Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 2049/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2016-12-02 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Wywłaszczanie nieruchomości
Skarżony organ: Minister Insfrastruktury i Budownictwa
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 156
journal: Dz.U. 2016 poz 23
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Tomasz Wykowski (spr.), Sędziowie sędzia WSA Alina Balicka, sędzia WSA Katarzyna Golat, Protokolant ref. staż. Paweł Smulski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 listopada 2016 r. sprawy ze skargi Z. Sp. z o. o. w likwidacji na decyzję Ministra Infrastruktury i Budownictwa z dnia [...] maja 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności orzeczenia oddala skargę


UZASADNIENIE

I. Zaskarżoną do Wojewódzkego Sądu Administracyjnego w Warszawie (dalej "Sądu") decyzją z dnia [...] maja 2016 r. nr [...](dalej "zaskarżoną decyzją") Minister Infrastruktury i Budownictwa (dalej także "Minister"), po rozpatrzeniu na wniosek spółki [...] sp. z o.o. w likwidacji z siedzibą w [...] (dalej "skarżąca (spółka)", reprezentowanej przez r. pr. M. S., o ponowne rozpatrzenie sprawy rozstrzygniętej decyzją Ministra Infrastruktury i Rozwoju (dalej także "MIiR") z dnia [...] września 2015 r. nr [...]:

- odmawiającej stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] z dnia [...] 06.1953 r. nr [...]o wywłaszczeniu nieruchomości objętej Iwh 355, Iwh 379 i Iwh 389,

- stwierdzającej nieważność decyzji Odwoławczej Komisji Wywłaszczeniowej przy Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] z dnia [...] 03.1955 r, nr [...]w części dotyczącej wywłaszczenia nieruchomości położonej w [...], oznaczonej obecnie jako działki ewidencyjne nr [...], obręb [...], jedn. ewid. [...], oraz

- stwierdzającej, że ww. decyzja z dnia [...] 03.1955 r, nr [...]w części dotyczącej wywłaszczenia obecnej działki ewidencyjnej nr [...], obręb [...], jedn. ewid. [...]została wydana z naruszeniem prawa,

- utrzymał decyzję MIiR z dnia [...] września 2015 r. w mocy.

II. Stan sprawy, poprzedzający wydanie przez Ministra zaskarżonej obecnie decyzji z dnia [...] maja 2016 r., przedstawia się w następujący sposób:

1. Orzeczeniem z dnia [...] czerwca 1953 r. nr [...] Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] wywłaszczyło nieruchomości położone w [...] obj. Iwn [...] (ozn. jako działki nr [...] – część, [...] - część), Iwh [...] (ozn. jako działki nr [...] - część, [...] - część i [...] - cała) oraz Iwh [...](ozn. jako działka [...] - cała), stanowiące własność skarżącej spółki. Orzeczeniem z dnia [...] 10.1953 r. nr [...] Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] przyznało odszkodowanie za powyższe nieruchomości na rzecz zakładów [...]sp. z o.o. w ogólnej kwocie 18.681,06 zł.

2. Decyzją z dnia [...] marca 1955 r. nr [...] Odwoławcza Komisja Wywłaszczeniowa przy Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] utrzymała w mocy orzeczenie wywłaszczeniowe z dnia [...] czerwca 1953 r. oraz orzeczenie odszkodowawcze z dnia [...] października 1953 r. nr [...].

3. Pismem z dnia [...] czerwca 2008 r. skarżąca spółka, reprezentowana przez adw. J.W., wniosła o stwierdzenie nieważności orzeczenia z dnia [...] czerwca 1953 r. oraz decyzji organu odwoławczego z dnia [...] marca 1955 r.

4. Decyzją z dnia [...] lipca 2009 r. nr [...] Minister infrastruktury stwierdził nieważność obu orzeczeń objętych wnioskiem nieważnościowym skarżącej.

5. Decyzją z dnia [...] stycznia 2013 r. nr [...] Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej uchylił decyzję Ministra Infrastruktury z dnia [...] lipca 2009 r. i ponownie stwierdził nieważność orzeczeń dnia [...] czerwca 1953 r. oraz decyzji organu odwoławczego z dnia [...] marca 1955 r., prostując jednak błąd w oznaczeniu jednej z wywłaszczonych nieruchomości (lwh [...]" zamiast "Iwh [...]"). Uzasadaniając w/w rozstrzygnięcie, organ nadzorczy wskazał, że nie zostały spełnione wymogi proceduralne, dotyczące postępowania wywłaszczeniowego, albowiem nie wezwano właściciela nieruchomości i jednocześnie nie przedstawiono wymaganego przepisami prawa zaświadczenia, iż nieruchomość stanowi mienie opuszczone. Decyzja organu odwoławczego zaś została wydana z rażącym naruszeniem prawa, ponieważ rozpoznano nią odwołanie wniesione po terminie bez przywrócenia terminu do wniesienia odwołania.

6. Wyrokiem z dnia 3 czerwca 2014 r., sygn. akt I SA/Wa 758/13, tut. Sąd uchylił decyzję Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej z dnia [...] stycznia 2013 r. oraz decyzję Ministra Infrastruktury z dnia [...] lipca 2009 r. z uwagi na konieczność ponownego, prawidłowego ustalenia aktualnego stanu prawnego wywłaszczonej nieruchomości, co ma istotne znaczenie m.in. dla oceny nieodwracalnych skutków prawnych kwestionowanych rozstrzygnięć. Sąd uznał jednocześnie za przedwczesne odnoszenie się do kwestii naruszenia prawa materialnego, w tym do oceny, czy prawidłowo organ uznał, że doszło do wydania powołanego orzeczenia i decyzji z rażącym naruszeniem prawa.

7. Decyzją z dnia [...] września 2015 r. Minister Infrastruktury i Rozwoju:

- odmówił stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] z dnia [...] 06.1953 r. nr [...] o wywłaszczeniu nieruchomości objętej Iwh [...], Iwh [...] i Iwh [...] (pkt 1),

- stwierdził nieważność decyzji Odwoławczej Komisji Wywłaszczeniowej przy Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] z dnia [...] 03.1955 r. nr [...] w części dotyczącej wywłaszczenia nieruchomości położonej w [...], oznaczonej obecnie jako działki ewidencyjne nr [...], obręb [...], jedn. ewid.[...] (pkt 2) oraz

- stwierdził, że ww. decyzja z dnia [...] 03.1955 r. nr [...] w części dotyczącej wywłaszczenia obecnej działki ewidencyjnej nr [...], obręb [...], jedn. ewid. Podgórze została wydana z naruszeniem prawa (pkt 3).

W ocenie organu nadzorczego orzeczenie z dnia [...] czerwca 1953 r. nie spełnia żadnej z przesłanek stwierdzenia nieważności decyzji określonych w art. 156 § 1 k.p.a., w tym w szczególności orzeczenie to nie zostało wydane z rażącym naruszeniem prawa. Organ nadzoru nie dopatrzył się tym samym rażącego naruszenia w sprawie art. 8 dekretu, przewidującego obowiązek wezwania właściciela do dobrowolnego odstąpienia nieruchomości przed złożeniem wniosku o wywłaszczenie nieruchomości, albowiem nie było konieczności wzywania właścicieli nieruchomości stanowiących mienie opuszczone. Rażącego naruszenia prawa nie należy również wiązać z tą okolicznością, że organ wywłaszczeniowy zawiadamiał strony w drodze obwieszczeń nie zaś drogą indywidualnego doręczania korespondencji. Powyższe wiąże się z faktem, że skarżąca spółka, będąca właścicielem przedmiotowej nieruchomości zaprzestała działalności, zaś adres jej ówczesnej siedziby pozostawał nieznany. Dopiero w treści odwołania od ww. orzeczenia wskazano adres przedstawiciela spółki, co umożliwiło doręczenie jej decyzji organu odwoławczego. W odniesieniu do decyzji organu odwoławczego z dnia [...] 03.1955 r. organ nadzoru wskazał, że została ona wydana z rażącym naruszeniem prawa, albowiem rozpoznano merytorycznie odwołanie złożone z uchybieniem ustawowego terminu. Wobec nieziszczenia się przesłanek z art. 156 § 1 k.p.a. brak jest podstaw do stwierdzenia nieważności orzeczenia z dnia [...] 06.1953 r. Z uwagi zaś na wydanie decyzji z dnia [...] 03.1955 r. z rażącym naruszeniem prawa, należało stwierdzić jej nieważność w części dotyczącej wywłaszczenia działek ewidencyjnych nr [...], obręb [...], jedn. ewid. [...]. Jednocześnie z uwagi na wystąpienie nieodwracalnych skutków prawnych, należało stwierdzić wydanie z naruszeniem prawa ww. decyzji w części dotyczącej wywłaszczenia obecnej działki ewidencyjnej nr [...], obręb [...] jedn. ewid. [...].

6. Pismem z dnia [...]października 2015 r., uzupełnionym następnie pismem z dnia [...]grudnia 2015 r., skarżąca, reprezentowana przez r. pr. M.S., wniosła o ponowne rozpatrzenie sprawy rozstrzygniętej decyzją Ministra Infrastruktury i Rozwoju z dnia [...] września 2015 r., wnosząc o uchylenie tej decyzji w części obejmującej pkt 1 i stwierdzenie nieważności orzeczenia z dnia [...] 06.1953 r. nr [...] oraz uchylenie zaskarżonej decyzji w części obejmującej pkt 2 i stwierdzenie nieważności decyzji z dnia [...] 03.1955 r. nr [...].

III. Zaskarżoną obecnie decyzją z dnia [...] maja 2016 r. Minister rozpatrzył na wniosek skarżącej spółki decyzję MIiR z dnia [...] września 2015 r., utrzymując tę decyzję w mocy.

Uzasadniając własne orzeczenie, Minister wskazał w szczególności, co następuje:

1. Kontrola orzeczenia wywłaszczeniowego I instancji z dnia [...] czerwca 1953 r. pod kątem ewentualnego wystąpienia przesłanek nieważnościowych wskazanych w art. 156 § 1 pkt 3, 4, 5, 6 i 7 k.p.a. prowadzi do wniosku, że przesłanki te w sprawie nie wystąpiły.

2. Kontrolowane orzeczenie z dnia [...] 06.1953 r. wydano w oparciu o przepisy dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (tj, Dz. U. z 1952 r. Nr 4, poz. 31), dalej także "dekretu (z 1949 r.)". Kontrola legalności decyzji z dnia [...] czerwca 1953 r. pod kątem ewentualnego obciążenia jej rażącym naruszeniem prawa w rozumieniu art.156 § 1 pkt 2 k.p.a. prowadzi do następujących wniosków:

2.1. Dekret z 1949 r. regulował m.in. tryb wywłaszczenia nieruchomości niezbędnych do realizacji narodowych planów gospodarczych. Przedmiotową "niezbędność" nieruchomości do realizacji narodowych planów gospodarczych, w świetle przepisów dekretu wywłaszczeniowego, potwierdzało wydane przez Przewodniczącego Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego zezwolenie na nabycie nieruchomości w trybie art. 5 ust. 1 dekretu. W myśl ww. przepisu zezwolenia na nabycie nieruchomości udzielał Przewodniczący Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego, poprzedzony wnioskiem wykonawcy narodowych planów gospodarczych - na podstawie opinii prezydium właściwej wojewódzkiej rady narodowej - jeżeli uznał, że nieruchomość jest niezbędna dla realizacji narodowych planów gospodarczych oraz że przewidziane były środki na jej nabycie.

Zgodnie z treścią art. 5 ust. 2 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r., opinia prezydium wojewódzkiej rady narodowej powinna zaś zawierać stwierdzenie, że nabycie nieruchomości objętej wnioskiem jest niezbędne dla zrealizowania zamierzenia wykonawcy narodowych planów gospodarczych. Opinia powinna uwzględniać zarówno potrzeby wykonawcy narodowych planów gospodarczych, jak i uzasadnione interesy ogólnogospodarcze.

Z zebranych w sprawie akt archiwalnych wynika, że wydane w trybie art. 5 ust. 1 dekretu zezwolenie Zastępcy Przewodniczącego Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego na nabycie nieruchomości z dnia [...] 04.1953 r. nr [...] zostało poprzedzone wnioskiem Centralnego Zarządu Tuczu Przemysłowego z dnia [...] .03.1953 r. nr [...], złożonym wraz z wymaganymi załącznikami, tj. zezwoleniem Centralnego Urzędu Skupu i Kontraktacji z dnia [...] 03.1953 r. nr [...] na zgłoszenie wniosku o nabycie nieruchomości, opinią Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] z dnia [...] 02.1953 r. nr [...] wskazującą, że przedmiotowe nieruchomości są niezbędne do realizacji narodowych planów gospodarczych (art. 5 ust. 2 dekretu) oraz dwoma zaświadczeniami lokalizacyjnymi: z dnia [...] 08.1952 r. nr [...] oraz z dnia[...].02.1953 r. nr [...].

Podkreślenia wymaga, że wskazany wyżej dokument z dnia [...] 03.1953 r. nr [...], stanowi zezwolenie, o którym mowa w art. 7 ust. 3 pkt 1 dekretu, gdyż w mysi przepisów ustawy z dnia 25 maja 1951 r. o utworzeniu Centralnego Urzędu Skupu i Kontraktacji (Dz. U. z 1951 r. Nr 30, poz. 234), Prezes Centralnego Urzędu Skupu i Kontraktacji wykonywał zadania właściwe dla ministra. Ponadto przedmiotowe zezwolenie z dnia [...] 03.1953 r., w piśmie z dnia [...] 04.1953 r. nr [...], zostało dodatkowo potwierdzone przez Ministra Skupu - następcę prawnego powyższego organu na podstawie przepisów dekretu z dnia 25 marca 1953 r. o utworzeniu urzędu Ministra Skupu (Dz. U. z 1953 r. Nr 20, poz. 77). Nie budzi zatem wątpliwości, że uzyskano zezwolenie właściwego ministra na zgłoszenie ww. wniosku w rozumieniu art. 7 ust. 3 pkt 1 dekretu.Nie doszło zatem do naruszenia przepisu art. 5 dekretu.

2.2. Zgodnie z treścią art.8 dekretu, uzyskawszy zezwolenie na nabycie nieruchomości wykonawca narodowych planów gospodarczych winien wezwać właściciela do dobrowolnego odstąpienia nieruchomości, w oparciu o cenę określoną zgodnie z art. 28 dekretu. Dokonanie wezwania ww. trybie miało istotne znaczenie, gdyż w jego wyniku wyczerpywano możliwość dobrowolnego nabycia nieruchomości na drodze cywilnoprawnej, jego zaś zaniechanie czyniło niedopuszczalnym złożenie wniosku o wywłaszczenie nieruchomości. W myśl bowiem z art.8 ust.4 dekretu, jeżeli w terminie 15 - dniowym od doręczenia wezwania, o którym mowa w ust. 1, lub dokonania obwieszczenia, o którym mowa w ust. 3, nie została zawarta umowa sprzedaży albo zamiany lub umowa przedwstępna w przedmiocie sprzedaży lub zamiany nieruchomości, wówczas wykonawca planu mógł nabyć niezbędną dla realizacji nieruchomość w drodze wywłaszczenia.

