Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1413/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2017-01-27 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6070 Uwłaszczenie    państwowych   osób     prawnych   oraz   komunalnych    osób prawnych
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Insfrastruktury i Budownictwa
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 2 ust. 1-3 oraz  art. 9 pkt 6 lit. a
journal: Dz.U. 1994 nr 123 poz 601
law: Ustawa z dnia 21 października 1994 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości oraz ustawy zmieniającej ustawę o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Tomasz Szmydt Sędziowie: Sędzia WSA Elżbieta Lenart (spr.) Sędzia WSA Bożena Marciniak Protokolant referent stażysta Joanna Berbecka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 stycznia 2017 r. sprawy ze skargi J. P. na decyzję Ministra Infrastruktury i Budownictwa z dnia [...] lipca 2016 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji oddala skargę.


UZASADNIENIE

UZAASDNIENIE

Minister Infrastruktury i Budownictwa decyzją z dnia [...] lipca 2016 r. nr [...] - po rozpoznaniu wniosku J. P. o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją Ministra Infrastruktury i Rozwoju z dnia [...] października 2015 r. nr [...] -utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy.

Decyzja powyższa wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

Wojewoda K. decyzją z dnia [...] kwietnia 1996 r. nr [...] stwierdził nabycie z dniem [...] grudnia 1990 r. przez [...]. - który przekształcił się w jednoosobową spółkę Skarbu Państwa pod nazwą [...] w K. - prawa użytkowania wieczystego zabudowanego gruntu stanowiącego własność Skarbu Państwa, położonego w jednostce ewidencyjnej K., obręb K. przy ul. K., oznaczonej jako działka nr [...] o pow. [...] ha oraz prawa własności budynku stacji transformatorowej nr ewid. [...] o kubaturze [...] m2, który znajduje się na ww. gruncie.

Rozstrzygnięcie to Wojewoda wydał na podstawie art. 2 ust. 1-3 oraz 9 pkt 6 lit. a ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. z 1994 r. Nr 123 poz. 601 ze zm.) oraz § 4 ust. 1 pkt 6 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 marca 1993 r. w sprawie przepisów wykonawczych dotyczących uwłaszczania osób prawnych nieruchomościami będącymi dotychczas w ich zarządzie lub użytkowaniu (Dz. U. z 1994 r. Nr 127 poz. 628).

Następnie Wojewoda M. - po rozpatrzeniu wniosku A. P. (rozszerzonego pismem K. B. i J. P.) - decyzją z dnia [...] września 2008 r. nr [...] orzekł, iż byłe parcele katastralne, objęte dawnymi wykazami hipotecznymi [...] gm. kat. K., [...] gm. kat K. "P.", [...] gm. kat. R., [...] gm. kat. K., [...] gm. kat. K. oraz [...] K., stanowiące byłą własność A. P. nie podpadały pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. Nr 3 poz. 13 ze zm.).

Decyzja ta została utrzymana w mocy decyzją Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] listopada 2009 r. nr [...].

Na skutek skargi wniesionej przez Gminę K., Nadleśnictwo K. oraz Powiat K., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 1 sierpnia 2012 r. sygn. akt IV SA/Wa 897/12 uchylił ww. decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] listopada 2009 r.

Wyrok ten został następnie uchylony przez Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 6 czerwca 2013 r. sygn. akt I OSK 2822/12, zaś skargi Gminy K., Nadleśnictwa K. i Powiatu K. oddalone.

Następnie J. P. pismem z dnia 1 lipca 2013 r. złożył wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji Wojewody K. z dnia [...] kwietnia 1996 r. nr [...] stwierdzającej nabycie z dniem 5 grudnia 1990 r. przez [...] w K. prawa użytkowania wieczystego gruntu położonego w jednostce ewidencyjnej K., obręb K. przy ul. K., oznaczonego jako działka nr [...] - z uwagi na fakt, że prawomocną decyzją Wojewody M. z dnia [...] września 2008 r. stwierdzono, iż parcele katastralne objęte dawnym wykazem hipotecznym [...] gm. Kat. K. nie podpadały pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r. Nr 3 poz. 13 ze zm.).

