Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 1598/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2019-12-18 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6173 Biegli sądowi i tłumacze przysięgli
Skarżony organ: Minister Sprawiedliwości
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Henryka Lewandowska-Kuraszkiewicz Sędziowie Sędzia WSA Grażyna Śliwińska Sędzia WSA Joanna Wegner (spr.) Protokolant ref. staż. Agata Rosiak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 grudnia 2019 r. sprawy ze skargi J. Z. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] czerwca 2019 r. nr [...] w przedmiocie zwolnienia z funkcji biegłego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezesa Sądu Okręgowego [...] w W. z dnia [...] kwietnia 2019 r.; 2. zasądza od Ministra Sprawiedliwości na rzecz J. Z. kwotę 697 zł (sześćset dziewięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] czerwca 2019 r., Minister Sprawiedliwości utrzymał w mocy decyzję Prezesa Sądu Okręgowego [...] w W. z dnia [...] kwietnia 2019 r., w sprawie zwolnienia z funkcji biegłego sądowego J. Z.. Podstawą prawną ww. decyzji były przepisy art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 2096 ze zm.) – zwanej dalej "k.p.a." oraz § 6 ust. 1 pkt 2 w zw. z § 12 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 24 stycznia 2005 r. w sprawie biegłych sądowych (Dz. U. Nr 15, poz. 133) – zwanego dalej "rozporządzeniem".

Zaskarżona decyzja wydana została w następujących okolicznościach sprawy.

Skarżący pełnił funkcję biegłego sądowego do spraw kryminalistycznych badań i rekonstrukcji wypadków drogowych w latach 1998-2017. W dniu 1 lutego 2018 r. został ustanowiony biegłym sądowym przy Sądzie Okręgowym [...] w W. na kolejną kadencję obejmującą lata 2018-2023.

W dniu [...] lutego 2014 r. w sprawie prowadzonej pod sygn. akt [...] przez Prokuraturę Rejonową [...] skarżący sporządził opinię dotyczącą rekonstrukcji zdarzeń wypadku drogowego z udziałem podejrzanego w tej sprawie – kierującego motocyklem M. K. oraz pokrzywdzonych. Opinia ta podlegała następnie uzupełnieniu w postępowaniu przygotowawczym oraz przed Sądem Rejonowym dla [...], Wydział [...] Karny, w sprawie o sygn. akt [...]. Konkluzja opinii sprowadzała się do wskazania M. K. jako tego z kierujących, którego zachowanie naruszało zasady techniki jazdy i pozostawało w związku przyczynowo-skutkowym z zaistniałym wypadkiem.

Przedmiotowa opinia była kwestionowana przez M. K. w toku postępowania karnego. Składał on także skargi do Ministra Sprawiedliwości, w których podnosił wobec biegłego zarzuty nierzetelności zawodowej, przede wszystkim w zakresie opinii sporządzonych we wspomnianym postępowaniu karnym. M. K. wystąpił również o nieustanawianie J. Z. biegłym sądowym nowej kadencji.

Kolejne skargi M. K. skierowane zostały do Centrum Certyfikacji Rzeczoznawców Samochodowych. W ich wyniku, w dniu [...] marca 2018 r., zawieszono J. Z. certyfikat z uwagi na odmowę biegłego usunięcia z oceny wypadku drogowego, w którym uczestniczył skarżący – M. K., obliczeń zawierających błędy. Podano również, że skarga była zasadna tylko w odniesieniu do kwestionowanych przez skarżącego obliczeń, nie zaś w zakresie zawartych w opinii wniosków. Następnie J. Z. został przez Ministra Infrastruktury skreślony z listy rzeczoznawców samochodowych.

