Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt II SA/Wr 2098/01
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2004-07-16 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 634  Sprawy kombatantów, świadczenia z tytułu pracy przymusowej
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: *Oddalono skargę

SENTENCJA

4 II SA/Wr 2098/2001 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 16 lipca 2004 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA - Bogumiła Skrzypczak Sędziowie NSA - Jolanta Sikorska (spraw.) Asesor WSA - Lidia Serwiniowska Protokolant Agnieszka Figura po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 lipca 2004 r. przy udziale - sprawy ze skargi M. P. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...]r. Nr [...] w przedmiocie pozbawienia uprawnień kombatanckich oddala skargę.


UZASADNIENIE

4II SA/Wr 2098/2001 2

Uzasadnienie

Decyzją z dnia [...]r. Nr [...] wydaną na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. a w związku z art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. a ustawy z dnia 24.01.199Ir. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (tj. Dz. U. z 1997r., Nr 142, poz. 950 ze zm.) Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. pozbawił M. P. uprawnień kombatanckich przyznanych przez ZW ZBoWiD w W. z tytułu działalności w ruchu oporu w okresie od [...]r. do [...]r. oraz walki zbrojnej o utrwalenie władzy ludowej [...]r. do [...]r.

W uzasadnieniu podał, że M. P. uzyskał uprawnienia kombatanckie z wyżej wymienionych tytułów na podstawie zaświadczenia Dowództwa Okręgu Nr [...] Armii Ludowej z dnia [...]r. oraz zaświadczenia MSW W. z dnia [...]r.

W toku postępowania weryfikacyjnego ustalono, ze M. P. w okresie od [...]r. do [...]r. pełnił służbę i był zatrudniony w strukturach Urzędów Bezpieczeństwa Publicznego.

W świetle art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. a ustawy z dnia 24.01.199Ir. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego uprawnienia kombatanckie nie przysługują z żadnych tytułów osobom,-które pełniły służbę lub funkcję i były zatrudnione w strukturach Urzędów Bezpieczeństwa Publicznego, a w myśl zaś z art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. a osoby takie pozbawia się uprawnień kombatanckich.

Mając powyższe na uwadze organ orzekł jak w decyzji.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy M. P. podał, że tak jak już podał w piśmie skierowanym do organu po wszczęciu postępowania w sprawie, w [...]r. został skierowany wraz z innymi członkami oddziału partyzanckiego, którego był członkiem, do K., gdzie wcielono go, tak jak i innych, do różnych formacji, w tym do II Armii WP, MO i UB. On znalazł się w grupie skierowanej na kurs oficerski II Armii WP. Po kilku dniach zmieniono decyzję i skierowano go na kurs w Centrum Wyszkolenia w Ł. z uzasadnieniem, że tam będzie się uczył i walczył z Niemcami.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia [...]r. Nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § pkt 1 kpa i art. 127 § 3 kpa oraz art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. a w związku z art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. a ustawy z dnia 24.01.199Ir. o kombatantach oraz niektórych osobach będących

4II SA/Wr 2098/2001

3

ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (tj. Dz. U. z 1997r., Nr 142, poz. 950 ze zm.) utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...]r.

W uzasadnieniu wskazał, że M. P. uzyskał uprawnienia kombatanckie w ZBoWiD w tytułu działalności w ruchu oporu w okresie od [...]r. do [...]r. oraz walki zbrojnej o utrwalenie władzy ludowej w okresie od [...]r. do [...]r. Uprawnienia te uzyskał na podstawie zaświadczenia Dowództwa Okręgu Nr [...] Armii Ludowej z dnia [...]r. stwierdzającego, że jest czynnym członkiem [...]. Od [...]r. i zaświadczenia MSW z dnia [...]r. stwierdzającego, że był zatrudniony w organach Bezpieczeństwa Publicznego w okresie od [...]r. do [...]r. w charakterze funkcjonariusza i brał udział w walkach z bandami i reakcyjnym podziemiem w okresie od [...]r. do [...]r.

W toku postępowania weryfikacyjnego Urząd otrzymał informację z IPN z dnia [...]r., z której wynika, że M. P. był zatrudniony w aparacie bezpieczeństwa Publicznego w strukturach UB.

