Wyrok NSA, sygn. akt II OSK 2145/21
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2022-08-24 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6272 Wizy, zezwolenie na zamieszkanie na czas oznaczony, na osiedlenie się, wydalenie z terytorium Rzeczypospolitej Polskiej
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Cudzoziemcy
Skarżony organ: Szef Urzędu do Spraw Cudzoziemców
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 7, art 77 § 1, art. 8, art. 9, art. 11, art. 127a, art. 134
journal: Dz.U. 2020 poz 256
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
article: art. 7 ust. 1 pkt 1 lit. d
journal: Dz.U. 2020 poz 35
law: Ustawa z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach - t.j.
article: art. 141 § 4, art. 184
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Jerzy Siegień Sędziowie sędzia NSA Małgorzata Miron (spr.) sędzia del. WSA Marta Laskowska - Pietrzak po rozpoznaniu w dniu 24 sierpnia 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej O. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 22 marca 2021 r., sygn. akt IV SA/Wa 2667/20 w sprawie ze skargi O. K. na postanowienie Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców z dnia 14 września 2020 r., nr DL.WIPO.412.942.2019/PR w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności odwołania oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 22 marca 2021 r., sygn. akt IV SA/Wa 2667/20, oddalił skargę O. K. na postanowienie Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców z 14 września 2020 r. nr DL.WIPO.412.942.2019/PR w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności odwołania.

Wyrok ten został wydany w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

Komendant Palcówki Straży Granicznej w Augustowie (dalej: Komendant PSG) decyzją z 1 sierpnia 2019 r. nr PD-AG/23/D-ZDP/2019 orzekł o zobowiązaniu O. K. (obywatela Ukrainy) do powrotu oraz o zakazie ponownego wjazdu na terytorium RP i innych państw obszaru Schengen na okres 1 roku.

Cudzoziemiec tego samego dnia odebrał ww. decyzję. Również w dniu 1 sierpnia 2019 r. złożył na formularzu oświadczenie o zrzeczeniu się prawa do wniesienia odwołania od decyzji Komendanta PSG, na podstawie art. 127a § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2018 r., poz. 2096 ze zm.).

Pismem z 9 sierpnia 2019 r., nadanym drogą pocztową 12 sierpnia 2019 r., skarżący wniósł do Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców (dalej: Szefa Urzędu) za pośrednictwem Komendanta PSG odwołanie od decyzji organu pierwszej instancji.

Szef Urzędu postanowieniem z 14 września 2020 r. nr DL.WIPO.412.942.2019/PR stwierdził niedopuszczalność odwołania wniesionego przez O. K. od decyzji Komendanta PSG z 1 sierpnia 2019 r. nr PD-AG/23/D-ZDP/2019. W podstawie prawnej wskazano art. 134 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2020 r., poz. 256; dalej: k.p.a.).

Organ odwoławczy wskazał, że stwierdzenie niedopuszczalności wniesionego odwołania jest następstwem skutecznego zrzeczenia się przez skarżącego, na podstawie art. 127a § 1 k.p.a., prawa do wniesienia tego środka odwoławczego od decyzji Komendanta PSG. Stosownie do art. 127a § 2 k.p.a. z dniem doręczenia stosownego oświadczenia Komendantowi PSG wydana przez ten organ decyzja stała się ostateczna, co oznacza niemożność wniesienia od niej odwołania. Cofnięcie przez stronę oświadczenia o zrzeczeniu się prawa do wniesienia odwołania nie jest przy tym dopuszczalne.

