Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt II SAB/Wa 117/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2020-05-29 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6192 Funkcjonariusze Policji
658
Hasła tematyczne: Przewlekłość postępowania
Skarżony organ: Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku: Zobowiązano ... i stwierdzono, że bezczynność miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa
Powołane przepisy: article: art 8, art 12, art 35 § 1 i 3, art 36
journal: Dz.U. 2020 poz 256
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Danuta Kania (spr.), Sędzia WSA Ewa Kwiecińska, Sędzia WSA Ewa Marcinkowska, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 29 maja 2020 r. sprawy ze skargi P. W. na bezczynność Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji w przedmiocie rozpoznania wniosku z dnia [...] lutego 2017 r. 1. zobowiązuje Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji do rozpoznania wniosku skarżącego P. W. z dnia [...] lutego 2017 r., w terminie 30 dni od daty doręczenia prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy; 2. stwierdza, że bezczynność Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa; 3. wymierza Ministrowi Spraw Wewnętrznych i Administracji grzywnę w kwocie 500 (słownie: pięćset) złotych; 4. przyznaje od Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji na rzecz skarżącego sumę pieniężną w kwocie 2000 (słownie: dwa tysiące) złotych.


UZASADNIENIE

Pismem z dnia [...] lutego 2017 r. P. W. (dalej: "wnioskodawca", "skarżący") skierował do Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji (dalej: "Minister SWiA", "organ") wniosek o wydanie decyzji w trybie art. 8a ustawy z dnia 18 lutego 1994 r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Biura Ochrony Rządu, Państwowej Straży Pożarnej i Służby Więziennej oraz ich rodzin (Dz. U. z 2016 r., poz. 708 ze zm.), dalej: "ustawa o zaopatrzeniu emerytalnym (...)", w przedmiocie wyłączenia stosowania art. 15c ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym (...).

Pismem z dnia [...] kwietnia 2017 r. organ, powołując art. 36 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016 r., poz. 23 ze zm.), dalej: "k.p.a.", zawiadomił wnioskodawcę o przedłużeniu terminu załatwienia sprawy do dnia [...] sierpnia 2017 r., powołując się na konieczność wszechstronnego i wnikliwego zbadania sprawy oraz podjęcia szeregu czynności wyjaśniających.

Jednocześnie w dniu [...] kwietnia 2017 r. organ wystąpił do Zakładu Emerytalno-Rentowego MSWiA o przekazanie informacji, czy wnioskodawca ma ustalone prawo do emerytury, renty lub renty rodzinnej i czy otrzymuje powyższe świadczenie oraz podanie, jakie okresy pracy i służby oraz w jakich formacjach stanowią podstawę powyższego świadczenia. W przypadku wydania przez ZER MSWiA decyzji, o której mowa w art. 15c, art. 22a lub 24a ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym (...), organ zwrócił się o jej przekazanie na potrzeby przedmiotowego postępowania.

Pismem z dnia [...] maja 2017 r. Zakład Emerytalno-Rentowy MSWiA udzielił odpowiedzi na wezwanie organu, w którym poinformował, że wnioskodawca ma ustalone prawo do emerytury i renty inwalidzkiej, przy czym wypłacana jest emerytura jako świadczenie korzystniejsze. Wskazał również, że wnioskodawca został zwolniony ze służby w Policji w dniu [...] stycznia 2010 r.

Następnie, za pismem z dnia [...] czerwca 2017 r. ZER MSWiA przesłał do organu potwierdzone za zgodność z oryginałem kopie: informacji IPN o przebiegu służby nr [...] oraz decyzji z dnia [...] czerwca 2017 r. o ponownym ustaleniu wysokości emerytury (nr [...]) oraz o ponownym ustaleniu wysokości renty inwalidzkiej (nr [...]).

Pismem z dnia [...] sierpnia 2017 r., skierowanym do wnioskodawcy, organ ponownie przedłużył termin załatwienia sprawy - do dnia [...] stycznia 2018 r.