Zgodnie z art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. a w zw. z art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. a w/w ustawy osoby, które były zatrudnione, pełniły służbę lub funkcję w aparacie bezpieczeństwa publicznego w strukturze UB pozbawia się uprawnień kombatanckich z wszelkich tytułów, natomiast w myśl art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. a osobom takim nie przysługują uprawnienia kombatanckie z żadnego tytułu.

Zdaniem organu dokumenty dołączone do pisma skarżącego z dnia [...]r zawierającego wyjaśnienia w związku z wszczęciem postępowania weryfikacyjnego potwierdzające pełnienie przez niego służby w AL. oraz członkostwo w związku Uczestników walki Zbrojnej o Niepodległość i Demokrację nie mają wpływu na wynik sprawy.

Organ wskazał, że w myśl art. 21 ust. 3 w/w ustawy nie stosuje się przepisu zgodnie z art. 21 ust. 3 nie stosuje się przepisu art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. a wobec osób, które przedłożą dowody, że do wymienionych służb zostały skierowane przez organizacje niepodległościowe lub przez te organizacje zostały zwerbowane w celu udzielenia im pomocy.

Organ wskazał, ze do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżący nie dołączył dowodów, o których mowa w art. 21 ust. 3 w/w ustawy i takich twierdzeń nie podnosił. Nie było zatem podstaw do zmiany lub uchylenia decyzji wydanej w sprawie w dniu [...]r.

Mając powyższe na uwadze orzekł jak w zaskarżonej decyzji.

W skardze na powyższą decyzję M. P. podtrzymał zarzuty i twierdzenia zawarte we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy a ponadto podał, że po okresie ukończenia kursu oficerskiego w Ł. służył w grupie operacyjnej na granicy polsko-radzieckiej w woj. O. Zadaniem tej grupy było zatrzymywanie żołnierzy niemieckich uciekających z niewoli radzieckiej i maruderów z armii radzieckiej nękających miejscową ludność. Po kilku

4II SA/Wr 2098/2001

4

miesiącach został skierowany do szkoły oficerskiej. Od tego czasu już nigdy nie wrócił do pracy w terenie. Następnie pracował jako wykładowca historii w ośrodkach szkolenia podległych byłemu MBP oraz w Biurze Socjalnym. Studiując historię i pedagogikę pełnił przejściowo obowiązki Kierownika Domu Sierot po poległych funkcjonariuszach MO w S., zarządzanego wówczas przez Biuro Socjalne MBP. Ponieważ nie spełniał wymogów politycznych jakie obowiązywały pracowników w jednostkach podległych MBP, został zwolniony z tych organów w [...]r.

Dodał, że w okresie swojej pracy w jednostkach podległych MBP nikomu nie wyrządził żadnej krzywdy. Nie zrobił też niczego, co związane byłoby ze stosowaniem represji wobec osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Polski.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację

zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Sąd zważył co następuje.

Zgodnie z przepisem art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) mającej zastosowanie do rozpoznania niniejszej sprawy w związku z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271) sąd administracyjny sprawuje w zakresie swojej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Kontrola ta obejmuje zgodność decyzji z prawem materialnym oraz z przepisami postępowania administracyjnego. Sąd nie może oprzeć kontroli o kryterium słuszności, czy sprawiedliwości społecznej. Uchylenie decyzji administracyjnej względnie stwierdzenie jej nieważności przez sąd następuje tylko w przypadku stwierdzenia istotnych wad w przeprowadzonym postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 powołanej ustawy).

Takie wady i uchybienia, zdaniem Sądu, nie występują w niniejszej sprawie. Skarga zatem nie mogła być uwzględniona.

Materialno-prawną podstawę rozstrzygnięcia niniejszej sprawy stanowią przepisy ustawy z dnia 24 stycznia 199Ir. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (t.j. Dz. U. z 1997 r., Nr 142, poz. 950 ze zm.).

Ustawa ta w art. 25 ust. 1 wprowadza zasadę zachowania uprawnień kombatanckich nabytych na podstawie dotychczasowych przepisów prawa. Od zasady tej wprowadza jednak wyjątki enumeratywnie wymienione w art. 25 ust. 2. Przepis art. 25 ust. 2 stanowi, że: "Pozbawia się uprawnień kombatanckich osoby:

4II SA/Wr 2098/2001

5

1) wymienione w art. 21 w ust. 2:

a) w pkt 1, 3 i 4, z zastrzeżeniem art. 21 ust. 3,

b) w pkt 2, 21, 5 i 6, jeżeli w wyniku postępowania weryfikacyjnego wykazano im czyny, o których mowa w tych przepisach,

