Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1489/05
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2006-04-24 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6102 Nabycie mienia Skarbu Państwa z mocy prawa z dniem 1 stycznia 1999 r. przez jednostki samorządu terytorialnego
Skarżony organ: Minister Skarbu Państwa
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Marek Stojanowski asesor WSA Mirosław Gdesz asesor WSA Jerzy Siegień (spr.) Protokolant Magdalena Bocianowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 kwietnia 2006 r. sprawy ze skargi "[...]" Sp. z o. o. w G. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] maja 2005 r. nr [...] w przedmiocie nabycia mienia Skarbu Państwa z mocy prawa przez jednostkę samorządu terytorialnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 2004 r., [...], obie w części dotyczącej nieruchomości położonej w K. przy ul. [...], oznaczonej w ewidencji gruntów i budynków jako działka nr [...], 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w części określonej w punkcie 1. 3. oddala skargę w pozostałym zakresie.


UZASADNIENIE

Zarząd Województwa [...] wnioskiem z dnia 16 kwietnia 2002 r. wystąpił do Wojewody [...] o wydanie decyzji stwierdzającej nabycie na rzecz Województwa [...] nieruchomości Skarbu Państwa, będących we władaniu Państwowej Instytucji [...] "[...] " w G., na podstawie art. 60 ustawy z dnia 13 października 1998 r. - Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz. U. Nr 133, poz. 872, z późn. zm.).

Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] grudnia 2004 r., stwierdził nabycie jedenastu nieruchomości i odmówił stwierdzenia nabycia z mocy prawa z dniem 1 stycznia 1999 r. przez Województwo [...] mienia, w skład którego wchodzi:

1) nieruchomość gruntowa, położona w W. przy ul. [...], oznaczona w ewidencji gruntów i budynków, w obrębie [...], jako działka nr [...] o powierzchni [...] ha, zapisana w księdze wieczystej KW nr [...] jako własność Gminy Miasta W.;

2) nieruchomość gruntowa zabudowana, położona w K. przy ul. [...], oznaczona, w ewidencji gruntów i budynków w obrębie [...], jako działka nr [...] o powierzchni [...] ha, zapisana w księdze wieczystej KW nr [...], prowadzonej w Sądzie Rejonowym w B. Wydziale Ksiąg Wieczystych, jako własność Przedsiębiorstwa Państwowego [...] (Centrala [...] - Przedsiębiorstwo Państwowe Wyodrębnione).

Od tej decyzji w części dotyczącej odmowy stwierdzenia nabycia przez Województwo [...] dwóch powyższych nieruchomości odwołała się Sp. z o.o. "[...]", podnosząc w uzasadnieniu, że ustalenia co do prawa własności są niezgodne ze stanem faktycznym.

Minister Skarbu Państwa decyzją z dnia [...] maja 2005 r., po rozpoznaniu odwołania [...] Sp. z o. o. od decyzji Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 2004r., w części dotyczącej odmowy stwierdzenia nabycia z mocy prawa z dniem 1 stycznia 1999 r. przez Województwo [...] przedmiotowego mienia, utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu powyższej decyzji Minister Skarbu Państwa stwierdził, że zgodnie z art. 15 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 oraz art. 16 ust. 1 ustawy z dnia 16 lipca 1987 r. o kinematografii (Dz. U. Nr 22, poz. 127, z późn. zm.) organem założycielskim i nadzorującym Państwową Instytucję [...] "[...]" w G. do dnia 31 grudnia 1998 r. był Przewodniczący Komitetu Kinematografii.

Zgodnie z art. 147 ustawy z dnia 24 lipca 1998 r. o zmianie niektórych ustaw określających kompetencje organów administracji publicznej w związku z reformą ustrojową państwa (Dz. U. Nr 106, poz. 668, z późn. zm.), jednostki samorządu terytorialnego przejmą z dniem 1 stycznia 1999 r. w zakresie nie objętym art. 145 i 146 tejże ustawy, mające siedzibę na obszarze tych jednostek instytucje i jednostki organizacyjne, w tym mające osobowość prawną, podległe lub podporządkowane właściwym ministrom lub centralnym organom administracji rządowej, wojewodom lub innym organom administracji rządowej albo przez nich nadzorowane, wykonujące określone w tej ustawie zadania jednostek samorządu terytorialnego. Jednocześnie wypełniając delegację ustawową Prezes Rady Ministrów rozporządzeniem z dnia 25 listopada 1998 r. (Dz. U. Nr 147, poz. 965, z późn. zm.) określił wykaz instytucji i jednostek organizacyjnych podległych lub podporządkowanych właściwym ministrom i centralnym organom administracji rządowej albo przez nich nadzorowanych, które na podstawie powołanej ustawy są przekazywane określonym jednostkom samorządu terytorialnego. W załączniku nr 1 do tego rozporządzenia pod pozycją Województwo [...] w części 1 pkt 1 określono, iż Państwową Instytucję [...] "[...]" w G. przekazuje się temu województwu samorządowemu. Oznacza to, że z dniem 1 stycznia 1999 r. Państwowa Instytucja [...] "[...]" została w całości przekazana Samorządowi Województwa [...].

