Wyrok NSA, sygn. akt I GSK 658/15
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2017-06-29 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6111 Podatek akcyzowy
Hasła tematyczne: Podatek akcyzowy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 101 ust. 2 pkt 1, art. 101 ust. 2 pkt 3 , art. 100 ust. 1 pkt 2, art. 104 ust. 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2009 nr 3 poz 11
law: Ustawa z dnia 6 grudnia 2008 r. o podatku akcyzowym

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Hanna Kamińska Sędzia NSA Maria Myślińska (spr.) Sędzia del. WSA Piotr Kraczowski Protokolant Dorota Gaj- Mizerska po rozpoznaniu w dniu 29 czerwca 2017 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej [...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 6 listopada 2014 r. sygn. akt III SA/Gl 874/14 w sprawie ze skargi [...] na decyzję Dyrektora Izby Celnej w [...] z dnia [...] maja 2014 r. nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od [...] na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w [...] 450 (czterysta pięćdziesiąt) złotych tytułem kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokiem z 6 listopada 2014 r. sygn. akt III SA/Gl 874/14 oddalił skargę [...] na decyzję Dyrektora Izby Celnej w [...] z dnia [...] maja 2014 r. nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego.

Sąd I instancji za podstawę rozstrzygnięcia przyjął następujące ustalenia.

W dniu 21 maja 2009r. [...] - przedsiębiorca działający pod firmą [...], złożył deklarację uproszczoną nabycia wewnątrzwspólnotowego AKC-U Nr [...] w związku z nabyciem wewnątrzwspólnotowym samochodu osobowego marki AUDI A6 o numerze nadwozia [...] rok produkcji 2005, pojemność silnika 2967 cm3. Jako podstawę obliczenia podatku [...] zadeklarował kwotę w wysokości 24 189,00 zł. Wynikająca z niej kwota podatku przy zastosowaniu stawki 18,6% wyniosła 4 499,00 zł. Do deklaracji załączono następujące dokumenty: wniosek z dnia 19 maja 2009 r. o wydanie zaświadczenia potwierdzającego zapłatę akcyzy od ww. samochodu, wraz z oświadczeniem dotyczącym dnia jego przemieszczenia na terytorium kraju, oraz oświadczeniem o jego nieuszkodzonym stanie, umowa kupna-sprzedaży z dnia 11 maja 2009 r. z wyszczególnioną ceną nabycia w wysokości 5.000,00 EUR, luksemburski dowód rejestracyjny Nr [...] Operat Szacowania Wartości Pojazdu z dnia 16 maja 2009 r., wykonany przez rzeczoznawcę [...].

W dniu 23 maja 2009 r. Naczelnik Urzędu Celnego w [...] wystawił dokument potwierdzający zapłatę akcyzy na terytorium kraju od nabytego wewnątrzwspólnotowo samochodu osobowego niezarejestrowanego wcześniej na terytorium kraju.

W ramach czynności sprawdzających dotyczących deklaracji AKC-U z dnia 19 maja 2009 r. Naczelnik Urzędu Celnego w [...] porównał zadeklarowaną podstawę opodatkowania ze średnią wartością rynkową samochodu osobowego i stwierdził, że zadeklarowana przez [...] kwota podstawy opodatkowania tj. 24 189,00 zł znacznie odbiega od średniej wartości rynkowej samochodu, ustalonej przez organ podatkowy wg wyceny EurotaxGlass’s w kwocie netto 47 065,00 zł.

Na wezwanie Naczelnika Urzędu Celnego w [...] z dnia [...] maja 2013 r., do zmiany wysokości podstawy opodatkowania (skorygowania złożonej deklaracji) lub pisemnego wskazania przyczyn uzasadniających podanie wysokości podstawy opodatkowania w kwocie znacznie odbiegającej od średniej wartości rynkowej samochodu osobowego, [...] nie udzielił żadnej odpowiedzi.

W dniu 22 lipca 2013 r. organ otrzymał pismo Starostwa Powiatowego w [...] z kompletem dokumentacji przedmiotowego samochodu, które były przedłożone podczas jego pierwszej rejestracji na terytorium kraju.

Naczelnik Urzędu Celnego w [...] wszczął z urzędu postępowanie podatkowe w celu określenia prawidłowej kwoty podatku akcyzowego należnego w związku z nabyciem wewnątrzwspólnotowym samochodu.

