Wyrok NSA, sygn. akt II OSK 1378/15
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2017-02-14 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6272 Wizy, zezwolenie na zamieszkanie na czas oznaczony, na osiedlenie się, wydalenie z terytorium Rzeczypospolitej Polskiej
Hasła tematyczne: Cudzoziemcy
Skarżony organ: Szef Urzędu do Spraw Cudzoziemców
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i orzeczenia organów I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 53 ust. 1, art. 57
journal: Dz.U. 2006 nr 234 poz 1694
law: Ustawa z dnia z dnia 13 czerwca 2003 r. o cudzoziemcach - tekst jednolity
article: art. 97 par. 1 pkt 4
journal: Dz.U. 2016 poz 23
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jerzy Stelmasiak Sędziowie Sędzia NSA Małgorzata Masternak-Kubiak (spr.) Sędzia del. WSA Paweł Groński Protokolant starszy inspektor sądowy Elżbieta Maik po rozpoznaniu w dniu 14 lutego 2017 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej V. M. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 listopada 2014 r. sygn. akt IV SA/Wa 1244/14 w sprawie ze skargi V. M. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców z dnia [...] marca 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy udzielenia zezwolenia na zamieszkanie na czas oznaczony 1. uchyla zaskarżony wyrok, 2. uchyla zaskarżoną decyzję Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców z dnia [...] marca 2014 r., nr [...] oraz poprzedzającą ją decyzję Wojewody [...] z dnia [...] października 2013 r. Nr[...] , 3. zasądza od Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców na rzecz V. M. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 17 listopada 2014 r., sygn. akt IV SA/Wa 1244/14 oddalił skargę V. M. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców z dnia [...] marca 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy udzielenia zezwolenia na zamieszkanie na czas oznaczony.

Powyższy wyrok został wydany w następującym stanie faktycznym i prawnym:

W dniu 11 grudnia 2009 r. V. M. wystąpiła do Wojewody [...] z wnioskiem o udzielenie zezwolenia na zamieszkanie na czas oznaczony powołując się na zawarcie związku małżeńskiego z obywatelem polskim. Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] lutego 2011 r. nr [...] odmówił udzielenia cudzoziemce wnioskowanego zezwolenia zarzucając jej zeznanie nieprawdy w toku postępowania poprzez wskazanie, że nie była uprzednio mężatką.

Decyzją z dnia [...] kwietnia 2011 r. nr [...] Szef Urzędu do Spraw Cudzoziemców – stosownie do treści art. 57 ust. 1 pkt 1 i pkt 6 lit. b w związku z art. 53 ust. 1 pkt 6 ustawy z dnia 13 czerwca 2003 r. o cudzoziemcach (tekst jedn. Dz. U. z 2006 r., Nr 234, pozycja 1694 z późn. zm., dalej: "ustawa o cudzoziemcach") oraz art. 13 ustawy z dnia 9 kwietnia 2010 r. o zmianie ustawy o cudzoziemcach oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 81, poz. 531) – postanowił utrzymać zaskarżoną decyzję w mocy.

Wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 21 marca 2013 r., sygn. akt V SA/Wa 1330/11 została uchylona decyzja Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców z dnia [...] kwietnia 2011 r. utrzymująca w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] lutego 2011 r. Sąd wskazał, na konieczność zażądania akt dochodzenia toczącego się postępowania wobec cudzoziemki w Prokuraturze Rejonowej w [...] i dołączenie do akt administracyjnych uwierzytelnionych odpisów zawartych tam dokumentów, które mogą świadczyć o możliwości innej oceny związku małżeńskiego cudzoziemki z obywatelem polskim (nie uznając, że ma on charakter bigamiczny).

Decyzją z dnia [...] października 2012 r. Szef Urzędu do Spraw Cudzoziemców uchylił zaskarżoną decyzję w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji.

W toku postępowania organ I instancji w dniu 28 listopada 2012 r. otrzymał od Prokuratury Rejonowej w [...] akta główne dotyczące postępowania prowadzonego wobec cudzoziemki. W dniu 27 lutego 2013 r. wpłynęło do organu pismo strony, stanowiące odpowiedź na wezwanie z dnia 21 lutego 2013 r., wyjaśniające, że nie zawierała ona związku małżeńskiego z C. N., w związku z tym nie posiada dokumentów rozwodowych. Do tego pisma dołączono dokument wystawiony w dniu 24 maja 2011 r. przez Rosyjskie Drogi Kolejowe, według którego w dniu 21 grudnia 1988 r. kupiła bilet przejazdowy do Ułan Bator w 1988 roku. Wobec tego organ wystąpił do Ambasady Federacji Rosyjskiej w Warszawie oraz do Wydziału Informacji o Krajach Pochodzenia Departamentu Postępowań Uchodźczych urzędu do Spraw Cudzoziemców o informację, czy aktualnie możliwe jest wydanie oświadczenia potwierdzającego nabycie biletu na trasie Irkuck - Ułan Bator w 1988 r. W dniu 15 maja 2013 r. organ otrzymał odpowiedź z Urzędu do Spraw Cudzoziemców, że nie jest możliwe wydanie zaświadczenia o zakupie biletu kolejowego na przejazd pociągiem, jeżeli okoliczność zakupu miała miejsce 25 lat temu. Ponadto w 1988 roku istniał jeszcze Związek Radziecki, a w archiwum nie przechowuje się żadnych informacji z tamtego okresu. Wojewoda pismem z dnia 29 listopada 2013 r. zwróci się do Ambasady Mongolii w Polsce o udzielenie informacji, czy w dniu 20 października 1988 r. cudzoziemka zawarła związek małżeński z obywatelem Mongolii N. C. W odpowiedzi z dnia 20 marca 2013 r. Ambasada Mongolii potwierdziła, że związek taki został zawarty w dniu 20 października 1988 roku i nadal istnieje, małżeństwo nie zostało rozwiązane przez rozwód. Wojewoda w związku z powyższym zawiadomił Prokuraturę Rejonową z [...] o prawdopodobieństwie popełnienia przestępstwa w postaci zawarcia związku małżeńskiego w trakcie pozostawania w poprzednim związku małżeńskim, dołączając dokumenty zawierające nieprawdziwe informacje.

Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] października 2013 r. [...] ponownie odmówił wnioskodawczyni udzielenia zezwolenia na zamieszkanie na czas oznaczony, wskazując, że: po pierwsze - w toku postępowania zeznała nieprawdę, iż nie była uprzednio mężatką; po drugie - złożyła dokument zawierający fałszywe informacje; po trzecie - na spełnienie przesłanki z art. 57 ust.1 pkt 9 ustawy o cudzoziemcach, zgodnie z którym odmawia się cudzoziemcowi udzielenia zgody na zamieszkanie na czas oznaczony jeżeli przebywa w Polsce nielegalnie.

V. M. wniosła od powyższej decyzji odwołanie, po którego rozpoznaniu Szef Urzędu do Spraw Cudzoziemców decyzją z dnia [...] marca 2014 r. utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] października 2013 r. Wskazał, że V. M. w trakcie toczącego się postępowania w niniejszej sprawie zeznała nieprawdę, a także przedstawiła dokument zawierający nieprawdziwe informacje, czym wypełniła przesłankę, określoną w art. 57 ust. 1 pkt 6 lit. b) ustawy o cudzoziemcach. Ponadto, z uwagi na fakt, że cudzoziemka nadal pozostaje w związku małżeńskim z obywatelem Mongolii, związek małżeński z obywatelem polskim nie może uzasadniać jej pobytu w Polsce przez okres powyżej 3 miesięcy, co uzasadnia zastosowanie także art. 57 ust. 1 pkt 1 ustawy o cudzoziemcach. Z pisma z dnia 20 marca 2013 r. Ambasady Mongolii w Polsce nie wynika, gdzie miało miejsce zawarcie związku małżeńskiego z obywatelem Mongolii, a jedynie, że fakt zawarcia związku został wpisany do rejestru konkretnego urzędu stanu cywilnego kilka miesięcy po zawarciu tego związku. Organ administracji nie ma możliwości podważenia faktów wskazanych przez inny organ lub władze innego kraju (w tym przypadku Ambasady Mongolii w Warszawie). Jednocześnie odnosząc się do umorzenia postępowania w sprawie o bigamię przez Prokuraturę Rejonową w [...] w dniu [...] października 2010r., stwierdzono, że pomimo umorzenia przez Prokuraturę postępowania w sprawie zawarcia przez V. M. związku małżeńskiego w dniu 19 września 2009 r., to jednak, jak wynika z akt sprawy, nie zaprzeczyła ona istnieniu bigamii, skoro w uzasadnieniu znajduje się stwierdzenie: pomimo pozostawania w związku małżeńskim z obywatelem Mongolii N. C. Szef Urzędu podniósł, że nie jest związany postanowieniem organów ścigania o umorzeniu postępowania wszczętego wobec cudzoziemki. Niniejsze postępowanie jest postępowaniem administracyjnym, które rozpatrywane jest na podstawie ustawy o cudzoziemcach i Kodeksu postępowania administracyjnego. Organ odwoławczy stwierdził, że V. M. zeznała nieprawdę w kwestii swojego poprzedniego małżeństwa, co skutkuje obligatoryjną odmową udzielenia jej wnioskowanego zezwolenia na podstawie art. 57 ust. 1 pkt 6 lit. b ustawy o cudzoziemcach. Ponadto organ podał, że w myśl wspomnianego wyżej przepisu organ administracji jest zobligowany odmówić cudzoziemce rzeczonego zezwolenia ze względu na fakt, że skarżąca przesłała do akt sprawy dokument o zakupie biletu kolejowego mający być dowodem na to, iż w dniu, w którym zawarła związek małżeński, nie mogła przebywać w miejscu gdzie zarejestrowano ten dokument tj. w Mongolii. Jednakże jak wynika z dokonanych ustaleń oświadczenia takie nie są wydawane ze względu na zbyt długi okres, jaki upłynął, w tym wypadku około 25 lat. Organ zaznaczył także, że stosowanie do art. 57 ust. 1 pkt 9 ustawy o cudzoziemcach, cudzoziemcowi odmawia się udzielenia zezwolenia na zamieszkanie na czas oznaczony, jeżeli przebywa w Polsce nielegalnie. Zdaniem organu V. M., składając wniosek w dniu 11 grudnia 2009 r., nie zachowała ustawowego terminu 45 dni do złożenia wniosku. Od tego czasu nie wyjeżdżała poza granice RP, w związku z czym nie miała możliwości uzyskania dokumentu potwierdzającego jej legalny pobyt w Polsce.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skarżąca zarzuciła naruszenie przepisów: art. 57 ust. 1 pkt 1 oraz art. 53 ust. 1 pkt 6 ustawy o cudzoziemcach oraz art. 8 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, sporządzonej w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r. oraz art. 18 Konstytucji RP, art. 57 ust. 1 pkt 6 lit. b w zw. z art. 57 ust. 1 pkt 1, art. 53 ust. 1 pkt 6 ustawy o cudzoziemcach oraz przepisów art. 2, art. 42 ust. 2 i 3 Konstytucji RP, art. 57 ust. 1 pkt 6 lit. b ustawy o cudzoziemcach oraz art. 14, art. 15 ust. 1 oraz art. 16 ustawy z dnia 12 listopada 1956 r. - Prawo prywatne międzynarodowe, a także naruszenie art. 76 § 1 i art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a w zw. z art. 100 § 2 oraz art. 145 § 1 pkt 7 k.p.a. w zw., z art. 7 ust. 1 ustawy o cudzoziemcach; art. 76 § 1, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. w zw. z art. 7 ust. 1 ustawy o cudzoziemcach i art. 7, art. 77 § 1 oraz art 80 k.p.a. w zw. z art. 7 ust. 1 ustawy o cudzoziemcach.