Cudzoziemiec wniósł na powyższe postanowienie skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Zarzucił organowi naruszenie art. 134 oraz art. 7, art. 77, art. 9 i art. 11 k.p.a. Wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości oraz zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, wg norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi skarżący wskazał na brak skuteczności procesowej swojego oświadczenia o zrzeczeniu się prawa do wniesienia odwołania, wywodząc jego przedwczesność, tj. złożenie oświadczenia jeszcze przed otwarciem się terminu do wniesienia odwołania. Ponadto skarżący wskazał na wadliwość przyjętej przez organ wykładni art. 134 w zw. z art. 127a k.p.a. W jego ocenie oświadczenie, o którym mowa w art. 127a k.p.a., może zostać przez stronę cofnięte w terminie do wniesienia odwołania, a już samo wniesienie odwołania jest równoznaczne z takim cofnięciem. Niezależnie od powyższego podniósł, że złożenie przez niego oświadczenia, o którym mowa art. 127a k.p.a., nastąpiło pod wpływem błędu wywołanego działaniem organu pierwszej instancji. Odpowiedzialność Komendanta PSG za ten stan miałaby wynikać w szczególności z przyjętej przez ten organ szybkości postępowania, uniemożliwiającej skarżącemu dokonanie należytego rozeznania co do znaczenia podjętych przez niego czynności procesowych, tj. w szczególności rozeznania co do przedłożonego mu do podpisu oświadczenia.

W odpowiedzi na skargę Szef Urzędu wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie przywołanym na wstępie wyrokiem oddalił skargę.

W pierwszej kolejności Sąd nie podzielił stanowiska skargi co do przedwczesności oświadczenia skarżącego, złożonego w trybie art. 127a k.p.a. Sposób wykładni art. 127a § 1 k.p.a. polegający na tym, że strona może się skutecznie zrzec prawa do wniesienia odwołania dopiero następnego dnia po dniu, w którym doręczono lub ogłoszono decyzję, uznał za przejaw nadmiernego formalizmu. Przyjęcie powyższego wykluczałoby dopuszczalność skorzystania przez stronę z uprawnienia, o którym mowa w art. 127a k.p.a., już w dniu odebrania przez nią decyzji organu pierwszej instancji (jak miało to miejsce w niniejszej sprawie), co nie jest zgodne z celem ww. regulacji.

Odnosząc się do stanowiska skargi, że oświadczenie z art. 127a § 1 k.p.a. może być wycofane przez składającą je stronę przed upływem terminu do wniesienia odwołania, Sąd zwrócił uwagę na rozbieżność poglądów na tę kwestię, zajmowanych w piśmiennictwie i orzecznictwie sądowym.

Z jednej strony w piśmiennictwie można spotkać się z poglądem o dopuszczalności i skuteczności cofnięcia przez stronę oświadczenia o zrzeczeniu się prawa do wniesienia odwołania, jeżeli doręczenie pisma cofającego zrzeczenie nastąpiło przed upływem terminu do wniesienia odwołania. Z drugiej jednak strony w orzecznictwie sądowym akcentuje się konieczność rozróżnienia sytuacji w zależności od ilości stron biorących udział w postępowaniu. I tak, gdy w sprawie mamy do czynienia z wielością stron i jedynie część z nich (lub jedna) zrzeknie się prawa do składania odwołania, to dopóki nie upłynie termin do złożenia odwołania przez pozostałe strony postępowania lub nie zrzekną się one przysługującego im prawa, decyzja nie jest ostateczna. W tym właśnie czasie również podmiot, który wcześniej zrzekł się prawa do złożenia odwołania, może skutecznie cofnąć oświadczenie, o którym mowa w art. 127a § 1 k.p.a. Cofnięcie oświadczenia mogłoby nastąpić w terminie 14 dni licząc od dnia doręczenia decyzji tej stronie i tym terminie powinno być również złożone odwołanie. Jeżeli natomiast w postępowaniu występuje tylko jedna strona, to skuteczne zrzeczenie się przez nią prawa do złożenia odwołania w oparciu o art. 127a § 1 k.p.a. rodzi ten skutek, że decyzja ta staje się natychmiast ostateczna i prawomocna. W konsekwencji strona ta nie ma możliwości cofnięcia złożonego przez nią wcześniej oświadczenia woli.

Sąd pierwszej instancji podzielił drugi przywołany pogląd, uznając, że ściśle koresponduje on z celem, jakiemu służy procesowa instytucja zrzeczenia się przez stronę prawa do wniesienia odwołania przewidziana w art. 127a k.p.a. Stanowisko to uwzględnia w szczególności zastrzeżone przez ustawodawcę daleko idące, kategoryczne skutki przedłożenia organowi ww. oświadczenia o zrzeczeniu, tj. uzyskanie przez decyzję organu pierwszej instancji waloru ostateczności i prawomocności.