Pismami z dnia 24 września 2013 r. organ instancji wezwał [...] do złożenia pisemnych wyjaśnień dotyczących dokonania napraw w spornym samochodzie, do wskazania osoby bądź podmiotu, który dokonał poszczególnych napraw, oraz przesłanie kopii dokumentów potwierdzających powyższe czynności oraz [...] w charakterze świadka do złożenia pisemnych wyjaśnień dotyczących wydanej przez niego wyceny (Operat szacowania wartości pojazdu) z dnia 16 maja 2009r., a w szczególności do uzasadnienia zastosowania w nim korekt.

W odpowiedzi [...] wskazał, że cyt. "(...) ze względu na znaczny upływ czasu (ponad 4 lata) nie posiadam dokumentów potwierdzających zakupu wskazanych elementów. Napraw jak zwykle w takich sytuacjach dokonałem we własnym zakresie, stąd nie posiadam innych dowodów potwierdzających dokonane naprawy". Z kolei [...] wskazał wysokość korekt zastosowanych przy wycenie pojazdów, które zostały ustalone na podstawie obowiązujących tabel oraz stwierdził, że cyt. "Podczas wyceny aby określić koszt naprawy pojazdu wykonywało się kosztorys jednak nie był on dołączany do operatu gdyż nie było to założeniem operatu oraz Wasz urząd nie wymagał tego dokumentu. Założeniem była wycena wartości pojazdu i to zostało dokonane.

Naczelnik Urzędu Celnego w [...] decyzją z dnia [...] listopada 2013r. określił skarżącemu kwotę zobowiązania podatkowego w podatku akcyzowym z tytułu nabycia wewnątrzwspólnotowego przedmiotowego samochodu w wysokości 7 094,00 zł.

Orzekając na skutek odwołania skarżącego Dyrektor Izby Celnej w [...] decyzją z dnia [...] maja 2014 r. utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu organ II instancji podkreślił, że podstawa opodatkowania wskazana przez stronę w deklaracji wynosiła 24 189,00 zł natomiast średnia wartość rynkowa przedmiotowego samochodu osobowego w oparciu o elektroniczny katalog EurotaxGlass's wynosiła 38 138,00 zł netto. Wskazał też, iż strona na wezwanie organu podatkowego skierowane w trybie art. 104 ustawy z dnia 6 grudnia 2008 r. o podatku akcyzowym (Dz. U. z 2009 r. Nr 3, poz. 11 ze zm., dalej: u.p.a.) - nie dokonała zmiany podstawy opodatkowania ani nie wskazała przyczyn uzasadniających niższą wartość samochodu. Odnosząc się do przedstawionego Operatu Szacowania Wartości Pojazdu z 16 maja 2009 r. sporządzonego przez [...], organ zauważył, że [...] nie jest wpisany na listę rzeczoznawców samochodowych. Niezależnie od powyższego jak wynika z treści ww. dokumentu wycena pojazdu została wykonana metodą porównawczą wg. katalogu Eurotax. Wartość rynkowa (brutto) samochodu w stanie technicznym poprawnym, ze standardowym przebiegiem i wyposażeniem oraz zużytymi do 50% oponami została określona na kwotę 84.700,00 zł. Jednocześnie od powyższej wartości zastosowano szereg korekt ze względu na przebieg, pokolizyjność, wykorzystanie zarobkowe, ilość właścicieli, stan utrzymania i dbałości, zużycie eksploatacyjne, koszt naprawy. Po tych korektach wartość pojazdu (brutto) wyniosła 35.000,00 zł.

Dyrektor Izby Celnej w [...] stwierdził, że przy ustalaniu podstawy opodatkowania nie mogą być brane pod uwagę ani koszty naprawy pojazdu, nawet ustalone wielkością procentową, ani stopień uszkodzenia pojazdu, ponieważ samochód ten nie był samochodem uszkodzonym w wyniku wypadku drogowego lub innego zdarzenia w momencie jego nabycia wewnątrzwspólnotowego. W oparciu o art. 104 ust. 11 u.p.a. znaczenie ma wartość pojazdu ustalona według stanu technicznego z dnia nabycia. Wobec powyższego organ podatkowy był zobowiązany aby dokonać określenia wysokości zobowiązania podatkowego poprzez ustalenie wartości pojazdu posługując się katalogiem EUROTAXGLASS's z uwzględnieniem stosownych korekt.

