Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VII SA/Wa 736/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2022-06-14 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6014 Rozbiórka budowli lub innego obiektu budowlanego, dokonanie oceny stanu technicznego obiektu, doprowadzenie obiektu do s
Hasła tematyczne: Budowlane prawo
Skarżony organ: Inspektor Nadzoru Budowlanego
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Zasądzono zwrot kosztów postępowania
Powołane przepisy: article: § 330
journal: Dz.U. 2019 poz 1065
law: Rozporządzenie Miniistra Infrastruktury  z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich  usytuowanie - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Mirosław Montowski, Sędziowie sędzia WSA Wojciech Sawczuk (spr.), asesor WSA Michał Podsiadło, , Protokolant spec. Agnieszka Wrzodak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 czerwca 2022 r. sprawy ze skargi J. S. i W. S. na decyzję (...) Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia (...) lutego 2022 r. nr (...) w przedmiocie nakazu doprowadzenia budynku do stanu zgodnego z prawem I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji, II. zasądza od (...) Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego na rzecz skarżących J. S. i W. S. solidarnie kwotę 997 (dziewięćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

I.

Decyzją z [...] grudnia 2021 r. nr [...] Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego w [...] działając na podstawie art. 51 ust. 1 pkt 2 i ust. 7 P.b. nakazał J. i W. S. doprowadzenie do stanu zgodnego z przepisami ściany budynku mieszkalnego jednorodzinnego zlokalizowanego na działce nr [...] położonej w miejscowości [...] gmina [...], poprzez wyjęcie ościeżnic i ram okiennych, zamurowanie lub wypełnienie luksferami trzech otworów okiennych znajdujących się w ścianie usytuowanej przy granicy sąsiedniej działki nr [...].

Termin nakazanego obowiązku określono do dnia 30 kwietnia 2022 r.

PINB wyjaśnił, że z kartoteki budynku wynika, że został on zrealizowany w 1948 r., co potwierdziła obecna w takcie oględzin właścicielka oświadczając, że "budynek mieszkalny i budynki gospodarcze przepisał na mnie i męża teść w 1980 r. Przepisując nie przekazał żadnych dokumentów związanych z budową. Budynek mieszkalny został zrealizowany w 1948 r. Stwierdzam to na podstawie napisów na wiatromierzu, który był zamontowany na dachu. Otwory okienne istniały w budynku od jego realizacji. Wymiana okna na PCW (1,22 x 1,40m) została wykonana 10 lat temu czyli ok. roku 2011."

Zdaniem organu istnienie otworów okiennych w ścianie usytuowanej przy granicy z sąsiednią działką jest niezgodne z prawem. Na żadnym etapie obowiązywania kolejnych regulacji prawa budowlanego wraz z przepisami wykonawczymi, ustawodawca nie zezwalał na umiejscowienie okien w ścianie granicznej, czy też w ścianie postawionej bliżej niż 4 m od granicy. Niezależnie od tego, czy okno było zrealizowane w trakcie budowy, czy też już w istniejącym budynku, jego lokalizacja w ścianie przy granicy z działką sąsiednią powoduje, że ściana ta nie spełnia funkcji ściany oddzielenia przeciwpożarowego. Stan taki nie może zostać zalegalizowany.

II.

Po rozpatrzeniu odwołania J. i W. S., [...] Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego, decyzją z [...] lutego 2022 r. nr [...] utrzymał w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie.

Organ przywołał ustalenia poczynione w I instancji, zwłaszcza to, że przedstawiciele organu powiatowego w dniu 18 października 2021 r. przeprowadzili czynności kontrolne i stwierdzili m.in. "(...) w budynku mieszkalnym jednorodzinnym usytuowanym na działce nr [...] przy granicy z sąsiednią działką nr [...] trzy otwory okienne o wym. 115 x 138 i 122 x 140, otwór na strychu o wym. 60 x 90 cm. Budynek usytuowany w odległości 70 cm od istniejącego ogrodzenia. Stolarka okienna w oknie od drogi i strychowym drewniana typu skrzynkowego w złym stanie technicznym. Brak jest śladów wykonywania jakichkolwiek robót budowlanych polegających na wykuciu otworów (...). Budynek mieszkalny konstrukcji drewnianej, obmurowany cegłą z dachem dwuspadowym. Na wykonanie robót ani budowę budynku obecni właściciele nie przedstawili pozwolenia na budowę."

