Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt III SA/Łd 851/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2015-02-18 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 145 par 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 7, art. 77 par 1, art. 80, art. 107 par 3
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 28 ust. 2 i 3
journal: Dz.U. 2009 nr 205 poz 1585
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.
article: par 3 pkt 1
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

SENTENCJA

Dnia 18 lutego 2015 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Janusz Furmanek Sędziowie Sędzia WSA Małgorzata Łuczyńska Sędzia NSA Janusz Nowacki (spr.) Protokolant specjalista Aneta Brzezińska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 lutego 2015 roku sprawy ze skargi M. B. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. przyznaje radcy prawnemu M.Ł. prowadzącemu Kancelarię Radcy Prawnego w Ł. przy ul. A. kwotę 295,20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć i 20/100) złotych obejmującą podatek od towarów i usług, tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu skarżącej M. B. i nakazuje wypłacić powyższą kwotę radcy prawnemu M. Ł. z funduszu Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi.


UZASADNIENIE

W piśmie z dnia 16 września 2008 r. M.B. zwróciła się do ZUS z prośbą o umorzenie zaległości z tytułu nieopłaconych składek. Wniosek motywowała trudną sytuacją materialną i zdrowotną. Do pisma dołączyła kserokopię postanowień Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w Z. o umorzeniu postępowania egzekucyjnego, zawiadomień o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego wynagrodzenie dłużnika zajętej wierzytelności będącego pracodawcą oraz kserokopię oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku, dochodach i źródłach utrzymania skierowanego do Funduszu Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych.

W odpowiedzi na wezwanie organu do złożenia dodatkowych dokumentów skarżąca wyjaśniła, że w związku z kradzieżą dokumentów nie mogła przedłożyć PIT za 2007 r.

Organ ustalił we własnym zakresie, że z tytułu zatrudnienia w okresie od maja do września 2008 r. strona uzyskała dochody w kwocie 570,00 zł miesięcznie. Wnioskodawczyni pobiera świadczenie rentowe w kwocie 867,64 brutto (w związku z orzeczeniem o lekkim stopniu niepełnosprawności), a po potrąceniu zaliczki na podatek dochodowy (49 zł), składki na ubezpieczenie zdrowotne (78,09 zł) oraz należności wynikających z tytułu egzekucji roszczeń niealimentacyjnych (216,91 zł), do wypłaty otrzymuje 523,64 zł. Potrącenia dokonywane są na podstawie zajęć komornika sądowego.

Decyzją z dnia [...]. organ odmówił skarżącej umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne oraz z tytułu ubezpieczenia społecznego za zatrudnionych pracowników. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że argumenty, które powołała skarżąca nie stanowiły, w oparciu o art. 28 ust. 3 u.s.u.s., podstaw do umorzenia zaległości w związku z faktem, że strona osiągnęła dochód z tytułu wynagrodzenia za pracę oraz świadczenia rentowego. Ponadto uznano, że wnioskodawczyni posiadała środki, z których może spłacać zadłużenie. ZUS nie znalazł też podstaw do umorzenia zadłużenia w trybie art. 28 ust. 3 a) u.s.u.s. oraz art. 17 ustawy z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 241, poz. 2074 ze zm.). Zdaniem organu z zebranego materiału nie wynikało, aby uregulowanie należności mogło pozbawić skarżącą możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych, gdyż osiąga ona dochody z dwóch źródeł, a fakt, że nie są one wysokie nie jest wystarczającym powodem do umorzenia zadłużenia. Dodano także, że nawet gdyby zaległe należności zostały umorzone, to i tak nie poprawiłoby to sytuacji materialnej skarżącej, gdyż z jej poborów dokonywane są potrącenia w kwocie 216,19 zł na rzecz innych wierzycieli. Wskazano też, że koszty związane z opłatami przeznaczonymi na utrzymanie domu i ponoszeniem innych wydatków również nie mogą być podstawą do umorzenia zaległości wobec ZUS. Organ zauważył, że w załączonych oświadczeniach skarżąca nie wykazała innych zaległych zobowiązań, co zdaniem organu może świadczyć o tym, że inne należności reguluje terminowo. Wskazano, że z dokumentów znajdujących się w aktach nie wynika, aby stan zdrowia strony całkowicie uniemożliwiał jej wykonywanie pracy zarobkowej albo by musiała sprawować stałą opiekę nad przewlekle chorym członkiem rodziny.

Nie zgadzając się z powyższą decyzją M.B. zwróciła się do ZUS z prośbą o ponowne rozpatrzenie sprawy. We wniosku wskazała, że w 1998 r. została nakazem sądowym eksmitowana z lokalu, w którym prowadziła działalność, ponadto została okradziona, co spowodowało straty materialne w towarze i utratę dochodów. Do wniosku załączyła dokumenty dotyczące dochodów (PIT 36, PIT 11, PIT 40A za 2006 r.) oraz stanu zdrowia.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych w uzasadnieniu decyzji z dnia [...] utrzymującej w mocy decyzję odmowną stwierdził, że nie było podstaw do umorzenia należności z tytułu składek. Powołując art. 28 ust. 3 oraz art. 28 ust. 3 a) u.s.u.s. oraz rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365, dalej: rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. lub rozporządzenie) wskazał, że należności z tytułu tych składek mogą być umarzane w przypadku ich całkowitej nieściągalności, a pomimo braku ich całkowitej nieściągalności w wyjątkowych przypadkach, gdy zobowiązany wykaże, że nie ma żadnej możliwości wywiązania się ze swych zobowiązań wobec ZUS. Ponadto na podstawie art. 17 ustawy z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz zmianie niektórych innych ustaw, należności z tytułu składek mogą być umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności osobom fizycznym, niepodlegajacym przepisom ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. o restrukturyzacji niektórych należności publicznoprawnych od przedsiębiorców (Dz. U Nr 155, poz. 1278 ze zm.), jeśli przemawia za tym ważny interes osoby zobowiązanej do ich opłacenia. Organ uznał, że w świetle powołanych wyżej przepisów, z uwagi na uzyskiwanie stałych dochodów przez skarżącą z dwóch źródeł, tj. świadczenia rentowego w wysokości 867,64 (po potrąceniach 523,64 zł) oraz wynagrodzenia za pracę w wysokości 570,00 zł brutto, nie zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku.