W ocenie organu odwoławczego, Naczelnik Urzędu Celnego w [...] prawidłowo obliczył wysokość podatku akcyzowego należnego z tytułu nabycia samochodu posługując się przy ustalaniu podstawy opodatkowania katalogiem EurotaxGlass's. (por. wycena Nr [...] z dnia 17 maja 2009 r.). Ceny katalogowe dotyczą pojazdów sprawnych technicznie bez uszkodzeń i niesprawności. Samochód posiadał wskazane uszkodzenia, które należy uwzględnić. Z zasad dokonywania oceny pojazdów używanych w systemie EUROTAXGLASS'S wynika, iż posiada on czterostopniową skalę oceny stanu pojazdu. Stan przeciętny został określony w systemie jako stan pojazdu z defektem mechanicznym wymagającym niezbędnej naprawy, uszkodzoną blachą lub zużytymi oponami. Pojazd posiadał takie uszkodzenia, które kwalifikują jego stan jako przeciętny co należy uwzględnić w trakcie ustalania wartość pojazdu.

Uzasadniając oddalenie skargi na powyższą decyzję WSA w Gliwicach podniósł, że organy podatkowe obu instancji prawidłowo zakwestionowały zadeklarowaną przez skarżącego podstawę opodatkowania spornego samochodu uznając, że odbiega ona znacznie od średniej wartości rynkowej tego samochodu.

Sąd I instancji podkreślił, że organy podatkowe dokonując określenia wartości pojazdu dysponowały następującymi dowodami przedłożonymi przez skarżącego. Chodzi tu o: deklaracją uproszczoną nabycia wewnątrzwspólnotowego (AKC-U), kserokopią umowy kupna - sprzedaży w/w pojazdu z 11 maja 2009 r., kserokopią zagranicznego dowodu rejestracyjnego, operatem szacowania wartości pojazdu z dnia 16 maja 2009 r. sporządzonym przez rzeczoznawcę [...], pisemnymi wyjaśnieniami [...] z 2 października 2013 r., z których wynika, że strona nie ma żadnych dokumentów potwierdzających naprawy pojazdu i ich zakres. Ponadto wraz z odwołaniem strona złożyła ocenę techniczną rzeczoznawcy [...] z dnia 25 sierpnia 2013 r.

Przedłożenie dokumentu prywatnego – opinii prywatnej, ma tylko takie znaczenie, że dokument taki, zawierający wiadomości specjalne, może być traktowany jako jeden z dodatkowych argumentów uzasadniających (wspierających) stanowisko procesowe skarżącego. Tego rodzaju opinia może być dowodem złożonym przez podatnika w postępowaniu przed organami podatkowymi. Zatem dowód z opinii rzeczoznawcy podlega, jak każdy inny dowód, swobodnej ocenie organu.

Sąd podniósł, że zaoferowane przez skarżącego wyceny pojazdu sporządzone zostały na jego zlecenie i w jego interesie. Tym samym należy traktować je jedynie jako wyjaśnienie stanowiące poparcie stanowiska skarżącego, choć z uwzględnieniem wiadomości specjalnych; opiniom takim wprawdzie przydaje się też walor dokumentów urzędowych, wszakże z formalnego punktu widzenia odróżnić należy je od dowodów z opinii biegłych. Ponadto opinia [...] sporządzona została bez oględzin pojazdu w oparciu o dane przedstawione przez skarżącego. Jeśli zatem w sprawie okaże się, że wymagane są wiadomości specjalne, dowód z opinii biegłego nie może zostać zastąpiony dowodem z opinii prywatnej zleconej przez skarżącego. Wbrew twierdzeniu skarżącego organ nie był zobowiązany do powołania biegłego. Określenie przez organ wysokości podstawy opodatkowania może opierać się na opinii biegłego lub notowaniach na rynku krajowym średnich cen samochodów osobowych z uwzględnieniem marki, modelu, rocznika, wyposażenia i stanu technicznego samochodu. Organ podatkowy na podstawie notowań na rynku krajowym - wyceny pojazdu nr 93 553, w której uwzględnił korekty dodatnie i ujemne mające wpływ na wartość pojazdu określił wartość pojazdu. Z treści Instrukcji Określania Wartości nr 1/2005 zatwierdzonej 9 grudnia 2004 r. uchwałą Prezydium Rady Naczelnej do stosowania w Stowarzyszeniu Rzeczoznawców Techniki Samochodowej i Ruchu Drogowego wynika, że wartością rynkową pojazdu uszkodzonego nazywa się wartość rynkową pojazdu, który uległ uszkodzeniu w wyniku wypadku drogowego lub innego zdarzenia, a pojazdy, które nie brały udziału w kolizji winny być wyceniane jak pojazdy sprawne, z zastosowaniem korekt za braki i niesprawności. Z akt sprawy nie wynikało, aby nabyty przez skarżącego pojazd był uczestnikiem kolizji, a podatnik tego faktu nie wykazał, tak jak nie wykazał zakresu i kosztów naprawy pojazdu, zatem winien być wyceniony jako sprawny z zastosowaniem korekt.

