Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 112/07
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2007-07-06 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6342 Przyznanie uprawnień kombatanckich oraz przyznanie uprawnień dla wdów /wdowców/ po kombatantach
Hasła tematyczne: Kombatanci
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. a-c
journal: Dz.U. 1991 nr 17 poz 75
law: Ustawa z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego.
article: art. 75
journal: Dz.U. 1960 nr 30 poz 168
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
article: art. 2,  art. 32  ust. 1,  art. 45  ust. 1
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.
Teza: 1. Nietrafnym jest  pogląd Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, że co do zasady nie jest uprawniony do czynienia samodzielnych ustaleń  czy konkretny obóz posiada cechy określone w art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. b-c ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami agresji wojennych i okresu powojennego (j.t. Dz. U 42/02371 z zm.).

2. Skoro normodawca konstytucyjny wskazuje, że Rzeczypospolita Polska jest demokratycznym państwem prawnym ( art. 2 Konstytucji RP z 2 kwietnia 1997r.- Dz.U. 78/97/483, sprost. 28/01/319, zm.200/05/1471), w którym obowiązuje zasada równości ( art. 32 ust. 1 Konstytucji), to wymóg wykładni ustawy w zgodzie z Konstytucją nakazuje, by umieszczenie w wydanym na podstawie art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy z 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (j.t. Dz.U. 142/97/950 ze zm.- w brzmieniu nadanym art. 3 pkt 3 ustawy z dnia 9 kwietnia 1999 r. o zmianie ustawy o Instytucie Pamięci Narodowej- Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, ustawy o kombatantach...- Dz.U. 38/99/360; aktualnie j.t. Dz.U. 42/02/371 ze zm.)- rozporządzeniu Prezesa Rady Ministrów z dnia 20 września 2001 r. w sprawie określenia miejsc odosobnienia, w których były osadzone osoby narodowości polskiej lub obywatele polscy innych narodowości (Dz.U. 106/01/1154, zm. 21

4/05/1801) danego obozu przesiedleńczego ma jedynie taki walor,

TEZY

1. Nietrafnym jest  pogląd Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, że co do zasady nie jest uprawniony do czynienia samodzielnych ustaleń  czy konkretny obóz posiada cechy określone w art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. b-c ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami agresji wojennych i okresu powojennego (j.t. Dz. U 42/02371 z zm.).

2. Skoro normodawca konstytucyjny wskazuje, że Rzeczypospolita Polska jest demokratycznym państwem prawnym ( art. 2 Konstytucji RP z 2 kwietnia 1997r.- Dz.U. 78/97/483, sprost. 28/01/319, zm.200/05/1471), w którym obowiązuje zasada równości ( art. 32 ust. 1 Konstytucji), to wymóg wykładni ustawy w zgodzie z Konstytucją nakazuje, by umieszczenie w wydanym na podstawie art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy z 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (j.t. Dz.U. 142/97/950 ze zm.- w brzmieniu nadanym art. 3 pkt 3 ustawy z dnia 9 kwietnia 1999 r. o zmianie ustawy o Instytucie Pamięci Narodowej- Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, ustawy o kombatantach...- Dz.U. 38/99/360; aktualnie j.t. Dz.U. 42/02/371 ze zm.)- rozporządzeniu Prezesa Rady Ministrów z dnia 20 września 2001 r. w sprawie określenia miejsc odosobnienia, w których były osadzone osoby narodowości polskiej lub obywatele polscy innych narodowości (Dz.U. 106/01/1154, zm. 21

4/05/1801) danego obozu przesiedleńczego ma jedynie taki walor,


SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maciej Dybowski po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym dnia 06 lipca 2007 r. w trybie uproszczonym sprawy ze skargi A.K. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień kombatanckich oddala skargę /-/ M. Dybowski MB


UZASADNIENIE

sygn. IV SA/Po 112/07

U Z A S A D N I E N I E

Prawomocnym wyrokiem z dnia 22 czerwca 2006 r.- IV SA/Po 1508/04 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu uchylił decyzję z dnia [...] października 2004 r. nr [...] i poprzedzającą ją decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych (dalej Kierownik Urzędu) z dnia [...] lutego 2004 r. nr [...] o odmowie przyznania A.K. uprawnień kombatanckich i zasądził od Kierownika Urzędu na rzecz Skarżącego kwotę [...]zł tytułem zwrotu kosztów sądowych.

W uzasadnieniu Sąd w szczególności wskazał, że bezspornym w sprawie jest, że A.K. urodził się i przebywał z matką w G. B. w D.; spornym jest, czy przebywanie w tym obozie uprawnia do objęcia art. 4 ustawy z 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (j.t. Dz.U. 42/02/371 ze zm.- dalej ustawa z 1991 r.). Uwzględniając ogólne sformułowane przesłanki art. 4 ustawy, treść delegacji ustawowej (art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy) i hasłowo ujęty katalog miejsc odosobnienia w § 2 i 5 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 20 września 2001 r. w sprawie określenia miejsc odosobnienia, w których były osadzone osoby narodowości polskiej lub obywatele polscy innych narodowości (Dz.U. 106/01/1154, zm. 214/05/1801- dalej rozporządzenie), w tym wymienioną nazwę D., trudno uznać, że obowiązujące przepisy wykluczają uznanie obozu, w którym urodził się A.K., za miejsce represji w rozumieniu art. 4 ustawy. Powołanie się na niemiecką publikację "[Das] nationalsocialistische Lagersystem" zasługuje na aprobatę i mieści się w możliwościach dowodowych organów administracji publicznej (art. 75 i art. 77 § 4 kpa). Materiał dowodowy musi podlegać ocenie, co winno mieć odzwierciedlenie w uzasadnieniu (art. 80 i art. 107 § 3 kpa), a czego zabrakło. Ustawa z 1991 r. i rozporządzenie posługują się jedynie nazwami obóz i podobóz. Gdyby matka Skarżącego M.N. przebywała i urodziła syna w jednym z komand znajdujących się w [...] i wymienionych w owej publikacji, Skarżącemu przysługiwałyby uprawnienia kombatanckie. Organ nie kwestionuje udokumentowanych faktów: pobytu M.N. i urodzenia syna A.K. w miejscowości D., w "obozie mieszanym" [...]. Kierownik Urzędu wskazuje na dwie kategorie nie wymienione w ustawie i rozporządzeniu- komando i obóz mieszany, przy czym z akt sprawy wynika, że zarówno w komandach, jak i obozach mieszanych przebywały przymusowo osoby zmuszane do pracy na rzecz hitlerowskiego reżimu. Według ustawodawcy, nie nazwa obozu (miejsca odosobnienia), ale fakt podlegania hitlerowskim władzom bezpieczeństwa (art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. b oraz c) i funkcja w realizacji eksterminacyjnej polityki okupanta wobec Polaków przesądza o kwalifikacji okresów przebywania jako represji i w konsekwencji o możliwości przyznania uprawnień kombatanckich (wyrok NSA z 6.2.1985- II SA 1789/84- ONSA 1/85/5= OSP 12/85/240).

Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia [...] listopada 2006 r. nr [...]na podstawie art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. a-c, art. 21 ust. 1 i art. 22 ust. 1 ustawy z 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (j.t. Dz.U. 42/02/371 ze zm.) w zw. z § 5 i 6 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 20 września 2001 r. w sprawie określenia miejsc odosobnienia, w których były osadzone osoby narodowości polskiej lub obywatele polscy innych narodowości (Dz.U. 106/01/1154 ze zm.) odmówił przyznania A.K. uprawnień kombatanckich na podstawie art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. a-c ustawy.

W uzasadnieniu Kierownik Urzędu wskazał w szczególności, że zgodnie z § 5 rozporządzenia do obozów mających cechy określone przez art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy, zaliczono: przejściowe obozy policji bezpieczeństwa (obozy internowania) wymienione z nazwy (pkt 1), wychowawcze obozy pracy (Arbeitserziehungslager) samodzielne oraz utworzone na terenie więzień i obozów przesiedleńczych (pkt 2); karne obozy pracy (Strafarbeitslager) samodzielnie oraz utworzone na terenie więzień (pkt 3); obozy typu Polenlager wymienione z nazwy (pkt 4); obozy pracy przymusowej dla Żydów (pkt 5). W § 6 rozporządzenia wymieniono obozy o cechach określonych w art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. c ustawy. Rozporządzenie nie wymienia w § 5 i 6, ani w żadnym innym miejscu obozu zlokalizowanego w [...] w D. Nie był to obóz koncentracyjny, wymieniony w art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. a, ani getto w myśl art. 4 ust. 1 pkt 2 ustawy. Z opinii Wydziału Ekspertyz i Opracowań Instytutu Pamięci Narodowej- Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (dalej IPN) z dnia [...] października 2006 r. nr [...], obóz [...] był obozem typu mieszkalnego, będącym czasowym, skoszarowanym miejscem zamieszkania, przeznaczonym dla robotników przymusowych, który nie spełnia warunków art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. a-c ustawy. Zagadnienia [robotników] przymusowych podlegają ustawie ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz.U. 87/96/395 ze zm.- dalej ustawa z 1996 r.). By możliwym było wydanie decyzji w oparciu o tę ustawę, niezbędne jest złożenie do Kierownika Urzędu udokumentowanego wniosku (k. 77-78 akt administracyjnych).

A.K., wnosząc o ponowne rozpatrzenie sprawy podniósł, że nie zgadza się z decyzją. Ocenił, że nieludzkie jest stawianie paragrafów pod interpretację przepisów. Nie podzielił ekspertyz IPN, bowiem "są ignorantami systemu komunistycznego". Zakwestionował nazwanie przez Niemców obozu [...], bowiem panowały w nim złe warunki. Ocenił, że zła wyrządzanego przez Niemców Polakom nie należy, nie można stopniować. Ocenił, że warto czynić sprawiedliwość tylko po to, by uczcić przedwczesną śmierć Jego matki a Jego uhonorować, jako ostatnie ogniwo, z widocznymi następstwami pobytu w obozie.

Decyzją z dnia [...] stycznia 2007 r. nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na podstawie art.127 § 3 i art.138 § 1 pkt 1 kpa, i art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. a-c, art. 21 ust. 1 i art. 22 ust. 1 ustawy z 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego- j.t. Dz.U. 42/02/371 ze zm., utrzymał w mocy własną decyzję z [...] listopada 2006 r.

Motywując decyzję Kierownik Urzędu powtórzył i rozwinął argumenty zaprezentowane w decyzji z [...] listopada 2006 r. Podniósł, że organ nie kwestionuje, że Wnioskodawca urodził się w obozie [...] w D. i przebywał tam z matką po urodzeniu aż do zakończenia wojny. Pobyt w [...][...]w D. (obozie mieszkalnym) nie stanowi podstawy przyznania uprawnień kombatanckich. Kierownik Urzędu, wskazując na podstawy prawne orzekania o uprawnieniach kombatanckich, stwierdził, że organ wydający decyzję co do zasady nie jest uprawniony do czynienia samodzielnych ustaleń czy konkretny obóz posiada cechy określone w art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. b-c ustawy. Z pisma IPN z dnia [...] października 2006 r. nr [...] wynika, że obóz [...]był obozem typu mieszkalnego. Terminem [...] oznaczano obozy mieszkalne będące czasowym, skoszarowanym miejscem zamieszkania, przeznaczonym dla robotników przymusowych, pracujących w tzw. trybie wolnonajemnym, które nie spełniają warunków art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. a-c ustawy. Nie ma dowodów świadczących, że A.K. urodził się, a następnie przebywał w zlokalizowanych w D. podobozach obozu koncentracyjnego w B.. Miejscowość D. została wymieniona w § 2 pkt 3 ppkt 40 rozporządzenia. Z publikacji ITS Arolsen "Das nationalsocialistische Lagersystem" (s. 243) wynika, że w D. istniały dwa podobozy (komanda zewnętrzne) obozu koncentracyjnego w B., których więźniowie pracowali w zakładach: Junkers Flugzeug- und Motorenwerke AG, Flugbau Stammwerk D.- komando to założono 25 lipca 1944, zamknięto w listopadzie 1944 r.; średnia liczebność wynosiła 50 osób; Dessauer Waggonfabrik- założone dnia 27 października 1944 r., po raz ostatni wspomniane w dokumentacji dnia 10 kwietnia 1945 r., średnia liczebność wynosiła 350 osób. Wynika z tego jednoznacznie, że obóz mieszkalny [...] w D. znajdował się poza ramami obozu koncentracyjnego w B. Zlokalizowane w D. podobozy KL B. powstały dopiero w lipcu i październiku 1944 r. A.K. urodził się w lutym 1944 r.- w okresie, w którym w D. nie istniały jeszcze podobozy KL B. Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 18.7.2002- III RN 48/02- OSNP 14/03/327 wskazał, że z samego faktu przebywania w miejscowości, w której znajdował się obóz...nie wynika domniemanie, że osoba ubiegająca się o uprawnienia kombatanckie podlegała represjom określonym w art. 4 ust. 1 pkt 1 ustawy. Z opinii IPN wynika, że obozy mieszkalne nie spełniają wymogów art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. a-c ustawy, zatem nie były to obozy koncentracyjne, więzienia lub ośrodki zagłady względnie obozy lub inne miejsca odosobnienia, w których warunki nie różniły się od warunków w obozach koncentracyjnych, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa. Nie oceniając nawet warunków panujących w obozach mieszkalnych, które mogły urągać godności człowieka, wskazać należy, że osoby osadzone w obozach mieszkalnych nie pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa. Publikacja "Das nationalsocialistische Lagersystem" została przygotowana przez Międzynarodową Służbę Poszukiwawczą Międzynarodowego Czerwonego Krzyża z siedzibą w Bad Arolsen (dalej MSP Arolsen). Podmiot ów od dziesiątków lat zajmuje się gromadzeniem i opracowywaniem informacji na temat ofiar represji hitlerowskich w całej Europie, w tym osób wywiezionych do obozów koncentracyjnych, obozów jenieckich, obozów pracy, deportowanych do pracy w rolnictwie i przemyśle, względnie zaginionych w związku z działaniami wojennymi. Instytucja ta gromadzi dane na temat miejsc, w których osoby represjonowane pracowały, ich lokalizacji i charakteru. Nie sposób poddawać w wątpliwość kompetencji tej instytucji i przygotowanych przez nią opracowań. Nie sposób poddawać w wątpliwość opinii IPN, która od zakończenia wojny pod różnymi nazwami, zajmuje się m.in. dokumentowaniem zbrodni popełnionych przez okupanta w Polsce i poza jej granicami. Przeprowadzone postępowanie dowodowe- po wykonaniu zaleceń Sądu

