Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 272/22
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2022-12-07 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 184
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Piotr Przybysz Sędziowie: Sędzia NSA Piotr Niczyporuk (spr.) Sędzia del WSA Anna Wesołowska po rozpoznaniu w dniu 7 grudnia 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej B. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 26 października 2021 r., sygn. akt II SA/Rz 1221/21 w sprawie ze skargi B. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] maja 2021 r. nr [...] w przedmiocie nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z 26 października 2021 r. sygn. akt II SA/Rz 1221/21, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie (dalej Sąd Wojewódzki/Sąd I instancji) oddalił skargę B. S. (dalej Skarżąca) na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] (dalej Kolegium) z [...] maja 2021 r. nr [...] w przedmiocie nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego.

Wyrok ten zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Decyzją z [...] września 2020 r., nr [...], Wójt Gminy [...] (dalej Wójt) uchylił prawo do świadczenia z funduszu alimentacyjnego przyznane Skarżącej na syna K. S., decyzją własną tego organu z [...] października 2019 r. nr [...], w wysokości 500 złotych miesięcznie na okres od 1 października 2019 r. do 30 września 2020 r.

Decyzją z [...] grudnia 2020 r. nr [...], Kolegium uchyliło ww. decyzję organu I instancji i przekazało sprawę do ponownego rozpoznania. SKO wskazało, że organ I instancji orzekł w oparciu o błędną podstawę prawną. Organ odwoławczy wyjaśnił, że wobec upływu okresu na który zostało przyznane świadczenie, nie było podstaw do uchylenia lub zmiany przyznającej to świadczenie decyzji w trybie art. 24 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r. poz. 808 ze zm.), powoływanej dalej jako "u.p.a.", który może wywierać skutki jedynie ex nunc (na przyszłość). W ocenie Kolegium w sprawie zastosowanie winna znaleźć materialnoprawna instytucja zwrotu nienależnie pobranego świadczenia. Ponadto organ I instancji nie zapewnił stronie czynnego udziału w postępowaniu,

Kolejną decyzją z [...] marca 2021 r. nr [...], Wójt uznał, że kwota wypłacona Skarżącej w okresie od 1 października 2019 r. do 30 lipca 2020 r. w wysokości 5000 złotych na podstawie decyzji własnej tego organu z [...]października 2019 r. nr [...], stanowi nienależnie pobrane świadczenia z funduszu alimentacyjnego i zobowiązał Skarżącą do zwrotu ww. kwoty wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie. Uzasadniając wydane rozstrzygnięcie organ wyjaśnił, że Skarżąca wraz z synem od 22 czerwca 2019 r. przebywa w Stanach Zjednoczonych, wobec czego nie zostały spełnione przesłanki z art. 1 ust. 2 u.p.a.

W odwołaniu od powyższej decyzji Skarżąca podniosła, że w okresie objętym zaskarżoną decyzją przesłanki uprawniające do pobierania świadczenia z funduszu alimentacyjnego zostały spełnione, ponieważ jej syn jest obywatelem polskim, a jego wyjazd za granicę miał charakter edukacyjny i czasowy. Skarżąca podała również, że pojęcie zamieszkiwania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, użyte w art. 1a ust. 2 u.p.o.u.a. jest pojęciem niezdefiniowanym i obejmuje różne stany faktyczne, zatem należy je rozumieć zgodnie z ogólną definicją tego terminu, zawartą w przepisach Kodeksu Cywilnego, zgodnie, z którą miejscem zamieszkania jest miejscowość, w której osoba fizyczna przebywa z zamiarem stałego pobytu.

