Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 1286/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2020-07-09 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6115 Podatki od nieruchomości, w tym podatek rolny, podatek leśny oraz łączne zobowiązanie pieniężne
Hasła tematyczne: Podatek od nieruchomości
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: uchylono decyzje II i I instancji
Powołane przepisy: article: art. 2, art. 3
journal: Dz.U. 2019 poz 1170
law: Ustawa z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych - t.j.
article: art. 145 par 1 pkt 1 lit a i c
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

|Sygn. akt I SA/Kr 1286/19 | [pic] W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 9 lipca 2020 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia: WSA Piotr Głowacki, Sędzia: WSA Stanisław Grzeszek (spr), Sędzia: WSA Urszula Zięba, Protokolant: Specjalista Dominika Janik, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 lipca 2020 r., sprawy ze skarg G.B., na decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego, z dnia 6 września 2019 r. Nr [...], w przedmiocie podatku od nieruchomości za lata 2014 - 2019, I. uchyla zaskarżone decyzje oraz poprzedzające je decyzje organu I instancji, II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącej koszty postępowania w kwocie 3444,00 zł ( trzy tysiące czterysta czterdzieści cztery złote ).


UZASADNIENIE

Prezydent Miasta K. decyzjami z dnia [...] marca 2019r. o numerach: [...] ustalił G. B. podatek od nieruchomości za lata: 2014, 2015, 2016, 2017, 2018 i 2019 w kwotach po 2.606,00 zł za 2014r. ,2015r. , po 2.663,00 zł za 2016r., 2017r., po 2.720,00 zł za 2018r. i 2019r.

W uzasadnieniach organ I instancji wskazał, że z posiadanej dokumentacji geodezyjnej wynika, że G. B. jest właścicielką działek: nr [...], obręb [...], jedn. ewid. P. o pow. 0,0682 ha, sklasyfikowanej jako dr - droga, nr [...], obręb [...], jedn. ewid. P. o pow. 0,2460 ha, sklasyfikowanej jako drdroga, nr [...], obręb [...], jedn. ewid. P. o pow. 0,2524 ha, sklasyfikowanej jako dr - droga.

Organ I instancji wskazał, że w przedmiotowych sprawach ww. działki, stanowiące własność G. B., nie są zajęte pod pasy drogowe dróg publicznych, stanowią drogi wewnętrzne, a zatem nie podlegają wyłączeniu z opodatkowania podatkiem od nieruchomości. Na potwierdzenie zajętego stanowiska organ I instancji powołał się na pismo Zarządu Dróg Miasta K. z dnia [...] stycznia 2019r. Następnie w decyzjach został przedstawiony szczegółowy sposób wyliczenia należnego zobowiązania z tytułu podatku od nieruchomości.

W odwołaniach G. B. zarzuciła błędne ustalenie stanu faktycznego oraz naruszenie przepisów art. 2 ust. 3 pkt 4 oraz art. 3 ust. 3 ustawy o podatkach i opłatach lokalnych i wniosła o uchylenie decyzji i umorzenie postępowań, ewentualnie o ich uchylenie i przekazanie spraw do ponownego rozpoznania.

Strona podniosła, że jej nieruchomość obejmująca działki nr [...], K., na mocy decyzji Prezydenta Miasta K. z dnia [...] grudnia 1996r. została przejęta wraz z innymi działkami na własność Gminy Miejskiej K. z przeznaczeniem pod ulice. Na działkach tych Gmina Miejska K. urządziła ulice miejskie: [...] Decyzja Prezydenta Miasta Krakowa z dnia [...] grudnia 1996r. została ostateczną decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] czerwca 2008 r. nr [...] uznana za nieważną w części dotyczącej między innymi przedmiotowych działek. Jak podniesiono w odwołaniach stwierdzenie nieważności tej decyzji nie spowodowało jednak poza zwrotnym przeniesieniem własności na G. B. żadnych zmian w stanie posiadania przedmiotowych działek. Są one do tej pory w posiadaniu Gminy Miejskiej K., która zarządza urządzonymi na nich ulicami. Ulice te [...] po ich wybudowaniu stały się drogami publicznymi i nigdy nie utraciły charakteru dróg publicznych, pomimo powrotnego przejścia własności działek na stronę.

Odwołująca podkreśliła, że wymóg, aby droga publiczna stanowiła własność Skarbu Państwa albo jednostki samorządu terytorialnego dotyczy tylko sytuacji, w której następuje urządzenie nowej drogi publicznej, stąd "nieruchomość drogowa nie będąca własnością gminy może zachować status drogi publicznej jeżeli status ten został jej nadany zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa". Tak stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 29 lutego 2012r., sygn. Akt [...]. Sytuacja taka ma miejsce w przypadku przedmiotowych działek - ulic [...].

Ponadto strona wskazała, że fakt pozostawania przedmiotowych działek drogami publicznymi ustalił Sąd Apelacyjny w w wyroku z dnia [...] października 2016r., sygn. Akt [...], a ustalenia te wiążą Gminę Miejską K., stąd dokonywanie odmiennych ustaleń w innych postępowaniach przy braku zmiany stanu faktycznego jest niedopuszczalne. Podatniczka wskazała także, że w kolejnej sprawie toczącej się pomiędzy nią a Gminą Miejską K. o zwrot świadczenia nienależnego i zapłatę odszkodowania za bezumowne korzystanie z przedmiotowej nieruchomości w wyroku z dnia 17 października 2018r. Sąd Okręgowy w K. sygn. [...] ponownie potwierdził, że nieruchomość ta pozostaje w posiadaniu Gminy Miejskiej K. i zasądził na jej rzecz odszkodowanie.

