Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 2365/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2012-02-23 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6171 Radcowie prawni i aplikanci radcowscy
Hasła tematyczne: Uprawnienia do wykonywania zawodu
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 36-4 ust. 1, ust. 2, ust. 11, ust. 13, art. 33-8 ust. 4, ust. 5
journal: Dz.U. 2010 nr 10 poz 65
law: Ustawa z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych - tekst jednolity.
article: art. 7, art. 77 par. 1, art. 80, art. 124 par. 1, par. 2, art. 125 par. 1
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 151
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Halina Emilia Święcicka (spr.) Sędziowie Sędzia NSA Zdzisław Romanowski Sędzia WSA Dorota Wdowiak Protokolant ref. staż. Monika Piotrowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 lutego 2012 r. sprawy ze skargi M. K. na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu radcowskiego z dnia [...] października 2011 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego oddala skargę


UZASADNIENIE

Zaskarżoną uchwałą z dnia [...] października 2011 r. Komisja Egzaminacyjna II Stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu radcowskiego (dalej jako Komisja), działając na podstawie art. 368 ust. 1, 9 i 12 ustawy z dnia (tj. Dz. U. z 2010 r., Nr 10, poz. 65 ze zm.- dalej jako u.r.p.) w związku z art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., po rozpatrzeniu odwołania M. K. od uchwały nr [...] z dnia [...] lipca 2011 r. Komisji Egzaminacyjnej do przeprowadzenia egzaminu radcowskiego w 2011 r. z siedzibą w T. w sprawie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego, utrzymała w mocy zaskarżoną uchwałę.

Do powyższego rozstrzygnięcia doszło w następującym stanie faktycznym i prawnym;

W dniach od 14 do 15 czerwca 2011 r. M. K. przystąpił do egzaminu radcowskiego na postawie art. 361 u.r.p. przed Komisją Egzaminacyjną do przeprowadzenia egzaminu radcowskiego w 2011 r. z siedzibą w T. w sprawie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego. W dniu 15 czerwca 2011 roku, w trakcie drugiej części egzaminu radcowskiego (prawo karne), Przewodniczący Komisji Egzaminacyjnej, na podstawie art. 338 ust. 4 w związku z art. 364 ust. 13 u.r.p., wykluczył M. K. z egzaminu radcowskiego z uwagi na korzystanie z niedozwolonych materiałów w postaci wzorów pism procesowych - apelacji w sprawach karnych. W punkcie 22 znajdującego się w aktach administracyjnych sprawy protokołu z przebiegu egzaminu radcowskiego przeprowadzonego w dniach od 14 do 17 czerwca 2011 r. przed ww. Komisją, wskazano, iż w czasie drugiego dnia egzaminu – 15 czerwca 2011 r. – o godz. 15:28 członek Komisji radca prawny J. W. ujawniła w komentarzu, którym posługiwał się zdający o numerze kodu [...] dwa wzory pism procesowych w konkretnych sprawach karnych – apelacje. Zdający trzymał otwarty komentarz na kolanach patrząc na te wzory. Radca prawny J. W. zabrała komentarz zdającemu i przekazała go Przewodniczącemu Komisji. Po przejrzeniu komentarza okazało się, iż pomiędzy jego stronami znajduje się ponadto siedem innych wzorów pism procesowych – apelacji w konkretnych sprawach karnych (łącznie dziewięć). Po konsultacji z wszystkimi członkami Komisji Przewodniczący o godz. 15.40 wykluczył zdającego o numerze [...] z egzaminu radcowskiego z uwagi na korzystanie z niedozwolonych materiałów, polecił zdającemu zamknięcie aplikacji, wyjęcie nośnika elektronicznego i wydrukowanie pracy. Zdający oddał tę pracę wraz z nośnikiem umieszczonym w kopercie z kodem, na dowód czego wydano mu pokwitowanie zawierające także informację o wykluczeniu z egzaminu. Informację o wykluczeniu z egzaminu Przewodniczący Komisji odnotował na egzemplarzu zadania i pracy odebranych od zdającego. Następnie Komisja odkodowała kopertę z kodem [...], w wyniku czego okazało się, że zdającym jest M. K.

Komisja Egzaminacyjna do przeprowadzenia egzaminu radcowskiego w 2011 r. z siedzibą w T. w sprawie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego uchwałą nr [...] z dnia [...] lipca 2010 r. stwierdziła, że M. K. uzyskał wynik negatywny z egzaminu radcowskiego. W uzasadnieniu uchwały wskazano, iż w dniu 15 czerwca 20111 r. w trakcie drugiej części egzaminu radcowskiego Przewodniczący Komisji wykluczył M. K. z egzaminu radcowskiego z uwagi na korzystanie z niedozwolonych materiałów w postaci wzorów pism procesowych – apelacji w sprawach karnych. Zgodnie z treścią § 14 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 24 września 2009 r. w sprawie przeprowadzenia egzaminu radcowskiego (Dz. U. Nr 163, poz. 1302 z późn. zm.) wykluczenie zdającego z egzaminu radcowskiego stanowi podstawę do wydania przez Komisję Egzaminacyjną uchwały o negatywnym wyniku egzaminu radcowskiego.

