Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 1298/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2021-06-29 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 652  Sprawy ubezpieczeń zdrowotnych
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c, art. 200 w zw. z art. 205 par. 1 i 2
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: par. 14 ust. 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2018 poz 265
law: Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości  z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych
article: art. 7, art. 77 par. 1, art. 80, art. 75 par. 1
journal: Dz.U. 2020 poz 256
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
article: art. 734 par. 1, art. 750, art. 355 par. 1, art. 65 par. 2
journal: Dz.U. 2020 poz 1740
law: Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny - t.j.
article: art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e
journal: Dz.U. 2020 poz 1398
law: Ustawa z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jakub Linkowski Sędziowie Sędzia WSA Magdalena Maliszewska (spr.) Sędzia WSA Tomasz Sałek po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 29 czerwca 2021 r. sprawy ze skargi S. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] marca 2021 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia na rzecz S. kwotę 480 (słownie: czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów zastępstwa prawnego.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z [...] marca 2021 r. nr [...] Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia (dalej: ʺPrezes NFZʺ, ʺorganʺ), działając na podstawie art. 109 ust. 1 i 4, art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e i art. 69 ust. 1 oraz art. 82 ust. 1 i art. 85 ust. 4 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2020 r., poz. 1398 ze zm., dalej: ʺustawa o świadczeniachʺ) oraz art. 6 ust. 1 pkt 4 i art. 13 pkt 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2020 r., poz. 266 ze zm., dalej: ʺu.s.u.s.ʺ) ustalił, że K. P. (poprzednio P.) (dalej: ʺzainteresowanaʺ,"wykonawca") podlegała od 1 stycznia 2016 r. do 31 stycznia 2016 r. obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu z tytułu wykonywania pracy na podstawie umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z Kodeksem cywilnym stosuje się przepisy dotyczące zlecenia, zawartej z Instytutem [...] (dalej: "I.", ʺpłatnik składekʺ, ʺstronaʺ, ʺskarżącyʺ, "zamawiający").

Okoliczności faktyczne sprawy przedstawiają się następująco:

Pismem z 23 października 2020 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w [...] (dalej: ʺZUSʺ), działając na podstawie art. 109 ust. 1 i 3 ustawy o świadczeniach zdrowotnych zgłosił wniosek o rozpatrzenie sprawy w zakresie zgłoszenia do ubezpieczenia zdrowotnego zainteresowanej, w okresie od 1 stycznia 2016 r. do 31 stycznia 2016 r., z tytułu wykonywania pracy na podstawie umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z przepisami Kodeksu cywilnego stosuje się przepisy dotyczące zlecenia, zawartej z płatnikiem składek. Jak wynika z treści ww. pisma w toku kontroli przeprowadzonej u płatnika składek ustalono, że zainteresowana w okresie od 1 stycznia 2016 r. do 31 stycznia 2016 r. nie została zgłoszona do obowiązkowego ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu umowy cywilnoprawnej. Umowa została podpisana 18 grudnia 2015 r. W okresie od 18 grudnia 2015 r. do 31 grudnia 2015 r. zainteresowania nie posiadała innego tytułu do ubezpieczeń społecznych. Pismem z 3 grudnia 2018 r. płatnik składek wniósł zastrzeżenia do protokołu kontroli. Zastrzeżenia nie zostały uwzględnione, o czym poinformowano stronę pismem z 17 grudnia 2018 r. Protokół uprawomocnił się 20 grudnia 2018 r. Do wniosku załączono: kopię umowy cywilnoprawnej nr [...], kopię protokołu kontroli z 16 listopada 2018 r., kopię zastrzeżeń do protokołu kontroli z 3 grudnia 2018 r. oraz kopię informacji o sposobie rozpatrzenia zastrzeżeń z 17 grudnia 2021 r.

