Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt II SA/Bd 1371/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2015-01-21 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 30 ust. 1 i  ust. 2 pkt.4 ust. 8 ustawy o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2013 r. poz1456 ze zm.)
journal: Dz.U. 2013 poz 1456
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Małgorzata Włodarska Sędziowie: sędzia WSA Jarosław Wichrowski sędzia WSA Anna Klotz (spr.) Protokolant sekretarz sądowy Kamila Wesołowska po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 21 stycznia 2015 r. sprawy ze skargi D.K. na decyzję SKO w T. z dnia [...]października 2014 r. [...] w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych wraz z odsetkami oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] września 2014 r. Nr [...] działający z upoważnienia Marszałka Województwa K.-P., Kierownik Działu Świadczeń Rodzinnych, na podstawie art. 104 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm.), art. 21, art. 23a ust. 9 w zw. z art. 30 ust. 1, ust. 2 pkt 4. ust. 8 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2013 r., poz. 1456 ze zm.) uznał, że nienależne świadczenia rodzinne wypłacone D. K. w okresie zasiłkowym 2007/2008, w formie:

-zasiłku rodzinnego, na okres od [...].09.2007 r. do [...].11.2007 r., na P. K., ur. [...] r. w kwocie 64 zł miesięcznie, S. K., ur. [...] r. w kwocie 64 zł miesięcznie, M. K., ur. [...]r. w kwocie 64 zł miesięcznie, P. K., ur. [...]r. w kwocie 64 zł miesięcznie, J. K., ur. [...]r. w kwocie 64 zł miesięcznie,

-dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego 2007/2008, na P. K., ur. [...]r. w kwocie 100 zł jednorazowo, S. K., ur. [...]r. w kwocie 100 zł jednorazowo, M. K., ur. [...]r. w kwocie 100 zł jednorazowo, P. K., ur. [...]r. w kwocie 100 zł jednorazowo, J. K., ur. [...] r. 100 zł jednorazowo, wypłacony we wrześniu 2007 r.

-dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu wychowywania dziecka w rodzinie wielodzietnej, na okres od [...].09.2007 r. do [...].11.2007 r., na M. K., ur. [...]r., w kwocie 80 zł miesięcznie, P. K., ur. [...]r. w kwocie 80 zł miesięcznie, J. K., ur. [...]r. w kwocie 80 zł miesięcznie,

-dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego, na J. K., ur. [...]r. w listopadzie 2007 r. w kwocie 80 zł miesięcznie, na podstawie decyzji Wójta Z. z [...].08.2007 r. (zmienionej decyzją z [...].11.2007 r.), łącznie w wysokości 2.260 zł podlegają zwrotowi wraz z ustawowymi odsetkami, naliczanymi od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczeń rodzinnych do dnia spłaty.

W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że Regionalny Ośrodek Polityki Społecznej w T. otrzymał w dniu [...].05.2008 r. dokumenty D. K. celem rozpatrzenia uprawnień wnioskodawcy do świadczeń rodzinnych z zastosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Przeprowadzone przez instytucję właściwą postępowanie wyjaśniające wykazało działalność zawodową P. K. na terenie W. B. oraz nabycie przez niego uprawnień do zagranicznych świadczeń rodzinnych od dnia [...].07.2007 r. Natomiast D. K. zamieszkiwała wraz z dziećmi na terytorium RP i nie wykonywała działalności zawodowej. W związku z powyższym ustalono, że w sprawie znajdują zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, a decyzję w sprawie świadczeń rodzinnych wydaje właściwy organ, którym jest marszałek województwa.

Organ podał, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. decyzjami z dnia [...].03.2013 r. nr [...] i nr [...] stwierdziło nieważność decyzji Wójta Gminy Z. nr [...] z dnia [...].08.2007 r. i decyzji nr [...] z dnia [...].11.2007 r., jako wydanych z rażącym naruszeniem prawa.

Następnie, działający z upoważnienia Marszałka Województwa K.-P. Starszy Specjalista Działu Świadczeń Rodzinnych Regionalnego Ośrodka Polityki Społecznej w T. decyzjami z dnia [...].08.2013 r. nr [...] i nr [...] orzekł o odmowie przyznania wnioskodawczyni prawa do świadczeń rodzinnych.