Po przeprowadzeniu postępowania Minister Infrastruktury i Rozwoju decyzją z dnia [...] października 2015 r. nr [...] stwierdził, że decyzja Wojewody K. z dnia [...] kwietnia 1996 r. została wydana z naruszeniem prawa, przy czym nie jest możliwe stwierdzenie jej nieważności z przyczyny określonej w art. 156 § 2 kodeksu postępowania administracyjnego (dalej jako "kpa").

W uzasadnieniu wyjaśnił, że badana w trybie nadzorczym decyzja Wojewody K. z dnia [...] kwietnia 1996 r. wydana została na podstawie art. 2 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości. Przepis ten daje podstawę do uwłaszczenia z dniem 5 grudnia 1990 r. państwowych i komunalnych osób prawnych posiadających w zarządzie grunt stanowiący własność Skarbu Państwa lub gminy. Uwłaszczenie następowało z mocy prawa, według stanu prawnego obowiązującego w dniu 5 grudnia 1990 r. i oznaczało przekształcenie istniejącego prawa zarządu w prawo rzeczowe wymienione w ww. przepisie, przy czym uwłaszczenie nie mogło naruszać praw osób trzecich. Organ wskazał, iż w toku postępowania uwłaszczeniowego Wojewoda K. przyjął, na podstawie wypisu z księgi wieczystej [...] T., że m.in. pgr. [...] kat [...], pb [...] stanowią własność Skarbu Państwa na podstawie zaświadczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w C. Wydział Rolnictwa Leśnictwa z dnia [...] grudnia 1963 r., Nr [...]. Z kolei z opisu zmian stanowiącego integralną część mapy [...] z dnia [...] grudnia 1995 r. wynika, że ww. grunty tworzyły m.in. pgr. [...], która odpowiada działce nr [...] o pow. [...] ha.

Biorąc jednak pod uwagę decyzję Wojewody M. z dnia [...] września 2008 r. (stwierdzającą, że parcele katastralne, objęte dawnym wykazem hipotecznym [...] gm. kat. K., nie podpadały pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej), utrzymaną w mocy decyzją Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] listopada 2009 r., a także wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 czerwca 2013 r. sygn. a I OSK 2822/12 oddalający skargi na ww. decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, organ stwierdził, iż decyzja uwłaszczeniowa Wojewody K. z dnia [...] kwietnia 1996 r. zawiera wadę, o której mowa w art. 156 § 1 pkt. 2 kpa, gdyż rażąco narusza prawo tj. art. 2 ustawy z dnia 29 września 1990 r. W świetle treści ww. decyzji Wojewody M. z [...] września 2008 r. odpadła bowiem przesłanka nabycia prawa użytkowania wieczystego nieruchomości stanowiącej własność Skarbu Państwa objętej kontrolowaną decyzją. Następnie organ wyjaśnił, że z wypisu z [...] – T. K. wykonanego przez A. A. wynika, iż właścicielem gruntów wchodzących w skład wykazu był A. P. Zgodnie zaś ze znajdującymi się w aktami dokumentami aktualnymi spadkobiercami dawnego właściciela są J. P., M. P., K. B., A. G., M. B., S. B. i A. B.

Odnosząc się do zasadności wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji Wojewody K. z dnia [...] kwietnia 1996 r. organ wskazał, że skutkiem pozytywnej decyzji uwłaszczeniowej jest zarówno potwierdzenie przekształcenia z dniem 5 grudnia 1990 r. prawa zarządu w prawo użytkowania wieczystego na rzecz uwłaszczanego podmiotu, jak również możliwość dysponowania tego rodzaju prawem stosownie do woli właściciela. Prawo to powstało bowiem z mocy samego prawa, wolą ustawodawcy, a nie na podstawie wydania w tym przedmiocie decyzji uwłaszczeniowej, która jest decyzją o charakterze deklaratoryjnym.

Organ wyjaśnił, że z treści księgi wieczystej nr [...] wynika, iż przedmiotowa działka znajduje się w użytkowaniu wieczystym [...] w K. - na podstawie decyzji Wojewody K. z dnia [...] kwietnia 1996 r.

Następcą prawnym tego podmiotu była spółka E. (KRS nr [...]).

Z kolei na podstawie sporządzonej w formie aktu notarialnego uchwały z dnia [...] maja 2011 r. spółka E. S.A. została przejęta w trybie art. 492 §1 pkt. 1 ustawy z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych (Dz. U. z 2013r. poz. 1030 ze zm.). przez spółkę E. S.A., której następcą prawnym jest T. S.A. (KRS nr [...]).