Odwołanie od ww. uchwały wniósł M. K., zwany dalej skarżącym. Wniósł o uchylenie ww. uchwały I instancji w całości, o orzeczenie że odwołujący się uzyskał wynik pozytywny z egzaminu radcowskiego, uznanie rozstrzygnięcia z 15 czerwca 2011 r. o wykluczeniu z egzaminu radcowskiego za akt administracyjny nieistniejący, względnie o stwierdzenie jego nieważności oraz o skreślenie fragmentu “z powodu korzystania z niedozwolonych materiałów" w pkt 11 protokołu z omawianego egzaminu oraz pełnej treści pkt 22 protokołu z wyjątkiem zdania pierwszego.

Postawił zarzut naruszenia art. 338 ust. 4 w zw. z art. 364 ust. 13 u.r.p. przez stwierdzenie, że skarżący się posiadał w trakcie egzaminu niedozwolone materiały i przez brak wskazania podstawy prawnej, na podstawie której posiadane przez skarżącego materiały w świetle ustawy Komisja Egzaminacyjna uznała za niedozwolone. Podniósł, że ustawa o radcach prawnych w ogóle nie posługuje się pojęciem niedozwolonych materiałów w zakresie dotyczącym egzaminu radcowskiego. Art. 364 ust. 12 wskazuje otwarty katalog pomocy, z których zdający może korzystać. Natomiast elementy, jakich nie może posiadać obejmuje ust. 11, w którym nie znajdują się wzory pism procesowych. Komisja, zarówno w skarżonej uchwale, jak i w protokole z egzaminu radcowskiego nie wskazuje żadnej normy prawnej, na podstawie której wzory pism procesowych można uznać za niedozwolone materiały na egzaminie radcowskim. Zdaniem skarżącego słusznością powyższego poglądu przemawia również sposób uregulowania niniejszej kwestii w egzaminie wstępnym na aplikację (art. 338 ust. 3 u.r.p.). Tam, przeciwnie do egzaminu radcowskiego, katalog niedozwolonych materiałów został ujęty negatywnie i jest katalogiem otwartym ("oraz innej pomocy"). Słuszność tego podglądu potwierdza również praktyka przeprowadzania egzaminu w latach ubiegłych. Np. w roku 2008 zdającym w T. umożliwiono zdawanie egzaminu radcowskiego przy pomocy komputerów. Wówczas to komisja egzaminacyjna zorganizowała zarówno sprzęt, jak i system informacji prawnej. Udostępniony przez komisję system zawierał moduł wzory obejmujący m.in. wzory pism procesowych, wzory umów itp., co oznacza że sama komisja umożliwiła zdającym korzystanie z tych materiałów. W roku 2008 r. redakcja przepisu art. 364 u.r.p. (obecnie ust. 12, wówczas ust. 2 zd. 1) w tej materii była identyczna. Skarżący miał więc uzasadnione podstawy twierdzić, że zakwestionowane przez komisję materiały są dozwolone.

Zdaniem skarżącego naruszono art. 338 ust. 4 w zw. z art. 364 ust. 13 u.r.p. także poprzez stwierdzenie, że skarżący korzystał z niedozwolonych materiałów. Wskazał, że w żaden sposób korzystanie z wzorów pism nie zostało mu udowodnione. Komisja w tym zakresie oparła się tylko i wyłącznie na jednostronnej i arbitralnej relacji jednego ze swoich członków, nie potwierdzając tych okoliczności przez jakiegokolwiek innego członka komisji. Przez pięć godzin trwania egzaminu żaden członek Komisji nie stwierdził korzystania przez zdającego z zakwestionowanych materiałów. Również okoliczność jakoby zdający trzymał odebrany mu później komentarz na kolanach jest nieprawdziwa, a zarazem niedorzeczna i sprzeczna logiką i zasadami doświadczenia życiowego. Skoro bowiem posiadanie i korzystanie z komentarza jest tak w świetle prawa, jak i zdaniem Komisji dozwolone, to nie miało żadnego sensu i celu trzymanie takiego opracowania na kolanach, w domyśle "po kryjomu". Przeciwnie, komentarz z zakwestionowanymi przez Komisję materiałami zdający w najlepszej wierze przez cały czas trwania egzaminu umieścił na stole, obok komputera i innych komentarzy. Wbrew relacji członka Komisji, który zabrał bez słowa wyjaśnienia komentarz z biurka zdającego, podczas tego incydentu zdający nie korzystał z tej pomocy. Pomoc ta leżała zamknięta swobodnie na brzegu biurka. Całokształt tych okoliczności w powiązaniu z faktem, iż z ok. 4 500 osób zdających w roku 2011 egzamin adwokacki i radcowski tylko jeden członek Komisji, u tylko jednego zdającego dostrzegł korzystanie z rzekomo niedozwolonych materiałów, w ocenie skarżącego stawiają poczynione przez tegoż członka obserwacje jako niewiarygodne, a zarazem wysoce krzywdzące dla skarżącego. Aby udowodnić korzystanie skarżącego w omawianych materiałów, trzeba zbadać czy skarżący z tych materiałów skorzystał. Tymczasem z porównania treści zakwestionowanych wzorów oraz pracy zdającego wynika jednoznacznie, że zdający nie korzystał z tychże pomocy przy rozwiązywaniu zadania. Przygotowywana przez niego apelacja dotyczyła zupełnie innego stanu faktycznego, oparta została na zupełnie innych zarzutach, a nawet miała odmienną formę graficzną. Podsumowując, zdający nie odniósł jakiejkolwiek korzyści z posiadania wzorów pism. Ponadto zakwestionowane materiały nie są apelacjami w konkretnych sprawach karnych, nie toczyły się przed sądami. Pochodzą z pozycji książkowej pt. "Apelacja karna" autorstwa K. Łojewskiego (Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 2005, wyd. 2), a nie dotyczą jakiejkolwiek konkretnej sprawy rozpoznawanej przez sąd.

