Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 494/15
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2016-08-04 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 16a ust. 1
journal: Dz.U. 2006 nr 139 poz 992
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jednolity.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Wiesław Morys (spr.) sędzia NSA Małgorzata Jaśkowska sędzia del. NSA Andrzej Irla Protokolant starszy asystent sędziego Rafał Kopania po rozpoznaniu w dniu 4 sierpnia 2016 roku na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej A. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 27 lutego 2014 r. sygn. akt I SA/Wa 2806/13 w sprawie ze skargi A. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. z dnia [...] września 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym wyrokiem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę A. K. na opisaną w sentencji decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O.

W jego uzasadnieniu Sąd ten podał, że zaskarżoną decyzją utrzymano w mocy decyzję Wójta Gminy C. z dnia [...] lipca 2013 r., nr [...], którą odmówiono A. K. przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną matką – W. K. Jak wynika z ustaleń organów wnioskodawca zamieszkuje wspólnie z matką W. K., nad którą faktycznie sprawuje opiekę, gdyż jest ona osobą niepełnosprawną i wymaga stałej oraz długotrwałej opieki i pomocy innej osoby. W 2011 roku dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie stanowił 574,12 zł miesięcznie, a więc nie przekracza wymaganego kryterium, tj. 623 zł miesięcznie na osobę w rodzinie. Powodem odmowy przyznania wnioskowanego zasiłku było jednakże niespełnienie przez A. K. podstawowej przesłanki określonej w ustawie, a mianowicie braku rezygnacji z zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką. Organy ustaliły bowiem, że A. K. jest właścicielem 3/64 części gospodarstwa rolnego o pow. 6,7300 ha, tj. 1.1125 ha przeliczeniowych, i z tego tytułu jest ubezpieczony w KRUS. Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie podzieliło argumentacji strony, zawartej w odwołaniu, zasadzającej się na nieosiąganiu dochodów z gospodarstwa, w którym ma ona mały udział, a sprawa o dział spadku jest w toku, nadto na niemożliwości uzyskiwania z niego dochodów również z uwagi na sprawowanie opieki nad matką. Wskazując na brzmienie art. 16a ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm.), akcentującego rezygnację z zatrudnienia w celu sprawowania opieki, oraz art. 3 pkt 22 tej ustawy, zawierającego definicję zatrudnienia, w której nie ujęto pracy w gospodarstwie ani rolnika utrzymującego się z pracy w gospodarstwie rolnym, utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Zajęte stanowisko szczegółowo organ ten umotywował w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

W skardze na to rozstrzygnięcie A. K. podał, że jest współwłaścicielem gospodarstwa rolnego o pow. 11,15 ha, jednakże sprawa o dział spadku po ojcu nadal się toczy przed Sądem Rejonowym w O., który to spadek jest przedmiotem konfliktu rodzinnego. Podniósł, że zaskarżona decyzja jest krzywdząca, gdyż jego 82 – letnia matka jest chora i niedołężna, wymaga opieki, którą stale nad nią sprawuje. Obszernie opisał stan zdrowia matki, jej pobyty w szpitalu, powołał się na dokumentację medyczną, opinię biegłych sądowych oraz wyrok Sądu Rejonowego w O. o sygn. [...], orzekający u niej znaczny stopień niepełnosprawności i ustalający konieczność opieki innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Wskazał również na swoje zobowiązania alimentacyjne wobec syna, nadto na fakt, że gospodarstwo nie przynosi dochodów. Domagał się uwzględnienia żądania.