Odwołująca wyjaśniła, że obowiązujący od dnia [...]maja 2009r. miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego dla obszaru "[...] przyjęty uchwałą Rady Miasta Krakowa nr LXVI/849/09 z dnia 18 marca 2009r. zawiera następujące ustalenia dotyczące przedmiotowej nieruchomości: działka nr [...] leży w terenie [...]. – dróg publicznych, drogi klasy dojazdowej, 1KU - urządzeń komunikacyjnych, parking wydzielony, działka nr[...] leży w części na terenie oznaczonym [...] – dróg publicznych, drogi klasy dojazdowej, [...] - dróg publicznych, drogi klasy zbiorczej, [...]. – zabudowy mieszkaniowej wielorodzinnej, działka nr [...] leży w części na terenie oznaczonym [...]. - dróg publicznych,

drogi klasy dojazdowej, [...].- urządzeń komunikacyjnych z przeznaczeniem na pętlę autobusową, [...]. - dróg publicznych drogi klasy zbiorczej, [...] - zieleni izolacyjnej.

W związku z powyższym ustalenia miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego dla obszaru [...] wykluczają możliwość twierdzenia, że przedmiotowe działki stanowią drogi wewnętrzne.

W ocenie odwołującej działki nr [...] obręb [...] są drogami publicznymi i znajdują się we władaniu Gminy Miejskiej K., zaś grunty zajęte pod drogi publiczne na podstawie przepisu art. 2 ust. 3 pkt 4 ustawy o podatkach i opłatach lokalnych są zwolnione od podatku od nieruchomości.

Odwołująca wskazała również, że gdyby nawet uznać, iż przedmiotowa nieruchomość nie jest zajęta pod drogi publiczne i stanowi drogi wewnętrzne, to i tak nie można żądać od niej zapłaty podatku, bowiem posiadaczem tej nieruchomości jest Gmina Miejska K.. Odwołująca wskazała na treść art. 3 ust. 3 ustawy o podatkach i opłatach lokalnych, z którego wynika, że w razie gdy nieruchomość podlegająca opodatkowaniu podatkiem od nieruchomości jest we władaniu podmiotu innego niż właściciel, wtedy zobowiązanym do zapłaty podatku jest posiadacz samoistny, tym zaś jest Gmina Miejska K., co w sposób oczywisty wynika z wyroku Sądu Okręgowego w Krakowie, sygn. [...].

W piśmie z dnia [..] maja 2019r. odwołująca podniosła, że po wydaniu decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K; z dnia [...] czerwca 2008r. Nr [...], sytuacja faktyczna stanowiących przedmiot opodatkowania działek nie uległa zmianie, są one nadal wykorzystywane przez Gminę Miejską K. jako drogi publiczne. Jak podniosła posiadanie tych działek nie zostało nigdy na nią przeniesione i cały czas znajdują się w posiadaniu Gminy Miejskiej K..

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie decyzjami z dnia [...] września 2019r. o numerach [...] [...], [...] [...] [...], [...] utrzymało w mocy decyzje organu I instancji.

Organ odwoławczy podkreślił, że decyzją Prezydenta Miasta Krakowa z dnia [...] grudnia 1996r., stanowiące przedmiot opodatkowania działki nr [...], zostały przejęte wraz z innymi działkami na własność Gminy Miejskiej K. z przeznaczeniem pod budowę ulic. Następnie ostateczną decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] czerwca 2008r., stwierdzono nieważność powyższej decyzji Prezydenta Miasta K. z dnia [...] grudnia 1996r. w części, w jakiej wskazano, że m.in. powyższe działki przeszły na własność Gminy Miejskiej K.. Własność działek powróciła więc do G. B., przy czym decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] czerwca 2008r. wywołała skutek ex tunc, czyli działała wstecz. Na podstawie tej decyzji dokonano stosownych zmian w ewidencji gruntów i budynków oraz w księdze wieczystej [...]

Zatem stosownie do postanowień art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy o podatkach i opłatach lokalnych G. B. jako właścicielka przedmiotowych działek jest podatnikiem podatku od nieruchomości. W tym miejscu organ II instancji odniósł się do ponoszonej przez stronę okoliczności związanej z posiadaniem przedmiotowych gruntów przez Gminę Miejską K. i wpływu tej okoliczności na jej obowiązek podatkowy.

SKO w Krakowie wskazało, że stosownie do postanowień art. 3 ust. 3 ustawy o podatkach i opłatach lokalnych, jeżeli przedmiot opodatkowania znajduje się w posiadaniu samoistnym, obowiązek podatkowy w zakresie podatku od nieruchomości ciąży na posiadaczu samoistnym. Powyższe przepisy w sposób jednoznaczny rozstrzygają, iż podatnikiem podatku od nieruchomości jest co do zasady właściciel gruntu, chyba że gruntem włada posiadacz samoistny.

