Wyrok NSA, sygn. akt III OSK 1414/21
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2022-07-12 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6140 Nadanie stopnia i tytułu naukowego oraz potwierdzenie równoznaczności dyplomów, świadectw i tytułów
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Centralna Komisja do Spraw Stopni i Tytułów
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 16, art. 18  ust. 5, ust. 7, ust. 11, art. 20 ust. 6, art. 21 ust. 2, art. 29 ust. 1
journal: Dz.U. 2003 nr 65 poz 595
law: Ustawa z dnia 14 marca 2003 r. o stopniach naukowych i tytule naukowym oraz stopniach i tytule w zakresie sztuki
article: art. 184
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Mirosław Wincenciak Sędziowie Sędzia NSA Przemysław Szustakiewicz Sędzia del. WSA Maciej Kobak (spr.) po rozpoznaniu w dniu 12 czerwca 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej A.S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 8 marca 2019 r. sygn. akt II SA/Wa 1004/18 w sprawie ze skargi A.S. na decyzję Centralnej Komisji do Spraw Stopni i Tytułów z dnia [...] stycznia 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy nadania stopnia naukowego doktora habilitowanego I. oddala skargę kasacyjną; II. zasądza od A.S. na rzecz Centralnej Komisji do Spraw Stopni i Tytułów kwotę 360 (trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 8 marca 2019 r. sygn. II SA/Wa 1004/18 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (dalej: "WSA"), po rozpoznaniu sprawy ze skargi A.S. (dalej: "skarżąca") na decyzję Centralnej Komisji do Spraw Stopni i Tytułów (dalej: "Centralna Komisja") z dnia [...] stycznia 2018 r. nr [...] utrzymującą w mocy uchwałę Rady Wydziału [...] Uniwersytetu [...] (dalej: "Rada Wydziału") z dnia [...] marca 2016 r. o odmowie nadania stopnia naukowego doktora habilitowanego w dziedzinie nauk prawnych w dyscyplinie prawo – oddalił skargę.

Wyrok ten zapadł w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy:

Skarżąca złożyła w dniu [...] września 2014 r. wniosek o wszczęcie postępowania habilitacyjnego, w którym wskazała jako osiągnięcie naukowe monografię [...] wydaną w 2014 r. Uchwałą z dnia [...] marca 2016 r. Rada Wydziału odmówiła nadania skarżącej stopnia naukowego doktora habilitowanego w dziedzinie nauk prawnych w dyscyplinie prawo.

Po rozpoznaniu odwołania skarżącej od powyższej uchwały, Centralna Komisja decyzją z dnia [...] stycznia 2018 r. nr [...] utrzymała w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu decyzji Centralna Komisja stwierdziła, że podniesiony w odwołaniu zarzut nieważności postępowania, tj. nieważności wszystkich uchwał podjętych w jego toku, nie jest zasadny. Postępowanie habilitacyjne skarżącej wszczęte w 2009 r. zostało bowiem zakończone uchwałą Rady Wydziału z dnia [...] stycznia 2011 r. o odmowie dopuszczenia do kolokwium habilitacyjnego. Obowiązujące wówczas przepisy ustawy o stopniach naukowych i tytule naukowym oraz o stopniach i tytule w zakresie sztuki wymagały jedynie powiadomienia o treści uchwały, a nie jej doręczenie. Skarżąca nie wniosła odwołania od powyższej uchwały, natomiast złożyła w dniu [...] września 2014 r. nowy wniosek o wszczęcie postępowania habilitacyjnego. Zdaniem Centralnej Komisji nie jest to ta sama rozprawa habilitacyjna, która stanowiła podstawę wszczęcia przewodu habilitacyjnego w 2009 r., wszczęto bowiem dwa różne postępowania o nadanie stopnia doktora habilitowanego, przy czym pierwsze postępowanie nie zakończyło się nadaniem tego stopnia skarżącej.

Dalej Centralna Komisja wskazała, że powołani przez nią recenzenci jednomyślnie stwierdzili, że osiągnięcia naukowe skarżącej nie spełniają wymagań określonych w art. 16 ustawy z dnia 14 marca 2003 r. o stopniach naukowych i tytule naukowym oraz o stopniach i tytule w zakresie sztuki (Dz. U. z 2003 r., Nr 65, poz. 595 z późn. zm. – dalej: "u.s.n."). W ocenie recenzentów skarżąca nie wniosła znacznego wkładu do rozwoju dyscypliny naukowej.

Centralna Komisja uznała, że terminy wskazane w art. 18a ust. 5, 7, 11 u.s.n. mają charakter instrukcyjny. Uchybienie terminowi na sporządzenie recenzji nie ma wpływu na ważność recenzji. Również zarzut nieprawidłowości w ustaleniu składu Komisji Habilitacyjnej, zdaniem Centralnej Komisji, nie jest zasadny. Ustawa nie stanowi wymogu, aby powołani recenzenci pochodzili z różnych jednostek naukowych, jak też aby legitymowali się publikacjami z zakresu tematyki objętej dysertacją habilitacyjną. W treści odwołania nie podano żadnego dowodu braku bezstronności i obiektywizmu ze strony recenzentów i pozostałych członków Komisji Habilitacyjnej. Natomiast pochlebne opinie sporządzone na prośbę skarżącej przez M.G., W.R. A., A.L. nie odnoszą się do oceny monografii [...], lecz do wybranych kilku innych publikacji i wystąpień skarżącej na konferencjach międzynarodowych, a właśnie ocena tej monografii zaważyła na odmowie nadania stopnia doktora habilitowanego. Centralna Komisja podkreśliła, że we wszystkich recenzjach sporządzonych w ramach postępowania habilitacyjnego oraz w uzasadnieniu uchwały Rady Wydziału z [...] marca 2016 r. uznano, że pozostały - poza wspomnianą monografią stanowiącą osiągnięcie naukowe w rozumieniu art. 16 ust. 1 u.s.n. - dorobek naukowy, składający się na aktywność naukową skarżącej, spełnia wymagania określone w powołanym przepisie.

