Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 986/09
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2010-04-15 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6342 Przyznanie uprawnień kombatanckich oraz przyznanie uprawnień dla wdów /wdowców/ po kombatantach
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Bożena Popowska Sędziowie WSA Maciej Dybowski (spr.) WSA Izabela Kucznerowicz Protokolant Sekr.sąd. Justyna Hołyńska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 kwietnia 2010 r. sprawy ze skargi J. S. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. z dnia (...) r. nr (...) w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień kombatanckich oddala skargę /-/ I. Kucznerowicz /-/ B. Popowska /-/ M. Dybowski jh


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] lipca 2007 r. nr [...] (dalej decyzja z [...] lipca 2007 r.) Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych (dalej: Kierownik Urzędu), na podstawie art. 2 pkt 6 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (j.t. Dz. U. 42/02/371 ze zm., dalej ustawa) odmówił J. S. przyznania uprawnień kombatanckich z tytułu udziału w zbrojnym wystąpieniu o wolność i suwerenność Polski w Poznaniu w czerwcu 1956 r. (k. 32 akt administracyjnych).

Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych ostateczną decyzją z [...] października 2007 r. nr [...] (dalej decyzja z [...] października 2007 r.) na podstawie art. 127 § 3 i art. 138 § 1 pkt 1 kpa i art. 2 pkt 6 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (j.t. Dz. U. 42/02/371 ze zm.), utrzymał w mocy decyzję własną z dnia "[...] 09.2006 r. nr [...].

W uzasadnieniu Kierownik Urzędu wskazał, że decyzją z "[...].07.2007 r." odmówił Stronie przyznania uprawnień kombatanckich z wnioskowanego tytułu. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy wskazał, że pomagał w rozbrajaniu żołnierzy niemieckich w 1945 r. w [...], dostarczał żywność do obozu, brał czynny udział w wystąpieniach w czerwcu 1956 w Poznaniu, a podczas stanu wojennego działał w związku "Solidarność". Przesłanką obligatoryjną do uzyskania uprawnień na podstawie art. 2 pkt 6 ustawy, jest poniesienie uszczerbku na zdrowiu. Strona prócz swego oświadczenia nie przedstawiła żadnych dowodów świadczących o swym udziale w wydarzeniach poznańskiego czerwca 1956 r., ani w żaden sposób nie udokumentowała, by w związku z tą działalnością poniosła uszczerbek na zdrowiu. Zainteresowany nigdy nie twierdził, by zdarzenie takie - uszczerbek na zdrowiu – miało miejsce. W sprawie brak podstaw do zastosowania wobec Strony art. 4 ust. 1 pkt 4 ustawy. Strona nie dostarczyła pozytywnej rekomendacji właściwego stowarzyszenia. Ostatnim wydarzeniem historycznym, z którym ustawa wiąże uprawnienia to wystąpienie wolnościowe w grudniu 1970 r. na Wybrzeżu – nie ma zatem podstaw do przyznania uprawnień kombatanckich za działalność w ZZ "Solidarność" w stanie wojennym. Kierownik nie wyklucza, że Wnioskodawca dostarczał żywność osobom osadzonym w obozie i udzielał pomocy przy rozbrajaniu Niemców w 1945 r. Działanie takie zasługuje na społeczny szacunek, ale nie stanowi podstawy do przyznania uprawnień kombatanckich (k. 40-42 akt administracyjnych).

Podaniem z dnia [...] listopada 2007 r., sprecyzowanym pismem z dnia [...] kwietnia 2008 r., strona wniosła o wznowienie postępowania na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 kpa, przedstawiając poświadczone notarialnie, pisemne oświadczenia świadków J. S. oraz H. J. M., potwierdzające fakt uczestnictwa strony w wydarzeniach mających miejsce w Poznaniu w czerwcu 1956 r. (k. 82, 68-71, 48-49 akt administracyjnych).

Decyzją z dnia [...] czerwca 2008 r. nr [...] (dalej decyzja z [...] czerwca 2008 r.), utrzymaną w mocy decyzją z dnia [...] listopada 2008 r. nr [...] (dalej decyzja z [...] listopada 2008 r.), Kierownik Urzędu odmówił wznowienia postępowania zakończonego decyzją ostateczną z dnia [...] października 2007 r. wobec złożenia przez Stronę wniosku o wznowienie postępowania z uchybieniem przepisanego prawem terminu (k. 84, 115 akt administracyjnych).