2) które na mocy dotychczasowych przepisów uzyskały uprawnienia kombatanckie wyłącznie z

tytułu działalności w latach 1944-1956 w charakterze "uczestników walk o ustanowienie i

utrwalenie władzy ludowej" lub innych tytułów niż wymienione w art. 1 ust. 2, w art. 2 oraz w

art. 4. Uprawnienia te zachowują jednak osoby, które uczestniczyły w Wojnie Domowej w

Hiszpanii w latach 1936-1939 lub które uprawnienia te uzyskały z tytułów określonych w

ustawie, oraz żołnierze z poboru, którzy pełnili służbę wojskową w Wojsku Polskim w okresie

od 10 maja 1945 r. do 30 czerwca 1947 r."

Zgodnie zaś z przepisem art. 21 ust. 2 pkt 4) lit. a uprawnienia przewidziane ustawą "nie przysługują osobie, która w latach 1944-1956 pełniła służbę lub funkcję i była zatrudniona w strukturach Urzędów Bezpieczeństwa, Służby Bezpieczeństwa i Informacji Wojskowej, a także nadzorujących je komórkach jednostek zwierzchnich związanych ze stosowaniem represji wobec osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej". W myśl art. 21 ust. 3 owej ustawy w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania zaskarżonej decyzji: "Nie stosuje się przepisu ust. 2 pkt 4 lit. "a" i "b" wobec osób:

1) które przedłożą dowody, że do wymienionych służb i organów zostały skierowane przez

organizacje niepodległościowe lub przez te organizacje były zwerbowane w celu udzielenia im

pomocy".

Z treści wyżej przytoczonych przepisów art. 25 ust. 2 pkt 1) lit. a w związku z art. 21 ust. 2 pkt 4) lit. a owej ustawy wynika, że pozbawia się uprawnień kombatanckich osoby, które w latach 1944-1956 pełniły służbę lub funkcję i były zatrudnione w strukturach Urzędów Bezpieczeństwa, Służby Bezpieczeństwa i Informacji Wojskowej, a także nadzorujących je komórkach jednostek zwierzchnich związanych ze stosowaniem represji wobec osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej, chyba że spełniają one przesłanki o jakich mowa w art. 21 ust. 3 pkt 1) owej ustawy, to jest przedłożą dowody, że do wymienionych służb i organów zostały skierowane przez organizacje niepodległościowe lub przez te organizacje były zwerbowane w celu udzielenia im pomocy. Skierowanie o jakim mowa w wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy i skardze nie było tym, o jakim mowa w w/w powołanym przepisie prawa. Pomijając kwestię nieudowodnienia owych twierdzeń, należy zauważyć, że w myśl art. 21 ust. 3 pkt 1 owej ustawy celem skierowania przez organizacje niepodległościowe miało być udzielenie pomocy tymże organizacjom. Skarżący mimo pouczenia takich dowodów nie przedstawił, a ciężar dowodu

4II SA/Wr 2098/2001 6

w tym zakresie spoczywał na skarżącym. Taką tezę postawił Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 18.01.2002r. sygn. III RN 187/00 (OSNP 2002/13/300). Zgodnie którą: "Ciężar udowodnienia faktów określonych w art. 21 ust. 3 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (jednolity tekst: Dz. U. z 1997 r. Nr 142, poz. 950 ze zm.) spoczywa na osobie wywodzącej z nich korzystne skutki prawne." Przeprowadzone w sprawie w sposób wyczerpujący i zgodny z regułami kodeksu postępowania administracyjnego postępowanie dowodowe wykazało, że skarżący M. P. w okresie [...]r. do [...]r. pełnił służbę w Ministerstwie Bezpieczeństwa Publicznego i był zatrudniony w aparacie Bezpieczeństwa Publicznego. Okoliczność ta została ustalona na podstawie zaświadczenia MSW z dnia [...]r. stwierdzającego, że M. P. był zatrudniony w organach Bezpieczeństwa Publicznego w okresie od [...]r. do [...]r. w charakterze funkcjonariusza. W toku postępowania weryfikacyjnego Kierownik Urzędu otrzymał informację z IPN z dnia [...]r., z której wynika, że M. P. był zatrudniony w aparacie bezpieczeństwa Publicznego w strukturach UB.