Organ wyjaśnił, że od 1995 r. ZUS kierował należności do przymusowego dochodzenia do Urzędu Skarbowego w Z. Postanowieniem z [...] Urząd umorzył postępowanie egzekucyjne, gdyż w jego toku nie uzyskałoby się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. W 2002 r. Urząd skierował należności do przymusowego dochodzenia ze świadczenia rentowego. W związku ze zbiegiem egzekucji w 2008 r. przesłane zostały tytuły wykonawcze do Komornika Sądowego przy SR w Z. celem prowadzenia postępowania egzekucyjnego. Postanowieniem z dnia 13 czerwca 2008 r. Komornik umorzył postępowanie z uwagi na brak majątku, z którego można skutecznie prowadzić egzekucję. We wrześniu 2008 r. należności skierowano do przymusowego dochodzenia z wynagrodzenia za pracę, w wyniku, którego w miesiącach od października do grudnia 2008 r. przekazano po 5,49 zł miesięcznie.

Organ ustalił, że w 2006 r. skarżąca osiągnęła dochód w wysokości 12.648,59 zł. Strona nie posiada na utrzymaniu innych osób, a mimo, że z renty dokonywane są potrącenia w wysokości 216,91 zł, to na utrzymanie pozostaje kwota wolna od zajęcia. Organ wziął także pod uwagę podane przez skarżącą koszty utrzymania, które wynoszą około 533 zł (czynsz, energia elektryczna, gaz, opał, telefon, wydatki na leki). Pozostałe wydatki skarżącej to około 220 zł i obejmują koszty przejazdów, środków czystości i innych artykułów przemysłowych.

Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie organ wskazał, że pomimo trudnej sytuacji materialnej skarżącej brak jest informacji, aby wykazała zaległości wobec innych wierzycieli. Odnosząc się natomiast do problemów zdrowotnych skarżącej stwierdzono, że nie mogą być podstawą do umorzenia zaległych składek, bowiem nie wykluczają podejmowania aktywności na rynku pracy.

Na powyższą decyzję skarżąca złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi, który wyrokiem z dnia 7 października 2009r., sygn. akt I SA/Łd 207/09 skargę oddalił. Po rozpoznaniu skargi kasacyjnej od powyższego wyroku, Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 15 czerwca 2010r., sygn. akt II GSK 223/10 uchylił wyrok sądu I instancji i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzki Sąd Administracyjny ponownie rozpoznając sprawę wyrokiem z dnia 22 czerwca 2011r., sygn. akt I SA/Łd 1024/10, oddalił skargę skarżącej wskazując, iż decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] utrzymująca w mocy decyzję odmawiająca umorzenia należności nie naruszała prawa w stopniu uzasadniającym wyeliminowanie jej z obrotu prawnego. Po rozpoznaniu skargi kasacyjnej od powyższego wyroku, Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 27 marca 2013r., sygn. akt II GSK 2383/11 uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Łodzi.

Wyrokiem z dnia 26 czerwca 2013r., sygn. akt I SA/Łd 606/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi po rozpoznaniu sprawy ze skargi M.B. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...], nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, uchylił zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu wyroku sąd mając na uwadze wytyczne zawarte w wyroku NSA wskazał, że z uzasadnienia zaskarżonej decyzji ostatecznej nie wynika, jaka kwota pozostawała M.B. na jej utrzymanie. ZUS nie wskazał wprost i konkretnie tego niezbędnego elementu stanu majątkowego zobowiązanej, którego prawidłowe ustalenie determinuje dokonywanie ocen, czy zachodzi uzasadniony przypadek, czy istnieje ważny interes osoby zobowiązanej, a przede wszystkim czy zachodzi przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia, kiedy to Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Zdaniem sądu skoro ustawodawca przewidział możliwość zastosowania umorzenia należności w uzasadnionych przypadkach, które określił w drodze rozporządzenia Minister Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej biorąc pod uwagę ważny interes osoby zobowiązanej oraz stan finansów ubezpieczeń społecznych, to każdy taki wypadek winien zostać potraktowany indywidualnie. Sąd podkreślił, że według ustaleń organu skarżąca otrzymuje świadczenie rentowe w wysokości 867,64 zł brutto. Natomiast kwota 477 zł stanowi zgodnie z art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s. w związku z § 1 pkt 1 lit. a) rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 24 lipca 2006 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. z 2006 r. Nr 135, poz. 950), tzw. kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej, czyli dochód, jaki nie może zostać przekroczony przez osobę samotnie gospodarującą, aby mogła uzyskać prawo do świadczenia pieniężnego z pomocy społecznej. Tak określone minimum socjalne przy jego zestawieniu z dochodami skarżącej winno być brane pod uwagę przy ocenie wniosku o umorzenie należnych składek. Nie jest bowiem prawidłowe, aby organ który wypłaca rentę następnie ją odbierał, co będzie skutkowało koniecznością korzystania ze środków pomocy społecznej.

Zdaniem sądu organ wydając zaskarżoną decyzję nie zebrał i nie ocenił w sposób prawidłowy i niezbędny dla rozstrzygnięcia wniosku materiału dowodowego. Sąd dopatrzył się sprzeczności między ustaleniami organu w zakresie trudnej sytuacji materialno-bytowej skarżącej a dokonaną oceną co do spełnienia przesłanki umorzenia, na którą powoływała się skarżąca. Tym samym Sąd uznał, że organ nie ocenił należycie wszystkich istotnych dla sprawy okoliczności naruszając art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. Poza tym w przedmiotowej sprawie doszło też do naruszenia dyspozycji art. 107 § 1 i 3 k.p.a., gdyż decyzja w uzasadnieniu faktycznym nie zawiera wskazania faktu, który organ uznał za udowodniony: jaki, wyrażony kwotowo średniomiesięczny dochód pozostaje skarżącej na zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych. Rozpoznając sprawę ponownie organ winien raz jeszcze szczegółowo przeanalizować stan faktyczny i dokonać jego ustalenia mając na uwadze uwzględnienie w nim wyraźnego wskazania, jaka kwota miesięcznego dochodu pozostaje skarżącej na zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych.

W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy, decyzją z dnia [...], nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję z dnia [...]. w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne.

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że należności skarżącej z tytułu zaległych składek nadal są dochodzone w drodze egzekucji. Postępowanie egzekucyjne nie zostało zakończone, co oznacza, że nie można stwierdzić braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Nawet gdyby organ egzekucyjny ustalił, że skarżąca nie posiada majątku, z którego można prowadzić egzekucję, to i tak nie oznacza, że zadłużenie zostanie umorzone.