W przedmiotowej sprawie właścicielem nieruchomości niezbędnej do realizacji narodowych planów gospodarczych były [...] sp. z o.o. Należy podnieść, iż wprawdzie inwestor nie uzyskał zezwolenia na dokonane wezwania za pomocą obwieszczeń publicznych, jednak akta archiwalne sprawy, m.in. treść odwołania wskazuje, że spółka zaprzestała swej działalności jeszcze przed rozpoczęciem Drugiej Wojny Światowej, w okresie kryzysu (autor odwołania ma prawdopodobnie na myśli tzw. Wielki Kryzys przełomu lat dwudziestych i trzydziestych). W świetle ww. okoliczności wydaje się prawdopodobnym, że faktycznie nie funkcjonowało biuro spółki, co oznacza, że nie było możliwości doręczenia właścicielowi nieruchomości korespondencji.

Wskazać również należy, iż w rozważanym przypadku wezwanie w trybie art. 8 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. nie było obligatoryjne, gdyż wywłaszczona nieruchomość stanowiła mienie opuszczone. Stosownie do § 4 ust. 3 zarządzenia Przewodniczącego Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego z dnia 17 października 1949 r, (M.P. z 1949 r,, nr A-89, poz. 1084), w przypadku, gdy nieruchomość stanowiła mienie opuszczone w rozumieniu art. 1 dekretu z dnia 8 marca 1946 r. o mieniu opuszczonym i poniemieckim (Dz. U. R. P. Nr 13, poz. 81, z 1947 r. Nr 19, poz. 77, Nr 66, poz. 402, Nr 72, poz. 495 i z 1948 r. Nr 57, poz. 454) trybu wezwań nie stosowało się.

Powyższa okoliczność znajduje potwierdzenie w aktach archiwalnych sprawy, tj.:

- w piśmie Centralnego Zarządu Tuczu Przemysłowego z dnia [...].03.1953 r. L.dz. [...] znajdującego się w aktach archiwalnych nadesłanych przez Archiwum Akt Nowych przy piśmie z dnia 18.03.2010 r. nr IV 840-342/2010 JT) z którego wynika, że "zgodnie z opinią Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] z dnia [...]02.1953 r. nr [...] [...], przedmiotowa nieruchomość stanowi mienie opuszczone [...]".

- w odpisie opinii z dnia [...].02.1953 r., której treść potwierdza, że nieruchomości wnioskowane do wywłaszczenia stanowiły mienie opuszczone pod zarządem Miejskiej Rady Narodowej w [...].

- w piśmie z dnia [...].11.1952 r. nr [...], w którym Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w [...] Wydział Rolnictwa i Leśnictwa wskazało, że "1) Nieruchomość jest mieniem opuszczonym 2) Zarząd Miejski w [...] wydał zarządzenie przymusowego zagospodarowania pismem z dn. [...].05.1948 r. Nr [...] oraz pismem z dn. [...] 05.1948 r. Nr [...][...] Nieruchomość ta została oddana przez Związek Samopomocy Chłopskiej bezrolnym i małorolnym mieszkańcom [...]. W listopadzie 1951 r. Koło 2SCh oddało ww. nieruchomość w administrację Prezydium Miejskiej Rady Narodowej [...]. Wydz.Rol. i Leśn. oddał teren w dzierżawne użytkowanie 15 dzierżawcom".

Dowód wezwania właściciela w trybie art. 7 dekretu (art. 8 po nowelizacji), w myśl § 7 pkt 1 zarządzenia z dnia 17 listopada 1949 r., zastępowało - w przypadku, gdy nieruchomość stanowiła mienie opuszczone - zaświadczenie Rejonowego Urzędu Likwidacyjnego, że nieruchomość stanowi mienie opuszczone. W niniejszej sprawie wykonawca narodowych planów nie uzyskał wymaganego zaświadczenia Rejonowego Urzędu Likwidacyjnego, gdyż zgodnie z treścią art. 36 ust. 1 ustawy z dnia 20 marca 1950 r. o terenowych organach jednolitej władzy państwowej (Dz. U. z 1950 r. Nr 14, poz. 130) - zniesiono urzędy likwidacyjne. Na mocy art. 46 ust. 2 ustawy z dnia 20 marca 1950 r. wejście w życie ww. przepisu (art. 36 ust. 1 ustawy), m.in. w stosunku do urzędów likwidacyjnych, przesunięto do dnia wejścia w życie uchwały Rady Ministrów, wydanej w trybie 41 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 20 marca 1950 r. Uchwała Rady Ministrów Nr 223 z dnia 17 marca 1951 r. pt. "Instrukcja Nr 14 w sprawie terminu zniesienia okręgowych i rejonowych urzędów likwidacyjnych (M.P. z 1951 r. Nr A- 28, poz. 358) weszła w życie w dniu 9.04.1951 r. zadania należące dotychczas do urzędów likwidacyjnych przejęły właściwe prezydia powiatowych (miejskich) rad narodowych - w odniesieniu do zadań rejonowych urzędów likwidacyjnych, zaś prezydia wojewódzkich rad narodowych - w odniesieniu do okręgowych urzędów likwidacyjnych.

W ocenie organu naczelnego charakter prawny zaświadczenia definiuje nie jego tytuł (forma), lecz treść. Znajdujące się w aktach sprawy pismo Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w [...] z dnia [...].11.1952 r. nr R.U.[...] zawiera niezbędne elementy zaświadczenia, tj. w szczególności oznaczenie organu oraz potwierdzenie okoliczności mającej znaczenie prawne dla kwestii dopuszczalności wywłaszczenia przedmiotowych nieruchomości - okoliczności, iż nieruchomości przeznaczone do wywłaszczenia stanowią mienie opuszczone. Posłużenie się w przedmiotowych piśmie terminem "mienie porzucone" pozostaje bez wpływu na dokonaną ocenę w świetle pozostałych wyżej opisanych dowodów potwierdzających charakter przedmiotowych nieruchomości na gruncie przepisów dekretu z dnia 8 marca 1946 r.

W świetle ww. okoliczności należy uznać, że inwestor przedłożył zaświadczenie, o którym mowa w § 7 pkt 1 zarządzenia z dnia [...] listopada 1949 r.

Odnosząc się do zarzutu spółki, zawartego w odwołaniu od orzeczenia z dnia [...].06.1953 r. (wniesionego w dniu [...].09.1954 r., data pisma: [...].09.1954 r.), w którym kwestionowano fakt, iż nieruchomości spółki stanowiły mienie opuszczone, wymaga podkreślenia, że charakter prawny tego mienia definiował fakt objęcia mienia we władanie przez państwową jednostkę organizacyjną oraz jego przekazanie we władanie instytucji spółdzielczej - Samopomocy Chłopskiej (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 07.02,1959 r. sygn. akt I CO 32/58). Nie było zatem podstaw do kwestionowania przez organ wywłaszczeniowy zasadności stanowiska zawartego m.in. w ww. piśmie z dnia 24.11.1952 r, w zakresie uznania, że nieruchomości przeznaczone do wywłaszczenia stanowiły mienie opuszczone.

Dowodem potwierdzającym ww. okoliczność jest również kopia orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] z dnia [...].10.1956r. nr [...], nadesłana przez skarżącą Spółkę przy piśmie z dnia [...]06.2008 r. z którego treści wynika, że organ wojewódzki orzekł o przywróceniu posiadania gruntów (które pozostały własnością [...] sp. z o.o. z uwagi na ich wyłączenie z wywłaszczenia). Analiza treści przedmiotowego orzeczenia wskazuje, że podstawą prawną przywrócenia posiadania powyższego mienia były przepisy dekretu z dnia 8 marca 1946 r. Treść ww. orzeczenia wskazuje, w oparciu o przepisy dekretu z dnia 8 marca 1946 r. przywrócono posiadanie wskazanych wyżej gruntów, w oparciu o wniosek złożony przez R. S. - likwidatora spółki, złożony dopiero w dniu [...].12.1955 r., tj. jeden dzień przed upływem terminu przemilczenia (art. 34 dekretu z dnia 8 marca 1946 r.).

Tym samym, należy uznać, iż pomimo nie uzyskania przez wykonawcę narodowych planów gospodarczych zezwolenia Przewodniczącego Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego na dokonanie wezwania za pomocą obwieszczeń publicznych, nie doszło do naruszenia art. 8 ust. 1 dekretu, gdyż z uwagi na fakt, iż nieruchomość stanowiła mienie opuszczone, nie było w tym przypadku obowiązku skierowania wezwania do właściciela.

2.3. W myśl art. 17 ust. 1 dekretu wszczęcie postępowania wywłaszczeniowego następowało na wniosek ubiegającego się o wywłaszczenie, złożony do prezydium wojewódzkiej rady narodowej.

Inwestor do wniosku winien załączyć (art. 17 ust. 3 dekretu):

1) zezwolenie Przewodniczącego Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego,

2) dowód wezwania właściciela stosownie do art. 8,

3) plan sytuacyjny nieruchomości z oznaczeniem granic powierzchni, przeznaczonej do wywłaszczenia,

4) poświadczony odpis z księgi wieczystej, stwierdzający prawo własności nieruchomości, albo - jeżeli nieruchomość nie miała urządzonej księgi wieczystej lub księga wieczysta zaginęła - odpis dokumentu ze zbioru dokumentów, stwierdzający prawo własności nieruchomości, poświadczony przez właściwy sąd powiatowy z zaznaczeniem, że stwierdza on prawo własności nieruchomości według stanu zbioru dokumentów na dzień wydania odpisu,

5) jeżeli nieruchomość nie miała urządzonej księgi wieczystej i nie był dla niej prowadzony zbiór dokumentów - zaświadczenie właściwego sądu powiatowego, stwierdzające tę okoliczność.

Do wniosku wywłaszczeniowego z dnia [...] maja 1953 r. nr L.dz. [...] [...] Okręgowe Zakłady Tuczu Przemysłowego w [.;..] załączyły wszystkie niezbędne dokumenty, w tym:

- odpis zezwolenia Zastępcy Przewodniczącego Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego z dnia [...]04.1953 r. nr [...],

- odpis zaświadczenia Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w [...] Wydział Rolnictwa i Leśnictwa z dnia [...].11.1952 r. nr [...], stwierdzającego, że nieruchomość stanowi mienie opuszczone,

- dowód wezwania właściciela w trybie publicznego obwieszczenia, odpis ksiąg wieczystych wydany przez Wydział Ksiąg Publicznych Sądu Powiatowego [...],

- plan sytuacyjny nieruchomości.

Nie można zatem stwierdzić, aby doszło do naruszenia art. 17 ust. 3 dekretu.

2.4. W myśl przepisów dekretu, prezydium wojewódzkiej rady narodowej zawiadamiało właściciela nieruchomości o wszczęciu postępowania wywłaszczeniowego. Odpis zawiadomienia wywieszano na tablicy ogłoszeń właściwej gminnej (miejskiej) rady narodowej (art. 18 ust. 1 dekretu). W myśl 18 ust. 2 dekretu wywłaszczeniowego, w przypadku gdy postępowanie wywłaszczeniowe, wszczęte na podstawie jednego wniosku, dotyczyło większej liczby właścicieli, zawiadomienia mogły być dokonane za pomocą obwieszczeń, wywieszonych na tablicach ogłoszeń prezydiów właściwych gminnych (miejskich) rad narodowych. W tym samym trybie zawiadamiany miał być właściciel nieruchomości, którego miejsce zamieszkania nie było znane.

Stosownie do art. 20 ust. 1 dekretu, po upływie czternastodniowego terminu na zgłoszenie wniosków i sprzeciwów prezydium wojewódzkiej rady narodowej wyznaczało rozprawę. O miejscu i terminie rozprawy prezydium wojewódzkiej rady narodowej zawiadamiało co najmniej na 7 dni naprzód wykonawcę narodowych planów gospodarczych, który zgłosił wniosek o wywłaszczenie, właściciela nieruchomości oraz inne osoby zainteresowane, o których powzięło wiadomość ze zgłoszonych wniosków lub sprzeciwów albo z urzędu (art. 20 ust. 2 dekretu).

Z zachowanych niepełnych akt archiwalnych, pozyskanych przez organ wynika, że organ wywłaszczeniowy (tj. Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...]) pismem z dnia [...] 05.1953 r. nr [...] zawiadomił strony o wszczęciu postępowania wywłaszczeniowego oraz o terminie rozprawy wywłaszczeniowo - odszkodowawczej. Z informacji sporządzonej przez Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w dniu [...]05.1953 r. nr [...], dotyczącej wywieszenia obwieszczenia na tablicy ogłoszeń Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w [...], naniesionej na treść ww. pisma wynika, że z uwagi na przeprowadzenie rozprawy wywłaszczeniowo- odszkodowawczej w dniu [...] 05.1953 r. organ ten poinformował, że obwieszczenie nie zostało ponownie wywieszone po tym dniu.

Należy wskazać, że niedochowanie przez organ wywłaszczeniowy przewidzianego w ówcześnie obowiązujących przepisach czternastodniowego okresu wywieszenia obwieszczenia, nie stanowi rażącego naruszenia prawa, gdyż ówcześnie obowiązujące przepisy nie łączyły skutku doręczenia z upływem 14 dni od dnia wywieszenia pisma. Zatem wywieszenie ww. pisma z dnia [...].05.1953 r. przed rozprawą, powodowało, że strony miały możliwość uzyskania informacji o prowadzonym postępowaniu oraz o rozprawie.

Należy wskazać, iż w świetle przepisów dekretu, rozprawa nie była obligatoryjnym elementem postępowania wywłaszczeniowego, w przypadku niezgłoszenia sprzeciwów ani wniosków (art. 21 ust. 3 dekretu). W przedmiotowej sprawie należy podkreślić, że przeprowadzenie rozprawy miało o tyle istotne znaczenie, że dało stronom możliwość zgłoszenia wniosków ewentualnie sprzeciwów. Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] w toku rozpoznania sprawy nie dochowało wymaganego przepisem art. 20 ust. 1 dekretu odstępu pomiędzy zawiadomieniem (wywieszeniem obwieszczenia) a datą wyznaczonej rozprawy. Celem zachowania odstępu było umożliwienie stronom złożenia sprzeciwów lub wniosków skutkujące przeprowadzeniem rozprawy. Należy podnieść, iż mimo braku aktywności strony, rozprawę przeprowadzono w dniu [...] 05.1953 r., co ma istotne znaczenie dla oceny stopnia naruszenia prawa przez organ nadzoru i prowadzi do wniosku, iż w toku postępowania wywłaszczeniowego nie doszło do naruszenia przez organ przepisu art. 18 ust. 1 dekretu ani art. 20 ust. 1 dekretu w stopniu rażącym (strona miała możliwość przedstawienia swojego stanowiska, co zostanie przedstawione w dalszej części uzasadnienia).

Przepisy dekretu z dnia [...] kwietnia 1949 r., dopuszczały możliwość zawiadomienia właściciela nieruchomości w trybie obwieszczenia z uwagi na brak danych o adresie (czynnej) siedziby spółki. Jak wyżej podniesiono, z akt sprawy wynika, że organ wywłaszczeniowy dopiero z chwilą wniesienia odwołania Zakładów Ceramicznych Kobierzyn poznał adres zarządcy tej spółki, zaś treść odwołania wskazuje, że od lat spółka całkowicie zaprzestała prowadzenia działalności gospodarczej, której przedmiotem była produkcja cegieł. W świetle ww. okoliczności zasadnym wydaje się wniosek, że również biuro spółki zaprzestało działalności, tym samym nie było możliwości doręczania jej korespondencji. Dopiero po wniesieniu odwołania (w którym wskazano adres domowy R.S. - zawiadowcy spółki) możliwe stało się doręczanie spółce korespondencji na adres jej przedstawiciela.