Prawomocnym wyrokiem z dnia 13 maja 2009 r., IV SA/Po 1/09 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu (dalej WSA), na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ppsa, uchylił decyzję z [...] listopada 2008 r. i poprzedzającą ją decyzję z [...] czerwca 2008 r. WSA wskazał, że organ błędnie odmówił wznowienia postępowania administracyjnego zakończonego decyzją ostateczną Kierownika Urzędu z [...] października 2007 r., powołując art. 149 § 3 kpa. Kierownik Urzędu błędnie przyjął, że datą złożenia wniosku jest data jego doprecyzowania, choć winien był przyjąć, że wniosek po doprecyzowaniu dnia [...] kwietnia 2008 r., wywołuje skutki procesowe z datą jego złożenia [...] listopada 2007 r. nawet w ułomnej formie, jeśli przepisy nie przewidują wyraźnie innego skutku procesowego. Lakoniczność wywodu organu i uzasadnień decyzji, sprzeczne z wymogami art. 107 § 3 kpa, nie pozwalała na dokonanie skutecznej kontroli obu rozstrzygnięć organu – zwłaszcza w zakresie ustalenia uchybienia terminu z art. 148 § 1 kpa (k. 127-129, 137 akt administracyjnych).

Postanowieniem z dnia [...] września 2009 r. nr [...] Kierownik Urzędu na podstawie art. 145 § 1 pkt 5, i art. 149 § 1 i 2 kpa wznowił postępowanie w sprawie.

Decyzją z dnia [...] września 2009 r. nr [...] (dalej decyzja z [...] września 2009 r.) Kierownik Urzędu, na podstawie art. 151 § 1 pkt 1, art. 150 § 1 w zw. z art. 145 § 1 pkt 5 kpa, art. 22 ust. 1 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (j.t. Dz. U. 42/02/371 ze zm.), po przeprowadzeniu postępowania w trybie art. 149 § 2 kpa, odmówił uchylenia decyzji własnej z dnia [...] października 2007 r. nr [...] utrzymującej w mocy decyzję Kierownika Urzędu z dnia [...] lipca 2007 r. nr [...], na podstawie której odmówiono J. S. przyznania uprawnień kombatanckich z tytułu czynnego udziału w zbrojnym wystąpieniu o wolność i suwerenność Polski w Poznaniu w czerwcu 1956 r. Przedstawione oświadczenia świadków H. M. i J. S., potwierdzają udział J. S. w wydarzeniach poznańskiego czerwca 1956 r. Przyznanie uprawnień kombatanckich z ww tytułu ustawodawca uzależnia nie tylko od samego czynnego udziału w wystąpieniach wolnościowych, lecz także od tego, czy w wyniku tych wydarzeń doszło do wystąpienia uszczerbku na zdrowiu. Z przedstawionych oświadczeń i relacji samego Wnioskodawcy wynika, że w niniejszym przypadku nie zachodzą wskazane w ustawie przypadki (k. 146-148 akt administracyjnych).

Kierownik Urzędu decyzją z dnia [...] października 2009 r. nr [...] (dalej decyzja z [...] października 2009 r.), na podstawie art. 127 § 3 i art. 138 § 1 pkt 1 kpa, utrzymał w mocy decyzję z [...] września 2009 r.