Odpowiadając na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu. W jego opinii nie zostały spełnione przesłanki pozwalające na przyznanie skarżącemu prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego, albowiem nie zrezygnował on z zatrudnienia w celu opieki nad niepełnosprawną matką. Sąd meriti wskazał, że przedmiotowe świadczenie zostało wprowadzone do obrotu prawnego przez art. 1 pkt 4 ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2012 r. poz. 1548 ze zm.) z dniem 1 stycznia 2013 r. Poza sporem jest, że ustawowe przesłanki sprawowania opieki i niepełnosprawności matki oraz kryterium dochodowego są spełnione, jednak trafnie uznały organy, iż skarżącemu sporne świadczenie nie przysługuje, gdyż po myśli art. 16a ust. 8 pkt 1 lit. b ustawy o świadczeniach rodzinnych jest ono wyłączone w stosunku do osób podlegających obowiązkowemu ubezpieczeniu emerytalnemu i rentowemu z innych tytułów niż wskazanie w ust. 8 pkt 1 lit. a tego przepisu. Poza tym skarżący nie zrezygnował z zatrudnienia w rozumieniu art. 16a ust. 1 tej ustawy, co wyklucza uwzględnienie żądania przyznania świadczenia. W tym kontekście Sąd Wojewódzki powołał się na uchwałę składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z 11 grudnia 2012 r., sygn. I OPS 5/12 (ONSAiWSA z 2013 r., nr 3, poz. 40), zgodnie z którą prowadzenie gospodarstwa rolnego przez rolnika stanowi negatywną przesłankę przyznania tej osobie świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie art. 17 ust. 1 w związku z art. 3 pkt 22 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych. Sąd ten wyraził pogląd, wedle którego rolnicy prowadzący gospodarstwo rolne nie mogą w równej mierze zrezygnować z zatrudnienia bądź innej pracy zarobkowej, co osoby wykonujące określone w art. 3 pkt 22 ustawy o świadczeniach rodzinnych formy aktywności zawodowej. Są bowiem w innej sytuacji ekonomicznej i socjalnej, aniżeli osoby świadczące pracę na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą czy wykonujące pracę lub świadczące usługi na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych, a także prowadzące pozarolniczą działalność gospodarczą, zwłaszcza gdy bierze się pod uwagę sposób i warunki uzyskiwania środków utrzymania. Naczelny Sąd Administracyjny wyjaśnił, że w sensie ekonomicznym prowadzenie gospodarstwa rolnego tym różni się od wskazanych w art. 3 pkt 22 ustawy o świadczeniach rodzinnych form aktywności zawodowej, że rolnik działa na własny rachunek ponosząc ryzyko gospodarcze oraz podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu rolników w Kasie Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego. W efekcie to rachunek ekonomiczny determinuje reżim pracy rolnika, a podejmowanie przez niego, w ramach zarządzania gospodarstwem, nawet nietrafnych z punktu widzenia gospodarczego działań, nie skutkuje pozbawieniem go zatrudnienia, ale wpływa jedynie na ekonomiczne wyniki działalności rolniczej. Tak więc w myśl ustawy o świadczeniach rodzinnych, do rolnika prowadzącego gospodarstwo rolne nie ma zastosowania pojęcie "rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej". W powołanej uchwale wskazano także, że ustawa o świadczeniach rodzinnych nie definiuje pojęcia "rolnik", jednakże taką definicję zawiera ustawa z 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2013 r. poz.1403 zm.), w myśl której rolnikiem jest osoba będąca posiadaczem gospodarstwa rolnego (art. 6 pkt 1). Natomiast zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy z 15 listopada 1984 r. o podatku rolnym (Dz. U. z 2013 r., poz. 1381 ze zm.) za gospodarstwo rolne uważa się obszar gruntów sklasyfikowanych w ewidencji gruntów i budynków jako użytki rolne lub jako grunty zadrzewione i zakrzewione na użytkach rolnych, z wyjątkiem gruntów zajętych na prowadzenie działalności gospodarczej innej niż rolnicza, o łącznej powierzchni przekraczającej 1 ha lub 1 ha przeliczeniowy, i stanowiący własność lub znajdujący się w posiadaniu osoby fizycznej, osoby prawnej albo jednostki organizacyjnej, w tym spółki nieposiadającej osobowości prawnej. Sąd I instancji wskazał, że jak wynika z akt sprawy i co skarżący podnosił w odwołaniu od decyzji organu I instancji, jest on współwłaścicielem gospodarstwa rolnego o pow. ponad 11 ha i jest ubezpieczony w Kasie Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego. Zarzut skargi, że gospodarstwo nie przynosi dochodów, z przyczyn wyżej omówionych, nie jest skuteczny. Istotne jest bowiem, że skarżący jako osoba sprawująca opiekę nad swoją matką podlega ubezpieczeniu społecznym rolników, a wobec tego nie zrezygnował z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Mając to na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na mocy art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) – dalej: P.p.s.a., orzekł jak w sentencji opisanego wyroku.