Wreszcie zdaniem Centralnej Komisji nie został naruszony art. 29 ust. 1 u.s.n. zw. z art. 7 k.p.a. i art. 8 k.p.a.

Skarżąca wniosła do WSA skargę na ww. decyzję Centralnej Komisji zarzucając:

- nieważność postępowania habilitacyjnego wszczętego w dniu [...] września 2014 r. wobec tego, że poprzednie postępowanie habilitacyjne (wszczęte w dniu [...] listopada 2009 r.) nie zostało prawomocnie zakończone;

- naruszenie art. 16 ust. 1, art. 18a ust. 5 u.s.n., § 14 ust. 2 rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 30 października 2015 r. w sprawie szczegółowego trybu i warunków przeprowadzania czynności w przewodzie doktorskim, w postępowaniu habilitacyjnym oraz w postępowaniu o nadanie tytułu profesora (Dz. U. z 2015 r., poz. 1842), art. 18a ust. 7 u.s.n., art. 18a ust. 10 u.s.n., art. 18a ust. 11 u.s.n., § 4 i § 5 rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 1 września 2011 r. w sprawie kryteriów oceny osiągnięć osoby ubiegającej się o nadanie stopnia doktora habilitowanego (Dz. U. z 2011 r., Nr 196, poz. 1165),

- art. 21 ust. 2 u.s.n., a także art. 29 ust. 1 u.s.n. w zw. z art. 107 § 1 i 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j. Dz. U. z 2021 r., poz. 735 z późn. zm. – dalej: "k.p.a."), art. 77 k.p.a., art. 7 k.p.a. i art. 8 k.p.a.

W odpowiedzi na skargę Centralna Komisja wniosła o jej oddalenie.

Opisanym na wstępie wyrokiem WSA oddalił skargę.

W uzasadnieniu wyroku WSA stwierdził, że zarzut nieważności postępowania habilitacyjnego nie jest zasadny, i podzielił ocenę Centralnej Komisji, że w przypadku skarżącej toczyły się dwa różne postępowania o nadanie stopnia doktora habilitowanego. Pierwsze z tych postępowań zostało wszczęte w 2009 r. i zakończyło się odmową dopuszczenia do kolokwium habilitacyjnego z dnia [...] stycznia 2011 r. Drugie postępowanie zostało wszczęte [...] września 2014 r. i zakończone - na etapie postępowania administracyjnego - zaskarżoną decyzją Centralnej Komisji z dnia [...] stycznia 2018 r. Zarzut prowadzenia nowego postępowania habilitacyjnego, pomimo niezakończenia wcześniej wszczętego w 2009 r., nie jest zatem zasadny.

Dalej WSA wyjaśnił, że sąd administracyjny w ramach swojej kognicji nie jest uprawniony do oceniania, czy osoba ubiegająca się o uzyskanie stopnia naukowego doktora habilitowanego posiada znaczny dorobek naukowy, a przedłożona przez kandydata rozprawa habilitacyjna stanowi znaczny wkład w rozwój określonej dyscypliny naukowej. W ramach postępowania sądowego nie dochodzi tym samym do oceny trafności opinii recenzentów w aspekcie dorobku naukowego kandydata i wartości naukowej przedstawionej pracy habilitacyjnej. W zakresie kognicji sądu administracyjnego pozostaje wyłącznie zbadanie, czy w toku postępowania habilitacyjnego nie doszło do naruszenia trybu postępowania określonego przepisami u.s.n., w sposób mogący mieć wpływ na wynik sprawy.