Ustosunkowując się do podniesionych w odwołaniu zarzutów Minister Skarbu Państwa stwierdził, że zgodnie z odpisem z księgi wieczystej KW nr [...] urządzonej dla nieruchomości gruntowej, położonej w W. przy ul. [...], właścicielem nieruchomości ujawnionym w dziale II KW jest Gmina [...], a podstawą wpisu była decyzja Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w B. z dnia [...] lipca 1951 r. l. dz. [...] oraz decyzja Urzędu Wojewódzkiego w W. z dnia [...] stycznia 1993 r. nr [...] i decyzja Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej z dnia [...] marca 1993 r. nr [...].

W aktach sprawy znajduje się wprawdzie poświadczona za zgodność z oryginałem decyzja Wojewody [...] z dnia [...] listopada 2002 r., znak [...] stwierdzająca nabycie przez Instytucję [...] "[...]" w G. Oddział w B. prawa użytkowania wieczystego powyższego gruntu i nieodpłatnego nabycia własności usytuowanego na nim budynku [...] "[...]", z akt sprawy nie wynika jednak czy decyzja ta jest prawomocna i dlaczego prawo to nie zostało ujawnione w księdze wieczystej.

W przypadku natomiast nieruchomości objętej księgą wieczystą KW nr [...] ustanowioną dla nieruchomości położonej w K. przy ul. [...], Minister Skarbu Państwa wskazał, że jej właścicielem ujawnionym w dziale II KW jest Przedsiębiorstwo Państwowe [...] (Centrala [...] - Przedsiębiorstwo Państwowe Wyodrębnione), a podstawą wpisu była decyzja Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w B. z dnia [...] czerwca 1950 r. oraz decyzja Urzędu Wojewódzkiego [...] w B. z dnia [...] stycznia 1946 r.

Minister Skarbu Państwa podkreślił ponadto, że aktem notarialnym przekazania nieruchomości do nowej spółki "[...]" nie weszły nieruchomości objęte powyższymi księgami wieczystymi, tj. KW nr [...] i KW nr [...]. Tym samym organ ten uznał, że Państwowa Instytucja [...] "[...] " jako przenosząca swoje prawa na nową spółkę nie wniosła żadnych praw do tych nieruchomości, a tym samym nie ma podstaw do uwzględnienia odwołania.

Skargę na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] maja 2005 r., utrzymującą w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 2004 r., złożyła Spółka z o.o. "[...]", zarzucając jej naruszenie:

1) przepisów prawa materialnego poprzez błędną interpretację przepisu art. 27 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2000 r. Nr 46, poz. 543, z późn. zm.) polegającą na przyjęciu, że nabycie - na podstawie art. 200 tej ustawy - prawa użytkowania wieczystego gruntów i własności budynków wymaga wpisu do księgi wieczystej,

2) przepisów postępowania poprzez nieprzeprowadzenie postępowania dowodowego w koniecznym zakresie, co w konsekwencji doprowadziło do niezgodnie ze stanem faktycznym ustalenia, że wyżej wymieniona nieruchomość wskazana w pkt 1 stanowi własność Gminy Miasta W. oraz, że nieruchomość wskazana w pkt 2 stanowi własność Przedsiębiorstwa Państwowego [...] (Centrala [...] Przedsiębiorstwo Państwowe Wyodrębnione).

Strona skarżąca wskazała, że w przypadku nieruchomości w K., zaskarżona decyzja dotyczy wprost poprzednika prawnego skarżącego - Przedsiębiorstwa Państwowego [...] (Centrala [...] - Przedsiębiorstwo Państwowe Wyodrębnione), którego Państwowa Instytucja [...] "[...]" była następcą prawnym. Przedsiębiorstwo Państwowej Instytucji [...] [...] zostało natomiast wniesione aportem na pokrycie udziałów w skarżącej Spółce z o.o. [...]. A zatem zaskarżona decyzja dotyczy również interesu prawnego tej spółki.