Wskazując na powyższe naruszenia skarżąca wniosła uchylenie obu zaskarżonych decyzji i zasądzenie zwrotu kosztów postępowania.

W odpowiedzi na skargę Szef Urzędu do Spraw Cudzoziemców wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji.

W motywach wskazanego na wstępie wyroku oddalającego skargę Sąd pierwszej instancji podniósł, że stosownie do art. 153 P.p.s.a. Wojewoda [...] zastosował się wskazań Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 21 marca 2013 r., sygn. akt V Sa/Wa 1330/11 co do dalszego postępowania, bowiem zwrócił się do Prokuratury Rejonowej w [...] o nadesłanie akt dochodzenia. Prokuratura nadesłała główne akta umorzonego dochodzenia. Kopie tych dokumentów włączono do akt sprawy. Sąd pierwszej instancji zgodził się ze stanowiskiem organów, że w sprawie zachodzą negatywne przesłanki z art. 57 ust. 1 pkt 1, pkt 6 lit. b) i pkt 9 ustawy o cudzoziemcach, które uniemożliwiają pozytywne załatwienie wniosku strony o udzielenie zezwolenia na zamieszkanie na czas oznaczony, dlatego skarga jest niezasadna.

Sąd pierwszej instancji stwierdził, że zasadnie organy obu instancji uznały, że skarżąca zeznała nieprawdę, co do faktu, że przed zawarciem związku małżeńskiego z obywatelem polskim W. K., nie była mężatką. Skoro w poprzednich postępowaniach prowadzonych z jej wniosków, najpierw o status uchodźcy, następnie w dwóch kolejnych o udzielenie zgodny na zamieszkanie na czas oznaczony w sposób wyraźny podawała, że w dniu 20 października 1988 r. zawarła związek małżeński z C. N., który to fakt został potwierdzony przez Konsula Ambasady Mongolii w piśmie dnia 20 marca 2013 r., to brak wykazania przez samą skarżącą, że jej związek małżeński z obywatelem Mongolii został rozwiązany przez rozwód, już przed datą złożenia kolejnego wniosku z dnia 30 kwietnia 2009 r., w którym podała, że jest panną, dawał podstawy do przyjęcia zaistnienia przesłanki z art. 57 ust. 1 pkt 6 lit. b) ustawy o cudzoziemcach. Syn skarżącej w toku postępowania wyraźnie zeznał, że jego matka była zamężna z obywatelem Mongolii, co też znajduje potwierdzenie w mongolskich dokumentach. Skoro Konsul Ambasady Mongolii potwierdził urzędowo ten fakt, to oznacza, że uzyskał on informacje, że takie małżeństwo zostało zawarte i w świetle prawa mongolskiego nadal istnieje. Z pisma Ambasady Republiki Kazachstanu z dnia 28 stycznia 2011 r. wynika, że w przypadku zawarcia związku małżeńskiego w trakcie istnienia Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich, odpowiednie instytucje na terytorium Republiki Kazachstanu mogły nie dysponować informacjami o zawarciu przedmiotowego związku małżeńskiego i wydać cudzoziemce zaświadczenie o zdolności prawnej do zawarcia związku małżeńskiego z obywatelem polskim. W ocenie Sądu organy ustaliły, że zgodnie z prawem kazachskim pozostawanie w związku małżeńskim, także zawartym poza granicami Kazachstanu, stanowi przeszkodę do zawarcia związku małżeńskiego. Skoro zatem małżeństwo zawarto w Mongolii pierwszeństwo należało dać dokumentom wystawionym przez urzędników tego Państwa, zwłaszcza w sytuacji, gdy skarżąca nie przedstawiła w toku postępowania przed organami obu instancji, żadnego dowodu, z którego wynikałoby, że jej małżeństwo z obywatelem Mongolii zostało w świetle prawa kazachskiego czy mongolskiego uznane za niebyłe, lub też zostało rozwiązane. Umorzenie dochodzenia w sprawie o bigamię, w świetle zgromadzonych dowodów, nie ma znaczenia dla prawidłowości rozstrzygnięcia organów administracji publicznej. Należy przy tym zwrócić uwagę, że sąd administracyjny wiążą na mocy art. 11 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, jedynie ustalenia wydanego w postępowaniu karnym prawomocnego wyroku skazującego, co do popełnienia przestępstwa.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiodła V. M., wnosząc o jego uchylenie w całości i rozpoznanie skargi na podstawie art. 188 P.p.s.a., ewentualnie o uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych. Skarżąca zarzuciła:

I. na podstawie art. 174 pkt 1 P.p.s.a.:

1) naruszenie przepisów art. 57 ust. 1 pkt 1 oraz art. 53 ust. 1 pkt 6 ustawy o cudzoziemcach oraz art. 8 ust. 1 i 2 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności z dnia 4 listopada 1950 r. sporządzonej w Rzymie i art. 18 Konstytucji RP poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, iż zawarcie małżeństwa z obywatelem polskim nie uzasadnia zamieszkiwania cudzoziemca na terytorium RP przez okres dłuży niż 3 miesiące, jeżeli cudzoziemiec w chwili zawierania tego małżeństwa pozostawał w innym związku małżeńskim, oraz że w związku z tym zachodzi obligatoryjna przesłanka odmowy udzielenia zezwolenia na zamieszkanie na czas oznaczony zgodnie z art. 57 ust. 1 pkt 1 ustawy o cudzoziemcach, choćby nawet obywatel polski będący małżonkiem cudzoziemca stale zamieszkiwał w Polsce wspólnie z cudzoziemcem i z jego dziećmi, a dochodzenie w sprawie popełnienia przestępstwa bigamii przez cudzoziemkę zostało prawomocnie umorzone na podstawie art. 17 § 1 pkt 7 ustawy Kodeks postępowania karnego;