W skardze kasacyjnej A. K. zaskarżył go w całości, zarzucając mu naruszenie:

1) prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 16a ust. 1 w zw. z art. 3 pkt 22 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 6 grudnia 2013 r. - Dz. U. z 2013 r. poz. 1456) w zw. z art. 17b tej ustawy (dodanym ustawą z dnia 4 kwietnia 2014 r. - Dz. U. z 2014 r. poz. 567), która weszła w życie w dniu 15 maja 2014 r.), poprzez uznanie za zasadną odmowę przyznania skarżącemu specjalnego zasiłku opiekuńczego z uwagi na fakt posiadania przez niego udziału w gospodarstwie rolnym, a co za tym idzie braku zaistnienia przesłanki rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej na rzecz opieki nad swoją matką, podczas gdy już z uprzedniego brzmienia przepisów, w szczególności definicji zawartej w art. 3 pkt 22 ustawy o świadczeniach rodzinnych nie zostali wyłączeni rolnicy, a kwestia ta obecnie została wyraźnie uregulowana w dodanym art. 17b tej ustawy,

2) przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, a to art. 133 § 1 w zw. z art. 134 § 1 P.p.s.a. poprzez brak całościowego rozpoznania i przeanalizowania skargi oraz akt załączonych do skargi, co skutkowało pominięciem przez Sąd rozpoznania kwestii posiadania niewielkiego udziału w gruncie rolnym przez skarżącego, podczas gdy już z mocy poprzednio obowiązujących przepisów wynikało, iż posiadanie i prowadzenie gospodarstwa rolnego nie wykluczało rolnika z prawa do tego świadczenia, o ile posiadane przez niego gospodarstwo pozwalałoby mu na podjęcie zatrudnienia, a pracy takiej nie podejmował z powodu konieczności opieki nad osobą niepełnosprawną, wobec której posiada obowiązek alimentacyjny.

Na tych podstawach domagano się uchylenia zaskarżonego wyroku w całości i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie, nadto zasądzenia kosztów postępowania i przyznania kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.

W motywach skargi kasacyjnej te zarzuty rozwinięto, podnosząc iż celem wprowadzenia przez ustawodawcę regulacji dotyczących osób, którym przyznany winien być specjalny zasiłek opiekuńczy jest pomoc w opiece nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, jeżeli ciąży na nich obowiązek alimentacyjny. Obecne brzmienie art. 16a ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych akcentuje niepodejmowanie zatrudnienia lub rezygnację z zatrudnienia w celu sprawowania opieki. Przepis art. 3 pkt 22 tej ustawy nie wykluczał jednak przyznania przedmiotowego świadczenia chociażby osobom bezrobotnym, a zatem i rolnikom. Tymczasem, jak wynika z ustalonego w sprawie stanu faktycznego, skarżący mimo faktu ubezpieczenia w KRUS, de facto nie uzyskiwał dochodów, ani też nie prowadził działalności rolniczej (zgodnie z art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników). Posiadana przez niego ułamkowa część gruntu rolnego (3/64 udziału), bez zabudowań, nie pozwalała bowiem na uzyskiwanie dochodów. Nadto, postępowanie w zakresie przyznania własności tego udziału w wyniku postępowania spadkowego nie zakończyło się. Twierdzenie zatem, iż specjalny zasiłek opiekuńczy nie przysługuje skarżącemu, jest pozbawione racjonalności. Wyrazem zasadności powyższych twierdzeń jest nowelizacja, jaką wprowadziła ustawa z dnia 4 kwietnia 2014 r., która weszła w życie w dniu 15 maja 2014 r., dodająca do ustawy o świadczeniach rodzinnych art. 17b. Zestawienie aktualnego brzmienia tych przepisów owej ustawy w sposób ewidentny wskazuje, iż skarżącemu, zarówno przy akceptacji stanu faktycznego ustalonego przez organ, a przyjętego przez Sąd meriti – traktującego go jako rolnika, jak też w roli, w której stawia się sam skarżący - bezrobotnego, przysługuje bezwzględnie prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego. Dlatego w ocenie autorki skargi kasacyjnej wyrok ten nie powinien się ostać.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.

