Wyrok NSA, sygn. akt III SA 7604/98
NSA w Warszawie (przed reformą)
Data orzeczenia: 1999-10-22 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 611  Podatki  i  inne świadczenia pieniężne, do  których   mają zastosowanie przepisy Ordynacji  podatkowej, oraz egzekucja t
Hasła tematyczne: Podatek dochodowy od osób fizycznych
Podatkowe postępowanie
Administracyjne postępowanie
Powołane przepisy: article: art. 8 ust. 2
journal: Dz.U. 1993 nr 108 poz. 486
law: Obwieszczenie Ministra Finansów z dnia 1 września 1993 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy o zobowiązaniach podatkowych.
article: art. 22 par. 2
journal: Dz.U. 1997 nr 137 poz. 926
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa.
Teza: Decyzje wydawane na podstawie art. 8 ust. 2 ustawy z dnia 19 grudnia 1980 r. o zobowiązaniach podatkowych /Dz.U. 1993 nr 108 poz. 486 ze zm./, czy obecnie na podstawie art. 22 par. 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa /Dz.U. nr 137 poz. 926 ze zm./ w przedmiocie zaniechania ustalenia zobowiązania podatkowego czy też poboru podatków /także odmowy/ mają charakter uznaniowy.

Oznacza to, że do organu podatkowego należy wybór jednego z możliwych sposobów rozstrzygnięcia sprawy.

TEZY

Decyzje wydawane na podstawie art. 8 ust. 2 ustawy z dnia 19 grudnia 1980 r. o zobowiązaniach podatkowych /Dz.U. 1993 nr 108 poz. 486 ze zm./, czy obecnie na podstawie art. 22 par. 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa /Dz.U. nr 137 poz. 926 ze zm./ w przedmiocie zaniechania ustalenia zobowiązania podatkowego czy też poboru podatków /także odmowy/ mają charakter uznaniowy.

Oznacza to, że do organu podatkowego należy wybór jednego z możliwych sposobów rozstrzygnięcia sprawy.


SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu sprawy ze skargi Stanisława Ś. na decyzję Izby Skarbowej w W. z dnia 30 lipca 1998 r. (...) w przedmiocie odmowy zaniechania poboru zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych - oddala skargę.


UZASADNIENIE

Aktem notarialnym z dnia 1 czerwca 1994 r. Alina i Stanisław małżonkowie Ś. nabyli od Dzielnicy Gminy W.-Ś. budynek o pow. 372 m2 znajdujący się w W. przy ul. T. 43 za kwotę 374.239.000 st. zł /50 procent wartości/. Zarząd Dzielnicy Gminy W.-Ś. ustanowił na rzecz kupujących użytkowanie wieczyste gruntu, na którym znajduje się sprzedawany budynek - wartość gruntu wyceniono na kwotę 369.166.000 st. zł. Jak wynika z umowy /par. 2/ nabywający S. Ś. jest jedynym spadkobiercą byłego właściciela nieruchomości.

Kolejnym aktem notarialnym z dnia 11 stycznia 1996 r. małżonkowie Ś. sprzedali na rzecz "W. D. Z." Sp. z o.o. w W. prawo użytkowania wieczystego działki gruntu przy ul. T. 43 w W. wraz ze znajdującym się na tej działce budynkiem stanowiącym odrębną nieruchomość za kwotę 854.048 PLN.