W wyniku rozpoznania wniesionego odwołania, Kolegium decyzją z [...] maja 2021 r. utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. Kolegium przedstawiło dotychczasowy przebieg postępowania administracyjnego oraz wskazało, że 28 lipca 2020 r. do Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] wpłynęło oświadczenie z informacją o zmianie miejsca zamieszkania Skarżącej oraz jej syna, spowodowane wyjazdem za granicę. Kolegium wskazało, że Skarżąca wraz z synami przebywa w Stanach Zjednoczonych od 22 czerwca 2019 r. Potwierdziła to również sama Skarżąca podczas rozmowy telefonicznej z pracownikiem Ośrodka Pomocy Społecznej tłumacząc, iż syn pojechał na wakacje, a został z powodu braku chęci powrotu do kraju. Syn skarżącej stracił status ucznia 30 września 2019 r. Nadto 13 sierpnia 2020 r. do organu wpłynęło pismo pełnomocnika Skarżącej, potwierdzające pobyt jej syna za granicą. W ocenie Kolegium z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika zatem w sposób niewątpliwy, że centrum spraw życiowych Skarżącej od chwili złożenia wniosku o wypłatę zasiłków rodzinnych znajdowało się w Stanach Zjednoczonych i taka sytuacja trwała przez okres świadczeniowy.

Skargę na powyższą decyzję do Sądu I instancji wniosła Skarżąca reprezentowana przez fachowego pełnomocnika zarzuciła naruszenie:

1. art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r. poz. 1257 z późn. zm., dalej: "k.p.a."). w zw. z art. 1a u.p.a., poprzez utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji, pomimo że istniały podstawy do uchylenia tej decyzji w całości, gdyż dokonano w niej błędnej i dowolnej interpretacji materiału dowodowego - co skutkuje pokrzywdzeniem małoletniego obywatela polski, który w czasie od 1 października 2019 r. do 30 lipca 2020 r. nie był w stanie samodzielnie zaspokoić swoich potrzeb i nie otrzymywał należnego wsparcia finansowego od zobowiązanego do alimentacji, czym spełniał ustawowe przesłanki do pobierania świadczenia z funduszu alimentacyjnego;

2. art. 2 ust. 7 i art. 23 u.p.a., poprzez ich błędną wykładnie i niewłaściwe zastosowanie mające wpływ na wynik sprawy - w sytuacji gdy w przedmiotowej sprawie brak jest przesłanek negatywnych mających wpływ na prawo do świadczenia z funduszu alimentacyjnego, a zobowiązanie obywatela polskiego pobierającego czasowo naukę za granicą do jego zwrotu stanowi w istocie naruszenie konstytucyjnej zasady pomocniczości, jest bezpodstawnym uchyleniem należnego wsparcia osobie uprawnionej do egzekwowania alimentów i stanowi swoistą dyskryminację;

3. art. 2 ust. 7 i art. 23 u.p.a., poprzez ich błędną wykładnie i niewłaściwe zastosowanie mające wpływ na wynik sprawy - w sytuacji gdy po stronie skarżącej nie występują przesłanki negatywne mające wpływ na prawo do świadczenia z funduszu alimentacyjnego, a Skarżąca jako dysponentka wskazanej kwoty przekazywała ją w całości na pokrycie wydatków związanych z wychowaniem i utrzymaniem syna, zaś zwrot tych kwot naraziłby małoletniego na uszczerbek i niemożność zaspokojenia swych podstawowych potrzeb;

4. art. 7 k.p.a. w zw. z 77 k.p.a. w zw. z art. 1a u.p.a., poprzez pozbawienie K. S. prawa do świadczenia z funduszu alimentacyjnego - podczas, gdy małoletni jest obywatelem polskim, jego centrum życia jest Rzeczpospolita Polska, a fakt czasowego przebywania poza granicami kraju w celach edukacyjnych nie stanowi przeszkody prawnej do pobierania świadczenia, a stanowi wręcz bezpodstawne uchylenie należnego wsparcia organów, które dokonały niewłaściwej oceny zebranego materiału dowodowego i wyciągnęły niewłaściwe wnioski, co miało istotny wpływ na wynik sprawy;

5. art. 1a u.p.a. w zw. z art. 25 Kodeksu Cywilnego, poprzez błędne określenie miejsca zamieszkania skarżącej i małoletniego - należy je rozumieć zgodnie z ogólną definicją tego terminu, zawartą w przepisach k.c., a skarżąca składała w niniejszej sprawie wyjaśnienia, z których wynika, że jej pobyt w USA jest krótkotrwały i nie jest równoznaczny z zamiarem stałego przebywania tam.