Powyższe wskazuje także na naruszenie art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. przez sprzeniewierzenie się zasadzie prawdy obiektywnej, niezebranie i nierozpatrzenie całego materiału dowodowego oraz dokonanie arbitralnej i dowolnej oceny zebranego materiału dowodowego.

Postawił także zarzut naruszenia § 10 ust. 4 ww. rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 24 września 2009 r. przez rozkodowanie jednostki pracy, a nie prac wszystkich zdających łącznie. Zdaniem skarżącego w świetle tego przepisu dopuszczalne jest tylko i wyłącznie rozkodowanie wszystkich prac, niezależnie od od jakichkolwiek okoliczności.Tymczasem w dniu 15 czerwca 2011 r. podczas egzaminu została rozkodowana tylko jedna praca.

Skarżący wskazał także na naruszenie art. 364 u.r.p. w zw. z art. 338 u.r.p. poprzez nieorzeczenie o wykluczeniu z egzaminu radcowskiego w formie postanowienia oraz art. 364 urp w zw. z art. 338 urp przez uznanie, że od orzeczenia o wykluczeniu z egzaminu radcowskiego nie służy zażalenie. Wskazał, że przebieg egzaminu radcowskiego został unormowany w art. 364 urp, jednakże brak tam jakiegokolwiek odniesienia się do formy i kwestii zaskarżalności rozstrzygnięcia o wykluczeniu z egzaminu radcowskiego. Ponadto przepis ten odsyła jedynie do ustępów 1, 2, 4 art. 338, który wyznacza ramy egzaminu wstępnego na aplikację radcowską, że ustawodawca celowo nie odsyła do pominiętego art. 338 ust. 5 urp. Norma ta przewiduje, że wykluczenie z egzaminu wstępnego na aplikację następuje w drodze postanowienia, na które nie służy zażalenie. Przepis ten nie ma zastosowania do egzaminu radcowskiego, więc z przeciwieństwa niewątpliwym jest że rozstrzygnięcie o wykluczeniu z egzaminu radcowskiego zapada w formie zaskarżalnego postanowienia. Dodatkowym argumentem przemawiającym za postanowieniem, jako rodzajem rozstrzygnięcia o wykluczeniu z egzaminu radcowskiego jest także norma ogólna z art. 123 § 1 kpa, która stanowi wprost, że w toku postępowania organ administracji publicznej wydaje postanowienia. W związku z tym naruszono także art. 125 § 1 k.p.a. poprzez niewydanie postanowienia o wykluczeniu z egzaminu radcowskiego w formie pisemnej. Przewodniczący ustnie przekazał zdającemu jedynie informacje o wykluczeniu z egzaminu i po przeprowadzeniu czynności technicznych (wydruk i pokwitowanie odbioru pracy) wyprosił go z Sali. Skarżący nie otrzymał żadnego pisemnego postanowienia bądź innego rozstrzygnięcia, tym bardziej nie poproszono go o podpisanie jakiegokolwiek protokołu, notatki, bądź adnotacji.