Na wstępie godzi się przypomnieć, że stosownie do brzmienia art. 183 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznając skargi kasacyjne związany jest ich granicami i zarzutami motywującymi podstawy kasacyjne, a z urzędu bierze pod rozwagę tylko nieważność postępowania, która zachodzi w wypadkach określonych w § 2 tego przepisu. Podstaw nieważnościowych w niniejszej sprawie nie stwierdzono. Oznacza to, że przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego orzeczenia determinują zakres kontroli dokonywanej przez Naczelny Sąd Administracyjny. Sąd ten, w odróżnieniu od wojewódzkich sądów administracyjnych, nie bada całokształtu sprawy, lecz tylko weryfikuje zasadność zarzutów postawionych w skardze kasacyjnej.

Podstawy, na których można oprzeć skargę kasacyjną, zostały określone w art. 174 P.p.s.a., a są to: naruszenie prawa materialnego i naruszenie przepisów postępowania. Przepis art. 174 pkt 1 tej ustawy przewiduje dwie postacie naruszenia prawa materialnego, a mianowicie błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie. Przez błędną wykładnię należy rozumieć wadliwe zrekonstruowanie treści normy prawnej wynikającej z konkretnego przepisu, natomiast przez niewłaściwe zastosowanie dokonanie nieprawidłowej subsumcji przepisu do ustalonego stanu faktycznego. Również druga podstawa kasacyjna wymieniona w art. 174 pkt 2 P.p.s.a. - naruszenie przepisów postępowania - może przejawiać się w tych samych postaciach, co naruszenie prawa materialnego, przy czym w tym wypadku ustawa wymaga, aby skarżący nadto wykazał możliwość istotnego wpływu wytkniętego uchybienia na wynik sprawy.

Podniesione w niniejszej skardze kasacyjnej zarzuty dotyczą zarówno naruszenia prawa materialnego, jak i przepisów postępowania, jednakże co do zasady koncentrują się na wykazaniu, że Sąd pierwszej instancji dokonał błędnej wykładni stanowiącego materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji art. 16a ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, uznając iż skarżącemu, w związku ze sprawowaniem opieki nad matką legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, nie przysługuje specjalny zasiłek opiekuńczy. Dlatego zarzuty te generalnie zostaną omówione łącznie.

Przedtem jednak trzeba zwrócić uwagę, iż wbrew twierdzeniu skargi kasacyjnej w dniu 6 grudnia 2013 r. nie podjęto ustawy nowelizującej ustawę z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, nadto że sądy administracyjne oceny legalności poddanych ich kognicji aktów dokonują z reguły według stanu faktycznego i prawnego z daty orzekania przez organy. Przeto w niniejszej sprawie istotny jest ów stan na dzień [...] września 2013 r., bo w tej dacie zapadła zaskarżona decyzja. Stąd nie ma znaczenia stan prawny późniejszy, w szczególności wprowadzony do obrotu z dniem 4 kwietnia 2014 r. art. 17b uprawniający do przedmiotowego świadczenia m.in. rolników, lecz tylko tych którzy zaprzestali prowadzenia gospodarstwa rolnego. Ma on bowiem moc obowiązującą na przyszłość (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 listopada 2015 r., sygn. akt I OSK 1156/14, publ. CBOSA). Co więcej, z tego faktu można wnosić, iż dopiero z tą datą ta grupa osób nabyła prawo do tego świadczenia, przy czym nadal wolą ustawodawcy jest wykluczenie z grona osób uprawnionych do przedmiotowego świadczenia rolników prowadzących gospodarstwo rolne. Wreszcie przyszło zważyć, iż skarga kasacyjna nie kwestionuje ustalonego stanu faktycznego w sprawie, z którego m.in. wynika stan niepełnosprawności matki skarżącego kasacyjnie, spełnienie kryterium dochodowego, ale i przede wszystkim to, że opłaca on podatek rolny i jest ubezpieczony w Kasie Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z tytułu współwłasności gospodarstwa rolnego (udziału nabytego w drodze spadkobrania (p. postanowienie Sądu Rejonowego w O. z dnia [...] czerwca 2006 r., sygn. I Ns 261/06). Przy czym należy zwrócić uwagę autorce skargi kasacyjnej, że po myśli art. 922 § 1, art. 924, art. 925 K.c. spadek nabywa się z chwilą jego otwarcia, czyli z chwilą śmierci spadkodawcy prawa i obowiązki zmarłego przechodzą na spadkobiercę, a postanowienie zapadające w tej materii ma charakter deklaratoryjny (p. art. 1025 § 1 K.c.), stąd kwestia niedokonanego działu spadku nie jest prawnie relewantna dla sprawy, bo dział spadku jest tylko formą zniesienia współwłasności majątku nabytego w drodze spadkobrania (p. art. 1037 § 1 i 2 K.c.). Konkluzja Sądu meriti, że jest rolnikiem podlegającym obowiązkowemu ubezpieczeniu emerytalnemu i rentowemu jest więc uprawniona. W tym miejscu godzi się jeszcze tylko podkreślić, że chybione są zarzuty naruszenia art. 133 § 1 P.p.s.a. regulującego orzekanie przez sąd administracyjny na podstawie akt sprawy, co nastąpiło, jak również uchybienia art. 134 § 1 twej ustawy, bo Sąd meriti ocenił legalność zaskarżonej decyzji zarówno w kontekście podniesionych w skardze zarzutów, jak i biorąc pod uwagę istotne okoliczności z urzędu, zaś zagadnienie wielkości udziału w gospodarstwie rolnym nie ma w sprawie znaczenia. W konsekwencji czego na podstawie tego stanu faktycznego należało ocenić zarzuty naruszenia prawa materialnego.

