Postanowienie WSA w Lublinie, sygn. akt I SA/Lu 26/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2017-04-26 00:00:00+02:00 ()
Symbol z opisem: 6116 Podatek od czynności cywilnoprawnych, opłata skarbowa oraz inne podatki i opłaty
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: utrzymano w mocy postanowienie referendarza sądowego
Powołane przepisy: article: art. 260 par. 1 i 2, art. 246 par. 1 pkt 1 i 2
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wiesława Achrymowicz po rozpoznaniu w dniu 26 kwietnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi J. H. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w zakresie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z dnia 29 marca 2017 r. postanawia: utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego z dnia 29 marca 2017 r.


UZASADNIENIE

Skarżący wnioskował o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. Z informacji podanych w formularzu PPF wynika, że skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, utrzymując się z emerytury w kwocie 1.320,25 zł netto. Nie posiada żadnego majątku, ani przedmiotów wartościowych. Dom, w którym zamieszkuje jest własnością jego siostry. Za zamieszkiwanie nie płaci czynszu, ponosząc jedynie koszty związane z eksploatacją domu (media, niezbędne remonty). Dodał, że spłaca pożyczkę zaciągniętą na zakup pompy ciepła (300 zł) oraz, że część środków zabiera mu komornik sądowy w ramach prowadzonej egzekucji (573 zł).

Zaskarżonym postanowieniem referendarz sądowy przyznał skarżącemu prawo pomocy przez zwolnienie od każdej opłaty sądowej ponad kwotę 20 zł i ustanowienie adwokata. Referendarz podał, że niniejsza sprawa jest jedną z dziewięciu spraw zainicjowanych przez wnioskodawcę. We wszystkich tych sprawach skarżący zwrócił się o przyznanie mu prawa pomocy w całości, a łączna suma wpisów od skarg w tych postępowaniach wynosi 1.300 zł. Uwzględniając zatem wskazaną okoliczność oraz wolnorynkowy koszt ustanowienia pełnomocnika z wyboru w zestawieniu z sytuacją finansową strony skarżącej referendarz sądowy uznał, że zasadnym jest pokrycie z budżetu państwa kosztów postępowania w części przekraczającej kwotę 20 zł i ustanowienie dla strony zawodowego pełnomocnika. W ocenie referendarza sądowego przedstawiona przez skarżącego sytuacja rodzinna i dochodowa nie jest na tyle zła, aby istniała konieczność zniesienia obowiązku uiszczenia kosztów sądowych w jeszcze szerszym lub w pełnym zakresie.

Referendarz podkreślił, że skarżący oprócz wskazanych dochodów posiada grunty rolne o powierzchni niespełna 6 ha mogące w sposób oczywisty stanowić dodatkowe źródło dochodów (por. akta sprawy I SA/Lu 381/16). Dlatego też, w jego ocenie, dochód strony, pomimo że obciążony egzekucją prowadzoną przez komornika jest w stanie zapewnić niezbędne warunki utrzymania gospodarstwa domowego, a przy właściwym jego gospodarowaniu skarżący jest też w stanie ponieść ciężar niewielkiej części kosztów postępowania sądowego w tej i w pozostałych sprawach (łącznie na tym etapie w wysokości 180 zł, gdyż w pozostałych sprawach tak jak i w tej przyznano skarżącemu prawo pomocy w takim samym zakresie). W ocenie referendarza sądowego takie stanowisko dodatkowo umacnia fakt, że jak podał sam wnioskodawca reguluje on każdego miesiąca zobowiązania kredytowe w większej wysokości, niż wymagana wielkość wpisów.

Skarżący złożył sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego. Nie zgodził się z powyższym rozstrzygnięciem, skoro nie ma źródeł środków na pozostałe koszty postępowania. Nie wie dlaczego odmówiono mu ustanowienia adwokata z urzędu w sytuacji, gdy jest osobą schorowaną i nie może występować przed sądem samodzielnie. Zdaniem skarżącego, referendarz nie rozumie jego sytuacji życiowej, materialnej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.) - dalej "P.p.s.a.", rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego w przedmiocie prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 P.p.s.a.).

W ocenie Sądu sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie.

