Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1366/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2019-01-22 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6290 Reforma rolna
Hasła tematyczne: Reforma rolna
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 1 ust. 2, art. 2 ust. 1 lit. e
journal: Dz.U. 1945 nr 3 poz 13
law: Dekret Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dariusz Pirogowicz (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Jolanta Dargas Sędzia WSA Emilia Lewandowska Referent stażysta Dorota Szczepek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 stycznia 2019 r. sprawy ze skarg Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego oraz Muzeum [...] na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] sierpnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie reformy rolnej oddala skargi


UZASADNIENIE

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z [...] sierpnia 2014 r., nr [...], po rozpatrzeniu odwołań Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego oraz Muzeum Narodowego w W., utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z [...] lutego 2009 r. nr [...] stwierdzającą, że nieruchomości położone w O. stanowiące zespół pałacowo parkowy o obszarze [...] ha [...] m2 obejmujący obecnie istniejące działki geodezyjne nr nr: [...] (d.[...]), [...], [...], [...], [...] i [...], nie podpadają pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 e. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz.U. z 1945 r., Nr 3, poz. 13) – przywoływanego dalej jako: "dekret PKWN"; a podpadała po działanie tego przepisu nieruchomość obejmującą działkę nr [...].

Decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi wydana została przy następujących ustaleniach stanu faktycznego i ocenie prawnej sprawy.

Wnioskami z: 3 marca 2008 r., 4 kwietnia 2008 r. oraz 19 czerwca 2008 r. (skonkretyzowanymi pismem z 26 stycznia 2009 r.) J. J. (następca prawny dawnego właściciela) wystąpił do Wojewody [...] o wydanie decyzji stwierdzającej, że zespół pałacowo-parkowy o powierzchni [...] ha, stanowiący część majątku ziemskiego pn. "[...]", obejmujący wymienione na wstępie aktualne działki geodezyjne nie podlegał pod działanie przepisów dekretu PKWN.

W następstwie rozpoznania tego wniosku Wojewoda [...] decyzją z [...] lutego 2009 r., stwierdził, że zespół pałacowo-parkowy o obszarze [...] ha, dla którego Sąd Rejonowy w O. prowadzi księgę wieczystą [...], stanowiący część b. nieruchomości ziemskiej pn. "[...]", położony w O., gm. [...], będącej własnością Z. J., nie podpadał pod działanie przepisu art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN w zakresie działek geodezyjnych nr nr:: [...] (d. [...]), [...], [...], [...], [...], [...], natomiast podpadał pod działanie dekretu w zakresie działki nr [...].

Od decyzji tej odwołania wnieśli: Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego oraz Muzeum Narodowe w W., żądając jej uchylenia i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji.

W postępowaniu odwoławczym sprawa była trzykrotnie rozpoznawana, jednak wydane w niej decyzje organu drugiej instancji były każdorazowo uchylane przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie. Pierwszym wydanym w sprawie wyrokiem z 13 listopada 2009 r., sygn. akt IV SA/Wa 1222/09, Sąd uchylił kasacyjna decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z [...] czerwca 2009 r., wskazując na wadliwe zastosowanie w sprawie art. 138 § 2 k.p.a. oraz nałożył na organ odwoławczy obowiązek merytorycznego jej rozpoznania.

Kolejnym wyrokiem z 25 sierpnia 2011 r., sygn. akt IV SA/Wa 365/11, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił decyzję Ministra z [...] listopada 2010 r., która organ ów ponownie uchylił decyzję Wojewody [...] i umorzył postępowania w pierwszej instancji. Powołując się na uchwałę NSA z 10 stycznia 2011 r., sygn. akt I OPS 3/10, sąd zakwestionował pogląd - zaprezentowany w decyzji Ministra oraz w postanowieniu Trybunału Konstytucyjnego z 3 marca 2010 r., p 107/08 - o niedopuszczalności drogi administracyjnej w sprawach o podpadanie nieruchomości pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN.

Następnym wydanym w sprawie wyrokiem z 5 lutego 2013 r., sygn. akt IV SA/Wa 910/12 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił decyzje Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z [...] marca 2012 r. orzekającą o umorzeniu postepowania odwoławczego, wskazując na błędną ocenę przez organ legitymacji podmiotów wnoszących odwołania (co legło u podstaw umorzenia postępowania) i nakazał mu merytoryczne rozpatrzenia sprawy.