WSA wskazał, że postępowanie w sprawach o nadanie tytułu naukowego ma wyjątkowy charakter wynikający ze specyfiki tych spraw. Postępowanie to cechuje znaczna odrębność w stosunku do postępowania prowadzonego wprost na podstawie przepisów k.p.a. Zgodnie bowiem z przepisem art. 29 ust. 1 u.s.n., w postępowaniu tym przepisy k.p.a. mają odpowiednie zastosowanie w zakresie nieuregulowanym w ustawie. W konsekwencji, jeżeli ustawa zawiera szczególną regulację, to nie ma podstaw do stosowania w tym zakresie przepisów k.p.a. Ten szczególny charakter postępowania prowadzonego na podstawie przepisów ustawy dotyczy również postępowania odwoławczego toczącego się przed Centralną Komisją do Spraw Stopni i Tytułów. W postępowaniu tym osoba, której dotyczy uchwała nie korzysta z praw strony w rozumieniu art. 28 k.p.a. Postępowanie dowodowe prowadzone przed Centralną Komisją ograniczone jest wyłącznie do uzyskania recenzji jednego lub dwóch recenzentów, co wynika z art. 35 ust. 3 u.s.n. Z obowiązujących przepisów nie wynika też wymóg zapoznania habilitanta, w szczególności przed podjęciem decyzji przez Centralną Komisję, z opiniami powołanych przez ten organ recenzentów. Oznacza to, że Centralna Komisja, mimo iż jest organem odwoławczym, prowadzi w pewnym zakresie własne postępowanie dowodowe, choć ograniczone jedynie do ww. postępowania opiniodawczego. Z tego powodu organ ten jest organem, który musi stosować w prowadzonych przed nim postępowaniach przepisy art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a., gdyż musi dokonywać oceny, nie tylko materiału dowodowego zgromadzonego w postępowaniu przed Radą Wydziału, ale i materiału dowodowego, zebranego w postępowaniu odwoławczym. Opinie recenzentów, powołanych w postępowaniu odwoławczym, winny więc odnosić się również do tych aspektów, których dotyczyły opinie recenzentów, powołanych w postępowaniu przed Radą. WSA pokreślił, że żaden przepis u.s.n. nie zawiera ograniczenia w tym zakresie recenzentów powołanych w postępowaniu przed Centralną Komisją, a ponieważ, organ ten jest z mocy ustawy obowiązany również do zebrania materiału dowodowego w postaci wspomnianych opinii i musi materiał ten rozpatrzyć w sposób wyczerpujący i wszechstronny, to oznacza, że Centralna Komisja aby skontrolować prawidłowość zaskarżonej uchwały, najpierw sama dokonać oceny dorobku naukowego kandydata do stopnia naukowego i rozprawy naukowej. Ponadto przepisy u.s.n. nie stwarzają kandydatowi na stopień naukowy możliwości toczenia dyskusji na temat recenzji. Jednoznacznie negatywne oceny recenzentów nie mogą więc zostać zaprzeczone wyjaśnieniami strony. Postępowanie dowodowe przed Centralną Komisją ograniczone jest bowiem tylko do uzyskania recenzji.

WSA wskazał, że recenzenci powołani przez Centralną Komisję jednogłośnie stwierdzili, że osiągnięcia naukowe skarżącej nie spełniają wymagań określonych w art. 16 u.s.n. Ponieważ sąd administracyjny nie jest uprawniony do oceny trafności opinii recenzentów, z tego też powodu zarzut naruszenia art. 16 ust 1 u.s.n. nie może zostać uwzględniony. WSA zwrócił uwagę, że skarżąca wskazała, że jej osiągnięciem naukowym jest monografia zatytułowana "Wspólne prawo majątkowe małżeńskie dla Unii Europejskiej. Stan integracji - perspektywy". Zdaniem skarżącej, to właśnie ta dysertacja habilitacyjna jest podstawowym osiągnięciem na stopień doktora habilitowanego. Brak zatem pozytywnej oceny dysertacji habilitacyjnej mógł więc stanowić podstawę do podjęcia uchwały odmawiającej nadania skarżącej stopnia naukowego doktora habilitowanego w dziedzinie nauk prawnych w dyscyplinie prawo.

Odnosząc się do zarzutów przekroczenia terminu powołania komisji habilitacyjnej (art. 18a ust. 5 u.s.n.), sporządzenia recenzji (art. 18a ust. 7 u.s.n.), podjęcia przez Radę Wydziału uchwały o nadaniu lub odmowie nadania stopnia doktora habilitowanego (art. 18a ust. 11 u.s.n.), rozpoznania odwołania skarżącej przez Centralną Komisję (art. 21 ust. 2 u.s.n.), WSA stwierdził, że wskazane terminy mają charakter instrukcyjny. Przekroczenie tych terminów przez organy może stanowić podstawę do ewentualnego uwzględnienia skargi na bezczynność lub przewlekłość organu. WSA uznał również, że nie może stanowić podstawy do uwzględnienia skargi zarzut zaniechania wezwania skarżącej na rozmowę o jej osiągnięciach naukowych (art. 18a ust. 10 u.s.n.), skoro na Komisji Habilitacyjnej nie spoczywał obowiązek przeprowadzenia z wnioskodawcą rozmowy o jego osiągnięciach i planach naukowych.

WSA uznał za nietrafny zarzut powołania do Komisji Habilitacyjnej osób, w stosunku do których zachodziły uzasadnione wątpliwości co do ich bezstronności, jako nie znajdujący potwierdzenia w materiale dowodowym sprawy. Również fakt uczestnictwa prof. dr hab. E.B. w poprzednim przewodzie habilitacyjnym skarżącej, czy też bycia przełożonym skarżącej, nie stanowi, w ocenie WSA, okoliczności budzących uzasadnione wątpliwości co do bezstronności tego członka Komisji Habilitacyjnej. Podobnie okoliczność reprezentowania przez kancelarię, której partnerem jest skarżąca, wierzyciela E.B. - Syndyka Masy Upadłości Mieszkaniowej Spółdzielni [...] w upadłości likwidacyjnej nie może stanowić podstawy do uwzględnienia zarzutu naruszenia § 14 ust. 2 rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 30 października 2015 r. w sprawie szczegółowego trybu i warunków przeprowadzania czynności w przewodzie doktorskim, w postępowaniu habilitacyjnym oraz w postępowaniu o nadanie tytułu profesora.

Reasumując, WSA zgodził się z oceną wyrażoną w zaskarżonej decyzji, że w toku postępowania przed Radą Wydziału nie doszło do naruszenia przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć wpływ na prawidłowość podjętej uchwały o odmowie nadania skarżącej stopnia doktora habilitowanego.

