Wyrok WSA w Olsztynie, sygn. akt V SA 3178/03
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Data orzeczenia: 2004-09-06 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 634  Sprawy kombatantów, świadczenia z tytułu pracy przymusowej
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzenna Glabas Sędzia WSA Alicja Jaszczak-Sikora Asesor WSA Irena Szczepkowska (Spr.) Protokolant Grażyna Wojtyszek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 września 2004 r. sprawy ze skargi E. L. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia "[...]" Nr "[...]" w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji pozbawiającej uprawnień kombatanckich: I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia "[...]" r. nr "[...]" II. zasądza od Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na rzecz skarżącego kwotę 10,- zł (dziesięć złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego; III. orzeka, że decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku.


UZASADNIENIE

Decyzją Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z 9 kwietnia 2001 r., na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991r. o kombatantach i niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz.U. z 1997 r., Nr 142, poz. 950, z poźn. zm.) pozbawiono E.L. uprawnień kombatanckich przyznanych przez ZBoWiD z tytułu "walki o utrwalanie władzy ludowej" w okresie od 18 październik 1948r. do 31 grudnia 1948r. Natomiast na podstawie art. 80 kpa oraz art. 22 ust. l w zw. z art. 4 ust. l pkt l lit. "b" powołanej ustawy organ odmówił przyznania E. L. uprawnień kombatanckich z tytułu pobytu w obozie hitlerowskim w okresie od 8 czerwca 1944 r. do 24 grudnia 1944r.

Organ pozbawiając E. L. uprawnień kombatanckich wskazał, iż w myśl art. 25 ust. 2 pkt 2 powołanej wyżej ustawy pozbawia się uprawnień kombatanckich osoby, które uzyskały je wyłącznie z tytułu działalności w latach 1944 -1956 w charakterze "uczestnika walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej". Za taką osobę organ uznał E. L. podnosząc, iż z akt b. ZboWiD wynika, że w okresie zaliczonym jako działalność kombatancka pełnił służbę w Ludowym Wojsku Polskim, jednak podczas służby wojskowej nie brał udziału w zwalczaniu Ukraińskiej Powstańczej Armii i grup Wehrwolfu.

Odnosząc się do wniosku E. L. o przyznanie uprawnień kombatanckich z tytułu pobytu w obozie hitlerowskim wskazano, iż na tę okoliczność E. L. przedłożył rekomendację, oświadczenia świadków oraz zaświadczenie wystawione przez Towarzystwo Opieki nad Obozem Karnym w D. Organ stwierdził, iż okoliczności podane we wniosku są sprzeczne z zawartością akt b. ZBoWiD, złożonych w 1985 r., ponieważ w deklaracji oraz w życiorysie E. L. napisał jedynie, iż w latach 1941-1945 przebywał na robotach przymusowych nie wspominając o pobycie w obozie.

E. L. zakwestionował zasadność powyższej decyzji poprzez złożenie wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. We wniosku podnosił, iż jego jednostka wojskowa dwa razy brała udział w zwalczaniu grup powstańczych UPA oraz, że w czasie wojny przebywał w "obozie karnym" w D., co potwierdza złożone w tej sprawie zaświadczenie. Następnie wywieziono go w 1944 r. na roboty w głąb Niemiec, jednak z tamtego okresu żadnych dat i miejscowości nie pamięta.

W wyniku rozpatrzenia wniosku Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, na podstawie art. 138 § l pkt l w zw. z art. 127 § 3 kpa, decyzją z 19 października 2001 r., utrzymał w mocy własną decyzję z dnia 9 kwietnia 2001 r.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ ponowił argumentację z poprzedniej decyzji w przedmiocie pozbawienia E. L. uprawnień kombatanckich. Nie znalazł również podstaw do przyznania E. L. uprawnień kombatanckich z tytułu pobytu w obozie hitlerowskim w D. w okresie od 8 czerwca 1944 r. do 24 grudnia 1944 r. W ocenie organu stwierdzenia strony i przedstawione dowody mające potwierdzić jej pobyt w obozie hitlerowskim są niewiarygodne, gdyż według wydawnictwa pt. "Obozy hitlerowskie na ziemiach polskich 1939 - 1945. Informator encyklopedyczny", PWN W-wa 1979 r., str. 164-165, obóz przejściowy i obóz pracy w D. istniał od września 1939 r. do maja 1944 r.