Skarżąca spółka powołała się ponadto na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] listopada 2002 r., sprostowaną postanowieniem Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 2003 r., stwierdzającą nabycie z mocy prawa, na podstawie art. 200 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, przez Instytucję [...] [...] [...] "[...] " z siedzibą w G., prawa użytkowania wieczystego nieruchomości położonej w W. przy ul. [...], oznaczonej geodezyjnie numerem działki [...] oraz prawa własności usytuowanego na niej budynku stanowiącego odrębną nieruchomość.

Minister Skarbu Państwa stwierdzając jedynie, że w przypadku nieruchomości objętej księgą wieczystą KW nr [...] ustanowioną dla nieruchomości położonej w K. przy ul. [...] właścicielem nieruchomości ujawnionym w dziale II KW jest Przedsiębiorstwo Państwowe "[...] " (Centrala [...] - Przedsiębiorstwo Państwowe Wyodrębnione), nie dopełnił, zdaniem strony skarżącej, obowiązków związanych z podjęciem wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego.

Strona skarżąca przedstawiła cały ciąg przekształceń, jakim ulegało Przedsiębiorstwo Państwowe "[...]". Zostało ono utworzone dekretem Rady Ministrów z dnia 13 listopada 1945 r. (Dz. U. Nr 55, poz. 308). Na mocy zarządzenia Nr 50 Ministra Kultury i Sztuki z dnia 29 grudnia 1950 r. powstało przedsiębiorstwo państwowe pod nazwą: Okręgowy Zarząd [...] w G. W dniu 1 stycznia 1952 r. weszła w życie ustawa z dnia 15 grudnia 1951 r. o kinematografii (Dz. U. Nr 66, poz. 452). Przepis art. 16 tej ustawy zniósł przedsiębiorstwo państwowe "[...] Polski". Prawa i obowiązki zlikwidowanego przedsiębiorstwa przejęły: Centralny Urząd Kinematografii oraz poszczególne przedsiębiorstwa państwowe podlegające temu Urzędowi. Jednym z tych przedsiębiorstw był Okręgowy Zarząd [...] w G.

Okręgowy Zarząd [...] w G., na podstawie zarządzenia Nr 109 Ministra Kultury i Sztuki z dnia 11 lipca 1959 r. został podporządkowany Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w G. i otrzymał nazwę: Wojewódzki Zarząd [...] w G. Zarządzeniem Nr 78 Ministra Kultury i Sztuki z dnia 15 grudnia 1975 r. w sprawie utworzenia i organizacji okręgowych przedsiębiorstw rozpowszechniania filmów (Dz. U. MKiS Nr 11, poz. 61) utworzono m. in. Okręgowe Przedsiębiorstwo [...] w G. Przedsiębiorstwo to, zgodnie z § 1 pkt 3 i § 2 powołanego zarządzenia przejęło zadania, obowiązki, aktywa i pasywa Wojewódzkiego Zarządu [...] w G. oraz Centrali [...] w G.

Z dniem wejścia w życie ustawy z dnia 16 lipca 1987 r. o kinematografii (Dz. U. Nr 22, poz. 127, z późn. zm.), Okręgowe Przedsiębiorstwo [...] w G. stało się instytucją [...] w rozumieniu tej ustawy (art. 59 ust. 1). Na podstawie uchwały nr 207/87 Rady Ministrów z dnia 23 grudnia 1987 r. w sprawie nadania statutu komitetu kinematografii, instytucja ta otrzymała nazwę: Okręgowa Instytucja [...] [...] w G.

Na mocy zarządzenia Nr 6 Przewodniczącego Komitetu Kinematografii z dnia 12 kwietnia 1990 r. połączono Okręgową Instytucję [...] [...] w G. z Okręgową Instytucją [...] w B. i Okręgową Instytucją [...] [...] w O. W wyniku połączenia powstała Instytucja [...] "[...] " z siedziba w G. Zarządzeniem Nr 4 z dnia 21 lipca 1994 r. Przewodniczący Komitetu Kinematografii zmienił nazwę tej instytucji na Państwową Instytucję [...] "[...]". Aktem notarialnym z dnia [...] maja 2000 r. Państwowa Instytucja [...] "[...]" zawiązała "[...]" Spółkę z o. o. z siedzibą w G. i wniosła do niej - na pokrycie kapitału zakładowego - całe przedsiębiorstwo Państwowej Instytucji [...] "[...] ".

