Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 406/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2019-06-25 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 2 pkt 16, art. 4 ust. 1 i ust. 2, art. 5 ust. 1
journal: Dz.U. 2018 poz 2134
law: Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci - tekst jedn.
article: art. 145 par. 1 pkt 5
journal: Dz.U. 2018 poz 2096
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Sekunda-Lenczewska (spr.) Sędziowie Sędzia NSA Bogusław Klimowicz Sędzia WSA Barbara Rymaszewska Protokolant starszy asystent sędziego Beata Czyżewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 czerwca 2019 r. sprawy ze skargi R.P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji przyznającej prawo do świadczenia wychowawczego i odmowy jego przyznania oddala skargę. B. C.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...]r., nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł., po rozpatrzeniu odwołania R. P. od decyzji Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...]r. nr [...] uchylającej ostateczną decyzję Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...] r. nr [...] oraz odmawiającej przyznania prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko J. P. w okresie od dnia 1 kwietnia 2016 r. do dnia 30 września 2017 r. w kwocie 500 zł miesięcznie, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 145 § 1 pkt 5 oraz art. 151 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 2096 ze zm., dalej jako k.p.a.), art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (Dz.U. z 2018 r. poz. 570 ze zm.), w związku z art. 4, art. 8 ust. 2 pkt 5, w związku z art. 2 pkt 13 i 16 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz.U. z 2018 r. poz. 2134 ze zm., dalej jako ustawa), utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

Jak wynika z akta sprawy, wnioskiem z dnia 2 kwietnia 2016 r. R. P. wystąpił do Prezydenta Miasta Ł. o przyznanie prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko J. P.

Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Prezydent Miasta Ł. przyznał wnioskowane świadczenie na okres od dnia 1 kwietnia 2016 r. do dnia 30 września 2017 r. w kwocie 500 zł miesięcznie.

Postanowieniem z dnia [...] r. nr [...] Prezydent Miasta Ł. wznowił z urzędu postępowanie w sprawie zakończonej wydaniem ostatecznej decyzji z dnia [...] r. nr [...], z uwagi na ujawnienie nowych istotnych okoliczności faktycznych i dowodów. W dniu 4 maja 2018 r. do organu I instancji wpłynęła bowiem dokumentacja wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 12 kwietnia 2018r. przez Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w Ł., z którego wynikało, iż R. P. nie sprawuje faktycznej opieki nad dzieckiem, które zamieszkuje wraz z matką na Białorusi.

Decyzją z dnia [...]r. nr [....] Prezydent Miasta Ł. uchylił swoją wcześniejszą ostateczną decyzję z dnia [...] r. nr [...] oraz odmówił przyznania prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko J. P. w okresie od dnia 1 kwietnia 2016 r. do dnia 30 września 2017 r. w kwocie 500 zł miesięcznie. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał na treść art. 2 pkt 13 i 16, jak również art. 8 ust. 2 pkt 5 ustawy, zgodnie z którym warunkiem przyznania prawa do świadczeń osobie samotnie wychowującej dziecko jest zasądzenie świadczeń alimentacyjnych od drugiego z rodziców, co w sprawie niniejszej nie ma miejsca. Organ wskazał, iż dziecko przebywa wraz z matką na Białorusi, a R. P. nie sprawował osobistej opieki nad córką w okresie od dnia 1 kwietnia 2016 r. do dnia 30 września 2017 r.

Pismem z dnia 10 lutego 2019 r., z zachowaniem ustawowego terminu, od decyzji powyższej odwołał się R. P. Odwołujący się nie zgodził się ze stanowiskiem organu I instancji i stwierdził, że córka przebywa z nim "kiedy to jest możliwe". Podkreślił, iż składał w tym zakresie wyjaśnienia przy okazji złożenia wniosku o przyznanie pomocy.

Przywołaną na wstępie decyzją z dnia [...] r., nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...] r. nr [...].

