Wyrok WSA w Kielcach, sygn. akt II SA/Ke 422/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach
Data orzeczenia: 2012-08-09 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6149 Inne o symbolu podstawowym 614
Hasła tematyczne: Szkolnictwo wyższe
Skarżony organ: Rektor Uniwersytetu/Politechniki/Akademii
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: par. 11 pkt 4, par. 11
journal: Dz.U. 2004 nr 15 poz 128
law: Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 15 stycznia 2004 r. w sprawie szczegółowego trybu przeprowadzania czynności w  przewodach doktorskim i habilitacyjnym oraz w postępowaniu o nadanie tytułu profesora
article: art. 151
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dorota Chobian (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Jacek Kuza,, Sędzia WSA Sylwester Miziołek, Protokolant Sekretarz sądowy Katarzyna Tuz-Stando, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 9 sierpnia 2012r. sprawy ze skargi R.S. na decyzję Rektora Uniwersytetu z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zwrotu stypendium habilitacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] znak: [...] Rektor Uniwersytetu, zwany dalej organem, działając na podstawie art. 22 ust. 1 i 2, art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 14 marca 2003 r. o stopniach naukowych i tytule naukowym oraz o stopniach i tytule w zakresie sztuki (Dz. U. Nr 65, poz. 595 ze zm.), § 2 ust. 2 pkt 1, § 3 ust. 1 i 3, § 7 ust. 1 pkt 2, § 7 ust. 2 i 3 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 25 maja 2005 r. w sprawie stypendiów doktorskich i habilitacyjnych, art. 60 ust. 6 w zw. z art. 66 ust. 1 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz. U. nr 164 poz. 1365 z zm.), art. 104, art. 107, art. 127 § 3, art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., po rozpoznaniu odwołania R.a S.a, utrzymał w mocy decyzję własną z dnia 18 maja 2011r., zobowiązującą R.a S.a do zwrotu pobranego stypendium habilitacyjnego w kwocie 26988 (dwadzieścia sześć tysięcy dziewięćset osiemdziesiąt osiem) złotych w terminie 30 dni od daty otrzymania decyzji.

W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia organ wskazał, iż R. S. był pracownikiem Uniwersytetu (poprzednio A.) od dnia 1 października 2005r. do dnia 31 lipca 2009r. W dniu 19 kwietnia 2006r. zawarł z Uniwersytetem Humanistyczno-Przyrodniczym umowę o stypendium habilitacyjne na okres od dnia 1 kwietnia 2006r. do 31 marca 2007r. Podstawą przyznania stypendium była - wymagana rozporządzeniem Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 25 maja 2005 r. w sprawie stypendiów doktorskich i habilitacyjnych - pozytywna opinia Rady Wydziału Humanistycznego Uniwersytetu o stopniu zaawansowania rozprawy habilitacyjnej. Wysokość przyznanego stypendium wynosiła 2249,00 zł miesięcznie. Było ono zostało wypłacane R. S. w okresie od kwietnia 2006r. do marca 2007r. w łącznej wysokości 26988,00 zł. Przygotowana przez R. S. rozprawa habilitacyjna nie otrzymała pozytywnych recenzji wydawniczych. R. S. nie wszczął przewodu habilitacyjnego na Wydziale Humanistycznym Uniwersytetu i nie przystąpił tym samym do kolokwium habilitacyjnego na wyżej wymienionym Wydziale do dnia 31 marca 2009r. ani w terminie późniejszym.

R. S. przeprowadził natomiast kolokwium habilitacyjne w dniu 22 czerwca 2009r. na Wydziale Pedagogicznym Uniwersytetu w R. W dniu 23 czerwca 2009r. Rada Naukowa Wydziału Pedagogicznego tego Uniwersytetu nadała R. S. tytuł docenta nauk humanistycznych. Zaświadczeniem z dnia 9 grudnia 2009r. Minister Nauki i Szkolnictwa Wyższego potwierdził, iż decyzja wydana przez ten Uniwersytet o nadaniu R. S. tytuł docenta jest równoważna z dyplomem doktora habilitowanego nauk humanistycznych nadawanym w Rzeczypospolitej Polskiej.

Decyzją z dnia 18 maja 2011 Rektor Uniwersytetu zobowiązał R. S. do zwrotu pobranego stypendium habilitacyjnego w terminie 30 dni od daty otrzymania decyzji.