2) naruszenie przepisu art. 57 ust. 1 pkt 6 lit. b w zw. z art. 57 ust. 1 pkt 1 oraz art. 53 ust. 1 pkt 6 ustawy o cudzoziemcach oraz przepisów art. 2, art. 42 ust. 2 i 3 Konstytucji poprzez błędną interpretację polegającą na stwierdzeniu, że odwołująca dopuściła się złożenia fałszywych zeznań (zeznania nieprawdy) w wyniku przyjęcia, że:

- podanie nieprawdziwej informacji przez cudzoziemca uzasadnia odmowę udzielenia zezwolenia na zamieszkanie wówczas, gdy informacja ta nie dotyczy okoliczności istotnej dla udzielenia lub odmowy udzielenia zezwolenia;

- podanie nieprawdziwej informacji przez cudzoziemca uzasadnia odmowę udzielenia także wówczas, gdy strona podając tę informację była świadoma, że organowi znana jest jej nieprawdziwość;

- podanie nieprawdziwej informacji przez cudzoziemca uzasadnia odmowę udzielenia zezwolenia także wówczas, gdy strona nie jest świadoma, że podawana informacja jest nieprawdziwa;

- podanie nieprawdziwej informacji przez cudzoziemca uzasadnia odmowę udzielenia zezwolenia także wówczas, gdy strona, gdyby podała prawdziwą informację, przyznałaby się do popełnienia przestępstwa, a więc w przypadku, gdy kłamie - wykonuje swoje prawo do obrony;

3) naruszenie art. 57 ust. 1 pkt 6 lit. b ustawy o cudzoziemcach oraz art. 14, art. 15 ust. 1 oraz art. 16 ustawy z dnia 12 listopada 1956 r. - Prawo prywatne międzynarodowe (dalej "p.p.m.") poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu przez Sąd, że:

- oceny, czy wnioskodawczyni - obywatelka Kazachstanu zeznała nieprawdę stwierdzając, że nie była mężatką, należy dokonać zgodnie z mongolskim prawem małżeńskim (skoro domniemane małżeństwo miało być zawarte w Mongolii) i nieuwzględnieniu rzeczywistego znaczenia wypowiedzi wnioskodawczyni, która odnosiła się do prawa Kazachstanu i która nie rozróżnia stopni wadliwości małżeństwa, ani obiektywnego zakresu, w jakim prawo prywatne międzynarodowe odsyła do prawa Kazachstanu;

- dokument wystawiony w dniu 24 maja 2011 r. przez Rosyjskie Drogi Kolejowe potwierdzające zakup w dniu 21 grudnia 1988 r. przez skarżącą biletu do Ułan Bator został przez skarżącą podrobiony i użyty, jako autentyczny albowiem, wedle twierdzenia Wydziału Informacji o Krajach Pochodzenia Departamentu Postępowań Uchodźczych Urzędu do Spraw Cudzoziemców, nie jest możliwe wydanie zaświadczenia przez koleje rosyjskie o zakupie biletu kolejowego na przejazd pociągiem, jeżeli okoliczność zakupu miała miejsce 25 lat temu;

4) naruszenie art. 57 ust. 1 pkt 9 w związku z art. 61 ust. 1 i ust. 3 oraz art. 53 a ust. 2 ustawy z dnia 13 czerwca 2003 o cudzoziemcach poprzez błędną interpretację i niewłaściwe zastosowanie, polegające na uznaniu, że skarżąca składając wniosek w dniu 11 grudnia 2009 r., nie zachowała 45-dniowego terminu do złożenia wniosku o udzielenie zezwolenia na zamieszkanie na czas oznaczony w przypadku, gdy cudzoziemka w dniu składania wniosku przebywała na terytorium Polski legalnie na podstawie aktualnej na ten dzień wizy, ważnej do dnia 19 grudnia 2009 r.

II. na podstawie art. 174 pkt 2 P.p.s.a.:

1) naruszenie przepisów art. 76 § 1 i art. 97 § 1 pkt 4 Kodeksu postępowania administracyjnego (dalej "k.p.a.") w zw. z art. 10 § 2 oraz art. 145 § 1 pkt 7 k.p.a. W zw. z art. 7 ust. 1 ustawy o cudzoziemcach, poprzez:

- rozstrzygnięcie przez organ zagadnienia wstępnego zakończonego prawomocnym postanowieniem prokuratora o umorzeniu postępowania karnego (postanowienie Prokuratora Rejonowego w [...] z dnia[...] .10.2010 r. oraz postanowienie Prokuratora Rejonowego w [...] z dnia[...] .10.2013 r. o umorzeniu dochodzenia, sygn. akt sprawy[...]) sprzecznie z treścią tego postanowienia, mimo uprzedniego zawieszenia postępowania administracyjnego w oczekiwaniu na wynik postępowania karnego, a także mimo braku wniesienia przez organ jakiegokolwiek środka zaskarżenia na powyższe postanowienia;

- pominięcie przy ocenie materiału dowodowego prawomocnego postanowienia prokuratora o umorzeniu postępowania karnego przeciwko skarżącej stanowiącego środek dowodowy o szczególnej mocy dowodowej zgodnie z art. 76 § 1 k.p.a.;