( w szczególności co do charakteru obozu B. w D.)- prowadzi do rozstrzygnięcia tej samej treści, co uchylone przez Sąd. Nie stanowi to naruszenia art. 153 ppsa. Jeśli uzupełnione postępowanie dowodowe wskazuje na zasadność poprzedniej decyzji, nic nie stoi na przeszkodzie wydaniu identycznego rozstrzygnięcia (wyrok NSA z 2.6.1999- IV SA 587/97). A.K. poinformowano, że okoliczności związane z urodzeniem się Wnioskodawcy z matki deportowanej na obszar III Rzeszy mogą mieć znaczenie w świetle przepisów ustawy z 1996 r.

A.K. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na decyzję Kierownika Urzędu z [...] stycznia 2007 r., wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu skargi Wnioskodawca podniósł, że Kierownik Urzędu oparł się na opinii IPN. IPN nie ma podstaw do orzekania o charakterze obozu [...] w D., bo brak dokumentów dotyczących obozu. "Dowolna" interpretacja charakteru obozu jest wymysłem historyków IPN. Obóz o nazwie [...] nie jest wymieniany nawet w dokumentach Międzynarodowej Służby Poszukiwawczej MCK z siedzibą w Bad Arolsen. W żadnym wykazie międzynarodowego archiwum nie ma nazwiska matki Wnioskodawcy i samego Skarżącego. Czy to dla historyków IPN znaczy, że dokumenty Skarżącego są sfałszowane? Od 2001 r. Skarżący nie otrzymuje, mimo ponawianych próśb, z B. A. żadnych odpowiedzi o charakterze obozu [...]. Uzasadnienie historyków nie ma żadnych podstaw, nie może być poparte żadnymi dowodami, bo ich brak. Rozporządzeniem wszystkie obozy w D., w tym [...], uznano za podobozy obozu koncentracyjnego B. Brak dokumentów dla [...][...] nie pozwala na umieszczenie obozu w publikacji "Das nationalsocialistische Lagersystem" . "Opieranie się na domniemaniach (?) "uczonych badaczy" IPN, bo uzurpują tylko sobie wydawanie słusznych opinii, jest lekceważeniem wszelkich norm ludzkich". "Wydanie orzeczenia przez historyków IPN i decyzja podjęta przez urzędnika Kierownika Urzędu są przejawem dyskryminacji dzieci wojny".

Organ orzekający w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swe stanowisko; wskazał, że oba podobozy KL Buchenwald powstały dopiero po urodzeniu się Wnioskodawcy.

A. K. wniósł o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.

Wobec braku w terminie 14 dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku żądania Kierownika Urzędu przeprowadzenia rozprawy, Sąd orzekał w trybie uproszczonym

( art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi- Dz.U. 153/02/1270 ze zm.- dalej ppsa; k. 12-17, 19-20).

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga okazała się niezasadną.

Zgodnie z art. 106 § 4 ppsa, Sąd Administracyjny bierze pod uwagę fakty powszechnie znane, nawet bez powołania się na nie strony; do postępowania dowodowego, o którym mowa w § 3, stosuje się odpowiednio kpc ( art. 106 § 5 ppsa). Utrwalonym w orzecznictwie Sądu Najwyższego i w doktrynie jest pogląd, że ustawowe określenie "fakty powszechnie znane" (art. 228 § 1 kpc, art. 77 § 4 kpa, art. 153 kpk z 1969 r., art. 168 kpk z 6 czerwca 1997 r.- Dz.U. 89/97/555 ze zm.) obejmuje również fakty historyczne, utrwalone w piśmiennictwie naukowym- te relacje o pewnych mających miejsce w przeszłości zdarzeniach, w tym także politycznych, które w sposób zgodny z zasadami metodologii naukowej, a więc w oparciu o różnorakie źródła, ujawnione zostały przez historyków (wyrok SN z 9.3.1993- WRN 8/93- OSNKW 7-8/93/49; OSP 6/94/117 z glosą J. Tylmana; WPP 2/94/101 z glosą S. Przyjemskiego; PS 4/96/67 z omówieniem J. Gudowskiego; PS 5/96/38 z omówieniem Z. Dody i J. Grajewskiego, akceptowane przez J. Gudowskiego "Kpc- tekst, orzecznictwo, piśmiennictwo" W.Pr.1998 t.1 s.473 uw.8).

Fakty powszechnie znane mogą być podstawą ustaleń organu administracji publicznej (art. 77 § 4 kpa); służyć także mogą ocenie dowodów, zebranych w postępowaniu. Do faktów powszechnie znanych nawiązuje w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Kierownik Urzędu, gdy pisze o komandach zewnętrznych czy o charakterze MSP Arolsen mimo, że nie przywołuje art. 77 § 4 kpa, ani publikacji, z których czerpie wiedzę pozaźródłową.

