Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 188/15
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2016-06-21 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: § 2 ust. 1 pkt 3, § 2 ust. 1 pkt 4, § 4 ust. 3, § 7, § 8 pkt 1, § 27
journal: Dz.U. 2009 nr 33 poz 262
law: Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 26 lutego 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy  finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013.
journal: Dz.U.UE.L 2009 nr 30 poz 16 art. 24 ust. 2
law: Rozporządzenie Rady (WE) nr 73/2009 z dnia 19 stycznia 2009 r. ustanawiające wspólne zasady dla systemów wsparcia bezpośredniego dla  rolników w ramach wspólnej polityki rolnej i ustanawiające określone systemy wsparcia dla rolników, zmieniające rozporządzenia (WE) nr  1290/2005, (WE) nr 247/2006, (WE) nr 378/2007 oraz uchylające rozporządzenie (WE) nr 1782/2003
journal: Dz.U.UE.L 2011 nr 25 poz 8 art. 18 ust. 2
law: Rozporządzenie Komisji (UE) Nr 65/2011 z dnia 27 stycznia 2011 r. ustanawiające szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr  1698/2005 w odniesieniu do wprowadzenia procedur kontroli oraz do zasady wzajemnej zgodności w zakresie środków wsparcia rozwoju  obszarów wiejskich.
journal: Dz.U.UE.L 2006 nr 368 poz 15 art. 47 ust. 1 i ust. 2
law: Rozporządzenie Komisji (WE) NR 1974/2006 z dnia 15 grudnia 2006 r. ustanawiające szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady  (WE) nr 1698/2005 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich  (EFRROW)

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Andrzej Skoczylas Sędzia NSA Joanna Zabłocka Sędzia NSA Małgorzata Korycińska (spr.) Protokolant Ilona Szczepańska po rozpoznaniu w dniu 21 czerwca 2016 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej M. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w G. z dnia 22 października 2014 r. sygn. akt II SA/Go 703/14 w sprawie ze skargi M. S. na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Z. z dnia [...] lipca 2014 r. nr [...] w przedmiocie płatności rolnośrodowiskowej 1. oddala skargę kasacyjną, 2. zasądza od M. S. na rzecz Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Z. 180 (sto osiemdziesiąt) złotych tytułem kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

I

Wojewódzki Sąd Administracyjny w G., wyrokiem objętym skargą kasacyjną, oddalił skargę M. S. na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (ARiMR) w Z. z dnia [...] lipca 2014 r. w przedmiocie przyznania płatności rolnośrodowiskowej.

Sąd I instancji orzekał w następującym stanie sprawy:

skarżąca wystąpiła o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej na rok 2013 r. Wniosek obejmował Pakiet 2 - rolnictwo ekologiczne: wariant 2.10 - uprawy sadownicze i jagodowe (w okresie przestawienia), zaś do płatności zadeklarowano działki rolne z rośliną w plonie głównym – jabłoń domowa (tabela VIII wniosku) o łącznej powierzchni 24,74 ha. Dnia 6 czerwca 2013 r. skarżąca złożyła zmianę do wniosku, w której zwiększona została powierzchnia do wariantu 2.10 o 28,21 ha. Podczas kontroli w dniach od 7 do 9 sierpnia 2013 r. stwierdzono rozbieżności pomiędzy powierzchnią deklarowaną we wniosku, a powierzchnią faktyczną działek rolnych stwierdzoną w trakcie kontroli.

Decyzją z dnia [...] marca 2014 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w w S. przyznał skarżącej płatność rolnośrodowiskową na rok 2013 w pomniejszonej wysokości, tj. w kwocie 36.965,52 zł. Decyzja ta została utrzymana mocy zaskarżoną decyzją Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego ARiMR w Z.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w G. oddalając skargę wyrokiem objętym skargą kasacyjną wskazał, że kwestię sporną w sprawie stanowiła przede wszystkim okoliczność, czy stwierdzone podczas kontroli na działkach rolnych nieprawidłowości w postaci nieutrzymania przez skarżącą minimalnej obsady jabłoni domowej, pozwalają na zastosowanie w odniesieniu do tych działek 100% zmniejszenia płatności rolnośrodowiskowej na 2013 rok. W ocenie organu przepisy rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 26 lutego 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. Nr 33, poz. 262 ze zm.; dalej: rozporządzenie rolnośrodowiskowe z 2009 r.) nie przewidują odstępstw od stosowania § 27 ust. 1 i 2 w zw. z załącznikiem nr 7 do tego rozporządzenia, z kolei skarżąca stoi na stanowisku, że organ pomimo uregulowań zawartych w tych przepisach winien rozważyć możliwość niestosowania zmniejszenia płatności z uwagi na wystąpienie drobnej niezgodności w rozumieniu art. 24 ust. 2 rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009 z dnia 19 stycznia 2009r. ustanawiającego wspólne zasady dla systemów wsparcia bezpośredniego dla rolników w ramach wspólnej polityki rolnej i ustanawiającym określone systemy wsparcia dla rolników (Dz.U.UE.L.2009.30.16; dalej: rozporządzenie nr 73/2009).