2.5. Po przeprowadzeniu rozprawy prezydium wojewódzkiej rady narodowej orzekało o wywłaszczeniu albo odmawiało wywłaszczenia, jeżeli odpadły powody, stanowiące podstawę do wszczęcia postępowania wywłaszczeniowego (art. 21 ust. 1 dekretu).

W myśl przepisów dekretu wywłaszczeniowego, orzeczenie powinno w szczególności zawierać (art. 21 ust. 2 dekretu):

1) ustalenie przedmiotu i rozmiaru wywłaszczenia,

2) wskazanie, na czyją rzecz wywłaszczenie nastąpiło,

3) jeżeli wpłynęły wnioski lub sprzeciwy - uzasadnienie ich przyjęcia lub odrzucenia.

Dokonując oceny treści orzeczenia dnia [...] 06.1953 r. nr [...], Minister infrastruktury i Budownictwa stwierdza, że zawiera ono wszystkie wymagane elementy, tj. oznaczenie wywłaszczanej nieruchomości i jej właściciela oraz wnioskodawcę wywłaszczenia ([...] Okręgowe Zakłady Tuczu Przemysłowego w [...]). Z akt archiwalnych nie wynika, aby zostały złożone sprzeciwy lub wnioski dotyczące przedmiotowego wywłaszczenia, tym samym organ wywłaszczeniowy nie miał obowiązku się do nich odnosić.

Z treści ww. dokumentów archiwalnych wynika, że nie doszło do naruszenia art. 21 ust. 1 oraz ust. 2 dekretu.

W ocenie organu prowadzącego postępowanie nadzorcze, wykryte w toku postępowania uchybienia organu wywłaszczeniowego w aspekcie zapewnienia udziału w postępowaniu właścicielowi nieruchomości – [...]sp. z o.o. - nie miały charakteru rażącego, lecz mogły stanowić co najwyżej podstawę do wznowienia postępowania z art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a.

W odniesieniu do orzeczenia z dnia [...] 06.1953 r. nr [...] nie zaszła zatem żadna z przesłanek stwierdzenia nieważności określonych w art. 156 § 1 k.p.a.

3. Przystępując do oceny legalności decyzji Komisji Wywłaszczeniowej przy Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] z dnia [...] 03.1955 r. nr [...], należy podnieść, iż w myśl art. 83 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnem (Dz. U. z 1928 r. Nr 36, poz. 341, z późn. zm.), odwołanie należało wnieść w terminie 14 dni od ogłoszenia orzeczenia, zaś w razie uchybienia terminu możliwe było jego przywrócenie, na wniosek zainteresowanego, złożony w terminie 7 dni od ustania przeszkody [stanowiącej przyczynę uchybienia terminu], zgodnie z art. 41 ust. 1 r.p.a. Prośbę o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania rozstrzygała ostatecznie władza odwoławcza (art. 42 r.p.a.).

Z treści akt archiwalnych sprawy wynika, że odwołanie [...] Sp. z o.o. wniesiono w dniu [...] 09.1954 r., zaś termin na wniesienie środka zaskarżenia od orzeczenia z dnia [...]06.1953 r. upłynął z dniem [...] 07.1953 r. (tj. po upływie 14 dni od ogłoszenia ww. orzeczenia - od dnia [...].06.1953 r.). Tym samym orzeczenie to stało się ostateczne i nie przysługiwało już od niego odwołanie. Ww. okoliczności wskazują że termin do wniesienia odwołania został niewątpliwie uchybiony. Analiza akt archiwalnych sprawy wskazuje, że powyższa okoliczność nie została dostrzeżona przez organ odwoławczy, gdyż ww. odwołanie zostało rozpatrzone decyzją z dnia [...]03.1955 r. (utrzymanie w mocy zaskarżonego orzeczenia), z pominięciem kwestii zachowania terminu do jego wniesienia.

Stosownie do art. 86 r.p.a. organ odwoławczy orzekając o uchybieniu terminu dla odwołania, odrzucał je (art. 93 r.p.a.). Z treści ww. przepisu wyraźnie wynika, zakaz merytorycznego rozpoznania odwołania wniesionego z uchybieniem terminu, gdyż winno ono podlegać odrzuceniu. Skoro zatem decyzja z dnia [...].03.1955 r. nr [...] została wydana pomimo wyraźnego zakazu określonego w przepisie rangi ustawowej, którego treść nie budzi żadnych wątpliwości interpretacyjnych, to oznacza, że doszło do naruszenia ww. art. 93 r.p.a. w stopniu rażącym.

Podsumowując ww. rozważania, należy wskazać, że brak jest podstaw do stwierdzenia nieważności ww. orzeczenia organu I instancji z dnia [...].06.1953 r. w trybie art. 156 k.p.a., albowiem nie zostało ono wydane z rażącym naruszeniem prawa (ani też nie zawiera żadnych innych wad wskazanych w art. 156 § 1 k.p.a.).

Jednocześnie w stosunku do decyzji organu odwoławczego z dnia [...].03.1955 r. - w części dotyczącej wywłaszczenia - zaistniała wada o charakterze rażącym, co oznacza, że została spełniona przesłanka, o której mowa w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.

3.1. W myśl art. 156 § 2 k.p.a. nie stwierdza się nieważności decyzji wydanej z rażącym naruszeniem prawa w przypadku zajścia nieodwracalnych skutków prawnych. W przedmiotowym przypadku organ winien stwierdzić wydanie decyzji z naruszeniem prawa (art. 158 § 2 k.p.a.).

Z analizy akt sprawy wynika, że w sprawie zaszły nieodwracalne skutki prawne w stosunku do nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...], obręb [...], jedn. ewid. [...]. Z treść księgi wieczystej nr [...] oraz ksiąg wieczystych nr [...] wynika, że na nieruchomości wyodrębniono i zbyto (w drodze umowy) lokale wraz z udziałem w prawie użytkowania wieczystego gruntu (np. lokal nr [...] został zbyty umową z dnia [...] 12.1997 r. Rep. [...]).

W świetle obowiązującego orzecznictwa sądów administracyjnych nieodwracalny skutek prawny powstaje m.in. w wyniku zbycia nieruchomości poprzez przeniesienie własności nieruchomości wywłaszczonej na rzecz Skarbu Państwa w drodze decyzji lub ustanowienie na takiej nieruchomości użytkowania wieczystego, na rzecz osoby chronionej rękojmią wiary publicznej ksiąg wieczystych. Podkreślić bowiem należy, iż niedopuszczalnym jest zakwestionowanie nabycia własności lub użytkowania wieczystego w przypadku, gdy zbywca (Skarb Państwa albo gmina) figuruje w księdze wieczystej jako właściciel nieruchomości - ze względu na działanie rękojmi wiary publicznej ksiąg wieczystych. W myśl art. 5 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (Dz. U. z 2013 r., poz. 707, z późn. zm.), w razie niezgodności między stanem prawnym nieruchomości, ujawnionym w księdze wieczystej a rzeczywistym stanem prawnym treść księgi rozstrzyga na korzyść tego, kto przez czynność prawną z osobą uprawnioną według treści księgi nabył własność lub inne prawo rzeczowe (rękojmia wiary publicznej ksiąg wieczystych).

W świetle ww. okoliczności, w części dotyczącej wywłaszczenia nieruchomości oznaczonej obecnie jako działka ewidencyjna nr [...], organ prowadzący postępowanie nadzorcze winien stwierdzić wydanie decyzji z dnia [...]. nr [...] z naruszeniem prawa.

W zakresie terenu obejmującego obecnie działki [...] i [...], obręb [...], jedn. ewid. [...] nie stwierdzono nieodwracalnych skutków, albowiem z treści działu II księgi wieczystej nr [...] wynika, że orzeczenie z dnia [...] 06.1953 r. stanowi podstawę wpisu obecnego właściciela nieruchomości ww. księdze wieczystej.

IV. Pismem z dnia [...] lipca 2016 r. skarżąca spółka wniosła do tut. Sądu skargę na decyzję Minstra z dnia [...] maja 2016 r., podnosząc przeciwko tej decyzji następujące zarzuty:

1. naruszenia przepisów postępowania, tj:

- art. 7 w zw. z art. 77 § 1 i art 138 § 1 pkt 1) w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. poprzez art. 140 k.p.a., polegające na zaniechaniu wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy oraz błędną ocenę zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, wyprowadzenie wniosków sprzecznych ze stanem faktycznym oraz niedostateczne wyjaśnienie podstaw i przesłanek utrzymania w mocy decyzji nr [...] z dnia [...] września 2015 r.;

- art. 80 w zw. z art. 104 k.p.a. poprzez art. 140 k.p.a., polegające na przekroczeniu granic swobodnej oceny dowodów i wydaniu decyzji z pominięciem faktów wynikających ze zgromadzonego materiału dowodowego;

- art. 138 § 1 pkt 1) i pkt 2) k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy decyzji nr [...] z dnia [...] września 2015 r. w sytuacji, gdy spełnione zostały przesłanki do wydania decyzji reformatoryjnej,

- art 156 § 1 pkt 2) k.p.a. poprzez zaniechanie stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] nr L. Sa. [...] z dnia [...] czerwca 1953 r. w całości — wydanej z rażącym naruszeniem prawa;

2. narusznia przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, a to:

- art 1, 4, 5 ust 1 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające na błędnej ocenie zgromadzonego materiału dowodowego i niesłuszne przyjęcie za udowodnioną przez wnioskodawcę niezbędność nieruchomości dla celów realizacji narodowych planów gospodarczych, pomimo niewystarczających dowodów na tę okoliczności. Prawidłowo oceniając zgromadzone dowody w sprawie, Organ powinien stwierdzić, że decyzja wywłaszczeniowa z 1953 r. została wydana w warunkach rażącego naruszenia powołanych przepisów, co winno skutkować stwierdzeniem jej nieważności:

(-) art.8 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (tj. Dz. U. z 1952 r. nr 4, poz. 31) oraz § 7 zarządzenia Przewodniczącego Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego z dnia 17 listopada 1949 r. w sprawie trybu wzywania osób nie będących wykonawcami narodowych planów gospodarczych do przekazywania nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (M.P. z 1949 r. A -89.1084) w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające na:

(-) błędnym przyjęciu, iż mienie objęte postępowaniem wywłaszczeniowym, zakończonym orzeczeniem Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] nr [...] z dnia [...] czerwca 1953 r. oraz decyzją z dnia [...] marca 1955 r. nr [...] Odwoławczej Komisji Wywłaszczeniowej przy Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] było mieniem opuszczonym, podczas gdy nieruchomość nie stanowiła mienia opuszczonego w rozumieniu dekretu z dnia 8 marca 1946 r. o majątkach opuszczonych i poniemieckich (Dz. U. z 1946 r., nr 13, poz. 87 z późn. zm.),

(-) błędnym przyjęciu, iż w sprawie zakończonej orzeczeniem z [...] czerwca 1953 r. i decyzją z 1955 r. zaniechanie wezwania właściciela – [...]sp. z o.o. do odstąpienia nieruchomości i wskazania ceny, było uzasadnione,

(-) błędnym przyjęciu, iż [...] sp. z o.o., ujawnione w rejestrze handlowym, w którym wskazano siedzibę spółki były właścicielem nieznanym z miejsca pobytu, co uzasadniało wezwanie właściciela do udziału w sprawie w drodze obwieszczenia publicznego, podczas gdy siedziba Spółki była ujawniona w rejestrze handlowym i nie podjęto nawet próby doręczenia korespondencji na adres siedziby Spółki;

- art. 17 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. poprzez niewłaściwe zastosowanie tj. błędną ocenę zgromadzonego materiału dowodowego i wadliwe przyjęcie, że ustalony w sprawie stan faktyczny odpowiada hipotezie powołanej normy prawnej. Dokonując prawidłowej subsumpcji organ powinien stwierdzić, iż wniosek [...] Zakładów Tuczu Przemysłowego w [...] z dnia [...] maja 1953 r. z załącznikami nie spełniał wymogów formalnych, określonych w art. 17 dekretu i nie zawierał dowodu wezwania właściciela, co winno skutkować wydaniem decyzji reformatoryjnej i stwierdzeniem nieważności orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] nr [...]z dnia [...] czerwca 1953 r. oraz decyzji z dnia [...] marca 1955 r. nr [...] Odwoławczej Komisji Wywłaszczeniowej przy Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] w całości;

- art. 21 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dia realizacji narodowych planów gospodarczych w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. poprzez błędne uznanie, że istniały przesłanki uzasadniające wydanie orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] nr [...] z dnia [...] czerwca 1953 r., podczas gdy orzeczenie z 1953 r. i zostało wydane z rażącym naruszeniem prawa i na zasadzie z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., prawidłowo oceniając stan faktyczny organ powinien stwierdzić jego nieważność oraz nieważność decyzji nr [...] Odwoławczej Komisji Wywłaszczeniowej przy Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] w całości.

Uzasadniając podniesione zarzuty, skarżąca wskazała w szczególności, co następuje:

1. Rozpatrzenie przez MIiR sprawy decyzją z [...] września 2015 r. (utrzymaną następnie w mocy zaskarżoną obecnie decyzją Minstra z dnia [...] maja 2016 r.) nastąpiło w oparciu o niepełny materiał dokumentacyjny, który został uzupełniony przez skarżącą w toku ponownego rozpatrzenia sprawy przez Ministra. Tym samym wniosek o wywłaszczenie z dnia [...] maja 1953 r. wraz załącznikami został zatem przekazany Ministrowi przy piśmie z dnia [...] grudnia 2015 r., co znajduje potwierdzenie w uzasadnieniu decyzji tergo organu z dnia [...] maja 2016 r.

2. Minister wadliwie przyjął, iż nieruchomość objęta wnioskiem wywłaszczeniowym stanowiła mienie opuszczone, o czym miałoby świadczyć pismo Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w [...] z dnia [...] listopada 1952 r., posiadające zdaniem Ministra infrastruktury i Budownictwa charakter zaświadczenia.

We wniosku wywłaszczeniowym wnioskodawca podał błędną informację, iż przedmiotowa nieruchomość jest mieniem opuszczonym, zaś nazwiska i miejsce pobytu właścicieli nie są wnioskodawcy znane. Jednocześnie przedstawione przy wniosku pismo Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa Prezydium Rady Narodowej w [...] nie stanowiło zaświadczenia, o którym mowa w przepisie art. 17 dekretu.

W postępowaniu wywłaszczeniowym nie uwzględniono rezultatów czynności sprawdzających Okręgowego Urzędu Likwidacyjnego do sygn. [...], dokonanych przez oddelegowanego do tych czynności W.C. Wniokopdawca wywłaszczenia nie podjął żadnych działań zmierzających do ponownego przeprowadzenia czynności sprawdzających przez uprawniony w tym zakresie organ. Ze sprawozdania z dnia [...] grudnia 1948 r. wynika jednoznacznie, iż obiekt fabryczny wraz z przyległymi gruntami nie stanowił mienia opuszczonego, a wręcz przeciwnie - właściciele są obecni i interesują się swoim majątkiem, a w szczególności dokonali rozporządzenia nim oddając nieruchomość w użyczenie nieruchomości Kołu Związku Samopomocy Chłopskiej. W odniesieniu do przedmiotowych dowodów w sprawie Minister Infrastruktury i Budownictwa wyprowadził błędne wnioski, sprzeczne z treścią powołanych dokumentów.