W uzasadnieniu decyzji organ II instancji przytaczając treść art. 4 ustawy wskazał, iż w dniu 2 kwietnia 2016 r. R. P. wystąpił do Prezydenta Miasta Ł. o przyznanie prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko J. P.

Po analizie zgromadzonych dokumentów, organ I instancji, decyzją z dnia [...]r. nr [...] przyznał wnioskowane świadczenie na okres od dnia 1 kwietnia 2016 r. do dnia 30 września 2017 r. w kwocie 500 zł miesięcznie.

Kolegium wskazało, iż wbrew twierdzeniom zawartym w odwołaniu, ubiegając się o przyznanie prawa do świadczeń R. P., nie informował organu o tym, że dziecko zamieszkuje z matką na Białorusi. Ze złożonego w dniu 3 czerwca 2016 r. oświadczenia wynika jedynie, iż matka dziecka przebywa na Białorusi, oraz że miejsce pobytu dziecka nie zostało ustalone sądowo.

Postanowieniem z dnia [...] r. nr [...] Prezydent Miasta Ł. wznowił z urzędu postępowanie w sprawie zakończonej wydaniem ostatecznej decyzji z dnia [...] r. nr [...], z uwagi na ujawnienie nowych istotnych okoliczności faktycznych i dowodów.

Przytaczając dalej treść art. 145 § 1 k.p.a., Kolegium wyjaśniło, iż w niniejszym przypadku zachodzą okoliczności wskazane w pkt 5 ww. przepisu. W ocenie organu odwoławczego, bez wątpienia w sprawie niniejszej pojawiły się bowiem nowe okoliczności oraz dowody, które istniały w dniu rozpoznawania pierwotnego wniosku o przyznanie prawa do świadczeń, a które nie były znane organowi wydającemu decyzję.

W dniu 4 maja 2018 r. do organu I instancji wpłynęła bowiem dokumentacja wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 12 kwietnia 2018 r. przez Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w Ł., z którego wynikało, iż R.P. nie sprawuje faktycznej opieki nad dzieckiem J. P. i nie uczestniczy w bieżącym jej wychowaniu. Dziecko zamieszkuje wraz z matką na Białorusi, a kontakt z dzieckiem odbywa się sporadycznie, kilka razy w roku.

Dalej cytując treść art. 151 § 1 k.p.a. Kolegium wskazało, iż decyzją z dnia [...] r. nr [...] Prezydent Miasta Ł. uchylił swoją wcześniejszą decyzję z dnia [...]r. nr [...] oraz odmówił przyznania prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko J. P. w okresie od dnia 1 kwietnia 2016 r. do dnia 30 września 2017 r. w kwocie 500 zł miesięcznie.

Decyzja powyższa jest w ocenie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. prawidłowa i zgodna z obowiązującymi przepisami prawa. Skoro bowiem - zgodnie z dokonanymi ustaleniami – R.P. nie sprawuje bieżącej opieki nad córką, nie zamieszkuje z nią, nie wychowuje jej wspólnie z jej matką, a jedynie utrzymuje kontakty z dzieckiem kilka razy w roku, to brak jest podstaw do pobierania przez niego świadczenia wychowawczego, które jak wyżej wskazano służy częściowemu pokryciu wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych.