W ocenie SKO w K. zgromadzony w sprawach materiał dowodowy nie daje wystarczających podstaw do uznania Gminy Miejskiej K. za posiadacza samoistnego przedmiotów opodatkowania, w szczególności nie dowodzi wyraźnej woli władania rzeczą dla siebie z pominięciem osoby właściciela. Wręcz przeciwnie z akt spraw wynika, że Gmina Miejska K., respektując uprawnienia właścicielskie strony, przedstawia jej propozycje finansowe dotyczące możliwości nabycia przedmiotowych nieruchomości do zasobu gminnego. Także z pisma Zarządu Dróg Miasta K .z dnia [...] stycznia 2019r. wynika, że działki nr [...] obręb [....] jedn. ewid. P. nie pozostają w zarządzie tej jednostki, której zadaniem statutowym jest organizowanie, nadzorowanie i prowadzenie spraw związanych m.in. z pełnieniem funkcji zarządu dróg publicznych: krajowych (z wyjątkiem autostrad i dróg ekspresowych), wojewódzkich, powiatowych, gminnych, wynikających z ustawy o drogach publicznych oraz dróg wewnętrznych, położonych na terenach posiadających uregulowany stan prawny, stanowiących własność i pozostających we władaniu Gminy Miejskiej K. lub Skarbu Państwa; zarządzaniem działkami położonymi na terenach stanowiących własność i pozostających we władaniu Gminy Miejskiej K. lub Skarbu Państwa; sprawowaniem zarządu gruntami w pasie drogowym dróg publicznych oraz prowadzeniem racjonalnej gospodarki tymi gruntami, a także koordynowanie gospodarowania innymi nieruchomościami nabytymi na potrzeby zarządzania drogami (uchwała nr CVIII/2809/18 Rady Miasta Krakowa z dnia 29 sierpnia 2018r. w sprawie reorganizacji jednostki budżetowej Zarząd Infrastruktury Komunalnej i Transportu w K., zmiany jej nazwy i nadania statutu oraz upoważnienia Dyrektora Zarządu Dróg Miasta K. do załatwiania indywidualnych spraw z zakresu administracji publicznej, Dz. Urz. Woj. Małop. z 2018r. poz. 5920).

Ponadto, wbrew stanowisku odwołującej, z wyroku Sądu Okręgowego w K. z dnia [...] października 2018r., sygn. [...] ani z wyroku Sądu Apelacyjnego l ACa [...] zapadłych w sprawach o zapłatę wynagrodzenia za bezumowne korzystanie z rzeczy nie wynika jednoznacznie, że Gmina Miejska K. jest posiadaczem samoistnym gruntów stanowiących przedmiot opodatkowania.

Natomiast dla przyjęcia samoistności posiadania niezbędne jest, jak podkreślił organ II instancji, wykazanie zarówno elementu fizycznego, faktycznego władania rzeczą (przedmiotami opodatkowania) jak i wyraźnej woli władania rzeczą dla siebie z pominięciem osoby właściciela, czego w rozpatrywanych sprawach nie wykazano.

Odnosząc się zaś do podniesionych w odwołaniach okoliczności dotyczących wyłączenia stanowiących przedmiot opodatkowania gruntów na podstawie art. 2 ust. 3 pkt 4 ustawy o podatkach i opłatach lokalnych, SKO w K. wyjaśniło, że powołany przepis wyłącza z opodatkowania jedynie drogi publiczne i zajęte pod nie grunty.

Z kolei, pojęcia "droga", "droga publiczna" i "pas drogowy" zostały zdefiniowane w ustawie z dnia 21 marca 1985r. o drogach publicznych, do której wprost odwołuje się art. 2 ust. 3 pkt 4 ustawy o podatkach i opłatach lokalnych. Drogą publiczną - zgodnie z art. 1 ustawy o drogach publicznych - jest droga zaliczona na podstawie niniejszej ustawy do jednej z kategorii dróg, z której może korzystać każdy, zgodnie z jej przeznaczeniem, z ograniczeniami i wyjątkami określonymi w tej ustawie lub innych przepisach szczególnych. Pas drogowy to z kolei wydzielony liniami granicznymi grunt wraz z przestrzenią nad i pod jego powierzchnią, w którym są zlokalizowane droga oraz obiekty budowlane i urządzenia techniczne związane z prowadzeniem, zabezpieczeniem i obsługą ruchu, a także urządzenia związane z potrzebami zarządzania drogą (art. 4 pkt 1). Drogi publiczne - zgodnie z art. 2 ustawy o drogach publicznych - dzielą się na drogi: krajowe, wojewódzkie, powiatowe i gminne. Zaliczenie dróg publicznych do kategorii dróg krajowych, wojewódzkich, powiatowych i gminnych następuje w sposób określony w przepisach art. 5-7 ustawy o drogach publicznych. Oprócz dróg publicznych występują także drogi wewnętrzne, których zwolnienie podatkowe z art. 2 ust. 3 pkt 4 ustawy o podatkach i opłatach lokalnych - w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 stycznia 2007r. - nie obejmuje. Z art. 8 ust. 1 ustawy o drogach publicznych wynika, że drogi, drogi rowerowe, parkingi oraz place przeznaczone do ruchu pojazdów, niezaliczone do żadnej z kategorii dróg publicznych i niezlokalizowane w pasie drogowym tych dróg są drogami wewnętrznymi. Nie każda zatem droga spełniająca funkcję ciągu komunikacyjnego może być uznana za drogę publiczną. Aby zyskać taki status musi zostać zaliczona w trybie określonym w ustawie o drogach publicznych do jednej z kategorii dróg wymienionych w art. 2 tej ustawy. Fakt korzystania z drogi przez nieoznaczony krąg podmiotów nie jest wystarczający do zadecydowania o tym, czy z administracyjnego, a tym samym podatkowego punktu widzenia, dana droga należy do kategorii dróg publicznych, czy też jest drogą wewnętrzną. Dopiero bowiem wydanie stosownego aktu (rozporządzenia lub uchwały) przez uprawniony do tego organ (ministra, sejmik województwa, radę powiatu lub radę gminy) nadaje danej drodze charakter drogi publicznej, korzystającej ze zwolnienia wynikającego z art. 2 ust. 3 pkt 4 ustawy o podatkach i opłatach lokalnych.