- poprzez sprzeczność między zebranym materiałem dowodowym w sprawie a dokonanymi ustaleniami faktycznymi mającymi istotne znaczenie dla oceny legalności wydanego w sprawie rozstrzygnięcia przez przyjęcie własnych ustaleń, iż związek małżeński skarżącej z W. K. ma charakter bigamiczny w przypadku, gdy brak jest dowodów potwierdzających stanowisko organów, a postępowanie w sprawie podejrzenia przez skarżącą bigamii prawomocnie umorzono;

2) naruszeniem przepisów art. 76 § 1, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. w zw. z art. 7 ust. 1 ustawy o cudzoziemcach polegające na stwierdzeniu, ze organ jest związany pismem Ambasady Mongolii, zgodnie z którym wnioskodawczyni od roku 1988 do dnia dzisiejszego pozostaje w związku małżeńskim oraz że pismo to stanowi jedyny i niepodważalny dowód tego faktu w postępowaniu administracyjnym;

3) naruszeniem przepisów art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. w zw. z art. 7 ust. 1 ustawy o cudzoziemcach poprzez:

- pominięcie dowodu - pisma konsula Kazachstanu z dnia 28 stycznia 2011 r. oraz zaświadczenia z dnia 8 września 2009 r. o małżeńskiej zdolności prawnej przy ocenie, czy skarżąca pozostawała już w związku małżeńskim przed zawarciem małżeństwa z W. K.;

- pominięcie zeznań wnioskodawczyni oraz świadków, z których wynika, że odwołująca się była w dniu składania zeznań przekonana, że nie była mężatką przed zawarciem małżeństwa z W. K.;

- nielogiczne rozumowanie, zgodnie z którym z faktu, że według prawa Mongolii wnioskodawczyni jest mężatką wynika, że według prawa Kazachstanu również jest mężatką;

- pominięcie zeznań świadków: matki skarżącej oraz jej brata, które potwierdzają, że skarżącej nie było w październiku 1988 r. w Mongolii, bowiem przebywała ona tam dopiero od 22 grudnia 1988 r. (23 grudnia 1988 r. urodziła syna). W związku z czym nie mogła zawrzeć związku małżeńskiego z C. N. w październiku 1988 r. W tym czasie skarżąca przebywała w Kazachstanie, natomiast do Mongolii przybyła dokładnie w dniu 22 grudnia 1988 r.

- nielogiczne rozumowanie organów obu instancji, zgodnie z którym, w sytuacji, w której wnioskodawczym twierdzi, że żyła w błędnym przekonaniu, że wraz z C. N. są małżeństwem, dowody w postaci zeznań świadków dotyczące tego, że w przeszłości oświadczała, że ona i C. N. są małżeństwem, mogą być przydatne dla dokonania oceny, czy rzeczywiście byli oni małżeństwem;

- i w związku z powyższym, nieuzasadnione posłużenie się rzekomym "zeznaniem nieprawdy" przez wnioskodawczynię, jako głównym dowodem uzasadniającym odmowę udzielenia zezwolenia i stwierdzające istnienie obligatoryjnej przesłanki odmowy udzielenia zezwolenia w sytuacji, gdy rzeczywistą przyczyną wydania odmownej decyzji jest nieuzasadnione podejrzenie, iż małżeństwo skarżącej zostało zawarte w warunkach bigamii w celu obejścia przepisów ustawy, mimo niestwierdzenia bigamii w postępowaniu karnym oraz niestwierdzenia fikcyjności związku małżeńskiego skarżącej z W. K.;

- pominięcie dowodu z dokumentu - paszportu skarżącej, w sprawie anulowania ważnej na dzień złożenia wniosku o zezwolenie na pobyt czasowy wizy (termin ważności od dnia 20 września 2009 r. do dnia 19 grudnia 2009 r.). - kopię paszportu skarżącej załączono do niniejszej skargi.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie.

Naczelny Sąd Administracyjny związany jest podstawami skargi kasacyjnej, albowiem według art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm. - zwanej dalej P.p.s.a.), rozpoznaje sprawę w jej granicach, biorąc z urzędu pod uwagę jedynie nieważność postępowania. W niniejszej sprawie żadna z wymienionych w art. 183 § 2 P.p.s.a. przesłanek nieważności postępowania nie zaistniała, wobec czego kontrola Naczelnego Sądu Administracyjnego ograniczyła się wyłącznie do zbadania zawartych w skardze zarzutów sformułowanych w granicach podstaw kasacyjnych.

Strona skarżąca formułuje zarzuty wskazujące zarówno na naruszenie prawa materialnego, jak też na naruszenie przepisów postępowania. Przedmiot obu rodzajów zarzutów, jak i kierunek argumentacji pozostaje jednak w ścisłym związku, koncentrując się zasadniczo wokół postanowień art. 57 ust. 1 pkt 1, pkt 6 lit. b, pkt 9 oraz art. 53 ust. 1 pkt 6 ustawy o cudzoziemcach, których wadliwa wykładnia i nieprawidłowe zastosowanie doprowadziło Sąd pierwszej instancji do błędnej oceny zaskarżonej decyzji. Mając zatem na względzie powyższy związek treściowy, sformułowane w niniejszej skardze kasacyjnej zarzuty poddane zostaną kontroli kasacyjnej łącznie, w kontekście naruszenia prawa materialnego. Dopiero wynik tego aspektu kontroli kasacyjnej zostanie nałożony na ocenę zarzutu naruszenia przepisów postępowania mającego istotny wpływ na wynik sprawy.