Wykładnią prawa jest operacja myślowa nie ograniczająca się do wykładni jednego przepisu, lecz operacja, w toku której dokonuje się przekładu zbioru przepisów ogłoszonych w aktach prawodawczych na zbiór norm postępowania równoznaczny jako całość z danym zbiorem przepisów ( M. Zieliński: "Interpretacja jako proces dekodowania tekstu prawnego" WN UAM 1972 s. 26 i n., "Wykładnia prawa. Zasady. Reguły. Wskazówki" W. Pr. 2002 s. 48 ; Z. Ziembiński "Logika praktyczna" PWN 2002 s. 230). W rozpatrywanej sprawie nie sposób ograniczać wykładni jedynie do przepisu art. 4 ust. 1 ustawy z 1991 r., lecz należy rozważyć całokształt uregulowań dotyczących statusu prawnego kombatantów i osób dotkniętych represjami wojennymi i okresu powojennego, i ich uprawnień. Ustawodawca w trzech ustawach stworzył system norm prawa materialnego, regulujących status i uprawnienia kombatantów i osób represjonowanych, odmiennie regulując przesłanki nabycia ( bądź zachowania) uprawnień kombatanckich ( w ustawie z 1991 r.) i nabycia prawa do świadczeń pieniężnych ( w ustawie z 1996 r. i w ustawie z dnia 2 września 1994 r. o świadczeniach pieniężnych i uprawnieniach przysługujących żołnierzom zastępczej służby wojskowej w kopalniach węgla, kamieniołomach i zakładach wydobywania rud uranu (j.t. Dz.U. 60/01/622 ze zm.- dalej ustawa z 1994 r.). W szczególności zatem przesłanki nabycia prawa do świadczenia z ustawy z 1996 r. i z ustawy z 1994 r., nie rodzą uprawnień kombatanckich ani nie pozwalają na zachowanie uprawnień kombatanckich z ustawy z 1991 r.

Intencją ustawodawcy było, by uprawnienia nabyte na podstawie jednej z tych ustaw, nie kumulowały się z uprawnieniami nabytymi na podstawie innej z owych ustaw (mimo, że konkretna osoba z tytułu kolejnych zdarzeń, może nabyć uprawnienia do uzyskania statusu kombatanta, jak i osoby represjonowanej w oparciu o więcej niż jedną z tych ustaw). Dlatego ustawodawca wprowadził zasadę, że świadczenie z ustawy z 1996 r. przysługuje wyłącznie osobom, które nie mają ustalonego prawa do dodatku: kombatanckiego, określonego w przepisach o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego; za tajne nauczanie, przysługującego na podstawie odrębnych przepisów ( art. 1 ust. 2 ustawy z 1996 r.). Podobnie w art. 1 ust. 4 ustawy z 1994 r. ustawodawca określił, że osobie uprawnionej jednocześnie do świadczenia pieniężnego, o którym mowa w ust. 1, do dodatku kombatanckiego lub świadczenia przysługującego w wysokości tego dodatku określonych w przepisach o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego, do dodatku określonego w przepisach o ubezpieczeniu społecznym rolników, a także do dodatku za tajne nauczanie przysługującego na podstawie odrębnych przepisów bądź do świadczenia pieniężnego określonego w przepisach o osobach deportowanych do pracy przymusowej oraz osadzonych w obozach pracy przez III Rzeszę i ZSRR przysługuje tylko jedno z tych świadczeń lub jeden z tych dodatków- wyższy lub wybrany przez zainteresowanego.

Skarżący zdaje się nawiązywać do rozumienia pojęcia represja, powszechnie przyjętego w języku polskim (" surowe środki odwetu; ich stosowanie"- "Słownik języka polskiego" pod red. W. Doroszewskiego PWN 1965 t. VII s.931; "Słownik języka polskiego" pod red. M. Szymczaka- PWN 1992 t.3 s.47; "kara, karanie (przez państwo albo sądy); polityczny: środek odwetu, ucisku, tłumienia buntu"- W. Kopaliński "Słownik wyrazów obcych i zwrotów obcojęzycznych" WP 1990 s.438-9) i z tego rozumienia wyprowadza błędny wniosek, że podleganie represjom w rozumieniu ustawy z 1996 r., pozwala na nabycie uprawnień na podstawie ustawy z 1991 r. W przypadku A. K. - urodzenie przez matkę deportowaną do pracy przymusowej na obszar III Rzeszy i przebywanie z Nią w warunkach deportacji, było represją w rozumieniu politycznym (jako środek ucisku), lecz nie w rozumieniu karnym. Stanowić może podstawę do ewentualnego przyznania świadczenia na podstawie art. 2 pkt 2 lit. a ustawy z 1996 r. w odrębnym postępowaniu- wszczętym na podstawie wniosku o świadczenie pieniężne, złożonego Kierownikowi Urzędu (o czym Skarżącego pouczono pismem z dnia 27 lipca 2005 r.- k. 50-51 akt administracyjnych). Nie przemawiało to za uwzględnieniem skargi w niniejszej sprawie.

Ustawodawca nie każdą represję objął działaniem ustawy, wyraźnie definiując (definicja legalna) pojęcie "represje" w rozumieniu: art. 4 ust. 1 ustawy z 1991 r., art. 2 ustawy z 1996 r., jak i w art. 1 ust. 1 i 2 ustawy z 1994 r. Obowiązkiem Sądu Administracyjnego jest badanie zgodności zaskarżonych decyzji z prawem, nie zaś zastępowanie ustawodawcy w określaniu, które jeszcze rodzaje represji winny wiązać się z nabyciem uprawnień na podstawie danej ustawy. Utrwalonym w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego jest pogląd, że pozostaje w zgodzie z zasadą państwa prawnego przyznanie uprawnień do świadczenia tylko pewnej, ściśle określonej grupie osób srożej represjonowanych, z pominięciem osób, które doznały represji mniej dolegliwych ( art. 2 i art. 32 Konstytucji RP z 2.4.1997 r.- Dz.U. 78/97/483, sprost. Dz.U. 28/01/319, zm 200/05/1471; uzasadnienie uchwały 7 Sędziów NSA z 12.10.1998- OPS 5/98- ONSA 1/99/1). Przykładowo art. 1 ustawy z 1996 r. przewiduje prawo do świadczenia pieniężnego dla osób, które podlegały represjom określonym w ustawie. Ustawa nie przewiduje objęcia świadczeniem wszystkich osób, które doznały represji okresu wojennego i powojennego. Nie dotyczy też wszystkich rodzajów i form represji, jakim w tym okresie poddani byli obywatele polscy- w szczególności ustawa przewiduje świadczenia tylko dla tych osób, wobec których okupanci stosowali represję pracy niewolniczej w zaostrzonej formie. Nie ulega wątpliwości, że sytuacja przymusowo zatrudnionych, izolowanych od dotychczasowego środowiska, była nieporównanie gorsza od sytuacji innych, przymusowo zatrudnionych osób, i to nawet wówczas, gdy warunki pracy były porównywalne ( uzasadnienie uchwały 7 S NSA z 12.10.1998- ONSA 1/99/1). W art. 2 ustawy z 1996 r., ustawodawca definiuje pojęcie represji w rozumieniu ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz.U. 87/96/395 ze zm).