Tymczasem jak wynika z akt spraw stanowiące przedmiot opodatkowania działki nr [...] obręb [...] jedn. ewid. P., są zajęte pod drogi wewnętrzne, które nie zostały zaliczone do żadnej z kategorii dróg publicznych.

Jak wynika z pisma Zarządu Dróg Miasta K. z dnia [...]stycznia 2019r.: działka nr [...], obręb [...] jedn. ewid. P., jest zajęta pod drogę wewnętrzną, która nie została zaliczona do żadnej z kategorii dróg publicznych i zgodnie z art. 8 ustawy o drogach publicznych stanowi drogę wewnętrzną; działka nr [...] obręb [...], jedn. ewid. P., jest zajęta pod drogę wewnętrzną, która nie została zaliczona do żadnej z kategorii dróg publicznych i zgodnie z art. 8 ustawy o drogach publicznych stanowi drogę wewnętrzną ; działka nr[...] obręb [...] jedn. ewid. P., jest zajęta pod drogę wewnętrzną, która nie została zaliczona do żadnej z kategorii dróg publicznych i zgodnie z art. 8 ustawy o drogach publicznych stanowi drogę wewnętrzną.

SKO w K. podkreśliło również, że dopiero uchwałą Rady Miasta Krakowa z dnia 31 sierpnia 2016r. w sprawie zaliczenia dróg do dróg publicznych kategorii gminnej (Dz. Urz. Woj. Małop. 2016r. poz. 5208) do dróg publicznych kategorii gminnej zaliczono jedynie odcinek dotychczasowej drogi wewnętrznej - ulicę [...] (od ulicy [...] do ulicy [...]), jednak stanowiąca przedmiot opodatkowania działka nr [...] obręb [...] jedn. ewid. P., położona przy ul. [...], zlokalizowana jest poza tym odcinkiem. Natomiast w odniesieniu do ulic: [...] brak jest uchwał Rady Miasta Krakowa w sprawie zaliczenia tych dróg do dróg publicznych kategorii gminnej.

W konsekwencji SKO w K. stwierdziło, że pomimo, iż stanowiące przedmiot opodatkowania działki stanowią drogi i spełniają funkcję ciągu komunikacyjnego, to z uwagi na brak zaliczenia ich do kategorii dróg publicznych (dróg gminnych) stosowną uchwałą Rady Miasta Krakowa, nie są drogami publicznymi i zgodnie z art. 8 ustawy o drogach publicznych stanowią drogi wewnętrzne.

Przepisy art. 5-7 ustawy o drogach publicznych określają, jakie drogi są zaliczane do poszczególnych kategorii dróg publicznych i wskazują na procedurę ich zaliczania do danej kategorii dróg publicznych. W przypadku dróg gminnych ustawodawca przewidział, że zaliczenie do tej kategorii dróg następuje w drodze uchwały rady gminy po zasięgnięciu opinii właściwego zarządu powiatu. Również ustalenie przebiegu istniejących dróg gminnych następuje w drodze uchwały rady gminy (art. 7 ust. 2 i 3 ustawy o drogach publicznych). Zatem zarówno zaliczenie drogi do kategorii dróg gminnych, jak i ustalenie przebiegu takich dróg, może nastąpić wyłącznie w trybie określonym w art. 7 ust. 2 i 3 ustawy o drogach publicznych.

W miejscowych planach zagospodarowania przestrzennego nie określa się kategorii dróg i na ich podstawie nie następuje zaliczenie drogi do jednej z kategorii dróg publicznych, stąd miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego dla obszaru "[...] przyjęty uchwałą Rady Miasta Krakowa nr LXVI/849/09 z dnia 18 marca 2009r. nie jest aktem decydującym o zaliczeniu dróg do kategorii dróg publicznych gminnych. Organ II instancji podniósł, że w orzecznictwie sądów administracyjnych zwraca się uwagę, iż ustawowa definicja drogi składa się z dwóch elementów. Elementu materialnego dotyczącego takiej cechy drogi jak jej ogólnodostępność i elementu formalnego, czyli zaliczenia jej do jednej z kategorii dróg. Oba te elementy muszą występować łącznie, aby droga mogła być zaliczona do dróg publicznych. Jednoczenie podkreśla się, że droga ogólnodostępna, nie będąca jednak drogą żadnej z wymienionych wyżej kategorii, nie spełnia kryterium drogi publicznej. Spełnienie przesłanki ogólnodostępności nie jest wystarczające do uznania drogi za drogę publiczną.

Uwzględniając powyższe SKO w K. stwierdziło, że stanowiące przedmiot opodatkowania działki nr [...], obręb [...] jedn. ewid. P, nie podlegają wyłączeniu z opodatkowania na mocy art. 2 ust. 3 pkt 4 ustawy o podatkach i opłatach lokalnych.