Prezes Sądu Okręgowego [...] w W. decyzją z dnia [...] kwietnia 2019 r., uznał, że biegły J. Z. utracił warunki do pełnienia funkcji biegłego sądowego. W jego ocenie utrata przez skarżącego certyfikatu rzeczoznawcy samochodowego oraz wykreślenie biegłego z listy rzeczoznawców samochodowych prowadzonej przez Ministra Infrastruktury poddaje w wątpliwość gwarancję wypełniania przez biegłego przesłanki wynikającej z § 12 ust. 3 rozporządzenia.

W odwołaniu skarżący podniósł, że przyczyną wykreślenia go z listy rzeczoznawców było żądanie właściwych organów skorygowania dokonanych w opinii obliczeń, co w jego ocenie, było niedopuszczalne i dlatego tego nie uczynił.

Utrzymując zaskarżoną decyzję w mocy organ ocenił, że spełniona została przesłanka ustanowiona w § 6 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia. Dostrzegając naruszenie w postępowaniu obowiązku wysłuchania biegłego, o którym mowa w art. 6 § 3 rozporządzenia, ocenił je za nieistotne i rekompensowane przez fakt skorzystania przez biegłego z możliwości wypowiedzenia się w tej sprawie na piśmie.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego zarzucono decyzji Ministra Sprawiedliwości rażące naruszenia przepisów postępowania, co miało istotny wpływ na treść zaskarżonej decyzji tj. art. 6 kpa, w zw. z art. 7, art. 7a § 1, art. 77 § 1, w zw. z art. 80 i art. 81 a § 1 kpa oraz wniósł o uchylenie decyzji w całości.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie prezentując analogiczne stanowisko, jak w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżona decyzja narusza przepisy prawa procesowego w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy oraz przepisy prawa materialnego, które to uchybienie miało wpływ na wynik sprawy w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm.).

Istota sporu w niniejszej sprawie sprowadzała się do tego, czy zwolnienie biegłego J. Z. z listy biegłych sądowych prowadzonej przez Prezesa Sądu Okręgowego [...] było zgodna z prawem.

W podstawie prawnej zaskarżonego do Sądu aktu przywołano § 6 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia, a więc przepis statuujący podstawę wydania decyzji o charakterze związanym, jeżeli ziszczą się zamieszczone w nim przesłanki. Zaliczono doń utratę warunków do pełnienia tej funkcji albo stwierdzenie nieodpowiadania tym warunkom w chwili ustanowienia biegłym i ciągłość tego stanu rzeczy.

Przez warunki do pełnienia funkcji rozumieć należy te, które wymieniono w poszczególnych punktach § 12 ust. 1 rozporządzenia. W decyzji organu pierwszej instancji odwołano się do tych, wymienionych w punkcie 4 , a więc – dawania rękojmi należytego wykonywania obowiązków biegłego, zaś w decyzji organu odwoławczego skorygowano tę podstawę, wskazując że winna nią być ta, wymieniona w punkcie 3, a więc posiadanie teoretycznych i praktycznych wiadomości specjalnych w danej gałęzi nauki, techniki, sztuki, rzemiosła, a także innej umiejętności, dla której biegły ma być ustanowiony. Niemniej organy konsekwentnie jako podstawę faktyczną – wyczerpującą hipotezę raz punktu 3, raz 4 – wskazywały utratę przez biegłego certyfikatu rzeczoznawcy stowarzyszenia eksperckiego.

Należy zatem stanowczo powiedzieć, że samo w sobie posiadanie bądź utrata takiego certyfikatu nie stanowi przesłanki uzyskania przymiotu biegłego sądowego. Owszem, może świadczyć o posiadaniu wiedzy w określonym zakresie, jednak wskazany certyfikat pozostaje bez znaczenia dla spełnienia przesłanek określonych w rozporządzeniu. Utrata certyfikatu może sugerować, że biegły przestał wykazywać się należytą do pełnienia tej funkcji wiedzą, ale okoliczność ta powinna zostać wykazana w toczącym się postępowaniu administracyjnym. W tej sprawie sytuacja była o tyle szczególna, że pozbawienie skarżącego certyfikatu wynikała z odmowy dokonania korekty przygotowanej w postępowaniu karnym opinii w pewnym zakresie z powołaniem się przez biegłego jedynie na brak podstaw do takiego działania. Nie wiadomo, czy dostrzeżone przez przedstawicieli samorządu usterki opinii mają jakikolwiek wpływ na jej konkluzje, a w konsekwencji – ustalenie sprawcy wypadku. Doświadczenie życiowe skłania do powzięcia wątpliwości w tym zakresie, wziąwszy pod uwagę opisanych w opinii okoliczności zdarzenia, którego rekonstrukcji podjął się biegły.