W ocenie [...]WINB, w świetle dokonanych ustaleń, organ powiatowy prawidłowo zastosował art. 51 ust. 1 pkt 2 P.b., wskazujący, że przed upływem 2 miesięcy od dnia wydania postanowienia, o którym mowa w art. 50 ust. 1, organ nadzoru budowlanego w drodze decyzji:

2) nakłada obowiązek wykonania określonych czynności lub robót budowlanych w celu doprowadzenia wykonywanych robót budowlanych do stanu zgodnego z prawem, określając termin ich wykonania.

Mając na uwadze dokumentację zgromadzoną w sprawie, [...]WINB stwierdził, że zlikwidowanie okien znajdujących się w ścianie przy granicy z działką nr ew. [...] poprzez wyjęcie ościeżnic i ram okiennych, a następnie ich zamurowanie bądź wstawienie w ich miejsce pustaków szklanych (luksferów), doprowadzi wykonane roboty budowlane do stanu zgodnego z przepisami tj. z § 12 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (tekst jednolity Dz. U. z 2019 r. poz. 1065 ze zm.).

Stosownie do § 232 ust. 6 ww. rozporządzenia: "W ścianie oddzielenia przeciwpożarowego dopuszcza się wypełnienie otworów materiałem przepuszczającym światło, takim jak luksfery, cegła szklana lub inne przeszklenie, jeżeli powierzchnia wypełnionych otworów nie przekracza 10% powierzchni ściany (...)".

Odnosząc się do odwołania [...]WINB wyjaśnił, że w aktach sprawy brak jest jakiejkolwiek dokumentacji projektowej przedmiotowego budynku, a zatem takiej, która mogłaby dowodzić legalności ww. otworów okiennych. Obowiązek organu do zebrania całego materiału dowodowego i jego rozpatrzenia nie oznacza przerzucenia na organ całego ciężaru dowodzenia w sprawie. Zadaniem organu nie jest - w przypadku posiadania w aktach sprawy wiarygodnych dowodów - dalsze poszukiwanie materiału dowodowego, który będzie zaprzeczał wcześniejszym ustaleniom organu tylko dlatego, że zebrany do tej pory materiał dowodowy jest niekorzystny dla jednej ze stron postępowania, która się z nim nie zgadza.

Nakaz zamurowania spornych otworów okiennych odpowiada dyspozycji § 12 ww. rozporządzenia, a jego wykonanie doprowadzi do zgodności inwestycji z przepisami techniczno-budowlanymi. Żadne z obowiązujących na przestrzeni lat przepisów techniczno-budowlanych nie dopuszczały istnienia w ścianie usytuowanej w odległości mniejszej niż 4 m od granicy nieruchomości otworów okiennych.

Jakkolwiek w omawianej sprawie nie udało się odnaleźć dokumentacji projektowej, tak w ocenie [...]WINB nie można z tej okoliczności wywodzić, że ww. okna powstały legalnie. Skoro żadne z przepisów techniczno-budowlanych nie dopuszczały istnienia otworów okiennych w ścianie oddalonej od granicy na odległość mniejszą niż 4 m, to przyjąć należy, że właściwy organ nie mógł wydać zgody na taką lokalizację okien od strony działki nr ew. [...]. Skoro wykonanie otworu okiennego w ścianie budynku było i jest niezgodne z każdym z dotychczas obowiązujących reżimów prawnych (por. wyrok NSA z 17 marca 2010 r. sygn. akt II OSK 567/09), to nie ma podstaw do kwestionowania decyzji PINB.

