Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt I SA/Po 1394/08
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2009-01-28 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6539 Inne o symbolu podstawowym 653
Hasła tematyczne: Inne
Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 141 par. 4,  art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 41a ust. 1 pkt 2
journal: Dz.U. 1998 nr 7 poz 25
law: Ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników - tekst jedn.
article: art. 7,  art. 77 par. 1, art.138
journal: Dz.U. 1960 nr 30 poz 168
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Stanisław Małek /spr./ Sędziowie NSA Gabriela Gorzan NSA Maria Skwierzyńska Protokolant st. sekr. sąd. Laura Szukała po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 stycznia 2009r. sprawy ze skargi T. K. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie umorzenia należności z tytułu nienależnie pobranego świadczenia I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] Nr [...]; II. zasądza od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu) na rzecz adwokata B. D. tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu kwotę [...] w tym tytułem wynagrodzenia kwotę [...] i opłaty z tytułu udzielonego pełnomocnictwa kwoty 17,00 zł oraz tytułem 22% podatku od towarów i usług [...]; III. stwierdza, że decyzje wymienione w pkt I nie mogą być wykonane do dnia uprawomocnienia się niniejszego wyroku. /-/ G.Gorzan /-/ S.Małek /-/ M.Skwierzyńska


UZASADNIENIE

Decyzją Regionalnego Oddziału Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego w P. z [...] ustalona została T. K. nadpłata nienależnie pobranego świadczenia (50% części uzupełniającej renty inwalidzkiej rolniczej) w związku z nabycie przez współmałżonka prawa do świadczenia emerytalnego w ZUS.

T.K. wniosła do Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego o umorzenie pobranego świadczenia.

Prezes KRUS decyzją z 23 lutego 2007 r. umorzył kwotę [...], stanowiącą połowę należności głównej oraz odsetek wraz z kosztami upomnienia.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Prezes KRUS decyzją z [...] utrzymał swoją decyzję w mocy. Stwierdził, iż sytuacja materialna wnioskodawczyni (emerytura rolnicza płatna kwartalnie w wysokości [...] świadczenie emerytalne męża w kwocie [...] oraz gospodarstwo rolne o powierzchni 7,63 ha) pozwala na spłatę pozostałej kwoty nienależnie pobranego świadczenia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 16 listopada 2007r. sygn. akt V SA/Wa 1680/07 uchylił zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu wskazano, iż zgodnie z przepisem art. 41a ust. 1 pkt 2 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników – Prezes Kasy lub upoważniony przez niego pracownik w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zainteresowanego, na jego wniosek, uwzględniając możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stan finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego, może umorzyć należności Kasy z tytułu nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części. W tym postępowaniu poprzez art. 52 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników stosuje się przepisy ustawy z 13 października 1998 r. i systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. Nr 137, poz. 887 ze zm.) przewidujący stosowanie Kodeksu postępowania administracyjnego. Decyzja w sprawie powinna zatem być poprzedzona postępowaniem dowodowym zgodnym z wymogami Kpa i winna spełniać wymagania zawarte w art. 107 § 3.

W zaskarżonej decyzji z [...] Prezes KRUS niewłaściwie ocenił okoliczności, które wskazywały na stan zdrowia wnioskodawczyni, a tym samym na jej realne możliwości finansowe w spłacie zadłużenia. Nie ulega bowiem wątpliwości, iż stan jej zdrowia (udar mózgu z paraliżem połowicznym-lewostronnym nadciśnienie tętnicze oraz migotanie przedsionków serca wymaga ciągłej rehabilitacji ruchowej, stałych nakładów finansowych związanych z rehabilitacją i zakupem lekarstw, co w zestawieniu z dochodami jej i męża może wskazywać na trudności związane z ponoszeniem dodatkowych kosztów.

Powołanie się w zaskarżonej decyzji na posiadanie gospodarstwa rolnego o pow. 7,63 ha nie wyjaśnia, czy z tego areału czerpie ona korzyści chociażby ze sprzedaży płodów rolnych, uzyskując środki inne niż żywność.