Skarżąca wywiodła skargę kasacyjną od powyższego wyroku – zaskarżając to orzeczenie w całości i zarzucając:

1. Naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a to:

a) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c oraz art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2022 r., poz. 329 z późn. zm. - dalej: "p.p.s.a.") poprzez nieuwzględnienie skargi, mimo rażącego naruszenia przez Centralną Komisję przepisów art. 16 ust. 1 u.s.n., art. 18a ust. 5, 7, 10, 11 u.s.n., art. 21 ust. 2 u.s.n., art. 29 ust. 1 u.s.n. w zw. z art. 107 § 1 i 3 k.p.a., art. 77 k.p.a., art. 7 k.p.a., 8 k.p.a. oraz § 14 ust. 2 rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 30 października 2015 r. w sprawie szczegółowego trybu i warunków przeprowadzania czynności w przewodzie doktorskim, w postępowaniu habilitacyjnym oraz w postępowaniu o nadanie tytułu profesora i § 4-5 rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 1 września 2011 r. w sprawie kryteriów oceny osiągnięć osoby ubiegającej się o nadanie stopnia doktora habilitowanego;

b) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz art. 151 p.p.s.a. poprzez nieuwzględnienie skargi, mimo rażącego naruszenia przez Centralną Komisję przepisów art. 80 k.p.a. poprzez niedokonanie na podstawie całokształtu materiału dowodowego oceny, czy w prawidłowy sposób przeprowadzono postępowanie, z zachowaniem odpowiednich terminów oraz z poszanowaniem praw strony i zapewnieniem jej udziału w tym postępowaniu i czy nie zachodzą przesłanki nieważności postępowania habilitacyjnego;

c) art. 141 § 4 i art. 135 p.p.s.a. wyrażające się w zaniechaniu przez WSA wyjaśnienia podstawy faktycznej i prawnej rozstrzygnięcia wyroku, tj. niewskazaniu w szeroki i wszechstronny sposób, dlaczego podzielił on stanowisko organu w zakresie oceny zarzutów podniesionych w odwołaniu od skarżonej decyzji, a następnie w skardze bez dokonywania w tym zakresie własnej analizy, a jedynie poprzestając na arbitralnych stwierdzeniach organu, bez odniesienia się do konkretnych podstaw prawnych i faktycznych;

d) art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez brak odniesienia się do wszystkich wskazanych zarzutów skargi skierowanej do WSA w sposób wyczerpujący, nie poprzestając na ustaleniach organu, który zarzuty skarżącej potraktował pobieżnie i zdawkowo, interpretując wszelkie wątpliwości z niewiadomych przyczyn na niekorzyść skarżącej, w szczególności nie odniesienie się do zarzutu nieprawidłowej interpretacji art. 16 ust. 1 u.s.n., czy też zarzutów odnośnie istnienia wątpliwości co do bezstronności członków Komisji habilitacyjnej.

2. Naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie, a to:

a) art. 16 ust. 1 u.s.n. poprzez jego nieprawidłową interpretację i przyjęcie, że podstawą nadania stopnia doktora habilitowanego jest osiągnięcie naukowe w postaci monografii, podczas gdy powyższy przepis wskazuje na osiągnięcia naukowe, co oznacza, iż należy oceniać cały dorobek naukowy habilitanta oraz jego aktywność naukową,

b) art. 18a ust. 10 u.s.n. poprzez jego nieprawidłowe zastosowanie i przyjęcie, że skoro nie wprowadza on obowiązku wezwania habilitanta na rozmowę o jego osiągnięciach naukowych, to w razie rozbieżności w recenzjach, bądź zarzutów recenzentów o charakterze wysoce subiektywnym można zaniechać przeprowadzenia takiej rozmowy.

Wobec powyższego skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA, a także o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżąca przytoczyła argumentację na poparcie podniesionych zarzutów, wskazując w szczególności, że: nie została w jakikolwiek sposób powiadomiona przez Radę Wydziału o uchwale z dnia [...] stycznia 2011 r., a tym samym niniejsze postępowanie habilitacyjne zainicjowano pomimo braku prawomocnego zakończenia poprzedniego postępowania habilitacyjnego; nie było uprawnione dokonywanie rozdzielania w recenzjach monografii, która jest w istocie odpowiednikiem rozprawy habilitacyjnej, od pozostałego dorobku naukowego w postaci artykułów, czy glos; można mieć wątpliwości co do obiektywizmu i rzetelności przy ocenie pozostałego dorobku skarżącej, albowiem w ocenie tej pomijane są, bądź jedynie wspominane zdawkowo, publikacje skarżącej w czasopismach; w niniejszym postępowaniu habilitacyjnym były stosowane podwyższone wymogi w porównaniu z innymi postępowaniami habilitacyjnymi prowadzonymi przez Radę Wydziału; w toku postępowania habilitacyjnego nie dochowano terminów dokonywania poszczególnych czynności, co mogło mieć wpływ na treść recenzji i ostateczny wynik głosowania; niepoinformowanie skarżącej przez Komisję Habilitacyjną o treści recenzji, o terminie posiedzenia habilitacyjnego, uniemożliwiając tym samym wypowiedzenie się na temat koncepcji pracy, jej konstrukcji, tez i wniosków, zwłaszcza w sytuacji, gdy część z zarzutów negatywnych recenzji miała charakter wysoce subiektywny i może świadczyć jedynie o tym, że recenzenci przygotowując własne opracowanie przyjęliby inną koncepcję, co nie powinno jednak wpływać na rzetelną ocenę monografii; zachodziły wątpliwości odnośnie bezstronności recenzentów, ponadto w postępowaniu nie stworzono warunków do prawidłowej i merytorycznej oceny dorobku skarżącej, gdyż recenzenci nie posiadają publikacji z zakresu głównego nurtu badawczego habilitanta o zasięgu międzynarodowym, bądź posiadają ich zaledwie kilka, podczas gdy zakres tematyczny publikacji recenzenta powinien być zbieżny z głównymi nurtami badawczymi habilitanta, którego dorobek podlega ocenie. Jedynie wówczas można stwierdzić, że oceniający dysponuje odpowiednimi kompetencjami w tym zakresie.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną Centralna Komisja podtrzymała stanowisko zawarte w swojej decyzji i wniosła o oddalenie skargi kasacyjnej a także o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania.