Zawarty w § 12 rozporządzenia zakaz sytuowania budynków zwróconych ścianą z otworami okiennymi w kierunku granicy działki sąsiedniej nie wynika tylko i wyłącznie z bezpieczeństwa przeciwpożarowego. Zakaz ten gwarantuje ochronę interesów osób trzecich - prawo do prywatności, na co wskazuje art. 5 ust. 1 pkt 9 P.b. Zdaniem organu "wypełnienie", o którym mowa w cytowanym § 232 ust. 6 rozporządzenia, ma prowadzić do zlikwidowania otworów okiennych w przedmiotowej ścianie. Dlatego też ustawodawca w pierwszej kolejności wskazał, że do wypełnienia otworów należy użyć luksferów lub cegły szklanej. Materiały te bowiem z jednej strony przepuszczają światło dzienne, a z drugiej strony posiadają cechy podstawowego budulca ściennego jakim jest np. cegła, bloczek, czy pustak. Ponadto zarówno luksfer, jak i cegła szklana, pomimo ich przeźroczystości uniemożliwiają patrzenie przezeń. Natomiast "inne przeszklenie" zostało uwzględnione w omawianym przepisie z uwagi na ciągły postęp technologiczny, także w zakresie materiałów budowlanych i nie oznacza, że przeszklenie to może mieć dowolne cechy, nie licząc oczywiście odpowiedniej klasy która zawsze w tym wypadku musi być zachowana. Innymi słowy przez "inne przeszklenie" w rozumieniu § 232 ust. 6 ww. rozporządzenia należy rozumieć taki materiał budowlany, który swoimi właściwościami będzie zbliżony do luksferów lub cegły szklanej - będzie przepuszczał światło, ale też będzie stanowił materiał budowlany ścienny, a przede wszystkim będzie ograniczał widok przez niego na zewnątrz i do wewnątrz budynku.

III.

Skargę na powyższą decyzję wywiedli J. i W. S. kwestionując ją w całości i zarzucając naruszenie:

1. przepisu prawa materialnego poprzez jego błędne zastosowanie tj. § 330 rozporządzenia ws. warunków technicznych polegające na uznaniu, że w niniejszej sprawie nie zachodzą przesłanki do wyłączenia stosowania tegoż rozporządzenia, albowiem brak jest dowodów wskazujących, że przed dniem wejścia w życie rozporządzenia:

a) został złożony wniosek o pozwolenie na budowę lub odrębny wniosek o zatwierdzenie projektu budowlanego i wnioski te zostały opracowane na podstawie dotychczasowych przepisów, bądź

b) zostało dokonane zgłoszenie budowy lub wykonania robót budowlanych w przypadku, gdy nie jest wymagane uzyskanie decyzji o pozwoleniu na budowę;

2. przepisu prawa materialnego poprzez jego błędne zastosowanie tj. § 12 ust 1 rozporządzenia polegające na uznaniu, że w niniejszej sprawie znajduje zastosowanie ów przepis nakazujący sytuowanie budynku na działce budowlanej w odległości od granicy tej działki nie mniejszej niż 4 m pomimo, że budynek został wzniesiony przed wejściem w życie ww. rozporządzenia;

3. przepisu prawa materialnego poprzez jego błędne zastosowanie tj. § 232 ust. 6 rozporządzenia polegające na uznaniu, że wypełnienie otworów materiałem przepuszczającym światło, takim jak luksfery, cegła szklana lub inne przeszklenie nie przekracza 10% powierzchni ściany oraz nie narusza przepisu § 57 ust. 2 tegoż rozporządzenia nakazującego zapewnić w pomieszczeniu przeznaczonym na pobyt ludzi ilości światła w stosunek co najmniej 1:8 powierzchni okien, liczonej w świetle ościeżnic, do powierzchni podłogi;

4. przepisu prawa materialnego poprzez jego błędne zastosowanie tj. § 57 ust. 1 i 2 rozporządzenia polegające na nałożeniu na stronę obowiązku wykonania robót budowlanych w celu doprowadzenia wykonanych robót budowlanych do stanu zgodnego z prawem, pomimo, że przepis § 57 ust 2 tegoż rozporządzenia nakazuje zapewnić w pomieszczeniu przeznaczonym na pobyt ludzi ilości światła w stosunek co najmniej 1:8 powierzchni okien, liczonej w świetle ościeżnic, do powierzchni podłogi;