Do prerogatyw władzy ustawodawczej, a nie sądowniczej, należy określanie, które z rodzajów represji uprawniają osoby poddane represjom w latach wojny i w okresie powojennym, do danej kategorii świadczeń, przewidzianej w jednej z owych trzech ustaw. Trafnie Skarżący wskazuje, że podlegał represjom w okresie od [...] lutego 1944 do zajęcia D. przez wojska alianckie, jednakże wbrew ocenie Zainteresowanego, nie były to represje, polegające na przebywaniu w hitlerowskich więzieniach, obozach koncentracyjnych i ośrodkach zagłady, innych miejscach odosobnienia, spełniających wymogi art. 4 ust. 1 pkt 1 lit a-c ustawy z 1991 r.

O prawidłowej subsumcji zadecydowało to, że Zainteresowany nie wykazał, by przebywał w obozie koncentracyjnym, ośrodku zagłady lub innym miejscu odosobnienia, w którym warunki pobytu nie różniły się od warunków w obozach koncentracyjnych, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa bądź w innym miejscu odosobnienia, w którym pobyt dzieci do lat 14 miał charakter eksterminacyjny, osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa. Tym samym Kierownik Urzędu, będąc związanym definicją legalną represji, zawartą w art. 4 ust. 1 pkt 1 lit a-c ustawy z 1991 r., nie naruszył prawa materialnego.

Skarżący nadmierne znaczenie przywiązuje do rozróżnienia między uprawnieniami kombatanckimi sensu largo ( powszechnie w orzecznictwie i piśmiennictwie określa się tak wszelkie uprawnienia uzyskane na podstawie ustawy o kombatantach, na co wpłynęła treść normatywna ustawy z dnia 26 maja 1982 r. o szczególnych uprawnieniach kombatantów- Dz.U. 16/82/122 ze zm. i praktyka orzecznicza na tle tej ustawy), a uprawnieniami kombatanckimi sensu stricto ( uzyskanymi za działalność kombatancką na podstawie art. 1 ust. 1 i 2 ustawy z 1991 r.), uprawnieniami uzyskanymi za działalność równorzędną i zrównaną z działalnością kombatancką ( art. 2 i 3 ustawy z 1991 r.) oraz uprawnieniami osób represjonowanych, do których stosuje się przepisy ustawy o kombatantach, podlegającym represjom wojennym i okresu powojennego (art. 4 ustawy z 1991 r.; A. Świątkowski "Uprawnienia inwalidów wojennych, wojskowych, kombatantów, osób represjonowanych, inwalidów z wypadków przy pracy i chorób zawodowych oraz ich rodzin" DW ABC 1997 s. 82- 88). Do uprawnień kombatanckich sensu largo odwołuje się też współczesny normodawca- przykładowo w w § 1 ust. 2 pkt 5 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 10 października 2001 r. w sprawie szczegółowego zakresu działania i organizacji Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych- Dz.U. 118/01/1257, zm. 141/04/1494, mowa o wydawaniu zaświadczeń osobom, którym decyzją Kierownika Urzędu zostały przyznane uprawnienia kombatanckie (sensu largo -bez różnicowania podstawy przyznania uprawnień z art. 1 ust. 2, art. 2, art. 3 bądź art. 4 ustawy z 1991 r. W rozporządzeniu Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 27 czerwca 1991 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu zaliczania okresów działalności kombatanckiej i okresów działalności równorzędnej z działalnością kombatancką do okresów zatrudnienia ( Dz.U. 62/91/263), mimo powołania w § 1 ust. 1 wprost okresów, o których mowa w art. 1 ust. 2, art. 2, art. 3 bądź art. 4 ust. 1 ustawy 1991 r., mowa o niezróżnicowanych "dokumentach stwierdzających przyznanie uprawnień kombatanckich" (§ 1 ust. 2 rozporządzenia- oczywiście sensu largo).

Dla oceny prawidłowości aktu subsumcji nie ma znaczenia, czy jako przedmiot sprawy organ administracji publicznej wskazał uprawnienia kombatanckie sensu largo, czy też uprawnienia osób, do których stosuje się przepisy ustawy o kombatantach, podlegających represjom wojennym i okresu powojennego, jeśli- jak było w niniejszej sprawie- organ prawidłowo wskazał właściwą normę prawa materialnego ( art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. a-c ustawy z 1991 r.) i należycie ją zastosował.

Brak po stronie Skarżącego uprawnień osoby, do której stosuje się przepisy ustawy z 1991 r., podlegającej represjom wojennym ( w rozumieniu art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. a-c ustawy z 1991 r.), jako i innych uprawnień kombatanckich sensu largo, nie uniemożliwia A.K. ubieganie się w ewentualnym odrębnym postępowaniu o świadczenie pieniężna na podstawie ustawy z 1996 r.

Wbrew stanowisku Skarżącego, w każdym systemie prawnym różnicuje się poziom uprawnień adekwatnie do natężenia cierpień, których doznał represjonowany. Podobnie jak "zło wyrządzane przez Niemcy Polakom" (k. 82v akt administracyjnych) miało różne natężenie (przykładowo- cierpienia zadawane ofiarom eksperymentów medycznych były nieporównanie większe niż cierpienia osób wysiedlanych z ich domostw), również sposób częściowego choćby naprawienia szkody czy zadośćuczynienia za cierpienia moralne i fizyczne podlega zróżnicowaniu. Także rozmiary świadczeń z Fundacji Polsko-Niemieckie Pojednanie (choć strona niemiecka jednoznacznie wskazuje, że nie są to odszkodowania), zróżnicowane są w stosunku do rodzaju represji i długości jej trwania. Takim samym zasadom hołduje polski ustawodawca we wskazanych trzech ustawach.