W oparciu o tak sformułowane zarzuty Skarżąca wniosła o uchylenie decyzji organów obu instancji i zobowiązanie organu do przywrócenia prawa do świadczeń z zasiłku rodzinnego, ewentualnie uchylenie wymienionych decyzji i umorzenie należności.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Dokonując kontroli w tak wyznaczonych ramach Sąd I instancji nie znalazł podstaw do uchylenia zaskarżonej decyzji.

Sąd I instancji przedstawił dotychczasowy przebieg postępowania administracyjnego oraz wskazał, że Skarżąca z wnioskiem o przyznanie świadczeń z funduszu alimentacyjnego wystąpiła 12 września 2019 r. Wskazała w nim, że wraz z synem zamieszkuje na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, i że syn w okresie zasiłkowym będzie pobierał naukę w Gminnym Zespole Obsługi Szkół i Przedszkoli w [...]. Ze złożonego w jej imieniu przez pełnomocnika oświadczania z 24 sierpnia 2020 r. wynika, że od 22 czerwca 2019 r. przebywała wraz z synem w Stanach Zjednoczonych. Z dniem 30 września 2019 r. K. S. został skreślony z listy uczniów Publicznej Szkoły Podstawowej im. [...] w Zespole Szkół w [...]. Skarżąca twierdzi, że jej pobyt wraz z synem w Stanach Zjednoczonych ma charakter tymczasowy, związany z edukacją dziecka w związku z czym nie godzi się z twierdzeniem organu, że przez okres zasiłkowy nie zamieszkiwała na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Zarzuca jednocześnie organom brak podjęcia jakichkolwiek czynności zmierzających do załatwienia sprawy przy uwzględnieniu słusznego interesu strony. Sąd I instancji wskazał przy tym, że w opozycji do Skarżącej organy twierdzą, że materiał dowodowy jest wyczerpujący i wystarczający do stwierdzenia, że centrum spraw życiowych Skarżącej i jej syna od chwili złożenia wniosku o wypłatę zasiłków rodzinnych znajdowało się w Stanach Zjednoczonych. Sąd Wojewódzki zaznaczył, że w u.p.a. brak jest definicji pojęcia "zamieszkiwania", jednakże należy odwołać się do przepisów ustawy Kodeks Cywilny i zawartego w niej art. 25.

Zdaniem Sądu I instancji, z akt sprawy wynika, że Skarżąca wyjechała do Stanów Zjednoczonych jeszcze przed złożeniem wniosku o wypłatę świadczenia, gdzie nadal przebywa. Poza próbą wykazania, że wyjazd miał charakter czysto edukacyjny Skarżąca nie przedstawiła na to żadnych dowodów potwierdzających chociażby, że w tym czasie przyjeżdżała do kraju na okres świąt czy też ferii, co wskazywałoby na to, że w tym miejscu znajduje się centrum jej spraw życiowych. W aktach znajduje się natomiast sporządzona 20 sierpnia 2020 r. notatka służbowa, z przeprowadzonej dzień wcześniej rozmowy telefonicznej ze Skarżącą, z której wynika, że Skarżąca nadal przebywa wraz z synem w Stanach Zjednoczonych, oraz, że syn miał pojechać do Stanów Zjednoczonych wyłącznie na wakacje, jednak nie chciał wrócić w związku z czym nadal tam przebywa. Zatem, w ocenie Sądu I instancji, nawet jeśli przyjąć, że wyjazd do Stanów Zjednoczonych miał mieć charakter tymczasowy to jednak w trakcie pobytu przybrał charakter trwały, o czym Skarżąca powinna była powiadomić organy wypłacające świadczenie.