Pismem z 12 listopada 2001 r. (data wpływu do Urzędu) zatytułowanym "prośba" E. L. zwrócił się do Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w Warszawie o ponowne rozpatrzenie jego sprawy podnosząc, iż załącza "zaświadczenia". Do podania załączył następujące dokumenty (kopie): ankietę złożoną w Powiatowym Biurze Dowodów Osobistych w O., ankietę danych dotyczących b. więźnia obozu karnego w D. wypełnioną 27 maja 1993 r., zeznania dwóch świadków: S.N. i B. D., złożone 27 maja 1993 r. pod odpowiedzialnością karną, zaświadczenie Nr "[...]" wystawione 28 maja 1993 r. przez Towarzystwo nad b. Obozem Karnym Ośrodek Badań Historycznych w D., wspomnienia z obozu w D., spisane 27 maja 1993 r. oraz zaświadczenie "[...]"DOKP w G. z 30 marca 1993 r. stwierdzające, że przy ustalaniu emerytury E.L. zaliczono na podstawie złożonych dowodów okres pracy przymusowej wykonywanej na rzecz hitlerowskich Niemiec w czasie II wojny światowej od 30 czerwca 1941 r. do 19 stycznia 1945 r. w P., gm.

P. w gospodarstwie Niemca P.O. Ponadto E. L. nadal utrzymywał, że będąc w wojsku brał udział w walkach z UPA.

Pismem z 3 grudnia 2001 r. E. L. poinformował dodatkowo, że w 1944 r. został pobity na przesłuchaniu i przewieziony do obozu karnego w D. "[...]", za pobicie dwóch Niemców. Przed przewiezieniem go do "ogólnego obozu" musiał podpisać "jakiś dokument spisany po niemiecku" i ostrzeżenie, że jeśli wyjawi, jakie warunki istnieją "[...]" to on i cała jego rodzina zostaną pozbawieni życia. Oświadczył nadto, iż w obozie ogólnym mieszkał w celi razem ze S. N. i B. D., którzy złożyli na tę okoliczność stosowne zeznania. Podniósł także, iż dwaj świadkowie, których zeznania przedłożył, tj. H. Z. i H. N. mają przyznane świadczenia kombatanckie. Nadmienił, iż swoje pierwsze zaświadczenie o pobycie w obozie karnym w D. wysłał 31 sierpnia 1993 r.

Kolejnym pismem z 4 grudnia 2002 r. E. L. poinformował Urząd do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, iż zatacza do akt swojej sprawy kopię zaświadczenia H. Z., z którą przebywał w obozie karnym w D. Z zaświadczenia tego wynika, iż do uprawnień kombatanckich H. Z. Urząd do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, zaliczył pobyt w obozie hitlerowskim od lipca 1944 r. do stycznia 1,945 r.

Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych zakwalifikował podanie E. L. z 12 listopada 2003 r. jako wniosek o uchylenie decyzji z 19 października 2001 r. na podstawie art. 154 kodeksu postępowania administracyjnego. Powołując się na ten przepis decyzją Nr "[...]" z 5 maja 2003 r. odmówił uchylenia decyzji własnej z dnia 19 października 2001 r. utrzymującej w mocy decyzję z 9 kwietnia 2001 r. W uzasadnieniu organ stwierdził, iż E. L. nie wykazał, by za uchyleniem dotychczasowej decyzji przemawiał słuszny interes społeczny lub jego słuszny interes. Zdaniem organu okoliczności, na które powołała się strona we wniosku, takiej oceny nie uzasadniają, ponieważ od wydania decyzji stan prawny i orzecznictwo kierownika Urzędu nie uległy zmianie, jak również postępowanie, po przeprowadzeniu którego wydana została decyzja "nie zostało dotknięte wadliwością". Wreszcie podniesiono, iż z akt sprawy nie wynika, by E. L. spełniał którąkolwiek przesłankę przyznania czy też zachowania uprawnień kombatanckich.

Organ podniósł, iż deklaracja E. L., że przebywał w obozie w D. od 8 czerwca 1944 r. do 24 grudnia 1945 r. jest sprzeczna z zaświadczeniem ZUS z 17 sierpnia 1999 r., z którego wynika, że E. L. od 9 maja 1941 r. do 18 stycznia 1945 r. przebywał w gospodarstwie P.O. w P. w charakterze robotnika przymusowego. Ponadto ponownie powołano się na informator encyklopedyczny stwierdzając, że obóz hitlerowski w D. funkcjonował od września 1939 r. do maja 1944 r.