Odnosząc się do postawionego przez skarżącą zarzutu przedawnienia organ wyjaśnił, że zgodnie z treścią art. 24 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń, który podlegał nowelizacjom z dnia 30.12.1999r., 01.01.2003r. i 01.07.2004r. należności ulegały przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym składka stała się wymagalna. Jeżeli bieg terminu przedawnienia był przerwany, to należności nie mogły być dochodzone, jeżeli od terminu ich płatności upłynęło 10 lat. Od dnia 1 stycznia 2003r. w związku z nowelizacją ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, zmianie uległa treść art. 24 ust. 4, który stanowi, iż należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia w którym stały się wymagalne z zastrzeżeniem ust. 5b, który stanowi, iż bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został powiadomiony do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego. Znowelizowany od dnia 1 stycznia 2003 r. przepis art. 24 ust.4 ustawy wprowadził zasadę, że należności z tytułu składek przedawniają się po upływie 10 lat, co oznacza wprowadzenie jednolitego okresu przedawnienia wszystkich wymagalnych zobowiązań. Zatem 10 - letni okres przedawnienia dotyczy zarówno należności powstałych do 31 grudnia 2002r., o ile nie uległy przedawnieniu przed dniem 1 stycznia 2003r., jak i zobowiązań powstałych od dnia 1 stycznia 2003r. W związku z powyższym 10-letni okres przedawnienia dotyczy wszystkich wymagalnych zobowiązań powstałych do dnia 31 grudnia 2002r.

W dniu 1 stycznia 2012r. weszła w życie ustawa z dnia 16 września 2011r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (Dz.U. Nr 232, poz. 1378), w której skrócono o 5 lat okres przedawnienia należności z tytułu składek oraz nienależnie opłaconych składek - wynikających ze zmiany art. 24 ust. 4 i ust. 6g ustawy, wprowadzonej art. 11 ust. 1 ustawy z dnia 16 września 2011r. Oznacza to, że wprowadzone zmiany skracają okres przedawnienia należności z tytułu składek oraz nienależnie opłaconych składek z dotychczasowych 10 lat do 5 lat. Tym samym przedawnienie należności z tytułu składek oraz nienależnie opłaconych składek, którego bieg rozpocznie się w dniu 1 stycznia 2012r. lub później będzie wynosił 5 lat. Równocześnie ustawa wprowadziła przepisy przejściowe regulujące bieg terminu przedawnienia w przypadku, gdy |jego bieg rozpoczął się przed dniem 1 stycznia 2012r. Zgodnie z art. 27 cyt. ustawy deregulacyjnej, przedawnienie należności z tytułu składek oraz nienależnie opłaconych składek, dla których bieg przedawnienia rozpoczął się przed dniem 1 stycznia 2012r., stosuje się 5 letni okres przedawnienia liczony od 1 stycznia 2012r., chyba że przedawnienie zgodnie z dotychczasowymi przepisami nastąpiłoby wcześniej. W sytuacji skarżącej należności z tytułu składek są nadal wymagalne.

Organ wyjaśnił, że w latach 1995 - 1997 należności z tytułu składek zostały skierowane do przymusowego dochodzenia w trybie egzekucji administracyjnej prowadzonej przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w Z. Egzekucja okazała się nieskuteczna, postanowieniem z dnia [...]. organ egzekucyjny umorzył postępowanie egzekucyjne. W dniu 22 października 2002r. należności zostały skierowane do przymusowego dochodzenia w trybie egzekucji administracyjnej prowadzonej przez Dyrektora ZUS, w ramach której dokonano czynności w postaci zajęcia świadczenia rentowego - egzekucja była częściowo skuteczna. W związku ze zbiegiem egzekucji administracyjnej z sądową prowadzoną przez Komornika Sądowego w Z., postanowieniem Sądu Rejonowego w Zgierzu z dnia 8 lutego 2008r sygn. akt [...] łączne prowadzenie egzekucji powierzono sądowemu organowi egzekucyjnemu. W dniu 13 czerwca 2008r Komornik sądowy umorzył postępowanie egzekucyjne i zwrócił tytuły wykonawcze wierzycielowi. W związku z powyższym Zakład wskazał inny składnik majątkowy- wynagrodzenie za pracę, z którego można było prowadzić dalsze postępowanie egzekucyjne. W dniu 7 sierpnia 2008r Komornik sądowy wydał postanowienie, w którym uznał się niewłaściwym do dalszego dochodzenia należności z wynagrodzenia za pracę i zwrócił akta egzekucyjne do Dyrektora ZUS I Oddział w Ł.

W dniu 5 września 2008r. Dyrektor ZUS, kontynuując postępowanie egzekucyjne, dokonał zajęcia wynagrodzenia za pracę w A.- czynność egzekucyjna okazała się nieskuteczna, albowiem skarżąca otrzymywała wynagrodzenie za pracę w kwocie odpowiadającej wysokości minimalnego wynagrodzenia. Z uwagi na fakt, że należności z tytułu zaległych składek były sukcesywnie kierowane do egzekucji, a odpisy tytułów zostały doręczone skarżącej w okresie wymagalności należności, należności te nie uległy przedawnieniu.

Z ustaleń poczynionych przez organ wynika, że skarżąca posiada stały dochód w postaci świadczenia emerytalnego. Z otrzymywanego przez nią świadczenia emerytalnego w wysokości 2.244,51 zł, dokonywane są potrącenia z tytułu prowadzonego postępowania egzekucyjnego przez komornika sądowego (w lutym 2014r. w wysokości 561,12 zł, a od marca 2014r. – w kwocie 575,31 zł) do wypłaty pozostaje kwota 1.297,38 zł. Pomimo dokonywanych potrąceń ze świadczenia rentowego skarżąca nie jest pozbawiona możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. Wskazała, że ponosi koszty związane z utrzymaniem (czynsz, energia, gaz) w łącznej wysokości 305,50 zł miesięcznie, wydatki na środki czystości w wysokości 70,00 zł, opał 250,00 zł, bilety 60,00 zł, telefon 60,00 zł, ksero około 40,00 zł i zakup leków od 100,00 zł do 250,00 zł. Ponadto spłaca raty kredytu zaciągniętego w B. S.A. w wysokości 540,00 zł miesięcznie. Wskazane przez skarżącą miesięczne wydatki przekraczają kwotę dochodu o 128,12 zł. Ustalono, że oprócz niezrealizowanej recepty na okulary skarżąca nie przedstawiła żadnych dokumentów potwierdzających, że posiada zadłużenie z tytułu innych stałych opłat. W ocenie organu ponoszenie wydatków związanych z utrzymaniem (nawet wysokich) oraz na zakup leków, należy zaliczyć do wydatków koniecznych, stanowią pewne obciążenie finansowe, lecz nie są to jakieś nadzwyczajne lub nieprzewidziane wydatki. Z zebranego materiału dowodowego wynika, że ponoszenie kosztów, takich jak np. wydatki na ksero, które nie są niezbędne do normalnej egzystencji, ani nie są przeznaczone na poprawę sytuacji zdrowotnej.