Sąd I instancji wskazał, że organy podatkowe szczegółowo odniosły się do operatu [...]. Operat sporządzono 17 maja 2009 r., a już 21 maja 2009 r. uprawniony diagnosta wydał zaświadczenie o badaniu technicznym stwierdzając, że samochód spełnia wymogi techniczne. Samochód został sprzedany w dniu 21 maja 2013 r. za kwotę 28 500,00 zł, a 22 maja 2009 r. pojazd ten został czasowo zarejestrowany. Organ podatkowy prawidłowo zatem zakwestionował zastosowanie w prywatnym operacie korekty – 29,1% z tytułu kosztów naprawy wobec braku dowodów co do ich poniesienia oraz korektę – 6 % z tytułu zużycia eksploatacyjnego pojazdu, bowiem ta korekta zawarta jest w innych korektach. Należy zauważyć brak konsekwencji skarżącego, bowiem z jednej strony żąda zastosowania metody kosztów naprawy, a z drugiej zaś strony nie przedkłada żadnych dowodów na to, że koszty naprawy poniósł, argumentując, że naprawy wykonał sam. Krótki czas pomiędzy datą operatu [...] a datą badania technicznego pojazdu wskazuje na niewielki zakres naprawy. Strona mogła przedłożyć dowody zakupu części, bądź wskazać sprzedawców. Nie stanowi w tym zakresie dla strony wystarczającego usprawiedliwienia powoływanie się na fakt, iż od złożenia deklaracji podatkowej do wszczęcia postępowania upłynęło 4 lata. Obowiązkiem strony jest udowodnić dlaczego obniżyła wartość rynkową pojazdu. Wynika to z treści art. 104 ust. 8 u.p.a.

Sąd podkreślił, że stan faktyczny sprawy został dokładnie wyjaśniony. Materiał dowodowy został zebrany i wyczerpująco rozpatrzony.

W skardze kasacyjnej skarżący zaskarżył w całości powyższy wyrok wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy WSA w Gliwicach do ponownego rozpoznania. Wniósł również zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono:

I. Naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię i w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie co dotyczy art. 101 ust. 2 pkt 1, art. 104 ust. 1 pkt 2 oraz art. 104 ust. 8, ust. 9, ust. 11 u.p.a. wobec nieuzasadnionego uznania, że wykazana w deklaracji uproszczonej AKC-U podstawa opodatkowania nabytego wewnątrzwspólnotowo samochodu osobowego bez uzasadnionej przyczyny znacznie odbiega od średniej wartości rynkowej samochodu tej samej marki, tego samego modelu, rocznika, z tym samym wyposażeniem i o przybliżonym stanie technicznym.