R. S. złożył wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy zakończonej wydaniem powyższej decyzji.

Utrzymując w mocy decyzję z 18maja 2011r. organ wskazał, iż podstawą prawną przyznania R. S. stypendium habilitacyjnego był art. 22 ust. 1 ustawy z dnia 14 marca 2003 r. o stopniach naukowych i tytule naukowym oraz o stopniach i tytule w zakresie sztuki (Dz. U. Nr 65, poz. 595 ze zm.) oraz wydane na podstawie ust. 2 tego przepisu rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 25 maja 2005 r. w sprawie stypendiów doktorskich i habilitacyjnych (Dz. U. Nr 115, poz. 965). Z uwagi na fakt, iż R. S. spełnił wymogi § 2 ust. 2 i § 3 ust. 1 cytowanego rozporządzenia, w szczególności jako pracownik ówczesnej Akademii uzyskał pozytywną opinię Rady Wydziału Humanistycznego Uniwersytetu o stopniu zaawansowania rozprawy habilitacyjnej, pomiędzy nim a uczelnią została zawarta przewidziana § 3 ust 3 cytowanego rozporządzenia umowa o stypendium habilitacyjne. Na mocy powyższej umowy Uniwersytet wypłacił R.S. stypendium habilitacyjne za miesiące kwiecień 2006r. - marzec 2007r. w kwocie 26988,00 zł.

Zgodnie z § 7 1-3 cytowanego rozporządzenia osoba, która pobierała stypendium, może zostać zobowiązana przez organ przyznający stypendium do zwrotu całości lub części pobranego stypendium, jeżeli: cofnięto jej stypendium, albo w ciągu dwóch lat od daty upływu okresu, na który stypendium zostało przyznane, nie przystąpiła do kolokwium habilitacyjnego, chyba że nieprzystąpienie do kolokwium habilitacyjnego nastąpiło z przyczyn od niej niezależnych. O wysokości kwoty pobranego stypendium podlegającej zwrotowi rozstrzyga organ przyznający stypendium.

Rozstrzygnięcie przez organ przyznający stypendium powyższej kwestii następuje w drodze decyzji administracyjnej, co wynika z treści art. 29 ust. 1 cytowanej ustawy o stopniach naukowych i tytule naukowym oraz o stopniach i tytule w zakresie sztuki. Skoro zatem wyżej wymieniona ustawa, ani wydane na jej podstawie rozporządzenie nie reguluje wprost w formy, w jakiej organ przyznający stypendium orzeka w przedmiocie jego zwrotu, należy w tej sytuacji stosować przepisy k.p.a. Potwierdza to uchwała Sądu Najwyższego z dnia 22 października 2010r. podjęta w sprawie III CZP 74/10. Organ podkreślił, iż jakkolwiek uchwała ta dotyczy stypendium doktoranckiego, przyznawanego na podstawie rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z 25.05.2005 r. w sprawie warunków i trybu organizowania, prowadzenia i odbywania studiów doktoranckich oraz przyznawania i zwrotu stypendiów doktoranckich, to wskazany w § 14 w/w rozporządzenia sposób zobowiązania do zwrotu pobranego stypendium - orzeczenie podmiotu, który przyznał stypendium - jest tożsamy ze sposobem wskazanym w wydanym w tym samym dniu rozporządzeniu Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 25.05.2005 r. w sprawie stypendiów doktorskich i habilitacyjnych. Ponadto oba rozporządzenia są aktami wykonawczymi do tej samej ustawy o stopniach naukowych i tytule naukowym oraz o stopniach i tytule w zakresie sztuki. Co więcej, w myśl uchwały składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 października 2003r., OPS 5/03 (ONSA 2004/1/9), organy szkół wyższych są uprawnione do podejmowania konkretnych decyzji na podstawie i w ramach ustaw, zaś z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 14 czerwca 2005 r., P 18/03 (OTK 2000/7/258) wynika, iż w wypadku wątpliwości co do formy załatwienia sprawy administracyjnej należy przyjąć, że powinna ona być załatwiona w drodze decyzji administracyjnej, w tak zwanym ogólnym postępowaniu administracyjnym. Nałożony na stronę obowiązek zwrotu stypendium habilitacyjnego ma bowiem źródło w uwzględnieniu przez Uniwersytet wniosku R. S. o przyznanie stypendium habilitacyjnego jako osobie przygotowującej się do wszczęcia przewodu habilitacyjnego. Co prawda pomiędzy uczelnią a R. S. została zawarta umowa o przyznanie stypendium, jednakże fakt ten nie przekreśla administracyjnoprawnego charakteru sprawy o zwrot stypendium habilitacyjnego. Umowa, zgodnie z § 3 ust 3 cytowanego rozporządzenia w sprawie stypendiów doktorskich i habilitacyjnych, określała bowiem wysokość stypendium oraz warunki i okres jego wypłacania. Zasady zwrotu stypendium są jednakże określone w § 7 cytowanego rozporządzenia. Z przepisu tego wynika jednoznacznie, iż uczelni przysługuje jednostronne uprawnienie do zobowiązania habilitanta do zwrotu części lub całości stypendium. Mimo więc zawarcia umowy, podjęcie decyzji o zwrocie stypendium było jednostronną decyzją uczelni. Takie uprawnienie do jednostronnego kształtowania sytuacji prawnej strony jest zaś charakterystyczne dla stosunków administracyjnoprawnych. Umowy łączącej strony nie można zatem uznać za umowę cywilnoprawną. Gdyby umowa o przyznanie stypendium habilitacyjnego była stosunkiem zobowiązaniowym, ustawodawca nie przyznałby "podmiotowi przyznającemu stypendium" jednostronnego uprawnienia do zobowiązania drugiej strony umowy do zwrotu stypendium, ale stwierdziłby, że umowa ma określać nie tylko warunki i okres wypłacania stypendium, ale także przypadki, w jakich habilitant jest obowiązany do zwrotu stypendium, względnie określiłby tylko okoliczności, w jakich habilitant jest obowiązany do zwrotu stypendium.