Organ II instancji wskazał także, że w rozpatrywanych sprawach organ l instancji prawidłowo ustalił podstawy opodatkowania przedmiotów opodatkowania i podmiot, na którym w 2014r., 2015r., 2016r., 2017r., 2018r. i 2019r. ciążył obowiązek podatkowy w podatku od nieruchomości oraz zastosował właściwą stawkę podatkową określoną w uchwale Rady Miasta Krakowa: nr XCII/1357/13 z dnia 4 grudnia 2013r., nr XXX/487/15 z dnia 18 listopada 2015r., nr LII/978/16 z dnia 14 września 2016r., nr LXXXV/2090/17 w sprawie określenia wysokości stawek podatku od nieruchomości, która dla gruntów pozostałych wynosi 0,47 zł/ 0,48 zł od 1 m2 powierzchni.

W związku z powyższym SKO w K. stwierdziło, że organ l instancji prawidłowo ustalił G. B. wysokość należnego zobowiązania podatkowego z tytułu podatku od nieruchomości za 2014r., 2015r. na kwotę po 2.606,00 zł, za 2016r., 2017r. na kwotę po 2.663,00 zł, za 2018r., 2019r. na kwotę po 2 720,00 zł

W skargach do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego Krakowie G. B, zarzuciła błędne ustalenie stanu faktycznego oraz naruszenie przepisów art. 2 ust. 3 pkt 4, art. 3 ust. 3 ustawy o podatkach i opłatach lokalnych oraz art. 336 kodeksu cywilnego i wniosła o uchylenie zaskarżonych decyzji oraz poprzedzających je decyzji Prezydenta Miasta K. Ponadto skarżąca wniosła o zasądzenie na jej rzecz od organu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargi Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. wniosło o ich oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowiska w sprawach.

W pismach procesowych z dnia[...] lipca 2020r. skarżąca wniosła o przeprowadzenie dowodu z wydruku Wykazu Dróg Publicznych Miasta zamieszczonego na stronie internetowej pod nazwą " Miejska Platforma Internetowa Magiczny K." na okoliczność, że ulica [...] jest drogą publiczną.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie działając na podstawie art. 111 § 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowił sprawy o sygn. Akt: [...] połączyć do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia i prowadzić je pod sygn. Akt [...]

Powyższy przepis stanowi, że sąd może zarządzić połączenie kilku oddzielnych spraw toczących się przed nim w celu ich łącznego rozpoznania lub także rozstrzygnięcia, jeżeli pozostają one ze sobą w związku. W rozpoznawanych sprawach skargi ze względu na osobę skarżącej, stan faktyczny i istotę spornych zagadnień, a także tożsamość podnoszonych zarzutów, pozostawały ze sobą w związku w rozumieniu ww. przepisu. Uzasadnione było więc połączenie tych spraw do łącznego ich rozpoznania i rozstrzygnięcia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Na wstępie należy zauważyć, iż zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2019r., poz. 2167 ze zm.) oraz w związku z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019r., poz. 2325 ze zm.), powoływanej dalej jako "p.p.s.a.", kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 cytowanej ustawy, sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem.

W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.), a także, gdy decyzja organu dotknięta jest wadą nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). W kontekście powyższego trzeba zaznaczyć, że każde naruszenie przepisów prawa materialnego, czy procesowego należy oceniać przez pryzmat jego wpływu na treść rozstrzygnięcia. Ponadto, zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., Sąd co do zasady rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, co oznacza, iż Sąd zobowiązany jest dokonać oceny legalności zaskarżonego aktu niezależnie od zarzutów podniesionych w skardze.

Dokonując kontroli zaskarżonych decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. w oparciu o wyżej opisane zasady, orzekający w niniejszych sprawach Sąd doszedł do przekonania, że naruszają one prawa w sposób powodujący konieczność ich wyeliminowania z obrotu prawnego, a zatem skargi te zasługują na uwzględnienie.

Istota sporu w rozpoznawanych sprawach sprowadza się do kwestii, czy skarżąca jest podmiotem zobowiązanym do zapłaty podatku od nieruchomości za sporne nieruchomości za lata 2014 - 2019.

Zgodnie z treścią art. 2 ust. 3 pkt. 4 ustawy z dnia 12 stycznia 1991r. o podatkach i opłatach lokalnych (Dz. U. z 2019r., poz. 1170 ze zm.), powoływanej dalej jako "u.p.o.l." opodatkowaniu podatkiem od nieruchomości nie podlegają grunty zajęte pod pasy drogowe dróg publicznych w rozumieniu przepisów o drogach publicznych oraz zlokalizowane w nich budowle - z wyjątkiem związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej innej niż utrzymanie dróg publicznych lub eksploatacja autostrad płatnych. Stosownie do treści art. 1 ustawy z dnia 21 marca 1985r. o drogach publicznych (Dz. U. z 2018r., poz. 2068 ze zm.)) drogą publiczną jest droga zaliczona na podstawie niniejszej ustawy do jednej z kategorii dróg, z której może korzystać każdy, zgodnie z jej przeznaczeniem, z ograniczeniami i wyjątkami określonymi w tej ustawie lub innych przepisach szczególnych. Z kolei art. 2 ust. 1 wskazanej ustawy stanowi, iż drogi publiczne ze względu na funkcje w sieci drogowej dzielą się na drogi krajowe, wojewódzkie, powiatowe i gminne. Opierając się na ugruntowanej linii orzeczniczej należy wskazać, iż nie każda droga spełniająca funkcję ciągu komunikacyjnego może być uznana za drogę publiczną. Tego rodzaju droga musi zostać zaliczona w trybie przewidzianym ustawą z 1985r. o drogach publicznych do jednej z kategorii dróg wymienionych w art. 2 ust. 1 pkt 1 - 4 tej ustawy i jednocześnie spełniać warunek możliwości powszechnego korzystania z niej (por. WSA z dnia 27 czerwca 2008r sygn. akt I SA/Wa 383/08, LEX nr 496206; wyrok WSA z dnia 31 marca 2008r. sygn. akt I SA/Kr 1285/07, LEX nr 1021094; wyrok WSA z dnia 10 lipca 2019r., sygn. akt I SA/Bd 275/19, LEX nr 2699599).