Stosownie do regulacji zawartej w art. 492 §1 pkt. 1 ksh połączenie może być dokonane przez przeniesienie całego majątku spółki (przejmowanej ) na inną spółkę (przejmującą) za udziały lub akcje, które spółka przejmująca wydaje wspólnikom spółki przejmowanej (łączenie przez przejęcie). Zaś w myśl art. 492 §1 pkt. 1 ksh spółka przejmująca lub nowo zawiązana spółka, wstępuje z dniem połączenia we wszystkie prawa i obowiązki spółki przejmowanej albo spółek łączących się przez zawiązanie nowej spółki. Przy czym łączenie się spółek wymaga uchwały zgromadzenia wspólników lub walnego zgromadzenia każdej z łączących się spółek - 506 §1 pkt. 1 ksh.

Wobec powyższego Minister uznał, że powyższe okoliczności wskazują, iż na gruncie niniejszej sprawy nastąpiły nieodwracalne skutki prawne w rozumieniu art. 156 § 2 kpa - co uniemożliwia stwierdzenie nieważności decyzji.

Uchwały dotyczące połączenia spółek prawa handlowego nie są aktami administracyjnymi ale cywilnoprawnym oświadczeniem woli akcjonariuszy konkretnych spółek, a co za tym idzie, ich wyeliminowanie z obrotu prawnego może nastąpić jedynie przez właściwy sąd powszechny. Powołał się na uchwałę składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 28 maja 1992 r. III AZP 4/92 wskazującą, że skutki prawne decyzji administracyjnej są nieodwracalne wówczas, gdy nie ma możliwości uruchomienia drogi postępowania administracyjnego w celu ich odwrócenia.

Następnie Minister stwierdził, iż sytuacja taka ma niewątpliwie miejsce w niniejszej sprawie – bowiem organ administracji publicznej, przy pomocy dostępnych mu środków prawnych, nie jest właściwy do odwrócenia zmian prawnorzeczowych wynikających z łączenia się spółek prawa handlowego.

J. P. pismem z dnia 26 października 2015 r. złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy.

Zarzucił organowi naruszenie art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 kpa - poprzez brak należytego zbadania i wyjaśnienia całokształtu stanu prawnego oraz art. 156 §1 pkt 2 i § 2 kpa w zw. z art. 157 §1 kpa i art. 158 § 1 i 2 kpa - poprzez uznanie, iż zaistniała przesłanka nieodwracalnych skutków prawnych uniemożliwiająca stwierdzenie nieważności decyzji Wojewody K. z dnia [...] kwietnia 1996 r. Wskazał, że w jego ocenie nie ma znaczenia dla niniejszej sprawy fakt, iż przekształcenia podmiotowe spółek zostały dokonane na mocy czynności cywilnoprawnych, bowiem forma tych czynności nie ma żadnego wpływu na fakt przejęcia ogółu praw i obowiązków przez spółkę nowopowstałą lub przez spółkę przejmującą. Uchwały dotyczące połączenia spółek, które skutkują sukcesją generalną po spółce przejmowanej, nie mogą wywołać nieodwracalnych skutków prawnych.

Ponownie rozpoznając sprawę, Minister Infrastruktury i Budownictwa (właściwy na podstawie rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 listopada 2015 r. w sprawie szczegółowego zakresu działania Ministra Infrastruktury i Budownictwa (Dz. U. z 2015 r. poz. 1907 ze zm.) ) decyzją z dnia [...] lipca 2016 r. nr [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję z dnia [...] października 2015 r. znak [...].