Zdaniem Ministra Infrastruktury i Budownictwa o tym, że mienie było mieniem opuszczonym świadczy fakt, iż pozostawało ono we władaniu instytucji spółdzielczej - Samopomocy Chłopskiej. Badając wnikliwie sprawozdania W.C. - pracownika Okręgowego Urzędu Likwidacyjnego, sporządzone w ramach czynności sprawdzających do sygn. [...] organ poznałby podstawę wejścia instytucji spółdzielczej - Samopomocy Chłopskiej w posiadanie przedmiotowej nieruchomości, instytucja ta władała przedmiotową nieruchomością, lecz na podstawie umowy użyczenia zawartej z dotychczasowym właścicielem, co świadczy o tym, o czym napisał w swoim raporcie Pan C., a to że przedmiotowa nieruchomość nie stanowi mienia opuszczonego, zaś jej właściciel interesuje się nią i nią rozporządza, co prawdopodobnie stanowiło przyczynę zaniechanie wydania przez Urząd Likwidacyjny wydaniu stosownego orzeczenia o przejęciu przez Skarb Państwa przedmiotowej nieruchomości jako mienia opuszczonego. Błędnie dokonana przez Ministra Infrastruktury i Budownictwa analiza zgromadzonych dokumentów, doprowadziła w konsekwencji do błędnego wniosku, iż wniosek o wywłaszczenie odpowiadał przesłankom z art. 17 ust. 1 dekretu, gdyż wobec stwierdzenia, że nieruchomość stanowiła mienie opuszczone — dowód wezwania właściciela skierowanego do właściciela, a nie w drodze publicznego obwieszczenia - nie był wymagany.

Powyższy pogląd pozostaje także w sprzeczności z definicją pojęcia "mienie opuszczone", ukształtowanym na gruncie dekretu z dnia 8 marca 1946 r. o majątkach opuszczonych i poniemieckich i w orzecznictwie tak sądów powszechnych, jak i administracyjnych. W świetle art. 1 dekretu mieniem opuszczonym był majątek ruchomy i nieruchomy osób, które w związku z wojną rozpoczętą 1 września 1939 r. utraciły jego posiadanie, a następnie go nie odzyskały. Nadto zgodnie z tezą zawartą w orzeczeniu Sądu Najwyższego z dnia 19 grudnia 1960 r. sygn. I CR 412/60 (OSNC 1962/3/60), które zachowuje swoją aktualność - mienie traci charakter mienia opuszczonego w rozumieniu art. 1 dekretu z 8 marca 1946 r. z chwilą gdy Państwo przejmuje mienie opuszczone pod swój zarząd na podstawie innych przepisów, stosownie natomiast do uchwały Sądu Najwyższego w składzie 7 sędziów z dnia 7 lutego 1959 r. sygn. I CO 32/58 celem dekretu o majątkach opuszczonych i poniemieckich nie była nacjonalizacja, lecz zabezpieczenie mienia, którego posiadanie obywatele utracili w związku z wojną, do czasu zwrotu tego mienia na rzecz prawowitych właścicieli. W celu uznania danego mienia za opuszczone, w świetle powołanych przepisów w pierwszej kolejności organy likwidacyjne dokonywały ustalenia, czy w istocie właściciel nie interesuje się nieruchomością i w tym zakresie prowadziły stosowne czynności wyjaśniające, a w przypadku potwierdzenia tego faktu, organy likwidacyjne przejmowały nieruchomość w posiadanie w wykonaniu swoich uprawnień i obowiązków na podstawie § 13 rozporządzenia z dnia 23 grudnia 1948 r. o zakresie działania urzędów likwidacyjnych. W szczególności w sytuacji objęcia mienia opuszczonego w posiadanie przez organ likwidacyjny, organ ten był zobowiązany wykonać szereg czynności, określonych w § 4 rozporządzenia z 1948 r., w tym winien on między innymi sporządzić protokół objęcia mienia, W przedmiotowej sprawie, jak wynika ze zgromadzonych dokumentów, czynności wyjaśniające.

Czynności przeprowadzone przez pracownika urzędu likwidacyjnego potwierdziły, ze mienie [...] sp. z o.o. nie stanowiło mienia opuszczonego, a w konsekwencji nie doszło do protokolarnego objęcia nieruchomości w posiadanie w trybie powołanego dekretu z 1948 r.

Nie można się zgodzić także z poglądem organu, że miejsce zamieszkania właściciela nie było znane. Niezależnie od wyżej wymienionych, a załączonych do sprawy dokumentów, wskazać należy na sprzeczność także przedmiotowego twierdzenia z archiwalnym materiałem dokumentacyjnym. Z dokumentów załączonych do akt sprawy wynika bowiem, iż na żadnym etapie postępowania wywłaszczeniowego nie sprawdzono Rejestru Handlowego spółki [...]. Z treści rejestru handlowego - wbrew wnioskom wyciągniętym przez Ministra Infrastruktury i Budownictwa wynikało, iż spółka nadal istnieje, znany był adres jej siedziby, zaś należące do niej mienie nie zostało opuszczone.

W dacie wywłaszczenia członkiem zarządu spółki, uprawnionym do reprezentowania był R.S., którego nie poinformowano o wszczęciu postępowania, o rozprawie i nie doręczono mu orzeczenia wydanego w sprawie, pomimo, że adres siedziby spółki był znany i figurował w wyżej wymienionym Rejestrze Handlowym. Z tego względu nie było przeszkód do zawiadomienia właściciela o zamiarze wszczęcia postępowania wywłaszczeniowego. Minister Infrastruktury i Rozwoju w uzasadnieniu do decyzji z dnia [...] września 2015 r., a następnie Minister Infrastruktury i Budownictwa w uzasadnieniu do decyzji z dnia [...] maja 2016 r. nie zwrócili uwagi na kwestie oraz przepisy w zakresie jawności danych ujawnionych w Rejestrze Handlowym.

3. Wadliwie przyjął organ nadzorczy, iż niezbędność nieruchomości do realizacji narodowych planów gospodarczych, wymagana w art. 5 dekretu, została przez wnioskodawcę udowodniona.

W świetle definicji zawartej w § 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 2 sierpnia 1949 r. w sprawie przekazywania nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych "nieruchomością niezbędną dla wykonania narodowego planu gospodarczego jest nieruchomość mająca służyć bądź bezpośrednio, bądź pośrednio do wykonania planu". Z powyższego wynika zatem, że konieczność lokalizacji tej konkretnej inwestycji tj. tuczarni przemysłowej trzody chlewnej na przedmiotowej nieruchomości musiała zostać praca wnioskodawcę wywłaszczenia udowodniona. Tymczasem w uzasadnieniach obu decyzji nadzorczych, a wcześniej w zezwoleniu Prezesa Centralnego Urzędu Skupu i Kontraktacji z dnia [...] marca 1953 r., znajduje się jedynie stwierdzenie, że nabycie omawianej działki gruntu jest niezbędne dla realizacji narodowego planu gospodarczego. Przedłożenie ww/ zezwolenia stanowiło jedną z dwóch przesłanek wymienionych w art, 7 ust. 3 dekretu. Wnioskodawca był zobowiązany także do wykazania, że zamierzona inwestycja może być zlokalizowana jedynie na nieruchomości określonej we wniosku. We wniosku Centralnego Zarządu Tuczu Przemysłowego do Przewodniczącego Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego o udzielenie zezwolenia na nabycie przedmiotowej nieruchomości z dnia [...] marca 1953 r. znak [...] natomiast mowa jest tylko o tym, że "na terenie (...) działki Centralny Zarząd Tuczu Przemysłowego zamierza wybudować w ramach Planu 6 letniego tuczarnię przemysłową trzody chlewnej (...) ".

W ustawie z dnia 21 lipca 1950 r. o 6 letnim planie rozwoju gospodarczego i budowy podstaw socjalizmu na lata 1950 - 1955 są przedstawione wyłącznie ogólne założenia narodowego planu gospodarczego dla województwa [...]: "osiągnąć wzrost produkcji rolniczej o 45%, w tym produkcji roślinnej o 33%, a zwierzęcej o 60%; zwiększyć zbiory pszenicy o 48%, jęczmienia o 11%, nasion oleistych i włóknistych o 239%, rozwinąć gospodarkę sadowniczą; podnieść pogłowie trzody chłewnej o 92%, owiec o 125% (...). W żadnym z wyżej wymienionych dokumentów plan sześcioletni nie został doprecyzowany oraz nie wykazano, czy ma on charakter narodowego planu gospodarczego, ani tym bardziej czy może on być realizowany wyłącznie na przejętych od Zakładów Ceramicznych Kobierzyn nieruchomościach. Zdaniem Skarżącej zakres nieruchomości przeznaczonych do realizacji przedmiotowego zamierzenia wnioskodawcy był zbyt ogólnikowy i nie obejmował konkretnych nieruchomości, o stosownych oznaczeniach geodezyjnych.

Powyższe upoważnia do stwierdzenia, iż główna przesłanka wywłaszczenia, tj. niezbędność nieruchomości dla realizacji narodowych celów gospodarczych nie została wykazana, a zatem doszło do rażącego naruszenia norm prawa materialnego, prowadzące do nieważności zarówno orzeczenia wywłaszczeniowego, jak i decyzji utrzymującej w mocy wyżej wymienione orzeczenie. W toku postępowania wywłaszczeniowego organ nie żądał od wnioskodawcy przedłożenia ewentualnej korespondencji z adnotacją "adresat nieznany", lecz zarówno wnioskodawca, jak i organ wywłaszczeniowy przyjęły ad hoc, iż nieruchomość objęta wywłaszczeniem jest mieniem opuszczonym, zaś właściciel jest nieznany z miejsca pobytu.

4. Pomimo tego, że właścicielem nieruchomości były [...]sp. z o.o. z siedzibą ujawnioną w rejestrze handlowym i wskazanym tam adresem do doręczeń, ani wykonawca narodowych planów, ani organ wywłaszczeniowy nie podjęły próby doręczenia korespondencji na ten adres, uznając spółkę prawa handlowego za nieznaną z miejsca pobytu, zaś nieruchomości stanowiące jej własność za mienie opuszczone, pomimo, że uprawnione do reprezentacji spółki osoby wykonywały w jej imieniu czynności rozporządzających i interesowały się nieruchomościami, co znajduje potwierdzenie w zgromadzonym materiale dowodowym. W toku postępowania wywłaszczeniowego organ nie żądał od wnioskodawcy przedłożenia ewentualnej korespondencji z adnotacją "adresat nieznany", lecz zarówno wnioskodawca, jak i organ wywłaszczeniowy przyjęły ad hoc, iż nieruchomość objęta wywłaszczeniem jest mieniem opuszczonym, zaś właściciel jest nieznany z miejsca pobytu. W postępowaniu wywłaszczeniowym doszło zatem do naruszenia art. 8 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych oraz § 7 zarządzenia Przewodniczącego Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego z dnia 17 listopada 1949 r. w sprawie trybu wzywania osób nie będących wykonawcami narodowych planów gospodarczych do przekazywania nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych.

5. Zarzut naruszenia art. 17 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywania i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (tj. Dz. U. z 1952 r. nr 4, poz. 31) w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 kpa poprzez niewłaściwe zastosowanie tj. błędną ocenę zgromadzonego materiału dowodowego i wadliwe przyjęcie, że ustalony w sprawie stan faktyczny odpowiada hipotezie powołanej normy prawnej znajduje potwierdzenie w przedstawionych powyżej argumentach dotyczącej zaniechania przez wykonawcę narodowych planów wezwania właściciela do odstąpienia nieruchomości i zaproponowania mu ceny. Skoro w sposób niezgodny z przepisami prawa wykonawca zaniechał wezwania właściciela do odstąpienia nieruchomości, to wniosek o wywłaszczenie [...]w [...] z dnia [...] maja 1953 r. z załącznikami był obarczony wadami formalnymi, co powinno zostać odpowiednio ocenione przez Organ wywłaszczeniowy, który w tej sytuacji powinien wydać decyzję o odmowie wywłaszczenia nieruchomości. Dokonując prawidłowej oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego Minister Infrastruktury i Rozwoju w decyzji z [...] września 2015 r. powinien stwierdzić, iż wniosek nie spełniał wymogów formalnych, określonych w art. 17 dekretu i nie zawierał dowodu wezwania właściciela, co w toku postępowania kontrolnego winno skutkować wydaniem przez Ministra Infrastruktury i Budownictwa decyzji reformatoryjnej i stwierdzeniem nieważności orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...]nr [...]z dnia [...] czerwca 1953 r. oraz decyzji z dnia [...] marca 1955 r. nr [...] Odwoławczej Komisji Wywłaszczeniowej przy Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] w całości.

6. Skoro wniosek wykonawcy narodowych planów gospodarczych nie odpowiadał prawu, to zdaniem Skarżącej brak było podstaw do zastosowania art. 21 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywania i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (łj. Dz. U. i 1952 r. nr 4, poz. 31) i uwzględnienie tego wniosku poprzez wydanie orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] nr L. Sa. [...] z dnia [...] czerwca 1953 r. Z tej przyczyny w ocenie Skarżącej zasadny jest także zarzut naruszenia w/w art. 21 dekretu w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 kpa poprzez błędne uznanie, że istniały przesłanki uzasadniające wydanie orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] nr [...] z dnia [...] czerwca 1953 r., podczas gdy orzeczenie z 1953 r. zostało wydane z rażącym naruszeniem prawa i nła zasadzie z art. 156 § 1 pkt 2 kpa, prawidłowo oceniając stan faktyczny Organ powinien stwierdzić jego nieważność w całości.

7. Decyzja Odwoławczej Komisji Wywłaszczeniowej przy Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] z [...] marca 1955 r. powinna zostać wyeliminowana z obrotu prawnego z innej przyczyny niż wskazane przez organ. Przedmiotowe postępowanie zostało zainicjowane podaniem Pana inż. R. S., reprezentującego [...] sp. z o.o., skierowanym do Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] z dnia [...] września 1954 r., zatytułowanym "odwołanie wraz z wnioskiem o wznowienie postępowania". Jak wyżej podnoszono, Pan S. w uzasadnieniu podania podał, iż reprezentowana przez niego spółka, będąca właścicielem nieruchomości wywłaszczonej jest wpisana do rejestru handlowego pod numerem [...]i przedmiotowa nieruchomość nie mogła stanowić mienia opuszczonego, gdyż Spółka przez cały czas rozporządzała mieniem, sprawowała nad nim pieczę i zawierała umowy obligacyjne, w tym oddała nieruchomość w użyczenie Samopomocy Chłopskiej, co nie mogło zostać zakwalifikowane jako porzucenie mienia. Zatem niesłusznie właściciel został pominięty w przedmiotowym postępowaniu. W istocie podanie to zostało złożone po terminie do złożenia odwołania, ale w przedmiotowych okolicznościach sprawy należy zastanowić się, czy stanowiło ono odwołanie z wnioskiem o przywrócenie terminu, czy też wniosek o wznowienie postępowania, ze względu na pominięcie strony.