Sąd stwierdził, że w procedowaniu przez Komendanta PSG można dopatrzyć się uchybienia w postaci niepełnego pouczenia skarżącego (w formularzu oświadczenia o skorzystaniu z uprawnienia z art. 127a k.p.a.) o skutkach procesowych tego oświadczenia. Sąd wyjaśnił, że – jak wynika z art. 107 § 1 pkt 7 k.p.a. oraz art. 7 ust. 1 lit. d ustawy o cudzoziemcach – organ administracji prowadzący sprawę dotyczącą zobowiązania cudzoziemca do powrotu jest zobowiązany, doręczając mu decyzję o zobowiązaniu do powrotu, pouczyć cudzoziemca pisemnie w języku dla niego zrozumiałym o prawie do zrzeczenia się odwołania i o skutkach zrzeczenia się odwołania, przy czym pouczenie to powinno obejmować także wyjaśnienie, że na skutek zrzeczenia się prawa do wniesienia odwołania decyzja o zobowiązaniu do powrotu stanie się ostateczna i prawomocna. Zdaniem Sądu wymagania te nie zostały spełnione w niniejszej sprawie, albowiem pouczenie o takich skutkach nie zostało skarżącemu udzielone. Jednocześnie Sąd stwierdził, że całokształt okoliczności sprawy pozwala przyjąć, że uchybienie to nie wpłynęło na wynik sprawy w sposób istotny, dyskwalifikujący prawidłowość zaskarżonego obecnie postanowienia Szefa Urzędu.

O. K. wywiódł skargę kasacyjną od powyższego wyroku, zaskarżając go w całości. Sądowi pierwszej instancji zarzucił naruszenie przepisów postępowania, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy:

1. art. 141 § 4 w zw. z art. 3 § 1 w zw. z art. 3 § 2 pkt 1 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (obecnie: Dz.U. z 2022 r., poz. 329 ze zm., dalej: p.p.s.a.) poprzez:

‒ nie poddanie gruntownej analizie wszystkich aspektów niniejszej sprawy przez Sąd, w szczególności zarzutów sformułowanych z odniesieniem się do okoliczności, w jakich doszło do złożenia przez skarżącego oświadczenia o zrzeczeniu się prawa do złożenia odwołania, które rozpoznane w całokształcie potwierdzają, że nie można oświadczenia w przedmiocie zrzeczenia się prawa do złożenia odwołania złożonego przez skarżącego uznać za skuteczne,

‒ dokonanie przez Sąd stwierdzenia, że "W procedowaniu przez organ I instancji można się natomiast dopatrzyć uchybienia w postaci niepełnego pouczenia Skarżącego (w formularzu oświadczenia o skorzystaniu z uprawnienia z art 127 a k.p.a.) o skutkach procesowych tego oświadczenia. (...) Bezspornie wymagania te nie zostały spełnione w niniejszej sprawie albowiem pouczenie o takich skutkach nie zostało Skarżącemu udzielone", a pomimo tego uznanie, że naruszenie to nie miało wpływu na wynik rozstrzygnięcia, brak uzasadnienia w tym zakresie. Naruszenie to miało istotny wpływ na wynik rozstrzygnięcia, gdyż skarżący podnosił, że nie został prawidłowo poinformowany, że działał nieświadomie, pod wpływem błędu, podpisując oświadczenie o zrzeczeniu się prawa do złożenia odwołania, co zresztą potwierdzają okoliczności, w jakich oświadczenie to zostało złożone oraz późniejsze (na potwierdzenie tego stanowiska powołano się na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 25 października 2018 r., IV SA/Wa 1296/18),

co miało istotny wpływ na wynik sprawy i skutkowało oddaleniem skargi;