Decyzją z [...] marca 2021 r., nr [...] Prezes NFZ ustalił, że zainteresowana podlegała od 1 stycznia 2016 r. do 31 stycznia 2016 r. obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu z tytułu wykonywania pracy na podstawie umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z Kodeksem cywilnym stosuje się przepisy dotyczące zlecenia, zawartej z płatnikiem składek. Dokonując analizy spornej umowy wskazał, że jej przedmiot związany był z realizowaną przez płatnika składek pracą naukową pt.: ʺUmowy o świadczeniu usług w orzecznictwie sądów powszechnych". W ramach umowy I. powierzał wykonawcy przeprowadzenie na potrzeby ww. przedsięwzięcia, prac badawczych polegających na: a) wykonaniu ankietowych badań akt (obejmujących analizę akt spraw sądowych udostępnionych wykonawcy przez płatnika składek oraz wypełnienie na podstawie tej analizy przekazanego przez I. kwestionariusza ankiety), oraz b) przygotowaniu podsumowania zawierającego wnioski wynikające z przeprowadzonego przez wykonawcę badania ankietowego. Wykonawca zobowiązał się do osobistego wykonania zadania, w postaci wypełnienia ankiet i przesłania ich do I. w formie elektronicznej, w formacie Excel na wskazany adres poczty elektronicznej. Kwestionariusze ankiet zostały wypełnione przez wykonawcę odrębnie dla każdej sprawy sądowej udostępnionej wykonawcy przez I. Zainteresowana zobowiązała się do starannego wykonania zadania, z zasadami właściwymi dla czynności tego rodzaju, w szczególności do zapewnienia, że informacje wprowadzone przez nią do kwestionariuszy badań aktowych będą tożsame z danymi zawartymi w aktach sądowych, będących przedmiotem analizy (tj. zostaną przeniesione bez błędów, opuszczeń i innych uchybień). W ramach umowy zainteresowana przeanalizowała około 160 spraw sądowych, oraz przygotowała pisemne podsumowanie wniosków wynikających z przeprowadzonego badania akt w tym wskazała na występujące rozbieżności w zakresie praktyki orzeczniczej sądów oraz sformułowała ewentualne postulaty de lege ferenda. Zgodnie z treścią przedmiotowej umowy - w zamian za wykonanie wszelkich świadczeń określonych w umowie (w tym również przeniesienie na płatnika składek całości autorskich praw majątkowych do utworu), wykonawca uprawniony był do otrzymania wynagrodzenia stanowiącego iloczyn liczby prawidłowo wypełnionych kwestionariuszy ankietowych i stawki 45 złotych brutto za każdą przeanalizowaną sprawę sądową. Za niewykonanie zadania w terminie określanym w umowie wypłacono wynagrodzenie według stawki 30 złotych brutto za każdą przeanalizowaną sprawę. Za przygotowanie podsumowania badania ankietowego wynagrodzenie zostało obliczone jako iloczyn pełnych znormalizowanych stron przyjętego podsumowania oraz stawki 45 złotych za znormalizowaną stronę.

Wskazując powyższe organ uznał, że celem umowy nie było osiągnięcie oznaczonego rezultatu, określonego w umowie jako dzieło o indywidualnych, niepowtarzalnych, opisanych z góry cechach. Przyjmujący zamówienie zobowiązał się nie do osiągnięcia z góry założonego w umowie rezultatu, lecz do starannego działania, polegającego na przeprowadzeniu badań ankietowych, prowadzonych według określonych standardów oraz przygotowaniu podsumowania. Wykonanie umowy polegało na dokonywaniu ciągu określonych czynności faktycznych, określonych działań zmierzających do osiągnięcia wyniku, który nie jest tożsamy z pojęciem dzieła. Z umowy nie wynika również, jakie okoliczności miałyby prowadzić do uznania, że wykonane dzieło zawiera wady. Czynności wykonywane przez zainteresowaną pozbawione były innowacyjnej myśli oraz elementu własnej twórczości. Skutki pracy były uzależnione wyłącznie od starannego działania wykonawcy umowy. Ponadto analizowana umowa jest identyczna w swojej treści jak umowy zawarte z innymi wykonawcami na przeprowadzenie badań ankietowych akt wobec czego materialny wytwór twórczości wykonawcy umowy w postaci autorskich materiałów, trudno uznać za rezultat autorski, skonkretyzowany oraz obiektywnie pewny, niezależny i określony w umowie. Umowa nie daje również podstaw do uznania, że wypłata i wysokość wynagrodzenia uzależnione były od niepowtarzalnych i indywidualnych określonych efektów pracy wykonawcy. Na zainteresowanej spoczywała jedynie odpowiedzialność za staranne wykonanie powierzonych czynności, nie zaś za rezultat. Brak rezultatów wykonywanych czynności przesądzał o kwalifikacji umowy jako umowa o świadczenie usług.