Przedmiotowe podanie w istocie nie zostało w ogóle rozpoznane, gdyż organ odwoławczy, nie przeprowadził żadnego postępowania z urzędu, ograniczając się wyłącznie do odmowy uwzględnienia odwołania z powodu nieprzytoczenia przez pdwołującą się stronę nowych okoliczności faktycznych, co uchybiło art. 85 obowiązującego wówczas rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnym (Dz. U. z 24 marca 1928 r. z późn. zm.), z którego wynika, iż odwołanie nie wymaga szczegółowego uzasadnienia, lecz wystarczy, jeśli z podania strony wynika, iż nie jest zadowolona z decyzji władzy i prosi o jej zmianę. W istocie powołane wyżej podanie zostało złożone w dniu 25 września 1954 r., czyli po ustawowym terminie do wniesienia odwołania, a pomimo to organ odwoławczy go nie odrzucił i nie ocenił podania także z punktu widzenia innych, obowiązujących przepisów rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej jako wznowienia wniesionego na podstawie art. 95 i następnych tego aktu normatywnego, co w przedmiotowej sprawie powinno nastąpić o ile nie stanowiło ono wniosku o wznowienie postępowania. Wyżej wymienione podanie zostało zatytułowane bowiem odwołanie do Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] z dnia 23 września 1954 r. wraz z wnioskiem o wznowienie postępowania, a zatem jego autor mając świadomość złożenia podania po terminie mógł żądać wznowienia postępowania. Organ winien zatem z urzędu rozpoznać rodzaj wniesionego wniosku, ponieważ i w tym zakresie wniosek taki nie musiał spełniać szczególnych wymogów formalnych, poza przesłankami wynikającymi z art. 95 rozporządzenia, które w przedmiotowej sprawie zostały spełnione. Organ z treści tego podania winien uwzględnić fakt, iż niewątpliwie spełniony zostały dwa warunki wznowienia, tj. z art. 95 lit. a) tj. b), decyzja została spowodowana przez fałszywe świadectwo, co należy zinterpretować w ten sposób, że została ona wydana na podstawie nieprawdziwych okoliczności faktycznych oraz wyszły na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne, które istniały już przy wydaniu decyzji lub nowe środki dowodowe o ile okoliczności te i środki w toku postępowania nie były znane władzy rozstrzygającej, i nie mogły być wówczas powołane przez stronę zainteresowaną we wznowieniu bez winy tej strony.

Organ odwoławczy powinien był wznowić postępowanie zakończone decyzją Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] nr [...]. z dnia [...] czerwca 1953 r. i po przeprowadzeniu postępowania z udziałem strony wywłaszczonej - wniosek o wywłaszczenie nie powinien zostać uwzględniony. Przedstawiając powyższe w uzupełnieniu dotychczasowej argumentacji należy podnieść, iż decyzja z dnia [...] marca 1955 r. nr [...] Odwoławczej Komisji Wywłaszczeniowej przy Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] została wydana z rażącym naruszeniem przepisów art. 85 i 95 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnym (Dz, U. z 24 marca 1928 r. z późn. zm.).

V. W odpowiedzi na skargę, udzielonej pismem z dnia [...] sierpnia 2016 r., skarżąca spółka wniosła o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

VI. Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), dalej p.p.s.a. sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem.

Skargę należało oddalić, albowiem zaskarżona decyzja Ministra Infrastruktury i Budownictwa z dnia [...] maja 2016 r. nie narusza przepisów prawa w sposób upoważniający Sąd do jej wyeliminowania z obrotu prawnego.

Uwzględnienie przez wojewódzki sąd administracyjny skargi na orzeczenie organu administracji jest dopuszczalne tylko w razie stwierdzenia w toku kontroli tego orzeczenia naruszeń prawa wymienionych w art.145 § 1 p.p.s.a.

W świetle przywołanego przepisu sąd administracyjny:

1) uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, jeżeli stwierdzi:

a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy,

b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego,

c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy;

2) stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach;

3) stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub w innych przepisach.

Naruszeń, które mogłyby stanowić podstawę do zastosowania w niniejszej sprawie środków o których mowa powyżej, Sąd nie stwierdził.

VII. Kontrola legalności zaskarżonego orzeczenia Ministra z dnia 31 maja 2016 r. prowadzi do następujących wniosków:

1. Przedmiotem kontrolowanego przez Sąd nadzwyczajnego postępowania administracyjnego, prowadzonego na podstawie art.156 i nast. k.p.a., było rozstrzygnięcie, czy orzeczenia wywłaszczeniowe dwóch instancji, tj. orzeczenie Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej z dnia 17 czerwca 1953 r. oraz decyzja Odwoławczej Komisji Wywłaszczeniowej przy Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] z dnia [...] marca 1955 r. są obciążone którąkolwiek z kwalifikowanych wad prawnych wymienionych w art.156 § 1 pkt 1 – 7 k.p.a. i czy w związku z powyższym zachodzą przesłanki do stwierdzenia nieważności tych decyzji. W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy zakończonej decyzją MIiR z dnia [...] września 2015 r. Minister podzielił stanowisko MIiR, że:

1) decyzja wywłaszczeniowa organu I instancji, tj. decyzja Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] z dnia [...] czerwca 1953 r. nie jest obarczona żadną z kwalifikowanych wad prawnych, co winno skutkować odmową stwierdzenia nieważności tej decyzji,

2) decyzja wywłaszczeniowa organu II instancji, tj. decyzja Odwoławczej Komisji Wywłaszczeniowej przy Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] z dnia [...] marca 1955 r. została wydana z rażącym naruszeniem prawa, co skutkuje koniecznością: (-) stwierdzenia nieważności tej decyzji w części dotyczącej dwóch działek, wchodzących obecnie w skład wywłaszczonej nieruchomości, (-) stwierdzenia, że decyzja ta, w części pozostałej działki, wchodzącej obecnie w skład wywłaszczonej nieruchomości, została wydana z naruszeniem prawa.

Ocenę tę Sąd w całości podziela. Zarzuty skargi nie zasługują na uwzględnienie.

2. Stosowanie instrumentu prawnego w postaci stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej, uregulowanego w art.156 i nast. k.p.a. musi odbywać się ze świadomością istotnej wagi skutków prawnych, jakie instrument ten za sobą pociąga, władczo ingerując ex tunc - w przypadku stwierdzenia nieważności decyzji - w ukształtowany nią stan prawny, w tym nierzadko ukształtowany od wielu lat. Należy mieć zatem na uwadze, że stwierdzenie nieważności ostatecznej decyzji administracyjnej stanowi wyłom w zasadzie trwałości decyzji administracyjnych, ustanowionej w art.16 § 1 k.p.a. Z uwagi na doniosłość tej zasady zaistnienie przesłanki powodującej stwierdzenie nieważności musi być oczywiste i oczywistość tę właściwy organ ma obowiązek wykazać (wyrok NSA z dnia 22 października 1999 r., I SA 8/98, publ. w LEX nr 47276).

Stanowczego podkreślenia wymaga, że przedmiotem weryfikacji w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej nie są jakiekolwiek uchybienia kontrolowanej decyzji, a tylko uchybienia o charakterze kwalifikowanym, tj. wymienione w art.156 § 1 k.p.a. Tym samym uchybienie, nawet o istotnym znaczeniu, któremu nie można przypisać charakteru uchybienia kwalifikowanego, nie może być podstawą stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej. Postępowanie o stwierdzenie nieważności nie ma zatem na celu ponownego całościowego rozpatrzenia sprawy administracyjnej, zakończonej kontrolowaną decyzją, a jego charakter prawny nie jest tożsamy z charakterem innego rodzaju nadzwyczajnych postępowań administracyjnych, w tym w szczególności z instytucją wznowienia postępowania administracyjnego. Zakres postępowania wyjaśniającego i orzekania jest w tym przypadku węższy i ogranicza się wyłącznie do skontrolowania prawidłowości danej decyzji administracyjnej pod kątem wystąpienia ściśle określonych wad prawnych.

Zgodnie z przyjętym w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego poglądem organ administracji orzekający w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej nie jest związany zarzutami podniesionymi we wniosku strony wszczynającym to postępowanie i ma obowiązek we własnym zakresie zbadać, czy kwestionowana decyzja wydana została zgodnie z prawem, czy też prawo to narusza. Przepisy art. 156 § 1 i art. 158 § 2 k.p.a. wskazują, że jeżeli zachodzi którakolwiek z przesłanek określonych w art. 156 § 1 k.p.a. organ nadzoru - niezależnie od tego, czy postępowanie nadzorcze zostało wszczęte na żądanie strony, czy z urzędu - jest obowiązany wydać decyzję stwierdzającą nieważność wadliwej decyzji lub stwierdzającą, że została ona wydana z naruszeniem prawa, ze wskazaniem okoliczności, z powodu których nie stwierdził jej nieważności. Granice zatem, w jakich strona żąda wszczęcia postępowania w przedmiocie nieważności decyzji administracyjnej nie wiążą organu nadzoru (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 stycznia 1994 r. II SA 2164/92 ONSA 1995/1 poz. 32).

W niniejszej sprawie niespornym jest, że kontrolowane decyzje wywłaszczeniowe są wolne od wad, o których mowa w art. 156 § 1 pkt 1 oraz 3 – 7 k.p.a., natomiast spornym jest to, czy orzeczenia te wydano z rażącym naruszeniem prawa (kwalifikowana wada prawna, wymieniona w art.156 §1 pkt. 2 k.p.a.).

W myśl utrwalonego orzecznictwa sądowego "rażące naruszenie prawa" wystąpi w sytuacji, w której treść decyzji pozostaje w wyraźnej sprzeczności z przepisami prawa i gdy charakter tego naruszenia powoduje, że decyzja taka nie może być akceptowana jako akt wydany przez organ praworządnego państwa. Cechą rażącego naruszenia prawa jest również to, że treść decyzji pozostaje w oczywistej sprzeczności z treścią zastosowanego w niej przepisu. Nie chodzi przy tym o błędy w wykładni prawa, ale o przekroczenie prawa w sposób jasny i niedwuznaczny (wyrok NSA z dnia 26 września 2000 r., sygn. akt 2998/99, publ. w LEX nr 51249). O rażącym (a nie jakimkolwiek) naruszeniu prawa można mówić, gdy decyzja została wydana wbrew nakazowi lub zakazowi ustanowionemu w przepisie prawnym, wbrew wszystkim przesłankom przepisu nadano prawa albo ich odmówiono, albo też wbrew tym przesłankom obarczono stronę obowiązkiem albo uchylono obowiązek. Cechą rażącego prawa jest to, że treść decyzji pozostaje w sprzeczności z treścią przepisu przez proste ich zestawienie ze sobą (wyrok NSA z dnia 11 sierpnia 2000 r., III SA 1935/99, publ. LEX nr 47008). "Rażące naruszenie prawa" stanowi kwalifikowaną formę "naruszenia prawa". Utożsamianie tego pojęcia z każdym "naruszeniem prawa" nie jest słuszne. Naruszenie przepisów postępowania lub prawa materialnego mające istotny wpływ na wynik sprawy, nie może być podstawą stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej w postępowaniu prowadzonym w trybie nadzoru, jeżeli nie nosi cech rażącego naruszenia prawa. Zgodnie z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. naruszenie prawa tylko wtedy powoduje nieważność decyzji, gdy ma charakter rażący. A zatem dla uznania, że wystąpiło owo kwalifikowane "naruszenie prawa", konieczne jest stwierdzenie i wykazanie, iż miało ono charakter rażący (por. wyrok NSA z dnia 9 lutego 2012 r., sygn. II OSK 1280/11, publ. LEX).

3. Wywłaszczenie przedmiotowej nieruchomości, dokonane mocą decyzji wywłaszczeniowych obu instancji z 1953 r. i 1955 r., nastąpiło w trybie i na zasadach określonych w przepisach dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych. W decyzji wywłaszczeniowej organu I instancji, tj. w decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] wskazano, że: (-) wywłaszczenie następuje na podstawie art.1, 10 i 21 dekretu, (-) wywłaszczenie polega na odjęciu skarżącej prawa własności nieruchomości z dniem [...]maja 1953 r., tj. z dniem zgłoszenia przez [...] w [...] wniosku wywłaszczeniowego, (-) wywłaszczona nieruchomość jest niezbędna dla realizacji narodowych planów gospodarczych, (-) ponieważ starania wnioskodawcy wywłaszczenia o nabycie nieruchomości w drodze dobrowolnej umowy kupna, względnie zmiany nie dały rezultatu, należało stosownie do złożonego wniosku wywłaszczeniowego orzec wywłaszczenie nieruchomości.

Skarżąca spółka wywodzi, że orzeczenia wywłaszczeniowe zapadły z rażącym naruszeniem szeregu przepisów prawa, obowiązujących w dacie wywłaszczenia, tj. art.1, 4, 5 ust.1, 8, 17, 21 dekretu oraz § 7 zarządzenia Przewodniczącego Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego z dnia 17 listopada 1949 r. w sprawie trybu wzywania osób nie będących wykonawcami narodowych planów gospodarczych do przekazywania nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (M.P. z 1949 r. A -89.1084). Zarzuty te znajdują jednakże potwierdzenia.

4. Nietrafny jest zarzut skargi, że decyzje wywłaszczeniowe wydano z naruszeniem art.1, 4, 5 ust.1 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych poprzez orzeczenie o wywłaszczeniu przedmiotowej nieruchomości w sytuacji, w której wnioskodawca wywłaszczenia nie wykazał niezbędności tej nieruchomości dla celów realizacji narodowych planów gospodarczych. Sąd w pełni podziela stanowisko organu nadzorczego, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy stanowi wystarczającą podstawę do przyjęcia, że niezbędność wywłaszczonej nieruchomości dla celów realizacji narodowych planów gospodarczych została w sprawie wykazana.

Z przepisu art.1 dekretu wynika wprost, iż ratio legis regulacji stanowiło stworzenie uprawnionym podmiotom możliwości uzyskiwania nieruchomości, niezbędnych do realizacji narodowych planów gospodarczych. Przepis stanowił zatem, że nieruchomości lub ich części niezbędne dla realizacji narodowych planów gospodarczych mogą być przejmowane, nabywane, zbywane i przekazywane zgodnie z przepisami niniejszego dekretu.

Z art.4 ust.1 ustawy wynika, że brak możliwości uzyskania przez wykonawcę planu nieruchomości na zasadach określonych w art.3 (tj. w drodze przekazania w/w podmiotowi nieruchomości, które znajdują się w szeroko rozumianych zasobach publicznych) upoważniał ten podmiot do nabycia niezbędnej nieruchomości od pomiotów prywatnych. Z art.5 ust.1 i 2 dekretu wynika, że nabycie przez wykonawcę planu nieruchomości od podmiotów prywatnych wymagało zezwolenia Przewodniczącego Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego. Przepis ust.1 w/w art.5 stanowił zatem, że zezwolenia na nabycie nieruchomości udziela Przewodniczący Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego na wniosek wykonawcy narodowych planów gospodarczych - na podstawie opinii prezydium właściwej wojewódzkiej rady narodowej - jeżeli uzna, że nieruchomość jest niezbędna dla realizacji narodowych planów gospodarczych oraz że przewidziane będą środki na jej nabycie. W myśl ust.2 art.5 dekretu opinia prezydium wojewódzkiej rady narodowej powinna zawierać stwierdzenie, że nabycie nieruchomości, objętej wnioskiem, jest niezbędne dla zrealizowania zamierzenia wykonawcy narodowych planów gospodarczych. Opinia powinna uwzględniać zarówno potrzeby wykonawcy narodowych planów gospodarczych jak i uzasadnione interesy ogólnogospodarcze.

Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, co następuje:

- pismem z dnia [...] marca 1953 r. nr [...] [...] w [...]. wystąpił do Przewodniczącego Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego o zezwolenie na nabycie przedmiotowej nieruchomości; w piśmie tym wskazano w szczególności, co następuje: (-) na nieruchomości wnioskodawca zamierza w ramach Planu 6 – letniego zorganizować tucz letni na ogólną ilość 1800 stanowisk przy istniejącej już obok tuczarni stałej o pojemności 1800 stanowisk i utworzyć w ten sposób ośrodek tuczu przemysłowego o łącznej pojemności 3600 stanowisk, (-) za zasadnością wniosku przemawia szereg elementów (w ppkt a – g wnioskodawca wymienił szczegółowo okoliczności, uzasadniające potrzebę zlokalizowania inwestycji na przedmiotowej nieruchomości), (-) planowane przeznaczenie nieruchomości jest zgodne z terenowymi planami gospodarczymi i zagospodarowania przestrzennego (wniosek powołuje w tym miejscu szereg załączników (opinia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] z dnia [...] lutego 1953 r. nr [...] oraz dwa zaświadczenia lokalizacyjne: z dnia [...] listopada 1952 r. nr [...], wydane przez Wojewódzką Komisję Planowania Gospodarczego w [...] oraz z dnia [...] lutego 1953 r. nr [...], wydane przez Wydział Budownictwa Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...];

- aktem z dnia [...] kwietnia 1953 r. nr [...], powołującym art.4 i 5 dekretu, Zastępca Przewodniczącego Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego zezwolił [...] w [...] jako wykonawcy narodowych planów gospodarczych na nabycie przedmiotowej nieruchomości pod budowę tuczarni przemysłowej trzody chlewnej.

Podkreślenia wymaga, że z dniem 1 stycznia 1950 r. weszła w życie ustawa z dnia 21 lipca 1950 r. o 6 – letnim planie rozwoju gospodarczego i budowy podstaw socjalizmu na lata 1950 – 1955 (Dz.U. nr 37, poz.344 z późn. sprost.), formułująca w szczegółowej formie zestaw licznych celów gospodarczych, przewidzianych do realizacji w okresie obowiązywania planu. Cele te sprecyzowano w kolejnych rozdziałach ustawy, tj.: w rozdziale 2 ("Wzrost produkcji i inwestycji"), w rozdziale 3 ("Podniesienie dobrobytu materialnego i kulturalnego ludności"), w rozdziale 4 ("Rozwój gospodarczy województw"). W ramach powyższego w przywołanym rozdziale 2 ustawy ("Wzrost produkcji i inwestycji") wyszczególniono zakładane cele w zakresie zwiększenia w skali całego kraju poszczególnych typów produkcji, formułując stosowne wytyczne również dla produkcji artykułów przemysłu spożywczego (por. pkt 3 podrozdziału "Rozwój przemysłu" - pozycja ostatnia: "Artykuły przemysłu spożywczego", gdzie wskazano zakładany ogólnokrajowy poziom produkcji m.in. tłuszczów zwierzęcych jadalnych i mięsa (w tys. ton)). Jednocześnie rozdział 3 ustawy ("Rozwój gospodarczy województw") pkt 19 zawierał szczegółowe wytyczne dla ówczesnego województwa [...] (m.in.: "Osiągnąć wzrost produkcji rolniczej o 45%, w tym produkcji roślinnej o 33%, a zwierzęcej o 60%; zwiększyć zbiory pszenicy o 48%, jęczmienia o 77%, nasion oleistych i włóknistych o 239%, rozwinąć gospodarkę sadowniczą; podnieść pogłowie trzody chlewnej o 92%, owiec o 125%; przeprowadzić zalesienie terenów narażonych na erozję wodną na obszarze ok. 30 tys. ha, a zwłaszcza zboczy górskich."). Okoliczność, iż w wielu miejscach ustawa wskazywała konkretne inwestycje, mające powstać w ramach realizacji planu, w oczywisty sposób nie oznacza, że inwestycje, których tam wprost nie uwzględniono, a na rzecz realizacji których właściwe jednostki sektora uspołecznionego podjęły działania w okresie obowiązywania planu, nie mają statusu inwestycji realizowanych w celu wykonania planu. W świetle powyższego budowa tuczarni, objęta w niniejszej sprawie wnioskiem wywłaszczeniowym, bezspornie spełnia kryteria inwestycji służącej nakazanemu planem zwiększeniu produkcji zwierzęcej.

Należy zgodzić się ze skarżącą, że jakkolwiek na potrzeby postępowania wywłaszczeniowego wnioskodawca przedłożył dokumentację, stwierdzającą niezbędność przedmiotowej nieruchomości dla realizacji narodowych planów gospodarczych (tj. Planu 6 – letniego), o tyle dokumentacja ta nie zawiera bliższego uzasadnienia takiej niezbędności, odwołującego się do szczegółowej analizy cech tej nieruchomości oraz celu wywłaszczenia. W ocenie Sądu jednakże, wbrew stanowisku skargi, w/w sposób wykazania wymaganej przepisami dekretu niezbędności nieruchomości jest wystarczający do uznania, że przesłanki do wywłaszczenia zostały spełnione, a to z uwagi na oczywiste powiązanie celu wywłaszczenia (budowa tuczarni świń) ze skonkretyzowanymi planami inwestycyjnymi, przyjętymi dla ówczesnego województwa [...] w planie 6 – letnim (w szczególności podniesienie pogłowie trzody chlewnej o 92%). W świetle powyższych okoliczności zarzut skarżącej spółki, że w postępowaniu wywłaszczeniowym nie wykazano niezbędności przedmiotowej nieruchomości na dla realizacji narodowych planów gospodarczych, nie znajduje potwierdzenia.

5. Nietrafny jest zarzut skargi, że decyzje wywłaszczeniowe wydano z naruszeniem art.8 dekretu oraz § 7 zarządzenia Przewodniczącego Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego z dnia 17 listopada 1949 r. w sprawie trybu wzywania osób nie będących wykonawcami narodowych planów gospodarczych do przekazywania nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (M.P. z 1949 r. A-89.1084).

5.1. Zasady, na jakich wykonawca narodowych planów gospodarczych – adresat zezwolenia wydanego na podstawie art.5 ust.1 dekretu przez Przewodniczącego Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego, mógł to zezwolenie zrealizować, uregulowano w pierwszym rzędzie w art.8 dekretu. Przepis ten stanowił zatem w szczególności, co następuje:

- (ust.1) Wykonawca narodowych planów gospodarczych, który uzyskał zezwolenie, przewidziane w art. 5, obowiązany jest wezwać właściciela nieruchomości, niezbędnej dla realizacji planu, by odstąpił mu tę nieruchomość za cenę, określoną na podstawie art. 28 przez wykonawcę, a zatwierdzoną przez prezydium wojewódzkiej rady narodowej. Zatwierdzając cenę, prezydium wojewódzkiej rady narodowej ustali jednocześnie warunki zapłaty. Cenę zatwierdza i ustala warunki zapłaty władza naczelna w przypadkach, kiedy sama jest nabywcą nieruchomości (ust.1);

- (ust.2) Tryb wzywania ustali Przewodniczący Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego. W przypadku, gdy zezwolenie na nabycie (art. 5) obejmuje większą liczbę nieruchomości, położonych na terenie jednej gminy (miasta), jak również w przypadkach, kiedy miejsce zamieszkania właściciela nie jest znane, Przewodniczący Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego może ustalić, że wezwanie będzie dokonane za pomocą obwieszczeń publicznych we właściwej gminie (mieście);

- (ust.4) Jeżeli w terminie 15-dniowym od doręczenia wezwania, o którym mowa w ust. 1, lub dokonania obwieszczenia, o którym mowa w ust. 3, nie zostanie zawarta umowa sprzedaży albo zamiany lub umowa przedwstępna w przedmiocie sprzedaży lub zamiany nieruchomości, wówczas wykonawca planu może nabyć niezbędną dla realizacji nieruchomość w drodze wywłaszczenia.

Z przytoczonych przepisów wynika w sposób nie budzący wątpliwości, że nabycie przez wykonawcę niezbędnej nieruchomości na drodze administracyjnoprawnej (tj. w drodze wywłaszczenia) mogło nastąpić tylko w następstwie niedojścia do skutku nabycia tej nieruchomości na drodze cywilnoprawnej (tj. na podstawie stosownej umowy, zawartej przez strony na zasadach dobrowolności). W pierwszej kolejności zatem wykonawca zobowiązany był do złożenia właścicielowi oferty nabycia nieruchomości (wezwania właściciela do jej odstąpienia).

Przepis art.8 ust.3 dekretu obejmował upoważnienie dla Przewodniczącego Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego do określania formy, w jakiej wezwania do odstąpienia nieruchomości winny być kierowane do właściciela. Stosownym zarządzeniem tego organu z dnia 17 listopada 1949 r. w sprawie trybu wzywania osób nie będących wykonawcami narodowych planów gospodarczych do przekazywania nieruchomości niezbędnych dla realizacji tychże planów, ustalono w tym zakresie co następuje:

(§ 1) Wykonawcy narodowych planów gospodarczych, którzy uzyskali zezwolenie na nabycie nieruchomości, przewidziane w art. 5 powołanego na wstępie dekretu, obowiązani są wezwać właściciela nieruchomości określonej w tym zezwoleniu, aby w terminie 15 - dniowym od daty doręczenia wezwania zawarł umowę wymienioną w wezwaniu, zgodnie z § 2.

(§ 4) Wezwanie wysyła się pocztą, przesyłką poleconą, za zwrotnym poświadczeniem odbioru pod adresem właściciela nieruchomości lub jego ustawowego przedstawiciela, ustalonym zgodnie z przepisem § 3 (ust.1).

W przypadku, gdy zarząd gminny (miejski) miejsca położenia nieruchomości stwierdzi, że miejsce zamieszkania przedstawiciela nie jest wiadome, wezwanie wysyła się do ostatniego miejsca zamieszkania uwidocznionego w księdze wieczystej lub w zbiorze dokumentów i ogłasza się przez wywieszenie wezwania na tablicy ogłoszeń zarządu gminnego (miejskiego) miejsca położenia nieruchomości (ust.2).

W przypadku, gdy nieruchomość stanowi mienie opuszczone w rozumieniu art. 1 dekretu z dnia 8 marca 1945 r. o mieniu opuszczonym i poniemieckim (Dz. U. R. P. Nr 13, poz. 81, z 1947 r. Nr 19, poz. 77, Nr 66, poz. 402, Nr 72, poz. 495 i z 1948 r. Nr 57, poz. 454) wezwań nie wysyła się (ust.3).

Jednocześnie przepis § 7 przedmiotowego zarządzenia stanowił, że dowodem wykonania czynności przewidzianych w art. 7 [od dnia 31 stycznia 1952 r. artykuł ten został oznaczony jako art.8 powołanego we wstępie dekretu [tj. dekretu wywłaszczeniowego] są:

1) potwierdzenie doręczenia wezwań (§ 4 ust. 1) lub zaświadczenie zarządu gminnego (miejskiego) o dokonaniu ogłoszenia (§ 4 ust. 2 i 5) a w przypadku określonym w § 4 ust. 3 zaświadczenie Rejonowego Urzędu Likwidacyjnego, że nieruchomość stanowi mienie opuszczone,

2) pisemne stwierdzenie wykonawcy narodowych planów gospodarczych, że umowa nie została zawarta (§ 6).

5.2. Oceniając w świetle przywołanych wyżej regulacji, obowiązujących w dacie prowadzenia postępowania wywłaszczeniowego, zgromadzony w tym postępowaniu materiał dowodowy, organ nadzorczy uznał, że: (-) przedmiotowa nieruchomość stanowiła mienie opuszczone w rozumieniu art. 1 dekretu o mieniu opuszczonym i poniemieckim, (-) w związku z czym w niniejszej sprawie wystąpiła, przewidziana § 4 ust. 3 zarządzenia, okoliczność zwalniająca wykonawcę planów z obowiązku wezwania właściciela do odstąpienia nieruchomości w trybie uregulowanym w art.8 ust.1 dekretu z 1949 r. Zdaniem organu nadzorczego w/w status nieruchomości został w wyczerpujący sposób wykazany na etapie postępowania wywłaszczeniowego w oparciu o następujące dokumenty:

- pismo [...] z dnia [..] marca 1953 r.[...] z którego wynika, że "zgodnie z opinią Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] z dnia [...] .02.1953 r. nr [...] przedmiotowa nieruchomość stanowi mienie opuszczone [...]",

- odpis opinii z dnia [...] lutego 1953 r., której treść potwierdza, że nieruchomości wnioskowane do wywłaszczenia stanowiły mienie opuszczone pod zarządem Miejskiej Rady Narodowej w [...],

- pismo z dnia [...] listopada 1952 r. nr [...], w którym Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w [...] Wydział Rolnictwa i Leśnictwa wskazało, że "1) Nieruchomość jest mieniem opuszczonym 2) Zarząd Miejski w [...] wydał zarządzenie przymusowego zagospodarowania pismem z dn. [...]05.1948 r. Nr [...] oraz pismem z dn. [...] .05.1948 r. Nr [...] [...] Nieruchomość ta została oddana przez Związek Samopomocy Chłopskiej bezrolnym i małorolnym mieszkańcom [...]. W listopadzie 1951 r. Koło 2SCh oddało ww. nieruchomość w administrację Prezydium Miejskiej Rady Narodowej [...]. Wydz.Rol. i Leśn. oddał teren w dzierżawne użytkowanie 15 dzierżawcom".

Zdaniem organu nadzorczego w/w pismo Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w [...] Wydział Rolnictwa i Leśnictwa z dnia [...] listopada 1952 r. należy traktować jak zaświadczenie, o którym mowa w § 7 pkt 1 zarządzenia z dnia 17 listopada 1949 r., zastępujące wezwanie właściciela w trybie art. 7 dekretu (art. 8 po nowelizacji). Organ wskazał w tym kontekście, co następuje:

Dowód wezwania właściciela w trybie art. 7 dekretu (art. 8 po nowelizacji), w myśl § 7 pkt 1 zarządzenia z dnia 17 listopada 1949 r., zastępowało - w przypadku, gdy nieruchomość stanowiła mienie opuszczone - zaświadczenie Rejonowego Urzędu Likwidacyjnego, że nieruchomość stanowi mienie opuszczone. W niniejszej sprawie wykonawca narodowych planów nie uzyskał wymaganego zaświadczenia Rejonowego Urzędu Likwidacyjnego, gdyż zgodnie z treścią art. 36 ust. 1 ustawy z dnia 20 marca 1950 r. o terenowych organach jednolitej władzy państwowej (Dz. U. z 1950 r. Nr 14, poz. 130) - zniesiono urzędy likwidacyjne. Na mocy art. 46 ust. 2 ustawy z dnia 20 marca 1950 r. wejście w życie ww. przepisu (art. 36 ust. 1 ustawy), m.in. w stosunku do urzędów likwidacyjnych, przesunięto do dnia wejścia w życie uchwały Rady Ministrów, wydanej w trybie 41 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 20 marca 1950 r. Uchwała Rady Ministrów Nr [...] z dnia 17 marca 1951 r. pt. "Instrukcja Nr 14 w sprawie terminu zniesienia okręgowych i rejonowych urzędów likwidacyjnych (M.P. z 1951 r. Nr A- 28, poz. 358) weszła w życie w dniu 9.04.1951 r. zadania należące dotychczas do urzędów likwidacyjnych przejęły właściwe prezydia powiatowych (miejskich) rad narodowych - w odniesieniu do zadań rejonowych urzędów likwidacyjnych, zaś prezydia wojewódzkich rad narodowych - w odniesieniu do okręgowych urzędów likwidacyjnych.