W uzasadnieniu wskazał na decyzję Wojewody M. z dnia [...] września 2008 r. stwierdzającą, że parcele katastralne objęte dawnym wykazem hipotecznym [...] gm. kat K. nie podpadały pod działanie dekretu PKWN o przeprowadzeniu reformy rolnej. Podniósł, że w toku prowadzonego postępowania uwłaszczeniowego ustalono na podstawie wypisu z księgi wieczystej [...], że m.in. pgr. [...].kat. [...], pb [...] stanowią własność Skarbu Państwa. Parcele te tworzyły m.in. pgr. [...], która odpowiada działce nr [...] o pow. [...] ha. Tym samym przedmiotowa działka nr [...] nigdy nie przeszła na własność Skarbu Państwa w oparciu o przepisy dekretu o reformie rolnej lecz stanowiła własność spadkobiercy dawnego właściciela. Wobec zaś braku w aktach sprawy jakichkolwiek dokumentów mogących potwierdzić nabycie praw do ww. gruntu przez Skarb Państwa na innej podstawie prawnej stwierdził, że nie została spełniona jedna z koniecznych przesłanek uwłaszczenia tj. przysługiwanie własności nieruchomości Skarbowi Państwa lub gminie. Organ wskazał przy tym, że z akt nie wynika, aby Skarb Państwa przed dniem 5 grudnia 1990 r. mógł uzyskać prawo własności ww. gruntu na podstawie innego tytułu prawnego.

Mając to na uwadze stwierdził, że decyzja uwłaszczeniowa Wojewody K. z dnia [...] kwietnia 1996 r. zawiera wadę, o której mowa w art. 156 § 1 pkt. 2 kpa, gdyż rażąco narusza prawo tj. art. 2 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości - z uwagi na objęcie uwłaszczeniem gruntu nie stanowiącego własności Skarbu Państwa.

Wyjaśnił ponadto, że zgodnie z art. 156 §2 kpa nie stwierdza się nieważności decyzji w sytuacji, gdy zaistniały nieodwracalne skutki prawne. Wówczas organ ogranicza się do stwierdzenia wydania decyzji z naruszeniem prawa, zgodnie z dyspozycją art. 156 §2 kpa.

W dalszej części uzasadnienia organ - powołując się na stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego oraz Sądu Najwyższego - wyjaśnił pojęcie nieodwracalności skutków prawnych.

Wskazał, że z treści księgi wieczystej nr [...] wynika, iż przedmiotowa nieruchomość znajduje się w użytkowaniu wieczystym zakładu [...] w K. - na podstawie decyzji Wojewody K. z dnia [...] kwietnia 1996 r.

Następcą prawnym tego podmiotu była spółka E. S.A. (KRS nr [...]).

Następnie - na podstawie sporządzonej w formie aktu notarialnego uchwały z dnia [...] maja 2011 r. - spółka E. S.A. została przejęta w trybie art. 492 §1 pkt. 1 ustawy z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych (Dz. U. z 2013r. poz. 1030 ze zm.). przez spółkę E. S.A., której następcą prawnym jest T.S.A. (KRS nr [...]).

Powyższe wskazuje, że nastąpiły nieodwracalne skutki prawne w rozumieniu art. 158 § 2 kpa, gdyż organ administracji, działając w granicach swojej właściwości i kompetencji nie ma żadnych możliwości prawnych zniweczenia skutków cywilnoprawnych powstałych wskutek powyższych przekształceń własnościowych. Nie ulega bowiem wątpliwości, iż łączenie się spółek przez przejęcie (art. 492 §1 pkt. 1 ksh) oraz będąca jego konsekwencją sukcesja uniwersalna praw i obowiązków, mają charakter czynności cywilnoprawnych, co oznacza, że skutków tych czynności nie można zniweczyć w drodze postępowania administracyjnego. Ponadto wbrew twierdzeniom skarżącego, nie ma znaczenia fakt, że nabycie przez następcę prawnego prawa użytkowania wieczystego spornej nieruchomości nastąpiło w drodze sukcesji uniwersalnej, która stanowi - dla oceny nieodwracalności skutków prawnych - równorzędny sukcesji singularnej sposób nabycia prawa podmiotowego, czy szerzej nabycia majątku a więc ogółu aktywów i pasywów przysługujących określonemu podmiotowi. Odwrócenie skutków prawnych ww. przekształceń własnościowych i podmiotowych wiązać musiałoby się z koniecznością odwrócenia skutków prawnych zarówno uchwał walnych zgromadzeń łączących się spółek, jak również skutków prawomocnych wpisów sądów rejestrowych, w zakresie przeniesienia prawa użytkowania wieczystego na następcę w zamian za akcje w podwyższonym kapitale zakładowym spółki przejmującej.

Nie zgadzając się z tym rozstrzygnięciem organu J.P. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie.