5. przepisu prawa materialnego poprzez jego błędne zastosowanie tj. art. 51 ust. 1 pkt 2 P.b. polegające na nałożeniu na stronę obowiązku wykonania robót budowlanych w celu doprowadzenia wykonanych robót budowlanych do stanu zgodnego z prawem w terminie do 30 kwietnia 2022 r., pomimo, że wykonanie decyzji i przeprowadzenie postępowania naprawczego doprowadzi do powstania stanu faktycznego, który będzie niezgodny z przepisami techniczno-budowlanymi, w szczególności naruszy normę § 57 ust. 1 i 2 rozporządzenia;

6. przepisu prawa materialnego poprzez jego błędne zastosowanie tj. art. 5 ust. 1 pkt 9 P.b., polegające na bezpodstawnym ustaleniu, iż budynek mieszkalny należący do J. i W. S. nie został zaprojektowany i pobudowany w sposób określony w przepisach, w tym techniczno-budowlanych oraz nie zapewnia wymagań podstawowych dotyczących m.in. bezpieczeństwa użytkowania, poszanowanie, występujących w obszarze oddziaływania obiektów, uzasadnionych interesów osób trzecich pomimo, że organ zaniechał dokonania ustaleń:

a) czy obowiązujące w dacie wzniesienia budynku przepisy prawa pozwalały na budowę budynku w bliskiej odległości od granicy sąsiedniej;

b) czy spokojne trwanie okien przez ponad siedemdziesiąt lat może wskazywać, że właściciel sąsiedniej nieruchomości - działki nr [...] udzielił zgody na ich ulokowanie w drodze umowy cywilnoprawnej choćby służebności w tym przedmiocie.

7. przepisu prawa materialnego poprzez jego błędne zastosowanie tj. art. 80 k.p.a. polegające na uznaniu, iż zgromadzony w aktach sprawy materiał dowodowy jest wystarczający do wydania decyzji w niniejszej sprawie pomimo, że zgromadzony przez organ procesowy materiał dowodowy jest niekompletny i nie odpowiada istniejącemu stanowi faktycznemu albowiem:

a) czynności kontrolne organu z 18.10.2021 r. zostały ograniczone do oględzin zewnętrznych budynku z pominięciem dokonania oględzin wewnątrz budynku oraz rozkładu pomieszczeń,

b) organ nie przeprowadził postępowania dowodowego w celu ustalenia stosunku powierzchni okien, liczonej w świetle ościeżnic, do powierzchni podłogi dla pomieszczeń przeznaczonych na pobyt ludzi oraz innych pomieszczeń,

c) organ nie wskazał przepisów prawa budowlanego i techniczno-budowlanych obowiązujących w dacie wzniesienia budynku określających minimalne odległości dla budynków od granicy sąsiedniej;

8. przepisu prawa materialnego poprzez jego błędne zastosowanie tj. art. 6 k.p.a. polegające na zaniechaniu ustalenia prawdy obiektywnej pomimo, że organ miał obowiązek podejmować wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego w szczególności do ustalenia czy budynek na działce nr [...] został wzniesiony w sposób legalny, tj. odpowiadający przepisom obowiązującym w chwili jego wzniesienia;

9. przepisu prawa materialnego poprzez jego błędne zastosowanie tj. art. 84 § 1 k.p.a. polegające na zaniechaniu przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego geodety, w celu ustalenia stosunku powierzchni okien, liczonej w świetle ościeżnic, do powierzchni podłogi;

10. przepisu prawa materialnego poprzez jego błędne zastosowanie tj. art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. polegające na utrzymaniu zaskarżonej decyzji w mocy.

Strona wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji PINB oraz o orzeczenie o kosztach postępowania.

IV.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

V.

Skarga jest uzasadniona.