Jednocześnie w tej samej dacie organ zwrócił się do Prezesa IPN oraz do Komendanta Głównego Policji o przekazanie informacji dotyczących przebiegu służby wnioskodawcy.

Za pismem z dnia [...] listopada 2017 r. IPN przesłał do organu kopie akt osobowych dotyczących przebiegu służby wnioskodawcy (sygn. [...]). Natomiast KGP za pismem z dnia [...] stycznia 2018 r. przekazał informacje dotyczące służby wnioskodawcy oraz stanowisko w przedmiocie rzetelnego wykonywania obowiązków służbowych, w szczególności z narażeniem życia i zdrowia.

Pismem z dnia [...] lutego 2018 r. organ poinformował wnioskodawcę, że została zebrana dokumentacja niezbędna do wydania merytorycznego rozstrzygnięcia w sprawie oraz wskazał na uprawnienia strony wynikające z art. 10 § 1 i art. 81 k.p.a.

Pismem z dnia [...] lutego 2018 r. wnioskodawca, powołując się na swój stan zdrowia, zwrócił się do organu o przesłanie akt administracyjnych sprawy do jednostki administracji publicznej właściwej dla jego miejsca zamieszkania, celem zapoznania się ze zgromadzonym materiałem dowodowym.

W odpowiedzi na powyższe pismem z dnia [...] maja 2018 r. organ, powołując art. 73 § 1 oraz art. 73 § 1a k.p.a., stwierdził brak podstaw do pozytywnego załatwienia ww. wniosku. Jednocześnie zwrócił się do wnioskodawcy o wykazanie, w terminie 7 dni od dnia doręczenia pisma, ważnego interesu strony w rozumieniu art. 73 § 2 k.p.a.

Następnie, pismem z dnia [...] sierpnia 2018 r., skierowanym do wnioskodawcy, organ w oparciu o art. 36 § 1 k.p.a. przedłużył termin załatwienia sprawy - do dnia [...] grudnia 2018 r.

Kolejnym pismem z dnia [...] marca 2019 r. organ ponownie przedłużył termin załatwienia sprawy - do dnia [...] września 2019 r.

W dniu [...] stycznia 2020 r. do Ministra SWiA wpłynęło datowane na dzień [...] stycznia 2020 r. wezwanie do usunięcia naruszenia prawa w trybie art. 37 k.p.a., w którym wnioskodawca zarzucił nieterminowe rozpatrzenie jego wniosku z dnia [...] lutego 2017 r. oraz wniósł o wydanie decyzji na podstawie art. 8a ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym (...).

Pismem z dnia [...] lutego 2020 r. P. W. złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na bezczynność Ministra SWiA w przedmiocie rozpoznania wniosku z dnia [...] lutego 2017 r. zarzucając organowi naruszenie art. 8, art. 12, art. 35 § 1 i art. 36 § 1 k.p.a. poprzez rażące przekroczenie terminów do załatwienia sprawy w przedmiotowym postępowaniu.

W związku z powyższymi zarzutami skarżący wniósł o:

- zobowiązanie Ministra SWiA do wydania odpowiedniego aktu administracyjnego w terminie czternastu dni od daty doręczenia akt organowi,

- dokonanie kontroli przewlekłości postępowania administracyjnego, którego dotyczy skarga

- na podstawie art. 6 ustawy z dnia 20 stycznia 2011 r. o odpowiedzialności funkcjonariuszy publicznych za rażące naruszenie prawa (Dz. U z 2011 r. Nr 34, poz. 173) w związku z art 149 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325), dalej: "p.p.s.a.", o orzeczenie, czy bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa,

- przyznanie od organu na rzecz skarżącego sumy pieniężnej do wysokości połowy kwoty określonej w art. 154 § 6 p.p.s.a.,

- wymierzenie organowi grzywny na postawie art. 149 § 2 p.p.s.a. w maksymalnej wysokości określonej w art. 154 § 6 p.p.s.a.,

- zasądzenie kosztów postępowania.