W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skarżący zaskarżył decyzję Prezesa NFZ z [...] marca 2021 r. i wniósł o jej uchylenie całości oraz zasądzenie od organu na jego rzecz zwrotu kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa prawnego. Decyzji zarzucił:

1. naruszenie przepisów postępowania tj.:

- art. 7 k.p.a. poprzez nie wykonanie obowiązku dokładnego ustalenia stanu faktycznego sprawy,

- art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., poprzez brak wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego niezbędnego dla rozpoznania postępowania, niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla prawidłowego i pełnego rozstrzygnięcia sprawy oraz na dokonaniu dowolnej, a nie swobodnej oceny dowodów,

które to uchybienia doprowadziły organ do przyjęcia błędnego ustalenia, zgodnie z którym skarżący zawarł z zainteresowaną umowę o świadczenie usług, do której stosuje się odpowiednio przepisy o zleceniu, w sytuacji, gdy prawidłowa ocena materiału sprawy powinna prowadzić do wniosku, że umowa ta miała charakter umowy o dzieło,

2. naruszenie przepisów prawa materialnego:

- art. 627 k.c., polegające na jego błędnej wykładni i w konsekwencji niezastosowaniu, przez przyjęcie, że umowa zawarta przez skarżącego z zainteresowaną nie miała charakteru umowy o dzieło,

- art. 734 i n. w zw. z art. 750 k.c., polegające na ich niewłaściwym zastosowaniu i w konsekwencji przyjęciu, że ww. umowa jest umową o świadczenie usług (do których stosuje się odpowiednio przepisy o zleceniu),

- art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e ustawy o świadczeniach, poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że na podstawie ww. umowy zainteresowana, podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu, podczas gdy ze względu na fakt, że umowa ta miała charakter umowy o dzieło, osoba ta nie spełniła przesłanki do podlegania ubezpieczeniu zdrowotnemu.