Decyzją własną z dnia [...].05.2014 r. nr [...] ustalono nienależnie pobrane świadczenie rodzinne wypłacone w formie zasiłku rodzinnego, dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego 2007/2008, dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu wychowywania dziecka w rodzinie wielodzietnej oraz dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego - wypłacone w listopadzie 2007 r.

Następnie, wskutek wniesionego przez stronę odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w T. decyzją z dnia [...].06.2014 r. nr [...] uchyliło zaskarżoną decyzję z dnia [...].05.2014 r. i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. W uzasadnieniu decyzji powołano się na pogląd NSA wyrażony w wyroku z dnia 22 lipca 2010 r. sygn. akt I OSK 619/10. W ocenie NSA nakazanie zwrotu świadczenia nienależnie pobranego nie mogło być orzeczone w tej samej decyzji, co uznanie świadczenia za nienależnie pobrane. Dopiero zatem, gdy uprawomocni się decyzja uznająca świadczenie za nienależnie pobrane, można nakazywać jego zwrot.

Decyzją nr [...] z dnia [...].08.2014 r. Marszałek Województwa K.-P. ustalił, iż świadczenia rodzinne pobrane w okresie od [...].09.2007 r. do [...].11.2007 r. są świadczeniami nienależnie pobranymi. Decyzja stała się ostateczna.

Organ wyjaśnił, że zgodnie z art. 30 ust 6 ustawy o świadczeniach rodzinnych, kwoty nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych ustalone ostateczną decyzją podlegają potrąceniu z wypłacanych świadczeń rodzinnych. Wobec powyższych faktów świadczenia rodzinne wypłacone od [...].09.2007 r. do [...].11.2007 r. w łącznej wysokości 2.260 zł stanowią świadczenia nienależnie pobrane i podlegają zwrotowi. Zgodnie z art. 30 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest zobowiązana do ich zwrotu. Za nienależnie pobrane świadczenia, w oparciu o art. 30 ust. 2 pkt 3 ustawy, uważa się świadczenia rodzinne wypłacone w przypadku, o którym mowa w art. 23a ust. 5, za okres od dnia, w którym osoba stała się uprawniona do świadczeń rodzinnych w innym państwie, w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, do dnia wydania decyzji o uchyleniu decyzji przyznającej świadczenia rodzinne.

Kwoty nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych podlegają zwrotowi łącznie z ustawowymi odsetkami, naliczanymi od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczeń rodzinnych do dnia spłaty.

Nie zgadzając się z dokonanym rozstrzygnięciem odwołanie złożyła D. K., wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i umorzenie postępowania. Strona zarzuciła organowi wydanie decyzji z naruszeniem prawa materialnego poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 23a ust. 9 w zw. z art. 30 ust. 1, ust. 2 pkt 4, ust. 8 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez uznanie, iż świadczenia te stanowią "świadczenia nienależnie pobrane" i podlegają zwrotowi, podczas gdy prawidłowe zastosowanie wskazanych przepisów stanowi o tym, iż świadczenia te są "świadczeniami nienależnymi" w myśl przepisów ww. ustawy. Ponadto, zarzuciła naruszenie przepisów prawa procesowego, a mianowicie art. 77 w zw. z art. 7 i 8 k.p.a., poprzez nieuwzględnienie wszystkich uwag i wskazówek Samorządowego Kolegium Odwoławczego, zawartych w uzasadnieniu decyzji [...], a zarazem niewyjaśnienie wszelkich okoliczności faktycznych sprawy, co miało wpływ na treść wydanej decyzji.

Strona zarzuciła również błąd w ustaleniach faktycznych, polegający na przyjęciu, iż decyzją [...] z dnia [...].08.2014 r. organ ustalił, iż świadczenia rodzinne zostały pobrane w okresie od [...].01.2012 r. do [...].08.2012 r. i stanowią świadczenia nienależnie pobrane, podczas gdy strona nie pobierała w tym okresie świadczeń rodzinnych.