W wyroku z dnia 26.04.2002r. sygn. V SA 2326/01 (LEX nr 81827) Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że: "Centrum Wyszkolenia MBP i Szkoła Komitetu ds. B.P., gdzie szkolono i przygotowywano kadry funkcjonariuszy organów bezpieczeństwa publicznego, m.in. w zakresie zwalczania osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej, odpowiada pojęciu "komórek jednostek zwierzchnich związanych ze stosowaniem represji", o jakich mowa w art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. a ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego."

Bez znaczenia w sprawie pozostaje fakt, jakie zadania w czasie służby w organach Bezpieczeństwa Publicznego wypełniał skarżący. Wskazać należy, że w wyroku z dnia 26.03.1997r., sygn. akt III RN 7/97 (OSNAPiUS 1997 r., Nr 20, poz. 392) Sąd Najwyższy wskazał, że osoba, która była zatrudniona w aparacie bezpieczeństwa publicznego nie może korzystać ze szczególnych uprawnień kombatanckich. Dotyczy to także uprawnień przyznanych na podstawie wcześniejszych przepisów za okres służby w organach bezpieczeństwa publicznego, jak również przyznanych tejże osobie z innego tytułu.

W związku z twierdzeniami skarżącego odnośnie charakteru obowiązków wykonywanych przez niego w czasie służby w organach MBP dodać należy, że w uchwale składu 7 sędziów NSA z dnia 21.10.2002 r., sygn. akt OPS 2/21 (ONSA 2003/1/42) Naczelny Sąd Administracyjny nawet wskazał, że: "Przepis art. 21 ust. 2 pkt 4) lit. "a" ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (t.j. Dz. U. z

4II SA/Wr 2098/2001

7

1997 r., Nr 142, poz. 950 ze zm.) ma zastosowanie także do osoby, która w latach 1944-1956 była zatrudniona w Urzędzie Bezpieczeństwa i nie pełniła w strukturach tego Urzędu służby lub funkcji."

W uchwale tej Naczelny Sąd Administracyjny dla wyjaśnienia wątpliwości prawnej: "Czy art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. a) ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 1997 r. Nr 142, poz. 950 ze zm.) znajduje zastosowanie w odniesieniu do osób, które w latach 1944-1956 były zatrudnione w Urzędzie Bezpieczeństwa, nie pełniąc w strukturach tego Urzędu żadnej funkcji, ani też nie pozostawały z wymienionym Urzędem w stosunku służbowym?" dokonał wykładni językowej, systemowej i historycznej owego przepisu prawa.

Wskazał, ze przepis art. 21 ust. 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 1997 r. Nr 142, poz. 950 ze zm.) wskazuje przesłanki określające krąg osób, którym nie przysługują uprawnienia określone w ustawie, a wśród nich - objętą zgłoszoną wątpliwością - wymienioną w pkt 4 lit. a): uprawnienia te nie przysługują osobie, która w latach 1944 - 1956 "pełniła służbę lub funkcję i była zatrudniona w strukturach Urzędów Bezpieczeństwa, Służby Bezpieczeństwa i Informacji Wojskowej, a także nadzorujących je komórkach jednostek zwierzchnich związanych ze stosowaniem represji wobec osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej".

Przepis art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. a) tej ustawy w pierwotnym brzmieniu stanowił, że uprawnienia określone w ustawie nie przysługują osobie, która była zatrudniona w aparacie bezpieczeństwa publicznego lub informacji wojskowej. Wykładnią tego przepisu zajął się Sąd Najwyższy, który w uchwale siedmiu sędziów z dnia 7 maja 1992 r. sygn. akt II UZP 7/91 (OSNCP 1992, nr 10, poz. 174) wskazał, że określenie "aparat bezpieczeństwa publicznego" oznacza wszystkie jednostki organizacyjne resortu bezpieczeństwa publicznego, które z formalnoprawnego punktu widzenia były określone jako służby bezpieczeństwa publicznego. Natomiast określenie "osoba zatrudniona" oznacza również osoby zatrudnione w aparacie bezpieczeństwa publicznego w ramach stosunku pracy. Sąd Najwyższy stwierdził też, iż pozbawienie uprawnień kombatanckich wiąże się z zatrudnieniem w aparacie bezpieczeństwa publicznego w latach 1944-1956, chyba że zatrudniająca jednostka organizacyjna została wcześniej wyłączona z tego aparatu.