W uzasadnieniu skargi skarżący wskazał, że sporna umowa zawarta została w związku ze statutową działalnością I. obejmującą m.in. prowadzenie badań naukowych nad stosowaniem prawa, w tym funkcjonowaniem instytucji prawnych w praktyce wymiaru sprawiedliwości. W ramach przedmiotowej umowy powierzono zainteresowanej przeanalizowanie określonej puli akt sądowych, a następnie wypełnienie dla każdej sprawy kwestionariusza ankietowego zaprojektowanego na potrzeby badania i przygotowanie podsumowania wyników badania. Zdaniem skarżącego, przy analizie spornej umowy organ pomija określone w § 1 ust. 1 pkt b oraz § 1 ust. 2 pkt f świadczenie, jakim było ʺprzygotowanie pisemnego podsumowania wniosków wynikających z przeprowadzonego badania akt, w ramach którego [wykonawca] wskaże dostrzeżone w trakcie badania problemy w zakresie stosowania przepisów dot. umów o świadczenie usług". Na dowód powyższego skarżący przedstawił podsumowanie wyników badania przygotowane przez zainteresowaną. Podnosił również, że umowa obejmowała od początku jednoznaczny rezultat, stanowiący dzieło w rozumieniu art. 627 i n. k.c. i z tego względu przewidywała, nabycie przez skarżącego praw autorskich do powstałego w takim przypadku utworu. Wbrew twierdzeniom organu, § 5 ust. 1 umowy przewidywał wprost, że wynagrodzenie wykonawcy obejmowało również ekwiwalent należny z tytułu przeniesienia tych praw na skarżącego. Podkreślał, że umowa była uznana za zrealizowaną dopiero po osiągnięciu rezultatu, tj. przebadaniu przez wykonawcę określonej przez strony puli akt i dostarczeniu kwestionariuszy z tej analizy wraz z podsumowaniem. Umowa przewidywała, że wynagrodzenie wykonawcy jest uzależnione od faktycznej ilości przebadanych spraw i dostarczonych na tej podstawie kwestionariuszy oraz liczby stron podsumowania przygotowanego przez wykonawcę (§ 5 ust. 1 umowy). Ostateczna wysokość wynagrodzenia uzależniona była od faktycznej liczby przeanalizowanych spraw oraz liczby stron przygotowanego podsumowania. Sama gotowość do przeprowadzenia badania nie uprawniała wykonawcy do otrzymania określonego treścią umowy wynagrodzenia. Wskazując powyższe skarżący przedstawił dowód w postaci rachunku wystawionego przez wykonawcę w wykonaniu umowy, z którego wynikało, że ostatecznie w omawianym przypadku łączne wynagrodzenie wykonawcy (7200 złotych brutto) było niższe od maksymalnego limitu określonego w umowie (8700 złotych brutto), z uwagi na mniejszą liczbę spraw, które udało się zakwalifikować jako spełniające kryteria określone na potrzeby badania. Podkreśla, że umowa została zawarta z wykonawcą incydentalnie - tj. na potrzeby skonkretyzowanego projektu badawczego (zgodnego z jego zainteresowaniami prawnymi). Umowa nie miała charakteru zobowiązania trwałego (ciągłego). Strony określiły w niej wyłącznie końcowy termin, do którego wykonawca zobowiązał się przeanalizować uzgodnioną pulę akt. Zarówno świadczenie zamawiającego (I.), jak i wykonawcy, miały charakter świadczeń jednorazowych, a ich ramy czasowe wyznaczało powierzenie wykonania i wykonanie dzieła. Wykonawca samodzielnie określał dni, w które prowadził badanie akt i był w tym zakresie swobodny i niezależny od I. W jego ocenie, to że z uwagi na stosowaną w I. metodę badawczą (tj. analizowanie występowania określonych zagadnień prawnych w ujęciu statystycznym), skarżący zawiera podobne umowy z innymi podmiotami (analizującymi akta sądowe w innych projektach badawczych), nie przesądza przy tym, że umowa objęta niniejszym sporem była umową o świadczenie usług.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Postanowieniem z 29 czerwca 2021 r., VI SA/Wa 1298/21 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, działając w oparciu o art. 106 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.; dalej: "p.p.s.a."), oddalił wniosek dowodowy zawarty w skardze.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

W pierwszej kolejności należy wyjaśnić, że w sprawie istniały podstawy do skierowania rozpoznania skargi na posiedzenie niejawne w składzie trzech sędziów w celu przyspieszenia jej rozpoznania. Taką możliwość z uwagi na obowiązujący stan epidemii wprowadził art. 15zzs4 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (tekst jednolity Dz.U. z 2020 r., poz. 1842). Powyższy przepis należy traktować jako "szczególny" w rozumieniu art. 10 i art. 90 § 1 i 2 p.p.s.a. prawo do publicznej rozprawy nie ma charakteru absolutnego i może podlegać ograniczeniu, w tym także ze względu na treść art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, w którym jest mowa o ograniczeniach w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw, gdy jest to unormowane w ustawie oraz tylko wtedy, gdy jest to konieczne w demokratycznym państwie m. in. dla ochrony zdrowia. Nie ulega wątpliwości, że celem stosowania konstrukcji przewidzianych przepisami ustawy z dnia 2 marca 2020 r. jest m. in. ochrona życia i zdrowia ludzkiego w związku z zapobieganiem i zwalczaniem zakażenia wirusem COVID-19, a w obecnym stanie faktycznym istnieją takie okoliczności, które w zarządzonym stanie pandemii, w pełni nakazują uwzględnianie rozwiązań powyższej ustawy w praktyce działania organów wymiaru sprawiedliwości.