Organ podkreślił, że nie kwestionuje się i nie bagatelizuje problemów osobistych skarżącej, która znajduje się w trudnej sytuacji, ale organ nie może ponosić za to odpowiedzialności.

W złożonym w dniu 16 stycznia 2014r. oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym skarżąca podała, że nie pobiera zasiłku z pomocy społecznej i nie korzysta z innych form pomocy społecznej. Skarżąca posiada zobowiązania wobec innych wierzycieli, które są częściowo egzekwowane przez komornika sądowego na rzecz C. w Z. - wg stanu na dzień 3 marca 2014r. zadłużenie wynosi 3.443,70 zł. W oświadczeniu z dnia 14 stycznia 2014r. skarżąca podała, że spłaca zadłużenie w ratach w wysokości po 540,00 zł, co oznacza, że pomimo trudności finansowych zabezpiecza środki finansowe przeznaczone na ten cel. Spłata powyższych zobowiązań jest ważna, ale uregulowanie należności z tytułu składek jest również bardzo istotne. Pozycja ZUS nie może gorsza, aniżeli innych podmiotów, na których rzecz skarżąca jest zobligowana do uregulowania należności. Powyższe nie stanowi również podstawy do umorzenia, ponieważ każdy z wierzycieli może dochodzić swoich należności zgodnie z przepisami prawa i umorzenie należności nie spowoduje poprawy sytuacji finansowej.

Ponadto organ podkreślił, że problemy finansowe spowodowane, jak twierdzi skarżąca przywłaszczeniem składek ZUS przez właścicielkę biura rachunkowego D. nie są okolicznością uzasadniającą umorzenie należności z tytułu składek. Organ wskazał, że zgodnie z wyrokiem Sądu Rejonowego dla Łodzi Śródmieścia w Łodzi IV Wydział Karny sygn. akt [...] z dnia 18 września 2000r. T.S. dokonała przywłaszczenia pieniędzy w okresie od stycznia 1997r. do sierpnia 1997r., natomiast zadłużenie z tytułu składek dotyczy również okresu od 10.1995r., a więc ww. fakt nie może stanowić przyczyny powstania zadłużenia za wcześniejszy okres. Skarżąca może dochodzić zadośćuczynienia z tytułu poniesionych szkód i strat na drodze postępowania cywilnego. Jednocześnie podała, że posiada wierzytelność w wysokości około 25.000 zł plus odsetki, a zobowiązaną do jej uregulowania jest T.S. Skarżąca może zatem dochodzić swoich roszczeń, a uzyskane z tego tytułu środki przeznaczyć na spłatę zobowiązań z tytułu zaległych składek. Dotychczasowe problemy z odzyskaniem wierzytelności nie są również okolicznością uzasadniającą umorzenie należności z tytułu składek, albowiem to skarżąca powinna podjąć czynności zmierzające do ich wyegzekwowania, a Zakład nie może ponosić za to odpowiedzialności. Obecna zatem trudna sytuacja materialna po odzyskaniu wskazanych wierzytelności może w przyszłości ulec zmianie.

Zdaniem organu z dokumentacji sprawy nie wynika też, aby zadłużenie powstało w wyniku nadzwyczajnych zdarzeń losowych. Zdarzenie losowe, tj. kradzież i eksmisja z lokalu w 1998r. na które powołuje się skarżąca nie uzasadniają umorzenia należności, albowiem od tego czasu skarżąca mogła przystąpić do dobrowolnej spłaty zadłużenia lub spłaty w ramach zawartego układu ratalnego, co nie doprowadziłoby do powstania tak dużego zadłużenia. Ponadto skarżąca nie udowodniła, że posiada przeciwwskazania zdrowotne do wykonywania pracy. Z przedstawionego z dnia 11 września 2002r. orzeczenia Zespołu ds. Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności wynika, że została zaliczona do lekkiego stopnia niepełnosprawności bez przeciwwskazań do zatrudnienia. Nawet, gdyby ze względu na stan zdrowia lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny nie mogła uzyskiwać dochodów z tytułu pracy zarobkowej, to i tak nie stanowiłoby to podstawy do umorzenia, albowiem posiada stałe źródło dochodu w postaci świadczenia emerytalnego.

Odnosząc się do zarzutu dokonywanych przez ZUS potrąceń z renty na poczet spłaty zadłużenia, którego nie było, albowiem należność główna została uregulowana, organ wskazał, że w myśl § 6 ust. 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 kwietnia 2008r. sprawie szczegółowych zasad i trybu postępowania w sprawach rozliczania składek, do których poboru jest zobowiązany Zakład Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 78 poz. 465 ze zm.) każda dokonana przez płatnika wpłata rozliczana jest proporcjonalnie na należność główną i odsetki. Zasadę tę stosuje się z mocy przepisu prawa, wobec czego nie można dokonać zaliczenia wpłaty dokonanej po terminie płatności wyłącznie na należność główną. Jeżeli płatnik ureguluje po terminie płatności kwotę składek bez kwoty pełnych odsetek za zwłokę, to do uregulowania pozostanie zawsze zaległość z tytułu części składek (należności głównej) wraz z odsetkami za zwłokę od pozostałej części składek za okres od następnego dnia po upływie terminu płatności do dnia zapłaty włącznie.

Odnosząc się do zobowiązań z tytułu składek nieżyjącego męża – A.B. organ wskazał, że całość zadłużenia, które na dzień poświadczenia rentowego, tj. 24.09.1998r. wynosiło 6.444,29 zł i obejmowało naliczone na ten dzień składki płatnika w kwocie 3.028,19 za okres 04.1993r.-05.1995r. oraz odsetki naliczone na ten dzień w kwocie 3.386,10 zł zostało spłacone w listopadzie 2001 r. Do uregulowania pozostało zadłużenie z tytułu nieopłaconych składek za skarżącą jako osobę współpracującą. Po śmierci małżonka obowiązek uregulowania zaległości z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność, jak i osobę współpracującą w kwocie 6.729,21 zł za okres 08.1992r.-05.1995r., został przeniesiony na skarżącą decyzją z dnia 19.06.1996r. Od decyzji obejmującej ubezpieczeniem społecznym męża i skarżąca, jak również od decyzji przenoszącej odpowiedzialność za zobowiązania zmarłego męża na skarżąca nie złożyła odwołania.