Sąd nie podzielił stanowiska skarżącej i wskazał, że nie może budzić większych wątpliwości, że w zakresie zobowiązań rolnika ubiegającego się o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej, w tym zobowiązania do przestrzegania ponadpodstawowych wymogów określonych dla danego wariantu, mieści się także respektowanie zakreślonego przez ustawodawcę wymogu utrzymywania minimalnej obsady drzew, której wielkość dla jabłoni domowej (jako wymóg dla wariantu 2.10) określono w załączniku nr 3 do rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2009 r. na poziomie 125 szt./ha. W konsekwencji przyznanie rolnikowi płatności rolnośrodowiskowej w pełnej wysokości determinowane było spełnieniem przez rolnika ww. wymogu, zaś niezachowanie minimalnej obsady skutkowało - stosownie do treści § 27 ust. 1 i ust. 2 oraz załącznika nr 7 do rozporządzenia - zastosowaniem sankcji w postaci 100 % zmniejszenia płatności.

Odnosząc się do argumentacji skargi dotyczącej istnienia podstaw do odstąpienia od pomniejszenia płatności rolnośrodowiskowej z uwagi na wystąpienie przesłanki "drobnej niezgodności" Sąd podzielił pogląd organu, że przewidziana w § 32 ust. 1 rozporządzenia "drobna niezgodność", o której mowa w art. 24 ust. 2 rozporządzenia nr 73/2009 odnosi się wyłącznie do naruszeń wymogów i norm składających się na system wzajemnej zgodności. Zdaniem Sądu w stanie faktycznym sprawy art. 24 ust. 2 rozporządzenia nr 73/2009 nie znajduje zastosowania, wobec uznania, że stwierdzone niedobory w obsadzie dotyczyły wymogu wykraczającego ponad podstawowe wymagania, o których mowa w § 32 rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2009 r. Sąd nie zgodził się w tym zakresie ze stanowiskiem WSA w G. z dnia 7 sierpnia 2014 r., sygn. akt II SA/Go 395/14.

W ocenie Sądu nie znajduje także uzasadnienia zarzut skargi dotyczący zaniechania dokonania przez organy ARiMR oceny, czy ilość sadzonek zakupiona, dopuszczona i dosadzona zgodnie z zasadami dobrej kultury rolnej i w terminie agrotechnicznym, a wynikająca z przedłożonych przez skarżącą dowodów, mieści się w granicach uznania za drobną niezgodność, jeśli zważy się, iż organ - uwzględniając, iż w gospodarstwie skarżącej na powierzchni 52,95 ha powinna być obsada na poziomie 6.618 szt. drzewek (5% min. 6.287 szt. drzewek), uznał, że 2.000 szt. dosadzonych drzewek stanowi prawie 30% wszystkich drzewek, którymi powinien być obsadzony obszar deklarowany do płatności przez cały rok - słusznie nie zgodził się ze stanowiskiem strony, iż stwierdzony brak obsady stanowić może "drobną niezgodność".

Sąd stwierdził, że bez znaczenia jest powoływanie się przez skarżącą na okoliczność wystąpienia szkód łowieckich, które jako inne - nie dające się przewidzieć w dniu rozpoczęcia realizacji zobowiązania rolnośrodowiskowego, a mające wpływ na realizację zobowiązania i będące wynikiem przyczyn niezależnych od rolnika - okoliczności, o jakich mowa w § 35 pkt 8 rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2009 r. kwalifikują się do kategorii siły wyższej lub wyjątkowych okoliczności, jeśli się uwzględni, że możliwość częściowego uchylenia się od negatywnych skutków niedotrzymania warunków obsady w razie wystąpienia tych okoliczności dotyczy braku wymagalności zwrotu pomocy, a nadto uwarunkowane jest od powiadomienia Agencji przez rolnika o wystąpieniu takiej okoliczności w terminie 10 dni roboczych od dnia, w którym rolnik uzyskał taką możliwość, a którego to wymogu skarżąca nie dopełniła.