W świetle powyższego Sąd I instancji uznał, że wbrew twierdzeniom Skarżącej okoliczności sprawy wskazują, że wyjazd do Stanów Zjednoczonych nie miał charakteru tymczasowego. Skarżąca przeniosła się wraz z system do USA nie tylko w celach edukacji własnego dziecka. Przeniosła tam centrum życia. Wbrew jej twierdzeniom to nie edukacja syna stanowiła powód wyjazdu, ale zmiana miejsca zamieszkania, a podjęcie przez syna edukacji w Stanach Zjednoczonych było oczywistym skutkiem tej zmiany. Bezzasadne są przy tym zarzuty Skarżącej niewyjaśnieni okoliczności faktycznych sprawy. Wobec przebywania Skarżącej w Stanach Zjednoczonych i braku możliwości przeprowadzenia dowodów bezpośrednich organ miał prawo oprzeć się na złożonych w sprawie oświadczeniach. Skarżąca nie może z tego tytułu czynić organowi zarzutu zwłaszcza w sytuacji gdy sama nie przedstawiła żadnych dowodów na poparcie swoich twierdzeń ograniczając się wyłącznie do przeczenia twierdzeniom organu.

Reasumując Sąd I instancji uznał, że prawidłowo uznano za nienależnie pobrane, świadczenia wypłacone od 1 października 2019 r. do 30 lipca 2020 r. Wypłata świadczeń za miesiąc sierpień i następne została wstrzymana. Sąd I instancji końcowo zauważył, że w analogicznej sprawie dotyczącej 2 - ego syna Skarżącej i wypłaconego świadczenia wychowawczego Sąd prawomocnym już wyrokiem oddalił skargę - wyrok z 21 września 2021 r., sygn. akt II SA/Rz 1029/21.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła Skarżąca, zaskarżając wyrok w całości.

1. Naruszenie przepisów prawa materialnego przez błędną ich wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, tj.: art. 1 a ust. 1 i 2, art. 2 pkt 7 i art. 23 ust. 1 u.p.a., poprzez uznanie, że kwota wypłacona Skarżącej w wysokości 5000 złotych stanowi nienależnie pobrane świadczenia z funduszu alimentacyjnego, w sytuacji, gdy kwota ta została w całości przekazana na pokrycie wydatków związanych z wychowaniem i utrzymaniem małoletniego K. S. będącego obywatelem Polski pozbawionym możliwości egzekwowania należnych alimentów bezpośrednio od zobowiązanego;

2. Dalsze naruszenie przepisów prawa materialnego przez błędną ich wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, tj.: art. 1 a ust. 1 i 2, art. 2 pkt 7 i art. 23 ust. 1 u.p.a., poprzez uznanie, że kwota wypłacona Skarżące kwota w wysokości 5000 złotych stanowi nienależnie pobrane świadczenia z funduszu alimentacyjnego w sytuacji, gdy zobowiązanie obywatela polskiego pobierającego czasowo naukę za granicą do jego zwrotu stanowi w istocie naruszenie konstytucyjnej zasady pomocniczości, jest bezpodstawnym uchyleniem należnego wsparcia osobie uprawnionej do egzekwowania alimentów i stanowi swoistą dyskryminację;

3. Dalsze naruszenie przepisów prawa materialnego przez błędną ich wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, tj.: art. 1 a ust. 1 i 2, art. 2 pkt 7 i art. 23 ust. 1 u.p.a., poprzez uznanie, że kwota wypłacona Skarżącej w wysokości 5000 złotych stanowi nienależnie pobrane świadczenia z funduszu alimentacyjnego w sytuacji, gdy centrum życia małoletniego jest Rzeczpospolita Polska, a fakt podejmowania okresowej nauki poza granicami kraju nie stanowi przeszkody prawnej do pobierania świadczenia;

4. Dalsze naruszenie przepisów prawa materialnego przez błędną ich wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, tj.: art. 1 a ust. 1 i 2, art. 2 pkt 7 i art. 23 ust. 1 u.p.a., poprzez uznanie, że kwota wypłacona Skarżącej w wysokości 5000 złotych stanowi nienależnie pobrane świadczenia z funduszu alimentacyjnego w sytuacji, gdy ustawa o pomocy osobom uprawnionym do alimentów nie definiuje "miejsca zamieszkania" zatem należy posiłkować się przepisami Kodeksu Cywilnego, w odniesieniu do których pobyt małoletniego w USA jest krótkotrwały i nie wiąże się z zamiarem stałego pobytu, a centrum życia K. S. jest Polska, co przez cały tok postępowania było jednoznacznie podkreślane.