W dniu 24 marca 2003r. organ dokonał zajęcia renty rodzinnej na podstawie tytułów wykonawczych o nr [...] do [...]. W dniu 30.08.2005r. skarżąca złożyła wniosek o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne. Powyższe należności zostały umorzone decyzją z dnia 1 grudnia 2005r., a w dniu 6 grudnia 2005r. umorzono postępowanie egzekucyjne prowadzonego ze świadczenia rentowego na podstawie tytułów wykonawczych od nr [...] do [...].

Reasumując organ wskazał, że nie kwestionuje i nie bagatelizuje trudności finansowych skarżącej, jednak opłacanie należności z tytułu składek w trakcie prowadzenia działalności gospodarczej jest ustawowym obowiązkiem płatnika, a brak możliwości jednorazowej zapłaty nie daje podstawy do umorzenia należności z tytułu składek. Obligatoryjność opłacania składek dotyczy wszystkich płatników składek. Za ryzyko pracowników związane z prowadzoną działalnością, jak również jej negatywnymi skutkami oraz za wszelkie rozliczenia odpowiada podmiot prowadzący tę działalność. W okresie prowadzenia działalności skarżąca powinna zabezpieczać środki na jej funkcjonowanie uwzględniając przy tym wysokość składek. Niepowodzenia finansowe związane z prowadzoną na własną odpowiedzialność działalnością gospodarczą nie stanowią podstawy do umorzenia, lecz są ryzykiem ponoszonym przez przedsiębiorcę.

W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skarżąca zarzuciła naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.;

– art. 28 ust. 1, 2 i 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, poprzez ich zastosowanie pomimo, że skarżąca nie posiada żądanego majątku, z którego można skutecznie prowadzić egzekucję komorniczą, co oznacza, że zachodzi całkowita nieściągalność należności wobec ZUS,

-art. 28 ust. 3a cyt. ustawy poprzez uznanie, że decyzja o umorzeniu należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne oparta jest swobodnym uznaniu organu;

-art. 24 ust. 4 cyt. ustawy poprzez uznanie, że należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne nie uległy przedawnieniu

oraz naruszenie przepisów proceduralnych poprzez dokonanie błędnej oceny materiału dowodowego i uznanie, że roszczenia ZUS nie uległy przedawnieniu, niewyjaśnienie istotnych okoliczności sprawy, w szczególności jaka kwota pozostaje skarżącej na utrzymanie i czy spełniona została przesłanka umorzenia należności z tytułu zaległych składek. Skarżąca wniosła o zmianę zaskarżonej decyzji i umorzenie należności z tytułu składek lub uchylenie decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu skargi podniosła, że ZUS po raz kolejny dokonał oceny stanu faktycznego sprawy w sposób pobieżny i stronniczy. Nie ustalił jaką część środków finansowych po pokryciu wszystkich niezbędnych opłat pozostaje jej na życie. Skarżąca podała, że jest osobą niepełnosprawną, legitymuje się trwałym stopniem niepełnosprawności, a stwierdzona choroba uniemożliwia podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia. Wydając zaskarżoną decyzję ZUS kierował się wyłącznie interesem społecznym, ignorując zupełnie słuszny interes strony oraz fakt, że trudna sytuacja materialna, w której się znajduje ma charakter trwały i nie rokuje na zmianę.

W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

W dniu 9 lutego 2015r. do akt sprawy wpłynęło pismo procesowe pełnomocnika skarżącej, w którym dodatkowo wskazując zarzut naruszenia;

-art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r.-Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.z 2012r., poz 270 ze zm.) poprzez nieuwzględnienie oceny prawnej dokonanej w przedmiotowej sprawie i niezastosowanie się do wskazań co do dalszego postępowania zawartych w wyroku WSA w Łodzi z dnia 26 czerwca 2013r., sygn. akt I SA/Łd 606/13;

-art. 7, art. 8, art. 77 w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. poprzez dowolną ocenę zebranego w sprawie materiału dowodowego dotyczącego sytuacji materialnej i osobistej skarżącej, dokonanie ustaleń ze sobą sprzecznych i bezpodstawne przyjęcie przewagi interesu społecznego nad słusznym interesem skarżącej,

Wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia. Podkreślił, że organ nie dokonał porównania ze średnimi przeciętnymi kosztami niezbędnych potrzeb życiowych skarżącej, ograniczając się jedynie do enumeratywnego wyliczenia wydatków ponoszonych przez skarżącą zgodnie z jej oświadczeniem. Stwierdził, że suma wydatków zadeklarowanych przez skarżącą przekracza kwotę jej dochodu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Skarga jest uzasadniona.

Zgodnie z treścią art.3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi(Dz.U. z 2012r. poz.270 z późn. zm.), zwanej dalej p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie.

W myśl zaś art.145 § 1 wymienionej ustawy sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie:

1./ uchyla decyzje lub postanowienie w całości lub w części jeżeli stwierdzi:

a./ naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy

b./ naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego

c./ inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy

2./ stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art.156 kodeksu postępowania administracyjnego lub innych przepisach

3./ stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w kodeksie postępowania administracyjnego lub innych przepisach.

Z wymienionych przepisów wynika, iż sąd bada legalność zaskarżonej decyzji czy jest ona zgodna z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej.

Badając legalność zaskarżonej decyzji sąd uznał, że organ administracji naruszył przepisy postępowania a mianowicie art.7, 77 § 1, 80, 107 § 3 K.p.a. oraz art.153 p.p.s.a. i naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Podstawą prawną rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. nr 205 z 2009r. poz.1585 z późn. zm.), zwana dalej s.u.s. oraz przepisy rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz.U. nr 141 poz.1365 z późn. zm.).

Zgodnie z treścią art.28 ust.2 ustawy z 13 października 1998r. należności z tytułu składek mogą być umarzane w przypadku ich całkowitej nieściągalności z zastrzeżeniem ust.3a.

W myśl art.28 ust.3 wymienionej ustawy całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze;

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Zgodnie z treścią art.28 ust.3a wymienionej ustawy należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności.