Jednocześnie organ nadzorczy przyjął, że charakteru prawnego zaświadczenia, jaki należy przypisywać pismu z dnia [...] listopada 1952 r., nie podważa brak formalnego oznaczenia w/w dokumentu w powyższy sposób przez jego wystawcę. O prawnym charakterze pisma decyduje bowiem nie jego tytuł (forma), lecz treść. Znajdujące się w aktach sprawy pismo Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w [...] z dnia [...] 11.1952 r. nr [...] zawiera niezbędne elementy zaświadczenia, tj. w szczególności oznaczenie organu oraz potwierdzenie okoliczności mającej znaczenie prawne dla kwestii dopuszczalności wywłaszczenia przedmiotowych nieruchomości - okoliczności, iż nieruchomości przeznaczone do wywłaszczenia stanowią mienie opuszczone. Posłużenie się w przedmiotowym piśmie terminem "mienie porzucone" pozostaje bez wpływu na dokonaną ocenę w świetle pozostałych wyżej opisanych dowodów potwierdzających charakter przedmiotowych nieruchomości na gruncie przepisów dekretu z dnia 8 marca 1946 r.

Zdaniem organu nadzorczego zasadności oceny, iż przedmiotowa nieruchomość stanowiła mienie opuszczone, nie podważa argumentacja powołana w odwołaniu spółki wniesionym od decyzji wywłaszczeniowej organu I instancji, objętym pismem z dnia [...] września 1954 r. Organ nadzorczy zaznaczył w tym kontekście, że charakter prawny mienia opuszczonego definiował fakt objęcia danego mienia we władanie przez państwową jednostkę organizacyjną oraz jego przekazanie we władanie instytucji spółdzielczej - Samopomocy Chłopskiej (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 7 lutego 1959 r. sygn. akt I CO 32/58). Nie było zatem podstaw do kwestionowania przez organ wywłaszczeniowy zasadności stanowiska zawartego m.in. w ww. piśmie z dnia [...] 11.1952 r. w zakresie uznania, że nieruchomości przeznaczone do wywłaszczenia stanowiły mienie opuszczone.

Organ wskazał również na wnioski wynikające z kopii orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] z dnia [...]10.1956 r. nr [...], nadesłanej przez skarżącą przy piśmie z dnia [...] 06.2008 r. z której wynika, że organ wojewódzki orzekł o przywróceniu posiadania gruntów (które pozostały własnością [...] sp. z o.o. z uwagi na ich wyłączenie z wywłaszczenia). Analiza treści przedmiotowego orzeczenia wskazuje, że podstawą prawną przywrócenia posiadania powyższego mienia były przepisy dekretu z dnia 8 marca 1946 r. Treść ww. orzeczenia wskazuje, w oparciu o przepisy dekretu z dnia 8 marca 1946 r. przywrócono posiadanie wskazanych wyżej gruntów, w oparciu o wniosek złożony przez R.S. - likwidatora spółki, złożony dopiero w dniu [...] 12.1955 r., tj. jeden dzień przed upływem terminu przemilczenia (art. 34 dekretu z dnia 8 marca 1946 r.).

5.3. W ocenie skarżącej spółki w dacie wywłaszczenia przedmiotowa nieruchomość nie spełniała kryteriów mienia opuszczonego, a dodatkowo pismo Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w [...] z dnia [...] listopada 1952 r. nie miało harakteru zaświadczenia, o którym mowa w § 7 pkt 1 zarządzenia z dnia 17 listopada 1949 r. Uzasadniając powyższą ocenę, skarżąca wskazała w szczególności, co następuje:

(-) We wniosku wywłaszczeniowym wnioskodawca podał błędną informację, iż przedmiotowa nieruchomość jest mieniem opuszczonym, zaś nazwiska i miejsce pobytu właścicieli nie są wnioskodawcy znane;

(-) W postępowaniu wywłaszczeniowym nie uwzględniono rezultatów czynności sprawdzających Okręgowego Urzędu Likwidacyjnego do sygn. [...], dokonanych przez oddelegowanego do tych czynności W.C.. Wnioskodawca wywłaszczenia nie podjął żadnych działań zmierzających do ponownego przeprowadzenia czynności sprawdzających przez uprawniony w tym zakresie organ. Ze sprawozdania z dnia [...] grudnia 1948 r. wynika jednoznacznie, iż obiekt fabryczny wraz z przyległymi gruntami nie stanowił mienia opuszczonego, a wręcz przeciwnie - właściciele są obecni i interesują się swoim majątkiem, a w szczególności dokonali rozporządzenia nim oddając nieruchomość w użyczenie nieruchomości Kołu Związku Samopomocy Chłopskiej. W odniesieniu do przedmiotowych dowodów w sprawie Minister Infrastruktury i Budownictwa wyprowadził błędne wnioski, sprzeczne z treścią powołanych dokumentów;

(-) Zdaniem Ministra Infrastruktury i Budownictwa o tym, że mienie było mieniem opuszczonym świadczy fakt, iż pozostawało ono we władaniu instytucji spółdzielczej - Samopomocy Chłopskiej. Badając wnikliwie sprawozdania W. C. - pracownika Okręgowego Urzędu Likwidacyjnego, sporządzone w ramach czynności sprawdzających do sygn. [...] organ poznałby podstawę wejścia instytucji spółdzielczej - Samopomocy Chłopskiej w posiadanie przedmiotowej nieruchomości, instytucja ta władała przedmiotową nieruchomością, lecz na podstawie umowy użyczenia zawartej z dotychczasowym właścicielem, co świadczy o tym, o czym napisał w swoim raporcie Pan C., a to że przedmiotowa nieruchomość nie stanowi mienia opuszczonego, zaś jej właściciel interesuje się nią i nią rozporządza, co prawdopodobnie stanowiło przyczynę zaniechania wydania przez Urząd Likwidacyjny wydaniu stosownego orzeczenia o przejęciu przez Skarb Państwa przedmiotowej nieruchomości jako mienia opuszczonego. Błędnie dokonana przez Ministra Infrastruktury i Budownictwa analiza zgromadzonych dokumentów, doprowadziła w konsekwencji do błędnego wniosku, iż wniosek o wywłaszczenie odpowiadał przesłankom z art. 17 ust. 1 dekretu, gdyż wobec stwierdzenia, że nieruchomość stanowiła mienie opuszczone — dowód wezwania właściciela skierowanego do właściciela, a nie w drodze publicznego obwieszczenia - nie był wymagany;

(-) Powyższy pogląd pozostaje także w sprzeczności z definicją pojęcia "mienie opuszczone", ukształtowanym na gruncie dekretu z dnia 8 marca 1946 r. o majątkach opuszczonych i poniemieckich i w orzecznictwie tak sądów powszechnych, jak i administracyjnych. W świetle art. 1 dekretu mieniem opuszczonym był majątek ruchomy i nieruchomy osób, które w związku z wojną rozpoczętą 1 września 1939 r. utraciły jego posiadanie, a następnie go nie odzyskały. Nadto zgodnie z tezą zawartą w orzeczeniu Sądu Najwyższego z dnia 19 grudnia 1960 r. sygn. I CR 412/60 (OSNC 1962/3/60), które zachowuje swoją aktualność - mienie traci charakter mienia opuszczonego w rozumieniu art. 1 dekretu z 8 marca 1946 r. z chwilą gdy Państwo przejmuje mienie opuszczone pod swój zarząd na podstawie innych przepisów, stosownie natomiast do uchwały Sądu Najwyższego w składzie 7 sędziów z dnia 7 lutego 1959 r. sygn. I CO 32/58 celem dekretu o majątkach opuszczonych i poniemieckich nie była nacjonalizacja, lecz zabezpieczenie mienia, którego posiadanie obywatele utracili w związku z wojną, do czasu zwrotu tego mienia na rzecz prawowitych właścicieli. W celu uznania danego mienia za opuszczone, w świetle powołanych przepisów w pierwszej kolejności organy likwidacyjne dokonywały ustalenia, czy w istocie właściciel nie interesuje się nieruchomością i w tym zakresie prowadziły stosowne czynności wyjaśniające, a w przypadku potwierdzenia tego faktu, organy likwidacyjne przejmowały nieruchomość w posiadanie w wykonaniu swoich uprawnień i obowiązków na podstawie § 13 rozporządzenia z dnia 23 grudnia 1948 r. o zakresie działania urzędów likwidacyjnych. W szczególności w sytuacji objęcia mienia opuszczonego w posiadanie przez organ likwidacyjny, organ ten był zobowiązany wykonać szereg czynności, określonych w § 4 rozporządzenia z 1948 r., w tym winien on między innymi sporządzić protokół objęcia mienia, W przedmiotowej sprawie, jak wynika ze zgromadzonych dokumentów, czynności wyjaśniające.

Czynności przeprowadzone przez pracownika urzędu likwidacyjnego potwierdziły, ze mienie [...] sp. z o.o. nie stanowiło mienia opuszczonego, a w konsekwencji nie doszło do protokolarnego objęcia nieruchomości w posiadanie w trybie powołanego dekretu z 1948 r.;

(-) Nie można także zgodzić się z poglądem organu nadzorczego, że miejsce zamieszkania właściciela nie było znane. Niezależnie od wyżej wymienionych, a załączonych do sprawy dokumentów, wskazać należy na sprzeczność także przedmiotowego twierdzenia z archiwalnym materiałem dokumentacyjnym. Z dokumentów załączonych do akt sprawy wynika bowiem, iż na żadnym etapie postępowania wywłaszczeniowego nie sprawdzono Rejestru Handlowego spółki [...]. Z treści rejestru handlowego - wbrew wnioskom wyciągniętym przez Ministra Infrastruktury i Budownictwa wynikało, iż spółka nadal istnieje, znany był adres jej siedziby, zaś należące do niej mienie nie zostało opuszczone.

W dacie wywłaszczenia członkiem zarządu spółki, uprawnionym do reprezentowania był R. S., którego nie poinformowano o wszczęciu postępowania, o rozprawie i nie doręczono mu orzeczenia wydanego w sprawie, pomimo, że adres siedziby spółki był znany i figurował w wyżej wymienionym Rejestrze Handlowym. Z tego względu nie było przeszkód do zawiadomienia właściciela o zamiarze wszczęcia postępowania wywłaszczeniowego. Minister Infrastruktury i Rozwoju w uzasadnieniu do decyzji z dnia [...] września 2015 r., a następnie Minister Infrastruktury i Budownictwa w uzasadnieniu do decyzji z dnia [...] maja 2016 r. nie zwrócili uwagi na kwestie oraz przepisy w zakresie jawności danych ujawnionych w Rejestrze Handlowym.

5.4. W ocenie Sądu organ nadzorczy w przekonujący sposób wykazał, że w toku postępowania wywłaszczeniowego zgromadzono wiarygodny dowód, potwierdzający fakt, iż przedmiotowa nieruchomość stanowiła mienie opuszczone w rozumieniu art. 1 dekretu o mieniu opuszczonym i poniemieckim. Powyższa okoliczność obligowała organ wywłaszczeniowy do uznania, że w niniejszej sprawie spełniony został warunek, przewidziany w § 4 ust. 3 zarządzenia, zwalniający wykonawcę planów z obowiązku wezwania właściciela do odstąpienia nieruchomości w trybie uregulowanym w art.8 ust.1 dekretu z 1949 r. Sąd podziela tym samym w pełni ocenę organu nadzorczego, że pismo Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w [...] Wydział Rolnictwa i Leśnictwa z dnia [...] listopada 1952 r. winno było być potraktowane przez organ wywłaszczeniowy jako zaświadczenie, o którym mowa w § 7 pkt 1 zarządzenia z dnia 17 listopada 1949 r., zastępujące wezwanie właściciela w trybie art. 8 dekretu.

W pierwszej kolejności należy w tym zakresie podzielić zarówno ocenę, jak i popierającą ją argumentację organu nadzorczego, że w świetle czytelnej treści pisma z dnia [...] listopada 1952 r., posiadanie przez ten dokument waloru zaświadczenia nie budzi zastrzeżeń pomimo formalnego nieoznaczenia pisma w ten sposób. W dokumencie tym stwierdzono, że przedmiotowa nieruchomość jest mieniem opuszczonym oraz opisano kolejne etapy jego zagospodarowywania. Stosownie do powyższego: (-) Zarząd Miejski w [...] wydał zarządzenie przymusowego zagospodarowania pismem z dn. [...]. Nr [...] oraz pismem z dn. [...].05.1948 r. Nr [...], (-) nieruchomość ta została oddana przez Związek Samopomocy Chłopskiej bezrolnym i małorolnym mieszkańcom [...], (-). W listopadzie 1951 r. Koło SCh oddało ww. nieruchomość w administrację Prezydium Miejskiej Rady Narodowej, (-) Wydz.Rol. i Leśn. oddał teren w dzierżawne użytkowanie 15 dzierżawcom.

Podzielić należy stanowisko organu nadzorczego, że przedłożenie przez wnioskodawcę wywłaszczenia wymaganego przepisem prawa zaświadczenia obligowało organ wywłaszczeniowy do stwierdzenia braku konieczności wezwania właściciela nieruchomości do odstąpienia nieruchomości przez wnioskodawcę wywłaszczenia, a tym samym do stwierdzenia braku konieczności przedłożenia przez wnioskodawcę wywłaszczenia dowodu wezwania właściciela do takiego odstąpienia nieruchomości. Należy w tym kontekście kategorycznie stwierdzić, że na etapie postępowania wywłaszczeniowego przed organem I instancji nie pojawił się żaden konkurencyjny dowód, który winien był skłonić organ wywłaszczeniowy bądź to do odmówienia wiarygodności zaświadczeniu przedłożonemu przez wnioskodawcę wywłaszczenia, bądź to do podjęcia działań mających na celu weryfikację tej wiarygodności. Dowodami tego rodzaju nie są: 1) ani kopia sprawozdania przedstawiciela Okręgowego Urzędu Likwidacyjnego z dnia [...] grudnia 1948 r., sporządzonego w toku czynności sprawdzających tego urzędu do sygn. [...] przedłożona przez skarżącą spółkę na etapie postępowania nadzorczego, 2) ani treść odwołania od decyzji wywłaszczeniowej organu I instancji, zawartego w piśmie z dnia [...] września 1954 r. (złożonego po terminie), w oparciu o które to dokumenty skarżąca spółka wywodzi niewiarygodność zaświadczenia z dnia [...] listopada 1952 r., mająca wynikać stąd, że w ocenie skarżącej w/w dokumenty potwierdzały nieprzerwane pozostawanie przedmiotowej nieruchomości w dyspozycji spółki o dnia zakończenia wojny (co wykluczałoby ich opuszczenie, wadliwie stwierdzone zaświadczeniem z dnia [...] listopada 1952 r.). Abstrahując w tym miejscu od oceny prawidłowości merytorycznych wniosków, wywodzonych przez skarżącą z treści wskazanych wyżej pism, wskazać należy na formalną niedopuszczalność formułowania w oparciu o te dokumenty zarzutu wydania decyzji wywłaszczeniowej organu I instancji z rażącym naruszeniem prawa w sytuacji, w której dokumenty te w oczywisty sposób nie były znane temu organowi w dacie orzekania. Co do zasady zatem kwestionowanie przez spółkę prawidłowości poczynionych przez organ wywłaszczeniowy I instancji ustaleń faktycznych na okoliczność posiadania przez przedmiotową nieruchomość statusu mienia opuszczonego winno było odbywać się albo za pomocą wniesienia odwołania od tej decyzji do organu II instancji (odwołanie takie zostało wprawdzie wniesione, niemniej z racji jego wniesienia po terminie czynności tej nie można uznać za prawnie skuteczną), albo w drodze żądania wznowienia postępowania z racji wystąpienia okoliczności, o której mowa w art.95 pkt b obowiązującego wówczas rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnym (wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne, które istniały już przy wydaniu decyzji lub nowe środki dowodowe, o ile okoliczności te i środki w toku postępowania nie były znane władzy rozstrzygającej, i nie mogły być wówczas powołane przez stronę zainteresowaną we wznowieniu bez winy tej strony). Z pisma zawiadowcy spółki z dnia [...] września 1954 r. wynika, że obejmowało ono dwa środki zaskarżenia decyzji z dnia [...] czerwca 1953 r., tj. zarówno odwołanie od tej decyzji, jak i wznowienie postępowania wywłaszczeniowego. Przyjąć w tym kontekście należy, że w/w wniosek o wznowienie postępowania wywłaszczeniowego, został rozpatrzony odmownie przez Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] pismem z dnia [...] października 1954 r. nr [...]. Wprawdzie pismo to nie zostało formalnie oznaczone jako postanowienie lub decyzja, niemniej jego treść wskazuje w sposób jednoznaczny, że w/w stanowisko organu w istocie posiada walor orzeczenia administracyjnego.