Przenosząc powyższe rozważania na kanwę niniejszej sprawy (spraw) należy wskazać, iż z dróg usytuowanych na spornych nieruchomościach korzystają w sposób ciągły i trwały mieszkańcy budynków wielorodzinnych położonych przy ul. [...] w K. a także kursuje autobus miejski. Okoliczności te zostały podniesione w piśmie Zarządu Infrastruktury Komunalnej i Transportu Gminy Miejskiej K.. Tym samym spełniony jest warunek "możliwości powszechnego korzystania" z dróg. Niemniej jednak należy zauważyć, iż wbrew twierdzeniom skarżącej, drogi usytuowane na spornych nieruchomościach nie należą do jednej z kategorii dróg wymienionych w art. 2 ust. 1 pkt 1 - 4 ustawy o drogach publicznej, lecz stanowią drogi wewnętrzne w rozumieniu art. 8 tejże ustawy.

Należy wskazać, iż działka nr [...], obręb [...], jedn. ewid. P, jest zajęta pod drogę wewnętrzną, która nie została zaliczona do żadnej z kategorii dróg publicznych i stanowi drogę wewnętrzną [...]. Również działka nr [...], obręb [...] jedn. ewid. P. nie została zaliczona do żadnej z kategorii dróg publicznych i stanowi drogę wewnętrzną. Z kolei uchwałą Rady Miasta Krakowa z dnia 31 sierpnia 2016r. w sprawie zaliczenia dróg do dróg publicznych kategorii gminnej (Dz. Urz. Woj. Małop. 2016r. poz. 5208) do dróg publicznych kategorii gminnej zaliczono jedynie odcinek dotychczasowej drogi wewnętrznej - ulicę [...] (od ulicy [...]do ulicy [...], jednak stanowiąca przedmiot opodatkowania działka nr [...], obręb [...] jedn. ewid. P., położona przy ul. [...], zlokalizowana jest poza tym odcinkiem. Natomiast w odniesieniu do ulic: [...] brak jest uchwał Rady Miasta Krakowa w sprawie zaliczenia tych dróg do dróg publicznych kategorii gminnej. Tym samym, pomimo iż sporne drogi spełniają funkcję ciągu komunikacyjnego, to jednak z uwagi na brak zaliczenia ich do kategorii dróg gminnych stosowną uchwałą Rady Miasta K., nie są drogami publicznymi i stanowią drogi wewnętrzne.

Na marginesie, bez przytoczenia szerzej argumentacji należy wskazać, iż Sąd podziela rozważania organu odwoławczego odnośnie funkcji miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego. Wszakże z samej ich treści nie określa się kategorii dróg i nie dokonuje się zaliczenie drogi do jednej z kategorii dróg publicznych. Dlatego też w ocenie Sądu miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego dla obszaru "[...] przyjęty uchwałą Rady Miasta Krakowa nr LXVI/849/09 z dnia 18 marca 2009r. nie stanowi aktu prawa miejscowego na podstawie którego możliwe jest decydowanie o zaliczeniu dróg do kategorii dróg publicznych gminnych.

Mając na uwadze powyższe w ocenie Sądu niezasadnym jest zarzut skarżącej polegający na naruszeniu przepisów art. 2 ust. 3 pkt 3 u.p.o.l.

Niemniej jednak z przytoczonych rozważań wynika, iż na spornych nieruchomościach usytuowane są drogi wewnętrzne w rozumieniu art. 8 ustawy o drogach publicznych. Tym samym należy rozważyć czy w niniejszej sprawie znajduje zastosowanie art. 3 ust. 3 u.p.o.l.

Co do zasady obowiązek podatkowy podatku od nieruchomości, zgodnie z treścią art. 3 ust. 1 pkt 1 u.p.o.l. spoczywa na właścicielu nieruchomości, jednakże ustawodawca wprowadza sui generis modyfikacje w przypadku gdy przedmiot opodatkowania znajduje się w posiadaniu samoistnym. Zgodnie bowiem z art. 3 ust. 3 u.p.o.l., jeżeli przedmiot opodatkowania znajduje się w posiadaniu samoistnym, obowiązek podatkowy w zakresie podatku od nieruchomości ciąży na posiadaczu samoistnym. Rozwiązanie immanentnie związane jest z cywilistycznym pojęciem faktycznego władztwa nad nieruchomością. Zgodnie z art. 336 Kodeksu cywilnego posiadaczem samoistnym rzeczy jest ten, kto nią faktycznie włada jak właściciel. W przypadku więc posiadania samoistnego decydujące znaczenie dla ustawodawcy ma faktyczne władztwo nad rzeczą. Niewątpliwie za takim rozwiązaniem ustawowym przemawia także przepis art. 339 Kodeksu cywilnego, zgodnie z którym domniemywa się, że ten, kto rzeczą faktycznie włada, jest posiadaczem samoistnym.