Nie zostały też ustalone możliwości finansowe syna skarżącej oraz wysokość i forma jego wywiązywania się z obowiązku alimentacyjnego.

Wskazano, iż wnioskodawczyni wymaga opieki innej osoby ze względu na niemożność samodzielnej egzystencji. Stan jej zdrowia wymaga też nabycia sprzętu rehabilitacyjnego, co potwierdza zaświadczenie lekarskie z 27 czerwca 2007 r.

W związku z powyższym koniecznym jest w ponownym postępowaniu wyjaśnienie i ustalenie rzeczywistego dochodu T. K. po odjęciu koniecznym i bieżących kosztów związanych z normalną w jej warunkach egzystencją.

Sąd stwierdził, iż zaskarżona decyzja narusza przepisy art. 7, art. 8, art, 77 § 1 Kpa, co uzasadniało jej uchylenie na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Prezes KRUS decyzją z 08 maja 2008 r. umorzył T. K. połowę należności głównej – [...]. oraz odsetki w kwocie [...] – łącznie [...], odmawiając uwzględniania wniosku co do pozostałej kwoty to jest [...].

Ustalono, iż przeciętny dochód (rok 2007) w rodzinie zainteresowanej wynosi [...]., a ponoszone wydatki miesięcznie stanowiły kwotę [...].

T. K. wniosła o ponowne rozpatrzenie sprawy, powołując się na swoją "tragiczną sytuację materialną i życiową". Podkreśliła, iż po zapłaceniu wszystkich kosztów utrzymania, w tym znacznych kosztów leczenia nie pozostają jej żadne środki na spłatę zadłużenia. Wskazała, iż stan jej zdrowia wymaga niezwłocznego nabycia sprzętu rehabilitacyjnego.

Decyzją z [...] Prezes KRUS na podstawie przepisu art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 127 § 3 Kpa oraz art. 41a ust. 1 pkt 2 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz.U. z 2008 r., Nr 50, poz. 291) odmówił umorzenia kwoty [...].

Ustalono, że T. K. wraz z mężem jest właścicielem gospodarstwa rolnego o pow. 7,63 ha (0,88 przeliczeniowych), a ich syn posiada gospodarstwo o pow. 4.47 ha (1.32 przeliczeniowych).

W roku 2007 wraz z mężem uzyskali następujące dochody:

a) emerytura wraz z dodatkiem pielęgnacyjnym z tytułu zaliczenia do I grupy inwalidzkiej – [...],

b) emerytura męża – [...],

c) dochód gospodarstwa rolnego według zaświadczenia Wójta Gminy – [...],

d) dopłata z ARiMR – [...].

Łącznie dochody wyniosły [...] – miesięcznie [...].

Zainteresowana poniosła w roku 2007 miesięczne wydatki według przedłożonych rachunków po [...], w tym zakup lekarstw [...].

Prezes KRUS wskazał, iż rozpatrując wniosek o umorzenie wzięto pod uwagę:

a) sytuację materialno-bytową,

b) koszty zakupu lekarstw i środków opatrunkowych,

c) nie powiadomienie organu rentowego o nabyciu przez męża uprawnień do emerytury z ZUS,

d) fakt dużo korzystniejszej sytuacji zdrowotnej i materialno-bytowej w dacie ustalenie wysokości nienależnie pobranych świadczeń (2002 r.) i nie podjęcia w tym czasie żadnych starań w celu uregulowania zadłużenia.

Ustalono także, że syn wnioskodawczyni udziela jej pomocy w prowadzeniu

gospodarstwa rolnego, a córka udziela jej pomocy przy wykonywaniu czynności bytowych w prowadzeniu gospodarstwa domowego. Zainteresowana zamierza przekazać gospodarstwo rolne swoim wnukom. Po przekazaniu gospodarstwa jej emerytura wzrośnie do kwoty [...] miesięcznie, a córka będzie obowiązana realizować obowiązek alimentacyjny wynikający nie tylko z mocy prawa, ale i z faktu, że obdarowanymi mają być jej dzieci.