W rozpoznawanej sprawie istota sporu sprowadza się do oceny, czy zawarta przez strony umowa była w istocie umową o dzieło czy umową o świadczenie usług, do której stosuje się przepisy o zleceniu, a w konsekwencji do stwierdzenia, czy organ zasadnie uznał, że uczestnik postępowania podlegał ubezpieczeniu zdrowotnemu z tytułu tej umowy.

Rozpoznając sprawę za uzasadniony Sąd uznał zarzut naruszenia przez organ art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., bowiem w sprawie – co zostanie wykazane poniżej - nie został zgromadzony niezbędny materiał dowodowy pozwalający na prawidłowe ustalenie stanu faktycznego.

Zgodnie z art. 7 k.p.a. (zasada prawdy obiektywnej) w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Zasada praworządności i dokładnego ustalenia stanu faktycznego sprawy jest doprecyzowana w dziale I rozdziale 4 k.p.a., określającym postępowanie dowodowe w postępowaniu administracyjnym. Zgodnie z art. 75 § 1 k.p.a. jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. Ustalając stan faktyczny sprawy organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 k.p.a.). Z kolei art. 80 k.p.a. przewiduje, że organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona, z przepisu tego wynika tzw. zasada swobodnej oceny dowodów.

Zdaniem Sądu, stan faktyczny sprawy został ustalony w sposób sprzeczny z normami wynikającymi z powyższych przepisów. Zawarte w treści decyzji stwierdzenia organu nie znajdują potwierdzenia w materiale dowodowym zgromadzonym w ramach prowadzonego postępowania, który obejmował kopię umowy cywilnoprawnej nr [...], kopię protokołu kontroli z 16 listopada 2018 r., kopię zastrzeżeń do protokołu kontroli z 3 grudnia 2018 r. oraz kopię informacji o sposobie rozpatrzenia zastrzeżeń z 17 grudnia 2021 r. Trudno zatem ustalić, na jakiej podstawie organ przyjął, że czynności wykonywane przez zainteresowanego pozbawione były "jakiejś innowacyjnej myśli, czy elementu własnej twórczości". W zaskarżonej decyzji próżno szukać analizy treści kwestionariuszy ankiet wypełnionych przez zainteresowaną, jaki opracowanego przez nią podsumowania zawierającego wnioski wynikające z przeprowadzonego badania ankietowego a zatem twierdzenia organu w tym zakresie uznać należy za gołosłowne, nie poparte wnikliwą analizą pracy wykonanej przez zainteresowanego w ramach spornej umowy oraz konkretnym materiałem dowodowym.

Prawidłowe zastosowanie prawa materialnego zależy od uprzedniego ustalenia stanu faktycznego w stopniu pozwalającym na stwierdzenie, że sporne okoliczności zostały wyjaśnione dostatecznie do wydania rozstrzygnięcia. Z zasady prawdy materialnej wyrażonej w art. 7 k.p.a., a rozwiniętej w dalszych przepisach, m.in. w art. 77 k.p.a., wynika obowiązek działania organów z urzędu w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. Dokładne wyjaśnienie stanu faktycznego urzeczywistnia się poprzez nałożenie na organ obowiązku wyczerpującego zebrania i zbadania całego materiału dowodowego, a następnie dokonanie oceny znaczenia i wartości tego materiału i oceny czy dana okoliczność została udowodniona. Temu obowiązkowi organ w tej sprawie nie sprostał. W ocenie Sądu, nie jest wystarczające poprzestanie na ogólnej wykładni przepisów dotyczących umowy o dzieło i umowy o świadczenie usług, treści spornej umowy i zaakceptowanie rozstrzygnięcia pomimo braku przedłożenia wyników spornej umowy. Chodzi bowiem nie o samo zawarcie umowy, lecz o ustalenie jej przedmiotu oraz sposobu i warunków realizacji (por. wyrok SN z 22 listopada 2018 r., II UK 364/17, LEX nr 2580553). To zaś nie jest możliwe bez zbadania przedmiotu umowy, tj. sporządzonych w oparciu o analizę akt kwestionariuszy ankiet w celu oceny jej charakteru.