W ocenie organu, przyznanie stypendium habilitacyjnego przez uczelnię R.S., wynikało z "władztwa administracyjnego uczelni w stosunku do jego osoby wynikającego z faktu przygotowywania się przez niego do wszczęcia przewodu habilitacyjnego na wydziale humanistycznym uczelni". Fakt, iż R. S. przestał być pracownikiem Uniwersytetu nie przekreśla zdaniem organu administracyjnoprawnego charakteru sprawy o zwrot stypendium. W przeciwnym wypadku należałoby uznać, iż mimo istnienia jednego uregulowania prawnego dotyczącego zwrotu stypendiów habilitacyjnych, istnieją dwie różne drogi dochodzenia zwrotu stypendium: administracyjnoprawna dla habilitantów pozostających w stosunku pracy z podmiotem przyznającym stypendium i cywilnoprawna dla habilitantów, którzy w takim stosunku prawnym już nie są. Zdaniem organu, nie sposób też podzielić zarzutu, iż R. S. nie przystąpił do kolokwium habilitacyjnego z przyczyn od niego niezależnych. Ze zgromadzonego w niniejszej sprawie materiału dowodowego wynika, iż nie przystąpił do kolokwium habilitacyjnego w terminie dwóch lat od końca okresu, na który zostało mu przyznane stypendium, to jest do dnia 31 marca 2009r. W niniejszej zaś sprawie nie istniały żadne - niezależnie od R. S. - przeszkody, które uniemożliwiałyby mu złożenie wniosku o wszczęcie przewodu habilitacyjnego na Wydziale Humanistyczno-Przyrodniczym Uniwersytetu Humanistyczno-Przyrodniczym . Za taką przyczynę nie może być także uznany fakt otrzymania negatywnych recenzji wydawniczych rozprawy habilitacyjnej.