Zgodnie z art. 16a ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, w brzmieniu obowiązującym w dniu orzekania przez organ odwoławczy, nadanym ustawą z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw, "specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r., poz. 788 ze zm.) ciąży obowiązek alimentacyjny, jeżeli rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji". Natomiast stosownie do treści art. 17 ust. 1 tej ustawy, w brzmieniu nadanym cytowaną wyżej nowelą z 7 grudnia 2012 r., "świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: (...) – jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji". Zmiana dokonana cytowaną ustawą z 7 grudnia 2012 r., obowiązująca od 1 stycznia 2013 r., wprowadziła zatem obok dotychczasowego świadczenia pielęgnacyjnego także inny rodzaj świadczenia, jakim jest specjalny zasiłek opiekuńczy (art. 16a ustawy o świadczeniach rodzinnych), przy czym ustawodawca odmiennie ukształtował kryteria i negatywne przesłanki ich przyznania. Dla rozstrzyganej obecnie kwestii znaczenie mają dwie okoliczności: po pierwsze specjalny zasiłek opiekuńczy, zgodnie z art. 16a ust. 8 pkt 1 lit. b ustawy o świadczeniach rodzinnych, nie przysługuje osobie podlegającej obowiązkowemu ubezpieczeniu rentowemu i emerytalnemu z innych tytułów, po wtóre nie przysługuje on osobie, która nie mieści się w zawartej w art. 3 pkt 22 tej ustawy definicji osób zatrudnionych lub wykonujących inną pracę zarobkową. Uniemożliwiają one przyznanie przedmiotowego świadczenia. W pierwszym wypadku wyłączenie jest wyraźnie uregulowane w ustawie, w drugim wynika z interpretacji pojęcia rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.