Naczelny Sąd Administracyjny rozważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.

Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują przesłanki nieważności określone w art. 183 § 2 p.p.s.a., zatem Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej.

Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15zzs4 ust. 1 i ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 1842 ze zm.).

Naczelny Sąd Administracyjny nie mógł uwzględnić zarzutu skargi kasacyjnej sformułowanego jako naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c oraz art. 151 p.p.s.a. poprzez nieuwzględnienie skargi, mimo rażącego naruszenia przez Centralną Komisję przepisów art. 16 ust. 1 u.s.n., art. 18a ust. 5, 7, 10, 11 u.s.n., art. 21 ust. 2 u.s.n., art. 29 ust. 1 u.s.n. w zw. z art. 107 § 1 i 3 k.p.a., art. 77 k.p.a., art. 7 k.p.a., art. 8 k.p.a. oraz § 14 ust. 2 rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 30 października 2015 r. w sprawie szczegółowego trybu i warunków przeprowadzania czynności w przewodzie doktorskim, w postępowaniu habilitacyjnym oraz w postępowaniu o nadanie tytułu profesora i § 4-5 rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 1 września 2011 r. w sprawie kryteriów oceny osiągnięć osoby ubiegającej się o nadanie stopnia doktora habilitowanego.

Wstępnie należy zastrzec, że konstrukcja zarzutu jest wadliwa. Zarzut skargi kasacyjnej nie może sprowadzać się do wskazania "zlepku" wielu przepisów bez precyzyjnego uzasadnienia w odniesieniu do każdego z nich, na czym zarzucane naruszenie polegało – wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 września 2017 r., sygn. II FSK 2122/15. Przepisy art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c oraz art. 151 p.p.s.a. mają charakter wynikowy, kształtują kompetencję orzeczniczą sądu administracyjnego, uzależniając ich stosowanie od ostatecznej oceny co do zasadności skargi. Ich naruszenie powinno więc co do zasady zawsze wiązać się z naruszeniem innych przepisów prawa, jakich dopuścił się zdaniem wnoszącego skargę kasacyjną sąd pierwszej instancji. Skarżący kasacyjnie może zarzucać sądowi pierwszej instancji, albo brak dostrzeżenia wadliwości działalności organów administracji publicznej w procesie stosowania prawa, albo błędną ocenę, że taka wadliwość wystąpiła. Formułowanie zarzutu naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c oraz art. 151 p.p.s.a. w zestawieniu z wieloma przepisami prawa o odmiennym charakterze, stanowiącymi podstawę rekonstrukcji różnych norm prawnych czyni skargę kasacyjną nieprecyzyjną. Związanie Naczelnego Sądu Administracyjnego granicami skargi kasacyjnej – art. 183 § 1 p.p.s.a. oznacza, że sąd ten nie jest uprawniony do rekonstruowania nieprecyzyjnych intencji autora skargi kasacyjnej, w szczególności poprzez zestawianie poszczególnych elementów treści zarzutu, wyodrębnianych, jako poprawne kryterium normatywnej oceny, z uzasadnieniem skargi kasacyjnej.

Niezasadny okazał się również zarzut naruszenia przez WSA art. 141 § 4 p.p.s.a. Art. 141 § 4 p.p.s.a. jest przepisem proceduralnym, regulującym wymogi uzasadnienia. W ramach rozpatrywania zarzutu naruszenia tego przepisu Naczelny Sąd Administracyjny zobowiązany jest jedynie do kontroli zgodności uzasadnienia zaskarżonego wyroku z wymogami wynikającymi z powyższej normy prawnej. Z naruszeniem art. 141 § 4 p.p.s.a. mamy do czynienia wówczas, gdy uzasadnienie orzeczenia nie pozwala jednoznacznie ustalić przesłanek, jakimi kierował się sąd podejmując zaskarżone orzeczenie, a wada ta nie zapewnia możliwości jego kontroli instancyjnej lub brak jest uzasadnienia któregokolwiek z rozstrzygnięć sądu, albo gdy uzasadnienie obejmuje rozstrzygnięcie, którego nie ma w sentencji orzeczenia. Zarzutem naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. nie można natomiast kwestionować oceny prawnej wojewódzkiego sądu administracyjnego - wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 marca 2022 r., sygn. III FSK 4728/21, z dnia 19 kwietnia 2022 r., sygn. III OSK 4405/21, z dnia 6 kwietnia 2022 r., sygn. I OSK 146/22.