Wskazując na zarzut naruszenia art. 124 § 1 k.p.a. poprzez nieoznaczenie strony w rozstrzygnięciu o wykluczeniu z egzaminu radcowskiego, skarżący podniósł, że zgodnie z tym przepisem postanowienie powinno zawierać m.in. oznaczenie strony. W przypadku osób fizycznych jest to po prostu imię i nazwisko. Tymczasem Przewodniczący Komisji w dniu 15 czerwca 2011 r., wykluczając skarżącego z egzaminu nie oznaczył strony w taki sposób, ograniczył się jedynie do stwierdzenia: "Wykluczam Pana z egzaminu radcowskiego". Tym samym Przewodniczący w dniu 15 czerwca 2011 r. nie wykluczył zdającego z imienia i nazwiska, lecz "kod" co przesądza nawet w ogóle o braku możliwości wydania prawidłowego postanowienia o wykluczeniu na tym etapie postępowania dotyczącego przeprowadzenia egzaminu radcowskiego. Powyższe wskazuje także na naruszenie art. 124 § 1 k.p.a. poprzez niewskazanie trybu odwoławczego co do rozstrzygnięcia o wykluczeniu z egzaminu radcowskiego oraz art. 124 § 2 k.p.a. przez nieujęcie w rozstrzygnięciu o wykluczeniu z egzaminu radcowskiego uzasadnienia faktycznego i prawnego.

Komisja Egzaminacyjna II Stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu radcowskiego uchwałą z dnia [...] października 2011 r. utrzymała w mocy uchwałę I instancji. W uzasadnieniu uchwały podniesiono, że w drugim dniu egzaminu (zadanie z zakresu prawa karnego) członkowie Komisji Egzaminacyjnej ujawnili, że odwołujący korzystał ze wzorów pism procesowych - apelacji w sprawach karnych i z tej przyczyny Przewodniczący Komisji Egzaminacyjnej wykluczył odwołującego z egzaminu radcowskiego. Okoliczność ta została szczegółowo opisana w protokole z przebiegu egzaminu radcowskiego, który został podpisany przez wszystkich członków komisji - przedstawicieli Ministra Sprawiedliwości oraz przedstawicieli samorządu radcowskiego. W ocenie Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości brak jest podstaw, aby kwestionować rzetelność zapisów dokonanych w protokole.

Analiza materiału zabezpieczonego przez członków komisji wskazuje, że odwołujący korzystał ze wzorów apelacji. Nie ma przy tam znaczenia fakt czy apelacja zostały sporządzone w konkretnych rzeczywiście toczących się sprawach, czy też zostały opracowane wyłącznie w celach szkoleniowych. Zgodnie bowiem z art. 364 ust. 12 powołanej ustawy, podczas rozwiązywania zadań z części drugiej do piątej egzaminu radcowskiego zdający może korzystać z tekstów aktów prawnych i komentarzy oraz orzecznictwa. Niewątpliwie wzory (kserokopie) apelacji nie mieszczą się w tym zakresie i dlatego muszą zostać uznane za materiały niedozwolone.

Organ odwoławczy podkreślił, że - jak wynika z protokołu egzaminu radcowskiego - w pierwszym dniu egzaminu Przewodniczący Komisji pouczył o możliwości korzystania w trakcie części od drugiej do piątej egzaminu wyłącznie z tekstów aktów prawnych i komentarzy oraz orzecznictwa i zakazie korzystania z materiałów własnych, np. z notatek, wzorów pism procesowych i kserokopii pism procesowych (pkt 4 protokołu). Powyższe pouczenie zostało powtórzone w drugim dniu egzaminu bezpośrednio przed jego rozpoczęciem (pkt 14 protokołu). Jednocześnie Przewodniczący poinformował, że osoby korzystające z niedozwolonych materiałów będą wykluczone z egzaminu (pkt 15 protokołu). Ponieważ skarżący złamał powyższe zasady, Przewodniczący Komisji prawidłowo wykluczył go z egzaminu radcowskiego.

Ponadto organ wskazał, że w świetle § 14 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 24 września 2009 r. w sprawie przeprowadzenia egzaminu radcowskiego – wbrew twierdzeniu skarżącego - Komisja Egzaminacyjna I stopnia nic była zobowiązana do wydania w tej materii postanowienia. Wykluczenie z egzaminu skarżącego znalazło swoje odzwierciedlenie w treści uchwały. Skarżący został pouczony o formie i trybie zaskarżenia uchwały, a swoje wszystkie argumenty mógł zamieścić w odwołaniu, co też uczynił.

Odnosząc się do zarzutu naruszenia § 10 ust. 4 ww. rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości, organ wskazał, że zgodnie z powołanym przepisem zestawy pytań testowych wraz z kartami odpowiedzi oraz zadania wraz z pracami zawierającymi rozwiązanie zadania są rozkodowywane po sprawdzeniu wszystkich kart odpowiedzi lub prac zawierających rozwiązanie zadań z poszczególnych części egzaminu radcowskiego, a następnie dołącza się je do akt osobowych zdających. Ratio legis tego unormowania jest oczywiste. Transparentność egzaminu radcowskiego wymaga anonimizacji zdających do czasu sprawdzenia wszystkich prac przez egzaminatorów. Zasada ta nie ma zastosowania w przypadku szczególnym, jakim jest wykluczenie zdającego z egzaminu. Wtedy bowiem przyczyna ta stanowi samoistną podstawę do wydania przez komisję egzaminacyjną uchwały o negatywnym wyniku egzaminu radcowskiego.