W tym stanie rzeczy sprawa po raz czwarty stanowiła przedmiot rozpoznania Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, który decyzją z [...] sierpnia 2014 r.- utrzymał w mocy decyzje Wojewody [...]. W motywach rozstrzygnięcia wskazywał, że grunty objęte prowadzonym postępowaniem stanowiły: tereny wyspy [...] wraz z pałacem i otaczającym go parkiem, [...] oraz terenami leśnymi, parkowymi i nieużytkami rolnymi. Następnie podnosił, że położenie pałacu, jego zabudowa oraz brak pomieszczeń przystosowanych funkcjonalnie do prowadzenia działalności rolniczej tudzież zarządu nad tą działalnością - wskazują, że nie mógł być on i nie był użytkowany do celów rolniczych. Również park otaczający pałac na wyspie "[...]" stanowił stary drzewostan o charakterze zabytkowym, który nie mógł być wykorzystywany do celów rolniczych. Organ zwrócił również uwagę na fakt, iż założenie pałacowo-parkowe na wyspie [...] stanowiło centralny punkt większego zespołu parkowego - mającego w całości charakter rezydencjalny. Podkreślał przy tym, że zabytkowy pałac otoczony starym parkiem nie nadawał się do wykorzystania na żaden z celów reformy rolnej, wymienionych w art. 1 ust. 2 dekretu PKWN. Również [...] – w ocenie Ministra - nie mogło być przejęte na realizację celów reformy rolnej, gdyż nie można stwierdzić, aby prowadzona w nim była działalność polegająca na hodowli ryb. Nic też nie wskazuje aby do takiej działalności jezioro się nadawało. Stanowi zbiornik naturalnym i nie było zagospodarowane rybacko - przeciwnie, położone było w otoczeniu leśnym i parkowym i wkomponowane w centralne założenie pałacowo-parkowe wokół wyspy [...]. Wody owego jeziora wraz z kanałami nie mogły więc podlegać przepisom przywoływanego dekretu.

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wskazał także, że tereny leśne, parkowe oraz nieużytki rolne, nie nadawały się na realizację celów reformy rolnej. Nie zmienia tego faktu, jedynie przejściowe i tymczasowe użytkowanie wyspy [...] przez Liceum [...] - jako terenu wypasu "z powodu braku pastwiska dla inwentarza szkolnego". Wynika stąd, że na terenie administrowanym przez Liceum ani w jego pobliżu nie było żadnych terenów, które nadawałyby się do wykorzystania jako pastwisko w lepszy sposób aniżeli tereny stricte parkowe i to położone na wyspie, a więc z utrudnionym dostępem. Również - w świetle zgromadzonego materiału dowodowego - nie może się obronić w ocenie Ministra założenie o istnieniu poza ww. wyspą gruntów (w zakresie prowadzonego postępowania), które według władz dokonujących przejęcia majątku służyć miały produkcji rolnej. O nieprzydatności ich na cele reformy rolnej świadczy zaś fakt, że część drobnych działek, które uzyskano z parcelacji, było przekazywanych na zalesienie, jako "wybitnie piaszczystych nie nadających się do uprawy rolnej". Charakter powyższych gruntów - jako zasadniczo niesprzyjających działalności rolniczej - potwierdza pismo Departamentu Nauki i Oświaty Rolniczej Ministerstwa Rolnictwa i Reform Rolnych z [...] grudnia 1948 r. popierające prośbę Dyrekcji Lasów Państwowych o oddanie im "nieużytków z ośrodka szkolnego [...] [...] ha lotnych piasków, które nadają się jedynie na zalesienie". Jednocześnie w ocenie Ministra nie budzi wątpliwości, że założenie parkowe rozciągało się poza wyspę [...]. Na jego istnienie wskazują bowiem m.in.: rosyjskojęzyczna mapa sporządzona w 1905 r, stanowiąca plan części parku [...] o pow. ponad [...] morgów (tj. ponad [...] ha), ustalenia dokonane przez geodetę uprawnionego S. K. w opinii z [...] lutego 2004 r. Również budynki zlokalizowane na obszarze parku, poza wyspą, tj. oficyna dla służby dworskiej, dawny browar i spichlerz, obora oraz stajnia nie były wykorzystywane w sposób rolniczy. Wszystkie te elementy przemawiają w ocenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi za uznaniem omawianych budynków, objętych również ochroną konserwatorską, za niepodlegające przepisom dekretu PKWN o przeprowadzeniu reformy rolnej.

Na decyzję tę Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego oraz Muzeum Narodowe w W. wnieśli skargi do wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, wnioskując o jej uchylenie.

Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego zarzucił decyzji:

- naruszenie art. 7 i 77 § 1 k.p.a. polegające na niedokładnym i nieprawidłowym wyjaśnieniu stanu faktycznego co doprowadziło organ drugiej instancji do utrzymania w mocy decyzji organu pierwszej instancji i błędnego stwierdzenia, iż część nieruchomości stanowiącej przedmiot postępowania nie podlegała działaniu przepisów art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN, gdyż nie mogła być przeznaczona na cele reformy rolnej;

-naruszenie art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej: "p.p.s.a.", poprzez niezastosowanie się przy ponownym rozpatrzeniu sprawy do wskazania co do dalszego postępowania wyrażonego w wyroku z 13 listopada 2009 r. IV SA/Wa 1222/09;

- błędną wykładnię art. 2 ust. 1 dekretu PKWN w związku z § 5 ust. 1 rozporządzenia w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz.U. z 1945 r., Nr 10, poz. 51 ze zm.), dalej: rozporządzenie "MRiRR" poprzez przyjęcie, że możliwe jest orzekanie o nie podleganiu przepisom dekretu co do części - fragmentu nieruchomości ziemskiej, a nie całości tej nieruchomości, podczas gdy z art. 2 ust. 1 ostatnie zdanie dekretu wynika wprost i jednoznacznie, że przejście nieruchomości na własność Skarbu Państwa dotyczy całości nieruchomości ziemskiej.