W motywach skargi skarżący przedstawił dotychczasowy tok postępowania wskazując w szczególności, iż od dnia [...] lutego 2017 r. do chwili obecnej organ trzykrotnie wyznaczał termin rozpatrzenia wniosku. Do dnia [...] stycznia 2020 r., pomimo upływu wyznaczonego kolejnego "ostatecznego" terminu na dzień [...] września 2019 r., skarżący nie otrzymał decyzji, ani żadnych informacji dotyczących jego wniosku. Z powyższego wynika, że ze strony organu brak jest jakiejkolwiek woli rozpatrzenia wniosku a jedynie bezprawne przeciąganie postępowania w czasie, które trwa 34 miesiące, a także lekceważące podejście nie tylko do osoby skarżącego, ale również do obowiązującego prawa.

Skarżący podkreślił, iż jest schorowanym emerytem, uprzednio emerytem-rencistą policyjnym, którego pozbawiono renty i któremu obniżono emeryturę od dnia [...] października 2017 r. Wskazał, iż wniosek o przeprowadzenie postępowania administracyjnego z art. 8a ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym (...) złożył wcześniej licząc na rzetelne i zgodne z zasadą szybkości postępowania załatwienie sprawy najdalej do czasu obniżenia emerytury, co jednak nie nastąpiło.

Skarżący zaznaczył, iż okoliczności niniejszej sprawy wyczerpują w pełni znamiona bezczynności i przewlekłego prowadzenia postępowania oraz rażącego naruszenia prawa. Na poparcie swego stanowiska powołał liczne orzeczenia sądów administracyjnych.

W odpowiedzi na skargę Minister SWiA wniósł o oddalenie skargi. W uzasadnieniu wskazał, iż biorąc pod uwagę stan faktyczny i prawny przedmiotowej sprawy oraz poglądy prezentowane w orzecznictwie sądów administracyjnych, wydłużenie terminu załatwienia sprawy jest uzasadnione, a organ potrzebuje - realnego w okolicznościach sprawy - czasu do przeanalizowania zgromadzonego materiału dowodowego i wydania rozstrzygnięcia. Właściwy czas na wydanie i uzasadnienie rozstrzygnięcia w sprawie jest bardzo istotny ze względu na materię, którą obejmuje ustawa, a mianowicie dotyczącą wysokości zaopatrzenia emerytalnego funkcjonariuszy oraz ich rodzin. Organ poinformował również, że do Ministerstwa SWiA wpłynęła znaczna ilość spraw na podstawie art. 8a ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym (około 4.800). Podkreślił, że przekroczenie terminów załatwienia przedmiotowego wniosku nie wynika z rażącego naruszenia zasad ogólnych postępowania administracyjnego, lecz z przyczyn obiektywnych.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r., poz. 2167), dalej: "p.u.s.a." oraz art. 3 § 1 p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. W myśl art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.

Zgodnie z art. 119 pkt 4 i art. 120 p.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania. W trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów.

Stosownie do treści art. 3 § 1 p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. W myśl art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a. kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania organów w przypadkach określonych w pkt 1 - 4a tego przepisu, tj. w sytuacjach, gdy organ ma obowiązek wydać decyzję administracyjną, postanowienie w postępowaniu administracyjnym, egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służą odwołanie bądź zażalenie, inne akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa (...) oraz pisemne interpretacje przepisów prawa podatkowego w indywidualnych sprawach, opinie zabezpieczające i odmowy wydania opinii zabezpieczających.