Posiadanie samoistne jest stanem faktycznym, a nie prawnym. Nie musi być ono ujawnione w żadnym dokumencie urzędowym, tym bardziej w ewidencji gruntów i budynków (por. wyrok WSA z dnia 15 stycznia 2020r., sygn. akt I SA/Łd 620/19, LEX nr 2773799). Posiadanie występuje przy równoczesnym istnieniu fizycznego elementu władania rzeczą oraz psychicznego elementu, rozumianego jako zamiar władania rzeczą dla siebie. Nie budzi szczególnych wątpliwości interpretacyjnych element "władania rzeczą". Bez wątpienia chodzi tu o dostrzegalny fakt fizycznego władztwa nad rzeczą. Drugim współwystępującym, niezbędnym elementem cywilistycznej konstrukcji posiadania, jest psychiczny czynnik zamiaru władania ("zawładnięcia") rzeczą dla siebie. Wymaga to szczególnego podkreślenia w przypadku posiadania niepopartego tytułem prawnym (tak wyrok WSA z dnia 29 maja 2019r., sygn. akt I SA/Ol 220/19, LEX nr 2685227).

Odnosząc powyższe rozważania prawne na grunt rozpoznawanych spraw należy wskazać, iż Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. na podstawie zebranego materiału dowodowego błędnie uznało, iż materiał ten nie daje wystarczających podstaw do uznania Gminy Miejskiej K. za posiadacza samoistnego spornych nieruchomości. Organ odwoławczy skrótowo odniósł się do kwestii posiadania samoistnego Gminy Miejskiej K. uznając, że materiał dowodowy nie dowodzi wyraźnej woli władania rzeczą dla siebie z pominięciem osoby właściciela. W dodatku błędnie interpretując tę okoliczność z faktu przedstawiania przez Gminę Miejską K. propozycji finansowych dotyczących możliwości nabycia spornych nieruchomości do zasobu gminnego.

W pierwszej kolejności należy podkreślić, iż do ustalenia podmiotu na którym ciąży obowiązek podatkowy od podatku od nieruchomości nie jest wymagane, aby posiadanie samoistne było ujawnione w dokumentach urzędowych związanych z ewidencją gruntów i budynków. Posiadanie rozumiane jest jako stan faktyczny, a nie prawny, dlatego też ocenie podlegać musi faktyczne wykonywanie przez Gminę Miejską K. władztwa nad spornymi nieruchomościami. Przy ocenie faktycznego wykonywania posiadania irrelewantną okolicznością jest wydanie uchwały Rady Miasta odnoszącej się do kwestii zarządu m.in. spornymi nieruchomościami.

Z zebranego materiału dowodowego nie wynika również, aby Gmina Miejska K. dokonała przeniesienia posiadania na skarżącą. Zgodnie z art. 348 Kodeksu cywilnego przeniesienie posiadania następuje przez wydanie rzeczy. Wydanie dokumentów, które umożliwiają rozporządzanie rzeczą, jak również wydanie środków, które dają faktyczną władzę nad rzeczą, jest jednoznaczne z wydaniem samej rzeczy. Z kolei zgodnie z art. 349 Kodeksu cywilnego przeniesienie posiadania samoistnego może nastąpić także w ten sposób, że dotychczasowy posiadacz samoistny zachowa rzecz w swoim władaniu jako posiadacz zależny albo jako dzierżyciel na podstawie stosunku prawnego, który strony jednocześnie ustalą.

Należy przypomnieć, iż decyzją Prezydenta Miasta Krakowa z dnia [...] grudnia 1996r., stanowiące przedmiot opodatkowania działki nr [...], zostały przejęte wraz z innymi działkami na własność Gminy Miejskiej K. z przeznaczeniem pod budowę ulic. Następnie ostateczną decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 30 czerwca 2008r., stwierdzono nieważność powyższej decyzji Prezydenta Miasta Krakowa z dnia 20 grudnia 1996r. w części, w jakiej wskazano, że m.in. powyższe działki przeszły na własność Gminy Miejskiej K..

Co prawda własność działek powróciła więc do skarżącej oraz dokonano stosownych zmian w ewidencji gruntów i budynków oraz w księdze wieczystej [...], jednakże w zebranym materiale dowodowy brak jest podstaw do przyjęcia, że do dnia dzisiejszego dokonano również przeniesienia posiadania na skarżącą. Należy wskazać, iż Gmina Miejska K. przed dniem [...] czerwca 2008r. była zarówno właścicielem jak i posiadaczem samoistnym spornych nieruchomości, a następnie po stwierdzeniu nieważności wskazanej decyzji Prezydenta Miasta K pozostała posiadaczem samoistnym tychże nieruchomości. Z zebranego materiału dowodowego nie wynika również, aby Gmina Miejska K. jako uprzedni posiadacz samoistny przeniósł je w taki sposób, że zachował rzecz w swoim władaniu jako posiadacz zależny albo jako dzierżyciel.

Ponadto, na fakt posiadania samoistnego przez Gminę Miejską K. wskazuje wyrok Sądu Okręgowego w K. z dnia [...] października 2018r., sygn. [...] w którym zasądzono do wyżej wymienionej zapłatę wobec skarżącej kwoty za bezumowne korzystanie z rzeczy za lata 2012-2017.