Sąd uznał decyzję za prawidłową również w odniesieniu do pozostałych, zastosowanych przez organ pomniejszeń płatności rolnośrodowiskowej na 2013 r.

Ponadto Sąd nie dopatrzył się nieprawidłowości w sposobie przeprowadzenia kontroli na zadeklarowanych przez skarżącą do płatności działkach rolnych.

W podstawie prawnej wyroku Sąd I instancji powołał art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270; dalej: ppsa).

II

Skargę kasacyjną wniosła skarżąca zaskarżając wyrok w całości i zarzucając mu:

1) na podstawie art. 174 pkt 1 ppsa naruszenie prawa materialnego, a to:

a) przepisu art. 18 ust. 2 rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011 z dnia 27 stycznia 2011 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w odniesieniu do wprowadzenia procedur kontroli oraz do zasady wzajemnej zgodności w zakresie środków wsparcia rozwoju obszarów wiejskich (Dz.U.UE.L.2011.25.8; dalej: rozporządzenie nr 65/2011) w związku z art. 91 ust. 3 Konstytucji RP, art. 288 TFUE i art. 2 Traktatu o przystąpieniu Rzeczypospolitej Polskiej do Unii Europejskiej poprzez błędną wykładnię i w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie polegające na uznaniu, że wymóg minimalnej obsady ma być spełniony przez rolnika w każdym momencie roku, za który wnioskowana jest płatność, oraz przez zastosowanie przepisów prawa krajowego, które są niezgodne z prawem wspólnotowym i przyjęcie, że bez względu na wagę nieprawidłowości (zakres, trwałość, rozmiar) rolnik musi spełniać wymagania odnoszące się do minimalnej obsady w każdym momencie roku, za który wnioskuje płatność, zaś niespełnienie wymogu minimalnej obsady w jakimkolwiek momencie roku skutkuje zastosowaniem zmniejszenia 100% płatności dla działek dotkniętych niezgodnością a rolnik nie może uzupełnić minimalnej obsady przez dosadzenia w pierwszym możliwym terminie agrotechnicznym przypadającym jeszcze w roku, za który wnioskuje płatność;

b) przepisu art. 51 ust. 4 lit. a rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 z dnia 20 września 2005 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) (Dz.U.UE.L.2005.277.1 ze zm., dalej: rozporządzenie nr 1698/2005) oraz art. 24 ust. 2 rozporządzenia nr 73/2009 w związku z § 32 ust. 1 w związku z § 3 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 26 lutego 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 przez błędną wykładnię przejawiającą się w stwierdzeniu, że drobna niezgodność pozwalająca na niestosowanie zmniejszeń, pomimo stwierdzenia nieprawidłowości na zadeklarowanych działkach, odnosi się wyłącznie do podstawowych wymogów, do której to kategorii nie zalicza się wymóg minimalnej obsady, zatem naruszenie wymogu minimalnej obsady nie pozwala na rozpatrywanie wagi nieprawidłowości w kategoriach drobnej niezgodności;

2) na podstawie art. 174 pkt 2 ppsa naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a to:

- przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ppsa w związku z art. 21 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (tekst jedn. Dz. U. z 2013 r. poz. 173; dalej: ustawa o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich) przejawiające się tym, że Sąd dokonał wadliwej kontroli legalności działań organów ARiMR, które zgromadzony w sprawie materiał dowodowy oceniły niezgodnie z zasadami doświadczenia życiowego oraz wyprowadziły wnioski nielogiczne w świetle dowodów, a mianowicie, że uszkodzenia drzew uznanych za niekwalifikowalne wynikały z niedbalstwa skarżącej, a dalej że dokonała dosadzeń wyłączenie z powodu niezgodności stwierdzonych w raporcie z kontroli na miejscu, oraz że ilość kwalifikowalnych drzew została ustalona rzetelnie, podczas gdy skarżąca przedstawiła dowody wykazujące, że nie ponosi odpowiedzialności za uszkodzenia drzew uznanych za niekwalifikowalne oraz że kontrola na miejscu była przeprowadzona w sposób niemiarodajny i pobieżny.

