. 5 ustawy "poprzez wydanie decyzji o zwrocie świadczeń pomimo upływu terminu przedawnienia", a w uzasadnieniu skargi – że decyzje o ponoszeniu opłaty za pobyt ojca skarżącej nie były zaskarżane. Sąd przyjął, że trzyletniego terminu wynikającego z powołanego wyżej przepisu nie można odnosić do decyzji skierowanej do skarżącej, gdyż decyzja ta orzeka o wysokości należności podlegającej zwrotowi powstałej jeszcze za życia ojca skarżącej, zatem przedawnienie obejmować powinno te zaszłości, a nie to, do czego zobowiązuje się skarżącą. Inaczej mówiąc do zwrotu określonej należności można zobowiązać jeśli należność ta nie uległa przedawnieniu.

Z tego względu okoliczność, czy i kiedy decyzje, o jakich wcześniej była mowa stały się ostateczne winna zostać szczegółowo wyjaśniona zgodnie z zasadami wyrażonymi w art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., a jeśli okaże się, że 3-letni okres liczy od ich uostatecznienia upłynął dalsze postępowanie stanie się bezprzedmiotowe.

Decyzja o ustaleniu opłat za pobyt ojca skarżącej w DPS nie była kwestionowana ani przez pensjonariusza, ani przez skarżącą. Nie może natomiast być przedmiotem oceny w tym postępowaniu, które dotyczy jedynie wezwania skarżącej do zwrotu powstałej zaległości. Tym samym niedopuszczalnie skarżąca zostaje pozbawiona możliwości kwestionowania tych opłat.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosło Samorządowe Kolegium Odwoławczego we [...], domagając się uchylenia zaskarżonego wyroku i oddalenie skargi, a także zasądzenia od skarżącego na rzecz organu kosztów postępowania kasacyjnego według norm przepisanych.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzuciło:

1.naruszenie prawa materialnego, tj.:

- art. 96 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2016 r. poz. 930, ze zm.; dalej jako "ustawa"), przez pominięcie tego przepisu przy kontroli legalności decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] stycznia 2017 r. ([...]) oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji i uznanie, że obowiązek zwrotu wydatków poniesionych zastępczo przez Gminę W. obciążałby M. F., gdyby miała wcześniej możliwość kwestionowania decyzji organu pierwszej instancji, dotyczących ustalenia wysokości opłaty wnoszonej przez J. F. z tytułu jego pobytu w domu pomocy społecznej,

- art. 104 ust. 1, 3 i 5 ustawy, przez uznanie, że trzyletniego okresu przedawnienia określonego w tym przepisie nie można odnosić do decyzji organu pierwszej instancji z dnia [...] października 2016 r., [...] ustalającej należność podlegającą zwrotowi w kwocie [...] zł przez M. F. (spadkobierczynię po J. F.), powstałą z tytułu poniesionych zastępczo przez Gminę W. wydatków za pobyt J. F. w domu pomocy społecznej, lecz do decyzji w przedmiocie opłat za pobyt J. F. w domu pomocy społecznej, do których ponoszenia był zobowiązany J. F.;

2. naruszenie przepisów postępowania, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie:

- art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., poprzez błędne przyjęcie, że ewentualne inne naruszenie przepisów postępowania (art. 7 i 77 k.p.a.), tj. nieustalenie przez organ pierwszej instancji lub organ odwoławczy momentu, w którym decyzje o ustaleniu opłat za pobyt J. F. w domu pomocy społecznej stały się ostateczne, mogło mieć znaczenie dla merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy w zakresie oceny, czy upłynął 3-letni termin na dochodzenie zwrotu należności z tytułu wydatków na świadczenia pomocy społecznej na rzecz J. F.,

- art. 151 p.p.p.a., poprzez niezastosowanie tego przepisu, kiedy to skarga - jako nieuzasadniona -powinna być oddalona.