Nie można też uznać, iż R. S. wypełnił obowiązek przystąpienia do kolokwium habilitacyjnego poprzez uzyskanie tytułu docenta nauk humanistycznych w zakresie pedagogiki - specjalność pedagogika religii na Katolickim Uniwersytecie w R., nawet pomimo tego, iż tytuł ten, jak wynika z zaświadczenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 9 grudnia 2009r. jest równoważny z dyplomem doktora habilitowanego nauk humanistycznych nadawanym w Rzeczypospolitej Polskiej. Z przepisu § 2 ust. 2 pkt 1 rozporządzeniu z dnia 25.05.2005 r. w sprawie stypendiów doktorskich i habilitacyjnych jednoznacznie wynika, że w przypadku osoby, która otrzymała stypendium habilitacyjne - wszczęcie przewodu habilitacyjnego jest możliwe tylko i wyłącznie w tej jednostce, która wydała opinię o stopniu zaawansowania rozprawy habilitacyjnej. W tej sytuacji R. S. był zobligowany do wszczęcia przewodu habilitacyjnego na Wydziale Humanistycznego Uniwersytetu, gdyż to Rada tego wydziału opiniowała stopień zaawansowania jego rozprawy habilitacyjnej. Otrzymanie więc przez R. S. tytułu doktora habilitowanego (lub tytułu równoważnego) na jakiejkolwiek innej uczelni nie może być uznane za spełnienie warunku przystąpienia do kolokwium habilitacyjnego. W niniejszej sprawie warunek przystąpienia do kolokwium habilitacyjnego mógł być bowiem spełniony tylko w jednym wypadku - otwarcia przewodu habilitacyjnego na Wydziale Humanistycznym Uniwersytetu .

Ponadto wypełniając obowiązek przystąpienia do kolokwium habilitacyjnego na Wydziale Humanistycznym Uniwersytetu - R. S. mógł uzyskać stopień doktora habilitowanego nauk humanistycznych w zakresie historii. Wydział Humanistyczny Uniwersytetu ma bowiem prawo habilitowania jedynie w tej dziedzinie. Na Katolickim Uniwersytecie w Ružomberku R. S. uzyskał zaś stopień naukowy w zakresie pedagogiki. Nie można zatem uznać, by R. S. wypełnił obowiązek przystąpienia do kolokwium habilitacyjnego w dziedzinie historii poprzez uzyskanie stopnia doktora habilitowanego z innej dyscypliny nauki. Stypendium zostało bowiem przyznane R. S. w celu pomocy w uzyskaniu stopnia naukowego z konkretnej dyscypliny naukowej.

Organ zaznaczył także, iż stopień naukowy doktora habilitowanego w zakresie pedagogiki został nadany R. S. ponad dwa lata po upływie okresu na jaki stypendium zostało przyznane.

Reasumując w ocenie organu sprawa podlega rozstrzygnięciu w drodze administracyjnej i nie zachodzą przesłanki, na podstawie których można zwolnić R. S. z obowiązku zwrotu przyznanego mu stypendium habilitacyjnego.

W skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na powyższą decyzję skardze R. S. zarzucił, że w sprawie niniejszej nie zachodzi droga postępowania administracyjnego. Organ wydając decyzje powołał się na uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 22 października 2010 r. podjętą w sprawie III CZP 74/10, z której wynika, że sprawa o zwrot stypendium nie traci charakteru administracyjno-prawnego mimo ustania stosunku prawnego łączącego uczelnię z osobą otrzymującą stypendium. Organ wszakże nie zauważył, że uchwała dotyczyła byłego doktoranta. Studentów i doktorantów generalnie łączy z uczelnią wyższą, na mocy art. 207 ust. 1 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. prawo o szkolnictwie wyższym

(Dz. U. Nr 164, poz. 1365 ze zm. ), stosunek administracyjnoprawny. Tymczasem R. S. był nauczycielem akademickim i jako nauczyciela akademickiego łączył go z uczelnią stosunek pracy, a zatem zarówno do niego jak i innych pracowników uczelni zastosowanie miały wyłącznie przepisy kodeksu pracy, a nie kodeksu postępowania administracyjnego. Oznacza to, że tym bardziej, po ustaniu stosunku pracy w relacji skarżący - uczelnia, nie mogą być stosowane przepisy kodeksu postępowania administracyjnego. Skarżący powołał się w tym zakresie na wyrok WSA w Lublinie z dnia 30.04.2009 r. wydany w sprawie sygn. akt: SA /Lu 462/08.

Zdaniem autora skargi, w niniejszej sprawie nie zachodzą również okoliczności wskazane w rozporządzeniu MENiS z dnia 25.05.2005r. w sprawie stypendiów doktorskich i habilitacyjnych, bowiem w żadnej mierze nie można przypisać skarżącemu winy. Skarżący zrobił wszystko co było możliwe, aby uzyskać habilitację.