Odnosząc się do udziału E. L. w walkach z UPA podczas służby w Wojsku Polskim, organ stwierdził, iż strona składa w tej kwestii wyjaśnienia sprzeczne i wzajemnie się wykluczające się. Podkreślono, iż we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy E. L. stwierdził, iż podczas służby wojskowej brał udział w walkach z UPA, natomiast w piśmie z dnia 31 marca 2003 r. stwierdził m.in., że nie brał udziału w żadnych walkach.

Organ wskazał, iż z zaświadczenia z dnia 26 lutego 2002 r. wystawionego przez Instytutu Pamięci Narodowej wynika, ze jednostka wojskowa, w której pełnił służbę E. L. nie brała udział w walkach z Ukraińską Powstańczą Armią ani z grupami Werwolfu.

E. L., niezadowolony z powyższego rozstrzygnięcia, złożył wniosek do Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych o ponowne rozpatrzenie sprawy. Stwierdził m.in., iż obóz karny w D. istniał od 1939 r. do momentu wejścia wojsk radzieckich, tj. do 17 stycznia 1945 r., co jest utrwalone na obelisku w D. Pobyt jego w obozie potwierdzili świadkowie, którzy przebywali razem z nim w celi.

Ustosunkowując się do zaświadczenia ZUS, w którym podano, że pracował jako przymusowy robotnik w P., E. L. podniósł, iż Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie uwzględnił jego pobytu w obozie w D. uznając, że jest to okoliczność nie mająca wpływu na jego emeryturę.

Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, po ponownym rozpatrzeniu sprawy na wniosek E. L., decyzją Nr "[...]" z dnia 10 lipca 2003 r., utrzymał w mocy dotychczasową decyzję o odmowie uchylenia własnej decyzji. W uzasadnieniu organ podtrzymał argumentację zaprezentowaną w zaskarżonej decyzji, a nadto podniósł, iż zaświadczenie Towarzystwa Opieki na byłym Obozem Karnym w D. z dnia 28 maja 1993 r. nie jest dokumentem urzędowym w rozumieniu art. 76 § l i § 2 kpa., a Towarzystwo nie jest podmiotem uprawnionym do wydawania zaświadczeń o pobycie w obozie w D. Organ ponownie stwierdził, iż obóz hitlerowski w D. funkcjonował od września 1939 r. do maja 1944 r., wnioskodawca nie mógł zatem przebywać w nim od czerwca 1944 r. do grudnia 1944 r.

Na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób i Represjonowanych skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniósł E. L. Skarżący nadal twierdzi, że w czasie okupacji przebywał w obozie karnym "[...]" w D., z którego został wykupiony. Z obozu przewieziono go do pracy w niemieckim majątku P. Twierdzi, że gdy ubiegał się o emeryturę ZUS stwierdził, nie ma znaczenia czy przebywał w obozie, czy pracował w majątku, więc pobytu w obozie nie wyszczególnił w dokumentach. Na potwierdzenie faktu, że obóz w D. istniał od 1939 r. do 17 stycznia 1945 r., skarżący przesłał zdjęcie tablicy pamiątkowej znajdującej się na terenie tego obozu.

W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga, w związku z reformą sądownictwa administracyjnego, podlega rozpoznaniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie, na podstawie art. 97 ust. l ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę -Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.).

Stosownie do treści art. l § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują kontrolę wykonywania administracji publicznej pod względem ich zgodności z prawem. Zatem rozpoznając skargę na decyzję Sąd dokonuje oceny, czy przy jej wydaniu nie zostały naruszone przepisy prawa materialnego bądź też procesowego, obowiązujące w dacie orzekania przez organy administracji, przy czym Sąd nie jest związany granicami skargi.

Oceniając zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję pod katem ich zgodności z prawem, Sąd uznał, iż zostały one wydane z naruszeniem przepisów postępowania administracyjnego, skutkującym koniecznością ich uchylenia.

Wskazać przede wszystkim należy, iż przepis art. 7 kodeksu postępowania administracyjnego nakłada na organy administracji publicznej obowiązek podejmowania wszelkich kroków niezbędnych do załatwienia sprawy, mając na względzie słuszny interes społeczny i słuszny interes strony. Natomiast stosownie do postanowień art. 9 kpa organy te są obowiązane należycie i wyczerpująco informować strony o okolicznościach taktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego oraz czuwać nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa.