Skarżący zarzucił organowi:

1) naruszenie przepisów postępowania:

- art. 7 kpa w zw. z art. 77 §1 kpa, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy poprzez zaniechanie dokładnego i wyczerpującego wyjaśnienia i rozpatrzenia stanu faktycznego sprawy;

- art. 107 § 1 i 3 kpa, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, poprzez brak wyczerpującego uzasadnienia prawnego i faktycznego decyzji;

2) naruszenie przepisów prawa materialnego:

- art. 492 § 1 kodeksu spółek handlowych i art. 494 § 1 i 2 ksh w zw. z art. 156 § 2 zdanie 2 kpa w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy - poprzez ich niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, że sukcesja uniwersalna, dla oceny nieodwracalności skutków prawnych, stanowi równorzędny sukcesji singularnej sposób nabycia prawa podmiotowego lub majątku;

- art. 5 i 6 ustawy o księgach wieczystych i hipotece (Dz. U z 2013 r. poz. 707 ze zm.) w zw. z art. 492 § 1 i 494 § 1 i 2 ksh w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy - poprzez ich niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, że przeniesienie prawa użytkowania wieczystego gruntu obejmującego działkę nr [...] oraz prawa własności budynku stacji transformatorowej z E. S.A. na E. S.A. w trybie łączenia się ww. spółek przez przejecie, było chronione rękojmią wiary publicznej ksiąg wieczystych i skutkowało skutecznym nabyciem ww. praw przez spółkę przejmującą;

- art. 156 §2 zdanie 2 kpa w zw. z art. 492 § 1 i art. 494 § 1 i 2 ksh w zw. z art. 5 i 6 ukwk w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy - poprzez przyjęcie, że decyzja Wojewody K. z dnia [...] kwietnia 1996 r. wywołała nieodwracalne skutki prawne, podczas gdy analiza przepisów prawa cywilnego odnoszących się do rękojmi wiary publicznej ksiąg wieczystych - art. 5 i 6 ukwh - a także analiza przepisów prawa gospodarczego odnoszących się do instytucji łączenia spółek przez przejęcie i związanej z nią sukcesji uniwersalnej - art. 492 § 1 i art. 494 §1 i 2 ksh - prowadzi do wniosków przeciwnych;

- art. 156 § 1 pkt 2 zdanie 2 kpa w zw. z art. 156 §2 pkt 2 kpa w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy - poprzez odmowę stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody K. przy jednoczesnym stwierdzeniu, że decyzja ta została wydana z naruszeniem prawa, podczas gdy okoliczności sprawy jednoznacznie przesądziły o konieczności stwierdzenia nieważności decyzji komunalizacyjnej.

W oparciu o tak sformułowane zarzuty wniósł o uchylenie zaskarżone decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Ministra Infrastruktury i Budownictwa z dnia [...] października 2015 r.

Odpowiadając na skargę Minister Infrastruktury i Budownictwa wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji. Ponadto sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.) – dalej jako "ppsa".

Rozpoznając sprawę w ramach powyższych kryteriów, stwierdzić należy, że skarga jest niezasadna i podlega oddaleniu.

Przede wszystkim wyjaśnić należy, że postępowanie w niniejszej sprawie prowadzone było w trybie nieważnościowym na podstawie art. 156 kpa. Postępowanie takie jest nadzwyczajnym trybem i stanowi wyłom od zasady stabilności decyzji wyrażonej w art. 16 kpa, stąd też ustalenie podstawy do stwierdzenia nieważności decyzji musi być niewątpliwe. Jednocześnie nie stwierdza się nieważności decyzji w sytuacji, gdy wywołała ona nieodwracalne skutki prawne.

Kwestią sporną w niniejszej sprawie jest to, czy kontrolowana w trybie nadzorczym decyzja Wojewody K. z dnia [...] kwietnia 1996 r. stwierdzająca nabycie z dniem 5 grudnia 1990 r. przez Zakład [...] w K. prawa użytkowania wieczystego gruntu położonego w jednostce ewidencyjnej K., obręb K. przy ul. K., oznaczonego jako działka nr [...] wywołała nieodwracalne skutki prawne czy też nie.

W tym miejscu wskazać należy, że jak wynika z treści Księgi Wieczystej [...] przedmiotowa nieruchomość znajduje się w użytkowaniu wieczystym Zakładu [...] w K., którego następcą prawnym jest spółka E. S.A. Z akt sprawy wynika ponadto, iż na podstawie uchwały zarządu spółki z [...] maja 2011 r. Rep [...] nr [...] spółka E. S.A. została przejęta przez spółkę E. S.A., której następcą prawnym jest T. S.A.