Niezbędne dla rozstrzygnięcia tej sprawy jest zatem ustalenie na podstawie uzupełnionego postępowania dowodowego charakteru prawnego spornej umowy w oparciu o kryteria różnicujące umowę o dzieło i umowę o świadczenie usług. Należy podkreślić, że niezbędnym elementem umowy o dzieło, czyli umowy o pewien określony rezultat pracy i umiejętności ludzkich, jest to, aby starania przyjmującego zamówienie doprowadziły w przyszłości do konkretnego, indywidualnie oznaczonego rezultatu (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w [...] z [...] maja 2016 r., [...], LEX nr [...]). Rezultat, o który umawiają się strony, musi być przy tym z góry określony, obiektywnie osiągalny i pewny. Dzieło musi przybrać określoną postać w świecie zjawisk zewnętrznych, musi istnieć w postaci postrzegalnej, pozwalającej nie tylko odróżnić je od innych przedmiotów, ale i uchwycić istotę osiągniętego rezultatu. Rezultat umowy o dzieło musi być konkretny, jednorazowy i indywidualnie oznaczony, zdefiniowany przez zamawiającego w momencie zawierania umowy i sprawdzalny (por. wyroki SN: z 27 marca 2013 r., I CSK 403/12, LEX nr 1341643; z 12 sierpnia 2015 r., I UK 389/14, LEX nr 1816587). Dzieło jest wytworem, który w momencie zawierania umowy nie istnieje, jednak jest w niej z góry przewidziany i określony w sposób wskazujący na jego indywidualne cechy (wyrok SN z 3 października 2013 r., II UK 103/13, LEX nr 1455433). Dzieło to stanowić ma rezultat pracy fizycznej lub umysłowej przyjmującego zamówienie (tak np. wyrok SN z 18 czerwca 2003 r., II CKN 269/01, OSNC 2004, z. 4, poz. 142). Wykonanie dzieła najczęściej przybiera postać wytworzenia rzeczy, czy też dokonania zmian w rzeczy już istniejącej poprzez jej naprawienie, przerobienie lub uzupełnienie (por. np. wyrok SN z 3 listopada 1999 r., IV CKN 152/00, LEX nr 45451). Dzieło może mieć także postać niematerialną. Przedmiotem umowy o dzieło jest doprowadzenie do weryfikowalnego i jednoznacznego rezultatu, zdefiniowanego przez zamawiającego. Jak wskazuje się w orzecznictwie sądów administracyjnych, jednym z kryteriów umożliwiających odróżnienie umowy o dzieło od umowy zlecenia lub umowy o świadczenie usług, jest możliwość poddania dzieła sprawdzianowi na istnienie wad fizycznych. Sprawdzian taki jest zaś niemożliwy do przeprowadzenia, jeśli strony nie określiły w umowie cech i parametrów indywidualizujących dzieło (np. wyrok NSA z 18 września 2019 r., II GSK 2800/17; wyrok WSA w Warszawie z 13 kwietnia 2016 r., - te i kolejne cytowane orzeczenia dostępne w CBOSA). Odpowiedzialność strony przyjmującej zamówienie w umowie o dzieło jest odpowiedzialnością za rezultat. W odniesieniu do umowy o dzieło istnieje związek wynagrodzenia z samym dziełem i jego wartością. Typowo wynagrodzenie z umowy o dzieło określa się w sposób ryczałtowy lub kosztorysowy (tak np. wyrok Sądu Apelacyjnego w [...] z [...] września 2015 r., [...], LEX nr [...]).