Muzeum Narodowe w W. zarzuciło decyzji naruszenie:

I. przepisów postępowania tj.

1. art. 7 oraz art. 77 § 1 i 2 k.p.a. polegające na braku wyczerpującego zgromadzenia i rozpatrzenia materiału dowodowego w sprawie i oparciu decyzji na niekompletnym materiale dowodowym;

2. art. 80 k.p.a. polegające na nieprawidłowej ocenie materiału dowodowego zebranego w sprawie i dokonanie na jego podstawie błędnych ustaleń faktycznych, polegających na wykluczeniu możliwości kwalifikacji spornej nieruchomości jako nieruchomości nadającej się na cele reformy rolnej.

II. przepisów prawa materialnego, tj.

art. 1 i art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN przez ich niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, że zespół pałacowo - parkowy będący częścią składową majątku ziemskiego, położonego w O., spełniającego normy obszarowe określone w dekrecie nie podpadał pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu z uwagi na brak związku funkcjonalnego z pozostałą częścią nieruchomości ziemskiej, podczas gdy przedmiotowy zespół pałacowo - parkowy spełniał przesłanki do uznania go za nieruchomość ziemską podlegającą przejęciu.

W odpowiedzi na skargi organ wniósł o ich oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu kwestionowanej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 10 grudnia 2015 r. I SA/Wa 3096/14 oddalił powyższe skargi jako niezasadne. Wyrok ten, w następstwie rozpoznania wywiedzionych od niego skarg kasacyjnych, został uchylony przez Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z 26 kwietnia 2018 r. I OSK 1199/16, a sprawa skierowana do ponownego rozpatrzenia przez sąd pierwszej instancji, z uwagi na uzasadnienie wyroku w sposób nie wypełniający standardu z art. 141 § 4 p.p.s.a.

Sąd kasacyjny zwrócił uwagę, że nie zawiera ono żadnego odniesienia do znajdujących się w aktach administracyjnych dokumentów ze sprawy cywilnej, jaka była rozpatrywana przed Sądem Rejonowym w O. pod sygnaturą [...], w tym do znajdujących się tam zeznań świadków, biegłych (teczka pod tytułem - Akta z sądu), sporządzonej na zlecenie J. J. opinii geodezyjnej autorstwa S. K. wraz z załącznikami. Tymczasem dowody zgromadzone w tej sprawie wydają się istotne z punktu widzenia niniejszego rozstrzygnięcia, przeprowadzono je bowiem w postępowaniu cywilnym o uzgodnienie treści księgi wieczystej, w celu zbadania, czy zespół pałacowo parkowy, majątku ziemskiego [...] podlegał przejęciu na rzecz Skarbu Państwa na zasadzie art. 2 ust.1lit.e dekretu PKWN z 1944r. Zauważał przy tym że organ I instancji w swych ustaleniach kilkakrotnie odwoływał się do dokumentu autorstwa S. K. Oceny przez sąd wymagało, czy czynienie na jego podstawie ustaleń pozostawało w zgodzie z regulacjami procedury dowodowej, unormowanej w kodeksie postępowania administracyjnego. Nie można przy tej okazji pominąć, że organy winny mieć na względzie, iż do uzyskania wiadomości specjalnych służy wyłącznie dowód z opinii biegłego, powołanego przez organ przed którym toczy się postępowanie w oparciu o art. 83 § 1 k.p.a. Tymczasem wskazany dokument określany jako opinia geodezyjna wykonany został poza przedmiotowym postępowaniem na zlecenie strony niniejszego sporu. W ramach sądowoadministracyjnej kontroli należało zatem wyjaśnić również, czy wskazany dokument można było uczynić przedmiotem dowodzenia w trybie art. 75 k.p.a. W razie pozytywnej odpowiedzi na pytanie sąd winien mieć na względzie, że dowód taki podlega ocenie, tak jak każdy inny dowód w sprawie. Konkludując zaś Sąd kasacyjny stwierdził, że uzasadnienie odpowiadające art. 141 § 4 p.p.s.a. winno odnosić się również do zaleceń z poprzednio wydanych wyroków, tak aby bez trudu była możliwa kontrola zgodności poczynań z art. 153 p.p.sa.

Rozpoznając ponownie sprawę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje:

skargi są niezasadne.

Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z [...] sierpnia 2014 r. utrzymująca w mocy decyzję Wojewody [...] z [...] lutego 2009 r. stwierdzającą, że zespół pałacowo-parkowy o pow. [...] ha , będący częścią majątku ziemskiego "[...]" (stanowiącego dawna własność Z. J.) położony w O., w zakresie działek geodezyjnych nr nr [...] (d. [...]), [...], [...], [...], [...], [...], nie podpadał pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN, natomiast podpadał pod działanie dekretu w zakresie działki nr [...].

Decyzja Ministra, co jest istotne, zapadła w ponownie prowadzonym postępowaniu, po uprzednim uchyleniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokami z: 13 listopada 2009 r. IV SA/Wa 1222/09, 25 sierpnia 2011 r. IV SA/Wa 365/11 oraz 5 lutego 2013 r. IV SA/Wa 910/12 wydanych w sprawie decyzji, a więc w warunkach związania organu (jak też rozpoznającego obecnie skargę Sądu) zawartymi w tych wyrokach wskazaniami co do dalszego postępowania i sformułowanymi w nich ocenami prawnymi. Zgodnie bowiem z art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia.

W powyższych wyrokach natomiast jednoznacznie zostało przesądzone, że § 5 rozporządzenia MRiRR, może stanowić podstawę do orzekania w drodze decyzji administracyjnej o tym, czy dana nieruchomość lub jej część wchodzi w skład nieruchomości ziemskiej, o której mowa w art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN (wyrok IV SA/Wa 365/11). Przesądzone również zostało, że na cele reformy rolnej przejmowane w oparciu o ww. przepis były te nieruchomości "nieruchomości ziemskie", których charakter czy też przydatność odpowiadają celom wskazanym w "art. 1, część druga" dekretu (zdanie zamykające ust. 1). Nie chodzi tu więc o wszystkie nieruchomości, które mogły być określone jako ziemskie, ale o pewną ich grupę, przydatną do realizacji celów, które zostały wyczerpująco wymienione w punktach a), b), c), d) i e) w art. 1 ust. 2 dekretu. Zauważano jednocześnie, że cele określone w punktach d) i e), dotyczą zarezerwowaniu "odpowiednich terenów" na realizację określonych celów, a nie o zarezerwowaniu odpowiednich obiektów (wyrok IV SA/Wa 1222/09). W wyroku tym wskazano nadto, że podstawowym celem organu orzekającego w przedmiocie podpadania, czy też niepodpadania danej nieruchomości pod przepisy dekretu ma ustalenie, czy nieruchomość ta mogła co do zasady być przeznaczone na cele reformy rolnej wskazane w art.1 ust. 2 dekretu. Ustalenie to ma charakter priorytetowy i w razie wykazania, że o przeznaczeniu na cele reformy rolnej co do zasady nie mogło być mowy, nie zachodzi konieczność badania istnienia związku funkcjonalnego, albowiem konsekwentnie brak możliwości wykorzystania danej nieruchomości na cele reformy rolnej musi prowadzić do stwierdzenia, że dana nieruchomość nie podpadała pod działanie dekretu.

Przesądzona została także legitymacja podmiotów wnoszących odwołanie od decyzji organu wojewódzkiego (explicite w wyroku IV SA/Wa 910/12, a pośrednio w pozostałych wyrokach).

Jako, że w sprawie przesądzona została kwestia drogi administracyjnej jak i możliwości rozstrzygania w ramach procedury określonej w § 5 rozporządzenia MRiRR, co do podpadania pod art. 2 ust. 1 lit.e dekretu PKWN części (a nie tylko całości) nieruchomości ziemskiej, próba kwestionowania prawnej możliwości orzekania w tak ograniczonym zakresie i formułowany na tym tle przez Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego zarzuty błędnej wykładni art. 2 ust. 1 lit.e dekretu PKWN, nie mogły okazać się skuteczne, gdyż stanowią one w istocie polemikę z oceną prawną zawartą w prawomocnym wyroku Sądu z 25 sierpnia 2011 r. IV SA/Wa 365/11. Tej zaś oceny, stosownie do art. 153 p.p.s.a., nie może kwestionować ani organ administracji publicznej, ani kontrolujący działanie tego organu Sąd. Kwestia ta nie budzi zresztą wątpliwości w orzecznictwie sądów administracyjnych. Reforma rolna dotyczyła wszak - jak wyjaśnił to Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu do uchwały z 19 września 1990 r. W 3/89 (OTK 1990, poz. 26 s. 174 ) – jedynie tych nieruchomości lub ich części, które są lub mogą być wykorzystane do prowadzenia działalności wytwórczej w zakresie produkcji roślinnej, zwierzęcej, sadowniczej. Takie rozumienie przepisów dekretu oznaczało z kolei, że możliwy był spór nie tylko o to, czy nieruchomość ziemska podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu ze względu na przyjęte normy obszarowe, ale również tego, czy określona nieruchomość stanowiła nieruchomość o charakterze rolniczym. Źródłem zaś takiego sporu było to, czy określona nieruchomość (jej część) przeszła na własność Skarbu Państwa w sytuacji, gdy zdaniem poprzedniego właściciela (jego następców prawnych) nie miała ona charakteru rolniczego, jak np. zespół pałacowo-parkowy (por. wyrok NSA z 22 listopada 2018 r. I OSK 2/17, Lex nr 2602311).