Podnosząc te zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA w G. oraz o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego, w tym zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

III

W odpowiedzi na skargę kasacyjną Dyrektor [...] Oddziału ARiMR w Z. wniósł o jej oddalenie i zasądzenie kosztów postępowania.

IV

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.

Kontroli instancyjnej sprawowanej w jej granicach poddany został wyrok, w którym Sąd I instancji zaakceptował stanowisko organów o zastosowaniu w odniesieniu do działek skarżącej 100% zmniejszenia płatności rolnośrodowiskowej na 2013 r., ze względu na niespełnienie wymogu minimalnej obsady drzew.

Sąd stwierdził, że w stanie faktycznym sprawy nie ma zastosowania art. 24 ust. 2 rozporządzenia nr 73/2009, a zatem przepis, który pozwala na niestosowanie zmniejszenia płatności w sytuacji drobnej niezgodności. Wobec uznania, że stwierdzone niedobory w obsadzie dotyczyły wymogu wykraczającego ponad podstawowe wymagania, o których mowa w § 32 rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2009 r. Sąd nie podzielił poglądu zaprezentowanego w wyroku WSA w G. z dnia 7 sierpnia 2014 r., sygn. akt II SA/Go 395/14, zgodnie z którym o drobnej niezgodności w rozumieniu art. 24 ust. 2 rozporządzenia nr 73/2009 można też mówić w przypadku innych wymogów, aniżeli wymogi podstawowe określone § 3 pkt 1 rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2009 r., gdyż odesłanie zawarte w § 32 rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2009 r. do przepisów o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego jest pojęciem bardzo szerokim i obejmuje również ustawę o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich, która w art. 28c stanowi, że zmniejszenia nie stosuje się w przypadku stwierdzenia drobnej niezgodności. Należy zauważyć, że wyrok ten został uchylony przez NSA w dniu 22 kwietnia 2016 r., sygn. akt II GSK 2553/14. W uzasadnieniu tego wyroku NSA stwierdził, że § 32 ust. 1 rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2009 r. dopuszcza możliwość uznania przypadków za drobną niezgodność jedynie w odniesieniu do podstawowych wymagań wskazanych w § 3 pkt 1 tego aktu. Niezasadny jest zatem argument, że odesłanie w § 32 rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2009 r. do przepisów o płatnościach w ramach systemów bezpośredniego wsparcia jest pojęciem bardzo szerokim, obejmującym wszystkie akty normatywne składające się na system pomocy dla producentów rolnych, w tym ustawę o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich, gdyż obejmuje wszystkie wspomniane akty, ale w zakresie, w jakim odnoszą się do wymagań podstawowych (wymogów i norm). Dlatego zdaniem NSA przepis ten nie może być stosowany w przypadku uchybienia wymogom dla poszczególnych pakietów i wariantów określonych w załączniku nr 3 do rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2009 r. W przypadku wystąpienia tych uchybień zastosowanie ma § 27 rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2009 r.

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie orzekającym podziela pogląd zaprezentowany w powołanym wyroku i w związku z powyższym za niezasadne uznaje wskazane w petitum skargi kasacyjnej zarzuty naruszenia przepisów prawa materialnego. Zauważa nadto, że powołany w pierwszym zarzucie art. 18 ust. 2 rozporządzenia nr 65/2011 obliguje państwa członkowskie do odzyskiwania wsparcia lub nieprzyznawania go lub określenia kwoty zmniejszenia pomocy, w szczególności na podstawie rozmiaru, zasięgu i trwałości stwierdzonej nieprawidłowości. W kolejnych akapitach tego przepisu doprecyzowano pojęcia rozmiaru, zasięgu i trwałości niezgodności.

Zestawiając tę regulację unijną z przepisami krajowymi – rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2009 r. – nie sposób skutecznie wywodzić, że prawodawca krajowy nie uwzględnił, przy ustalaniu wysokości zmniejszeń płatności rozmiaru, zasięgu i trwałości stwierdzonej nieprawidłowości.