Natomiast umowa zlecenia (umowa o świadczenie usług), określana jako umowa starannego działania, wiąże się z wykonaniem określonej czynności (szeregu powtarzających się czynności) bez względu na to, jaki rezultat czynność ta przyniesie. Wykonanie szeregu powtarzających się czynności, składających się na cykl systematycznych i regularnych działań jest cechą charakterystyczną dla umów o świadczenie usług (tak np. wyrok NSA z 21 kwietnia 2016 r., II GSK 2448/14, LEX nr 2081259, wyrok Sądu Apelacyjnego w [...] z [...] września 2015 r., [...], LEX nr [...]). Elementami przedmiotowo wyróżniającymi umowę zlecenia (gdy chodzi o czynności prawne – art. 734 § 1 k.c.), jak i umowę o świadczenie usług nieuregulowanych innymi przepisami (gdy chodzi o czynności faktyczne – art. 750 k.c.) są zatem starania celem wykonania umówionej czynności. Umowa zlecenia nie akcentuje rezultatu (wyniku) jako koniecznego do osiągnięcia (zob. wyrok Sądu Apelacyjnego w [...] z [...] maja 2016 r., [...], LEX nr [...]). W odróżnieniu od umowy o dzieło, w umowie zlecenia przyjmujący zlecenie nie bierze na siebie ryzyka pomyślnego wyniku spełnianej czynności. Jego odpowiedzialność za właściwe wykonanie umowy oparta jest na zasadzie starannego działania (art. 355 § 1 k.c.), w świadczeniu usługi rozłożonej w czasie istnieje związek wynagrodzenia z ilością, jakością i rodzajem usługi (np. wyrok Sądu Apelacyjnego w [...] z [...] września 2015 r., [...], LEX nr [...]). W zobowiązaniach starannego działania podjęcie przez dłużnika wymaganych czynności przy zachowaniu wiążącego go stopnia staranności oznacza, że dłużnik wykonał zobowiązanie, pomimo że niekoniecznie osiągnięto określony cel umowy (zob. wyrok Sądu Apelacyjnego w [...] z [...] maja 2016 r., [...], LEX nr [...]).

Wskazując powyższe nie można wykluczyć, że określone treścią § 1 ust. 1 lit. a i b umowy świadczenie stanowiące przedmiotem spornej umowy posiada cechy dzieła określone treścią art. 627 k.c. Użyte w treści umowy zwrot "analiza", "podsumowanie" pozwalają na poczynię założenia, że istotą spornej umowy było niewątpliwie zobowiązanie przyjmującego zamówienie do osiągnięcia oznaczonego rezultatu pracy i umiejętności ludzkich w postaci analizy akt spraw sądowych (w liczbie około 160) oraz wypełnienia na jej podstawie kwestionariusza ankiety przekazanego przez I. dla każdej z tych spraw a w szczególności sporządzenia podsumowania z badań, a zamawiającego do zapłaty wynagrodzenia. Zważywszy powyższe Sąd nie podzielił w tym zakresie stanowiska organu, w myśl którego starania wykonującego postanowienia spornej umowy (§ 1 ust. 2) nie mogły doprowadzić do konkretnego, indywidualnie oznaczonego rezultatu. Dodatkowo podkreślić należy, że wynagrodzenie z tytułu spornej umowy przysługiwało za jej wykonanie w sposób wskazany w umowie, czyli za analizę każdej ze spraw i wypełnienie ankiety, a nie za samo staranne działanie podjęte w celu osiągnięcia oznaczonego rezultatu. Wynagrodzenie to miało być wypłacone dopiero po odbiorze dzieła (§ 5 pkt 3 litera a i b) i było określone kwotowo (§ 5 pkt 1 lit. a-c). Przysługiwało nie za samo podejmowanie określonych czynności, a za wytworzenie jednoznacznie określonego rezultatu/dzieła w postaci wypełnionych, na podstawie przeprowadzonej osobiście przez wykonawcę analizy akt sądowych, kwestionariuszy ankiet oraz przygotowanego podsumowania zawierającego wnioski wynikające z przeprowadzonego badania ankietowego. Podkreślić przy tym należy, że niewątpliwie określony treścią umowy sposób obliczenia wynagrodzenia za sporządzenie podsumowania uzależniony od faktycznej liczby przeanalizowanych spraw oraz liczby stron przygotowanego podsumowania sam w sobie potwierdza rangę czynności wykonywanych przez wykonawcę w ramach spornej umowy.