Błędnie Skarżący postrzega fachowość pracowników merytorycznych IPN. W szczególności podpisana pod informacją z dnia [...] października 2006 r. dr M. W. - Naczelnik Wydziału Ekspertyz i Opracowań IPN, jest wytrawnym specjalistą z zakresu badań obozów niemieckich- w tym autorką publikacji "Obozy hitlerowskie i ich rola w polityce okupacyjnej III Rzeszy" w: "Obozy hitlerowskie w Łodzi" pod red. A. Głowackiego i S. Abramowicza- Łódź 1998. Za podzieleniem stanowiska zawartego w informacji przemawia to, że Autorka wykryła błąd w tłumaczeniu przysięgłym nr rep. [...], dokonanym przez dra P.., który omyłkowo przetłumaczył słowo [...] jako obóz mieszany, miast obóz mieszkalny (k. 76).

To na stronie spoczywa obowiązek wykazania dowodami, że podlegała ona represjom, które w świetle prawa materialnego przemawiają za przyznaniem uprawnień kombatanckich bądź świadczenia na podstawie ustawy z 1996 r. Brak dalszych dokumentów (prócz przedstawionych w aktach administracyjnych), dotyczących obozu [...][...] w D., nie prowadzi do ustalenia, że skarżący przebywał w okresie od [...] lutego 1944 r. do nadejścia wojsk alianckich w którymkolwiek z dwu podobozów KL B. w D. bądź w innym miejscu odosobnienia, w którym osoby osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa.

A.K. błędnie w skardze formułuje wątpliwość co do "sfałszowania dokumentów" (k. 2v akt sądowych). Ani Autor informacji IPN, ani Kierownik Urzędu takiej wątpliwości nie podnieśli- przeciwnie- organ administracji publicznej jednoznacznie wskazał, że "nie kwestionuje, że wnioskodawca urodził się w obozie [...] w D. i przebywał tam z matką po urodzeniu aż do zakończenia wojny" (k. 88v akt administracyjnych). Zatem nie odmowa dania wiary dowodom z dokumentów, przedłożonych przez Skarżącego, a wyłącznie brak wykazania innych przesłanek materialnoprawnych uniemożliwił uwzględnienie wniosku A.K.

Każdy środek dowodowy- także publikacja naukowa- podlega swobodnej ocenie dowodów (art. 80 kpa). Wśród kryteriów oceny publikacji naukowej można wskazać: zgodność z zasadami metodologii danej dziedziny naukowej, wpływ wynikających z ograniczeń swobody badań naukowych i możliwości publikacji, także identyfikowania się twórcy z daną nacją czy grupą społeczną, która to identyfikacja może (acz nie musi) wpływać na wybór przedmiotu badań, dobór źródeł, sposób wyciągania z nich wniosków i sposób ich prezentacji. Źródła powstałe w Niemczech także podlegały krytyce ze strony polskich uczonych (przykładowo-spośród starszych publikacji- Krystyna Daszkiewicz: "Zbrodnie hitlerowskie w prawie karnym RFN" Instytut Zachodni 1972; Polemika w: Biuletynie Głównej Komisji Badania Zbrodni Hitlerowskich w Polsce" t. XXVIII W.Pr. 1978 s. 240-244).

Zakres działalności Międzynarodowego Biura Poszukiwań w Arolsen przedstawił m. in. długoletni (do dnia 31 grudnia 1977 r.) dyrektor Międzynarodowego Biura Poszukiwań Albert de Cocatrix (w Biuletynie Głównej Komisji Badania Zbrodni Hitlerowskich w Polsce" t. XXIX W.Pr. 1979 s. 265-271). A. de Cocatrix wskazał w szczególności na stały rozwój bazy źródłowej, zawartości Działu dokumentacji archiwalnej dotyczącej małoletnich- w tym obejmującej dzieci urodzone przez polskie robotnice przymusowej i umieszczonych w żłobkach, adoptowanych przez rodziny niemieckie; postępu badań prowadzących do sformułowania "Tymczasowego wykazu obozów koncentracyjnych oraz ich komand poza terenem obozu, a także innych podległych Reichsfuhrerowi SS miejsc uwięzienia w Niemczech i na terenach przez nie okupowanych" Arolsen 1969 r., a także nowej publikacji z 1979 r., zawierającej analityczny katalog obozów i więzień (tamże- s.268, 270). Z publikacji A. de Cocatrix wynika, że dokumentacja dotycząca obozu w Buchenwaldzie jest prawie kompletna (op. cit. s. 267). Tym samym wnioskowania zaprezentowane w zaskarżonej decyzji, w oparciu o należycie zgromadzony i oceniony materiał dowodowy (art. 7, art. 77 § 1 i 4, art. 80 i art. 107 § 1 i 3 kpa) nie prowadzą do odmiennych ustaleń, niźli zaprezentowane przez Kierownika Urzędu.

O uchyleniu decyzji z dnia [...] lutego 2004 r. zadecydowały w dominującym stopniu wady proceduralnoprawne- uzasadnienia decyzji obu instancji nie motywowały należycie rozstrzygnięcia, wykazując cechy pozorności. Z wadami procesowymi, związane były wówczas wady materialnoprawne (k. 76 akt administracyjnych). Wady te Kierownik Urzędu, ponownie rozpatrując sprawę, wyeliminował, należycie realizując wskazania co do dalszego postępowania, wyrażone w wyroku Sądu z dnia 22 czerwca 2006 r.- IV SA/Po 1508/04 (art. 153 ppsa).

Jedynie na marginesie należy wskazać, że nietrafnym jest pogląd Kierownika Urzędu, że "co do zasady nie jest uprawniony do czynienia samodzielnych ustaleń czy konkretny obóz posiada cechy określone w art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. b-c ustawy" z 1991 r.