Prezes KRUS uznał, iż przedstawiona sytuacja materialno-bytowa i stan funduszu emerytalno-rentowego Kasy pozwala na przyjęcie, iż T. K. posiada dochody, które umożliwią jej spłatę pozostałej kwoty nienależnie pobranej emerytury.

T. K. wniosła skargę, domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji.

Wskazała, iż "świadomie nie wyłudziła" pobranych świadczeń. Aktualnie jest osobą schorowaną, która wymaga opieki co potwierdzają przedłożone zaświadczenia lekarskie i rachunki za leki i koszty rehabilitacji. W tej sytuacji nie posiada żadnych dalszych środków, które mogłaby przeznaczyć na spłatę przedmiotowego zadłużenia.

Prezes KRUS w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentacje zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 11 października 2008 r., - stwierdził swą niewłaściwość i przekazał sprawę według właściwości Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Poznaniu.

Zgodnie z przepisem art. 59 § 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – sąd, któremu sprawa została przekazana, jest związany postanowieniem o przekazaniu sprawy. Nie dotyczy to przekazania sprawy Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do przepisu art. 3 § 1 Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270) oraz art. 1 § 2 ustawy Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2002 Nr 153, poz. 1269), sąd rozpoznając skargę sprawuje kontrole działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Kontrola ta obejmuje stan faktyczny i prawny na dzień wydania zaskarżonej decyzji.

Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołana podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).

Ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działania (lub bezczynność) było przedmiotem zaskarżenia (art. 153 p.p.s.a.).

Sąd, uwzględniając skargę uchyla ją, jeżeli stwierdzi naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1c p.p.s.a.).

Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia stanowi przepis art. 41a ust. 1 pkt 2 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz.U. z 1998 r. Nr 7, poz. 25).

Według wskazanego przepisu należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń mogą być umorzone w całości lub w części w przypadku:

a) ważnego interesu wnioskodawcy,

b) uwzględnieniu jego możliwości płatniczych,

c) stanu finansów funduszu emerytalno-rentowego i składkowego.

Przedmiotem rozstrzygnięcia na obecnym etapie postępowania jest kwota

[...], z tytułu nienależnie pobranych świadczeń rentowych.

Treść powołanego przepisu prawa materialnego wskazuje, iż jest on oparty na tzw. uznaniu administracyjnym (Prezes Kasy może umorzyć w całości lub w części). Uznanie administracyjne jest szczególną formą ustawowego upoważnienia organów administracji państwowej do określonego działania.

Nie oznacza to jednak dowolności działania organu w toku postępowania administracyjnego w ramach którego winny być podjęte wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego (art. 7 Kpa) i w sposób wyczerpujący winien być zebrany i rozpatrzony cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 Kpa).

Zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja z 08 maja 2008 r. w zakresie odmowy umorzenia należności głównej w kwocie [...] naruszają wymogi wskazanych przepisów.

W wyroku z 18 listopada 2007 r. Sąd Administracyjny stwierdził, iż skarżąca doznała w 2006 r. udaru mózgu z paraliżem połowicznym lewostronnym, choruje na nadciśnienie tętnicze oraz migotanie przedsionków. Stan zdrowia skarżącej wymaga stałej rehabilitacji ruchowej i ciągłych nakładów finansowych związanych z rehabilitacją i zakupem lekarstw. Wskazał, iż w toku ponownego rozpoznania sprawy w zakresie wniosku o umorzenie kwoty [...] "koniecznym jest przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego w tym zakresie i ustalenie rzeczywistego dochodu dłużnika po odjęciu koniecznych i bieżących kosztów związanych z normalną w warunkach skarżącej egzystencją".

Organ rozstrzygający sprawę winien uwzględnić stan faktyczny z daty wydania zaskarżonej decyzji (art. 138 Kpa).

Tymczasem z treści zaskarżonej decyzji z [...] wynika, iż Prezes KRUS za podstawę ustaleń stanu faktycznego przyjął dochody i wydatki skarżącej oraz jej męża z roku 2007, pomijając całkowicie koszty utrzymania w okresie od stycznia do czerwca 2008 r.