W ocenie Sądu zgodzić się należy ze stanowiskiem zaprezentowanym przez organ w zaskarżonej decyzji, że w związku z obrotem cywilnoprawnym nieruchomością objętą ww. decyzją Wojewody K. z dnia [...] kwietnia 1996 r. - w sprawie wystąpiły nieodwracalne skutki prawne stanowiące przeszkodę do stwierdzenia jej nieważności.

W ugruntowanym orzecznictwie sądów administracyjnych, a także zgodnie ze stanowiskiem Sądu Najwyższego wyrażonym w uchwale składu siedmiu sędziów z dnia 28 maja 1992 r. sygn. akt III AZP 4/92 uznaje się, iż nieodwracalne skutki prawne to takie, których organ administracji nie może odwrócić w ramach własnych kompetencji poprzez wydanie indywidualnego aktu administracyjnego.

Sytuacja taka ma miejsce w niniejszej sprawie.

Brak jest po stronie organów administracji uprawnień do odwrócenia skutków prawnych dokonanych przekształceń podmiotowych. Wiązać musiałoby się to bowiem z koniecznością odwrócenia skutków prawnych zarówno uchwał walnych zgromadzeń spółek, jak również skutków prawomocnych wpisów sądów rejestrowych, w zakresie przeniesienia prawa użytkowania wieczystego na następcę.

Jak wskazuje się w literaturze nieodwracalność skutków prawnych nie dotyczy skutków wynikających z samego faktu wydania nieważnej decyzji, lecz z podjęcia kolejnej czynności prawnej dokonanej w związku ze skutkami decyzji obarczonej wadą nieważności (M. Wincenciak, O tzw. "nieodwracalnych skutkach prawnych" decyzji administracyjnej (w:) Kodyfikacja Postępowania Administracyjnego. Na 50-lecie K.P.A., red. J. Niczyporuk, Lublin 2010, s. 901–902).

Ponadto orzecznictwo Sądu Najwyższego i Naczelnego Sądu Administracyjnego prezentuje jednolity pogląd, zgodnie z którym odpłatne ustanowienie prawa użytkowania wieczystego na nieruchomości oraz wpisanie tego prawa w księdze wieczystej stanowi nieodwracalny skutek prawny w rozumieniu art. 156 § 2 kpa, albowiem użytkowanie wieczyste jest prawem zbliżonym do prawa własności. Tym samym niedopuszczalne jest stwierdzenie nieważności decyzji stanowiącej podstawę nabycia własności nieruchomości przez Skarb Państwa, gdyż powodowałoby ono, iż nieruchomość powróciłaby ze skutkiem ex tunc do poprzedniego właściciela lub jego następcy prawnego (w sprawie niniejszej do skarżącego). Prawo własności nabyte w ten sposób byłoby natomiast nie do pogodzenia z istniejącym prawem użytkowania wieczystego na tej nieruchomości na rzecz osoby trzeciej. Zgodnie bowiem z art. 232 § 1 i 2 kodeksu cywilnego istotą prawa użytkowania wieczystego jest możliwość jego ustanowienia jedynie na gruntach stanowiących własność Skarbu Państwa, a w wypadkach przewidzianych w przepisach szczególnych na gruntach jednostek samorządu terytorialnego.

Nie do zaakceptowania zatem z punktu widzenia przepisów prawa byłaby sytuacja, w której prawo użytkowania wieczystego ustanowione by było na gruncie stanowiącym własność osoby fizycznej.