Pismem z dnia 16 stycznia 1996 r. S. Ś. zwrócił się do Urzędu Skarbowego W.-W. o zwolnienie go z zapłaty zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych z tytułu sprzedaży nieruchomości przy ul. T. 43 w W., jako byłego właściciela i prawnego następcę tej nieruchomości. Urząd Skarbowy W.W. decyzją z dnia 2 lutego 1996 r. utrzymaną w mocy decyzją Izby Skarbowej w W. z dnia 3 lipca 1997 r. określił S. Ś. zryczałtowany podatek dochodowy ze sprzedaży nieruchomości. Następnie Urząd Skarbowy W.-W. decyzją z dnia 24 lipca 1997 r., wydaną na podstawie art. 104 Kpa i art. 8 ustawy z dnia 19 grudnia 1980 r. o zobowiązaniach podatkowych /Dz.U. 1993 nr 108 poz. 486 ze zm./ odmówił zaniechania poboru wymienionego podatku dochodowego od sprzedaży nieruchomości, gdyż wnioskodawca po sprzedaży nieruchomości dysponował kwotą pozwalającą na uiszczenie podatku, zaś argumenty przytoczone we wniosku nie mieściły się w kategoriach wymienionych o powołanym art. 8 ustawy o zobowiązaniach podatkowych. Decyzja ta jak wynika z akt sprawy, nie została jednak we właściwy sposób doręczona, co spowodowało wniesienie skargi na bezczynność organu. Sąd administracyjny wyrokiem z dnia 14 stycznia 1998 r. SAB 40/97 oddalił skargę S. Ś. na bezczynność Urzędu Skarbowego W.-W., wyrażając w uzasadnieniu wyroku pogląd, iż decyzja którą rozpatrzono wniosek z dnia 18 stycznia 1996 r. została wydana lecz nie została doręczona. Jak wynika z akt sprawy decyzja z dnia 24 lipca 1997 r. została doręczona w dniu 23 lutego 1998 r.

W odwołaniu od tej decyzji zarzucono naruszenie art. 8 ustawy o zobowiązaniach podatkowych, polegające na nieuwzględnieniu społecznych aspektów sprawy uzasadniających zaniechanie ustalenia podatkowego. Izba Skarbowa w W. decyzją z dnia 30 lipca 1998 r. (...) utrzymała w mocy zaskarżoną decyzję. W podstawie prawnej powołano art. 233 par. 1 pkt 1 w związku z art. 220 par. 2 i art. 22 par. 2 pkt 1 Ordynacji podatkowej.

W uzasadnieniu decyzji podano, że w niniejszej sprawie nastąpiło nabycie prawa wieczystego użytkowania wraz z gruntem, a nie przywrócenie własności, a więc sytuacja skarżącego jest inna aniżeli sytuacja prawna "byłych właścicieli". Zaniechanie w tej sytuacji oznaczałoby wyłączenie spod opodatkowania dochodów, które z mocy prawa są powszechnie opodatkowane i nie ma szczególnych przesłanek do ich pominięcia, jako, przedmiotu opodatkowania. W skardze na tę decyzję wniesionej przez S. Ś. do Naczelnego Sądu Administracyjnego zarzucono naruszenie art. 8 ustawy o zobowiązaniach podatkowych i dyskryminację w stosunku do byłych właścicieli nieruchomości warszawskich, którzy na analogicznej podstawie prawnej utracili prawo własności odzyskując je następnie nieodpłatnie i którzy w przypadku sprzedaży odzyskanych nieruchomości nie opłacają podatku dochodowego; stanowi to bowiem naruszenie art. 32 konstytucji /zasady równości wobec prawa/ i wniesiono o zobowiązanie Urzędu Skarbowego aby na podstawie art. 8 powołanej ustawy zaniechał ustalenia podatku od skarżącego. W odpowiedzi na skargę wniesiono o jej oddalenie z przyczyn podanych w zaskarżonej decyzji.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Na wstępie należało przypomnieć, że zgodnie z art. 21 i art. 22 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o NSA /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./ Sąd sprawuje w zakresie swojej właściwości kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji /aktu administracyjnego/, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej tzn. ocenia zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej legalności i może zaskarżoną decyzję uchylić lub stwierdzić jej nieważność, gdy w sposób istotny narusza ona przepisy obowiązujące w dacie jej wydania. Należy przy tym zaznaczyć, że orzeczenia Sądu mają, w zasadzie, charakter kasacyjny, a nie reformatoryjny, co oznacza, ze Sąd nie jest władny zastępować organy administracji państwowej przez np. wydawanie decyzji czy też w inny sposób wkraczanie w kompetencje tych organów. Decyzje wydawane na podstawie art. 8 ust. 2 ustawy o zobowiązaniach podatkowych, czy obecnie na podstawie art. 22 par. 2 Ordynacji podatkowej w przedmiocie zaniechania ustalenia zobowiązania podatkowego czy też poboru podatków /także odmowy/ mają charakter uznaniowy. Oznacza to, że do organu podatkowego należy wybór jednego z możliwych sposobów rozstrzygnięcia sprawy.