Przechodząc zaś do merytorycznego aspektu sprawy, stwierdzić należy, iż w świetle zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, prawidłowa jest konstatacja organów, iż żadna z części dawnego ośrodka [...] (obejmujących wyspę [...], otaczające ją [...] i teren na lądzie), co do których stwierdzono, że nie podpada pod działanie art. 2 ust. 1 lit e dekretu PKWN, nie była i nie mogła być wykorzystana w dacie wejścia w życie dekretu (13 września 1944 r.) na cele reformy rolnej, opisane w art. 1 ust. 2 fdekretu.

Część ta, w dokumentującym parcelację majątku rejestrze pomiarowym z 1944 r., opisana została jako "[...]" i obejmować miała [...] ha, z czego [...] ha stanowiło jezioro, [...] ha - grunty orne, [...] ha - ogrody, [...] ha -łąki, [...] ha – pastwiska, a [...] ha nieużytki. Rejestr ów jednak, jak wykazał geodeta uprawniony S. K. w opinii z [...] lutego 2004 r. (sporządzonej na zlecenie następcy prawnego dawnego właściciela w toku postępowania przed sądem powszechnym o uzgodnienie treści księgi wieczystej) nie może być uznany za miarodajne źródło informacji o klasyfikacji użytków tworzących te nieruchomość. Podobnie zresztą jak źródłem danych o powierzchni tej nieruchomości. Ta bowiem skorygowana została przy zakładaniu w 1983 r. dla niej księgi wieczystej nr [...] do pow. [...] ha. Z przeprowadzonej z kolei przez geodetę analizy archiwalnych dokumentów wynikało, że w rzeczywistości na dzień [...] września 1939 r. jedynie areał ok.[...] ha stanowiły użytki o charakterze rolnym (ogrody warzywne i kwiatowe, sady). Pozostałe natomiast tereny obejmowały parki ([...] ha), wody ([...] ha) oraz tereny zabudowane ([...] ha). Opinia ta w ocenie Sądu, mimo że sporządzona została na potrzeby odrębnego postępowania na wniosek osoby zainteresowanej jego wynikiem, a tym samym nie stanowi opinii biegłego w rozumieniu art. 84 k.p.a., mogła być wykorzystana w niniejszej sprawie jako dowód. Organy bowiem dążąc do ustalenia prawdy materialnej, zgodnie z zasadami określonymi w art. 7, 77 § 1 i art.75 k.p.a., winny brać pod uwagę wszelkie dostępne środki dowody, o ile ich przeprowadzenie nie narusza prawa, a więc mogą posługiwać się nie tylko dokumentami, ale również publikacjami, zeznaniami świadków, opiniami ekspertów itp., jeżeli tylko może się to przyczynić do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. Art. 75 § 1 k.p.a. nie zawiera wszak zamkniętego katalogu środków dowodowych dopuszczalnych w postępowaniu wyjaśniającym, a posłużenie się w redakcji tego przepisu zwrotem "w szczególności" we wstępie do wyliczenia środków dowodowych, wskazuje wprost, że jest to jedynie wyliczenie przykładowe. Niewątpliwie zaś ze względu na przygotowanie eksperckie autora opinii oraz oparcie jej na załączonych do niej dokumentach urzędowych, których wiarygodność tak formalna jak i materialna nie została w toku postępowania podważona, mogła ona stanowić wiarygodne źródło informacji o stanie nieruchomości na dzień wejścia w życie dekretu PKWN. Wykorzystanie tego rodzaju środka dowodowego w postępowaniu prowadzonym w trybie § 5 rozporządzenia MRiRR, znajduje nadto uzasadnienie w ustanowionym w § 6 tego rozporządzenia obowiązku przedłożenia przez stronę ubiegającą się uznania, że dana nieruchomość jest wyłączona spod działania postanowień zawartych w art. 2 ust. 1 lit. e dowodów, stwierdzających dokładny obszar tej nieruchomości z wyszczególnieniem użytków każdego rodzaju. W konsekwencji zatem na bazie tej opinii w zestawieniu z zachowaną dokumentacją archiwalną z okresu wprowadzania reformy rolnej i późniejsza, możliwe było rekonstruowanie stanu faktycznego i wyprowadzenie konkluzji co do możliwości wykorzystania nieruchomości na cele określone w art. 1 ust. 2 dekretu PKWN, warunkującej w zgodzie z art. 2 ust. 1 lit. e dekretu jej przejście na własność Skarbu Państwa.