W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie M. K. wniósł o stwierdzenie nieważności uchwał I i II instancji, stwierdzenie że zaskarżona uchwała oraz poprzedzająca ją uchwała organu I instancji nie może zostać wykonana, zwrot kosztów postępowania sądowego według norm przepisanych ewentualne uchylenie uchwały II instancji i przekazanie sprawy organowi do ponownego rozpoznania. Ponownie podniósł zarzuty naruszenia 338 ust. 4 w zw. z art. 364 ust. 13 u.r.p., art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., art. 364 u.r.p. w zw. z art. 338 u.r.p., art. 124 § 1 i § 2 k.p.a, art. 125 § 1 k.p.a, § 10 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 24 września 2009 r. w sprawie przeprowadzenia egzaminu radcowskiego. Ponadto postawił zarzut naruszenia art. 15 k.p.a. poprzez naruszenie zasady dwuinstancyjności i brak urzeczywistnienia prawa strony do wszechstronnego i rzetelnego rozpoznania sprawy w toku dwóch instancji administracyjnych.

Skarżący powtórzył argumentację zawartą w odwołaniu. Dodatkowo, odnosząc się do uzasadnienia zaskarżonej uchwały, podniósł, że organ II instancji jako argument decydujący o walorze dowodowym powyższej okoliczności: posiadania i korzystania z niedozwolonych materiałów - apelacji w konkretnych sprawach karnych przywołuje tylko i wyłącznie fakt, że zapisy w protokole egzaminu zostały potwierdzone przez złożenie pod nim podpisów przez wszystkich członków Komisji Egzaminacyjnej, dlatego "brak jest podstaw, aby kwestionować rzetelność zapisów dokonanych w protokole". Komisja Egzaminacyjna II stopnia wyraziła takie stwierdzenie pomimo tego, że nie poczyniła odnośnie tego zagadnienia żadnych czynności dowodowych czy wyjaśniających, ignorując i pomijając milczeniem zarzuty skarżącego. Organ stwierdza co prawda, że przeprowadził analizę materiału zabezpieczonego przez członków Komisji Egzaminacyjnej jednakże nie wskazuje dokładnie o jaki materiał chodzi, jak ta analiza została przeprowadzona, ani też jakie okoliczności skłoniły Komisję Egzaminacyjną II Stopnia do zatwierdzenia ustaleń organu I instancji, co stanowi również naruszenie procedury administracyjnej oraz pogwałcenia zasady jej dwuinstancyjności. Organ odwoławczy nie powziął również żadnych czynności w zakresie weryfikacji okoliczności posiadania i korzystania z rzekomo niedozwolonych materiałów, ani odnośnie samego zdarzenia zaboru zdającemu materiałów, ani zbadania czy, a jeżeli tak to w jakim zakresie zdający z tych materiałów korzystał. Jednocześnie skarżący uznał za nieprawidłowe twierdzenie organu odwoławczego, jakoby nie miał znaczenia "fakt czy apelacje zostały sporządzone w konkretnych rzeczywiście toczących się sprawach, czy też zostały opracowane wyłącznie w celach szkoleniowych", skoro właśnie ten argument stał się koronnym dla wykluczenia skarżącego z egzaminu (pkt 22 protokołu), a w konsekwencji wydania uchwały o wyniku negatywnym (akapit 2 uzasadnienia). W ocenie skarżącego organ odwoławczy zupełnie zignorował jeden z głównych zarzutów i pomimo tego, że omawiana okoliczność jest jedyną podaną przez Komisję Egzaminacyjną podstawą faktyczną wykluczenia z egzaminu, Komisji Egzaminacyjna II Stopnia nie podjęła żadnych czynności mających na celu odpowiednie zebranie materiału dowodowego w tym zakresie, przez co analiza zagadnienia jest niepełna i wyjątkowo stronnicza.

Ponadto skarżący odnosząc się do twierdzeń organu I instancji, że Przewodniczący Komisji Egzaminacyjnej w pierwszym oraz w drugim dniu egzaminu wygłosił ustne pouczenie o katalogu dozwolonych pomocy, wskazał, że po pierwsze, pouczenie nie jest prawnie skuteczne, tj. nie ma mocy prawnej i nie stanowi aktu prawa powszechnie obowiązującego, przeciwnie do ustawy o radcach prawnych i aktach do niej wykonawczych. Z uwagi na fakt odpowiedniej regulacji prawnej, tylko na jej podstawie powinno się w tej materii wysuwać wnioski. Po drugie, pouczenie Przewodniczącego stoi w rażącej sprzeczności z dotychczasową praktyką przeprowadzania egzaminu radcowskiego na terenie OIRP w T. na podstawie tych samych przepisów (vide str. 3 skargi). Po trzecie wreszcie, Komisja Egzaminacyjna II Stopnia jest skrajnie niekonsekwentna co do oceny wagi informacji udzielanych przez Przewodniczącego przed rozpoczęciem egzaminu. Z jednej bowiem strony wskazuje na rozstrzygające znaczenie pouczenia w zakresie dozwolonych materiałów, z drugiej jednak zupełnie pomija również każdorazowo przekazywaną przez Przewodniczącego informację, że wszystkie prace wszystkich zdających będą rozkodowane razem dopiero po przeprowadzeniu wszystkich części egzaminu, tj. dopiero po zakończeniu jego piątej części.