Zwrócił uwagę, że przepis ten następnie oceniał Trybunał Konstytucyjny, który w orzeczeniu z dnia 15 lutego 1994 r. sygn. akt K. 15/93 (OTK 1994, cz. I, poz. 4) uznał, że nieprzyznanie - na mocy tego przepisu - uprawnień osobom spoza struktur Urzędów Bezpieczeństwa Publicznego, Służby Bezpieczeństwa i Informacji Wojskowej, które nie

4 II SA/Wr 2098/2001

8

wykonywały zadań związanych ze zwalczaniem organizacji niepodległościowych i osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej, jest niezgodne z konstytucyjną zasadą równości wobec prawa. Trybunał Konstytucyjny przyjął, podobnie jak Sąd Najwyższy w powołanej uchwale z dnia 7 maja 1992 r., że pojęcie "aparat bezpieczeństwa publicznego" oznacza wszystkie jednostki organizacyjne kolejno w resorcie Bezpieczeństwa Publicznego, Komitecie Bezpieczeństwa Publicznego i Ministerstwie Spraw Wewnętrznych. Podobnie Trybunał wypowiadał się co do interpretacji pojęcia "zatrudnienie", uważając, że oznacza ono pozostawanie w stosunku pracy zarówno na podstawie umowy o pracę, jak też na innych podstawach (mianowanie, powołanie). Obwieszczenie Prezesa Trybunału Konstytucyjnego z dnia 9 września 1994 r. (Dz. U. Nr 99, poz. 482) zawiera ogłoszenie o utracie mocy obowiązującej art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. a) analizowanej ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. w części, w jakiej nie przyznaje uprawnień kombatantom i represjonowanym osobom spoza struktur Urzędu Bezpieczeństwa, Służby Bezpieczeństwa i Informacji Wojskowej, które nie wykonywały zadań związanych ze zwalczaniem organizacji niepodległościowych i osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej. Stanowisko Trybunału Konstytucyjnego zawarte w powołanym orzeczeniu z dnia 15 lutego 1994 r. było jednoznaczne: niekonstytucyjność przepisu art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. a) ustawy o kombatantach dotyczy osób spoza struktur Urzędów Bezpieczeństwa oraz Informacji Wojskowej. W uzasadnieniu tego orzeczenia Trybunał Konstytucyjny wskazał na kryterium aksjologiczne, którym się kierował: "Współpraca z organami represji nastawionymi na zwalczanie polskich ruchów niepodległościowych musi być oceniona negatywnie, i to bez względu na to, o jakie stanowiska i jaki charakter zatrudnienia w tych organach chodzi. Dotyczy to zarówno aparatu represji państw obcych, jak i komunistycznego aparatu represji w Polsce. (...) Jednostkami, które wypełniały wyżej wskazane kryterium aksjologiczne i które mogą być zaliczone do -komunistycznego aparatu represji w Polsce- były struktury Urzędów Bezpieczeństwa, Służby Bezpieczeństwa i Informacji Wojskowej".

Pogląd zawarty w tym orzeczeniu Trybunału Konstytucyjnego podzielił Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 29 marca 1995 r. sygn. akt III ARN 6/95 (OSNAPiUS 1995, nr 16, poz. 199), wyjaśniając, iż w związku z obwieszczeniem Prezesa Trybunału Konstytucyjnego z dnia 9 września 1994 r. dla oceny uprawnień osoby ubiegającej się o nadanie jej statusu kombatanta nie ma znaczenia, kiedy i w jakich okolicznościach osoba ta znalazła się w strukturach Urzędu Bezpieczeństwa ani też jakie wykonywała tam zadania. Okoliczność, czy ktoś wykonywał zadania związane ze zwalczaniem organizacji niepodległościowych, czy też nie, może dotyczyć tylko osób "spoza struktur Urzędu Bezpieczeństwa".

4 II SA/Wr 2098/2001

9

W związku z orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 15 lutego 1994 r. nastąpiła nowelizacja omawianej ustawy, dokonana ustawą z dnia 25 kwietnia 1997 r. o zmianie ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. Nr 68, poz. 436): zmieniony został przepis art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. a), ale także dodane zostały ust. 3 i 4 w art. 21, które wprowadziły możliwość tzw. samooczyszczenia.