Z całokształtu zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika zaś, że "[...]" - poza fragmentem wchodzącym obecnie w skład działki nr [...], co do którego Wojewoda [...] stwierdził popadanie pod przepisy dekretu – na dzień [...] września 1944 r. obejmował enklawy parkowe (założone jeszcze w XVII w), wody naturalnego jeziora wraz ze znajdującą się na nim wyspą [...] oraz zabytkową zabudowę w postaci częściowo zniszczonego pałacu na ww. wyspie (wzniesionego na przełomie XVII i XVIII w.), a także znajdującego się po stronie północnej jeziora dziewiętnastowiecznego dworu i osiemnastowiecznych budynków gospodarczych - spichlerza, stajni i browaru, nie wykorzystywanych już od lat zgodnie z ich pierwotnym przeznaczeniem. Przestrzenne granice enklaw parkowych, i gruntów zabudowanych, uwidocznione zostały na mapie stanowiącej załącznik nr 23 do opinii S. K., wykonanej w oparciu o analizę archiwalnej dokumentacji w tym m.in. mapy stanowiącej plan części parku [...] z 1905 r. Taką lokalizację enklaw parkowych potwierdził nadto w toku postępowania przed sądem wieczystoksięgowym dr inż. A. K. w opinii z [...] maja 2005 r. (k.19 – t. 4 akt). Wskazane wyżej zabudowania wraz z ich otoczeniem tworzyły jeden spójnie skomponowany kompleks o charakterze rezydencjonalno-parkowy, który już od momentu objęcia terenów zarządem państwowym pozostawał w szczególnym zainteresowaniu służb ochrony konserwatorskie ze względu na jego wartość historyczną i krajobrazową, czego potwierdzeniem jest decyzja Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków z [...] sierpnia 1946 r. [...] uznająca za zabytek oficynę pałacowa naprzeciw wyspy, jako "typowy przykład architektury z przełomu XVIII/XIX w. oraz otoczenie parkowe tamże jako piękny i wartościowy zespół drzew wieloletnich, stanowiących całość z pałacem i otoczeniem na przeciwległej wyspie. A także negatywne stanowisko Ministerstwa Rolnictwa I Reform Rolnych z [...] lipca 1945 r. (k.16 -t. 10 akt) wyrażone w przedmiocie wystąpienia osoby fizycznej o przydzielenie jej terenów wyspy [...], w którym podnoszono, że nieruchomość ta jest "całkowicie zalesiona starym drzewostanem i wraz z ruinami zamku, które znajdują się na tej wyspie ma charakter zabytkowy".

Rezydencjonalno-parkowy charakter nieruchomości wskazuje nadto opracowanie ujęte w katalogu Zabytków Instytutu Sztuki Pan z 1963 r. (stanowiące załącznik nr 28 do opinii S. K.), dokumentacja historyczno-architektoniczna opracowana przez Pracownię Konserwacji Zabytków Oddział [...] w 1973 r. (załącznik nr 29 do przywołanej opinii), pismo Ministerstwa Kultury i Sztuki z [...] lutego 1947 r. wraz planem sytuacyjnym skierowane do Ministerstwa Rolnictwa i Reform Rolnych (załącznik nr 11 opinii) oraz decyzja Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków z [...] kwietnia 1994 r. [...] o wpisaniu zespołu pałacowo-parkowego do rejestru zabytków Województwa [...] wraz załącznikiem mapowym.

Z żadnego ze znajdujących się w aktach sprawy dokumentów nie wynika przy tym, że bezpośrednio przed przejęciem na rzecz Skarbu Państwa, przedmiotowe nieruchomości były lub mogły być wykorzystywane rolniczo. Przeciwnie, uprawnione jest wręcz wnioskowanie, że tego rodzaju wykorzystanie było na nich wykluczone. Tym bardziej, że w większości grunty ją tworzące (poza obszarem jeziora) stanowiły lotne piaski, nadające się li tylko do zalesienia, do czego ostatecznie doszło na przełomie 1952 i 1953 r. (vide pisma: Ministerstwa Rolnictwa i Reform rolnych z [...] grudnia 1948 r. Wojewody [...] z [...] maja 1949 r., Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z [...] marca 1949 r. oraz Prezydium Rady Narodowej w O. z [...] października 1956 r., - złączniki nr 13 - 14 do opinii). Co znamienne w okresie przejmowania majątku brak było także w jego części lądowej nawet terenów, które mogły by być wykorzystane choćby do wypasu bydła, o czym świadczy fakt, że ośrodek szkolny zmuszony był w tym celu, za zgoda właściwych organów, czasowo korzystać z terenów wyspy [...] do momentu rozpoczęcia tam prac konserwatorsko-remontowych pałacu (vide protokół z posiedzenia komisji międzyministerialnej z [...] maja 1947 r., pismo Ministerstwa Rolnictwa i Reform rolnych z [...] lutego 1948 r. – załącznika nr 16 i 16c do opinii).