Analiza uzasadnienia zaskarżonego wyroku uzasadnia jednoznaczny wniosek, iż posiada ono wszystkie wymagane prawem elementy. Fakt, iż przedstawiona przez WSA argumentacja jest w ocenie skarżącej kasacyjnie niewystarczająca i przez to – jej zdaniem – nieprzekonująca, z perspektywy oceny zasadności zarzutu naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. pozostaje bez znaczenia. WSA ujawnił, jaki stan faktyczny przyjął do oceny, jakie normy prawne stanowiły kryterium tej oceny i wreszcie przedstawił argumentację pozwalającą odtworzyć proces formułowania konkluzji stanowiących podstawę wydanego rozstrzygnięcia.

Nie ma racji skarżąca kasacyjnie twierdząc, że WSA naruszył art. 16 ust. 1 u.s.n. poprzez jego błędną interpretację. Skarżąca kasacyjnie z faktu użycia w treści powołanego przepisu sformułowanego w liczbie mnogiej zwrotu "osiągnięcia naukowe" wywodzi, iż przedmiotem parametryzacji jej dorobku naukowego nie mogła być pojedyncza praca – monografia, lecz wszystkie prace powołane we wniosku habilitacyjnym. Jak wynika z treści art. 16 ust. 1 u.s.n. w brzmieniu na dzień podjęcia przez Radę Wydziału ([...] marca 2016 roku) uchwały o odmowie nadania skarżącej stopnia naukowego doktora habilitowanego, "Do postępowania habilitacyjnego może zostać dopuszczona osoba, która posiada stopień doktora oraz osiągnięcia naukowe lub artystyczne, uzyskane po otrzymaniu stopnia doktora, stanowiące znaczny wkład autora w rozwój określonej dyscypliny naukowej lub artystycznej oraz wykazuje się istotną aktywnością naukową lub artystyczną." Przedmiotem weryfikacji w postępowaniu habilitacyjnym podlega zatem to, czy: 1) kandydat posiada stopień doktora; 2) posiada osiągnięcia naukowe lub artystyczne uzyskane po otrzymaniu stopnia doktora; 3) osiągnięcia naukowe lub artystyczne stanowią znaczny wkład autora w rozwój określonej dyscypliny naukowej lub artystycznej; 4) kandydat wykazuje się istotną aktywnością naukową lub artystyczną.

W myśl art. 16 ust. 2 u.s.n. osiągnięcie naukowe lub artystyczne stanowi: 1) dzieło opublikowane w całości lub w zasadniczej części, albo cykl publikacji powiązanych tematycznie; 2) zrealizowane oryginalne osiągnięcie projektowe, konstrukcyjne, technologiczne lub artystyczne; 3) część pracy zbiorowej, jeżeli opracowanie wydzielonego zagadnienia jest indywidualnym wkładem osoby ubiegającej się o nadanie stopnia doktora habilitowanego. Na dorobek naukowy habilitanta składają się więc dwie równorzędne kategorie normatywne: osiągnięcie naukowe oraz istotna aktywność naukowa.

Skarżąca myli się twierdząc, że przedmiotem oceny spełnienia przez kandydata wymogu posiadania osiągnięcia naukowego stanowiącego znaczny wkład w rozwój określonej dyscypliny naukowej nie może być jedna praca – monografia. Kwestia posłużenia się przez ustawodawcę liczbą mnogą w art. 16 ust. 1 u.s.n. (i art. 18a ust. 7) nie ma znaczenia. Ocenie podlega każde zgłoszone przez kandydata opracowanie naukowe (Sąd pomija prace artystyczne, bo nie ich dotyczy niniejsza sprawa) pod kątem jego wkładu w rozwój określonej dyscypliny naukowej. Jeżeli kandydat przedstawi jedno opracowanie i recenzenci zweryfikują je pozytywnie przez pryzmat wzmiankowanego wymogu, brak jest podstaw, aby negować spełnienie warunku z art. 16 ust. 1 u.s.n., o ile oczywiście pozytywnie zostanie oceniana również istotna aktywność naukowa. Wątpliwości takich nie mieli ani recenzenci w postępowaniu habilitacyjnym skarżącej, ani Komisja Habilitacyjna, ani Rada Wydziału. Wątpliwości na etapie składania wniosku nie miała również sama skarżąca, albowiem w pkt I wniosku – Wykaz publikacji naukowych stanowiących osiągnięcie naukowe, o którym mowa w art. 16 ust. 2 ustawy – skarżąca wskazała jedną pozycję, monografię [...], Gdańsk 2014. W punkcie II wniosku – Wykaz innych (nie wchodzących w skład osiągnięcia wymienionego w pkt I) prac naukowych oraz wskaźniki dokonań naukowych – skarżąca wymieniła pozostałe swoje publikacje. Zgodnie zatem z wnioskiem skarżącej monografia "Wspólne prawo majątkowe małżeńskie dla Unii Europejskiej. Stan integracji – perspektywy" została przez recenzentów oceniona jako osiągnięcie naukowe stanowiące znaczny wkład autora w rozwój określonej dyscypliny, natomiast pozostały jej dorobek naukowy, w kategorii "istotnej aktywności naukowej", o której mowa w art. 16 ust. 1 u.s.n. in fine – wniosek taki jest jednoznaczny i wynika z konstrukcji wszystkich recenzji, w których punktowo wyodrębnia się ocenę osiągnięcia naukowego i pozostałej aktywności naukowej. Z recenzji wynika, że ich autorzy ocenili pozytywnie aktywność naukową skarżącej, natomiast dwóch z trzech recenzentów negatywnie oceniło osiągnięcie naukowe. Analogiczne wnioski należy wyciągnąć ze stanowiska Komisji Habilitacyjnej ujawnionego w opinii z dnia [...] listopada 2015 roku.