W myśl ogólnych zasad postępowania administracyjnego, organy administracji stoją na straży praworządności i podejmują kroki niezbędne do dokładnego ustalenia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.). Organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 k.p.a.) i dopiero na podstawie jego całokształtu ocenić, czy dana okoliczność została udowodniona (zasada swobodnej oceny dowodów - art. 80 k.p.a.). Po przeprowadzonym postępowaniu, jeśli sprawa jest dostatecznie wyjaśniona oraz taką formę rozstrzygnięcia przewidują odpowiednie przepisy prawa, organ wydaje decyzję administracyjną, uwzględniając wytyczne co do jej elementów składowych, wskazanych w art. 107 k.p.a., a zatem przedstawiając m.in. przyjęty w sprawie stan faktyczny i dokonując jego kwalifikacji prawnej (art. 107 § 3 k.p.a.).

Zaznaczyć przy tym należy, że wprawdzie w procedurze administracyjnej regułą jest, że to na organie spoczywa główny ciężar ustalenia faktów istotnych dla rozstrzygnięcia, jednakże również na stronie ciąży obowiązek tzw. koniecznego współdziałania z organem w wyjaśnieniu istoty sprawy i przedstawiania konkretnych dowodów na poparcie swoich twierdzeń, co wynika z celowościowej i funkcjonalnej wykładni art. 77 § 1 k.p.a. Jeśli więc organ administracji publicznej ustali, że dana okoliczność nie zachodziła, a przy tym nie można mu postawić z tego tytułu zarzutu braku dostatecznej wnikliwości, to strona powinna podjąć starania mające na celu wykazanie prawdziwości jej przeciwnych twierdzeń. Podkreślić należy, że pomimo szerokich zadań ciążących na organie, przepis art. 7 k.p.a. nie stanowi źródła nieograniczonego obowiązku badania wszystkich okoliczności, które w jakikolwiek sposób, także czysto potencjalnie, oddziaływać mogą na wynik postępowania.

VI.

Przedmiot kontroli w niniejszej sprawie stanowią decyzje PINB i [...]WINB nakazujące Skarżącym wykonanie w ich budynku robót budowlanych, które mają zlikwidować stan niezgodności z prawem, tj. doprowadzić budynek do stanu, w którym będzie on spełniać warunki z § 12 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia technicznego. Jakkolwiek Sąd uznaje, że organy miały prawo prowadzić postępowanie w trybie art. 50-51 P.b., to jednak sposób jego przeprowadzenia, dokonane ustalenia i wyciągnięte wnioski naruszają wskazane na wstępie zasady procesowe, a nadto nie została dostatecznie wyjaśniona możliwość zastosowania wprost w niniejszej sprawie przepisów rozporządzenia technicznego.

Niewątpliwe jest to, że sporny budynek powstał, wbrew temu co zarzuca skarga, w 1948 roku. Świadczy o tym jednoznacznie wpis w kartotece budynków, zestawiony z oświadczeniem J. S., złożonym do protokołu kontroli oraz stosowany dawniej zwyczaj oznaczania budynku np. na wiatromierzu, chorągiewce, czy ścianie budynku, datą zakończenia budowy (tu datą 1948 roku jak wskazuje Skarżąca). Nie są zatem zasadne próby podważenia przez pełnomocnika Skarżących daty powstania budynku i wskazywania na niejednoznaczność w tym zakresie.

Jest także niekwestionowane, że budynek pierwotnie powstał jako obiekt drewniany, dopiero z biegiem lat został obudowany cegłą i otynkowany.

Wreszcie jest niesporne, że okna w ścianie szczytowej budynku graniczącej z działką o nr ewid. [...] są w dwóch przypadkach (okno parterowe od drogi i okno na strychu) oknami dawnymi (konstrukcji skrzynkowej) i w złym stanie technicznym, zaś trzecie okno jest oknem współczesnym, wykonanym z PCW i wymienionym około roku 2011.

Powyższe okoliczności sprawy zobowiązywały organ do wyjaśnienia - w miarę możliwości - tego, czy sporne okna znajdowały się od samego początku w tej ścianie budynku i czy zostały tam ulokowane w zgodzie z aktem właściwej władzy. Sąd wyjaśnia zarazem, że organy zbyt łatwo przeszły do porządku dziennego nad niewątpliwie trudnym, bo wynikającym z wieloletniej historii, stanem budynku i wzajemnych relacji sąsiedzkich, jednakże niezwykle istotnym w sprawie, w której dochodzi do wydania nakazu wykonania restrykcyjnych względem dotychczasowego użytkowania budynku robót budowlanych.