Dodatkowo skarżący wskazał, że organ odwoławczy nie odniósł się do podniesionych w odwołaniu zarzutów:

- braku wskazania przez organ I instancji w swej uchwale podstawy prawnej, na podstawie której stwierdzono, że posiadane przez zdającego materiały są niedozwolone,

- sprzeniewierzenia się zasadzie prawdy obiektywnej, niezebrania i nierozpatrzenia całego materiału dowodowego oraz dokonanie arbitralnej i dowolnej oceny zebranego materiału dowodowego

- uznania, że od orzeczenia o wykluczeniu z egzaminu radcowskiego nie służy zażalenie,

- niewydania postanowienia o wykluczeniu z egzaminu radcowskiego w formie pisemnej,

- nieoznaczenia strony w rozstrzygnięciu o wykluczeniu z egzaminu radcowskiego,

- niewskazania trybu odwoławczego co do rozstrzygnięcia o wykluczeniu z egzaminu radcowskiego,

- nieujęcia w rozstrzygnięciu o wykluczeniu z egzaminu radcowskiego uzasadnienia faktycznego i prawnego.

W odpowiedzi na skargę Komisja Egzaminacyjna II Stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości wnosząc o jej oddalenie podtrzymała dotychczasową argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej uchwały.

Skarżący w złożonym do Sądu piśmie procesowym z dnia 30 grudnia 2011 r. ustosunkował się do argumentacji zawartej w odpowiedzi na skargę.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

W myśl art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, sąd administracyjny bada akty lub czynności z zakresu administracji publicznej pod kątem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi.

Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (vide: art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).

Rozpatrując sprawę w świetle powyższych kryteriów należy stwierdzić, że skarga nie jest uzasadniona, gdyż w trakcie przeprowadzonego postępowania nie doszło do istotnego naruszenia prawa, które mogłoby uzasadniać uchylenie zaskarżonej uchwały oraz poprzedzającej ją uchwały nr [...] z dnia [...] lipca 2011 r.

W świetle art. 364 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych egzamin radcowski polega na sprawdzeniu przygotowania prawniczego osoby przystępującej do egzaminu radcowskiego do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego, w tym wiedzy z zakresu prawa i umiejętności jej praktycznego zastosowania z zakresu materialnego i procesowego prawa karnego, materialnego i procesowego prawa wykroczeń, prawa karnego skarbowego, materialnego i procesowego prawa cywilnego, prawa rodzinnego i opiekuńczego, prawa gospodarczego, spółek prawa handlowego, prawa pracy i ubezpieczeń społecznych, materialnego i procesowego prawa administracyjnego, postępowania sądowoadministracyjnego, prawa Unii Europejskiej, prawa konstytucyjnego oraz prawa o ustroju sądów i prokuratur, samorządu radcowskiego i innych organów ochrony prawnej działających w Rzeczypospolitej Polskiej oraz warunków wykonywania zawodu radcy prawnego i etyki tego zawodu

Wymóg ten jest oczywisty, skoro z istoty tego zawodu (art. 2 u.r.p) wynika naczelna zasada, że pomoc prawna świadczona przez radcę prawnego ma na celu ochronę prawną interesów podmiotów, na których rzecz jest wykonywana.

Zgodnie z art. 364 ust. 2 u.r.p. egzamin składa się z pięciu części pisemnych. Druga część egzaminu radcowskiego polega na rozwiązaniu zadania z zakresu prawa karnego polegającego na przygotowaniu aktu oskarżenia lub apelacji, albo w przypadku uznania, iż brak jest podstaw do ich wniesienia, na sporządzeniu opinii prawnej w oparciu o opracowane na potrzeby egzaminu akta lub przedstawiony stan faktyczny (ust. 5 tego przepisu).

W myśl art. 364 ust. 11 u.r.p. podczas egzaminu radcowskiego zdający nie może posiadać urządzeń służących do przekazu lub odbioru informacji, natomiast zgodnie z art. 364 ust. 11 u.r.p. podczas rozwiązywania zadań z części drugiej do piątej egzaminu radcowskiego zdający może korzystać z tekstów aktów prawnych i komentarzy oraz orzecznictwa.