Wobec powyższego w punkcie pierwszym wniosła o uchylenie zaskarżonego orzeczenia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi, który wydał orzeczenie. W punkcie drugim wniosła o uchylenie zaskarżonego orzeczenia w całości i zmianę zaskarżonego orzeczenia poprzez uwzględnienie skargi na decyzję Kolegium z [...] maja 2021 r., przy czym: uchylenie zaskarżonej decyzji obu instancji w całości i umorzenie należności w kwocie 5000 złotych. Jednocześnie wniosła o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego według norm prawem przepisanych oraz zrzekła się przeprowadzenia rozprawy.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Na wstępie podać należy, że sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 182 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329 ze zm., powoływanej dalej jako "p.p.s.a."), ponieważ Skarżąca kasacyjnie zrzekła się rozprawy, a druga strona, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądała przeprowadzenia rozprawy.

W myśl art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu biorąc pod uwagę tylko nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie stwierdzono żadnej z przesłanek nieważności wymienionych w art. 183 § 2 p.p.s.a., wobec powyższego rozpoznanie sprawy nastąpiło w granicach zgłoszonych podstaw i zarzutów skargi kasacyjnej.

W oparciu o art. 176 p.p.s.a. skarga kasacyjna winna zawierać zarówno wskazanie przesłanek kasacyjnych, jak i ich uzasadnienie. Wskazanie podstaw kasacyjnych wymusza potrzebę konkretnego przytoczenia tych regulacji prawnych, które zostały naruszone w ocenie wnoszącego skargę kasacyjną, co ma istotne znaczenie ze względu na zasadę związania Sądu II instancji granicami skargi kasacyjnej.

Rozpoznając zarzuty skarżącej kasacyjnie, w tak zakreślonych granicach, stwierdzić należy, że nie są uzasadnione i z tego powodu skarga kasacyjna nie zasługiwała na uwzględnienie.

Ze skargi kasacyjnej wynika, że jej autor oparł postawione w niej zarzuty na jednej podstawie określonej w art. 174 p.p.s.a., a mianowicie naruszenie przepisów prawa materialnego. Autor skargi kasacyjnej nie zakwestionował tym samym stanu faktycznego ustalonego przez organy administracji publicznej orzekającej w sprawie zaakceptowanego przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie.

Z uwagi na powyższe należy wyjaśnić, że ocena zarzutu prawa materialnego może być dokonana wyłącznie na podstawie konkretnego stanu faktycznego, nie zaś na podstawie stanu faktycznego, który Skarżąca uznaje za prawidłowy. Nie można skutecznie powoływać się na zarzut niewłaściwego zastosowania lub niezastosowania prawa materialnego, o ile równocześnie nie zostaną także skutecznie zakwestionowane ustalenia faktyczne, na których oparto skarżone rozstrzygnięcie. Próba zwalczenia ustaleń faktycznych poczynionych przez sąd pierwszej instancji nie może nastąpić przez zarzut naruszenia prawa materialnego.

Zarzut dotyczący naruszenia prawa materialnego nie może doprowadzić do zakwestionowania wyroku w zakresie stanu faktycznego sprawy. Nie stanowi on bowiem właściwej drogi do kwestionowania ustaleń faktycznych. Podważenie ustaleń faktycznych możliwe jest wyłącznie w oparciu o zarzut naruszenia przepisów postępowania na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. (por.m.in. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 kwietnia 2018 r., sygn. akt II OSK 2531/17, i powołane w nim orzecznictwo sądów administracyjnych, wyroki dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, pod adresem internetowym http:/orzeczenia.nsa.gov.pl – dalej jako "CBOSA").