2. art. 134 w zw. z art. 127a k.p.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 151 p.p.s.a. poprzez uznanie przez Sąd, że Szef Urzędu w sposób prawidłowy zastosował ww. przepisy prawa i stwierdził niedopuszczalność odwołania złożonego przez skarżącego od decyzji Komendanta PSG z 1 sierpnia 2019 r. nr PD-AG/23/D-ZDP/2019, podczas gdy w ocenie strony skarżącej oświadczenie w przedmiocie zrzeczenia się prawa do złożenia odwołania było nieskuteczne, co miało istotny wpływ na wynik sprawy i skutkowało oddaleniem skargi;

3. art. 7 w zw. z art. 77 § 1 w zw. z art. 8 w zw. z art. 9 w zw. z art. 11 k.p.a. w zw. z art. 7 ust. 1 pkt 1 lit d ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach (Dz.U. z 2020 r., poz. 35 ze zm.; dalej: ustawa o cudzoziemcach) w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 151 p.p.s.a. poprzez uznanie przez Sąd, że Szef Urzędu w sposób prawidłowy stwierdził niedopuszczalność odwołania złożonego przez Skarżącego od decyzji Komendanta PSG z 1 sierpnia 2019 r. nr PD-AG/23/D-ZDP/2019 w sytuacji, gdy analiza wszystkich okoliczności sprawy, w tym dokumentu – oświadczenia w przedmiocie zrzeczenia się prawa do złożenia odwołania prowadzi do wniosku, że skarżący nie miał świadomości co do skutków złożonego oświadczenia, a co było spowodowane naruszeniami ze strony Komendanta PSG w zakresie informowania strony – postępowanie było prowadzone z zastosowaniem zasady szybkości, kosztem zasady informowania stron i prawdy obiektywnej, co miało istotny wpływ na wynik sprawy i skutkowało oddaleniem skargi.

Mając powyższe na uwadze skarżący kasacyjnie wniósł o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku oraz uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia, ewentualnie o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji, a ponadto o zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, wg norm przepisanych. Strona wniosła o rozpoznanie skargi kasacyjnej na posiedzeniu niejawnym.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Jak stanowi art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę jedynie nieważność postępowania. Jeżeli w sprawie nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania wymienione w art. 183 § 2 powołanej ustawy, a taka sytuacja ma miejsce w przedmiotowej sprawie, to Sąd rozpoznający sprawę związany jest granicami kasacji.

Rozpoznając w powyższych granicach wniesioną skargę kasacyjną należało uznać, że nie zawiera ona usprawiedliwionych podstaw, albowiem wyrok Sądu pierwszej instancji, mimo częściowo błędnego uzasadnienia, odpowiada prawu.

Rozpoznanie postawionych w skardze kasacyjnej zarzutów naruszenia prawa procesowego należy rozpocząć od oceny zarzutu naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a., którego skarżący kasacyjnie upatruje: po pierwsze, w nieustosunkowaniu się do argumentacji skargi wskazującej na okoliczności, w jakich doszło do złożenia przez skarżącego oświadczenia o zrzeczeniu się prawa do złożenia odwołania, a po drugie, w nie wyjaśnieniu, dlaczego zdaniem Sądu nie pouczenie skarżącego o skutkach złożenia oświadczenia o zrzeczeniu się prawa do złożenia odwołania nie miało wpływu na prawidłowość rozstrzygnięcia Szefa Urzędu.

W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego prezentowane jest jednolite stanowisko, że zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. może być skutecznie postawiony w dwóch przypadkach: gdy uzasadnienie wyroku nie zawiera wszystkich elementów wymienionych w tym przepisie i gdy w ramach przedstawienia stanu sprawy wojewódzki sąd administracyjny nie wskaże, jaki i dlaczego stan faktyczny przyjął za podstawę orzekania (por. uchwałę NSA z 15 lutego 2010 r., II FPS 8/09; wyrok NSA z 20 sierpnia 2009 r., II FSK 568/08; publ. CBOSA). Naruszenie to musi być przy tym na tyle istotne, aby mogło mieć wpływ na wynik sprawy, a samo uchybienie musi uniemożliwiać kontrolę kasacyjną zaskarżonego wyroku (por. wyroki NSA: z 28 września 2010 r., I OSK 1605/09; 13 października 2010 r., II FSK 1479/09; publ. CBOSA).