Co prawda Gmina Miejska K. w odpowiedzi na skargę podniosła, iż z treści uzasadnień do wyżej wymienionych orzeczeń nie wynika jednoznacznie jakoby miała samoistnie posiadać sporne nieruchomości, jednakże analiza uzasadnienia wskazuje, iż Sąd stwierdził, że było to posiadanie samoistne. Znamienny jest fragment uzasadnienia, w którym wyżej wymieniony Sąd wskazuje, że "posiadaczem działek była najpierw Gmina Miejska K. jako właściciel i posiadacz, a następnie tylko jako posiadacz". Nie ulega wątpliwości, iż na gruncie prawa cywilnego właściciel jest jednocześnie posiadaczem samoistnym, dlatego też Gmina Miejska K. następnie pozostała posiadaczem samoistnym – wszakże jak uprzednio wskazano nie nastąpiło przeniesienia posiadania samoistnego na skarżącą ani też nie nastąpiło przeniesienia posiadania Gminy Miejskiej K. w posiadanie zależne lub w stosunek dzierżenia.

W niniejszych sprawach Gmina Miejska K. fizycznie władała rzeczą w postaci nieruchomości i wykazywała swoje władztwo najpierw w formie budowy dróg wewnętrznych z której korzystają mieszkańcy pobliskich osiedli, a następnie nie przenosząc posiadania samoistnego do spornych nieruchomości na skarżącą pomimo świadomości, iż przestała być właścicielem tychże działek administracyjnych.

Wbrew twierdzeniom organu odwoławczego Gmina Miejska K. posiadała również psychiczny czynnik w postaci zamiaru zawładnięcia rzeczą dla siebie. Wszakże opierając się na doświadczeniu życiowym i zasadach logiki, wyżej wymieniona nie składała propozycji finansowych dotyczących możliwości nabycia przedmiotowych nieruchomości do zasobu gminnego, gdyż "respektowała uprawnienia właścicielskie" skarżącej, lecz w celu zawładnięcia rzeczą dla siebie przy jednoczesnej świadomości, że Gminie nie przysługują prawa własności, a sporne nieruchomości jedynie faktycznie znajdują się w jej posiadaniu. Poza tym notabene gdyby Gminie Miejskiej K. w rzeczywistości zależało na "respektowaniu uprawnień właścicielskich" skarżącej to niezwłocznie po zmienia stanu prawnego spornych nieruchomości przeniosłaby na nią posiadanie samoistne.

Na marginesie należy dodać, iż co prawda – jak już stwierdzono uprzednio – miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego nie może stanowić podstawy do zaliczenia dróg do określonej kategorii dróg publicznych, to niemniej jednak może on stanowić dokument na podstawie, którego możną zrekonstruować zarówno fizyczne władanie rzeczą jak i psychiczny czynnik w postaci zamiaru zawładnięcia nią. Wszakże gdyby Gmina Miejska K. nie uważała się za posiadacza samoistnego to nie określiłaby w tymże akcie prawa miejscowego spornych nieruchomości jako terenów należących do drób publicznych klasy dojazdowej i klasy zbiorczej oraz urządzeń komunikacyjnych.

Tym samym w ocenie Sądu skarżąca w swojej skardze trafnie wywiodła zarzut obrazy przepisów art. 3 ust. 3 u.p.o.l., albowiem mając na uwadze wskazane okoliczności obowiązek opodatkowania spoczywał na posiadaczu samoistnym, którym do chwili obecnej pozostaje Gmina Miejska K..

Zgodnie z zasadą związania wyrażoną w art. 153 p.p.s.a., stanowisko Sądu wraz z jego uzasadnieniem prawnym wiąże organy przy ponownym rozpoznaniu sprawy.

Mając powyższe na uwadze wskazać należy, że organ podatkowy I instancji zobligowany będzie do uwzględnienia wskazań poczynionych powyżej, w szczególności do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego spraw (art. 122 Ordynacji podatkowej), zebrania pełnego materiału dowodowego oraz jego wszechstronnego i wnikliwego rozważenia (art. 191 Ordynacji podatkowej).

Należy wskazać, że organ I instancji w uzasadnieniu swoich rozstrzygnięć w ogóle nie odniósł się do kwestii samoistnego posiadania przedmiotowych nieruchomości przez Gminę Miejską K., a organ odwoławczy bardzo lakonicznie ustosunkował się do tej kwestii uznając, że materiał dowodowy nie dowodzi wyraźnej woli władania rzeczą dla siebie z pominięciem osoby właściciela.

W tym zakresie organy podatkowe winny przede wszystkim dokonać rzetelnej i pogłębionej oceny rodzaju posiadania spornych nieruchomości przez Gminę Miejską K., co w sposób immanentny związane jest z oceną podmiotowej podstawy zobowiązania z art. 3 ust. 3 u.p.o.l. Przy powtórnym rozpatrzeniu spraw organy podatkowe jednoznacznie wypowiedzą się w kwestii opodatkowania spornych nieruchomości, nie tracąc z pola widzenia rozważań poczynionych odnoście stanu faktycznego w niniejszym uzasadnieniu.

Mając powyższe na względzie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. - orzekł jak w sentencji wyroku.

O kosztach postępowania orzeczono w pkt II wyroku na podstawie art. 200, art. 205 § 2 p.p.s.a. zasądzając zwrot uiszczonych wpisów sądowych, opłat za pełnomocnictwo oraz wynagrodzenia pełnomocnika, miarkując jego wysokość na podstawie art. 206 p.p.s.a. w związku z uwzględnieniem de facto tylko jednego z zarzutów wyartykułowanych w skargach. W ocenie Sądu zasądzona kwota jest adekwatna do nakładu pracy pełnomocnika, także z tego powodu, że treść wszystkich sporządzonych skarg jest tożsama, zarówno co do zarzutów, jak i ich uzasadnienia.