W uzasadnieniu wskazano, że Sąd I instancji nie dostrzegł różnicy między opłatami za pobyt w domu pomocy społecznej, wnoszonych m. in. przez mieszkańca domu pomocy społecznej na podstawie art. 61 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej, a kategorią wydatków na świadczenia z pomocy społecznej, do zwrotu których zobowiązani są m.in. spadkobiercy świadczeniobiorcy, stosownie do treści art. 96 ust. 1 pkt 2 ustawy. Rozważyć należało, czy przepis art. 96 ust. 1 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej może stanowić podstawę prawną do obciążenia spadkobierczyni M. F. z masy spadkowej pozostałej po korzystającym z odpłatnych usług pomocy społecznej J. F., kosztami tych świadczeń, w granicach kwoty obciążającej go i ustalonej decyzjami ostatecznymi za jego życia.

Kolegium podkreśliło, że na gruncie ustawy o pomocy społecznej doszło do wyraźnego i konsekwentnie stosowanego przez ustawodawcę rozróżnienia na opłaty określone przepisami ustawy oraz wydatki na świadczenia z pomocy społecznej. Stosownie do treści przepisu art. 104 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, należności z tytułu wydatków na świadczenia z pomocy społecznej, z tytułu opłat określonych przepisami ustawy oraz z tytułu nienależnie pobranych świadczeń, podlegają ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

Sprawa bezpośrednio nie dotyczy opłat wnoszonych na podstawie art. 61 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej przez mieszkańca domu pomocy społecznej. Dotyczy natomiast zwrotu należności z tytułu wydatków na świadczenia z pomocy społecznej. Przepis art. 96 ust. 1 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej stanowi bowiem wyraźnie, że obowiązek zwrotu wydatków poniesionych na świadczenia z pomocy społecznej spoczywa na spadkobiercy osoby, która korzystała ze świadczeń z pomocy społecznej - z masy spadkowej. Przykładem takich wydatków są kwoty, które gmina poniosła np. zastępczo, tj. w przypadku niewywiązywania się np. mieszkańca domu pomocy społecznej z obowiązku ponoszenia opłat, doprecyzowanego na mocy skierowanej do niego decyzji. Otóż przepis art. 61 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej stanowi, że gminie przysługuje prawo dochodzenia zwrotu poniesionych na ten cel wydatków. Wysokość należności z tytułu tych wydatków ustala się w drodze decyzji administracyjnej (art. 104 ust. 1 i 2 ustawy). Adresatami tych decyzji są podmioty wymienione w art. 96 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, w tym w razie śmieci świadczeniobiorcy jego spadkobiercy z masy spadkowej.

Sąd, rozpoznając skargę, pominął zupełnie przepis art. 96 ust. 1 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej. Uwadze Sądu uszło zatem, że ten właśnie przepis oraz przepis art. 104 ustawy, a nie przepisy art. 61 i art. 59 ustawy stanowią podstawę prawną rozstrzygnięcia w sprawie dotyczącej M. F. M. F. jako córka i spadkobierczyni J. F., w ustalonym stanie faktycznym sprawy mogła być jedynie stroną decyzji wydanej na podstawie przepisów art. 61 ust. 3, art. 96 ust. 1 pkt 2 i art. 104 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej.

M. F. nie mogła natomiast być stroną w postępowaniu oraz stroną decyzji określającej wysokość opłat ponoszonych przez J. F. jako mieszkańca domu pomocy społecznej, wydanej na podstawie przepisów art. 59 ust. 1, art. 61 ust. 1 pkt 1 oraz art. 61 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej. Powołane przepisy są bowiem materialnoprawną podstawą do prowadzenia postępowania administracyjnego m. in. w zakresie skonkretyzowania obowiązku ponoszenia opłat przez mieszkańca domu pomocy społecznej.

Świadczeniobiorca J. F. nie poniósł kwot odpłatności ustalonych w ostatecznych decyzjach. Powstałe z tego tytułu zaległości stanowiły wydatki na pomoc społeczną ponoszone zastępczo przez Gminę W. Stosownie do art. 61 ust. 3 ustawy, Gmina W. może dochodzić zwrotu tych wydatków. W związku ze śmiercią J. F., stosownie do treści art. 96 ust. 1 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej, wydatki te wchodzą w skład masy spadkowej po zmarłym J. F., stanowiąc "dług spadkowy".