W ocenie Sądu Wojewódzkiego organy orzekające zasadnie uznały, że skarżąca podała nieprawdę w postępowaniu administracyjnym, ponieważ będąc w związku małżeńskim z obywatelem polskim zataiła fakt pozostawania w związku małżeńskim z obywatelem Mongolii. Prawidłowo zatem zastosowały przepis art. 57 ust 1 pkt 6 lit b. ustawy o cudzoziemcach, gdyż z uwagi na fakt, że skarżąca nadal pozostaje w związku małżeńskim z obywatelem Mongolii, związek małżeński z obywatelem polskim nie może uzasadniać jej pobytu w Polsce przez okres powyżej 3 miesięcy.

Zdaniem składu orzekającego Naczelnego Sądu Administracyjnego należy zgodzić się z argumentację skargi, że małżeństwo skarżącej z obywatelem polskim istnieje i jest ważne bez względu na to, czy jest to małżeństwo bigamiczne czy też nie. Zgodnie z art. 53 ust. 1 pkt 6 ustawy o cudzoziemcach: "Zezwolenia na zamieszkanie na czas oznaczony udziela się cudzoziemcowi, który jest małżonkiem obywatela polskiego". Stylizacja normatywna tej regulacji nakazuje przyjąć, że organ zawsze udziela zezwolenia, gdy pozytywnie zweryfikuje, że cudzoziemiec jest małżonkiem obywatela polskiego. W takim przypadku zachodzi zatem obligatoryjna przesłanka udzielenia zezwolenia. Wydając, na podstawie art. 53 ust. 1 pkt 6 ustawy o cudzoziemcach, decyzję w sprawie zezwolenia na zamieszkanie na czas oznaczony na terytorium RP, organ ex lege powinien mieć na względzie, że skarżąca jest żoną obywatela polskiego. Należy też zwrócić uwagę, że zawarta w przepisie art. 53 ust. 1 in fine ustawy o cudzoziemcach przesłanka dodatkowa: "jeżeli okoliczność, która jest podstawą ubiegania się o to zezwolenie, uzasadnia jego zamieszkiwanie na terytorium Rzeczpospolitej Polski przez okres dłuższy niż 3 miesiące", nie upoważnia organu do samodzielnego tworzenia dodatkowych - pozaustawowych przesłanek udzielenia zezwolenia. W kontekście pkt 6 tego przepisu przesłanka ta ma zastosowanie tylko wówczas, gdyby wspólne pożycie rodziny powstałej przez zawarcie małżeństwa z obywatelem polskim nie było związane z przebywaniem na terytorium Polski, a więc wtedy, gdyby polski obywatel nie przebywał i nie zamierzał przebywać na terenie Polski. Natomiast fakt, że małżeństwo potencjalnie podlega unieważnieniu, czy też prawdopodobne jest jego rozwiązanie itp. nie ma żadnego znaczenia punktu widzenia przesłanki o której mowa w art. 53 ust. 1 pkt 6 ustawy o cudzoziemcach. Związek małżeński zawarty mimo podstawy do jego unieważnienia określonej w art. 13 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego nie jest małżeństwem nieistniejącym (matrimonium non existens). Małżeństwo bigamiczne rodzi bowiem wszelkie skutki "ważnego" związku małżeńskiego, aż do chwili uprawomocnienia wyroku orzekającego jego unieważnienie (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 16 marca 2006 r., sygn. II AKa 61/06, LEX nr 191767; J. S. Giżowska-Szarek, Przestępstwo bigamii, "Prokuratura i Prawo" 2005, nr 12, s. 82). Mając to na uwadze trzeba przyjąć, że skoro istnieją przesłanki, które upoważniają organ do wydania decyzji o udzieleniu zezwolenia na zamieszkanie na czas oznaczony tj. osoba ubiegająca się jest małżonkiem obywatela polskiego, to powinna być wydana decyzja pozytywna.

Istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy ma też kwestia przyjęcia prawa właściwego stanowiącego podstawę do oceny, czy skarżąca była mężatką przed zawarciem małżeństwa z obywatelem polskim czy nie. Organy a za nimi Sąd Wojewódzkim wyszły z założenia, że rozstrzyga o tym prawo Mongolii (opierają się bowiem na zaświadczeniu wydanym przez ambasadę Mongolii), poza tym nie wskazały w decyzji dlaczego, i w jaki sposób ustaliły, że właściwym do zastosowania będzie prawo mongolskie, a nie prawo Kazachstanu, którego skarżąca jest obywatelką. Wprawdzie forma zawarcia małżeństwa faktycznie podlegała prawu mongolskiemu (art. 15 § 1 p.p.m.), jednakże już możność zawarcia małżeństwa (art. 14 p.p.m.) oraz unieważnienie tego małżeństwa i jego skutki podlegałyby prawu Kazachstanu (art. 14 p.p.m. w zw. z art. 16 p.p.m.). Z przeprowadzonych dowodów wynika, że małżeństwo skarżącej z obywatelem Mongolii zostało, według prawa Kazachstanu, uznane za niebyłe. W takim wypadku, gdyby nieważność małżeństwa miała wówczas, według prawa Kazachstanu, skutek ex tunc to należałoby przyjąć, że skarżąca nie była mężatką. Chodzi więc o to, czy miała ona zdolność prawną do zawarcia małżeństwa z obywatelem polskim, czy też ze względu na pozostawanie w związku małżeńskim takiej zdolności nie miała. Jednakże kwestia zdolności do zawarcia związku małżeńskiego podlegała zgodnie z art. 14 p.p.m. wyłącznie prawu Kazachstanu. To prawo Kazachstanu rozstrzyga o tym, czy małżeństwo z obywatelem Mongolii jest uznawane za ważne czy też nie, zaś prawo Mongolii nie ma tu zastosowania. W konsekwencji należy uznać, że zeznania skarżącej nie są fałszywe, jeżeli tylko jej małżeństwo według prawa Kazachstanu nie istniało lub było obciążone wadą, choćby nawet okazało się, że wada ta nie prowadzi do nieważności ex tunc lub, że prawo Kazachstanu odsyła do prawa mongolskiego. Trzeba przy tym mieć na względzie, że skarżąca przedłożyła "zaświadczenie o małżeńskiej zdolności prawnej" z dnia 8 września 2009 r., wystawione przez Naczelnika Oddziału Organizacji Pracy ds. Rejestracji Aktów - Stanu Cywilnego Departamentu Sprawiedliwości Miasta Ałmaaty (wraz z tłumaczeniem przysięgłym na język polski). Dokument ten został wykorzystany w celu wykazania, że brak jest po stronie skarżącej przeszkód do zawarcia małżeństwa z obywatelem polskim.