Podkreśliła, że w kontekście pojęcia świadczenia nienależnie pobranego, nie można zgodzić się z twierdzeniem organu I instancji, że strona przyjęła świadczenia w złej wierze. Wskazała, że nie została pouczona o okolicznościach, w jakich nie powinna pobierać świadczeń, jak również nie uzyskała tych świadczeń na podstawie nieprawdziwych zeznań, dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd instytucji zobowiązanej do wypłaty świadczenia.

Mając na uwadze przytoczone okoliczności, w ocenie strony, organ I instancji bezprawnie uznał, iż przyznane stronie świadczenia rodzinne uznane jako "świadczenia nienależnie pobrane", podlegają zwrotowi.

Zaskarżoną decyzją z [...] października 2014 r. Nr [...], na podstawie art. 23a i art. 30 ust. 1 i ust. 2 pkt 4, ust. 8 ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w T., utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wskazał, że decyzja wydana przez organ I instancji jest poprawna.

Organ wyjaśnił, że podstawę rozstrzygnięcia sprawy stanowiły przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych. Z tego względu, że organ I instancji poprawnie rozstrzygnął sprawę poprzez wydanie dwóch rozstrzygnięć w przedmiocie uznania świadczeń rodzinnych za nienależnie pobrane i żądania ich zwrotu. W konsekwencji należało decyzję organu I instancji utrzymać w mocy.

Wnioskodawczyni nie zastosowała się do treści art. 25 ustawy o świadczeniach rodzinnych, ponieważ nie zawiadomiła organu I instancji o zmianie swojej sytuacji rodzinnej polegającej na zatrudnieniu męża na terenie W. B., a sama wraz z dziećmi przebywała na terenie Polski i była nieaktywna zawodowo.

Organ podkreślił, że na świadczeniobiorcy przez cały okres pobierania zasiłku ciąży obowiązek bezzwłocznego informowania organu o każdej zmianie dochodowej lub rodzinnej mającej wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych.

Dokonując oceny decyzji organu I instancji pod względem zachowania w niej warunków merytorycznych i formalnych organ odwoławczy nie dopatrzył się uchybień, które kwalifikowałyby ją do uchylenia. Zaskarżona decyzja zawiera uzasadnienie odpowiadające swej treści art. 107 § 3 k.p.a. Decyzja jest obszernie i jasno uzasadniona, dlatego też należało ja utrzymać w mocy.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy złożyła D. K. wnosząc o stwierdzenie nieważności decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w T. z dnia [...] października 2014 r. [...] oraz poprzedzającej ją decyzji nr [...] z dnia [...] września 2014 r. i [...] z dnia [...] sierpnia 2014 r. Marszałka Województwa K.-P. w sprawie żądania zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych przyznanych na okres zasiłkowy 2007/2008 oraz stwierdzenie, że decyzje te nie podlegają wykonaniu, ewentualnie - uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu I instancji. Bądź, stwierdzenie nieważności decyzji nr [...] i [...], bowiem decyzje te zostały wydane z rażącym naruszeniem prawa materialnego i procesowego.

Skarżąca decyzji zarzuciła naruszenie prawa materialnego, poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 118 k.c. i art. 23a ust. 9 w zw. z art. 30 ust. 1, ust. 2 pkt 4, ust. 3, ust. 8 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez uznanie, iż podlegają one zwrotowi pomimo upływu trzyletniego okresu przedawnienia roszczeń świadczeń okresowych.