Zagadnienie dopuszczalności każdego dowodu, nie będącego sprzecznym z prawem, jako przejawu rzetelności proceduralnej w postępowaniu administracyjnym, było już wielokrotnie przedmiotem wypowiedzi Trybunału Konstytucyjnego, Sądu Najwyższego, Naczelnego Sądu Administracyjnego i doktryny. W szczególności w polskim systemie prawa nie obowiązuje formalna teoria dowodów (wyrok NSA z 9.3.1989-II SA 961/88-ONSA 1/89/33, akceptowane przez zespół sędziów NSA pod red. R. Hausera "Kpa z orzecznictwem NSA, SN i TK" W.Pr.1995 s.165 t.8; odpowiednio- K. Piasecki "Kpc z komentarzem" W.Pr.1989 t.2 s. 412 uw.1). Pod rządem rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7.2.1983 r. w sprawie postępowania o świadczenia emerytalno- rentowe i zasad wypłaty tych świadczeń (Dz.U. 10/83/49 ze zm.) utrwalonym jest pogląd Sądu Najwyższego, z którego wynika, że przed Sądem ubezpieczeń społecznych dopuszczalne są wszelkie dowody nie zakazane przez prawo procesowe (wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 4.3.1997-III Aua 105/97- Apel.W-wa 2/97/7; wyrok SN z 25.7.1997-II UKN 186/97-OSNAP 11/98/342; wyrok SN z 24.5.2001-I PKN 413/00-Mo.Pr.22/01/1102= Rzeczpospolita 24-26.12.2001 s.C1, akceptowane przez A. Krajewskiego "Ubezpieczenie społeczne- praktyczne omówienie z orzecznictwem" WZPP 2002 s.173). Nie sposób wyprowadzać z tego wniosku o niedopuszczalności prowadzenia dowodów z zeznań świadków przed organami administracji w sprawach o zasiłek przedemerytalny. Utrwalonym jest pogląd Sądu Najwyższego, że ustalenie wykonywania zatrudnienia w szczególnych warunkach, jako przesłankę świadczenia, ustalać winien urząd pracy w postępowaniu o przyznanie tego zasiłku (odpowiednio- wyrok SN z 3.11.1994-I PZP 45/94-OSNAP 6/95/74, akceptowany przez J.Gudowskiego-PS 4/98/81).

Już pod rządem Konstytucji PRL z 22.7.1952 r. (j.t. Dz.U. 7/76/36, zm.2/80/81, 11/82/83, 39/83/175) Trybunał Konstytucyjny orzeczeniem z dnia 10.6.1987 r.- P 1/87 (OTK 1987 p.1, akceptowane przez: T. Żyznowskiego "Cywilnoprawna problematyka ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości-wybrane zagadnienia" W-wa 1988 s.55; K. Działochę i S.Pawelę "Orzecznictwo TK 1986-93- wybór, opracowanie, piśmiennictwo" Wyd. Pr. IUSTITIA 1996 s.129 i n.,poz.7; zespół sędziów NSA pod red. R.Hausera- op. cit. s. 167 t. 17) orzekł, że przepisy § 5 ust. 1 i 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16.9. 1985 r. w sprawie zaliczania wartości mienia nieruchomego pozostawionego za granicą na poczet opłat za użytkowanie wieczyste lub na pokrycie ceny sprzedaży działki budowlanej i położonych na niej budynków (Dz.U. 47/85/244) są niezgodne z przepisem art. 88 ust.5 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz.U. 22/85/99) i art. 75 kpa. Trybunał Konstytucyjny trafnie zwrócił uwagę w uzasadnieniu owego orzeczenia, że celem art. 88 ust. 1 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości było umożliwienie repatriantom zaliczenia wartości pozostawionego mienia na pokrycie opłat za użytkowanie wieczyste lub ceny sprzedaży działki budowlanej oraz ceny sprzedaży położonych na niej domów, budynków lub lokali. Prawo repatrianta do zaliczenia tego mienia wynikało ex lege z art. 88 ust. 1 owej ustawy i nie wymagało żadnego dowodu do czasu złożenia wniosku o zaliczenie wartości tego mienia w sprawie wcześniej przezeń wszczętej o ustanowienie na jego rzecz użytkowania wieczystego względnie nabycia państwowej nieruchomości. Prawo repatrianta realizowało się dopiero w konsekwencji wszczęcia takiego postępowania i jego zakończenia decyzją administracyjną. Wydanie decyzji musiało być poprzedzone postępowaniem według reguł kpa. Jedną z naczelnych zasad postępowania administracyjnego jest zasada prawdy obiektywnej- udowodnienie każdego faktu mającego znaczenie prawne może nastąpić za pomocą wszelkich legalnych środków (art.: 7, 75, 76 § 3 i art. 86 kpa). Trybunał Konstytucyjny wyraził pogląd, że jakiekolwiek ograniczenie w tym przedmiocie wynikać może tylko z przepisów ustawowych.

Od czasu wydania owego orzeczenia nastąpił znaczny rozwój nauk prawnych; nastąpiła także zmiana stanu prawnego. Wraz z wejściem w życie art. 1 Konstytucji RP z 1952 r., znowelizowanej art.1 pkt 3 i 4 Ustawy Konstytucyjnej z dnia 29.12.1989 r. (Dz.U. 75/89/444), utrzymanego w mocy przez art. 77 Ustawy Konstytucyjnej z dnia 17.10.1992 r. o wzajemnych stosunkach między władzą ustawodawczą i wykonawczą RP oraz o samorządzie terytorialnym (Dz.U. 84/92/426 ze zm.) wprowadzono do porządku prawnego zasadę państwa prawnego, ograniczającego swobodę ustawodawcy zwykłego. W ramach tej zasady w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego wskazano prawo do sądu - tym prawa obywatela do rzetelnej procedury ( J. Mikołajewicz "Pojmowaniew orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego RP"- w: "Polskie dyskusje o państwie prawa" pod red. S. Wronkowskiej-W.Sejm.1995 s.99 i n. zwłaszcza s.107-8 i akceptowane przezeń orzeczenia). Z dniem wejścia w życie Konstytucji RP z 2.4.1997 r. Sądy utraciły kompetencje do wydawania niekonstytucyjnych wyroków (art. 8 ust.1 i 2 w zw. z art. 178 ust.1 Konstytucji). Prawo do sądu - także w zakresie rzetelności proceduralnej- określone zostało w art. 45 ust.1 Konstytucji RP oraz art. 6 ust.1 Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności, ratyfikowanej przez Rzeczypospolitą Polską (art.: 9, 87 ust.1, 89 ust.1 pkt 2 Konstytucji RP). Trybunał Konstytucyjny w uchwale z dnia 25.1.1995 r.- OTK I/95/219 wskazał, że na prawo do sądu składa się także element materialny- możność prawnie skutecznej ochrony praw strony na drodze sądowej w ramach odpowiednio ukształtowanej procedury; sądy mają obowiązek stosować Konstytucję wprost, chyba że Konstytucja stanowi inaczej, a obowiązkiem sądu jest badanie w każdym przypadku zgodności stosowanego prawa z Konstytucją (art. 8 ust.1 i 2, art.178 ust.1 Konstytucji RP; uzasadnienie wyroku TK z 12.3.2002- P 9/01- OTK A 2/02/14; wyrok SN z 29.8.2001-III RN 189/00-OSNAP 6/02/130).