Należy przypomnieć, że organy zwróciły uwagę na to, że Skarżący nie przedstawili w trakcie postępowania żadnych dokumentów, które świadczyłyby o legalności wykonanych robót budowlanych (lokalizacji okien), co zostało uznane za brak współdziałania w wyjaśnieniu istoty sprawy.

Sąd zatem wyjaśnia, że obowiązek przechowywania dokumentacji w obecnej formie (pod rządami prawa budowlanego z 1994 roku), był przed jego uchwaleniem zupełnie inaczej postrzegany. Otóż Prawo budowlane z 1974 roku nie zawierało przepisu będącego odpowiednikiem obecnie obowiązującego art. 63 ust. 1 P.b. nakładającego na właściciela lub zarządcę obiektu budowlanego obowiązek przechowywania przez okres istnienia obiektu budowlanego dokumentów, o których mowa w art. 60 (głównie dokumentacji budowy i dokumentacji powykonawczej) oraz opracowań projektowych i dokumentów technicznych robót budowlanych wykonywanych w obiekcie w toku jego użytkowania. Jakkolwiek nie można a limine z faktu tego wyciągać niekorzystnych dla strony wniosków, to jednak, jak słusznie wskazał NSA w wyroku z 8 stycznia 2020 r. sygn. akt II OSK 2911/19 "błędny jest pogląd, że w takiej sytuacji właściciel lub zarządca obiektu zwolniony jest całkowicie z powinności posiadania takiej dokumentacji dla obiektów wybudowanych przed 1 stycznia 1995 r. Przepis § 34 ust. 2 rozporządzenia z dnia 20 lutego 1975 r. w sprawie nadzoru urbanistyczno-budowlanego (Dz. U. Nr 8, poz. 48, z późn. zm.), wydanego na podstawie delegacji zawartej m.in. w art. 57 ust. 3 p.b. z 1974 r. przewidywał jednak obowiązek przechowywania przez okres istnienia obiektu planu realizacyjnego i projektu ze wszystkimi rysunkami zamiennymi lub naniesionymi zmianami.

W sprawie jasne jest to, że budynek powstał w 1948 roku, niemniej jednak w ogóle nie ustalono, kiedy został przebudowany, poprzez obudowanie cegłą i pod rządami jakiego prawa to ewentualnie nastąpiło (o ile w ogóle data ta będzie możliwa do ustalenia). Co równie istotne, organy w zasadzie jednym zdaniem skwitowały fakt naruszenia norm odległościowych ściany z oknem, w sytuacji gdy nie jest jasne, jakie konkretnie przepisy mają na myśli. Samo przywołanie w decyzji, że na przestrzeni lat żadne z przepisów prawa nie zezwalały na lokalizację okien w ścianie zbliżonej mniej niż 4 metry do granicy, nie jest wypowiedzią konkretną i wystarczającą. W rozważaniach organów i ich ustaleniach zabrakło wyjaśnienia, czy okna istniały od początku, czy też zostały wykonane przy okazji obudowy budynku cegłą, na co mogłoby wskazywać ich umieszczenie w części ściany wykonanej właśnie z cegły (vide zdjęcia).

Wreszcie brak jest jakiejkolwiek oceny, na co trafnie w tym względzie wskazuje skarga, czy działka na której znajduje się obecnie budynek Skarżących, miała cały czas taki sam kształt (czy nie ulegała ona podziałom). Mówiąc inaczej, czy wobec braku decyzji o pozwoleniu na budowę, której Skarżący dotychczas nie przedłożyli organom i co zapewne nie będzie możliwe, nie było tak, że obiekt mógł powstać w oddaleniu od granicy, następnie przesuniętej w wyniku wtórnych podziałów. Jakkolwiek z uwagi na upływ czasu wyjaśnienie rzeczywistego stanu rzeczy również i w tym przypadku może nie być możliwe, to jednak organy nie mogą czynić prostego założenia, że z pewnością tak nie było.