Skarżąca podkreśliła, że zarówno organ I instancji, jak i Samorządowe Kolegium Odwoławcze w rozpoznawanej sprawie w przedmiocie zwrotu tych świadczeń jak i uznania ich poprzednią decyzją za świadczenia nienależnie pobrane, w ogóle nie rozważyły kwestii przedawnienia roszczeń z uwagi na upływ trzyletniego terminu świadczeń okresowych, wynikający z art. 118 k.c, a zatem nie ustaliły czy w ogóle istnieją podstawy do orzekania o nich jako nienależnie pobranych, a następnie żądania ich zwrotu. Podniosła, że w kontekście pojęcia świadczenia nienależnie pobranego, nie można zgodzić się z twierdzeniami organu I instancji, że skarżąca przyjęła te świadczenia w złej wierze, wiedząc, że jej się one nie należą, bowiem nie została pouczona o okolicznościach, w jakich nie powinna pobierać świadczeń, jak również nie uzyskała tych świadczeń na podstawie nieprawdziwych zeznań, dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd instytucji zobowiązanej do wypłaty świadczenia. Skarżąca, mając na uwadze przytoczone okoliczności, wskazała, że organ I instancji bezprawnie uznał, iż przyznane jej świadczenia rodzinne uprzednio uznane jako "świadczenia nienależnie pobrane", podlegają zwrotowi.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a.", wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w postępowaniu sądowoadministracyjnym nie mogą być brane pod uwagę argumenty natury słusznościowej czy celowościowej. Badana jest wyłącznie legalność aktu administracyjnego, czyli prawidłowość zastosowania przepisów prawa do zaistniałego stanu faktycznego, trafność ich wykładni oraz prawidłowość zastosowanej procedury. Sąd, rozpatrując sprawę nie podejmuje zatem merytorycznego rozstrzygnięcia w zakresie praw i obowiązków wynikających z przepisów prawa, lecz ogranicza się do stwierdzenia, czy w świetle ustalonego stanu faktycznego oraz obowiązującego stanu prawnego dopuszczalne było wydanie decyzji podlegającej ocenie. Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W tak określonym zakresie kognicji Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w T. z dnia [...] października 2014 r., którą utrzymana została w mocy decyzja Marszałka Województwa K.-P. z dnia [...] września 2014 r. w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń. Decyzja organu I instancji w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń wydana została po ostatecznej decyzji Marszałka Województwa K.-P. z dnia [...] sierpnia 2014 r. w przedmiocie uznania pobranych świadczeń przez skarżącą za nienależnie pobrane. Nie ma wątpliwości co do tego, że decyzja z dnia [...] sierpnia 2014 r. była decyzją ostateczną w momencie orzekania przez organ I instancji o zwrocie nienależnie pobranych świadczeń, ponieważ skarżąca odebrała decyzję z dnia [...] sierpnia 2014 r. w dniu [...] sierpnia 2014 r. i termin do wniesienia odwołania upłynął w dniu [...] września 2014 r. Ponadto postanowieniem z dnia [...] października 2014 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w T. odmówiło przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji z dnia [...] sierpnia 2014 r.

Podstawę materialnoprawną wydanych w przedmiotowej sprawie rozstrzygnięć stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2013 r., poz.1456), zwanej dalej "ustawą".

W myśl art. 23a ust. 9 ustawy, marszałek województwa ustala i dochodzi zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych w sprawach, w których mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Przepis art. 30 stosuje się odpowiednio.

Z kolei powołany do odpowiedniego stosowania art. 30 ustawy stanowi, że osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu. Definicja nienależnie pobranych świadczeń zawarta została w art. 30 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się m.in. na podstawie art. 30 ust. 2 pkt 4 ustawy, świadczenia rodzinne przyznane na podstawie decyzji, której następnie stwierdzono nieważność z powodu jej wydania bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa albo świadczenie rodzinne przyznane na podstawie decyzji, która została następnie uchylona w wyniku wznowienia postępowania i osobie odmówiono prawa do świadczenia rodzinnego. Należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych ulegają przedawnieniu z upływem 3 lat, licząc od dnia, w którym decyzja ustalająca te należności stała się ostateczna (art. 30 ust. 3). Nie wydaje się decyzji o zwrocie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, jeżeli od terminu ich pobrania upłynęło więcej niż 10 lat.

Przekładając powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy należy stwierdzić, że w treści art. 30 ust. 1 i ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych ustawodawca posłużył się pojęciem "świadczenia nienależnie pobranego". "Świadczenie nienależnie pobrane", to świadczenie pobrane przez osobę, której można przypisać określone cechy dotyczące stanu świadomości (woli) lub określone działania (zaniechania). Warunkiem uznania świadczenia za nienależnie pobrane jest wcześniejsze pouczenie świadczeniobiorcy o braku prawa do pobierania świadczenia przy zaistnieniu określonych okoliczności. Zgodnie bowiem z art. 25 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, w przypadku wystąpienia zmian w liczbie członków rodziny, uzyskania dochodu lub innych zmian mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych osoba, o której mowa w art. 23 ust. 1, jest obowiązana do niezwłocznego powiadomienia o tym organu wypłacającego świadczenia rodzinne.