Skarżący podkreślił, że uzyskał stopień doktora habilitowanego, a żaden przepis rozporządzenia z dnia 25.05.2005 r. w sprawie stypendiów doktorskich i habilitacyjnych, wbrew twierdzeniom organu, nie przewiduje zwrotu pobranego stypendium w przypadku uzyskania habilitacji w innej jednostce. Jest to tym bardziej logiczne, że uczelnia, udzielając stypendium w tym przypadku, działała jako pracodawca. Pracodawca może udzielić stypendium i żądać jego zwrotu w przypadku nie uzyskania tytułu. To, że w niniejszej sprawie doszło do kumulacji ról uczelni jako pracodawcy i uczelni jako jednostki opiniującej i wszczynającej przewód, nie daje uprawnień pracodawcy do żądania zwrotu stypendium, jeśli skarżący dopełnił warunki umowy i uzyskał tytuł doktora habilitowanego, choć w innej jednostce. Wniosek o wszczęcie przewodu habilitacyjnego został złożony w terminie tj. w dniu 12.02.2009r. Okoliczności sprawy dokumentują ponadto dwa pisma skarżącego wysłane do Rektora Uniwersytetu: z dnia 27.10.2008 r. oraz z dnia 15.05.2009r. Skarżący podniósł także, iż został zwolniony z pracy za wypowiedzeniem i od tego wypowiedzenia odwołał się do Sądu pracy.

Mając na uwadze powyższe skarżący wniósł o stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji ewentualnie o uchylenie tego rozstrzygnięcia i poprzedzającego go rozstrzygnięcia z 18.05.2011r.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 8 listopada 2011r. stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji oraz utrzymanej nią w mocy decyzji z dnia 18 maja 2011r. W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia podkreślił, że skarżący otrzymał stypendium jako pracownik uczelni na podstawie rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z 25 maja 2005 r. i umowy, o jakiej mowa w § 3 ust. 3 tego rozporządzenia. Okoliczność ta wyklucza uznanie, że przyznanie jak i zwrot tego stypendium ma charakter administracyjnoprawny. To zaś oznacza, że brak jest podstaw prawnych do wydania zaskarżonej decyzji. Sąd podkreślił, że z mocy art. 136 Prawa o szkolnictwie wyższym w sprawach dotyczących stosunku pracy pracowników uczelni, nieuregulowanych w ustawie, stosuje się przepisy kodeksu pracy, a nie k.p.a. Wbrew stanowisku organu, podstawy prawnej do wydania zaskarżonej decyzji nie mógł stanowić art. 29 ust. 1 ustawy z 14 marca 2003 r. o stopniach naukowych (...). Rozpoznawana sprawa nie dotyczy bowiem nadania stopnia doktora i doktora habilitowanego albo tytułu profesora oraz nadania, ograniczenia, zawieszenia i pozbawienia uprawnienia do nadawania tych stopni, ale zwrotu stypendium habilitacyjnego. Wydanie zaskarżonej decyzji bez podstawy prawnej skutkować musiało stwierdzeniem jej nieważności.

Na skutek wniesionej przez Rektora Uniwersytetu skargi kasacyjnej, Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 6 czerwca 2012r. uchylił ten wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania.