II. Naruszenie przepisów postępowania, które to uchybienia miały wpływ na wynik sprawy, tj.: art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej: p.p.s.a.) poprzez oddalenie skargi w sytuacji, gdy skarżący wykazał, iż postępowanie organów administracji publicznej dotknięte było wadami, które uniemożliwiły prawidłowe ustalenie stanu faktycznego w sprawie, co dotyczy art. 121 § 1 w związku z art. 191 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2012 r., poz. 749 ze. zm.; dalej: O.p.) wobec przekroczenia granic uznania administracyjnego i swobody w ocenie sprawy, prowadzenia postępowania w sposób naruszający zaufanie strony do praworządności działań organu, braku działań na rzecz wyjaśnienia okoliczności korzystnych dla skarżącej oraz braku należytej staranności w ocenie okoliczności sprawy;

- naruszenie art. 122, art. 123 § 1, art. 187 § 1 oraz art. 188 o.p. poprzez błędną i jednocześnie stronniczą ocenę zebranego materiału dowodowego, jak również brak rozpatrzenia kluczowych dla sprawy okoliczności i argumentów strony, w tym poprzez nieuwzględnienie wniosku Skarżącego o przeprowadzenie dowodu z dokumentu oceny technicznej sporządzonej przez rzeczoznawcę samochodowego [...] na okoliczność rzeczywistej wartości pojazdu.

W uzasadnieniu skarżący podkreślił, że z treści art. 104 ust. 10 w związku z ust. 9 u.p.a. można wnioskować, że jeżeli organ nie dysponuje dowodem w postaci opinii rzeczoznawcy, to jest zobligowany do powołania biegłego dla oceny wartości danego pojazdu. Skoro organ podatkowy opiera ustalenie podstawy opodatkowania konkretnego pojazdu na przedłożonej opinii rzeczoznawcy, to nie może, bez przeprowadzenia szczegółowej weryfikacji danych zawartych w tej opinii, z udziałem strony i autora opinii, arbitralnie stwierdzać niezasadności dokonywanych w niej korekt wpływających na wartość pojazdu. Przepis art. 104 ust. 11 u.p.a. określający średnią wartość rynkową samochodu według średniej ceny zarejestrowanego na terytorium kraju samochodu osobowego tej samej marki, modelu, rocznika, z tym samym wyposażeniem i o przybliżonym stanie technicznym służy jedynie wstępnemu ustaleniu, czy wykazana przez podatnika w deklaracji podstawa opodatkowania znacznie odbiega od tej wartości. To z kolei otwiera drogę do badania i oceny czy to odstępstwo ma uzasadnioną przyczynę czy też nie, a w dalszej kolejności do określenia wartości danego samochodu, celem określenia prawidłowego zobowiązania w podatku akcyzowym. Argumentacja Sądu I instancji oraz organów celnych oparta jest na analizie pojęcia "średniej wartości" przyjętej jako cena z konkretnego katalogu w oderwaniu od samochodu będącego przedmiotem konkretnego postępowania. W kontekście przedstawionego rozumienia "średniej wartości" błędnie przyjęto, że nieuzasadnione było dokonanie korekt gdyż skarżący zakupił sporny pojazd w stanie nieuszkodzonym. Tymczasem w toku postępowania skarżący wyjaśniał, że samodzielnie dokonywał napraw pojazdu. Sąd I instancji jak również organy podatkowe w żaden sposób nie odniosły się do tych stwierdzeń.

Dyrektor Izby Celnej w [...] w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o jej oddalenie.

Pismem z dnia 9 czerwca 2017 r., skarżący uzupełnił skargę kasacyjną.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw.

Została ona oparta na obu podstawach kasacyjnych wymienionych w art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a., tj. naruszeniu prawa materialnego oraz naruszeniu przepisów postępowania, jednak sposób sformułowania zarzutów wskazuje, że zamiarem wnoszącego skargę kasacyjną było podważenie dokonanych w sprawie ustaleń faktycznych, na skutek których w jego ocenie doszło do niewłaściwego zastosowania prawa materialnego. Autor skargi kasacyjnej w obu podstawach kasacyjnych zarzucił bowiem brak wszechstronnego zgromadzenia i rozpatrzenia materiału dowodowego, w wyniku czego doszło do nieprawidłowego określenia podatku akcyzowego z tytułu nabycia wewnątrzwspólnotowego samochodu osobowego.