Reasumując ten wątek rozważań, organy mają obowiązek w ponownym postępowaniu rozważenia wszystkich przepisów prawa i wypływających z nich ewentualnie zakazów umieszczania okien w ścianach zbliżonych mniej niż na 4 metry do granicy. W szczególności chodzi więc o jasną ocenę:

a) rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z 16 lutego 1928 r. o prawie budowlanem i zabudowaniu osiedli;

b) ustawy z 31 stycznia 1961 r. Prawo budowlane i łączącego się z nim:

- rozporządzenia Przewodniczącego Komitetu Budownictwa, Urbanistyki i Architektury z 21 lipca 1961 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać obiekty budowlane budownictwa powszechnego,

- rozporządzenia Ministra Budownictwa i Przemysłu Materiałów Budowlanych z 11 czerwca 1966 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać obiekty budowlane budownictwa powszechnego i zarządzenia Ministra Budownictwa i Przemysłu Materiałów Budowlanych z 29 czerwca 1966 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać obiekty budowlane budownictwa powszechnego;

c) ustawy z 24 października 1974 r. Prawo budowlane i związanego z nim:

- rozporządzenia Ministra Gospodarki Terenowej i Ochrony Środowiska z 20 lutego 1975 r. w sprawie nadzoru urbanistyczno-budowlanego;

- rozporządzenia Ministra Administracji, Gospodarki Terenowej i Ochrony Środowiska z 3 lipca 1980 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki;

Organy rozważą także możliwość ustalenia, czy działka Skarżących podlegała podziałom w przeszłości. W szczególności pomocne w tym względzie może okazać się dokonanie analizy umowy przekazania Skarżącym gospodarstwa rolnego w latach 80-tych, jak również analiza podziału działki uczestniczki postępowania. Konieczne jest zobowiązanie stron do przedłożenia tych dokumentów.

Organy zwrócą się także do każdej ze stron o odszukanie we własnych zasobach ewentualnych zdjęć budynku i zabudowań na działce, jakie mogły zostać wykonane w minionych latach.

Po podjęciu próby wyjaśnienia tych kwestii, organy nadzoru budowlanego dokonają wreszcie rozważenia, dlaczego powstały w 1948 roku budynek mieszkalny ma okna w ścianie szczytowej od granicy z działką nr ewid. [...], zaś pozostałe zabudowania, także te powstałe w 1945 roku (a więc wcześniej niż dom), okien takich nie posiadają i zostały wzniesione w taki sposób, jakby były budowane na granicy działek, z tzw. ogniomurem (vide mapa i zdjęcia).

Dopiero na podstawie takich ustaleń dokonają oceny przedmiotu sprawy.

VII.

Sąd zauważa, że w sprawie nie mniej istotną kwestią jest możliwość zastosowania norm odległościowych z rozporządzenia technicznego z 2002 roku.

Zgodnie z § 330 rozporządzenia, jego przepisów nie stosuje się, z zastrzeżeniem § 2 ust. 1 i § 207 ust. 2, jeżeli przed dniem wejścia w życie rozporządzenia:

1) został złożony wniosek o pozwolenie na budowę lub odrębny wniosek o zatwierdzenie projektu budowlanego i wnioski te zostały opracowane na podstawie dotychczasowych przepisów;

2) zostało dokonane zgłoszenie budowy lub wykonania robót budowlanych w przypadku, gdy nie jest wymagane uzyskanie decyzji o pozwoleniu na budowę.

Zasadą jest, że rozporządzenie stosuje się tylko do stanów nowych, co wyłączałoby możliwość jego zastosowania do budynków już wykonanych. Niemniej jednak ustanowiony wyjątek w § 207 ust. 2 wskazuje, że przepisy rozporządzenia dotyczące bezpieczeństwa pożarowego, wymiarów schodów, o których mowa w § 68 ust. 1 i 2, a także oświetlenia awaryjnego, o którym mowa w § 181, stosuje się, z uwzględnieniem § 2 ust. 2, również do użytkowanych budynków istniejących, które na podstawie przepisów odrębnych uznaje się za zagrażające życiu ludzi.