W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia Sąd ten podkreślił, że przepisy rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z 25.05.2005 r. w sprawie stypendiów doktorskich i habilitacyjnych są przepisami powszechnie obowiązującymi w rozumieniu art. 87 ust. 1 Konstytucji RP, ponieważ zostały wydane na podstawie szczegółowego upoważnienia zawartego w ustawie (art. 22 ust. 2 ustawy z 14 marca 2003 r. o stopniach naukowych i tytule naukowym oraz o stopniach i tytule w zakresie sztuki) i w celu jej wykonania (art. 92 ust. 1 Konstytucji RP). Rektor uniwersytetu jest organem administracji publicznej w rozumieniu art. 1 pkt 2 k.p.a. w zakresie a) przyznania stypendium habilitacyjnego, b) cofnięcia tego stypendium, a także c) zobowiązania do zwrotu całości lub części pobranego stypendium, ponieważ został powołany do załatwiania tych spraw z mocy prawa – odpowiednio § 3 ust. 1, § 6 i § 7 ust. 1 i 3 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z 25.05.2005 r. Powyższe kompetencje rektor wykonuje w drodze decyzji administracyjnej, co wynika z przywołanych wcześniej § 3 ust. 1, § 6 i § 7 ust. 1 i 3 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z 25.05.2005 r., ponieważ zgodnie z zaaprobowanym zarówno w orzecznictwie sądów administracyjnych, jak i w doktrynie poglądem, o tym czy dany akt jest decyzją administracyjną, postanowieniem czy też innym aktem lub czynnością organu, przesądza jego treść, a nie nazwa. Skoro we wszystkich trzech przywołanych tu przypadkach (przyznanie, cofnięcie czy zobowiązanie do zwrotu pobranego stypendium) mamy do czynienia z jednostronnym rozstrzygnięciem organu administracji publicznej o wiążących konsekwencjach obowiązującej normy prawnej dla indywidualnie określonego podmiotu i konkretnej sprawy, to nie ulega najmniejszej wątpliwości, że we wszystkich tych przypadkach rektor ma obowiązek działać w drodze decyzji. Powyższe ustalenie znajduje potwierdzenie w treści art. 22 ust. 2 pkt 3 ustawy z 14 marca 2003 r. o stopniach naukowych (...), który stanowi, że "Minister właściwy do spraw szkolnictwa wyższego określi, w drodze rozporządzenia, warunki przyznawania stypendiów, o których mowa w ust. 1, a w szczególności: (...) organ uprawniony do podejmowania decyzji w sprawach" m.in. cofania i zwrotu stypendiów. Tak więc przepis ustawy wyraźnie mówi, że w tych sprawach rozstrzygnięcia organu szkoły zapadają w formie decyzji. Sytuacji tej nie zmienia fakt, że w dniu 19.04.2006 r. skarżący zawarł z Uniwersytetem umowę o stypendium habilitacyjne na okres od 1.04.2006r. do 31.03.2007r. W teorii prawa administracyjnego, przy zastosowaniu kryterium wywierania przez akt skutków w sferze prawa cywilnego, wyróżnia się: 1) akty wywołujące bezpośrednio skutki w sferze prawa cywilnego, np. decyzja o wywłaszczeniu nieruchomości i 2) akty wywołujące pośrednio skutki w sferze prawa cywilnego, np. zezwolenie na nabycie nieruchomości przez cudzoziemca. Zatem decyzja o przyznaniu stypendium habilitacyjnego (§ 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z 25.05.2005 r.) jest indywidualnym aktem administracyjnym wywołującym pośrednio skutki w sferze prawa cywilnego, ponieważ dopiero jej wydanie umożliwia zawarcie umowy określającej wysokość stypendium oraz warunki i okres jego wypłacania (§ 3 ust. 3 powyższego rozporządzenia).

Naczelny Sąd Administracyjny wskazał także, że sprawy z zakresu przyznawania stypendiów doktorskich czy habilitacyjnych, ich cofania, czy też zobowiązania do zwrotu pobranego stypendium nie są sprawami pracowniczymi, również w przypadku, gdy ubiegającym się o stypendium lub stypendystą jest pracownik szkoły wyższej, ponieważ nie są one objęte zakresem podległości służbowej pracowników wobec organów szkoły. Wynika to z faktu, że sprawy te nie są regulowane przez Prawo o szkolnictwie wyższym, lecz przez przepisy ustawy z 14 marca 2003 r. o stopniach naukowych (...) i normatywne akty wykonawcze do tej ustawy, a te ustanawiają dla doktorantów i habilitantów jednakowy reżim prawny, niezależnie od tego, czy są oni pracownikami szkoły wyższej, czy też nie. Reżim, którego cechą charakterystyczną jest brak podległości służbowej pomiędzy doktorantami i habilitantami a organami szkoły, i w którym działania pomiędzy tymi organami a doktorantami i habilitantami podejmowane są w prawnych formach działania administracji, charakterystycznych dla zewnętrznej sfery działania administracji publicznej.

W związku z powyższym Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że rozpoznając sprawę ponownie Sąd I instancji powinien w szczególności ocenić, czy w rozpoznawanej sprawie zostały spełnione przesłanki, warunkujące wydanie decyzji zobowiązującej do zwrotu pobranego stypendium (§ 7 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z 25.05.2005 r.).

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 190 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U z 2012r. poz. 270), dalej w skrócie p.p.s.a., sąd, któremu sprawa została przekazana związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny.