W świetle powyższych wywodów, wobec podniesienia w skardze kasacyjnej wyłącznie zarzutu dotyczącego naruszenia prawa materialnego, Naczelny Sąd Administracyjny nie miał podstaw do zajmowania stanowiska w kwestii poprawności ustalenia i oceny stanu faktycznego sprawy, w związku z czym niniejsze orzeczenie zostało wydane na podstawie stanu faktycznego przyjętego przez Sąd pierwszej instancji.

W rozpoznawanej sprawie organy obu instancji ustaliły i nakazały zwrot nienależnie pobranego świadczenia z funduszu alimentacyjnego.

Z uwagi na okoliczność, że wszystkie zarzuty skargi kasacyjnej zawarte w jej petitum w pkt 1-4 dotycząca naruszenia art. 1 a ust. 1 i 2, art. 2 pkt 7 i art. 23 ust. 1 u.p.a., będą one rozpoznane łącznie.

Przystępując do analizy zarzutu kasacyjnego, należy wyjaśnić, że zgodnie art. 2 pkt 7 u.p.a. nienależnie pobrane świadczenie oznacza świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie albo wstrzymanie wypłaty świadczenia w całości lub w części.

W sprawie decyzją z [...] października 2019 r. nr [...] przyznano Skarżącej świadczenie z funduszu alimentacyjnego dla syna K. S. w wysokości 500 zł miesięcznie na okres zasiłkowy od 1 października 2019 r. do 30 września 2019 r.

W myśl art. 1 a ust. 2 u.p.a. świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługują osobom, o których mowa w ust. 1, jeżeli zamieszkują na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez okres świadczeniowy, w którym otrzymują świadczenia z funduszu alimentacyjnego, chyba że dwustronne umowy międzynarodowe o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej.

Skarżąca w dniu 12 września 2019 r. wnioskując o przyznanie świadczeń z funduszu alimentacyjnego oświadczyła, iż wraz z synem zamieszkuje na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, i że syn w okresie zasiłkowym będzie pobierał naukę w Zespole Obsługi Szkół i Przedszkoli w [...]. W aktach sprawy (k-14) znajduje się oświadczenie z którego wynika, że Skarżąca wyjechała do USA. Ponadto ze złożonego w jej imieniu przez pełnomocnika oświadczania z 24 sierpnia 2020 r. wynika, że od 22 czerwca 2019 r. przebywała wraz z synem w Stanach Zjednoczonych, zaś z dniem 30 września 2019 r. K. S. stracił status ucznia w Polsce. Skarżąca twierdziła, że jej pobyt wraz z synem w USA ma charakter tymczasowy, związany z edukacją dziecka. Jednakże nie przedstawiła na to żadnych dowodów. Ponadto udokumentowała przyjazdów do kraju na okres świąt czy też ferii, co wskazywałoby na to, że w tym miejscu znajduje się centrum jej spraw życiowych. Zatem przez okres pobierania świadczeń z funduszu alimentacyjnego nie zamieszkiwała na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej a centrum spraw życiowych skarżącej i jej syna od chwili złożenia wniosku o ich wypłatę znajdowało się w USA.