Ponadto, obowiązek zwrotu "świadczenia nienależnie pobranego" obciąża tylko tego, kto przyjął świadczenie w złej wierze, wiedząc, że mu się ono nie należy, co dotyczy zarówno osoby, która została pouczona o okolicznościach, w jakich nie powinna pobierać świadczeń, jak też osoby, która uzyskała świadczenie na podstawie nieprawdziwych zeznań, dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd instytucji zobowiązanej do wypłaty świadczenia.

Zatem nienależnie pobrane świadczenie to świadczenie rodzinne wypłacone pomimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych, albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli niepowiadomienie o tych okolicznościach bądź złożenie w tym zakresie nieprawdziwych oświadczeń było świadomym i zamierzonym działaniem (lub zaniechaniem) świadczeniobiorcy.

W realiach rozpatrywanej sprawy, decyzją Wójta Gminy Z. z dnia [...] sierpnia 2007 r. nr [...], zmienioną decyzją z dnia [...] listopada 2007 r. nr [...] przyznano skarżącej zasiłek rodzinny wraz z dodatkami na dzieci na okres zasiłkowy 2007/2008 od [...] września 2007 r. do [...] sierpnia 2008 r. Przedmiotowe rozstrzygnięcie zostało wydane po rozpatrzeniu wniosku skarżącej z [...] lipca 2007 r. Decyzją z dnia [...] listopada 2007 r. nr [...] Wójt Gminy Z. po rozpatrzeniu wniosku skarżącej zakończył realizację ww. świadczeń od miesiąca grudnia 2007 r. W piśmie z dnia [...] lutego 2013 r. do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Z. wpłynęła informacja z Regionalnego Ośrodka Polityki Społecznej, zgodnie z którą od dnia [...] września 2007 r. do sprawy skarżącej w przedmiocie zasiłku rodzinnego mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Od dnia [...] lipca 2007 r. mąż skarżącej z tytułu pracy w W. B. miał przyznany zasiłek rodzinny. Od tej daty mąż podlegał ustawodawstwu państwa b., objętego przepisami o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego.

Decyzjami z dnia [...] marca 2013 r. (nr [...] nr [...] nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze stwierdziło nieważność wyżej wskazanych decyzji organu I instancji z dnia [...] sierpnia 2007 r., [...] listopada 2007 r., oraz [...] listopada 2007 r. jako wydanych z rażącym naruszeniem prawa. Od dnia [...] września 2007 r. tj. zaistnienia elementu koordynacji organem właściwym w zakresie przyznania świadczeń rodzinnych stał się bowiem Marszałek Województwa K.-P. z uwagi na regulację zawartą w art. 21 ust. 1 i art. 23a ust. 3, 4 i 7 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Marszałek Województwa K.-P., jako organ rzeczowo właściwy do rozpoznania wniosku skarżącej z dnia [...] lipca 2007 r. po ustaleniu zaistnienia koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego decyzjami z [...] sierpnia 2013 r. nr [...] i nr [...] odmówił skarżącej przyznania zasiłku rodzinnego na okres zasiłkowy 2007/2008 od dnia [...] września 2007 r. do dnia [...] sierpnia 2008 r. wraz z dodatkami. Odmowa przyznania świadczeń oznaczała, że skarżącej nie przysługuje prawo do świadczeń rodzinnych.