Niekonstytucyjną i naruszającą zasadę państwa prawnego (art. 2 Konstytucji RP), zasadę proporcjonalności ( art. 31 ust. 3), zasadę równości wobec prawa (art.32 ust.1), prawo do sądu w zakresie odpowiednio ukształtowanej procedury (art. 45 ust.1 Konstytucji RP i art. 6 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności) byłaby taka wykładnia powołanego rozporządzenia przez to, że bez dostatecznego powodu ograniczeniu uległby katalog środków dowodowych, dopuszczonych w art. 75 § 1 kpa, mimo że w postępowaniu administracyjnym obowiązuje zasada prawdy materialnej, utrudniając obywatelowi uzyskanie na drodze prawnej uprawnień kombatanckich w sytuacji, gdy obóz, w którym przebywał, nie zostałby ujęty w rozporządzeniu.

Przed sądem administracyjnym niedopuszczalne jest prowadzenie dowodów z zeznań świadków, przeto dowody dopuszczalne w myśl art. 75 § 1 kpa winny być z należytą starannością przeprowadzone przed organami administracji państwowej. Zasady dopuszczania jako dowodu wszystkiego, co nie jest sprzeczne z prawem (w szczególności dokumentów, zeznań świadków, opinii biegłych i oględzin) nie może ograniczać wykładnia prawa, dokonana wbrew zasadzie dokonywania wykładni ustawy i aktu doń wykonawczego w zgodzie z Konstytucją.

Skoro normodawca konstytucyjny wskazuje, że Rzeczypospolita Polska jest demokratycznym państwem prawnym ( art. 2 Konstytucji RP z 2 kwietnia 1997r.- Dz.U. 78/97/483, sprost. 28/01/319, zm.200/05/1471), w którym obowiązuje zasada równości ( art. 32 ust. 1 Konstytucji), to wymóg wykładni ustawy w zgodzie z Konstytucją nakazuje, by umieszczenie w wydanym na podstawie art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy z 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (j.t. Dz.U. 142/97/950 ze zm.- w brzmieniu nadanym art. 3 pkt 3 ustawy z dnia 9 kwietnia 1999 r. o zmianie ustawy o Instytucie Pamięci Narodowej- Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, ustawy o kombatantach...- Dz.U. 38/99/360; aktualnie j.t. Dz.U. 42/02/371 ze zm.)- rozporządzeniu Prezesa Rady Ministrów z dnia 20 września 2001 r. w sprawie określenia miejsc odosobnienia, w których były osadzone osoby narodowości polskiej lub obywatele polscy innych narodowości (Dz.U. 106/01/1154, zm. 214/05/1801) danego obozu przesiedleńczego ma jedynie taki walor, że w konkretnej sprawie strona nie musi prowadzić dowodów, że osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa a pobyt w tych miejscach odosobnienia miał charakter eksterminacyjny dla dzieci do lat 14 w rozumieniu art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. c ustawy. Ani ustawa o kombatantach, ani kodeks postępowania administracyjnego, nie wprowadziły zakazu dowodzenia w postępowaniu przed organem administracji publicznej w trybie art. 75 kpa, że pobyt w obozie innym, niż wymienione w § 5 lub 6 rozporządzenia, był represją w rozumieniu art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. b bądź c ustawy o kombatantach.

Przeciwna wykładnia prowadziłaby do naruszenia prawa do sądu ( art. 45 ust. 1 Konstytucji RP) na skutek nierzetelności proceduralnej , skoro w postępowaniu przed sądem administracyjnym niemożliwe jest prowadzenie innych dowodów, niźli uzupełniające z dokumentów i to w warunkach określonych w art. 103 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U. 153/02/1270 ze zm.)

Za taką wykładnią- prócz argumentów natury historycznej (uzupełnianie wiedzy historycznej o obozach wraz z upływem czasu i dostępem do nowych źródeł; dopiero wtórnie- uzupełnienie wykazu np. o Szczeglin, Młyniewo, Gniezno) i prawnej, przemawia także uzasadnienie wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 czerwca 2006 r.- II OSK 880/05, wskazujące, że w § 6 rozporządzenia, określając miejsca odosobnienia odpowiadające warunkom z art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. c ustawy z 1991 r., wymieniono tylko obozy na terenie Polski, choć obozy odpowiadające wskazanym w ustawie kryteriom znajdowały się na terenie Niemiec i krajów okupowanych.

Sądowi z urzędu znana jest najnowsza i najpełniejsza monografia traktująca o wysiedleniach ludności polskiej z Wielkopolski ( Marii Rutowskiej: "Wysiedlenia ludności polskiej z Kraju Warty do Generalnego Gubernatorstwa 1939-41"- Instytut Zachodni 2003; "Wysiedlanie ludności polskiej w latach 1939-41 z Kraju Warty do Generalnego Gubernatorstwa. Obóz przesiedleńczy na Głównej w Poznaniu" w: "Wizje i rzeczywistość. Studia o społeczeństwie, gospodarce i polityce poświęcone Profesorowi drowi Czesławowi Łuczakowi"- IH UAM 2002 s. 218) jako i starsza literatura przedmiotu ( w szczególności "Położenie ludności polskiej w Kraju Warty 1939- 45. Dokumenty niemieckie" w wyborze i tłumaczeniu Czesława Łuczaka- Wyd. Poznańskie 1987 i Czesława Łuczaka "Polscy robotnicy przymusowi w Trzeciej Rzeszy podczas II wojny światowej"- Wyd. Poznańskie 1974). Z publikacji tych nie da się wyprowadzić innych wniosków, niż przedstawione w zaskarżonej decyzji. W przypadku ujawnienia w przyszłości nowych dowodów, pozwalających na dokonanie innych ustaleń, Skarżący będzie mógł wnieść o wznowienie postępowania w sprawie zakończonej decyzją z dnia [...] stycznia 2007 r. (art. 145 § 1 pkt 5 kpa), bądź- gdy zajdą odpowiednie przesłanki- o zmianę tej decyzji (art. 154 § 1 i 2 kpa).

W obecnym stanie faktycznym i prawnym interesy Skarżącego chronione mogą być należycie w odrębnym postępowaniu, po złożeniu przez A.K. wniosku o świadczenie z ustawy z 1996 r.

W takim stanie rzeczy skoro zaskarżona decyzja nie narusza prawa procesowego w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy, ani prawa materialnego, Sąd na podstawie art. 151 ppsa skargę oddalił.

/-/ M. Dybowski

M.K./