W myśl § 3 ust.1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz.U. nr 141 poz.1365) zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

W orzecznictwie sądów administracyjnych jest powszechnie przyjęty pogląd, że decyzje w przedmiocie umorzenia składek na ubezpieczenie mają charakter uznaniowy. Okoliczność ta nie zwalnia organu od zebrania w sposób wyczerpujący materiału dowodowego, jego rozpatrzenia, a w konsekwencji uzasadnienia swego stanowiska. Jeżeli organ odmawia umorzenia należności, w uzasadnieniu decyzji powinien wskazać na konkretne okoliczności, które zdaniem organu przemawiają za takim rozstrzygnięciem wraz z konkretnymi wyliczeniami. Sąd, który bada legalność decyzji podejmowanej w sferze uznania administracyjnego musi mieć możliwość oceny przesłanek, którymi ten organ się kierował przyjmując, że odmowa umorzenia zaległych należności nie spowoduje drastycznego pogorszenia się sytuacji materialnej skarżącego. Sąd bada bowiem czy decyzja zawiera należyte ustalenie stanu faktycznego sprawy, czy prawidłowo interpretuje zastosowane do tego stanu faktycznego przepisy prawa oraz czy zawiera wyczerpujące uzasadnienie stanowiska organu.

Uznanie administracyjne nie powinno oznaczać dowolności, czemu służą określone przez ustawodawcę dyrektywy wyboru. Organ przy wydawaniu decyzji o charakterze uznaniowym obowiązany jest do rzetelnej i wnikliwej analizy wszelkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione określone w przepisach przesłanki. Dopiero w ten sposób przeprowadzona analiza stanu faktycznego sprawy stanowi materiał będący podstawą do wydania decyzji o charakterze uznaniowym (zob. wyrok NSA z dnia 10 października 2007 r., II GSK 176/07, LEX nr 399183). Dodatkowo należy podkreślić, że również w postępowaniu przed organami ZUS obowiązuje podstawowa zasada postępowania administracyjnego w świetle której w toku postępowania organy administracji stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli.

W niniejszej sprawie nie została dokładnie wyjaśniona kwestia przedawnienia składek na ubezpieczenie społeczne, których umorzenia domaga się skarżąca.

M.B. wnosiła o umorzenie składek za poszczególne miesiące w okresie od października 1995r. do czerwca 1998r. Składki te stały się wymagalne jeszcze w okresie obowiązywania ustawy z 25 listopada 1986r, o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych (Dz.U. nr 25 z 1989r. poz.137 z późn. zm.), która przewidywała okres przedawnienia 5 lat od dnia wymagalności przy czym bieg przedawnienia przerywała każda czynność zmierzająca do ściągnięcia należności, jeżeli dłużnik został o niej powiadomiony ale składek nie można było dochodzić jeżeli od terminu ich płatności upłynęło 10 lat (art.35 ust.3 i 4 ustawy). Z dniem 1 stycznia 1999r. weszła w życie ustawa z 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2013r. poz. 1442 z późn. zm.), która od tego czasu, w zakresie zasad i terminów przedawnienia składek kilkakrotnie się zmieniała. Od dnia 1 stycznia 1999r. termin przedawnienia składek wynosił 5 lat a w przypadku przerwania biegu przedawnienia po upływie 10 lat od dnia wymagalności przy czym bieg przedawnienia przerywała każda czynność zmierzająca od ściągnięcia należności jeżeli dłużnik został o niej zawiadomiony (art.24 ust.4 i 5 s.u.). Z dniem 1 stycznia 2003r. termin przedawnienia wydłużono do 10 lat. Wprowadzono także instytucję zawieszenia biegu terminu przedawnienia, które miało miejsce między innymi od dnia wszczęcia do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego oraz postępowania przed sądem. Z dniem 1 lipca 2004r. zmieniono przepis art.24 ust.5 s.u.s. określające, że bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania zaległych składek, o której dłużnik został zawiadomiony do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego. Natomiast z dniem 1 stycznia 2012r. skrócono termin przedawnienia należności z tytułu składek do 5 lat.

W rozpoznawanej sprawie organ administracji nie wyjaśnił szczegółowo dlaczego uznał, że nie doszło do przedawnienia składek na ubezpieczenie społeczne. W zaskarżonej decyzji zacytowano część przepisów regulujących przedawnienie oraz bardzo ogólnie opisano przebieg postępowania egzekucyjnego. Podniesiono, że w latach 1995 – 1997 składki zostały skierowane do przymusowego dochodzenia w trybie egzekucji administracyjnej lecz w dniu 19 grudnia 2000r. postępowanie egzekucyjne zostało umorzone. W dniu 22 października 2002r. składki ponownie skierowano do egzekucji lecz w dniu 13 czerwca 2008r. komornik umorzył postępowanie. W dniu 5 września 2008r. Dyrektor ZUS kontynuował egzekucję i dokonał zajęcia wynagrodzenia za pracę lecz czynność ta była bezskuteczna. W konkluzji organ stwierdził, że zaległe składki były sukcesywnie kierowane do egzekucji a odpisy tytułów doręczano skarżącej. W związku z czym, w ocenie organu, nie doszło do przedawnienia.

Wyjaśnienie organu dotyczące kwestii przedawnienia składek jest tak ogólne, że nie sposób ustalić dlaczego uznano, że nie doszło do przedawnienia. Z wyjaśnienia tego wynika jedynie, że kilkakrotnie próbowano wyegzekwować składki od skarżącej lecz postępowania egzekucyjne były umarzane. Dla wyjaśnienia kwestii przedawnienia konieczne było dokładne ustalenie kiedy stały się one wymagalne gdyż od tego dnia rozpoczął się bieg terminu przedawnienia. Następnie należało ustalić kiedy została podjęta pierwsza czynność zmierzająca do ściągnięcia składek i którego dnia skarżąca została o niej powiadomiona gdyż z tym dniem nastąpiła przerwa biegu przedawnienia (do 31 grudnia 2002r.) lub jego zawieszenie (od 1 stycznia 2003r.). W przypadku zakończenia postępowania egzekucyjnego należało ustalić którego dnia orzeczenie w tym przedmiocie stało się ostateczne a następnie kiedy podjęto następną czynność zmierzającą do wyegzekwowania składek i kiedy skarżąca została o niej powiadomiona. Kwestie te nie zostały wyjaśnione w zaskarżonej decyzji choć mają one zasadnicze znaczenie dla oceny czy doszło do przedawnienia. Organ nie wyjaśnił którego dnia nastąpiła przerwa lub zawieszenie biegu terminu przedawnienia i kiedy ustała przyczyna powodująca przerwę lub zawieszenie biegu tego terminu. Wobec tego, że kwestie ta nie zostały wyjaśnione nie można ustalić czy doszło czy też nie doszło do przedawnienia składek.