Zgodnie z art. 364 ust. 13 u.r.p. w związku z art. 338 ust. 4 u.r.p. Przewodniczący Komisji Egzaminacyjnej wyklucza z egzaminu radcowskiego zdającego, który podczas egzaminu korzystał z pomocy innej osoby, posługiwał się niedozwolonymi materiałami lub urządzeniami, pomagał pozostałym egzaminowanym lub w inny sposób zakłócał przebieg egzaminu wstępnego.

W myśl § 14 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 24 września 2009 r. w sprawie przeprowadzenia egzaminu radcowskiego, w przypadku wykluczenia zdającego z egzaminu radcowskiego zostaje to odnotowane w protokole przebiegu egzaminu radcowskiego oraz na egzemplarzu zestawu pytań testowych i karcie odpowiedzi lub na egzemplarzu zadania i pracy zawierającej rozwiązanie zadania zdającego i stanowi podstawę do wydania uchwały o negatywnym wyniku egzaminu adwokackiego.

Odnosząc się do zarzutu skarżącego zarzut naruszenia art. 338 ust. 4 w zw. z art. 364 ust. 13 u.r.p. przez stwierdzenie, że skarżący się posiadał w trakcie egzaminu niedozwolone materiały i przez brak wskazania podstawy prawnej, na podstawie której posiadane przez skarżącego materiały w świetle ustawy Komisja Egzaminacyjna uznała za niedozwolone oraz przez stwierdzenie, że skarżący korzystał z niedozwolonych materiałów, wskazać należy, iż z zebranego materiału dowodowego, a przede wszystkim protokołu z przebiegu egzaminu radcowskiego przeprowadzonego w dniach od 14 do 17 czerwca 2011 r. przed Komisją Egzaminacyjną do przeprowadzenia egzaminu radcowskiego w 2011 r. z siedziba w T. – pkt 22, wynika, iż o godzinie 15:28 w dniu 15 czerwca 2011 r. członek Komisji Egzaminacyjnej ujawnił, iż w komentarzu, którym skarżący posługiwał się przy rozwiązywaniu zadania z zakresu prawa karnego, znajdują się wzory pism procesowych - apelacji w sprawach karnych (łącznie dziewięć wzorów). Powyższe wzory znajdują się w aktach administracyjnych (k. 78 akt administracyjnych). Trafnie zatem zostało przyjęte, że skarżący posługując się komentarzem, w którym znajdują się spreparowane wzory pism procesowych, wykorzystywał te wzory przy rozwiązywaniu zadania. Skarżący nie neguje faktu posiadania ww. wzorów podczas egzaminu, wskazuje jednakże, iż wzory pism procesowych nie są materiałami niedozwolonymi, a ponadto nie udowodniono mu korzystania z tych wzorów. Zdaniem Sądu przepis art. 364 ust. 12 u.r.p. zawiera zamknięty katalog materiałów, z których zdający może korzystać podczas rozwiązywania zadań z części drugiej do piątej egzaminu radcowskiego. W katalogu tym znajdują się teksty aktów prawnych, komentarze oraz orzecznictwo. A contrario materiałami niedozwolonymi o których mowa w art. 338 ust. 4 u.r.p. są wszelkie pomoce i materiały spoza ww. katalogu, w tym wzory pism procesowych. Skarżący jako osoba posiadająca wykształcenie prawnicze i przystępująca do egzaminu zawodowego, w zakres którego wchodzi również ustawa o radcach prawnych, powinna znać treść przepisów art. 338 ust. 4 oraz art. 364 ust. 12 i 13 tej ustawy. Podkreślić należy, iż w myśl § 9 ust. 4 pkt 1 i 2 ww. rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 24 września 2009 r. przed rozpoczęciem egzaminu adwokackiego przewodniczący komisji egzaminacyjnej lub jego zastępca informuje zdających m.in. o sposobie przeprowadzenia egzaminu adwokackiego oraz o przepisach porządkowych obowiązujących w trakcie przeprowadzania egzaminu adwokackiego. Wykonując powyższą dyspozycję, Przewodniczący Komisji Egzaminacyjnej poinformował wszystkich zdających (w tym skarżącego) zarówno o zakresie możliwości korzystania z materiałów pomocniczych, jak i o sankcjach w wypadku korzystania z materiałów niedozwolonych, co potwierdzają zapisy pkt 4 lit. I,pkt 14 oraz 15 ww. protokołu z przebiegu egzaminu). W świetle powyższego uznać należy, że skarżący miał pełną świadomość, iż korzystanie w trakcie egzaminu z wzorów pism procesowych jest zabronione i powoduje wykluczenie z egzaminu. Dlatego też pozbawione znaczenia są także argumenty skarżącego dotyczące praktyki przeprowadzania egzaminów w latach ubiegłych.