Przedmiotem żądania zwrotu skierowanego do M. F. są wydatki na świadczenia z pomocy społecznej, udzielone J. F., które zastępczo poniosła Gmina W., a nie opłaty określone przepisami ustawy i skonkretyzowane w decyzjach skierowanych do J. F. Skoro tak, to ewentualne przedawnienie, określone w art. 104 ust. 5 ustawy, mogłoby też dotyczyć wyłącznie należności z tytułu wydatków gminy na świadczenia z pomocy społecznej. Przedmiotem sprawy zakończonej ostateczną decyzją Kolegium nie było uiszczenie zaległych opłat, wskazanych w decyzjach skierowanych do J. F., lecz dokonanie zwrotu przez M. F. - z masy spadkowej - wydatków poniesionych zastępczo przez gminę na świadczenia udzielone J. F.

Podstawę prawną takiego rozstrzygnięcia i rozumowania stanowią przepisy art.61 ust. 3, art. 96 ust. 1 pkt 2 oraz art. 104 ust. 1 i 3 ustawy. Stąd przepis art. 104 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej, stanowiący, że "należności, o których mowa w ust. 1, ulegają przedawnieniu z upływem 3 lat, licząc od dnia, w którym decyzja ustalająca te należności stała się ostateczna", odnosi się - w realiach tej sprawy - do należności z tytułu wydatków na świadczenia z pomocy społecznej, których wysokość została ustalona, stosownie do przepisu art. 104 ust. 3 ustawy, w drodze decyzji administracyjnej, czyli decyzji organu pierwszej instancji z dnia [...] października 2016 r.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369, dalej jako "p.p.s.a."), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W sprawie nie występują enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 powołanej ustawy przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Z tego względu, przy rozpoznaniu sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej.

Skarga kasacyjna opierała się na usprawiedliwionych podstawach.

Istota sprawy sprowadzała się do wyjaśnienia, czy obowiązek zwrotu przez skarżącą wydatków poniesionych przez Gminę [...] z tytułu opłat za pobyt jej ojca skarżącej w domu pomocy społecznej uległ przedawnieniu, jak przyjął to sąd I instancji, czy też mógł lec u podstaw skierowanej do skarżącej decyzji o ustaleniu należności podlegającej zwrotowi.

Wymaga to przede wszystkim przywołania zasad odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej. Z art. 60 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2016 r. poz. 930, ze zm.; dalej jako "ustawa") wynika, że pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny. Odpłatność ta realizuje się w formie opłat, do uiszczania których zgodnie z art. 61 ust. 1 ustawy obowiązani są w kolejności:

1) mieszkaniec domu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka,

2) małżonek, zstępni przed wstępnymi,

3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej.

Art. 61 ust. 3 ustawy stanowi, że w przypadku niewywiązywania się osób, o zobowiązanych z obowiązku opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej opłaty te zastępczo wnosi gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej. Gminie przysługuje prawo dochodzenia zwrotu poniesionych na ten cel wydatków. Przepis art. 96 ust. 1 pkt 2 ustawy stanowi zaś, że obowiązek zwrotu wydatków poniesionych na świadczenia z pomocy społecznej spoczywa na spadkobiercy osoby, która korzystała ze świadczeń z pomocy społecznej - z masy spadkowej.

Zatem w rozumieniu ustawy opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej to należności wpłacane na rzecz tego domu, przeznaczone na pokrycie kosztów jego utrzymania (art. 62 ust. 3 ustawy). Wynikają one ze stosunku zobowiązaniowego istniejącego pomiędzy mieszkańcem (lub inną osobą określoną w ustawie) i domem pomocy społecznej.