Podkreślić należy, że przerwanie biegu terminu przedawnienia ma ten skutek, że po ustaniu okoliczności powodujących przerwę, termin przedawnienia biegnie od nowa. W przypadku zaś zawieszenia, po ustaniu okoliczności skutkującej zawieszeniem, termin przedawnienia dalej biegnie a nie uwzględnia się jedynie okresu w którym bieg przedawnienia był zawieszony.

Ustalenie czy doszło do przedawnienia składek ma istotne znaczenie w niniejszej sprawie. Wskutek upływu terminu przedawnienia zobowiązanie bowiem wygasa i w takim przypadku nie można ani umorzyć ani odmówić umorzenia należności z tytułu składek. M.B. podnosiła fakt przedawnienia składek i organ był zobowiązany szczegółowo wyjaśnić tę kwestię. Zobowiązania skarżącej dotyczą składek sprzed 17-20 lat a więc odległego okresu. Należało zatem dokładnie wyjaśnić czy i ewentualnie dlaczego nie doszło do przedawnienia zaległości składkowych. Organ rentowy jednak tego nie uczynił. Rozważania organu w tym zakresie są ogólnikowe i lakoniczne. Nie wyjaśniają one szczegółowo kwestii przedawnienia.

Nadto organ administracji nie w pełni wykonał wskazania co do dalszego postępowania zawarte w wyroku w sprawie I SA/Łd 606/13. W wymienionym wyroku sąd podniósł, że ZUS nie zebrał i nie ocenił w sposób prawidłowy i niezbędny dla rozstrzygnięcia wniosku, materiału dowodowego. Sąd dopatrzył się sprzeczności między ustaleniami organu w zakresie trudnej sytuacji materialno – bytowej skarżącej a dokonaną oceną co do spełnienia przesłanki umorzenia na którą powywoływała się skarżąca. W ocenie sądu ZUS nie ocenił należycie wszystkich istotnych dla sprawy okoliczności czym naruszył art.7, 77 § 1 i 107 § 3 K.p.a. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy ZUS winien szczegółowo przeanalizować stan faktyczny i dokonać jego ustalenia mając na uwadze uwzględnienie w nim wyraźnego wskazania jaka kwota miesięcznego dochodu pozostaje skarżącej na zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych.

W rozpoznawanej sprawie organ administracji wydając zaskarżoną decyzję nie dokonał wnikliwej analizy stanu faktycznego a w szczególności sytuacji finansowej, zdrowotnej i rodzinnej skarżącej w odniesieniu do przesłanek umorzenia należności z tytułu składek określonych w art.28 ust.3a s.u.s. w związku z § 3 ust.1 pkt.1 rozporządzenia z 31 lipca 2003r.

Należy zaznaczyć, że określona w przepisie § 3 ust.1 pkt.1 rozporządzenia dopuszczalność umorzenia zaległych składek uzależnia ocenę zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych od tego, czy w konsekwencji egzekwowania zadłużenia nie wystąpi niebezpieczeństwo powstania zbyt ciężkich skutków dla zobowiązanego i jego rodziny przy uwzględnieniu jego sytuacji majątkowej i rodzinnej. Prawidłowa ocena tej przesłanki wymaga zatem przeprowadzenia przez organ analizy sytuacji materialnej strony skarżącej uwzględniającej zaspokojenie podstawowych potrzeb, z uwzględnieniem istoty ubezpieczenia społecznego, a w szczególności jego funkcji ochronnej. Zadaniem powyżej powołanej regulacji jest bowiem zabezpieczenie niezbędnego minimum socjalnego, które pozwoli osobie zobowiązanej funkcjonować w codziennym życiu, dając gwarancję, że podstawowe potrzeby jej oraz jej rodziny będą zaspokojone.

W ocenie sądu organ administracji nie przeprowadził wnikliwej analizy sytuacji materialnej skarżącej pod kątem spełnienia przesłanek wymienionych w § 3 ust.1 pkt 1 rozporządzenia z 31 lipca 2003r.

Należy zaznaczyć, że M.B. jest osobą w podeszłym wieku gdyż ma 68 lat. Jest nadto osobą schorowaną. Cierpi na schorzenia kardiologiczne, reumatologiczne, endokrynologiczne, laryngologiczne i pulmonologiczne. Ma także aparat słuchowy gdyż słabo słyszy zaś od 2002r. jest osobą niepełnosprawną w stopniu lekkim. Nadto jest wdową i mieszka sama w mieszkaniu o powierzchni 31,5 m2.

Z zebranego materiału dowodowego wynika, że skarżąca otrzymuje świadczenie emerytalne w wysokości 2244,51 zł brutto zaś po potrąceniu przez komornika zadłużenia czynszowego do wypłaty pozostaje 1297,38 zł. Łączne miesięczne wydatki M.B. wynoszą 1425,50 zł w tym 540 zł to spłata kredytu zaciągniętego w B. Wydatki przekraczają zatem dochody o 128,12 zł. Organ administracji mimo wyjaśnienia sytuacji materialnej skarżącej nie ustalił jednak czy spełniona jest przesłanka umorzenia składek, o której mowa w § 3 ust.1 pkt.1 rozporządzenia z 31 lipca 2003r. W zaskarżonej decyzji brak jest rozważań w tym zakresie. Nie wiadomo zatem czy organ uznał, że wobec skarżącej występuje bądź nie występuje sytuacja określona w § 3 ust.1 pkt.1 wymienionego rozporządzenia. Mimo braku rozważań w tym zakresie, sąd w obecnym składzie stanął na stanowisku, że w przypadku gdy miesięczne wydatki skarżącej przekraczają jej miesięczne dochody to brak jest podstaw do uznania, że nie została spełniona przesłanka umorzenia, o której mowa w § 3 ust.1 pkt.1 rozporządzenia z 31 lipca 2003r.

Spełnienie jednej z przesłanek wymienionych w § 3 ust.1 cytowanego rozporządzenia nie oznacza jednak automatycznie konieczności umorzenia należności z tytułu składek. Mimo spełnienia takiej przesłanki organ administracji może odmówić uwzględnienia wniosku strony o umorzenie gdyż to do organu należy, w ramach uznania administracyjnego, sposób rozstrzygnięcia sprawy. Jak podkreśla się w orzecznictwie sądów administracyjnych ZUS w takim przypadku winien jednak wskazać ważny interes publiczny przemawiający za odmową uwzględnienia wniosku strony. (por. wyrok NSA z 29 sierpnia 2007r. w spr. II GSK 141/07 – Lex nr 368197 i z 14 marca 2012r. w spr. II GSK 203/11 – Lex nr 1137911, wyrok WSA w Warszawie z 21 kwietnia 2006r. w spr. III SA/Wa 495/06 – Lex nr 213825 i z 13 grudnia 2006r. w spr. III SA/Wa 2927/06 – Lex nr 306955).