Niezależnie od powyższej konstatacji Sądu stwierdzić należy, że z uwagi na stwierdzone naruszenia przepisów postępowania, na tym etapie sprawy przedwczesna zdaje się ocena zarzutów naruszenia prawa materialnego dotyczących ustalenia, jaki w rzeczywistości charakter miała sporna umowa, a w konsekwencji stwierdzenia, czy zainteresowana podlegała z tytułu jej zawarcia ubezpieczeniu zdrowotnemu na mocy art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e) ustawy o świadczeniach.

Ponownie rozpoznając sprawę organ weźmie pod uwagę wyżej poczynione wywody a co za tym idzie uzupełni materiał dowodowy o sporządzone w ramach umowy kwestionariusze ankiet będące efektem wykonanego przez zainteresowaną badania ankietowego akt oraz przygotowane w ramach badania ankietowego podsumowanie zawierające subiektywne stanowisko wykonawcy co do stwierdzonych w ramach przeprowadzonego osobiście przez wykonawcę badania akt pod kątem rozbieżności w zakresie praktyki orzeczniczej oraz sformułowane na tym tle postulaty de lege ferenda. W toku ponownie przeprowadzonego postępowania Prezes NFZ dokona wszechstronnej oceny całości zgromadzonego materiału dowodowego oraz ustosunkuje się szczegółowo do wszystkich argumentów I., w tym wskazanych w zastrzeżeniach do protokołu kontroli. Dokładnie wyjaśni, jaki w rzeczywistości był cel zawarcia umowy będącej przedmiotem niniejszego postępowania, mając przy tym na uwadze zarówno wskazane przez Sąd przepisy ustawy o świadczeniach, jak również uwzględniając przedstawioną wykładnię przepisów Kodeksu cywilnego odnoszących się do umów o świadczenie usług z art. 750 k.c. oraz umów o dzieło, charakter wykonywanych przez zainteresowaną czynności oraz predyspozycje zawodowe wykonawcy.

Zbadanie – poza samymi postanowieniami umownymi – celu umowy, jest obowiązkiem ustawowym, wynikającym z art. 65 § 2 k.c. Obciąża on w tym wypadku organ administracji. Dotychczasowa ocena organu w tym zakresie dokonana została wyłącznie przez pryzmat treści umowy, gdy tymczasem ocenie tej winny być poddane zgromadzone w tym postępowaniu dowody, a w szczególności sporządzone przez zainteresowaną podsumowanie przeprowadzonego badania oraz kwestionariusze ankiet, na okoliczność uzgodnionego przez strony celu umowy i konkretnych czynności, jakie miała wykonać uczestniczka postępowania. Dopiero prawidłowo ustalony stan faktyczny będzie mógł stanowić podstawę do stwierdzenia, czy sporna umowa miała charakter umowy o dzieło czy umowy o świadczenie usług, konsekwencją czego będzie stwierdzenie, czy zainteresowana podlegała ubezpieczeniu zdrowotnemu.

Biorąc powyższe pod uwagę, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. orzekł, jak w pkt 1 sentencji wyroku.

O zwrocie kosztów postępowania Sąd rozstrzygnął w oparciu o art. 200 w zw. z art. 205 § 1 i § 2 oraz art. 209 p.p.s.a. w zw. § 14 ust.1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (tekst jednolity Dz.U. z 2018 r., poz. 265).