Kolegium nie podzieliło zarazem argumentacji Prezydenta Miasta Ł. w zakresie niespełnienia przez R. P. warunku wynikającego z art. 8 ust. 2 pkt 5 ustawy. Przepis ten nie obowiązywał bowiem w czasie wydawania decyzji z dnia [...] r. nr [...], został on wprowadzony w życie przepisami ustawy z dnia 7 lipca 2017 r. o zmianie niektórych ustaw związanych z systemami wsparcia rodzin (Dz.U. z 2017 r. poz. 1428) i obowiązuje od dnia 1 sierpnia 2017 r. Niezasadnym zatem było odniesienie powyższego przepisu w stosunku do stanu faktycznego, który zaistniał przed wprowadzeniem tej regulacji. Stwierdzając powyższą nieprawidłowość, Kolegium stanęło zarazem na stanowisku, iż nie ma ona wpływu na prawidłowość podjętego w sprawie rozstrzygnięcia. Powodem wznowienia postępowania oraz uchylenia decyzji z dnia [...] r. nr [...] jest bowiem niewypełnienie przesłanki wychowywania dziecka i opieki nad nim. Jak bowiem wskazano powyżej, ze zgromadzonych materiałów wynika, iż dziecko jest wychowywane przez matkę, zamieszkuje z matką, która sprawuje nad nim opiekę, zaś z ojcem utrzymuje kontakty sporadyczne - według oświadczenia R. P. - raz na 3 miesiące, w czasie wizyt w Polsce.

Na ostateczną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. skargę do sądu administracyjnego złożył R. P., zarzucając zaskarżonej decyzji naruszenie przepisów:

1) art. 107 § 1 pkt 6 w zw. z art. 140 k.p.a. przez brak należytego wskazania podstawy faktycznej i prawnej decyzji, a to wskutek braku wskazania źródeł własnej interpretacji pojęcia wychowywania dziecka, braku odniesienia się do przypadku takiego jak skarżącego, to jest gdy rodzice dziecka, będący małżonkami, nie mieszkają razem, lecz dzielą się opieką nad nim,

2) art. 7, art. 77 § 1 w zw. z art. 140 k.p.a. poprzez brak zbadania i ustalenia czasu trwania kontaktów skarżącego z dzieckiem, jak również okoliczności związanych ze stałym łożeniem przez skarżącego na utrzymanie córki,

3) art. 7 w zw. z art. 140 k.p.a. i art. 8 ustawy poprzez pozbawienie skarżącego prawa do świadczenia wychowawczego, mimo braku zrealizowania którejkolwiek z przesłanek negatywnych uzyskania tego świadczenia.

Mając powyższe na uwadze skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...] r.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. podtrzymało stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i w związku z tym wniosło o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga jest bezzasadna, bowiem zaskarżona decyzja odpowiada wymogom legalności w kryteriach której odbywa się sądowa kontrola wykonywania administracji publicznej (art. 1 Prawo o ustroju sądów administracyjnych - Dz. U. z 2018 r. poz. 2107 ze zm.).

Na wstępie zaznaczyć należy, że stanowiące przedmiot skargi decyzje wydane zostały w wyniku wznowienia postępowania. Wznowienie postępowania jest instytucją procesową stwarzającą możliwość prawną ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej zakończonej decyzją administracyjną ostateczną, jeżeli postępowanie, w którym ją podjęto, było dotknięte wadliwością. Skoro instytucja ta stanowi odstępstwo od wyrażonej w art. 16 § 1 k.p.a. zasady trwałości ostatecznych decyzji administracyjnych, wadliwość ta musi mieć charakter kwalifikowany, a jej rodzaje zostały wyczerpująco wyliczone w przepisach prawa procesowego.

W postępowaniu zwykłym przedmiotem rozpoznania jest rozstrzygnięcie sprawy administracyjnej w trybie przewidzianym w prawie procesowym i zgodnie z przepisami prawa materialnego. Natomiast w postępowaniu nadzwyczajnym przedmiotem postępowania jest przeprowadzenie weryfikacji decyzji wydanej w postępowaniu zwyczajnym. Postępowanie to ma własną, odrębną podstawę prawną i polega na ponownym rozpatrzeniu sprawy zakończonej ostateczną decyzją w celu sprawdzenia, czy któraś z wad wymienionych w art. 145 § 1 k.p.a. nie wpłynęła na treść decyzji wydanej w postępowaniu zwyczajnym.

Powołany jako podstawa prawna wznowienia postępowania w niniejszej sprawie art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. określa, że w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nieznane organowi, który wydał decyzję.