Skarżący, składając wniosek o przyznanie specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku ze sprawowaniem opieki nad matką, złożył także pisemne oświadczenie z dnia [...] lipca 2013 r., w którym podał, że nie zrezygnował z pracy w gospodarstwie rolnym w należnej mu części 3/64. Ponadto w aktach znajduje się zaświadczenie z dnia [...] lipca 2013 r. wydane przez Kierownika Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego Placówka Terenowa w M., że podlega on ubezpieczeniu społecznemu rolników od [...] czerwca 2009 r. oraz zaświadczenie z dnia [...] lipca 2013 r., z którego wynika, iż on i jego matka są płatnikami podatku rolnego. Dokumenty te dowodzą bezspornie, że skarżący jest rolnikiem utrzymującym się z pracy w gospodarstwie rolnym. Zgodnie z art. 6 pkt 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, rolnikiem - w rozumieniu ustawy – jest pełnoletnia osoba fizyczna, zamieszkująca i prowadząca na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, osobiście i na własny rachunek, działalność rolniczą w pozostającym w jej posiadaniu gospodarstwie rolnym, w tym również w ramach grupy producentów rolnych, a także osoba, która przeznaczyła grunty prowadzonego przez siebie gospodarstwa rolnego do zalesienia. Natomiast według art. 7 ust. 1 w/w ustawy, ubezpieczeniu wypadkowemu, chorobowemu i macierzyńskiemu podlega z mocy ustawy rolnik, którego gospodarstwo obejmuje obszar użytków rolnych powyżej 1 ha przeliczeniowego lub dział specjalny, jeżeli nie podlega on innemu ubezpieczeniu społecznemu lub nie ma ustalonego prawa do emerytury lub renty albo nie ma ustalonego prawa do świadczeń z ubezpieczeń społecznych. Zobowiązanie się zatem przez skarżącego do ponoszenia ciężaru opłacania składek na rolnicze ubezpieczenie społeczne, przy wykazaniu prawa współwłasności do nieruchomości rolnej o powierzchni 6,73 ha (1,1125 ha przeliczeniowego) wraz z oświadczeniem, że w tym gospodarstwie rolnym pracuje i zaświadczeniem, że płaci z tego tytułu podatek rolny - było równoznaczne z przyznaniem mu statusu rolnika prowadzącego gospodarstwo rolne na gruncie rozważanej tu regulacji prawnej. W konsekwencji czego podlega on obowiązkowemu ubezpieczeniu, które w dacie orzekania wykluczało prawo do spornego świadczenia. Trzeba w tym miejscu dodać, że art. 16a ust. 8 pkt 1 lit. b został uchylony z dniem 15 maja 2014 r. mocą przywołanej już ustawy z dnia 4 kwietnia 2014 r., która – jak to wyżej podano – wprowadziła do ustawy o świadczeniach rodzinnych wspomniany już art. 17b. Niemniej jednak, chociaż przepisy art. 17 ust. 1 pkt 1 i ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych obowiązujące od dnia wejścia w życie ustawy zmieniającej z dnia 7 grudnia 2012 r., tj. od dnia 1 stycznia 2013 r., w istotnym zakresie zostały zmodyfikowane, jeśli chodzi o przesłanki uzyskiwania świadczenia pielęgnacyjnego, to jednak zasadniczo nie zmieniły rozumienia określenia "niepodejmowania, rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej...". Na gruncie znowelizowanego stanu prawnego przydatne pozostają więc argumenty zawarte w uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 grudnia 2012 r. sygn. akt I OPS 5/12, w tym stanowisko, że praca we własnym gospodarstwie rolnym, zarządzanie nim, jest formą aktywności zawodowej uprawianą dla celów zarobkowych. Oznacza to, że nie jest możliwe uzyskanie świadczenia, o którym mowa w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych w sytuacji, gdy rolnik prowadzi gospodarstwo rolne. Sam fakt prowadzenia gospodarstwa rolnego pozbawia rolnika prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i nie ma w tym wypadku potrzeby dokonywania oceny, czy wielkość posiadanego przez niego gospodarstwa, rodzaj upraw, pozwalałyby mu na podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej poza rolnictwem, a pracy takiej nie podejmuje (bądź z niej rezygnuje) z powodu konieczności opieki nad osobą niepełnosprawną, względem której ciąży na nim obowiązek alimentacyjny. Dopiero występowanie całkowitej niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym, czyli niemożność wykonywania pracy fizycznej w gospodarstwie i brak możliwości zarządzania nim, z reguły stanowi obiektywną przeszkodę w prowadzeniu tego gospodarstwa. W niniejszej sprawie taka sytuacja nie miała oczywiście miejsca. Wywody te odnoszą się również do specjalnego zasiłku opiekuńczego, gdyż mimo braku związania treścią uchwały w tej sprawie, wykładnia podobnie brzmiącego przepisu dokonana przez poszerzony skład Sądu jest wskazówką dla innych składów w tego rodzaju sprawach. Tym bardziej, gdy chodzi o interpretację art. 3 pkt 22 ustawy o świadczeniach rodzinnych dokonaną na gruncie dotąd niezmienionej jego treści.

Z przytoczonych wyżej względów Naczelny Sąd Administracyjny nie podzielił zasadności podniesionych w skardze kasacyjnej zarzutów uznając zaskarżony wyrok za prawidłowy i zgodny z prawem. Co mając na uwadze, na podstawie art. 184 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji niniejszego wyroku. Nie orzekł Sąd o kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu kasacyjnie z urzędu, ponieważ w tej materii właściwe są wojewódzkie sądy administracyjne, jako że Naczelny Sąd Administracyjny orzeka tylko o kosztach postępowania między stronami.

-----------------------

10