W niniejszej sprawie ZUS powołał się na szereg okoliczności, które w jego ocenie, przemawiają przeciwko umorzeniu zaległości składkowych. W przekonaniu sądu, żadnej z tych okoliczności nie można uznać za ważny interes publiczny przemawiający za odmową uwzględnienia wniosku skarżącej.

Organ administracji podniósł, że M.B. nie pobiera zasiłku z opieki społecznej i nie korzysta z innych form pomocy społecznej. To, że skarżąca nie pobiera świadczeń z pomocy społecznej nie oznacza automatycznie, że brak jest podstaw do umorzenia zadłużenia składkowego. Korzystanie z pomocy społecznej nie jest bowiem przesłanką umorzenia należności z tytułu składek. Nieuzasadnione byłoby zatem przyjęcie poglądu, że skoro strona nie pobiera świadczeń z pomocy społecznej to nie można uwzględnić jej wniosku o umorzenie. Argumentacja organu w tym zakresie nie zasługuje na uwzględnienie.

ZUS podniósł, że to, iż strona ma zobowiązania z innych tytułów (zadłużenie czynszowe, kredyt bankowy) nie uprawnia do rezygnacji z dochodzenia należności składkowych. Składki na ubezpieczenie społeczne korzystają bowiem z pierwszeństwa zaspokojenia przed innymi zobowiązaniami. Należy zgodzić się z tym poglądem. Podnieść jednak należy, iż fakt opłacania przez stronę innych zobowiązań rzutuje na jej sytuację materialną a sytuacja ta winna być uwzględniona przy rozpatrywaniu wniosku o umorzenie składek. Innymi słowy organ rentowy winien wziąć pod uwagę to czy w świetle sytuacji materialnej strony opłacenie należności składkowych nie pozbawiłoby ją możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. W niniejszej sprawie ocena taka nie została dokonana w dostatecznym stopniu.

Organ administracji podniósł, że skarżąca ma wobec T.S. wierzytelność (ponad 25 000 zł), którą po wyegzekwowaniu, może przeznaczyć na spłatę zadłużenia należności składkowych. Jak wynika z zebranego materiału dowodowego oraz wyjaśnień skarżącej złożonych na rozprawie egzekucja wobec T.S. od początku jest bezskuteczna. Komornik nie wyegzekwował dotychczas żadnych kwot gdyż T.S. nie posiada żadnego majątku. Ostatnią czynnością jaką wykonał komornik to "Wysłuchanie wierzyciela i dłużnika przed umorzeniem postępowania" (k.56 akt sądowych). W dokumencie tym komornik poinformował, że postępowanie egzekucyjne zostanie umorzone wobec jej bezskuteczności. Z wyroku w sprawie [...] M.B. nie udało się wyegzekwować żadnej kwoty. W związku z czym nie można podzielić poglądu organu, że skarżąca po wyegzekwowaniu należności od T.S. może ją przeznaczyć na spłatę zaległych składek.

Organ podniósł także, że M.B. nie posiada przeciwwskazań zdrowotnych do wykonywania pracy. Wskazywałoby to, że w ocenie organu, może ona podjąć pracę aby spłacić zadłużenie. Należy zaznaczyć, że skarżąca jest w podeszłym wieku (ma 68 lat) i cierpi na szereg schorzeń o czym była mowa we wcześniejszej części rozważań. Jest nadto osobą niepełnosprawną w stopniu lekkim. W związku z czym trudno wymagać od niej aby w tym wieku podejmowała zatrudnienia. Argument organu w tym zakresie nie jest zasadny.

Nadto jako argument przeciwko uwzględnieniu wniosku strony organ podniósł fakt, że skarżąca otrzymuje stałe świadczenie emerytalne, co pozwoli w przyszłości wyegzekwować należności z tytułu składek. Podkreślić należy, że przy rozstrzygnięciu wniosku strony o umorzenie składek należy brać pod uwagę okoliczności istniejące w czasie podejmowania decyzji a nie okoliczności, które mają mieć miejsce w przyszłości (por. wyrok WSA w Rzeszowie z 26 sierpnia 2014r. w spr. I SA/Rz 549/14 – Lex nr 1503655). W sytuacji gdyby podzielić pogląd organu to nigdy nie można by było umorzyć zadłużenia z tytułu składek gdyż zawsze można by było wskazać argument, że być może w przyszłości zadłużenie zostanie wyegzekwowane. Pogląd organu w tym zakresie nie zasługuje na uwzględnienie.

Reasumując sąd uznał, że skarga jest uzasadniona. Organ nie wyjaśnił dokładnie kwestii przedawnienia składek, których umorzenia domaga się skarżąca. Nadto organ nie w pełni wykonał wskazania zawarte w wyroku w sprawie I SA/Łd 606/13 gdyż nie dokonał wnikliwej analizy sytuacji finansowej, zdrowotnej i rodzinnej skarżącej pod kątem spełnienia przesłanek wymienionych w § 3 ust.1 rozporządzenia z 31 lipca 2003r. Stanowi to naruszenie art.7, 77 § 1,80, 107 § 3 K.p.a. oraz art. 153 p.p.s.a. co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Mając to na uwadze , na podstawie art.145 § 1 pkt 1c.) p.p.s.a., sąd uchylił zaskarżoną decyzję.

Na podstawie art.250 p.p.s.a. w związku z § 14 ust.2 pktc.) i § 2 ust.3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej prze radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz.U. z 2013r. poz.490) sąd przyznał radcy prawnemu M.Ł. kwotę 295,20 zł tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ administracji winien uwzględnić rozważania zawarte w niniejszym uzasadnieniu. Przede wszystkim należy wyjaśnić kwestię przedawnienia składek, których umorzenia żąda skarżąca. W razie ustalenia, że nie upłynął termin przedawnienia należy dokonać wnikliwej analizy sytuacji materialnej, zdrowotnej i rodzinnej M.B. a w szczególności wysokości jej dochodów oraz wielkości jej wydatków z uwzględnieniem wskazań zawartych w wyroku WSA w Łodzi w sprawie I SA/Łd 606/13. Następnie należy wydać rozstrzygnięcie w sprawie.

D.Cz.