Przywołany przepis wymaga zatem kumulatywnego spełnienia następujących przesłanek: nowe okoliczności i nowe dowody muszą zostać ujawnione po wydaniu decyzji ostatecznej, musiały one istnieć już wcześniej, to jest w chwili wydawania decyzji ostatecznej, lecz dla organu są one nowymi tylko dlatego, że nie były mu wcześniej znane. Nie ma znaczenia, czy ujawnione okoliczności lub dowody nie były znane organowi prowadzącemu postępowanie pierwotnie w wyniku zaniedbań czy z innych powodów. Warunkiem wznowienia postępowania jest w omawianym przypadku jedynie to, aby nowa okoliczność czy dowód miały istotne znaczenie dla sprawy i istniały w dniu wydania decyzji oraz nie były znane organowi, który wydał decyzję (por. wyrok NSA z 19 lipca 2012 r., sygn. akt II OSK 768/11, LEX nr 1252179).

O istotności nowych okoliczności faktycznych i nowych dowodów można mówić tylko wtedy, jeżeli dotyczą one przedmiotu sprawy i mają wpływ na zmianę treści decyzji w kwestiach zasadniczych, co oznacza, że w sprawie mogłaby zapaść decyzja co do istoty odmienna od dotychczasowej.

W ocenie Sądu w składzie orzekającym w niniejszej sprawie za prawidłowe należy uznać ustalenia organów obu instancji, że zaistniała przesłanka do wznowienia postępowania, o której mowa w art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a.

We wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego skarżący oświadczył bowiem, że w skład jego rodziny wchodzi on oraz córki O.P. i J. P. Według wniosku, skarżący nie wnosił o przyznanie świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko, lecz na kolejne (drugie, tj. córkę J.), co nie było uzależnione od wykazania spełnienia kryterium dochodowego. W wyniku rozpatrzenia wniosku organ orzekł o przyznaniu skarżącemu prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko J.P.

Tymczasem zebrany w sprawie materiał dowodowy (dokumentacja wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 12 kwietnia 2018 r. przez Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w Ł.) wskazuje, że skarżący R. P., nie sprawuje faktycznej opieki nad dzieckiem, nie uczestniczy w bieżącym jej wychowaniu. Dziecko zamieszkuje wraz z matką na Białorusi, a kontakt z dzieckiem odbywa się sporadycznie, kilka razy w roku. Sytuacja taka miała miejsce również w chwili wydawania decyzji przyznającej skarżącemu świadczenie wychowawcze na dziecko J.P. w okresie od dnia 1 kwietnia 2016 r. do dnia 30 września 2017 r.

Zdaniem Sądu jednym z istotnych i zasadniczych kryteriów przedmiotowych stanowiących przesłankę dla przyznania świadczenia wychowawczego jest właśnie miejsce zamieszkania dziecka i związany z tym jego byt prawny w rodzinie podmiotu ubiegającego o świadczenie wychowawcze.

W przedmiotowej sprawie, zdaniem Sądu, wskazana przesłanka nie została spełniona, co powoduje brak podstaw dla przyznania prawa do świadczenia normowanego ustawą o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci.

Wskazać należy, iż zgodnie z art. 4 ust. 1 ustawy, celem świadczenia wychowawczego jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych. Świadczenie wychowawcze przysługuje matce, ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka albo opiekunowi prawnemu dziecka (art. 4 ust. 2 ustawy). Regulacji art. 4 ust. 1 ustawy, wprost wskazuje zatem cel świadczenia wychowawczego akcentując, że jest nim częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokajaniem jego potrzeb życiowych. Tym samym przepis ten w sposób nie budzący wątpliwości przyznaje prymat prawa do pobierania świadczenia przez osobę faktyczne sprawującą opiekę nad dzieckiem i ponoszącą związane z tym wydatki, o ile tylko należy do ustawowego katalogu osób uprawnionych do jego wnioskowania i pobierania (matka, ojciec, opiekun faktyczny albo opiekun prawny dziecka), a dziecko może być uznane za członka rodziny osoby wnioskującej.