Dla ścisłości jednak wyjaśnić skarżącemu należy, że przyznane mu prawo pomocy obejmuje zwolnienie od każdej opłaty ponad 20 zł, co oznacza, że na skarżącym spoczywa ciężar uiszczenia czy to wpisu, czy to innej opłaty w każdej ze spraw jedynie w wysokości każdorazowo 20 zł, a w pozostałym zakresie koszty pokrywa Skarb Państwa. Niezrozumiały jest zarzut odmowy ustanowienia pełnomocnika z urzędu w sytuacji, gdy z postanowienia referendarza sądowego w sposób klarowny wynika, że adwokat w ramach prawa pomocy został dla skarżącego ustanowiony.

Przechodząc zaś do meritum uznać należy, że rozstrzygnięcie referendarza sądowego, w ocenie Sądu, jest prawidłowe.

Skarżący wnioskował o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym.

W myśl art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. prawo pomocy osobie fizycznej przysługuje w zakresie całkowitym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym (art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a), gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Niewątpliwie ciężar udowodnienia okoliczności uzasadniających wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych, spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy.

Pamiętać również należy, że instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji, RP stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony (art. 199 P.p.s.a. ). W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. Zastosowanie prawa pomocy, nie może bowiem prowadzić do ochrony czy też wzbogacania podmiotów, które występując na drogę postępowania sądowego powinny mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i – w miarę możliwości - zgromadzić i zabezpieczyć środki na jego prowadzenie. Dlatego też prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionym (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł.

Zgodzić się należy ze stanowiskiem referendarza sądowego, że skarżący dysponuje co prawda niewielkim, ale stałym dochodem, a oprócz stałego źródła dochodu posiada grunty rolne (por. sprawa I SA/Lu 381/16), które mogą w sposób oczywisty stanowić dodatkowe źródło pozyskania środków finansowych, które racjonalnie zagospodarowane pozwoliłyby pokryć koszty sądowe co najmniej w części. Istotne bowiem dla oceny przesłanek prawa pomocy jest to, że posiadany majątek może przynosić potencjalne pożytki, może również służyć jako zabezpieczenie pożyczki czy kredytu. Natomiast sam fakt nieużytkowania posiadanych gruntów osobiście lub przez dzierżawcę i brak faktycznego dochodu z tego tytułu nie stanowi okoliczności potwierdzającej trudną sytuację materialną strony skarżącej. Nie pozwala uznać, że znajduje się ona w szczególnej sytuacji dającej podstawę do przyznania prawa pomocy, do jej uprzywilejowania, wbrew zasadzie równości ponoszenia danin publicznych, o której mówi art. 84 Konstytucji RP. Ciężar kosztów sądowych, których nie ponosi strona skarżąca, zostaje przecież przerzucony na innych współobywateli.

Jak zasadnie argumentował referendarz sądowy taka postawa skarżącego (brak właściwego gospodarowania swoim majątkiem) potwierdza, że nie wykorzystuje on swoich możliwości w uzyskaniu dodatkowych dochodów, w tym również na pokrycie kosztów postępowania chociażby w części i nie można w tej sytuacji przyjąć, że pozyskanie przez niego środków na pokrycie kosztów sądowych jest obiektywnie niemożliwe. Nie można również pomijać, że skarżący nie ma nikogo na utrzymaniu, nie ponosi opłat czynszowych. Obciążenia finansowe powstałe poprzez zaciągnięcie zobowiązań kredytowych są indywidualną decyzją strony i nie mogą wpływać na przesłanki przyznania prawa pomocy, bez wykazania argumentów związanych z zagrożeniem bytu skarżącego. Ponadto zasadnie podnosi referendarz sądowy, że skarżący nie wykazał aby zalegał z jakimikolwiek płatnościami, w tym z tytułu udzielonej pożyczki.

Dlatego też, w okolicznościach analizowanej sprawy, zgodzić się należy ze stanowiskiem referendarza, że sytuacja finansowa i majątkowa wnioskodawcy, nawet przy obciążeniu egzekucją umożliwia mu poniesienie kosztów postępowania sądowego w wysokości po 20 zł przy każdej opłacie, w tej i pozostałych sprawach. Natomiast uwzględniając wolnorynkowy koszt ustanowienia pełnomocnika z wyboru w zestawieniu z sytuacją finansową strony skarżącej oraz jego sytuacją zdrowotną prawidłowo referendarz sądowy ocenił, że zasadnym jest pokrycie z budżetu państwa kosztów ustanowienie dla strony profesjonalnego pełnomocnika.

W tych okolicznościach, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 i art. 260 § 1- § 3 P.p.s.a., Sąd postanowił jak w sentencji.