Istota sporu w przedmiotowej sprawie dotyczy rozumienia pojęcia: "jeżeli zamieszkują na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej". Ustawa o pomocy osobom uprawnionym do alimentów nie zawiera definicji tego pojęcia. Zwrócić należy uwagę, że art. 1a ust. 2 ustawy stanowi, iż świadczenia przysługują osobom, o których mowa w ust. 1 tego przepisu. Z kolei ustęp 1 stanowi, że świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługują obywatelom polskim, co do których przepis wymaga spełnienia jednakowej przesłanki, którą jest: zamieszkiwanie na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. O zamieszkiwaniu w jakiejś miejscowości można mówić wówczas, gdy występujące okoliczności pozwalają przeciętnemu obserwatorowi na wyciągnięcie wniosków, że określona miejscowość jest głównym ośrodkiem działalności danej dorosłej osoby fizycznej i stanowi jej centrum życiowe (Postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 marca 2006 r., sygn. akt I OW 265/05, źródło CBOSA). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu uznał, że zwrot "zamieszkuje na terytorium Rzeczpospolitej Polskiej" nie wyklucza czasowego pobytu poza granicami RP spowodowanego podjęciem nauki w innym kraju (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 28 października 2010 r., sygn. akt II SA/Po 455/10, źródło CBOSA). W kontrolowanej sprawie wyjazd do USA z tymczasowego pobytu przybrał charakter trwały, o czym Skarżąca powinna była powiadomić organy wypłacające świadczenie. Z uwagi na powyższe należy wskazać, że Skarżąca, ubiegając się o świadczenia alimentacyjne wypłacane ze środków funduszu została pouczona m. in. o obowiązku informowania organu o zmianach dotyczących miejsca zamieszkania, wieku, zatrudnieniu i sytuacji ekonomicznej osób zobowiązanych względem osoby uprawnionej do alimentacji, innych niż dłużnik alimentacyjny. Podpisany przez nią wniosek zawierał bowiem stosowne pouczenie. Tym samym należało uznać, że posiadała ona świadomość o okolicznościach mających wpływ na możliwość uznania pobieranego świadczenia za nienależne. Taką okolicznością był brak zamieszkiwania na terytorium Rzeczpospolitej Polskiej. Spowodowało to, że pobrane świadczenie stało się świadczeniem nienależnym w rozumieniu art. 2 pkt 7 lit. d i art. 23 ust. 1 ustawy o pomocy.

Mając na uwadze treść przywołanych przepisów, należy wyjaśnić, że wprawdzie posługują się one obiektywnymi kryteriami wskazującymi na nienależność świadczenia, ale doktryna i orzecznictwo w celu uznania świadczenia alimentacyjnego za nienależnie pobrane wymagają, aby osobie uprawnionej do świadczeń alimentacyjnych można było przypisać określone cechy dotyczące stanu świadomości co do nienależności tego świadczenia (por. E. Tomaszewska, Ustawa o pomocy osobom uprawnionych do alimentów, Komentarz, wyd. II, Lex on-line, teza 1 komentarza do art. 23; czy wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 września 2020 r., sygn. akt I OSK 2373/18, i wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 grudnia 2020 r., sygn. akt I OSK 1409/20, źródło CBOSA).

W rozpoznawanej sprawie nie sposób bowiem przyjąć, że Skarżąca nie miała świadomości nie zamieszkuje na terytorium Rzeczpospolitej Polskiej a centrum jej spraw życiowych znajduje się w USA. Wyjazd do USA nie miał charakteru tymczasowego. Skarżąca przeniosła się wraz z synem za granicę nie tylko w celach edukacji własnego dziecka. Przeniosła tam centrum życia. Wbrew jej twierdzeniom to nie edukacja syna stanowiła powód wyjazdu, ale zmiana miejsca zamieszkania, a podjęcie przez syna edukacji w USA było oczywistym skutkiem tej zmiany. Zarzuty naruszenia art. 1 a ust. 1 i 2, art. 2 pkt 7 i art. 23 ust. 1 u.p.a., okazały się chybione.

Na marginesie powyższych rozważań należy wskazać, że argumentacja autora skargi kasacyjnej zawarta w jej petitum zmierza do zakwestionowania prawidłowości ustalenia stanu faktycznego. Został on jednak podniesiony w ramach zarzutu naruszenia przepisów prawa materialnego, a nie zarzutów naruszenia przepisów postępowania, którego to zarzutu autor skargi kasacyjnej nie sformułował.

Mając na względzie podniesione argumenty, Naczelny Sąd Administracyjny, z mocy art. 184 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji o oddaleniu skargi kasacyjnej.