W uzasadnieniu Kierownik Urzędu przytoczył przebieg postępowania. Nadto podniósł, że Strona we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy nie wskazała, by w sprawie zaistniały jakiekolwiek nowe okoliczności faktyczne i prawne, uzasadniające uchylenie decyzji ostatecznej. Zasada trwałości decyzji ostatecznej wskazuje, że uchylenie lub zmiana takich decyzji, stwierdzenie ich nieważności oraz wznowienie postępowania może nastąpić tylko w przypadkach przewidzianych w kodeksie lub w ustawach szczególnych (art. 16 kpa). W szczególności w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli dowody, na których podstawie ustalono istotne dla sprawy okoliczności faktyczne, okazały się fałszywe (art. 145 § 1 pkt 5 kpa). Przedstawione przez Zainteresowanego oświadczenia świadków – H. M. i J. S. – nie dają podstaw do zmiany zaskarżonego rozstrzygnięcia. Świadkowie ci potwierdzają udział Strony w wydarzeniach poznańskiego czerwca 1956 r. Ustawodawca uzależnia przyznanie uprawnień kombatanckich nie tylko od czynnego udziału w wystąpieniach wolnościowych, lecz także od tego, czy w wyniku tych wydarzeń doszło do uszczerbku na zdrowiu. Z relacji Zainteresowanego i obu świadków wynika, że w niniejszej sprawie nie zachodzą wskazane w ustawie przesłanki. Przedstawione przez Stronę nowe dowody nie dają żadnych podstaw do zmiany decyzji ostatecznej z [...] października 2007 r. (k. 154 akt administracyjnych).

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego J. S. zarzucił decyzji Kierownika Urzędu, że organ, pomijając Wnioskodawcę, zwrócił się do Związku Kombatantów Powstania "Poznański Czerwiec 56" i otrzymał fałszywą, niezgodną z prawdą opinię; naruszono ustawę o ochronie danych osobowych. Decyzją z dnia [...] lipca 2007 r., na podstawie bezprawnej opinii, odmówiono Wnioskodawcy przyznania uprawnień kombatanckich. Decyzją z dnia [...] października 2007 r. Kierownik Urzędu utrzymał decyzję z [...] lipca 2007 r. Decyzję tę Wnioskodawca "przekazał do zwrotu, ponieważ nie pokrywa się z faktami podanymi we wniosku z dnia[...].8.2006 r. o działalności kombatanckiej". Uzasadnienie jest lakoniczne, działalność Zaintereso-wanego przedstawiona została jakby była przyjemnością, a nie narażającą życie dla wolnej i suwerennej Ojczyzny. Na decyzję organu z [...] października 2007 r. przekazał odwołanie z [...] kwietnia 2008 r. i nowe dowody: zdjęcie archiwalne czołgu z Instytutu Pamięci Narodowej; oświadczenia Świadków potwierdzone przez notariusza i zeznanie Wnioskodawcy z faktami czynnego udziału w działalności kombatanckiej w podaniu z [...] marca 2008 r. w latach 1942 do 1982 r. Nieformalna trzyletnia procedura jest niezgodna z art. 35 § 1 i 2 kpa. Urząd ukrywa czynny udział Wnioskodawcy w przejęciu czołgu w powstaniu Poznańskiego Czerwca 56. Skarżący dnia [...] października 2009 r. przekazał do zwrotu Kierownikowi Urzędu decyzje z: [...] października 2009 r. i [...] września 2009 r., która jak poprzednie decyzje, nie pokrywała się z zeznaniem Wnioskodawcy z [...] marca 2008 r. W uzasadnieniu decyzji z [...] października 2009 r. Kierownik Urzędu sugeruje, że nie ma podstaw do zmiany decyzji ostatecznej z [...] października 2007 r. Decyzja ta jest bezzasadna, bowiem nowe dowody: zdjęcie czołgu, przy którym jest Wnioskodawca oznaczony znakiem x - przedstawia rozmowę z żołnierzami czołgistami; na tę okoliczność oświadczenia świadków - udział Wnioskodawcy w powstaniu Poznańskiego Czerwca 56 jest wiarygodny. W opisie nad zdjęciem określono nas bohaterami. Obecnie ma 80 lat, jest zasłużonym i schorowanym człowiekiem, który walczył i narażał młode życie o wolną i suwerenną Ojczyznę (k. 2-3 akt IV SA/Po 986/09).

W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu wniósł o jej oddalenie oraz o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.

Skarżący wniósł o przeprowadzenie rozprawy (k. 16, 27 akt IV SA/Po 986/09).