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego uzasadnienie zaskarżonego wyroku nie posiada takich wad, które uzasadniałyby uwzględnienie skargi kasacyjnej. Zawiera ono wszystkie niezbędne elementy określone w ww. przepisie i daje odpowiedź co do zasadniczych powodów oddalenia skargi. Wyjaśnić należy, że prawidłowo sporządzone uzasadnienie wyroku nie wymaga szczegółowego odniesienia się przez Sąd pierwszej instancji do wszystkich zarzutów skargi oraz podniesionej w niej argumentacji, a jedynie w zakresie niezbędnym do przeprowadzenia kontroli zaskarżonego aktu administracyjnego. W rozpoznawanej sprawie Sąd pierwszej instancji niewątpliwie odniósł się do istoty sprawy i wszystkich istotnych kwestii podnoszonych w skardze, tj. spornej między skarżącym i organem kwestii oceny skuteczności złożonego przez cudzoziemca oświadczenia o zrzeczeniu się prawa do złożenia odwołania oraz dopuszczalności jego cofnięcia w niniejszej sprawie.

Naczelny Sąd Administracyjny dostrzega przy tym, że Sąd pierwszej instancji nie odniósł się wprost do argumentacji skargi wskazującej, że całokształt okoliczności sprawy powinien przemawiać za odmową uznania złożonego oświadczenia za skuteczne, jak również w żaden sposób nie uzasadnił swojego stanowiska, że brak pouczenia skarżącego o skutkach zrzeczenia się prawa do wniesienia odwołania nie miał wpływu na wynik sprawy. Powyższe uchybienia w zakresie sporządzenia uzasadnienia wyroku niewątpliwie stanowią naruszenie art. 141 § 4 p.p.s.a., jednakże naruszenie to finalnie nie miało wpływu na wynik sprawy, a tym samym nie może skutkować uchyleniem tylko z tego powodu zaskarżonego wyroku.

Odnosząc się do pierwszej ze wskazanych kwestii, pominiętych w uzasadnieniu, zauważyć należy, że Sąd pierwszej instancji na wstępie rozważań natury ogólnej odnoszących się do instytucji uregulowanej w art. 127a k.p.a. wskazał m.in. (str. 6 uzasadnienia), że zrzeczenie się prawa do wniesienia odwołania jest jednostronnym oświadczeniem woli, które musi być złożone wobec organu administracji publicznej. Podjęcie decyzji o skorzystaniu z tego prawa jest uzależnione od niczym nieskrępowanej, autonomicznej woli strony postępowania. Zrzeczenie się prawa do wniesienia odwołania nie wymaga zgody, zatwierdzenia czy innej formy akceptacji ze strony organu administracji publicznej. Co więcej, organ administracji publicznej, wobec którego złożono oświadczenie o zrzeczeniu się prawa do wniesienia odwołania, nie ma kompetencji do kontroli zasadności zrzeczenia się tego prawa, w szczególności, czy jest ono zgodne z interesem strony zrzekającej się. Wprawdzie Sąd wojewódzki nie odniósł wprost przywołanych uwarunkowań prawnych do argumentacji skargi, niemniej nie jest to równoznaczne z nie poddaniem gruntownej analizie wszystkich aspektów niniejszej sprawy przez Sąd pierwszej instancji. Skoro bowiem Sąd wyjaśnił, że właściwy organ administracji, do którego dotarło oświadczenie strony o zrzeczeniu się prawa do złożenia odwołania, jest związany złożonym oświadczeniem i nie może badać jego zasadności, to również wskazywane w skardze kwestie opisane jako całokształt okolicznościach niniejszej sprawy nie mogły upoważniać organu do takiej weryfikacji oświadczenia. Zarówno zatem podnoszona przez skarżącego kwestia szybkości prowadzenia postępowania przez Komendanta PSG, jak i chęć pozostania na terytorium Polski wraz z rodziną, o czym świadczyć by miało prowadzone wobec żony skarżącego i małoletnich dzieci postępowanie w przedmiocie udzielenia ochotny międzynarodowej, nie stanowiły okoliczności, które podlegałyby uwzględnieniu przez Szefa Urzędu przy ocenie dopuszczalności odwołania wniesionego po wcześniejszym zrzeczeniu się przez stronę prawa do złożenia tego środka.