Natomiast zwrot wydatków poniesionych przez gminę z tytułu opłat za pobyt w domu pomocy społecznej, o którym mowa w art. 61 ust. 3 zd. 2 ustawy to należność wynikająca ze stosunku zobowiązaniowego pomiędzy mieszkańcem domu pomocy społecznej (lub inną osobą zobowiązaną do wnoszenia opłat, określoną w ustawie) i gminą, która wniosła opłaty zastępczo.

Zobowiązania z każdego z powyższych tytułów, mają odrębne źródła i podlegają konkretyzacji w formie w decyzji administracyjnych.

Zgodnie z art. 104 ust. 1 i 5 ustawy, należności z tytułu wydatków na świadczenia z pomocy społecznej, z tytułu opłat określonych przepisami ustawy oraz z tytułu nienależnie pobranych świadczeń podlegają ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji i ulegają przedawnieniu z upływem 3 lat, licząc od dnia, w którym decyzja ustalająca te należności stała się ostateczna.

Omówione wyżej zróżnicowanie tytułów prawnych opłat za pobyt w DPS i zwrotu wydatków poniesionych przez gminę z tytułu tych opłat pominął sąd I instancji, przypisując błędnie decyzji ustalającej wysokość opłat skierowanej do nieżyjącego już mieszkańca DPS charakter inicjujący bieg terminu przedawnienia w stosunku do zobowiązania z tytułu zwrotu wydatków – pomiędzy gminą i spadkobiercą mieszkańca.

Omówiona powyżej konstrukcja prawna, związana z ponoszeniem opłat z tytułu pobytu w domu pomocy społecznej wskazuje natomiast na to, że rację ma wnoszący skargę kasacyjną organ administracji, wiążący początek terminu przedawnienia dla należności z tytułu wydatków poniesionych przez gminę zastępczo z datą ostateczności decyzji ustalającej należność z tytułu tych wydatków.

W pełni usprawiedliwiona jest zatem powołana w skardze kasacyjnej jej podstawa materialnoprawna oparta na zarzucie naruszenia art. 104 ust. 1 i 5 oraz art. 96 ust. 1 pkt 2 ustawy.

Skoro zatem okolicznością istotną z punktu widzenia przedawnienia zobowiązania skarżącej, może być wyłącznie kwestia ostateczności decyzji o ustaleniu należności z tytułu poniesionych przez gminę wydatków skierowana do skarżącej M. F., to trafny był także zarzut prawnoprocesowy naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 7 i 77 k.p.a., dotyczący wadliwego przyjęcia przez sąd I instancji, że rozstrzygnięcie sprawy wymaga ustalenia, kiedy stała się ostateczną decyzja ustalająca opłaty za pobyt w DPS, skierowana do J. F.

Powyższa ocena prawna, w związku z tym, że skarżąca M. F. jest bezspornie wyłączną spadkobierczynią J. F. - zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego dla [...] z [...] lutego 2009r. - determinuje pogląd, że istota sprawy jest dostatecznie wyjaśniona co do zasady jej odpowiedzialności wobec Gminy W. z tytułu zwrotu wydatków poniesionych przez tę Gminę na opłaty za pobyt ojca w DPS.

Należy w tym miejscu podkreślić, że fakt, że skarżąca nie była stroną postępowania w sprawie dotyczącej ustalenia opłat za pobyt jej ojca w DPS, prowadzonego z udziałem ojca jako strony, nie ma żadnego wpływu na jej odpowiedzialność mającą charakter swego rodzaju długu spadkowego (obciążającego masę spadkową). Trafnie zwrócono uwagę w skardze kasacyjnej, że podobnie w odniesieniu do innych zobowiązań – także cywilnoprawnych – spadkobierca nie ma zwykle żadnego wpływu na ich powstanie, skoro wiążą się one ze sferą czynności prawnych dokonywanych samodzielnie przez spadkodawcę w granicach jego zdolności do czynności prawnych.

W tym stanie sprawy Naczelny Sąd Administracyjny orzekł na podstawie art.188 p.p.s.a. jak w sentencji wyroku.

O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 203 pkt 2 p.p.s.a. wobec uwzględnienia skargi kasacyjnej od wyroku sądu I instancji uchylającego zaskarżoną decyzję.