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga okazała się niezasadną.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. 153/02/1269 ze zm.) i art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 153/02/1270 ze zm., dalej ppsa), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem (legalności). Ocenie Sądu podlega zatem zgodność aktów administracyjnych (w tym przypadku decyzji) zarówno z przepisami prawa materialnego, jak i procesowego. Kontrola sądów administracyjnych ogranicza się do zbadania, czy organy administracji w toku rozpoznawanej sprawy nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na jej wynik. Ocena ta dokonywana jest według stanu prawnego i na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. Zgodnie z art. 134 ppsa, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Rozpatrując sprawę w trybie wznowieniowym, Kierownik Urzędu winien ocenić zebrany w sprawie materiał dowodowy w świetle nowych dowodów. W szczególności zatem w dacie wydania decyzji z dnia z [...] października 2007 r. organ nie dysponował oświadczeniami obu świadków: H. M. (z dnia [...] lutego 2008 r.) i J. S. (z dnia 04 lutego 2008 r.).

W niniejszej sprawie wznowienie postępowania nastąpiło na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 kpa. Przepis ten, konstruujący jedną z podstaw wznowienia postępowania wskazuje, że przyczyną ingerencji w stan prawny stworzony decyzją posiadającą przymiot trwałości jest pojawienie się istotnych dla sprawy nowych okoliczności faktycznych lub nowych dowodów, istniejących w dniu wydania decyzji, a nieznanych organowi, który tę decyzje wydał. Jak wskazuje Naczelny Sąd Administracyjny, "nowe okoliczności, o jakich mowa w art. 145 § 1 pkt 5 kpa, przedstawiają określony stan faktyczny i prawny, który istniał w chwili wydawania przez organ decyzji ostatecznej, lecz nie był on znany organowi z niezależnych od tego organu przyczyn, mający wpływ na status prawny strony, tj. zakres jego praw i obowiązków, a w konsekwencji na treść merytorycznego rozstrzygnięcia." (wyrok z dnia 17 maja 2000 r., I SA/Lu 9/00, LEX nr 51768).

Jednakże przedłożenie przez Skarżącego oświadczeń obu tych świadków, kserokopii zdjęcia z dnia 28 czerwca 1956 r. i dokumentów prywatnych (art. 245 kpc), jakimi w istocie są oświadczenia J. S., nie mogły prowadzić do innego rozstrzygnięcia, jak zaprezentowane w zaskarżonej decyzji i decyzji ją poprzedzającej.

Przepisy ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (j.t. Dz. U. 42/02/42/371 ze zm.), enumeratywnie wskazują przypadki aktywności, która uznana jest za działalność kombatancką. Oznacza to, że dla przyznania statusu kombatanta konieczne jest udowodnienie spełnienia przez osobę ubiegającą się o taki status, którejkolwiek z ustawowych przesłanek.

Analiza akt administracyjnych wskazuje, iż strona ubiegała się o status kombatanta z tytułu swojej aktywności w czasie II wojny światowej (w okresie niemieckiej okupacji oraz bezpośrednio po jej ustaniu), polegającej między innymi na donoszeniu żywności oraz przekazywaniu informacji z frontu osadzonym w obozach dla Żydów oraz jeńców radzieckich, które zlokalizowane były w miejscowości [...] pod Poznaniem, nakierowaniu w dzień "Zielonych Świąt" 1943 roku, przy pomocy odpowiedniego ustawienia skrzydeł wiatraka położonego w miejscowości [...] pod Poznaniem, bombowców alianckich, dzięki czemu możliwe było precyzyjne zbombardowanie niemieckiej fabryki samolotów "Focke-Wulf", a także udzielaniu pomocy przy załadunku bomb do radzieckich samolotów uczestniczących w nalotach na poznańską Cytadelę oraz Berlin, podczas którego doznał wypadku i uszczerbku na zdrowiu w postaci pęknięcia rzepki. Dodatkowo strona podała, iż uczestniczyła, w charakterze ochotnika, w akcji policji, która przy współpracy z polsko-rosyjskim wojskiem rozbrajała ukrywających się żołnierzy niemieckich i pomagała w utrzymaniu porządku.

Nadto skarżący podkreślił, iż brał czynny udział w wydarzeniach Poznańskiego Czerwca 1956 r. Twierdził, iż znajdował się w grupie ludzi, która "uzyskała" czołg i w jego asyście udała się w kierunku budynku Wojewódzkiego Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego przy ul. Kochanowskiego, co zostało utrwalone na fotografii dołączonej do akt sprawy (k. 36, 39 v). Na potwierdzenie swojego udziału w opisanych wydarzeniach, strona przedłożyła poświadczone notarialnie oświadczenia świadków J. S. oraz H. J. M. (k. 57-60).