Przystępując do ich rozpoznania wypada wskazać, że choć tok postępowania wyjaśniającego co do zasady wyznaczają przepisy postępowania podatkowego, takie jak wskazane w punkcie 2 petitum skargi kasacyjnej, tj.: art. 121 § 1, art. 122, art. 123 § 1, art. 187 § 1 i § 3, art. 188 oraz art. 191 o.p., to jednak o zakresie i charakterze czynności procesowych podejmowanych w ramach tego postępowania decyduje prawo materialne regulujące daną materię. W tym zakresie kasator zarzuca naruszenie przepisów art. 101 ust. 2 pkt 1, art. 104 ust. 1 pkt 2, ust. 8, ust. 9, ust. 11 u.p.a. wobec nieuzasadnionego uznania, że wykazana w deklaracji AKC-U podstawa opodatkowania nabytego wewnątrzwspólnotowo samochodu osobowego bez uzasadnionej przyczyny znacznie odbiega od średniej wartości rynkowej podobnego samochodu.

Zgodnie z art. 101 ust. 2 pkt 1 u.p.a. – obowiązek podatkowy z tytułu nabycia wewnątrzwspólnotowego samochodu osobowego niezarejestrowanego wcześniej na terytorium kraju zgodnie z przepisami o ruchu drogowym powstaje z dniem przemieszczenia samochodu osobowego z terytorium państwa członkowskiego na terytorium kraju - jeżeli nabycie prawa rozporządzania samochodem osobowym jak właściciel nastąpiło przed przemieszczeniem samochodu na terytorium kraju.

W zakresie objętym postępowaniem podstawą opodatkowania z tytułu nabycia wewnątrzwspólnotowego samochodu osobowego jest albo kwota, jaką podatnik jest obowiązany zapłacić za ten samochód (z tym zastrzeżeniem, że w przypadku, o którym mowa w art. 101 ust. 2 pkt 3 u.p.a., podstawą opodatkowania jest średnia wartość rynkowa samochodu osobowego pomniejszona o kwotę podatku od towarów i usług oraz o kwotę akcyzy), albo, gdy samochód osobowy został dopuszczony wcześniej do obrotu w innym państwie członkowskim Unii Europejskiej zgodnie z przepisami celnymi, ale nie został on zarejestrowany na terytorium innego państwa członkowskiego – kwota odpowiadająca wartości, o której mowa w ust. 1 pkt 3, z uwzględnieniem prowizji, kosztów transportu i ubezpieczenia, jeżeli nie zostały uwzględnione w cenie, ale zostały już poniesione do miejsca, w którym nastąpiło objęcie towaru procedurą celną (art. 104 ust. 1 pkt 2 i ust. 6 u.p.a.).

Jeżeli wysokość podstawy opodatkowania z tytułu nabycia wewnątrzwspólnotowego samochodu osobowego, o którym mowa w art. 100 ust. 1 pkt 2 u.p.a., bez uzasadnionej przyczyny znacznie odbiega od średniej wartości rynkowej tego samochodu, organ podatkowy lub organ kontroli skarbowej wzywa podatnika do zmiany wysokości podstawy opodatkowania lub wskazania przyczyn uzasadniających podanie jej wysokości w kwocie znacznie odbiegającej od średniej wartości rynkowej samochodu osobowego (art. 104 ust. 8 u.p.a.).

W razie nieudzielenia przez stronę odpowiedzi, niedokonania zmiany wysokości podstawy opodatkowania lub niewskazania przyczyn, które uzasadniają podanie jej wysokości znacznie odbiegającej od średniej wartości rynkowej samochodu osobowego, organ podatkowy lub organ kontroli skarbowej określa wysokość podstawy opodatkowania (art. 104 ust. 9 u.p.a.).

Przez średnią wartością rynkową samochodu osobowego ustawodawca uznaje wartość ustalaną na podstawie notowanej na rynku krajowym, w dniu powstania obowiązku podatkowego, średniej ceny zarejestrowanego na terytorium kraju samochodu osobowego tej samej marki, tego samego modelu, rocznika oraz - jeżeli jest to możliwe do ustalenia - z tym samym wyposażeniem i o przybliżonym stanie technicznym, co nabyty na terytorium kraju lub nabyty wewnątrzwspólnotowo samochód osobowy (art. 104 ust. 11 u.p.a.).

W pierwszej kolejności podkreślić należy, że celem powołanej regulacji nie jest ani utrudnianie obrotu samochodami osobowymi, ani też unifikowanie cen, lecz przeciwdziałanie nadużyciom podatkowym i celowemu zaniżeniu ceny nabycia w stosunku do ceny rzeczywiście zapłaconej, dla późniejszego zaniżenia opłat i podatków.