Powyższe przepisy nakładają zatem na organy administracji publicznej obowiązek dokładnego wyjaśnienia żądania strony. W niniejszej sprawie Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych zakwalifikował podanie E. L. z 12 listopada 2001 r. jako wniosek o uchylenie decyzji ostatecznej w trybie art. 154 kpa. nie ustalając czego w istocie dochodzi strona. Zważyć bowiem należy, że skarżący występując do Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z prośbą o ponowne rozpatrzenie sprawy załączył do podania kopie dokumentów, a także zeznania dwóch świadków, za pomocą których zamierzał udowodnić, że w okresie od 8 czerwca 1944 r. do 24 grudnia 1944 r. przebywał w obozie odosobnienia w D. Na podstawie akt administracyjnych przedłożonych Sądowi, nie można jednoznacznie stwierdzić, czy dołączone przez skarżącego do podania dokumenty były nowymi dowodami w sprawie i czy wszystkie z nich były znane organowi podczas wydawania decyzji z 19 października 2001 r. Kwestia ta wymaga wyjaśnienia, albowiem jeśli okazałoby się, że którykolwiek z przedłożonych dowodów nie był znany organowi w dniu wydania decyzji, to istniałyby podstawy do wznowienia postępowania w trybie art. 145 § l pkt 5 kpa. Wprawdzie w decyzji z dnia 9 kwietnia 2001 r. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych powołał się na "oświadczenia świadków", lecz nie wymienił ich z imienia i nazwiska. Dlatego też nie można stwierdzić czy w dniu wydania tej decyzji organ poddał ocenie zeznania wszystkich czterech świadków, na które powołuje się skarżący, czy też tylko części z nich. Na znajdujących się w aktach sprawy dokumentach brak jest bowiem daty ich wpływu do urzędu. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy rzeczą organów będzie wyjaśnienie tej budzącej wątpliwości kwestii.

Ponadto należy wskazać, iż zgodnie z art. 107 § 3 kpa uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej. Tym wymogom, będące przedmiotem analizy decyzje, nie odpowiadają. Mianowicie, organ odmawiając przyznania E. L. przyznania uprawnień kombatanckich z tytułu przebywania w obozie hitlerowskim w D., nie ustosunkował się do zarzutu podnoszonego przez skarżącego w pismach z 3 grudnia 2001 r. i z 4 grudnia 2002 r., iż H. Z. i H.N., którzy przebywali wraz z nim w obozie w D., mają przyznane przez ten Urząd uprawnienia kombatanckie. Ponadto opierając się na informacji jednego wydawnictwa, że obóz hitlerowski w D. istniał do maja 1944 r., organ pominął milczeniem podnoszony przez skarżącego fakt, że na tablicy pamiątkowej umieszczonej w obozie w D. podano, że obóz istniał do 1945 r. Już tylko z tego powodu nie można było poprzestać na jednym źródle informacji i stosownie do postanowień art. 77 kpa obowiązkiem organu było wyjaśnienie tych rozbieżności.

Na rozprawie przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w dniu 23 marca 2004 r. skarżący podtrzymał, że wymienionym powyżej świadkom Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych przyznał uprawnienia kombatanckie zaliczając pobyt w obozie od lipca 1944 r. do stycznia 1945 r. Twierdzenia te znalazły potwierdzenie w przesłanych Sądowi przez Urząd aktach osobowych H. Z. i H. N. Stąd też organ obowiązany jest ustosunkować się do swego odmiennego stanowiska zaprezentowanego w niniejszej sprawie. Poza tym mając na uwadze, że skarżący uzasadnia z jakich przyczyn, ubiegając się w ZUS o emeryturę, nie wyszczególnił okresu objętego pobytem w obozie hitlerowskim, organ winien także ustosunkować się do tych wyjaśnień.

W tym stanie rzeczy, skoro rozstrzygnięcie sprawy wymaga poczynienia dodatkowych ustaleń oraz ponownej ich oceny, należało na podstawie art. 145 § l pkt l lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz. U Nr 153 poz. 12707 orzec jak w pkt. I sentencji wyroku. Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania sądowego (pkt II sentencji wyroku) oraz orzeczenie o niewykonywaniu zaskarżonej decyzji do czasu uprawomocnienia się wyroku (pkt III sentencji) uzasadniają przepisy art. 152 i 200 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.