Odmawiając nadania skarżącej stopnia naukowego doktora habilitowanego uchwałą z dnia [...] marca 2016 roku, nr [...] Rada Wydziału przyjęła jako własne oceny i wnioski zarówno recenzentów, jak i Komisji Habilitacyjnej. Zwróciła uwagę, że na dorobek naukowy skarżącej składa się osiągnięcie naukowe w postaci zgłoszonej monografii oraz istotna aktywność naukowa, do której zaliczono "pozostały dorobek habilitantki" (s. 3 uzasadnienia uchwały). O ile istotna aktywność naukowa skarżącej została oceniona pozytywnie, to monografię, jako osiągnięcie naukowe, o którym mowa w art. 16 ust. 1 i ust. 2 u.s.n. oceniono negatywnie.

Analogiczny sposób rozumienia art. 16 ust. 1 i ust. 2 wyłania się z opinii recenzentów powołanych przez Centralną Komisję w trybie 35 ust. 3 u.s.n.

Nie można podzielić zarzutu skarżącej co do naruszenia przez Komisję Habilitacyjną art. 18a ust. 10 u.s.n. Treść powołanego przepisu, w szczególnych przypadkach, uzasadnionych wątpliwościami komisji habilitacyjnej dotyczącymi dokumentacji osiągnięć naukowych, daje Komisji uprawnienie do przeprowadzenia z wnioskodawcą rozmowy o jego osiągnięciach i planach naukowych. Po pierwsze, wynikające z powołanego przepisu uprawnienie Komisji ma charakter wyjątkowy, po drugie, skorzystanie z tego uprawnienia musi poprzedzać sformułowanie przez Komisję wątpliwości co do dokumentacji osiągnięć naukowych habilitanta. Na gruncie rozpatrywanej sprawy Komisja Habilitacyjna nie skorzystała z uprawnienia przewidzianego w art. 18a ust. 10 u.s.n., albowiem nie miała wątpliwości co do dokumentacji osiągnięć naukowych skarżącej. W takim skonfigurowaniu faktycznym i normatywnym skarżąca nie może wywodzić, że naruszono jej prawo do udziału w postępowaniu habilitacyjnym, albowiem nie umożliwiono jej zajęcia stanowiska wobec nie w pełni zbieżnych wniosków recenzentów oraz sformułowania w nich "wysoce subiektywnych ocen".

Naruszenie terminów, o jakich mowa w art. 18a ust. 5, 7, 11 u.s.n., art. 21 ust. 2 u.s.n. nie miało wpływu na wynik sprawy, a w każdym razie nie wykazano go w zarzutach skargi kasacyjnej.

Chybiony jest zarzut naruszenia § 14 ust. 2 rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 30 października 2015 r. w sprawie szczegółowego trybu i warunków przeprowadzania czynności w przewodzie doktorskim, w postępowaniu habilitacyjnym oraz w postępowaniu o nadanie tytułu profesora (Dz. U. 2015 r. poz. 1842). Zgodnie z § 33 przedmiotowego rozporządzenia do przewodów doktorskich, postępowań habilitacyjnych oraz postępowań o nadanie tytułu profesora wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie rozporządzenia stosuje się przepisy dotychczasowe. Jak wynika z art. 18a ust. 2 u.s.n. datą wszczęcia postępowania habilitacyjnego jest dzień doręczenia wniosku Centralnej Komisji. Wniosek skarżącej został doręczony Komisji we wrześniu 2014 roku, a zatem do postępowania habilitacyjnego skarżącej należy stosować przepisy rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 22 września 2011 r. w sprawie szczegółowego trybu i warunków przeprowadzania czynności w przewodach doktorskich, w postępowaniu habilitacyjnym oraz w postępowaniu o nadanie tytułu profesora (Dz. U. 2011 r. nr 204 poz. 1200). W rozporządzeniu z 2011 roku brak jest analogicznych zastrzeżeń, jak w § 14 ust. 2 rozporządzenia z 2015 roku, odnośnie do obowiązku bezstronności członków Komisji Habilitacyjnej. Niezależnie od powyższego, w tej materii, poprzez odesłanie z art. 29 ust. 1 u.s.n., odpowiednie zastosowanie znajdą ogólne reguły kodeksowe, w tym ta, przewidziana treścią art. 24 k.p.a. – wyłączenie pracownika od udziału w postępowaniu. Stawiane wobec prof. dr hab. E.B. zastrzeżenia dotyczące braku jej bezstronności nie znajdują potwierdzenia w aktach postępowania habilitacyjnego. Sformułowane przez nią krytyczne oceny co do dorobku naukowego skarżącej są zbieżne z ocenami innych (nie wszystkich) członków Komisji Habilitacyjnej, jak również większości członków Rady Wydziału. Brak również podstaw do stwierdzenia, iż prof. dr hab. E.B. wywierała niedozwolony wpływ na innych członków Komisji. Sam fakt, że prof. dr hab. E.B. była przełożoną skarżącej oraz miała powiązania z działalnością kancelarii prawnej, w której partnerem jest skarżąca nie stanowi prawnej przeszkody do zasiadania przez nią w Komisji Habilitacyjnej.