Wskazać należy, że zgodnie z § 2 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2009 r. płatność rolnośrodowiskową przyznaje się rolnikowi jeżeli realizuje 5-letnie zobowiązanie rolnośrodowiskowe, o którym mowa w art. 39 rozporządzenia nr 1698/2005, obejmujące wymogi wykraczające ponadpodstawowe wymagania, w ramach określonych pakietów i ich wariantów, zgodnie z planem działalności rolnośrodowiskowej, na gruntach, na których rolnik zadeklarował realizację tego zobowiązania we wniosku o przyznanie pierwszej i kolejnych płatności rolnośrodowiskowych. Rolnik musi też spełniać warunki przyznania płatności rolnośrodowiskowej w ramach określonych pakietów lub ich wariantów określone w rozporządzeniu (§ 2 ust. 1 pkt 4 rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2009 r.).

Dalej § 7 rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2009 r. stanowi, że płatność rolnośrodowiskowa w ramach pakietu wymienionego w § 4 ust. 1 pkt 2 jest przyznawana, jeżeli rolnik prowadzi produkcję rolną zgodnie z przepisami o rolnictwie ekologicznym, przepisami rozporządzenia Rady (WE) nr 834/2007 z dnia 28 czerwca 2007 r. w sprawie produkcji ekologicznej i znakowania produktów ekologicznych i uchylającego rozporządzenie (EWG) nr 2092/91 (Dz. Urz. UE L 189 z 20.07.2007, str. 1, z późn. zm.) oraz przepisami wydanymi w trybie przepisów tego rozporządzenia, w szczególności w zakresie uprawy roślin. Zgodnie z § 8 pkt 1 płatność rolnośrodowiskowa jest przyznawana do działek rolnych - w przypadku pakietów wymienionych w § 4 ust. 1 pkt 1-6 i 8.

Natomiast § 4 ust. 3 tego rozporządzenia w zakresie wymogów dla poszczególnych pakietów i ich wariantów odsyła do załącznika nr 3 tego aktu. W tabeli znajdującej się w tym załączniku wskazano, że dla wariantu 2.10. Uprawy sadownicze i jagodowe (w okresie przestawiania) minimalna obsada jabłoni domowych powinna wynosić 125 sztuk/ha.

Z powyższych uregulowań wynika, że podmiot, który podejmuje się w zamian za płatności realizacji programu rolnośrodowiskowego przez okres 5 lat, zobowiązuje się w ten sposób do realizacji ściśle określonych działań zgodnych z planem rolnośrodowiskowym, w tym przestrzegania ponadpodstawowych wymogów określonych dla danego wariantu.

Przyznanie skarżącej płatności rolnośrodowiskowej w pełnej wysokości determinowane było spełnieniem przez skarżącą wymogu minimalnej obsady jabłoni 125 sztuk/ha przez cały okres realizacji zobowiązania rolnośrodowiskowego, a nie tylko w okresach zabiegów agrotechnicznych, zaś jego niezachowanie skutkowało zastosowaniem sankcji w postaci 100% zmniejszenia płatności. Stosownie bowiem do przepisu § 27 rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2009 r. jeżeli zostanie stwierdzone uchybienie w przestrzeganiu przez rolnika wymogów w ramach określonych wariantów poszczególnych pakietów, płatność rolnośrodowiskowa przysługuje w danym roku w zmniejszonej wysokości, w części dotyczącej działek rolnych, zwierząt lub stref buforowych - w stosunku do których stwierdzono takie uchybienie, z tym że w określonych przypadkach wymienionych w załączniku nr 7 do rozporządzenia wysokość płatności rolnośrodowiskowej jest zmniejszana w części dotyczącej danego pakietu albo wariantu (ust. 1). Wysokość zmniejszeń płatności rolnośrodowiskowej w przypadku, o którym mowa w ust 1, jest określona w załączniku nr 7 do rozporządzenia (ust. 2). Zgodnie z załącznikiem nr 7 dla wariantu 2.10 Uprawy sadownicze i jagodowe (w okresie przestawienia) za nieutrzymywanie minimalnej obsady drzew lub krzewów (granica błędu do 5% minimalnej obsady) przewidziano zmniejszenie płatności o 100%.

Wprawdzie na etapie postępowania administracyjnego, a także w skardze kasacyjnej skarżąca podnosiła, że niezachowanie wymogu w postaci minimalnej obsady drzew jest wynikiem okoliczności od niej niezależnych, jednakże nie mogło mieć to wpływu na wynik sprawy.