Ponadto, należy zauważyć, że już w momencie składania wniosków o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do tego zasiłku w dniu [...] lipca 2007 r. skarżąca własnoręcznym podpisem w oświadczeniu potwierdziła zapoznanie się w części V formularza wniosku z warunkami upoważniającymi do zasiłku oraz obowiązku powiadomienia podmiotu realizującego świadczenie rodzinne o wyjeździe członka rodziny zagranicę Rzeczypospolitej Polskiej. Pomimo, że skarżąca wiedziała o pracy męża zagranicą nie poinformowała o tym fakcie organu. Zgodnie natomiast z informacją instytucji b., mąż skarżącej od dnia [...] listopada 2005 r. podjął zatrudnienie na terenie W. B.

Zasiłek rodzinny poza granicami został przyznany jemu od dnia [...] lipca 2007 r. a ze względu na fakt upoważnienia do b. zasiłku rodzinnego do wniosku o zasiłek rodzinny na okres zasiłkowy 2007-2008 przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego mają zastosowanie od początku okresu zasiłkowego, tj. od dnia [...] września 2007 r.

Wskutek powyższego uznać należy, że świadczenia pobrane przez zainteresowaną na podstawie pierwotnych rozstrzygnięć, stały się świadczeniami nienależnie pobranymi. Konsekwencją nienależnie pobranych świadczeń stał się obowiązek ich zwrotu, co wynika z art. 30 ust. 1 i ust. 2 pkt 4 oraz ust. 8 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych. W związku z tym w sprawie doszło do wydania decyzji przez Marszałka Województwa Marszałka Województwa K.-P. z dnia [...] sierpnia 2014 r. nr [...] orzekającej o uznaniu nienależnie pobranych świadczeń. Decyzja ta stała się decyzją ostateczną.

Odnosząc się do zarzutów skargi należy uznać, że zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych – na tle regulacji zawartej w art. 30 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych można domagać się także wtedy, gdy decyzja przyznająca te świadczenia (wydana z naruszeniem przepisów o właściwości w następstwie braku stosownej informacji od podmiotu uprawnionego, w tym wypadku informacji od skarżącej o wyjeździe członka rodziny poza granicę) zostanie wyeliminowana z obrotu prawnego w drodze stwierdzenia jej nieważności. Wyeliminowanie z obrotu prawnego decyzji administracyjnej wadliwej już od momentu jej wydania (jako wydanej z rażącym naruszeniem prawa- z uwagi na naruszenie właściwości rzeczowej organu) daje możliwości dochodzenia zwrotu nienależnie pobranych świadczeń.

Przepis art. 30 ustawy reguluje kompleksowo problematykę związaną z uznaniem świadczenia rodzinnego za "nienależnie pobrane świadczenie" i warunki dokonania zwrotu takiego świadczenia. Na gruncie ww. przepisu w orzecznictwie sądów administracyjnych został ukształtowany pogląd, że bezwzględnym warunkiem zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych jest uprzednie uznanie ich za świadczenia nienależnie pobrane w rozumieniu art. 30 ust. 2 ustawy. W tej sytuacji orzeczenie o zwrocie świadczeń nienależnie pobranych nie może nastąpić w tej samej decyzji, co uznanie ich za nienależnie pobrane, lecz musi być każdorazowo poprzedzone wydaniem decyzji stwierdzającej, że pobrane przez określoną osobę świadczenia rodzinne były nienależne z uwagi na wystąpienie jednej z sytuacji opisanych w art. 30 ust. 2 ustawy. Innymi słowy, warunkiem dopuszczalności wydania decyzji o zwrocie świadczenia nienależnie pobranego jest uprzednie przeprowadzenie i ostateczne zakończenie decyzją administracyjną postępowania w sprawie ustalenia nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 lipca 2010 r. sygn. akt I OSK 619/10).

W ocenie Sądu, niezasadny jest zarzut odnoszący się do przedawnienia dochodzonej należności. Zgodnie z art. 30 ust. 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych ulegają przedawnieniu z upływem 3 lat, licząc od dnia, w którym decyzja ustalająca te należności stała się ostateczna. Decyzją "ustalającą świadczenia nienależnie pobrane" nie jest, jak wskazuje błędnie skarżąca, decyzja Prezydenta Miasta z dnia [...] sierpnia 2007 r. lecz decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] sierpnia 2014 r. Ponadto art. 30 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych wskazuje, że decyzji o zwrocie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych nie wydaje się, jeżeli od terminu ich pobrania upłynęło więcej niż 10 lat. W realiach sprawy sporne świadczenia zostały skarżącej wypłacone w okresie [...] września 2007 r. – [...] listopada 2007 r. Trudno zatem uznać, aby ww. 10 - letni termin już upłynął. Wobec powyższego za nieuzasadnione należy uznać zarzuty dotyczące naruszenia przepisów o przedawnieniu.