W myśl art. 5 ust. 1 ustawy świadczenie wychowawcze przysługuje osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2, w wysokości 500,00 zł miesięcznie na dziecko w rodzinie. Natomiast ilekroć w ustawie jest mowa o rodzinie - oznacza to odpowiednio następujących członków rodziny: małżonków, rodziców dzieci, opiekuna faktycznego dziecka oraz zamieszkujące wspólnie z tymi osobami, pozostające na ich utrzymaniu dzieci w wieku do ukończenia 25. roku życia, a także dzieci, które ukończyły 25. rok życia, legitymujące się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli w związku z tą niepełnosprawnością przysługuje świadczenie pielęgnacyjne lub specjalny zasiłek opiekuńczy albo zasiłek dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz. U. z 2017 r. poz. 2092); do członków rodziny nie zalicza się dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, dziecka pozostającego w związku małżeńskim, a także pełnoletniego dziecka posiadającego własne dziecko; w przypadku gdy dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obojga rodziców rozwiedzionych lub żyjących w separacji, lub żyjących w rozłączeniu sprawowaną w porównywalnych i powtarzających się okresach, dziecko zalicza się jednocześnie do członków rodzin obydwojga rodziców.

Istotne dla ustalenia, czy dzieci wchodzą w skład rodziny tego rodzica, który ubiega się o świadczenie wychowawcze jest dokonanie wykładni sformułowania "zamieszkujące wspólnie", zawartego w legalnej definicji rodziny z art. 2 pkt 16 ustawy. Sformułowanie "zamieszkujące wspólnie" należy rozumieć jako faktyczne miejsce zamieszkania, czyli fizyczne przebywanie dziecka u tego rodzica, który sprawuje faktyczną nad nim opiekę i faktycznie zaspakaja jego potrzeby życiowe. Wskazuje na to cel na jaki przyznawane jest świadczenie wychowawcze, który określony jest w art. 4 ust. 1 tej ustawy. Zgodnie z tym przepisem celem świadczenia wychowawczego jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokajaniem jego potrzeb życiowych (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 7 lipca 2017, sygn. akt I SA/Wa 691/17, LEX nr 2322774).

Zgodzić się należy z organami obu instancji, że skarżący wprawdzie należy do ustawowego kręgu osób uprawnionych do ubiegania się o przyznanie świadczenia, ale córka, na którą pobierał świadczenie nie mieszka z nim, tylko z matką na Białorusi, a kontakt z dzieckiem odbywa się sporadycznie, kilka razy w roku, a zatem skarżący faktycznie nie wychowuje dziecka.

W świetle powyższego, stwierdzić należy, że rozstrzygnięcie podjęte przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. utrzymujące w mocy decyzję Prezydenta Miasta Ł. uchylającą ostateczną decyzję Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...] r. nr [...] oraz odmawiającą przyznania prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko J. P. w okresie od dnia 1 kwietnia 2016 r. do dnia 30 września 2017 r. w kwocie 500 zł miesięcznie, jest prawidłowe, natomiast zarzuty skargi nie mogły odnieść zamierzonego skutku. Organy orzekające w sprawie ustaliły wszystkie istotne okoliczności i dokonały prawidłowej oceny całokształtu materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, czemu dały wyraz w uzasadnieniu wydanych w sprawie decyzji. W tych okolicznościach, zdaniem Sądu, nie można skutecznie zarzucić organom naruszenia prawa, które to naruszenie miało lub mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd również z urzędu nie dopatrzył się naruszenia zasad postępowania administracyjnego, jak również przepisów prawa materialnego.

Wobec tego, skargę jako pozbawioną słuszności na podstawie art. 151 p.p.s.a. należało oddalić.

A.B.