Sądowa kontrola tego rodzaju decyzji obejmuje samo postępowanie poprzedzające jej wydanie ale już nie rozstrzygnięcia będące wynikiem dokonania wyboru, o którym mowa była wyżej. Jeżeli więc organ administracyjny stwierdzi, że w sprawie nie zachodzą przesłanki, o których mowa w art. 8 ust. 2 ustawy o zobowiązaniach podatkowych /wypadki gospodarczo lub społecznie uzasadnione lub inne szczególne okoliczności, a zwłaszcza gdy pobranie podatku mogłoby zagrozić egzystencji podatnika/, bądź też w art. 22 par. 2 Ordynacji podatkowej /pobranie podatku zagraża ważnym interesom podatnika, a w szczególności jego egzystencji/, to przepisy te w ogóle nie mogą mieć zastosowania. Dopiero wystąpienie takich przesłanek nakazuje rozważenie, czy w ogóle, a jeżeli tak to w jakiej części może nastąpić zaniechanie.

W rozpatrywanej sprawie skarżący upatrywał przesłankę do zaniechania ustalenia /poboru/ podatku z tym, że podatek dochodowy nie był pobierany od byłych właścicieli nieruchomości /domów/ w przypadku sprzedaży odzyskanych przez nich nieodpłatnie nieruchomości. Orzekające w sprawie organy wskazały w wydanych przez siebie decyzjach na brak analogii sytuacji skarżącego z sytuacją osób, o których pisze /byłych właścicielach, którzy odzyskali nieodpłatnie nieruchomości/. Skarżący bowiem wraz z żoną nabyli prawo użytkowania wieczystego gruntu i własność budynku przy ul. T. 43 w drodze kupna aktem notarialnym z dnia 1 czerwca 1994 r., a więc od tej daty liczył się bieg terminu o którym mowa w art. 10 ust. 1 pkt 8 w związku z art. 28 ust. 2 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych /Dz.U. 1993 nr 90 poz. 416 ze zm./, podczas gdy w sytuacji byłych właścicieli, którzy nieodpłatnie odzyskali swoją własność ex tunc tj. uznawano, że istniejący stan własności nie uległ zmianie w latach 40 czy 50. Skoro więc, jak to trafnie wskazały organy podatkowe, a przede wszystkim Izba Skarbowa, sytuacja skarżącego odbiegała od sytuacji w jakiej pozostawały osoby, które wymieniono w skardze /byłych właścicieli, którzy nieodpłatnie odzyskali swoją własność/, to nie może być mowy o naruszeniu konstytucyjnej zasady równości wobec prawa. Natomiast wyłączenie /zaniechanie/ skarżącego z opodatkowania prowadziłoby właśnie do naruszenia tej zasady w stosunku do innych osób, które zbyły nabyte nieruchomości przed upływem 5 lat od ich nabycia.

Skoro więc orzekające organy oceniły podnoszoną przez skarżącego argumentację, a nawet szerzej oceniły sprawę w świetle sytuacji materialnej podatnika, dochodząc do wniosku, że w sprawie nie zaistniały przesłanki do zastosowania wyjątkowych rozwiązań w postaci ulgi podatkowej, to należało uznać że zaskarżona decyzja prawa nie narusza w stopniu uzasadniającym jej uchylenie. Z tych względów, na podstawie art. 27 ust. 1 ustawy o NSA orzeczono, jak w sentencji.