Zdaniem Sądu pierwszej instancji, prawidłową przesłanką odmowy udzielenia zezwolenia na pobyt czasowy jest przyjęcie, że zgodnie z art. 57 ust. 1 pkt 6 lit. b ustawy o cudzoziemcach, skarżąca dopuściła się podrobienia i użycia dokumentu wystawionego w dniu 24 maja 2011 r. przez Rosyjskie Drogi Kolejowe potwierdzające zakup, w dniu 21 grudnia 1988 r., biletu ze stacji Irkuck do Ułan Bator bowiem, wedle twierdzenia Wydziału Informacji o Krajach Pochodzenia Departamentu Postępowań Uchodźczych Urzędu do Spraw Cudzoziemców i Ambasady Federacji Rosyjskiej w Warszawie, nie jest możliwe wydanie zaświadczenia przez koleje rosyjskie o zakupie biletu kolejowego na przejazd pociągiem, jeżeli okoliczność zakupu miała miejsce 25 lat temu i w archiwum nie przechowuje się żadnych informacji z tamtego okresu. Skarżąca podnosi jednak, że dokument taki został jej wydany i przedłożyła go do akt sprawy. Natomiast skoro organ uznał ten dokument za podrobiony, to powinien przedłożyć go do odpowiedniej instytucji, celem weryfikacji jego prawdziwości, a nie zakładać a priori jego fałszywość. Badanie ważności tego dokumentu, powinno zostać szczegółowo przeprowadzone, bowiem dokument ten podważał w całości stanowisko organów administracyjnych i mógł udowadniać, że w dniu rzekomego zawarcia związku małżeńskiego skarżącej z obywatelem Mongolii, ta nie przebywała w Mongolii.

Wydając decyzję odmowną na zezwolenie na pobyt czasowy organy administracyjne przypisały skarżącej popełnienie czynu zabronionego z art. 206 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny, tj. przestępstwa bigamii. Należy zaznaczyć, że niedopuszczalnym jest ustalenie przez organ władzy publicznej, że dana osoba popełniła przestępstwo i wyciąganie z tego faktu negatywnych dla niej skutków w postępowaniu administracyjnym, jak w tym wypadku - odmowy udzielenia zezwolenia - bez wyroku sądu, który orzeka prawomocnie o popełnieniu tego przestępstwa. Działanie organu narusza zatem przepis art. 42 ust. 3 Konstytucji statuujący zasadę domniemania niewinności, zgodnie z którą organ ma obowiązek uważać, że skarżąca nie popełniła przestępstwa bigamii, tak długo, aż jej wina nie będzie stwierdzona prawomocnym wyrokiem sądu. Organy administracyjne miały też obowiązek wziąć pod uwagę fakt, że dochodzenie przeciwko skarżącej o popełnienie bigamii zostało prawomocnie zakończone na podstawie art. 17 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania karnego, a więc ze względu na to, że czynu nie popełniono albo brak jest danych dostatecznie uzasadniających podejrzenie jego popełnienia (postanowienie Prokuratora Rejonowego w [...] z dnia [...] października 2010 r. i postanowienie Prokuratora Prokuratury Rejonowej w [...] z dnia [...] października 2013 r.). Kwestia ta była zatem zagadnieniem wstępnym w rozumieniu art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a., w związku z czym organ na podstawie tego przepisu, zawiesił postępowanie administracyjne w oczekiwaniu na prawomocne rozstrzygniecie kwestii popełnienia lub nie przestępstwa (postanowienie z dnia 4 czerwca 2010 r.). Jednakże skoro zagadnienie wstępne zostało prawomocnie rozstrzygnięte na korzyść skarżącej (poprzez umorzenie dochodzenia), to organ zobowiązany był wynik postępowania przygotowawczego uwzględnić w postępowaniu administracyjnym. Należy, więc zgodzić się ze skarżącą kasacyjnie, że w sprawie został naruszony art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a., albowiem organ wprawdzie zawiesił postępowanie i podjął je dopiero po prawomocnym rozstrzygnięciu zagadnienia wstępnego, następnie jednak samodzielnie rozstrzygnął to zagadnienie i to w dodatku odmiennie niż prokurator. Organ, który zawiesi postępowanie na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a., powinien uwzględnić rozstrzygnięcie zagadnienia wstępnego wydane przez właściwy organ. Nie ulega wątpliwości, że postanowienie prokuratora o umorzeniu postępowania karnego jest wiążące i żaden organ państwowy nie może w trybie innym niż przewidziany w k.p.k. kwestionować tego rozstrzygnięcia i przyjmować, że skarżąca popełniła przestępstwo bigamii. Podkreślenia przy tym wymaga fakt, że organ, mimo że nie zgadzał się z postanowieniem prokuratora o umorzeniu (i zakończeniu) dochodzenia, to jednak nie wniósł od tych postanowień żadnych środków zaskarżenia. Ponadto nawet, gdyby uznać, że organ ma prawo rozstrzygnąć zagadnienie wstępne odmiennie niż prokurator w postanowieniu o umorzeniu postępowania, to w każdym razie postanowienie takie stanowi dokument urzędowy o szczególnej mocy dowodowej, o którym mowa w art. 76 § 1 k.p.a. i organ miał obowiązek postanowienie wziąć pod uwagę.