Przechodząc do kontroli zarzutów prawa materialnego podkreślenia wymaga, że przepis art. 30 ust. 2 pkt 1-4 ustawy o świadczeniach rodzinnych wymienia okoliczności, które uzasadniają stwierdzenie nienależnie pobranego świadczenia rodzinnego. Wyliczenie to jest wyliczeniem zamkniętym. Za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne, w myśl art. 30 ust. 2 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych, uważa się świadczenia rodzinne przyznane na podstawie decyzji, której nieważność następnie stwierdzono z powodu jej wydania bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa albo świadczenie rodzinne przyznane na podstawie decyzji, która została następnie uchylona w wyniku wznowienia postępowania i osobie odmówiono prawa do świadczenia rodzinnego. W przepisie tym, a także w art. 30 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, nie występuje przesłanka "negatywnego zachowania się (...) ukierunkowanego na niezgodne z prawem administracyjnym korzystanie ze środków publicznych". W piśmiennictwie przedmiotu wskazuje się natomiast, iż "od organu nie wymaga się wykazania winy strony, co oznacza, że do uznania świadczenia za nienależnie pobrane dochodzi w każdym przypadku uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia w trybie wznowienia postępowania także wówczas, jeżeli strona (świadczeniobiorca) nie zawiniła w uzyskaniu świadczenia, które jej w istocie nie przysługiwało" (W. Maciejko, Nowa przyczyna zwrotu nienależnych świadczeń rodzinnych., Sł. Pracow. 2009/4/9-13).

Wyeliminowanie z obrotu prawnego decyzji przyznających zasiłek rodzinny oraz dodatki do zasiłku rodzinnego nastąpiło w dniu [...] marca 2013 r. na mocy ostatecznych decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego T. Zasadnie zatem Marszałek Województwa K.-P. po uprzedniej odmowie przyznania świadczeń i uznaniu świadczeń za nienależnie pobrane uznał, że przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych bezwarunkowo nakładają obowiązek zwrotu świadczeń rodzinnych pobranych na podstawie decyzji, która została wyeliminowana z obrotu prawnego wskutek stwierdzenia jej nieważności.

Nadto, nie ma znaczenia w przedmiotowej sprawie okoliczność, czy można skarżącej przypisać winę w pobraniu nienależnego świadczenia rodzinnego. Bez wpływu na wynik sprawy pozostaje również to, że skarżąca wnioskiem z dnia [...] listopada 2007 r. z własnej inicjatywy wystąpiła do organu o wstrzymanie wypłacania świadczeń rodzinnych. Kwestia ta nie ma bowiem znaczenia dla prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy, skoro podstawę uznania za nienależnie pobrane świadczenie rodzinne stanowił przepis art. 30 ust. 2 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Wskazać również należy na pogląd wyrażony przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 22 lipca 2010 r. sygn. akt I OSK 619/10 (opubl. ONSAiWSA 2011/4/89), zgodnie z którym "nakazanie zwrotu świadczenia rodzinnego nienależnie pobranego nie może być orzeczone w tej samej decyzji co samo uznanie świadczenia za nienależnie pobrane. Dopiero, gdy uprawomocni się decyzja uznająca świadczenie rodzinne za nienależnie pobrane, można nakazywać jego zwrot przez osobę, która je pobrała (art. 30 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych)". W niniejszej sprawie organ, również w tym zakresie, działał prawidłowo.

Mając powyższe na względzie Sąd stwierdza, że zarówno Samorządowe Kolegium Odwoławcze w T., jak i organ I instancji wydając zaskarżone decyzje nie naruszyły prawa, a zatem - na podstawie art. 151 p.p.s.a. - skarga została oddalona.