W wyniku kolejnej nowelizacji, ustawą z dnia 4 marca 1999 r. o zmianie ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. Nr 77, poz. 862) w art. 21 ust. 3 skreślony został pkt 2. Wobec tego z dniem 9 października 1999 r. ustała możliwość dokonania samooczyszczenia przez osoby, o których mowa w art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. a) i b) ustawy o kombatantach. Przepis ten był badany przez Trybunał Konstytucyjny, który wyrokiem z dnia 15 września 1999 r. sygn. akt K. 11/99 (OTK 1999, nr 6, poz. 116) orzekł, że art. 1 pkt 3 lit. b) powołanej ustawy z dnia 4 marca 1999 r., rozumiany jako niemający zastosowania do osób, którym zostały przyznane uprawnienia kombatanckie na podstawie art. 21 ust. 3 pkt 2 ustawy o kombatantach, jest zgodny z art. 32 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Uzasadniając to stanowisko, Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że kształtując treść art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. a) - b) ustawodawca dokonał określenia struktur organizacyjnych, przyjmując za podstawę ich identyfikacji kryterium przedmiotowe (czyli stosowanie represji wobec osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej), z którego wynika, że podlegają wyłączeniu wszystkie osoby, które były w nich zatrudnione, pełniły służbę lub funkcję. W przepisach art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. a) - b) mówi się nie o osobach stosujących represje, lecz o strukturach, jednostkach'lub stanowiskach związanych ze stosowaniem represji. Pojęcia struktur, jednostek i stanowisk, o których mowa w przepisie, nie można poddawać wykładni rozszerzającej. W tej materii Trybunał Konstytucyjny wypowiedział się jednoznacznie już w powołanym orzeczeniu w sprawie sygn. akt K. 15/93, gdzie uznał, że taka praktyka byłaby niezgodna z zasadą równości. Zdaniem Trybunału Konstytucyjnego, po wydaniu orzeczenia z dnia 15 lutego 1994 r. treść art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. a) nie budzi wątpliwości interpretacyjnych. Trybunał Konstytucyjny uznał również, że "w niniejszym orzeczeniu podtrzymuje tok myślenia i stanowisko Trybunału wyrażone w orzeczeniu z 15 lutego 1994 r. w sprawie sygn. akt K. 15/93", który przyjął m.in., że trafne jest kryterium wyłączenia z grona osób, którym należą się szczególne uprawnienia, tych, którzy współpracowali z aparatem represji nastawionym na zwalczanie ruchów niepodległościowych. Podkreślił, że krąg osób objętych zakresem art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. a) nie może być sprowadzony tylko do funkcjonariuszy, lecz dotyczy wszystkich osób związanych z tymi strukturami, jednostkami organizacyjnymi i stanowiskami, bez względu na to, jaki charakter miało zatrudnienie.