W konkluzji powyższego wątku należy zatem stwierdzić, że z racji: (-) przedłożenia przez wnioskodawcę wywłaszczenia zaświadczenia o posiadaniu przez przedmiotową nieruchomość charakteru mienia opuszczonego, (-) braku na etapie postępowania przed organem wywłaszczeniowym I instancji jakichkolwiek kontrdowodów na tę okoliczność, (-) niekonkurencyjności nadzwyczajnych trybów weryfikacji decyzji ostatecznych, z której to zasady wynika zakaz kontrolowania w postępowaniu nadzorczym decyzji administracyjnych pod kątem przesłanek stanowiących przesłanki do wznowienia postępowania administracyjnego, (-) konieczności traktowania okoliczności, o których mowa w sprawozdaniu przedstawiciela Okręgowego Urzędu Likwidacyjnego z dnia [...] grudnia 1948 r. oraz w odwołaniu od decyzji wywłaszczeniowej organu I instancji, zawartego w piśmie z dnia [...] września 1954 r. jako tego rodzaju okoliczności, które co do zasady mogłyby stanowić wyłącznie przesłankę do wznowienia postępowania administracyjnego, przewidzianą w art.95 pkt b obowiązującego wówczas rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnym - wywodzenie przez skarżącą spółkę, iż organ wywłaszczeniowy dopuścił się rażącego naruszenia jakichkolwiek przepisów prawa, obowiązujących w dacie wywłaszczenia, poprzez poczynienie niedostatecznych, czy też wadliwych ustaleń na okoliczność tego, czy przedmiotowa nieruchomość stanowi mienie opuszczone w rozumieniu dekretu z dnia 8 marca 1946 r. o majątkach opuszczonych i poniemieckich, nie znajduje jakiegokolwiek uzasadnienia.

W ocenie Sądu, nawet jednak gdyby czysto hipotetycznie przyjąć, że dokonywanie kontroli orzeczenia organu wywłaszczeniowego I instancji pod tym kątem jest prawnie dopuszczalne w trybie nadzoru, to wywodzenie przez skarżącą nieposiadania przez przedmiotową nieruchomość charakteru nieruchomości opuszczonej w szczególności w oparciu o roboczą notatkę sporządzoną przez przedstawiciela Okręgowego Urzędu Likwidacyjnego na blisko cztery lata przed wystawieniem zaświadczenia z dnia [...] listopada 1952 r., zwłaszcza w kontekście późniejszego orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] z dnia [...] 10.1956r. nr [...], uprawdopodabniającego w sposób jak najdalej idący, iż należące do spółki nieruchomości w/w status posiadały – nie znajdowałoby żadnego oparcia. Z przywołanego orzeczenia wynika, że w trybie uregulowanym w dekrecie z dnia 8 marca 1945 r. o mieniu opuszczonym i poniemieckim orzeczono w nim o przywróceniu spółce posiadania tych gruntów, które zostały wyłączone z wywłaszczenia. Treść ww. orzeczenia wskazuje, w oparciu o przepisy dekretu z dnia 8 marca 1945 r. przywrócono posiadanie wskazanych wyżej gruntów, w oparciu o wniosek złożony przez R.S. - likwidatora spółki, złożony dopiero w dniu [...] 12.1955 r., tj. jeden dzień przed upływem terminu przemilczenia (art. 34 dekretu z dnia 8 marca 1945 r.).

5.5. Nie można podzielić argumentacji skargi, że w postępowaniu wywłaszczeniowym bezpodstawne uznano skarżącą spółkę za właściciela nieznanego z miejsca pobytu i w konsekwencji powyższego bezpodstawnie dokonywano na rzecz tego podmiotu doręczeń publicznych w miejsce doręczeń bezpośrednich.

W pierwszej kolejności należałoby zauważyć, że zarzut tego rodzaju należałoby zakwalifikować jako zarzut niezapewnienia przez organ udziału w postępowaniu stronie, prowadzący do powstania sytuacji, o której mowa w obecnie obowiązującym art.145 § 1 pkt 4 k.p.a. ("strona bez własnej winy nie brała udziału w postępowaniu"), stanowiącej ewentualną przesłankę do wznowienia postępowania administracyjnego. Poprzez udział w postępowaniu administracyjnym należy bowiem rozumieć udział stron w całym ciągu czynności przygotowawczych tego postępowania, absencja strony w postępowaniu administracyjnym w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. obejmuje zatem zarówno przypadki, gdy strona w ogóle nie brała udziału w postępowaniu, jak i gdy nie brała udziału w istotnych czynnościach przygotowawczych organu. W obliczu powyższego nawet hipotetyczne uznanie trafności zarzutów skargi nie mogłoby stanowić przesłanki do uznania, że decyzje wywłaszczeniowe obarczone są rażącym naruszeniem prawa w rozumieniu art.156 § 1 pkt 2 k.p.a., albowiem uchybienia, których wystąpienie w postępowaniu wywłaszczeniowym wywodzi skarga, winny być kwestionowane wyłącznie w drodze wznowienia tego postępowania. W myśl wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 września 2013 r., sygn. akt II OSK 533/12, "Okoliczność stanowiąca podstawę wznowienia nie jest jednocześnie okolicznością skutkującą stwierdzenie nieważności decyzji.". W myśl wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 4 czerwca 2003 r., sygn. akt SA/Bd 1035/03, publ. www.nsa.gov.pl.: "1. Pomiędzy trybem stwierdzenia nieważności decyzji oraz wznowieniem postępowania nie występuje konkurencyjność, pojmowana jako możliwość wyboru drogi weryfikacji decyzji przez stronę lub działający z urzędu organ administracji. Zastosowanie zaś niewłaściwego trybu weryfikacji decyzji stanowi rażące naruszenie prawa. 2. Wznowienie postępowania administracyjnego służy do usunięcia skutków wad procesowych, w tym wady polegającej na tym, że strona bez własnej winy nie brała udziału w postępowaniu (art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a.), zaś postępowanie o stwierdzenie nieważności decyzji służy usunięciu wad samej decyzji. Nie jest dopuszczalne, aby podstawą stwierdzenia nieważności decyzji uczynić wadę polegającą na tym, że strona bez własnej winy nie brała udziału w postępowaniu.".

6. Nietrafny jest zarzut skargi, że decyzje wywłaszczeniowe wydano z naruszeniem art.17 dekretu w sytuacji, w której wniosek wywłaszczeniowy [...] w [...] z dnia [...] maja 1953 r. z załącznikami nie spełniał wskazanych w tym przepisie wymogów formalnych i nie zawierał dowodu wezwania właściciela do odstąpienia nieruchomości.

Przedmiotem regulacji art.17 dekretu są następujące kwestie:

- tryb wszczęcia postępowania wywłaszczeniowego oraz wskazanie organu właściwego do jego przeprowadzenia (ust.1),

- obligatoryjna treść wniosku wywłaszczeniowego (ust.2),

- załączniki do wniosku wywłaszczeniowego (ust.3),

- warunki objęcia wnioskiem większej liczby nieruchomości (ust.4).

Pomimo podniesienia przez skarżącą spółkę, iż w postępowaniu wywłaszczeniowym doszło do rażącego naruszenia art.17 dekretu, uznać należy, że zarzut ten sprowadza się w istocie do naruszenia art.17 ust.3 pkt 2 dekretu, tj. do niewzięcia przez organ wywłaszczeniowy pod uwagę, że wymagany tym przepisem załącznik do wniosku wywłaszczeniowego (dowód wezwania właściciela stosownie do art. 8), nie został przez wnioskodawcę przedłożony. W oczywisty sposób zarzut powyższy stanowi konsekwencję podniesionego przez skarżącą równolegle zarzutu bezpodstawnego zaniechania przez wnioskodawcę wywłaszczenia, wezwania skarżącej do odstąpienia nieruchomości, o którym to obowiązku mowa w art.8 dekretu. Skarżąca stoi zatem na stanowisku, że niezależnie od bezpośredniego, rażącego naruszenia w ten sposób art.8 dekretu, doszło następnie również do naruszenia art.17 dekretu, albowiem wnioskodawca wywłaszczenia nie załączył do wniosku wywłaszczeniowego dowodu wykonania obowiązku, o którym mowa w art.8, w sytuacji, w której obowiązek przedłożenia przy wniosku tego rodzaju załącznika wynika wprost z art.17 ust.3 pkt 2.

Z racji tego, iż jak wykazano wcześniej, przekonanie skarżącej spółki o braku dopuszczalności odstąpienia przez wnioskodawcę wywłaszczenia, skierowania w/w wezwania do skarżącej, nie znajduje potwierdzenia (w świetle opisanego wcześniej posiadania przez nieruchomość charakteru mienia opuszczonego w myśl stosownych przepisów i przedłożenia na tę okoliczność wymaganego zaświadczenia), podniesiony zarzut nie zasługuje na uwzględnienie. Jak już bowiem wskazano wcześniej w myśl § 7 zarządzenia, dowodem wykonania czynności przewidzianych w art. 8 był alternatywnie: 1) potwierdzenie doręczenia wezwań lub zaświadczenie zarządu gminnego (miejskiego) o dokonaniu ogłoszenia, 2) a w przypadku określonym w § 4 ust. 3 zaświadczenie Rejonowego Urzędu Likwidacyjnego, że nieruchomość stanowi mienie opuszczone. Tym samym przedłożenie przez wnioskodawcę wywłaszczenia pisma Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w [...] z dnia [...] 11.1952 r. nr [...], posiadającego walor zaświadczenia, że nieruchomość stanowiła mienie opuszczone, przesądza o konieczności uznania, że wnioskodawca wywłaszczenia wykonał obowiązek, o którym mowa w art.17 ust.3 pkt 2 dekretu.

Nie budzi również wątpliwości wywiązanie się przez wnioskodawcę z obowiązku przedłożenia przy wniosku wywłaszczeniowym innych załączników, wymaganych przepisem art.17 dekretu, w sytuacji w której podmiot ten załączył:

- odpis zezwolenia Zastępcy Przewodniczącego Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego z dnia [...] 04.1953 r. nr [...],

- odpis zaświadczenia Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w [...] Wydział Rolnictwa i Leśnictwa z dnia [...].11.1952 r. nr [...], stwierdzającego, że nieruchomość stanowi mienie opuszczone,

- dowód wezwania właściciela w trybie publicznego obwieszczenia, odpis ksiąg wieczystych wydany przez Wydział Ksiąg Publicznych Sądu Powiatowego [...],

- plan sytuacyjny nieruchomości.

7. Nietrafny jest zarzut skargi, że decyzje wywłaszczeniowe wydano z naruszeniem art. 21 dekretu w sytuacji, w której nie zostały spełnione wskazane w dekrecie przesłanki umożliwiające wywłaszczenie nieruchomości.

Przepis art.21 dekretu regulował następujące kwestie:

- stanowił, że po przeprowadzeniu rozprawy prezydium wojewódzkiej rady narodowej orzekało o wywłaszczeniu albo odmawiało wywłaszczenia, jeżeli odpadły powody, stanowiące podstawę do wszczęcia postępowania wywłaszczeniowego (ust. 1 dekretu),

- określał obligatoryjną treść orzeczenia wywłaszczeniowego (ust.2),

- wskazywał sytuacje, w których orzeczenie wywłaszczeniowe mogło zapaść bez przeprowadzania rozprawy (ust.3).

Ze skargi wynika, że rażące naruszenie w sprawie art.21 dekretu, mające polegać na pozytywnym rozpatrzeniu wniosku o wywłaszczenie przedmiotowej nieruchomości w sytuacji niespełnienia się ku temu ustawowych przesłanek, skarżąca wywodzi wyłącznie z faktu powoływanej wcześniej wadliwości wniosku wywłaszczeniowego (polegającej na niezałączeniu do niego, z naruszeniem art.17 ust.3 pkt 2, dowodu wezwania właściciela przedmiotowej nieruchomości, stosownie do art. 8, do jej dobrowolnego odstąpienia). Z racji tego, iż jak wykazano wcześniej, w/w zarzut ten nie jest zasadny, opartego na nim zarzutu naruszenia art.21 dekretu również podzielić nie można. Przepis ten został zatem prawidłowo zastosowany przez organ wywłaszczeniowy nie tylko w kontekście wskazanym w skardze, ale w całości albowiem: (w kontekście ust.1) organ orzekł o wywłaszczeniu w sytuacji, w której wymagane dekretem wszystkie przesłanki formalne i materialne, warunkujące dopuszczalność wywłaszczenia, zostały spełnione, (w kontekście ust.2) treść orzeczenia wywłaszczeniowego zawiera wszystkie wymagane prawem elementy, (w kontekście ust.3) organ nie korzystał z możliwości odstąpienia od przeprowadzenia rozprawy.

8. Rozpatrzenie przez organ wywłaszczeniowy odwołania spółki, wniesionego po upływie przepisanego prawem terminu, pismem z dnia [...] września 1954 r., od decyzji wywłaszczeniowej organu I instancji z dnia [...] czerwca 1953 r. jest bezsporne, co obligowało organ nadzorczy do zakwalifikowania powyższej okoliczności za rażące naruszenie prawa. Z pisma z dnia [...] września 1954 r. istotnie wynika, że obejmowało ono dwa środki zaskarżenia decyzji z dnia [...] czerwca 1953 r., tj. zarówno odwołanie od tej decyzji, jak i wznowienie postępowania wywłaszczeniowego, niemniej odnotować należy, że wniosek o wznowienie postępowania wywłaszczeniowego, został rozpatrzony przez organ I instancji odmownie pismem z dnia [...] października 1954 r. Wprawdzie pismo to nie zostało formalnie oznaczone jako postanowienie lub decyzja, niemniej jego treść mogłaby sugerować, że stanowisko organu w istocie posiada walor orzeczenia administracyjnego, co mogłoby otwierać drogę do jego kwestionowania czy to w drodze zwyczajnych środków odwoławczych (w stosowanym czasie), czy też (bez ograniczenia terminem) w postępowaniu nadzorczym. Z akt nie wynika, aby te uprawnienia procesowe były wykorzystane.

W świetle powyższych okoliczności uznać należy, że organ nadzorczy nie dopuścił się żadnego ze wskazanych w skardze naruszeń, mających polegających w szczególności na zaniechaniu wyczerpującego ustalenia i oceny stanu faktycznego sprawy w kontekście dopuszczenia się przez organy wywłaszczeniowe obu instancji kwalifikowanych naruszeń prawa, przewidzianych w art.156 § 1 k.p.a.

Skarga nie ma tej sytuacji usprawiedliwionych podstaw, w następstwie czego podlega oddaleniu.

Z powyższych względów Sąd orzekł jak w sentencji na podstawie art.151 p.p.s.a.