Przepisy rozporządzenia mogą mieć więc zastosowanie do budynków już istniejących w ograniczonym zakresie. Po pierwsze, zastosowanie to zostało zawężone do przepisów dotyczących bezpieczeństwa pożarowego, wymiaru schodów i oświetlenia awaryjnego. Po wtóre, muszą zaistnieć przesłanki zastosowania w tym zakresie przepisów rozporządzenia, tj. budynek musi być użytkowany w okresie obowiązywania rozporządzenia oraz należy stwierdzić, na podstawie przepisów odrębnych, że budynek zagraża życiu ludzi (patrz wyrok NSA z 21 listopada 2012 r. sygn. akt II OSK 1316/11).

Organy poza powołaniem się na § 12 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia nie przedstawiły żadnej szerszej argumentacji, dlaczego bezpieczeństwo pożarowe zostało w tym przypadku zagrożone i dlaczego mogą wprost zastosować przepisy rozporządzenia, które nie obowiązywało w dacie wznoszenia budynku i prawdopodobnie również w dacie jego obudowy cegłą.

Kwestia ta wymaga wyjaśnienia, ze szczególnym odniesieniem się do tego, czy w obecnym kształcie budynek zagraża bezpieczeństwu pożarowemu. Wówczas niewątpliwie zastosowanie znajdą wszystkie te przepisy rozporządzenia, które do bezpieczeństwa tego się odnoszą.

VIII.

Odnosząc się do zarzutów skargi Sąd uznaje za uzasadnione te z nich, które wskazują na niedokładne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy i ocenę możliwości stosowania rozporządzenia, jednakże w zakresie wskazanym przez Sąd, a nie skargę.

W żadnym razie Sąd nie podziela zarzutów związanych z rzekomym naruszeniem § 232 ust. 6 rozporządzenia, polegającym na uznaniu, że wypełnienie otworów materiałem przepuszczającym światło, takim jak luksfery, cegła szklana lub inne przeszklenie nie przekracza 10% powierzchni ściany oraz nie narusza § 57 ust. 2 tegoż rozporządzenia nakazującego zapewnić w pomieszczeniu przeznaczonym na pobyt ludzi ilości światła w stosunek co najmniej 1:8 powierzchni okien, liczonej w świetle ościeżnic, do powierzchni podłogi.

Pełnomocnik Skarżących zdaje się nie dostrzegać, że obowiązek zachowania przez organy zgodności kontrolowanej inwestycji z przepisami prawa oraz doprowadzenia samowoli budowlanej do zgodności z tymi przepisami, nie oznacza, że organ ma uwzględniać potrzebę zapewnienia zgodności całości obiektu z przepisami prawa, również w części wygenerowanej przez inwestora robót. Chodzi o to, że jeżeli określona wadliwość jest następstwem działania strony w sposób niezgodny z prawem np. umiejscowieniem okien w ścianie granicznej i stworzeniem w związku z tym w budynku izby przeznaczonej na pobyt ludzi (a więc wyposażonej okna), to likwidacja takiej samowoli nie jest obciążona obowiązkiem zapewnienia dla tej właśnie izby, całkowicie bezprawnie i wadliwie stworzonej, norm nasłonecznienia dziennego wg. stosunku powierzchni okien do podłogi. Jest swoistą aberracją celu postępowania naprawczego, oczekiwanie, że wygenerowany przez stronę stan tj. umieszczenie okien w ścianie, w której nigdy one nie powinny się znaleźć, w istocie nigdy nie będzie mógł zostać doprowadzony do zgodności z prawem, bowiem poprzez wykonanie tych okien strona stworzyła izbę przeznaczoną na stały pobyt ludzi, a ta ma mieć zapewniony odpowiedni stosunek powierzchni okien do podłogi.

Sąd nie podziela również uwag skargi wskazujących na to, że z racji długotrwałego upływu czasu mogło dojść do ustanowienia służebności i akceptacji przez sąsiada istnienia okien. Strona reprezentowana przez profesjonalistę powinna doskonale wiedzieć, w jaki sposób w polskim systemie prawa dochodzi do ustanowienia służebności.

Reasumując, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 329) w zw. z art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a., a także § 330 rozporządzenia w sprawie warunków technicznych jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie, orzekł jak w sentencji.