Mając na uwadze powyższe okoliczności strona skarżąca wniosła o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji.

W odpowiedzi na skargę Minister Skarbu Państwa podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko i wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Kontrola sądowo-administracyjna aktów lub czynności organów administracji publicznej w zakresie ich zgodności z prawem sprowadza się do wyjaśnienia w toku rozpoznawania danej sprawy, czy organy administracji nie naruszyły prawa w stopniu mającym wpływ na wynik tej sprawy, według stanu faktycznego i prawnego na dzień wydania zaskarżonej decyzji.

Skargę wniesioną w rozpoznawanej sprawie należy uwzględnić w części odmawiającej stwierdzenia nabycia z mocy prawa z dniem 1 stycznia 1999 r. przez Województwo [...] nieruchomości gruntowej położonej w K. przy ul. [...], oznaczonej, w ewidencji gruntów i budynków w obrębie [...], jako działka nr [...] o powierzchni [...] ha, zapisanej w księdze wieczystej KW nr [...] prowadzonej w Sądzie Rejonowym w B., jako własność Przedsiębiorstwa Państwowego "[...]" (Centrala [...] - Przedsiębiorstwo Państwowe Wyodrębnione). Zasadny jest bowiem zarzut strony skarżącej, że Minister Skarbu Państwa stwierdzając w przypadku przedmiotowej nieruchomości jedynie, że stanowi ona własność Przedsiębiorstwa Państwowego "[...]" (Centrala [...] - Przedsiębiorstwo Państwowe Wyodrębnione), nie podjął niezbędnych czynności umożliwiających dokładne wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy.

Twierdzenie powyższe oparte na wpisie w księdze wieczystej KW nr [...] nie może być oceniane w oderwaniu od obowiązującej do 1989 r. zasady tzw. jednolitego funduszu własności państwowej, zgodnie z którą mienie ogólnonarodowe (państwowe) - jako całość, jak i poszczególne prawa majątkowe - należało niepodzielnie do państwa. Została ona ukształtowana jeszcze przed kodyfikacją prawa cywilnego, dokonaną w 1964 r. W tym względzie powszechnie odwoływano się do postanowień dawnej Konstytucji z 1952 r. Zgodnie z tą zasadą Państwo było jedynym właścicielem całego mienia państwowego. Zachowało w stosunku do tego mienia pełnię uprawnień właściciela, niezależnie od tego, w czyim zarządzie mienie to się znajdowało.

Przepisy kodeksu cywilnego, obowiązujące od dnia 1 stycznia 1965 r., w istocie tylko usankcjonowały tę zasadę w art. 128 § 1 k.c., który w brzmieniu obowiązującym do dnia 1 lutego 1989 r. stanowił, że własność ogólnonarodowa (państwowa) przysługuje niepodzielnie państwu. Państwowe osoby prawne (np. przedsiębiorstwa państwowe) w granicach swej zdolności prawnej wykonywały jedynie w imieniu własnym w stosunku do zarządzonych przez nie części mienia ogólnonarodowego uprawnienia wynikające z własności państwowej.

W praktyce oznaczało to, że państwowa osoba prawna (np. przedsiębiorstwo państwowe) nawet w przypadku nabycia nieruchomości od jej właściciela (innego niż Skarb Państwa) w drodze umowy cywilnoprawnej, nie stawała się właścicielem. Właścicielem stawało się państwo, a państwowa osoba prawna, pomimo zawarcia umowy i wydatkowania środków na jej nabycie, posiadała tę nieruchomość tylko w zarządzie (por. G. Bieniek w: Ustawa o gospodarce nieruchomościami Komentarz pod redakcją Gerarda Bieńka, "Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis"; Warszawa 2005).

Zniesienie zasady jednolitego funduszu własności państwowej nastąpiło ustawą z dnia 31 stycznia 1989 r. o zmianie ustawy kodeks cywilny (Dz. U. Nr 3, poz. 11). Zgodnie przyjmuje się, że z tą chwilą zniesiona została zasada, iż jedynie Skarbowi Państwa może przysługiwać prawo własności mienia państwowego. W wyniku tego państwowe osoby prawne uzyskały zdolność prawną w zakresie nabywania składników majątkowych (w tym nieruchomości) na własność (uchwała SN z dnia 18 czerwca 1991 r., III CZP 38/91, OSNCP 1991, nr 10-12, poz. 118).