Brak jest również dowodów by w jakikolwiek sposób do działalności rolniczej było lub mogło być wykorzystywane okalające wyspę jezioro. Było to naturalnego pochodzenia akwen wkomponowany w centralną część założenia parkowo-pałacowego, stanowiący jego istotny element krajobrazowy. W związku z czym bez zasadniczej ingerencji w ten naturalny charakter jeziora, jakakolwiek działalność na nim o charakterze rolniczym (np. w postaci hodowli ryb) nie była możliwa. Godzi się zaś zauważyć że zdolność wykorzystania nieruchomości na cele reformy rolnej wskazane w dekrecie PKWN, oceniana musi być według kryteriów obiektywnych, przy uwzględnieniu stanu nieruchomości z dnia wejścia w życie dekretu. Wymaga zatem założenia, że ich realizacja jest osiągalna bez konieczności ingerowania w sposób istotny w stan nieruchomości, a zwłaszcza jej dotychczasowe zagospodarowanie. Przyjęcie odmiennego podejścia prowadziłoby bowiem do sytuacji, w której każdy rodzaj nieruchomości, bez względu na sposób jej zagospodarowani i wykorzystywania, mógłby być - po zlikwidowaniu istniejącej na nim zabudowy czy nasadzeń - uznany za nadający się do ich realizacji, a w konsekwencji podlegający przejęciu na rzecz Skarbu Państwa, w oparciu o przepisy dekretu PKWN.

Nie są w ocenie Sądy miarodajnym dowodem pozwalającym na stwierdzenie rolnego charakteru nieruchomości w dacie wejścia w życie dekretu, złożone w toku postępowania uzgodnieniowego zeznania świadków – K. C. oraz S. S., przywoływane w skardze przez Muzeum Narodowe w W. (znajdujące się w teczce opisanej jako "[...]"). Pierwszy bowiem ze świadków odnosi się do całości majątku ziemskiego (pow. ok. [...] ha), a nie jego części obejmującej Ośrodek majątku [...], a ponadto do okresu gdy majątek ów znajdował się zarządzie władz okupacyjnych (lata 1942-44), co z całą pewnością nie pozostawało bez wpływu na faktyczny sposób jego wykorzystywania. Ten zaś nie musiał być adekwatne do jego przeznaczenia. Z kolei zeznania drugiego ze świadków, potwierdzającego wykorzystywanie nieruchomości do celów rolnych budzą uzasadnione wątpliwości co do tego czy oddają one obraz obiektywnie istniejącej w przeszłości rzeczywistości. Za podważeniem ich wiarygodności przemawia choćby fakt - na co zwracał uwagę J. J. (vide oświadczenie z [...] października 2015 r.) - że świadek ów powoływał się w nich na rozmowy prowadzone rzekomo z synem W. J. (pierwszym właścicielem majątku z rodziny J.), podczas gdy ten w rzeczywistości był bezdzietny. Wskazywał nadto na usytuowane na wyspie [...] więzienie, która to okoliczność nie znajduje żadnego potwierdzenia w dokumentach czy opracowaniach historycznych. Także przywoływana przezeń okoliczność rozebrania w 1968 r. znajdującego się na nieruchomości pałacu (podczas gdy ten funkcjonuje po dziś dzień) stoi w sprzeczności z obiektywnie istniejącym stanem faktycznym. Podobnie jak informacja o funkcjonującej przed wojną na ternie majątku szkole. Ta bowiem utworzona została po jego parcelacji. Analiza treści tych zeznań w konfrontacji z pozostałymi dowodami, w tym dowodami z dokumentów, nie pozwala więc także uznać za wiarygodne podawanych przez niego informacji o prowadzonej w majątku działalności rolniczej. Tak znaczne nieścisłości w przedstawianych przez świadka zeznaniach, wskazują wręcz, że nie w pełni poprawnie identyfikuje on czas i miejsce, o którym zeznaje. Co w tym wypadku może być o tyle zrozumiałe, że jest on osoba w podeszłym wieku, a zeznania te dotyczą okoliczności sprzed kilkudziesięciu lat.

Bez znaczenia dla oceny legalności decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi i sformułowanych w niej konkluzji, pozostaje także stanowisko wyrażone w uzasadnieniu wyroku Sądu Okręgowego w W. z [...] marca 2007 r. sygn. akt [...], w którym w sposób odmienny niż sąd pierwszej instancji, sąd ów dokonał oceny wiarygodności zeznań ww. świadków jak też wywiódł, że należąca do J. J. nieruchomość przeszła w całości na własność Skarbu Państwa z mocy dekretu PKWN, gdyż w całości została przeznaczona na cel określony w art. 1 dekretu, tak w zakresie upełnorolnienia istniejących gospodarstw rolnych jak i dla powstania na nim szkoły.