Skarżąca kasacyjnie nie może również skutecznie podważać trafności wyboru członków Komisji Habilitacyjnej oraz recenzentów. Treść art. 18a ust. 5 u.s.n. wymaga, aby członkowie Komisji posiadali uznaną renomę naukową, w tym międzynarodową. Ocena, czy wobec konkretnego kandydata przedmiotowa przesłanka została spełniona należy do Centralnej Komisji i nie może być podważana przez habilitanta, ani weryfikowana przez sąd administracyjny w ramach sprawowanej przez niego kontroli. Członek Komisji Habilitacyjnej powinien posiadać tytuł profesora lub stopień doktora habilitowanego w zakresie danej lub pokrewnej dyscypliny naukowej lub artystycznej – art. 20 ust. 6 u.s.n. Zgodnie z wydanym na podstawie art. 3 ust. 1 u.s.n. rozporządzeniem Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 8 sierpnia 2011 r. w sprawie obszarów wiedzy, dziedzin nauki i sztuki oraz dyscyplin naukowych i artystycznych (Dz. U. 2016 r. poz. 882) dyscypliną naukową w obszarze nauk społecznych, dziedzinie nauk prawnych jest prawo. Wszyscy członkowie Komisji Habilitacyjnej spełniają więc wymóg określony w art. 20 ust. 6 u.s.n.

Naczelny Sąd Administracyjny podziela sformułowaną przez WSA ocenę, że w sprawie nie zachodziła nieważność postępowania. W skardze kasacyjnej nie podano, na jakim konkretnie przepisie opiera się ten zarzut: z naruszenia których przepisów autor skargi kasacyjnej wywodzi nieważność postępowania i jaki konkretnie przepis daje podstawę do stwierdzenia, że w postępowaniu habilitacyjnym, w sensie procesowym, w ogóle funkcjonuje instytucja nieważności postępowania. Już tylko z tego względu, omawiany zarzut skargi kasacyjnej nie mógł zostać uwzględniony.

Podstawą stwierdzenia nieważności postępowania w sprawie nadania tytułu lub stopnia jest art. 29a u.s.n., który obliguje do wydania decyzji w tym przedmiocie, jeżeli w pracy stanowiącej podstawę nadania tytułu lub stopnia osoba ubiegająca się o tytuł lub stopień przypisała sobie autorstwo istotnego fragmentu lub innych elementów cudzego utworu lub ustalenia naukowego. W niniejszej sprawie taki układ faktyczno-prawny nie zachodzi.

Z kolei art. 29 ust. 1 u.s.n. stanowi podstawę do odpowiedniego stosowania przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego do postępowań dotyczących nadania stopnia doktora habilitowanego w zakresie nieuregulowanym w u.s.n. Tym samym, poprzez odpowiednie zastosowanie art. 156 § 1 k.p.a. dopuszczalne byłoby stwierdzenie nieważności decyzji Centralnej Komisji, brak natomiast podstaw do stwierdzenia nieważności postępowania. Skarżąca kasacyjnie zarzuca, że w jej sprawie przeprowadzono dwa postępowania habilitacyjne, a zatem doszło do niedopuszczalnego rozstrzygnięcia pomimo tożsamości spraw. Jest to ocena błędna. Tożsamość spraw zachodzi przy powieleniu stanu faktycznego, prawnego oraz zakresu podmiotowego. Z akt sprawy wynika, że poprzednie postępowanie habilitacyjne, zakończone uchwałą Rady Wydziału [...] z [...] stycznia 2011 roku o odmowie dopuszczenia do kolokwium habilitacyjnego dotyczyło innego dorobku skarżącej. Podstawą oceny dorobku naukowego skarżącej była rozprawa habilitacyjna z 2009 roku - [...]. W postępowaniu zakończonym kwestionowaną decyzją Centralnej Komisji podstawą oceny osiągnięcia naukowego skarżącej była natomiast monografia z 2014 roku – [...]. Odmienne były również ramy normatywne obu postępowań. W pierwszym postępowaniu, zakończonym w 2011 roku podstawą dopuszczenia do przewodu habilitacyjnego, zgodnie z treścią obowiązującego naówczas art. 16 u.s.n., było uzyskanie znacznego dorobku naukowego i przedstawienie rozprawy habilitacyjnej. W postępowaniu zainicjowanym przez skarżącą we wrześniu 2014 roku, treść art. 16 u.s.n. była już inna (wskutek nowelizacji ustawą z dnia 18 marca 2011 r. o zmianie ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym, ustawy o stopniach naukowych i tytule naukowym oraz o stopniach i tytule w zakresie sztuki oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 84, poz. 455, z późn. zm.)). Inne były również podstawy dopuszczenia do przewodu habilitacyjnego. Tożsamość spraw zatem nie zachodziła, a kwestia faktycznego doręczenia skarżącej uchwały Rady Wydziału z [...] stycznia 2011 roku, nie ma żadnego znaczenia.

W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną.

O kosztach postępowania kasacyjnego rozstrzygnięto na podstawie art. 200, art. 204 pkt 1 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t. j. Dz. U. 2018 r., poz. 265).