W tym miejscu wskazać również należy na ogólną zasadę rękojmi wiary publicznej ksiąg wieczystych, która zapewnia ochronę prawną osobie trzeciej i której działanie prowadzi w konsekwencji – w niniejszej sprawie – do uznania, że występują nieodwracalne skutki prawne w rozumieniu art. 156 § 2 kpa. Jak wynika bowiem z akt sprawy Skarb Państwa od kilkudziesięciu lat figuruje w księgach wieczystych jako właściciel ww. nieruchomości, zaś ustanowione na niej prawo użytkowania wieczystego stało się przedmiotem obrotu cywilnoprawnego w warunkach pozwalających na objęcie nabywcy rękojmią wiary publicznej ksiąg wieczystych. Użytkowanie wieczyste przedmiotowej nieruchomości zostało ustanowione na rzecz Zakładu [...] w K. Następcą prawnym tego podmiotu była spółka E.S.A. Z kolei spółka E. S.A. została przejęta w trybie art. 492 §1 pkt. 1 ksh przez spółkę E. S.A., której następcą prawnym jest T. S.A. Użytkownikiem wieczystym spornej nieruchomości jest zatem osoba trzecia dla właściciela nieruchomości. Całkowicie odrębny od Skarbu Państwa podmiot prawa w postaci spółki akcyjnej.

Wyjaśnić w tym miejscu należy, że wbrew twierdzeniom skarżącego, objęcie rękojmią wiary publicznej ksiąg wieczystych następuje niezależnie od tego czy cechą charakterystyczną instytucji przejęcia spółki będącej użytkownikiem wieczystym jest tzw. sukcesja uniwersalna czy sukcesja singularna. Gwarantem ochronnym jest bowiem sam wpis nabywcy prawa użytkowania wieczystego w księdze wieczystej.

Zatem za niezasadne należy uznać zarzuty skargi odnoszące się do naruszenia przepisów art. 156 §2 zdanie 2 kpa w zw. z art. 492 § 1 i art. 494 § 1 i 2 ksh w zw. z art. 5 i 6 ukwk. Brak jest bowiem podstawy do uznania, że rękojmia wary publicznej ksiąg wieczystych (jako generalna zasada) ma zastosowanie jedynie do wybranych rodzajów wpisów jak sugeruje skarżący.

Ponadto podkreślić należy, iż w wyniku połączenia dokonanego w trybie art. 492 §1 pkt 1 ksh, spółka przejmowana traci swoją podmiotowość prawną i podlega wykreśleniu z rejestru, bez konieczności przeprowadzenia postępowania likwidacyjnego. Spółka przejmująca zachowuje podmiotowość i ciągłość prawną stając się sukcesorem praw i obowiązków spółki przejmowanej, przy czym w procesie ustalania zakresu tych praw przysługujących spółce przejmowanej, które ujawnione są w księdze wieczystej, zasadniczą rolę odgrywa właśnie zasada wiarygodności ksiąg wieczystych. Spółka przejmująca działa bowiem w zaufaniem do treści księgi wieczystej, że prawa ujawnione w tej księdze na rzecz spółki przejmowanej, rzeczywiście tej spółce przysługują.

Mając to na względzie uznać należy, jak już wcześniej wskazano, iż prawo użytkowania wieczystego nieruchomości objętej kwestionowaną w trybie nadzorczym decyzją Wojewody K., stało się przedmiotem obrotu cywilnoprawnego i to w warunkach pozwalających na objęcie nabywców użytkowania wieczystego rękojmią wiary publicznej ksiąg wieczystych. Niewątpliwie zatem wystąpiły w sprawie nieodwracalne skutki prawne uniemożliwiające stwierdzenie nieważności kwestionowanej decyzji.

Podkreślenia wymaga również fakt, że powyższy pogląd - reprezentowany zarówno przez organ jak i przez Sąd orzekający w niniejszej sprawie - wynika z utrwalonego stanowiska sądów administracyjnych - vide wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 13 stycznia 2016 r. w sprawach sygn. akt I OSK 1747/14 i I OSK 2074/14.

Również pozostałe zarzuty skargi nie zasługują na uwzględnienie.

Podsumowując Sąd uznał, że Minister Infrastruktury i Budownictwa wnikliwie, rzetelnie i wszechstronnie rozpatrzył stan faktyczny sprawy oraz szczegółowo wyjaśnił motywy, jakimi się kierował przy jej rozstrzyganiu. Ponadto, w zgodzie z treścią art. 107 § 3 kpa, uzasadnił przekonująco swoje stanowisko - które dostatecznie odzwierciedla rację decyzyjną i wyjaśnia tok rozumowania organu, prowadzący do zastosowania konkretnego przepisu prawa materialnego i procesowego do rzeczywistej sytuacji faktycznej zaistniałej w rozpatrywanej sprawie - zyskując całkowitą aprobatę Sądu.

Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 151 ppsa orzekł jak w sentencji wyroku.