Powyższą ocenę potwierdza również art. 6 dekretu z dnia 13 listopada 1945 r. o utworzeniu przedsiębiorstwa państwowego "Film Polski" (Dz. U. Nr 55, poz. 308, późn. zm.), w myśl którego utworzone na mocy tego dekretu Przedsiębiorstwo "[...] [...] " użytkuje i zarządza majątkiem nieruchomym oddanym mu protokolarnie przez Skarb Państwa. Przedsiębiorstwo to może nabywać majątek nieruchomy na własność Skarbu Państwa, zatrzymując go w swym użytkowaniu. Przedsiębiorstwo mogło we własnym imieniu nabywać i zbywać jedynie majątek ruchomy oraz zaciągać zobowiązania.

Ustawa z dnia 15 grudnia 1951 r. o kinematografii (Dz. U. Nr 66, poz. 452, z późn. zm.), na podstawie art. 16 zniosła z dniem 1 stycznia 1952 r. przedsiębiorstwo państwowe "[...] [...]", utworzone na podstawie dekretu z dnia 13 listopada 1945 r. (Dz. U. R. P. Nr 55, poz. 308). Prawa i obowiązki tego przedsiębiorstwa wykonywał Centralny Urząd Kinematografii i poszczególne państwowe przedsiębiorstwa, podlegające temu Urzędowi.

W świetle powyższych okoliczności niezbędne jest wyjaśnienie, czy stanowiącą podstawę wpisu decyzją Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w B. z dnia [...] czerwca 1950 r., przydzielono jedynie Przedsiębiorstwu Państwowemu "[...]" (Centrala [...] - Przedsiębiorstwo Państwowe Wyodrębnione) nieruchomości Skarbu Państwa, czy też nieruchomość ta stanowiła własność tego przedsiębiorstwa jako odrębnej osoby prawnej.

W związku z powyższym należy stwierdzić, iż przedmiotowa sprawa nie została należycie wyjaśniona, a zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia [...] grudnia 2004 r. w części dotyczącej nieruchomości położonej w K. przy ul. [...], wydano z naruszeniem przepisów art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a.

Oddaleniu podlega natomiast skarga w części odmawiającej stwierdzenia nabycia z mocy prawa z dniem 1 stycznia 1999 r. przez Województwo [...] nieruchomości gruntowej położonej w W. przy ul. [...], oznaczonej w ewidencji gruntów i budynków, w obrębie [...], jako działka nr [...], zapisanej w księdze wieczystej KW nr [...] jako własność Gminy Miasta W. Bez znaczenia jest bowiem powoływanie się przez stronę skarżącą na skutki prawne wynikające z decyzji Wojewody [...] z dnia [...] listopada 2002 r. stwierdzającej nabycie z mocy prawa, na podstawie art. 200 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, przez Instytucję [...] "[...] " z siedzibą w G., prawa użytkowania wieczystego nieruchomości położonej w W. przy ul. [...] oraz prawa własności usytuowanego na niej budynku stanowiącego odrębną nieruchomość.

Z uzasadnienia tej decyzji wynika, że Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] stycznia 1993 r., na podstawie art. 5 ust. 3 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz. U. Nr 32, poz. 191, z późn. zm.), przekazał na własność Gminie W. nieruchomość oznaczoną jako działka nr [...] zapisaną w księdze wieczystej KW nr [...]. Nieruchomość ta na dzień 5 grudnia 1990 r. stanowiła własność Skarbu Państwa w zarządzie Instytucji [...] "[...]". Po dokonaniu podziału geodezyjnego powyższej działki, grunt zabudowany [...] "[...]" oznaczono nr ewid. [...] i urządzono księgę wieczystą KW nr [...], w której jako właściciela wpisano Gminę W.

Skoro działka gruntu nr ewid. [...] w dniu 1 stycznia 1999 r. nie była już własnością Skarbu Państwa, ale Gminy W., to nie miał do niej zastosowania art. 60 ustawy z dnia 13 października 1998 r. - Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz. U. Nr 133, poz. 872, z późn. zm.). Zgodnie bowiem z tym przepisem, jedynie mienie Skarbu Państwa będące we władaniu instytucji i państwowych jednostek organizacyjnych przejmowanych z dniem 1 stycznia 1999 r. przez jednostki samorządu terytorialnego na podstawie przepisów ustawy kompetencyjnej oraz przepisów tej ustawy z tym dniem stało się z mocy prawa mieniem właściwych jednostek samorządu terytorialnego, chyba że przepis szczególny stanowił inaczej.

Mając powyższe na względzie, Sąd działając na podstawie przepisów art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz art. 151 i art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, z późn. zm.), orzekł jak w sentencji wyroku.