Nie ma więc pewności co do tego, jak ostatecznie opinia sporządzona w sprawie karnej zostanie przez sąd oceniona, w szczególności czy uznano ją za nieprzydatną, bądź sporządzoną nieprofesjonalnie. Zresztą takim wnioskom przeczyć może już sam fakt, że biegły kilka razy uzupełniał swoją opinię, także już w tej fazie postępowania, która toczy się przed sądem. Gdyby opinia istotnie była przygotowana nieprawidłowo, z pewnością sąd karny, dysponujący przecież nieograniczoną w zasadzie inicjatywą dowodową, mógłby powołać innego biegłego bądź ich zespół. Tymczasem z akt sprawy nie wynika, by podejmowane były tego rodzaju działania procesowe.

Zwolnienie z funkcji biegłego stanowi pewnego rodzaju sankcję z powodu zmiany warunków podmiotowych u konkretnej osoby. W takiej sprawie, w myśl wynikającej z art. 7 k.p.a. zasady ciężaru dowodu w sprawach, to organy stosujące prawo obowiązane były ponad wszelką wątpliwość wykazać to, że skarżący nie cechuje się już wymaganymi przez prawo właściwościami osobistymi.

Tymczasem zaskarżone do Sądu decyzje powołują się jedynie na fakt utraty określonego certyfikatu i stanowiących tego powód pewnych wad sporządzonej w postępowaniu karnym opinii. Poprzedzające ich wydanie postępowanie administracyjne nie dostarcza podstaw do uznania, że udowodniono czy to utratę rękojmi należytego wykonywania zawodu, czy też wiadomości specjalnych. Do takiego wniosku nie może także prowadzić decyzja Ministra Infrastruktury z [...] maja 2018 r. o skreśleniu skarżącego z listy rzeczoznawców samochodowych. Po pierwsze rzeczoznawstwo samochodowe to jednak inna specjalność niż specjalność biegłego sądowego w zakresie rekonstrukcji wypadków drogowych i kryminalistyki, a po drugie – z treści decyzji wynika, że wyłącznym powodem jej wydania był fakt utraty wspomnianego certyfikatu. W aktach sprawy znajdują się natomiast pochlebne o nim opinie, jak np. ta z 19 grudnia 2018 r., sporządzona przez sędziego Sądu Rejonowego dla [...] w W. – M. L..

Zaskarżona decyzja dotknięta jest zatem istotnym naruszeniem przepisów postępowania, to jest art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a., art. 80 k.p.a., a także art. 107 § 3 k.p.a. Okoliczności mające istotne znaczenie dla rozpoznania sprawy nie zostały bowiem ustalone w sposób pozwalający na wydanie decyzji o zwolnieniu biegłego z listy. Z akt sprawy nie wynika, by zaistniały fakty pozwalające na uznanie, że biegły utracił przymioty niezbędne do wykonywania powierzonej mu funkcji. Uzasadnienie decyzji, w którym nie zaprezentowano dowodów na poparcie sformułowanej przez organy tezy nie jest przekonujące i nie koresponduje z materiałem znajdującym się w aktach sprawy.