Zgodnie z art. 149 § 1 p.p.s.a., sąd, uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organy w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 1 - 4: (1) zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu, interpretacji albo do dokonania czynności, (2) zobowiązuje organ do stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa, (3) stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania. Jednocześnie sąd stwierdza, czy bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa (§ 1a). Sąd w przypadku, o którym mowa w § 1 pkt 1 i 2, może ponadto orzec o istnieniu lub nieistnieniu uprawnienia lub obowiązku, jeżeli pozwala na to charakter sprawy oraz niebudzące uzasadnionych wątpliwości okoliczności jej stanu faktycznego i prawnego (§ 1b). W myśl art. 149 § 2 p.p.s.a., sąd, w przypadku, o którym mowa w § 1, może ponadto orzec z urzędu albo na wniosek strony o wymierzeniu organowi grzywny w wysokości określonej w art. 154 § 6 lub przyznać od organu na rzecz skarżącego sumę pieniężną do wysokości połowy kwoty określonej w art. 154 § 6.

Zgodnie z art. 53 § 2b p.p.s.a. skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania można wnieść w każdym czasie po wniesieniu ponaglenia do właściwego organu. W myśl art. 37 § 1 pkt 1 i 2 k.p.a. stronie służy prawo do wniesienia ponaglenia, jeżeli: nie załatwiono sprawy w terminie określonym w art. 35 lub przepisach szczególnych ani w terminie wskazanym zgodnie z art. 36 § 1 (bezczynność) bądź jeżeli postępowanie jest prowadzone dłużej niż jest to niezbędne do załatwienia sprawy (przewlekłość). W niniejszej sprawie skarżący dopełnił ww. formalnoprawnej przesłanki do wniesienia skargi, co potwierdza pismo z dnia [...] stycznia 2020 r. zatytułowane "Wezwanie do usunięcia naruszenia prawa", w którym skarżący powołując art. 37 § 1 k.p.a. domagał się wydania rozstrzygnięcia w sprawie z wniosku z dnia [....] lutego 2017 r.

Przedmiotem skargi skarżący uczynił bezczynność Ministra SWiA w rozpoznaniu ww. wniosku.

Z bezczynnością organu administracji publicznej mamy do czynienia wówczas, gdy w prawnie ustalonym terminie organ ten nie podjął żadnych czynności lub wprawdzie prowadził postępowanie w sprawie, ale - mimo istnienia ustawowego obowiązku - nie zakończył go wydaniem w terminie decyzji, postanowienia czy też innego aktu lub nie podjął stosownych czynności. Skarga na bezczynność organu ma na celu ochronę procesową strony przez doprowadzenie do wydania rozstrzygnięcia w sprawie.

Dla stwierdzenia bezczynności organu nie ma znaczenia fakt, z jakich powodów organ zwleka z realizacją wniosku, a w szczególności, czy zwłoka spowodowana jest zawinioną, czy też niezawinioną opieszałością organu. Istotne bowiem jest, że organ dopuszcza się zwłoki w rozpatrzeniu wniosku, a jego procedowanie wydłuża czas oczekiwania przez stronę na rozstrzygnięcie sprawy. Natomiast okoliczności, które powodują zwłokę organu, jego działania w toku rozpoznawania sprawy (jak też zaniechania) oraz stopień przekroczenia terminów, wpływają na ocenę zasadności skargi na bezczynność w tym sensie, że sąd zobowiązany jest je ocenić przy jednoczesnym stwierdzeniu, czy istniejąca bezczynność miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa, czy też nie.

Instytucja skargi na bezczynność organu ma na celu zasadniczo doprowadzenie do wydania rozstrzygnięcia w sprawie. Kontrola sądu zmierza zatem do ustalenia, czy istotnie organ pozostawał bezczynny i nie kończył postępowania wydaniem rozstrzygnięcia. Przy czym sąd bierze pod uwagę stan sprawy istniejący w dacie orzekania.

Z przedstawionych przy skardze akt administracyjnych wynika, że wnioskiem z dnia [...] lutego 2017 r. skarżący wystąpił do Ministra SWiA o wydanie decyzji na podstawie art. 8a ust. 1 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym (...). Wobec zwłoki organu w rozpoznaniu ww. wniosku skarżący pismem z dnia [...] stycznia 2020 r. wezwał organ do usunięcia naruszenia prawa poprzez wydanie rozstrzygnięcia w sprawie, zaś wobec dalszego zaniechania organu w tym zakresie, pismem z dnia [...] lutego 2020 r. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Do dnia rozpoznania przedmiotowej skargi organ nie wydał decyzji załatwiającej sprawę (k. 28 i 31 akt sądowych).