Z innego natomiast powodu nie miało wpływu na wynik sprawy naruszenie przez Sąd pierwszej instancji art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez niewyjaśnienie, dlaczego brak pouczenia skarżącego o skutkach zrzeczenia się prawa do wniesienia odwołania nie miał, zdaniem Sądu, wpływu na wynik sprawy.

W uzasadnieniu zaskarżonego wyroku Sąd stwierdził, że organ pierwszej instancji popełnił uchybienie "w postaci niepełnego pouczenia Skarżącego (w formularzu oświadczenia o skorzystaniu z uprawnienia z art. 127a k.p.a.) o skutkach procesowych tego oświadczenia". Jak trafnie podkreśla się w orzecznictwie (np. w przywołanym przez Sąd wojewódzki wyroku NSA z 19 września 2019 r., II OSK 1849/19, publ. CBOSA), że z art. 107 § 1 pkt 7 k.p.a. i art. 7 ust. 1 lit. d ustawy o cudzoziemcach wynika, że organ administracji prowadzący sprawę dotyczącą zobowiązania cudzoziemca do powrotu jest zobowiązany, doręczając mu decyzję o zobowiązaniu do powrotu, pouczyć cudzoziemca pisemnie w języku dla niego zrozumiałym o prawie do zrzeczenia się odwołania i o skutkach zrzeczenia się odwołania, przy czym pouczenie to powinno obejmować także wyjaśnienie, że na skutek zrzeczenia się prawa do wniesienia odwołania decyzja o zobowiązaniu do powrotu stanie się ostateczna i prawomocna.

Bezspornym jest, że w przedłożonym przez skarżącego oświadczeniu o zrzeczeniu się prawa do złożenia odwołania, co istotne – sporządzonym na standardowym formularzu przygotowanym przez organ pierwszej instancji i to w dwóch językach: polskim i ukraińskim, nie ma wymaganego prawem pouczenia o skutkach złożenia oświadczenia z art. 127a k.p.a. Nie jest natomiast prawidłowa konstatacja Sądu, że takiego wymaganego prawem pouczenia Komendant PSG w ogóle nie udzielił skarżącemu w postępowaniu zakończonym decyzją zobowiązującą do powrotu. Analiza akt administracyjnych niniejszej sprawy (i to niezbyt obszernych, składających się z 2 cienkich teczek) niezbicie wskazuje bowiem, że otrzymał on aż dwukrotnie stosowne pouczenie w toku postępowanie przed organem pierwszej instancji.

I tak, w aktach sprawy organu I instancji (k. 18-20) znajduje się dokument "Pouczenie o zasadach i trybie postępowania w sprawie zobowiązania cudzoziemca do powrotu". W punkcie 16 pouczenia wskazano: Od decyzji o zobowiązaniu Pana/Pani do powrotu będzie służyło Panu/Pani odwołanie do Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców w terminie czternastu (14) dni od dnia doręczenia decyzji. (...) Ma Pan/Pani także możliwość zrzeczenia się prawa do odwołania od wydanej Panu/Pani decyzji. Oświadczenie w tej sprawie składa się do organu, który wydał decyzję. W takim wypadku decyzja stanie się prawomocna i ostateczna z dniem doręczenia organowi administracji publicznej tego oświadczenia, w związku z czym będzie podlegała wykonaniu. Nie będzie miał(-a) Pan/Pani możliwości odwołania się od niej ani zaskarżenia jej do sądu". Skarżący otrzymał tłumaczenie powyższego dokumentu na język ukraiński (k. 15-17 ww. akt), co potwierdził własnoręcznym podpisem pod stosownym oświadczeniem (przetłumaczonym mu na język ukraiński) w dniu 1 sierpnia 2019 r.