Organ administracji, oceniając zakres wydatków nie odniósł się również do żądania skarżącej uwzględnienia kosztu nabycia niezbędnego przy jej schorzeniu sprzętu rehabilitacyjnego (k. 237 i 256).

Stwierdzono w zaskarżonej decyzji, iż skarżąca posiada "stałe źródło dochodu z gospodarstwa rolnego".

Jednak wbrew wskazaniom zawartym w wyroku Sądu z 16 listopada 2007 r. nie zostało wyjaśnione, czy i jakie uzyskuje skarżąca korzyści chociażby ze sprzedaży płodów rolnych. Jest to o tyle istotne, że wprawdzie grunt gospodarstwa stanowi 7,63 ha ale liczony w hektarach przeliczeniowych jest to zaledwie 0,88 ha, co wskazywałoby, że w większości są to grunty w niskiej klasie. Należało też uwzględnić, iż skarżąca jest osobą całkowicie niezdolną do pracy i wymaga opieki innej osoby (I grupa inwalidzka), a jej mąż posiada stwierdzony umiarkowany stopień niepełnosprawności (k. 273).

W zaskarżonej decyzji podkreślono, iż skarżąca oraz jej mąż mogą przekazać gospodarstwo swemu synowi, z którym wspólnie mieszkają bądź wnukom, co pozwoliłoby na wzrost jej emerytury z kwoty [...] do kwoty [...]. Zdaniem organu odwoławczego ta okoliczność stanowi również podstawę odmowy umorzenia zaległości.

Powyższa argumentacja nie jest jednak zasadna. Wskazany bowiem przepis prawa materialnego stanowiący nakazuje uwzględnienie aktualnych "możliwości płatniczych" wnioskodawcy. Rozpoznanie wniosku o umorzenie nie może zatem być uwarunkowane przyszłymi zdarzeniami, w wyniku których mógłby nastąpić wzrost emerytury rolniczej.

Wbrew wymogom powołanego przepisu Prezes KRUS nie przedstawił też stanu finansów funduszu emerytalno-rentowego i składkowego i jego wpływu na rozstrzygniecie niniejszej sprawy. W tym zakresie ograniczono się jedynie do stwierdzenia, iż uwzględniono stan tego funduszu. Uzasadnienie decyzji w tej części narusza więc przepis art. 107 § 3Kpa, gdyż nie zawiera wyjaśnienia podstawy prawnej rozstrzygnięcia, a w szczególności rzeczywistego stanu funduszu emerytalno-rentowego i jego wpływu na problem umorzenia przedmiotowej kwoty.

Zaskarżona decyzja stwierdza, iż rozpoznając wniosek "wzięto pod uwagę sytuację materialno-bytową w dacie ustalenia nadpłaty świadczenia oraz fakt, iż nadpłata powstała wyłącznie z winy skarżącej".

Powyższe okoliczności nie mogły jednak mieć wpływu na rozstrzygnięcie, gdyż nie wchodzą w zakres przesłanek, o których mowa w przepisie art. 41a ust. 1 pkt 2 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników.

Jeżeli chodzi o udzieloną przez syna i córkę skarżącej pomoc w prowadzeniu gospodarstwa rolnego i domowego, to w tym zakresie nie wykazano, czy ta pomoc ma jakikolwiek wpływ na możliwości płatnicze zainteresowanej.

W świetle powyższych okoliczności należy wskazać, iż właściwa ocena występowania bądź braku racjonalnych przesłanek w konkretnej sprawie może być dokonana tylko po wszechstronnym i wnikliwym rozważeniu całokształtu materiału dowodowego.

Uznając, iż skarga jest zasadna na podstawie przepisu art. 145 § 1 pkt 1c p.p.s.a. orzeczono jak w punkcie I-ym sentencji wyroku.

W toku ponownego rozpatrzenia sprawy organ administracji winien kierować się powyższymi wskazaniami co do dalszego postępowania (art. 141 § 4).

Rozstrzygnięcie zawarte w punkcie III-im oparte jest na przepisie art. 152.

O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 i art. 250 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

/-/ G.Gorzan /-/ S.Małek /-/ M.Skwierzyńska

uk