4 II SA/Wr 2098/2001

10

Kiedy dokonano nowelizacji art. 21 ustawy o kombatantach ustawą z dnia 25 kwietnia 1997r. o zmianie ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. Nr 68, poz. 436), nadano nie tylko nowe brzmienie punktowi 4 w art. 21 ust. 2, ale także dodano w tym artykule nowy ust. 3; wyłączał on stosowanie przepisu art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. a) wobec osób, które przedłożą dowody, że podczas zatrudnienia, pełnienia służby lub funkcji w strukturach, jednostkach i na stanowiskach, o których mowa w tym przepisie, wykonywały wyłącznie zadania niezwiązane ze zwalczaniem organizacji oraz osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej. Łączna analiza przepisu art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. a) i przepisu art. 21 ust. 3 pkt 2 ustawy o kombatantach wyraźnie wskazuje, że tzw. samooczyszczenie odnosiło się także do osoby, która była zatrudniona w strukturach Urzędów Bezpieczeństwa (Służby Bezpieczeństwa, Informacji Wojskowej) i nie pełniła służby lub funkcji w tych strukturach. Wskazuje to, że zmiana art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. a) ustawy o kombatantach powołaną ustawą z dnia 25 kwietnia 1997 r. nie polegała na ograniczeniu kręgu osób objętych tym przepisem wyłącznie do osób, które w ramach zatrudnienia w strukturach Urzędów Bezpieczeństwa (Służby Bezpieczeństwa, Informacji Wojskowej) pełniły służbę lub funkcję, a tym samym wyłączeniu z tego kręgu tych osób, które były zatrudnione w tych strukturach na stanowiskach pomocniczych i nie pełniły służby lub funkcji. Nie jest możliwy do zaakceptowania pogląd, że ustawodawca w jednym przepisie (art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. a)) wyłącza z kręgu osób, które są pozbawione uprawnień, osoby "tylko zatrudnione" w strukturach Urzędów Bezpieczeństwa (Służby Bezpieczeństwa, Informacji Wojskowej), które w tych strukturach nie pełniły służby lub funkcji, a w kolejnym przepisie (art. 21 ust. 3 pkt 2) wyłącza stosowanie art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. a) wobec tych osób, jeżeli przedłożą dowody, że podczas zatrudnienia w tych strukturach wykonywały wyłącznie zadania niezwiązane ze zwalczaniem organizacji oraz osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej. Inaczej mówiąc, przepis art. 21 ust. 3 pkt 2 ustawy o kombatantach, który niewątpliwie miał zastosowanie także do osób "tylko zatrudnionych" w strukturach Urzędu Bezpieczeństwa, ma sens w odniesieniu do tych osób tylko wówczas, gdy są one objęte przepisem art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. a) tej ustawy. Tak też przepisy te rozumiał Trybunał Konstytucyjny, wskazując w wyroku z dnia 15 września 1999 r. sygn. akt K. 11/99, że skreślenie w art. 21 ust. 3 ustawy o kombatantach punktu 2 jest zgodne z Konstytucją, ponieważ osoby w nim wymienione podlegają wyłączeniu jako takie, które były zatrudnione, pełniły służbę lub funkcję w strukturach, jednostkach lub na stanowiskach związanych ze stosowaniem represji. Skład rozpatrujący zgłoszoną wątpliwość prawną w całej rozciągłości podzielił stwierdzenie Trybunału Konstytucyjnego zawarte w uzasadnieniach orzeczenia z dnia 15 lutego 1994 r. sygn. akt K. 15/93 i wyroku z dnia 15 września 1999 r. sygn. akt K. 11/99.

4II SA/Wr 2098/2001

11

Uwzględniając powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny podjął uchwałę, zgodnie z którą: "Przepis art. 21 ust. 2 pkt 4) lit. "a" ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (t.j. Dz. U. z 1997 r., Nr 142, poz. 950 ze zm.) ma zastosowanie także do osoby, która w latach 1944-1956 była zatrudniona w Urzędzie Bezpieczeństwa i nie pełniła w strukturach tego Urzędu służby lub funkcji."

W związku z twierdzeniami zawartymi zarówno we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, jak i w skardze odnośnie tytułów uprawnień kombatanckich skarżącego podkreślić należy, że uprawnienia kombatanckie przyznane na podstawie nawet najbardziej szczytnych tytułów nie przysługują w sytuacji, gdy osoba je posiadająca w latach 1944-1956 pełniła służbę lub funkcję i była zatrudniona w strukturach Urzędów Bezpieczeństwa, tak jak to ma miejsce w przypadku skarżącego. Pełnienie bowiem w latach 1944-1956 służby lub funkcji i zatrudnienie w strukturach Urzędów Bezpieczeństwa, Służby Bezpieczeństwa lub Informacji Wojskowej wyklucza po wejściu w życie ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego zachowanie przyznanych osobom uprawnień kombatanckich z mocy przepisów wcześniejszych niezależnie od tego, jakie zadania osoby te pełniły w czasie swojej służby w strukturach bezpieczeństwa publicznego (por. wyrok NSA z 22.05.1998 r., sygn. akt II SA/Wr 659/97, nie publ.). Pogląd taki wyrażony był także jednolicie w orzecznictwie Sądu Najwyższego i Naczelnego Sądu Administracyjnego. W szczególności w wyroku z dnia 26.03.1997r., sygn. akt III RN 7/97 (OSNAPiUS 1997 r., Nr 20, poz. 392) Sąd Najwyższy wskazał, że osoba, która była zatrudniona w aparacie bezpieczeństwa publicznego nie może korzystać ze szczególnych uprawnień kombatanckich. Dotyczy to także uprawnień przyznanych na podstawie wcześniejszych przepisów za okres służby w organach bezpieczeństwa publicznego, jak również przyznanych tejże osobie z innego tytułu.

W świetle powyższego decyzję zaskarżonej treści uznać należy za prawidłową. W niczym bowiem nie narusza prawa. Skarga zatem jako pozbawiona uzasadnionych podstaw podlegała oddaleniu, co orzeczono na podstawie art. 151 wyżej powołanej z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.