Zgodnie bowiem z art. 47 ust. 1 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1974/2006 z dnia 15 grudnia 2006 r., ustanawiające szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) (Dz.U.UE.L.2006.368.15), państwa członkowskie mogą uznać w szczególności następujące kategorie siły wyższej lub wyjątkowych okoliczności, w których nie będą wymagać częściowego lub pełnego zwrotu pomocy otrzymanej przez beneficjenta: śmierć beneficjenta, długotrwała niezdolność beneficjenta do wykonywania zawodu, wywłaszczenie dużej części gospodarstwa, jeśli takiego wywłaszczenia nie można było przewidzieć w dniu podjęcia zobowiązania, katastrofa naturalna poważnie dotykająca grunty gospodarstwa, wypadek powodujący zniszczenie budynków dla zwierząt gospodarskich, choroba epizootyczna dotykająca część lub całość należącego do rolnika żywego inwentarza. Przypadki siły wyższej lub nadzwyczajnych okoliczności powinny być zgłaszane na piśmie do kierownika biura powiatowego ARiMR w terminie do 10 dni od dnia, w którym rolnik jest w stanie dokonać tej czynności. Obowiązkowo do takiego zgłoszenia należy dołączyć odpowiednie dowody potwierdzające ich wystąpienie (ust. 2). § 35 rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2009 r. wskazuje jeszcze inną kategorię siły wyższej lub wyjątkowych okoliczności, w przypadku wystąpienia której zwrot pomocy nie jest wymagany.

Mając powyższe na uwadze należy podkreślić, że w okolicznościach sprawy ewentualna szkoda wynikająca z działania zwierzyny leśnej czy wskutek gradobicia nie mogła mieć wpływu na decyzję o płatności rolnośrodowiskowej, tak jak chciałaby tego skarżąca. Wynika to z faktu, że kategorie siły wyższej lub wyjątkowych okoliczności dotyczą innego rodzaju postępowania – a mianowicie postępowania w kwestii ustalenia kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności. Zatem przepis art. 47 ust. 2 rozporządzenia nr 1974/2006 nie stanowi podstawy do przyznania płatności, mimo niespełniania warunków do jej otrzymania, a jedynie zwalnia beneficjenta z obowiązku zwrotu otrzymanej nienależnie pomocy (por. wyrok NSA z dnia 12 maja 2016 r., sygn. akt II GSK 238/15; dostępny w CBOSA).

Z ustaleń faktycznych wynika, że skarżąca nieutrzymywała na zgłoszonych do płatności działkach minimalnej obsady jabłoni domowej przez cały okres zobowiązania. Świadczą o tym nie tylko wyniki kontroli przeprowadzonej na działkach skarżącej w dniach 7 do 9 sierpnia 2013 r., ale także uzupełnienie brakujących nasadzeń drzew, których skarżąca, jak sama przyznaje dokonała po stwierdzeniu uchybień. Zatem zastosowanie pomniejszenia płatności o 100% było prawidłowe, a organ nie miał obowiązku, jak już wyżej zostało wskazane czynienia rozważań, czy istnieje podstawa do odstąpienia od zmniejszenia płatności. Zastosowanie takiej sankcji to nic innego jak nieprzyznanie płatności wobec niespełnienia warunków do jej otrzymania.

Wyżej wskazanych ustaleń faktycznych nie mogły skutecznie podważyć argumenty skarżącej podnoszone na poparcie zarzutu naruszenia przepisów postępowania tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa w zw. z art. 21 ust. 2 pkt 2 ustawy o wspieraniu obszarów wiejskich. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego dowody czy okoliczności, na które powołuje się skarżąca w żadnym stopniu nie podważały przeprowadzonych w sprawie ustaleń odnośnie do stanu uprawy jabłoni, który utrwalony został w treści protokołu kontroli na miejscu oraz przeprowadzonymi w jej toku dowodami (dokumentacja fotograficzna). Faktem jest bowiem, że w dniu kontroli na miejscu stan obsady jabłoni na kontrolowanych działkach dalece odbiegał od obowiązujących w tej mierze wymogów.

Z przedstawionych powodów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 ppsa oraz art. 204 pkt 1 ppsa i art. 205 § 2 ppsa w związku z § 14 ust. 2 pkt 2 lit. b rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (tekst jedn. Dz.U. z 2013 r., poz. 490) orzekł jak w sentencji.