W drugiej zaś kolejności wskazać należy, co ważne, że skarżący nie deklarował w AKC-U jako podstawy opodatkowania kwoty, jaką podatnik był obowiązany zapłacić za ten samochód wynikającej z umowy kupna tego pojazdu, po przeliczeniu na złotówki (zgodnie z art. 104 ust. 1 pkt 2 u.p.a.), lecz jako podstawę opodatkowania wskazywał kwotę podaną w Operacie szacowania wartości pojazdu wyliczoną w oparciu o katalog Eurotax.

W świetle przywołanych przepisów, dla rozpoznania niniejszej skargi kasacyjnej, a w konsekwencji też sprawy, istotne znaczenie ma wyjaśnienie dwóch niedookreślonych przez ustawodawcę zwrotów, a mianowicie "bez uzasadnionej przyczyny" oraz "znacznie odbiega". Ich równoczesne zaistnienie nakłada na organ podatkowy obowiązek podwyższenia zadeklarowanej przez stronę podstawy opodatkowania i określenia podatku akcyzowego w należnej wysokości. Według SJP PWN "przyczyna" to "czynnik lub zespół warunków wywołujący jakieś zjawisko jako swój skutek", natomiast "uzasadniony" to "oparty na obiektywnych racjach, podstawach". Zatem uzasadnienie przyczyny polega na przedstawieniu dowodów, argumentów, motywów potwierdzających podjęte działania. Odczytując natomiast zwrot "znacznie odbiega" należy wskazać, że według SJP PWN "znacznie" to "w znacznym stopniu, o wiele, bardzo; wyraźnie, jawnie, w sposób widoczny", zaś "odbiega" znaczy tyle, co "być dalekim od czegoś; różnić się".

Przenosząc to na grunt niniejszej sprawy uznać należy, że warunek podania uzasadnionej przyczyny nabycia samochodu osobowego po cenie znacznie odbiegającej od średniej wartości rynkowej tego samochodu ukształtowanej w danym okresie na krajowym rynku samochodowym jest spełniony jedynie wówczas, gdy podatnik wskaże w wyjaśnieniach fakty i rzeczowe okoliczności dotyczące nabytego samochodu lub zdarzenia niezależne od niego, a mające wpływ na wartość samochodu. W przeciwnym razie uznać należy, że obniżenie wartości nabytego samochodu osobowego nastąpiło bez uzasadnionej przyczyny.

Skarżący, jako przyczynę obniżenia wartości nabytego wewnątrzwspólnotowo samochodu osobowego a zarazem podstawy opodatkowania, wskazał okoliczności wynikające z załączonego do deklaracji AKC-U z 19 maja 2009 r. Operatu szacowania wartości z 16 maja 2009 r. sporządzonego przez [...]. Wynikało z niego, że sporny pojazd jest powypadkowy i wymagał naprawy. W związku z tym rzeczoznawca od przyjętej do wyliczenia rynkowej pojazdu w kwocie 84.700 zł (wziętej z katalogu Eurotax), zastosował m.in. korektę z tytułu naprawy wynikającej z oceny. W efekcie wartość pojazdu brutto wyniosła 35.000 zł, co po odjęciu podatku VAT i akcyzy dało zadeklarowaną przez skarżącego podstawę opodatkowania w kwocie 24.189 zł.

Organy podatkowe, a za nimi Sąd I instancji, zakwestionowały prawidłowość tak obliczonej podstawy opodatkowania spornego pojazdu. WSA podzielił stanowisko Dyrektora Izby Celnej w [...], że przy ustalaniu podstawy opodatkowania nie mogą być brane pod uwagę ani koszty naprawy pojazdu, nawet ustalone wielkością procentową, ani stopień uszkodzenia pojazdu, ponieważ samochód ten nie był samochodem uszkodzonym w wyniku wypadku drogowego lub innego zdarzenia w momencie jego nabycia wewnątrzwspólnotowego.

W opisanej sytuacji, aby wyjaśnić tę wątpliwość Naczelnik UC zasadnie skorzystał z uprawnienia z art. 104 ust. 8 u.p.a. wzywając skarżącego do zmiany wysokości podstawy opodatkowania lub wskazania przyczyn uzasadniających podanie jej wysokości w kwocie znacznie odbiegającej od średniej wartości rynkowej samochodu osobowego. Podkreślić należy, że w wezwaniu pouczono skarżącego o tym, że w przypadku wskazania przyczyn uzasadniających podanie wysokości znacznie odbiegającej od średniej wartości rynkowej pojazdu należy przedłożyć wszelkie dokumenty potwierdzające wysokość zadeklarowanej przez podatnika podstawy opodatkowania. W tym faktury naprawy, montażu i zakupu części samochodowych zamontowanych w przedmiotowym samochodzie.