Mając na uwadze powyższą regulację prawną wskazać należy, że podniesiony w skardze narzut niedopuszczalności drogi administracyjnej, a więc niedopuszczalności wydania decyzji administracyjnej w przedmiocie zwrotu stypendium, nie może być uznany za zasadny, a co za tym idzie nie może zostać uwzględniony. Dokonana bowiem przez Naczelny Sąd Administracyjny wykładnia przepisów, w oparciu o które została wydana zaskarżona decyzja, jest dla tut. Sądu wiążąca. Wykładnia ta zaś dowiodła, że Rektor Uniwersytetu władny był załatwić sprawę dotyczącą zwrotu stypendium pobranego przez skarżącego w formie decyzji administracyjnej.

W tej sytuacji, stosownie do zaleceń zawartych w uzasadnieniu wyroku NSA, odnosząc się do drugiego z zarzutów skargi, należało rozważyć, czy w sprawie zachodziły podstawy do wydania decyzji o zwrocie stypendium, o jakich mowa w § 7 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 25 maja 2005r. (Dz. U. Nr 115, poz. 965), dalej w skrócie rozporządzenia.

Na wstępie wskazać należy, że jak to wynika z niekwestionowanych i prawidłowych ustaleń poczynionych przez organ:

1. R. S., będąc zatrudniony w Akademii (obecnie Uniwersytet) jako adiunkt w Instytucie Historii pobierał stypendium habilitacyjne w okresie od 1 kwietnia 2006r. do 31 marca 2007r.;

2. zostało mu ono przyznane w związku z przygotowywaniem się do wszczęcia przewodu habilitacyjnego po uzyskaniu pozytywnej opinii Rady Wydziału Humanistycznego Akademii (protokół z posiedzenia Rady z dnia 2 marca 2006r. w aktach administracyjnych);

3. w terminie do 31 marca 2009r. R. S. nie przystąpił do kolokwium habilitacyjnego, w wyniku którego miał uzyskać stopień doktora habilitowanego nauk humanistycznych w zakresie historii, ani też w tym okresie nie wystąpił do Dziekana Rady Wydziału Humanistycznego Uniwersytetu , jako kierownika jednostki organizacyjnej, w której miał być wszczęty przewód, o jego wszczęcie;

4. w dniu 22 czerwca 2009r. R. S. przystąpił do kolokwium habilitacyjnego na Katolickim Uniwersytecie w R., uzyskując tytuł naukowy w zakresie pedagogiki.

Jak podaje autor skargi, wniosek o wszczęcie przewodu na Katolickim Uniwersytecie w Ružomberku skarżący złożył 12 lutego 2009r.

Zgodnie z § 7 ust. 1 i 2 rozporządzenia osoba, która pobierała stypendium, może zostać zobowiązana przez organ przyznający stypendium do zwrotu w całości lub w części pobranego stypendium, jeżeli:

1) cofnięto jej stypendium zgodnie z § 6;

2) w ciągu dwóch lat od daty upływu okresu, na który stypendium zostało przyznane, nie przystąpiła do obrony rozprawy doktorskiej lub kolokwium habilitacyjnego, z zastrzeżeniem ust. 2, zgodnie z którym do zwrotu stypendium nie może zostać zobowiązana osoba, która nie przystąpiła do obrony rozprawy doktorskiej lub kolokwium habilitacyjnego z przyczyn od niej niezależnych.

W niniejszej sprawie podstawę prawną do zobowiązania skarżącego do zwrotu pobranego stypendium stanowił § 7 ust. 1 pkt 2. Jak wynika z przedstawionego wcześniej stanu faktycznego, nie może ulegać żadnych wątpliwości, że w ciągu dwóch lat od daty upływu okresu, na który stypendium zostało przyznane, R. S. nie przystąpił do kolokwium habilitacyjnego. Ten bowiem dwuletni termin upływał 31 marca 2009r., w tym zaś czasie skarżący nigdzie nie przystąpił do żadnego kolokwium habilitacyjnego. W związku z tym pozostaje dokonanie oceny, czy prawidłowo organ uznał, że w sprawie nie zachodzi przesłanka z § 7 ust. 2 rozporządzenia, wyłączającą możliwość nałożenia obowiązku zwrotu stypendium, a więc że skarżący do kolokwium habilitacyjnego nie przystąpił z przyczyn od siebie niezależnych.