Odnosząc się do twierdzeń skarżącego, iż organ odwoławczy powinien przeprowadzić postępowanie wyjaśniające czy skarżący rzeczywiście skorzystał przy rozwiązaniu zadania karnego z posiadanych wzorów pism procesowych, wskazać należy, że już samo posiadanie w trakcie egzaminu niedozwolonym materiałów umożliwiło mu skorzystanie z tych materiałów podczas rozwiązywania zadania z prawa karnego, zatem zbędne jest przeprowadzanie dodatkowego postępowania wyjaśniającego. Powstaje pytanie, po co skarżący wnosił na egzamin skserowane i zmniejszone kserokopie wzorów apelacji, skoro nie zamierzał z nich skorzystać. Jeśli rzeczywiście nie miał świadomości, iż są to materiały niedozwolone, to już po ww. pouczeniu Przewodniczącego Komisji powinien je przekazać Komisji.

Skarżący stawia także zarzuty naruszenia art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., art. 364 u.r.p. w zw. z art. 338 u.r.p., art. 124 § 1 i § 2 k.p.a, art. 125 § 1 k.p.a , podnosząc iż wykluczenie z egzaminu radcowskiego powinno mieć formę pisemnego postanowienia na które przysługuje zażalenie. Odnosząc się do tych zarzutów wskazać należy, iż instytucja wykluczenia z egzaminu radcowskiego uregulowana jest w wyżej przytoczonym przepisie § 14 rozporządzenia Ministra sprawiedliwości z dnia 24 września 2009 r. w sprawie przeprowadzenia egzaminu adwokackiego. W świetle tego przepisu wykluczenie z egzaminu jest czynnością materialno-techniczą, która powinna zostać odnotowana w protokole przebiegu egzaminu adwokackiego oraz na egzemplarzu zestawu pytań testowych i karcie odpowiedzi lub na egzemplarzu zadania i pracy zawierającej rozwiązanie zadania zdającego i stanowi podstawę do wydania przez komisję egzaminacyjna uchwały o negatywnym wyniku egzaminu radcowskiego. W przedmiotowej sprawie Przewodniczący Komisji wykonując dyspozycję § 14 ww. rozporządzenia prawidłowo odnotował informację o wykluczeniu z egzaminu w protokole z przebiegu egzaminu oraz na egzemplarzu zadania i pracy odebranych od zdającego. Dodatkowo wydano skarżącemu pokwitowanie zawierające informację o wykluczeniu z egzaminu.

W sposób całkowicie niewłaściwy skarżący wywodzi, iż skoro art. 364 ust. 13 u.r.pp. nie odsyła do art. 338 ust. 5 tej ustawy w myśl którego wykluczenie z egzaminu wstępnego na aplikację radcowską, następuje w drodze postanowienia, na które nie przysługuje zażalenie, to oznacza, iż wykluczenie z egzaminu radcowskiego następuje w drodze zaskarżalnego postanowienia. Obowiązujące przepisy prawa regulujące egzamin radcowski, tj. ustawa o radcach prawnych oraz omawiane rozporządzenie w sprawie przeprowadzania egzaminu radcowskiego, nie zawierają zobowiązania Komisji Egzaminacyjnej do wydania postanowienia (zaskarżalnego lub niezaskarżalnego) o wykluczeniu z egzaminu radcowskiego. Wykluczenie z egzaminu znalazło swoje odzwierciedlenie w treści uchwały I instancji, skarżący złożył odwołanie od tej uchwały, w których zawarł obszerne zarzuty dotyczące wykluczenia jego osoby z egzaminu radcowskiego.

Skarżący postawił także zarzut naruszenia § 10 ust. 4 omawianego rozporządzenia, w myśl którego zestawy pytań testowych wraz z kartami odpowiedzi oraz zadania wraz z pracami zawierającymi rozwiązanie zadania są rozkodowywane po sprawdzeniu wszystkich kart odpowiedzi lub prac zawierających rozwiązanie zadań z poszczególnych części egzaminu adwokackiego, a następnie dołącza się je do akt osobowych zdających. Należy zgodzić się z organem, iż powyższy przepis stroi na straży transparentnosci egzaminu radcowskiego, albowiem prace zdających są anonimowe do czasu sprawdzenia wszystkich prac przez egzaminatorów. Zauważyć należy, iż ustawodawca rzeczywiście nie uregulował w przepisach omawianego rozporządzenia sytuacji ujawnienia tożsamości zdającego jeszcze w trakcie egzaminu ze względu na wykluczenie zdającego. Jednakże w ocenie Sądu bez znaczenia dla wydanych w przedmiotowej sprawie rozstrzygnięć czy też sytuacji prawnej zdającego jest fakt, czy tożsamość wykluczonego z egzaminu zdającego została ujawniona jeszcze w trakcie egzaminu czy też po egzaminie.

Wobec niezasadności zarzutów skargi oraz niestwierdzenia przez Sąd z urzędu tego rodzaju uchybień, które mogłyby mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia -skargę nale żało oddalić na mocy art. 151 p.p.s.a..