W toku postępowania błędnie uznano także wiążącą moc pisma z Ambasady Mongolii. Organy na jego podstawie ustaliły, że skarżąca pozostawała od dnia 20 października 1988 r. do dnia wydania skarżonej decyzji, w związku małżeńskim z obywatelem Mongolii. Stwierdziły nadto, że nie ma możliwości podważania faktów wskazanych przez inny organ lub władze innego kraju (tu: Ambasady Mongolii w Warszawie). Ustalenie to oparte jest na poglądzie prawnym, jakoby organ prowadzący postępowanie administracyjne był zobowiązany bezwzględnie i wyłącznie uznawać za udowodnione fakty wynikające z dokumentów wskazanych przez Ambasadę Mongolii. Trzeba zgodzić się ze skarżącą, że w realiach sprawy, zastosowanie będzie miało wyłącznie prawo Kazachstanu. Z zaświadczenia z dnia 8 września 2009 r. o małżeńskiej zdolności prawnej pochodzącego od uprawnionego organu Kazachstanu wynika, że skarżąca nie pozostawała w związku małżeńskim przed zawarciem małżeństwa z W. K. Organ próbując wyjaśnić powstałe sprzeczności między ww. dokumentem a dokumentem z Ambasady Mongolii, uznał że skoro istnieje możliwość, że władze Kazachstanu nie wiedziały o małżeństwie zawartym w Mongolii, to małżeństwo to zostało zawarte. Trafnie zatem argumentuje skarżąca, że prowadząc postępowanie dowodowe nie odróżniono faktu istnienia, ważności i niewadliwości małżeństwa według prawa Kazachstanu od faktu istnienia, ważności i niewadliwości małżeństwa według prawa Mongolii.

W związku z powyższym nieuprawnione było formalne oparcie decyzji odmawiającej skarżącej udzielenia zezwolenia na zamieszkanie na czas oznaczony wyłącznie na przyjęciu zeznania nieprawdy co do stanu cywilnego, w sytuacji gdy faktyczną przyczyną wydania negatywnego orzeczenia jest podejrzenie organu administracyjnego, że małżeństwo skarżącej zostało zawarte w warunkach bigamii w celu obejścia przepisów ustawy. Jednocześnie w karnym postępowaniu przygotowawczym stwierdzono, że nie istnieją dowody potwierdzające popełnienie przestępstwa bigamii przez skarżącą, co uzasadniało umorzenie postępowania. Natomiast w postępowaniu administracyjnym nie stwierdzono fikcyjności, czy nieważności związku małżeńskiego skarżącej z obywatelem polskim, co zostało wyraźnie przyznane także w treści uzasadnienia zaskarżonego wyroku. Nadto, z dokumentu - paszportu kazachskiego skarżącej, wynika, że w dniu złożenia wniosku o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy przebywała ona legalnie na terenie Polski, bowiem w jej paszporcie widniała wiza udzielona na okres od dnia 20 września 2009 r. do dnia 19 grudnia 2009 r. Złożenie wniosku o udzielenie zezwolenia nastąpiło przez skarżącą w dniu 11 grudnia 2009 r., gdzie w tym samym dniu, pracownik organu administracji anulował skarżącej ważną wizę w dodatku z datą wsteczną tj. od dnia 10 grudnia 2009 r. W przypadku skarżącej, która przebywała legalnie w tym czasie na terenie kraju nie będzie miał zastosowania termin 45 dniowy do złożenia wniosku wynikający z przepisu art. 61 ust. 1 ustawy o cudzoziemcach.

W świetle powyższych okoliczności faktycznych i prawnych należy uznać, że skarga kasacyjna jest uzasadniona. Z przedstawionych zarzutów i ich argumentacji wynika, że trafnie podniesiono, iż zarówno organy administracyji, jak i kontrolujący legalność decyzji Sąd Wojewódzki dokonały błędnej interpretacji przepisów prawa i w konsekwencji wadliwe je zastosowały. W niniejszej sprawie działanie organów administracji jest sprzeczne zarówno z zasadą prawdy materialnej nakazującej prowadzić postępowanie obiektywnie mając na celu uwzględnienie interesu społecznego i słusznego interesu strony, jak również godzi w konstytucyjną zasadę domniemania niewinności skarżącej. Nie wzięto także pod uwagę, że organy obu instancji w toku postępowania nie stwierdziły fikcyjności związku małżeńskiego skarżącej z obywatelem polskim, jak również tego, że skarżąca wraz z W. K. i swoją córką E. tworzą rodzinę. Z uwagi na rangę dobra osobistego w postaci "prawa do życia w rodzinie", jak i szczególnej więzi łączącej członków rodziny, wywodzonych z wartości konstytucyjnych (art. 18 i 47 Konstytucji RP), nie ulega wątpliwości, że powinny one zasługiwać na realną ochronę ze strony państwa. Zasadny jest też zarzut kasacji, że zaskarżona decyzja, poprzez daleko idącą ingerencję w stan cywilny skarżącej i jej relacje rodzinne narusza prawo do życia rodzinnego chronionego na podstawie art. 8 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności, sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 r. (Dz. U. z 1993 r., Nr 61, poz. 284 z późn. zm.).

Mając na uwadze powyższe należało uznać, że zaskarżona decyzja oraz decyzja organu I instancji naruszały prawo materialne i formalne w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, co powinno uzasadniać ich uchylenie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny.

Uznając, że istota sprawy jest dostatecznie wyjaśniona Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 188 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c oraz art. 135 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.

O kosztach postępowania sądowego orzeczono na podstawie art. 203 pkt 1 P.p.s.a.