Wprawdzie zgodnie z art. art. 365 § 1 k.p.c. orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy oraz inne organy państwowe i organy administracji publicznej, a w wypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Jednakże owo związanie co do zasady obejmuje jedynie ujęte w orzeczeniu rozstrzygnięcie. Na jego motywy moc wiążąca prawomocnego wyroku rozciąga się jedynie w takim zakresie, w jakim stanowią one konieczne uzupełnienie rozstrzygnięcia, niezbędne dla wyjaśnienia jego zakresu tj. w jakim indywidualizują one sentencję jako rozstrzygnięcie o przedmiocie sporu i w jakim określają one istotę danego stosunku prawnego. W sprawie rozstrzyganej przez Sąd Okręgowy w W. zasadniczą przyczyną oddalenia powództwa o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym był brak decyzji administracyjnej orzekającej o nie podpadaniu nieruchomości pod działanie art. 2 ust. 1 lit e dekretu PKWN, wydanej na podstawie § 5 rozporządzenia MRiRR. Stąd stanowisko ww. sądu wyrażone także w aspekcie materialnoprawnej podstawy przejęcia nieruchomości, nie mogło być dla organów, ani rozpoznającego skargę sądu administracyjnego wiążące.

Skoro zatem przedmiotowa nieruchomość na dzień [...] września 1944 r. nie miała charakteru rolnego, to konsekwencją tego stanu rzeczy jest również brak możliwości przeznaczenia jej do realizacji celów reformy rolnej wskazanych w art. 1 ust. 2 lit. a, b i c dekretu PKWN (upełnorolnienia istniejących gospodarstw karłowatych, małorolnych i średniorolnych; tworzenia nowych gospodarstw rolnych czy gospodarstw dla produkcji ogrodniczo-warzywniczej). Ze względu z kolei na istniejącą na niej zabudowę zabytkową w postaci pałacu, dworu i budynków gospodarczych, nie mogła być także przeznaczona do realizacji celów opisanych art. ust. 2 lit. d i e. Jak bowiem zasadnie zauważył tut Sąd w wyroku z 13 listopada 2009 r. IV SA/Wa 1222/09, w punktach tych mowa jest o zarezerwowaniu "odpowiednich terenów" na realizację określonych celów, a nie o zarezerwowaniu odpowiednich obiektów. Z tego zaś punktu widzenia, nawet jeśli, jak w rozpoznawanej sprawie, już po przejęciu nieruchomości, utworzono w znajdujących się na niej obiektach placówkę oświatową, nie oznacza to, że samo przejście własności tej nieruchomości uzasadnione było realizacją celu, o którym mowa w art. 1 ust. 2 lit. d dekretu PKWN, tj. zarezerwowania odpowiednich terenów dla szkół oraz poddanych zarządowi państwowemu lub samorządowemu ośrodków dla podniesienia kultury rolnej, wytwórczości nasiennej, hodowlanej oraz przemysłu rolnego. Nie podlegała zatem pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN.

W tym stanie rzeczy decyzja Wojewody [...] stwierdzająca, że w zakresie opisanych w jej sentencji działek przedmiotowa nieruchomość nie podpada pod działanie przywołanego przepisu, odpowiada prawu. Nie narusza tym samym prawa także utrzymująca ją w mocy decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi.

Wbrew zarzutom skarg stan faktyczny sprawy został ustalony w zgodzie z zasadami prawdy obiektywnej i znajduje potwierdzenie w zgromadzonych w aktach materiałach dowodowych. Ocena tych dowodów dokonana przez organ nie ma charakteru dowolnego. Zatem zarzuty dotyczące rzekomych naruszeń w tym aspekcie przez Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi przepisów postępowania, tj. art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a. nie mają usprawiedliwionych podstaw. Minister zastosował się także do wiążących go wytycznych zawartych w prawomocnych wyrokach tut. Sądu, w tym przede wszystkim wyroku z 13 listopada 2009 r., obligującego go do merytorycznego rozpoznania sprawy, w toku którego ustalić w pierwszym rzędzie musiał czy nieruchomość co do zasady mogła być przeznaczona na cele reformy rolnej. Takie ustalenie organ zaś poczynił, czemu dał wyraz w obszernych motywach decyzji. To zaś czyni także zarzut naruszenia art. 153 p.p.s.a. chybionym. Warto przy tym podkreślić, że skarżący mimo wieloletniego prowadzenia postępowania, poza polemiką z ustalonym przez organy stanem faktycznym, sami nie przedłożyli dowodów w postaci dokumentów źródłowych bądź ekspertyz, które tym ustaleniem mogły by przeczyć. Tymczasem wyrażona w art. 7 k.p.a. zasada prawdy obiektywnej, zakłada również aktywny udział stron w dążeniu do jej ustalenia.

Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.

-----------------------

13