Wreszcie strona wskazała również na swoją działalność w ramach NSZZ "Solidarność", w wyniku której doznała szeregu prześladowań o charakterze moralnym, psychicznym i zawodowym, a także podupadła na zdrowiu.

Analiza i ocena zebranego w sprawie materiału dowodowego prowadzi do wniosku, iż brak jest podstaw do uznania, iż strona spełnia warunki konieczne dla uzyskania statusu kombatanta. W pierwszej kolejności podkreślić należy, iż wraz z wnioskiem o przyznanie statusu kombatanta, strona nie przedstawiła wiarygodnych dowodów, pozwalających na ocenę czy spełnione zostały ustawowe ku temu przesłanki. Większość okoliczności wskazywanych przez stronę opiera się wyłącznie na jej twierdzeniach. Z kolei okoliczności poparte stosownymi dokumentami, w szczególności doręczonymi organowi jako podstawa do wznowienia postępowania (zeznania świadków, fotografia, zaświadczenia lekarskie) nie stanowią w świetle ustawy podstawy dla przyznania stronie statusu kombatanta, o czym poniżej.

Odnosząc twierdzenia Strony dotyczące jej aktywności w okresie II wojny światowej do ustawowych przesłanek określających podstawę nabycia statusu kombatanta podkreślić należy, iż nie pełniła ona służby w Wojsku Polskim, ani żadnej formacji wojskowej przy armiach sojuszniczych. Strona działała ona bez zaprzysiężenia, nie zajmowała żadnego konkretnego stanowiska i nie pełniła z formalnego punktu widzenia służby wojskowej czy też cywilnej. Fakt ulegnięcia wypadkowi i uszkodzenia kolana w 1945 r. nie ma w świetle unormowań prawnych znaczenia dla oceny sprawy. Podsumowując, z twierdzeń przedstawionych przez stronę nie wynika, aby spełniała którąkolwiek z przesłanek określonych w art. 1 (w tym ust. 2 pkt 1, 3 – 5) bądź w art. 2 (w tym pkt 2 i 6) ustawy.

W tym miejscu Sąd pragnie dodatkowo zauważyć, iż historyczna wiedza dotycząca wskazanego okresu i reguły doświadczenia życiowego poddają w wątpliwość fakt związany z bombardowaniem niemieckiej fabryki samolotów i rolę, jaką miało odegrać w tym zdarzeniu postępowanie strony polegające na odpowiednim ustawieniu skrzydeł wiatraka. W szczególności podkreślić wypada, iż ze względów bezpieczeństwa załóg, wszelkie plany nalotów ustalane były w gronie niewielkiej liczby osób, a informacja o celu bombardowania przekazywana była załogom dopiero w chwili odlotu lub nawet na krótko przed zrzutem bomb. W tym świetle nie jest wiarygodne stwierdzenie, że Strona (czy też jej informator) wiedziała z tak dużym wyprzedzeniem o celu i dokładnej dacie nalotu.

Kierownik Urzędu nie zakwestionował udziału Skarżącego w Poznańskim Czerwcu 1956 r. Skarżący nie wykazał jednak materialno-prawnej przesłanki, by czynny udział w zbrojnym wystąpieniu spowodował śmierć lub uszczerbek na zdrowiu (art. 2 pkt 6 ustawy; informacja IPN – k. 34=55). Opublikowane w gazecie codziennej zdjęcie czołgu z manifestantami (k. 35=53=67 akt administracyjnych) okoliczności takiej nie dowodzi.

Niezależnie od powyższego, abstrahując nawet od oceny wiarygodności przedstawionych przez Stronę w sprawie dowodów, stwierdzić należy, iż działania opisane przez Skarżącego, jakkolwiek bez wątpienia słuszne i zasługujące na najwyższe moralne uznanie, nie znajdują oparcia w przepisach ustawy, które pozwalałoby na przyznanie stronie uprawnień kombatanckich.

Wobec powyższego, na podstawie art. 151 ppsa skargę należało oddalić.

MZ