Jak wynika z ustaleń organu, które znajdują potwierdzenie w zgromadzonym przez niego materiale dowodowym, w tym także w pismach, do których odwołuje się w skardze jej autor, powodem, dla którego R. S. nie przystąpił do kolokwium i nawet nie złożył wniosku o wszczęcie przewodu były negatywne recenzje jego pracy habilitacyjnej sporządzone przez prof. dr. M.D., a także prof. dr. J.K. Należy zgodzić się z organem, że taki powód nieprzystąpienia do kolokwium nie może być uznany za przyczynę niezależną od skarżącego. Niewątpliwie bowiem recenzje zależały od treści i poziomu rozprawy habilitacyjnej, jaką R. S., jako osoba ubiegająca się o nadanie stopnia habilitowanego miał obowiązek dołączyć do wniosku o nadanie takiego stopnia, stosownie do § 11 pkt 4 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 15 stycznia 2004r. w sprawie szczegółowego trybu przeprowadzania czynności w przewodach doktorskich i habilitacyjnych oraz w postępowaniu o nadanie tytułu profesora (Dz. U. Nr 15 poz. 128 ze zmianami). Nie może zaś budzić wątpliwości, że skoro autorem tej rozprawy pt. "Działalność zakonu bożogrobców na ziemiach polskich w latach 1163-1567" był skarżący, miał on wpływ na jej treść. Podkreślenia wymaga, że skarżący nawet nie złożył wniosku, o jakim mowa w § 11 ostatnio powołanego rozporządzenia, bez złożenia którego nie jest możliwe przystąpienie do kolokwium habilitacyjnego. Niezłożenie wniosku także wynikało z negatywnych recenzji, co wynika z pisma z dnia 15 maja 2009r.

R. S. zarzuca, że nie zachodzą podstawy do nałożenia na niego obowiązku zwrotu stypendium, gdyż przystąpił do przewodu habilitacyjnego na Katolickim Uniwersytecie w R. Zauważyć jednak należy, że do przewodu przystąpił dopiero po upływie dwóch lat od daty upływu okresu, na który stypendium zostało przyznane, tak więc okoliczność ta, to jest uzyskania habilitacji w innej jednostce nie wykluczała możliwości nałożenia przez organ obowiązku zwrotu stypendium na podstawie § 7 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia. Niemniej jednak organ dodatkowo podniósł (najprawdopodobniej również z uwagi na wewnętrzną regulację zasad zwrotu stypendium doktorskiego i habilitacyjnego, zawartą w Zarządzeniu Nr 29/2009 z dnia 18 czerwca 2009r., a przewidującą możliwość zwolnienia pracownika Uniwersytetu - ale nie więcej niż o 95% - z obowiązku zwrotu pobranego stypendium w przypadku, gdy pracownik ten przystąpi do kolokwium habilitacyjnego w trzecim roku), że nie można uznać, aby skarżący, przystępując do kolokwium na innej uczelni wypełnił obowiązek przystąpienia do kolokwium habilitacyjnego. Zgodzić się bowiem należy ze stanowiskiem organu, że skoro stypendium zostało przyznane w związku z uzyskaniem przez skarżącego pozytywnej opinii Rady Wydziału Humanistycznego uczelni, w której był zatrudniony, to stosownie do § 2 ust. 2 pkt 1 rozporządzenia miał on obowiązek wszcząć przewód habilitacyjny w tym właśnie Wydziale, aby uzyskać tytuł doktora habilitowanego nauk humanistycznych w zakresie historii. Tymczasem, o czym była już mowa, R. S. uzyskał tytuł równoznaczny z tytułem doktora hab. w zakresie pedagogiki. Jak podkreślił Rektor, stypendium zostało przyznane skarżącemu w celu pomocy w uzyskaniu stopnia naukowego z konkretnej dyscypliny naukowej, w związku z czym uzyskanie stopnia z innej dyscypliny nie uzasadnia zwolnienia go z obowiązku zwrotu stypendium.

W ocenie Sądu zaskarżona decyzja nie narusza prawa, przy jej wydawaniu organ nie przekroczył granic uznania administracyjnego, a swoje stanowisko należycie uzasadnił. Ponieważ również podniesione w skardze zarzuty okazały się niezasadne, skarga podlegała oddaleniu, o czym Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł na podstawie art. 151 p.p.s.a.