Drugie pouczenie w przedmiocie zrzeczenia się prawa do złożenia odwołania zawarto w samej treści decyzji Komendanta PSG z 1 sierpnia 2019 r. nr PD-AG/23/D-ZDP/2019 o zobowiązaniu O. K. do powrotu. Na stronie 5 ww. decyzji, w części Pouczenie, sporządzonej w języku polskim i ukraińskim, wskazano:

1. Od niniejszej decyzji służy stronie odwołanie do Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców. Odwołanie wnosi się za pośrednictwem Komendanta Placówki Straży Granicznej w Augustowie, w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji.

2. W trakcie biegu terminu do wniesienia odwołania, strona może zrzec się prawa do wniesienia odwołania wobec organu administracji publicznej, który wydał decyzję.

3. Z dniem doręczenia organowi administracji publicznej oświadczenia o zrzeczeniu się prawa do wniesienia odwołania decyzja stanie się prawomocna i ostateczna. Decyzje ostateczne to decyzja, od których nie służy odwołanie w administracyjnym toku instancji lub wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Uchylenie lub zmiana takich decyzji, stwierdzenie nieważności oraz wznowienie postępowania może nastąpić tylko w przypadkach przewidzianych w kodeksie postępowania administracyjnego lub ustawach szczególnych. Decyzje prawomocne to decyzje ostateczne, których nie można zaskarżyć do sądu.

Na tej samej (ostatniej) stronie decyzji skarżący potwierdził jej odbiór w dniu 1 sierpnia 2019 r. Dodatkowo znajduje się na niej również adnotacja o przetłumaczeniu decyzji na język ukraiński wraz z podpisem osoby dokonującej tłumaczenia.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego cytowane wyżej pouczenie było prawidłowe, spełniające wszelkie wymogi zarówno z art. 107 § 1 pkt 7 k.p.a., jak i art. 7 ust. 1 lit. d ustawy o cudzoziemcach. Pisemne pouczenie sporządzone zostało w zrozumiałym dla cudzoziemca języku ukraińskim. Poinformowano skarżącego, że przysługuje mu prawo do zrzeczenia się odwołania (ze wskazaniem, jak z niego skorzystać), jak też w sposób zrozumiały wyjaśniono, jakie będą skutki skorzystania z tego prawa, tj. że decyzja o zobowiązaniu do powrotu stanie się ostateczna i prawomocna (ze stosownym wyjaśnieniem ww. pojęć).

W tej sytuacji oczywiście błędne jest stanowisko Sądu pierwszej instancji o braku pouczenia skarżącego przez Komendanta PSG o skutkach zrzeczenia się prawa do wniesienia odwołania. Tym samym także i twierdzenia skargi, powtórzone w skardze kasacyjnej, o braku należytego pouczenia skarżącego odnośnie do skutków złożenia oświadczenia, o którym mowa w art. 127a k.p.a., oderwane są od akt sprawy oraz rzeczywistej treści i formy pouczeń, które otrzymał skarżący przed złożeniem oświadczenia. Przywołane wyżej pouczenia jednoznacznie wskazują na to, że skarżący złożył ww. oświadczenie będąc należycie i wyczerpująco poinformowany o konsekwencjach jego złożenia. Podnoszona w skardze kwestia szybkości prowadzenia przez Komendanta PSG postępowania w sprawie zobowiązania cudzoziemca do powrotu, tj. koncentracja wszystkich czynności w sprawie w ciągu zaledwie jednego dnia, nie zwalniała skarżącego od dochowania dbałości o własne interesy i dokładnego czytania przedłożonych mu dokumentów (sporządzonych w zrozumiałam mu języku ukraińskim), których otrzymanie potwierdzał kilkukrotnie własnoręcznym podpisem. Okoliczność, że być może skarżący niezbyt wnikliwie zapoznał się z otrzymanym – co istotne, prawidłowym pouczeniem o prawie do zrzeczenia się odwołania i o skutkach zrzeczenia się odwołania, i nazbyt pochopnie podjął decyzję o podpisaniu oświadczenia, o którym mowa w art. 127 § 1 k.p.a., w żaden sposób nie pozbawia skuteczności złożonego oświadczenia o zrzeczeniu się prawa do wniesienia odwołania od decyzji Komendanta PSG z 1 sierpnia 2019 r. Brak jest przy tym jakichkolwiek dowodów na to, że skarżącemu podstępnie podsunięto do podpisu oświadczenie o zrzeczeniu się prawa do wniesienia odwołania, że nie rozumiał, co podpisuje, czy że nie rozumiał znaczenia złożenia takiego oświadczenia.