Skarżący w odpowiedzi na wezwanie, a także w późniejszych oświadczeniach, nie przedłożył organowi żadnych rachunków potwierdzających fakt zakupu części do pojazdu czy faktur z tytułu jego naprawy. Przy czym jak słusznie zauważył Sąd I instancji, krótki czas pomiędzy datą operatu [...], a datą badania technicznego pojazdu wskazuje na niewielki zakres naprawy. Strona mogła przedłożyć dowody zakupu części, bądź wskazać sprzedawców. Nie stanowi w tym zakresie dla strony wystarczającego usprawiedliwienia powoływanie się na fakt, iż od złożenia deklaracji podatkowej do wszczęcia postępowania upłynęło 4 lata. Obowiązkiem strony jest udowodnić dlaczego obniżyła wartość rynkową pojazdu. Wynika to z treści art. 104 ust. 8 u.p.a.

W związku z tym, wbrew zarzutom kasatora, organy podatkowe wywiązały się z obowiązku zbadania wszystkich istotnych okoliczności faktycznych w sprawie, a w szczególności odniosły się do twierdzeń skarżącego o naprawie pojazdu. To kasator, nie był w stanie przedstawić dokumentów, a nawet jakichkolwiek wyjaśnień co do wykonanej "samodzielnej naprawy pojazdu". Co więcej kasator nie podważa i nie odnosi się do kwestii dotyczącej braku wskazania w umowie kupna pojazdu, że przedmiotem umowy jest pojazd uszkodzony (powypadkowy), nie wyjaśnia również, dlaczego we wniosku o wydanie zaświadczenia potwierdzającego zapłatę akcyzy - oświadczył, że pojazd jest nieuszkodzony.

Reasumując Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że Sąd I instancji prawidłowo ocenił, że skarżący nie przedłożył żadnego wiarygodnego dowodu potwierdzającego istnienie w momencie przemieszczenia samochodu z terytorium państwa członkowskiego na terytorium kraju uszkodzenia pojazdu oraz dowodów potwierdzających dokonanie tych napraw przed jego zbyciem. Tym samym organ podatkowy, co zaakceptował Sąd I instancji, właściwie uznał zaistnienie przesłanek "bez usprawiedliwionej przyczyny" oraz "znacznie odbiega" o jakich mowa w art. 104 ust. 8 u.p.a., co obligowało organ do podwyższenia podstawy opodatkowania i obliczenia zobowiązania podatkowego w należytej wysokości.

Z powyższych względów za niezasadne należało uznać oba zarzuty skargi kasacyjnej.

Na końcu odnosząc się do przywołanego w piśmie procesowym skarżącego wyroku NSA z 8 czerwca 2016 r. sygn. akt I GSK 1706/14, wskazać należy, że każda sprawa ma indywidualny charakter i pomimo wydania wyroku odnoszącego się do tego samego skarżącego, ale dotyczącej innego nabycia wewnątrzwspólnotowego samochodu osobowego i określenia podstawy opodatkowania, zasadnym jest rozpatrzenie niniejszej sprawy bez opierania się na ocenie prawnej wyrażonej w przywołanym wyroku. Tym bardziej, że kasator w niniejszej sprawie na etapie postępowania podatkowego, a później przed WSA, nie kwestionował tego, że zadeklarowana przez skarżącego wartość spornego samochodu nie jest wartością prawdziwą w kraju sprzedaży pojazdu. Polem sporu było zakwestionowanie odliczenia korekty za naprawę pojazdu, co jak ustaliły organy i co zaakceptował Sąd I instancji, nie miało miejsca, i to było tym zaniżeniem wartości nabytego wewnątrzwspólnotowego samochodu osobowego "bez usprawiedliwionej przyczyny".

Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.

O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 204 pkt 1 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 2 pkt 2 lit. c i § 6 pkt 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. z 2013 r. poz. 490).