Do naruszeń procesowych zaliczyć także należy pominięcie obowiązku wysłuchania biegłego, do czego obligował § 6 ust. 3 rozporządzenia. Uchybienia tego nie może sanować fakt sformułowania przez biegłego swojego stanowiska na piśmie. Prawo do wysłuchania należy do podstawowych gwarancji proceduralnych postępowania administracyjnego. Znajduje ono zakotwiczenie także w aktach o zasięgu europejskim. Prawo to, określone w art. 41 ust. 2 lit. a Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej stanowi składową prawa do dobrej administracji oraz w art. 14 i 16 ust. 1 i 2 rekomendacji CM/Rec(2007)7. Wyraża ono roszczenie procesowe o to, aby być wysłuchanym (right to be heard). W orzecznictwie TSUE przyjmuje się, że obejmuje ono prawo do użytecznego i skutecznego przedstawienia stanowiska strony w każdym postępowaniu administracyjnym, w którym może zostać wydana decyzja wywierająca niekorzystny wpływ na jej prawa lub interesy (tak TSUE np. w wyroku z 22 listopada 2012 r., sygn. akt C-277/11, M. przeciwko Minister for Justice, Equality and Law Reform i in., EU:C:2012:744, LEX nr 1227117). Pominięcie możności realizacji tego prawa uznać należy, zwłaszcza w tak złożonej sprawie, stanowi naruszenie o charakterze istotnym.

Sprawa ta ma jeszcze jeden, bardzo ważny z perspektywy dobra wymiaru sprawiedliwości aspekt. Mianowicie nie można tracić z pola widzenia faktu, że postępowanie w sprawie niniejszej toczyło się w wyniku rozlicznych skarg kierowanych przez M. K., a więc osoby, która w postępowaniu karnym została przez biegłego w opinii wskazana jako ta, która naruszyła zasady ruchu drogowego i jej zachowanie pozostawało w związku przyczynowo – skutkowym z wypadkiem drogowym. W takiej sytuacji należy z dużą dozą staranności i obiektywizmu rozpatrywać kierowane pod adresem biegłego zarzuty. Mogą być one przecież, co wymaga rzecz jasna rzetelnej oceny, wynikiem dążenia do zdyskredytowania osoby, która wydała w sprawie określonej treści opinię w celu uzyskania korzystnego orzeczenia sądowego. Dokonywanie tego rodzaju machinacji godzi bezpośrednio w dobro wymiaru sprawiedliwości, bowiem w pozaprawny sposób może wpływać na wynik prowadzonego przez sąd procesu.

Uchybienia powyższe w sposób oczywisty wpłynęły na wynik sprawy. Gdyby organy dysponowały wyczerpującym materiałem dowodowym i przeprowadziły jego ocenę po wysłuchaniu skarżącego, wynik postępowania mógłby być zupełnie inny.

W ponownie prowadzonym postępowaniu organy zweryfikują przede wszystkim to, jak oceniona została przez sąd sporządzona przez biegłego opinia, dokonają rzetelnej oceny tego, jak biegły wywiązywał się dotąd z powierzonych mu obowiązków. W tym celu zasięgną w szczególności niezbędnych w tej sprawie opinii od przewodniczących wydziałów karnych sądów okręgu Sądu Okręgowego [...] w W.. Dopiero na tej podstawie sformułują stanowczą ocenę co do jakości pracy biegłego i przydatności jego osoby do wykonywania takiej funkcji dla organów wymiaru sprawiedliwości. Nie pominą także obowiązku wysłuchania biegłego, którego nie może zastępować możność formułowania wypowiedzi na piśmie, nawet jeżeli strona z niej aktywnie korzystała. Organy będą miały na uwadze także intencje autora kierowanych pod adresem biegłego skarg.

Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w związku z art. 135 p.p.s.a., orzekł jak w punkcie pierwszym wyroku. O kosztach postępowania Sąd postanowił na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. poz. 1800, ze zm.), na które złożyły się 200 złotych tytułem wpisu, 480 złotych tytułem wynagrodzenia pełnomocnika oraz 17 złotych tytułem opłaty od pełnomocnictwa.