W tych okolicznościach błędna ocena Sądu wojewódzkiego odnośnie do wskazanej kwestii i niezasadne przypisanie organowi pierwszej instancji uchybienia w postaci braku należytego pouczenia skarżącego o prawie do zrzeczenia się odwołania oraz jego skutkach pozostaje bez wpływu na treść rozstrzygnięcia Sądu pierwszej instancji. Skoro bowiem Komendant PSG zgodnie z prawem pouczył stronę postępowania o skutkach zrzeczenia się prawa do wniesienia odwołania, to dokonane przez skarżącego w dniu 1 sierpnia 2019 r. zrzeczenie się prawa do wniesienia odwołania było skuteczne. W konsekwencji doprowadziło to do prawidłowej oceny Szefa Urzędu o bezskuteczności wniesionego później odwołania od decyzji Komendanta PSG z 1 sierpnia 2019 r., czego wyrazem było wydanie zaskarżonego postanowienia z 14 września 2020 r. Skarga na to postanowienie podlegała zatem oddaleniu.

W świetle powyższego jako nieuzasadnione należało również uznać pozostałe zarzuty skargi kasacyjnej.

Odnosząc się do kwestii skuteczności zrzeczenia się przez cudzoziemca prawa do złożenia odwołania należało uznać, że oświadczenie w tym przedmiocie zostało złożone skutecznie. Nie można zatem również postawić organowi administracji zarzutu naruszenia art. 7, art. 77 § 1, art. 8, art. 9, art. 11 k.p.a. oraz w art. 7 ust. 1 pkt 1 lit d ustawy o cudzoziemcach polegającego na nienależytym wyjaśnieniu, czy cudzoziemiec miał świadomość skutków złożonego oświadczenia. Jak już wyżej wskazano, Szef Urzędu nie był uprawniony do oceny zasadności złożenia przedmiotowego oświadczenia, tj. oceny, czy zrzeczenie się prawa do wniesienia odwołania od decyzji zobowiązującej cudzoziemca do powrotu jest zgodne z jego interesem w kontekście jego sytuacji rodzinnej.

Okoliczności niniejszej sprawy nie pozwalają także na przyjęcie, że skarżący kasacyjnie uprawniony był do uchylenia się od skutków prawnych ww. oświadczenia lub też jego cofnięcia. Sąd pierwszej instancji prawidłowo wyjaśnił, że w sytuacji procesowej jak w kontrolowanej sprawie, gdy w postępowaniu występuje tylko jedna strona, to skuteczne zrzeczenia się przez nią prawa do złożenia odwołania w oparciu o art. 127a § 1 k.p.a. rodzi ten skutek, że decyzja ta staje się natychmiast ostateczna i prawomocna. W konsekwencji strona ta nie ma możliwości cofnięcia złożonego przez nią wcześniej oświadczenia woli. Ponieważ skarżący kasacyjnie był jedyną stroną postępowania, to skuteczne złożenie przez niego oświadczenia, o którym mowa w art. 127a § 1 k.p.a., skutkowało tym, że decyzja Komendanta PSG z 1 sierpnia 2019 r. o zobowiązaniu do powrotu stała się ostateczna i prawomocna. Skarżący nie mógł zatem skutecznie uchylić się od skutków prawnych wcześniej złożonego oświadczenia. Tym samym nie zasługują na uwzględnienie również zarzuty skarżącego kasacyjnie odnoszące się do naruszenia art. 134 w zw. z art. 127a k.p.a., albowiem organ administracji prawidłowo stwierdził niedopuszczalność odwołania, jako złożonego od decyzji, która była ostateczna i prawomocna.

Mając powyższe na uwadze, w oparciu o art. 184 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.

Sąd rozpoznał sprawę na posiedzeniu niejawnym zgodnie z art. 182 § 2 p.p.s.a.