Z uwagi na powyższe, uznając za uzasadnione zarzuty skargi, Sąd zobowiązał Ministra SWiA do rozpoznania wniosku skarżącego z dnia [...] lutego 2017r. w terminie 30 dni od daty doręczenia prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy.

Zauważyć należy, że zgodnie z ustanowioną w art. 12 k.p.a. zasadą szybkości postępowania, organy administracji publicznej powinny działać w sprawie wnikliwie i szybko, posługując się możliwie najprostszymi środkami prowadzącymi do jej załatwienia (§ 1). Sprawy, które nie wymagają zbierania dowodów, informacji lub wyjaśnień, powinny być załatwione niezwłocznie (§ 2).

Stosownie natomiast do art. 35 § 1 k.p.a. organy administracji publicznej obowiązane są załatwiać sprawy bez zbędnej zwłoki. Przy czym załatwienie sprawy wymagającej postępowania wyjaśniającego powinno nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej - nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od dnia wszczęcia postępowania (§ 3 k.p.a.). Artykuł 36 § 1 k.p.a. nakłada natomiast na organy administracji publicznej obowiązek zawiadomienia strony o każdym przypadku niezałatwienia sprawy w terminie, z podaniem przyczyny zwłoki, wskazaniem nowego terminu jej załatwienia oraz pouczeniem o prawie do wniesienia ponaglenia.

Prowadząc postępowanie w niniejszej sprawie organ dopuścił się naruszenia zasady szybkości postępowania administracyjnego. Nie można bowiem zaaprobować stanu, w którym organ, podejmując określone czynności procesowe w dużych odstępach czasowych, prowadzi postępowanie przez okres niemal 3 lat (przyjmując, iż informację o wydaniu przez Dyrektora ZER MSWiA decyzji w oparciu o art. 15c oraz art. 22a ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym (...) Minister SWiA powziął w czerwcu 2017 r. - k. 71 akt admin.) nie wydając w tym czasie decyzji administracyjnej załatwiającej ww. wniosek co do istoty.

Z akt sprawy wynika, że skarżący wystąpił do organu z przedmiotowym wnioskiem w dniu [...] lutego 2017 r. (data nadania w Urzędzie Pocztowym). Reakcją organu było pismo z dnia [...] kwietnia 2017 r. informujące skarżącego o przedłużeniu terminu załatwienia sprawy w trybie art. 36 k.p.a. - do dnia [...] sierpnia 2017 r. Jednocześnie (pismem z [...] kwietnia 2017 r.) organ zwrócił się do Zakładu Emerytalno-Rentowego MSWiA o przekazanie informacji, czy skarżący ma ustalone prawo do emerytury, renty lub renty rodzinnej, czy otrzymuje powyższe świadczenie oraz podanie, jakie okresy pracy i służby oraz w jakich formacjach stanowią podstawę powyższego świadczenia. Odpowiedź ZER MSWiA wpłynęła do organu w dniu [...] czerwca 2017 r., natomiast za pismem ZER MSWiA z dnia [...] czerwca 2017 r. do organu wpłynęły kopie decyzji z dnia [...] czerwca 2017 r. o ponownym ustaleniu wysokości emerytury (nr [...]) oraz o ponownym ustaleniu wysokości renty inwalidzkiej (nr [...]), a także kopia informacji IPN o przebiegu służby nr [...].

Kolejną czynnością organu było poinformowanie skarżącego, w oparciu o art. 36 k.p.a. o powodach niedochowania wyznaczonego terminu załatwienia sprawy i wskazanie nowego terminu: do dnia [...] stycznia 2018 r. Jednocześnie pismami z dnia [...] sierpnia 2017 r. organ wystąpił do IPN oraz do Komendanta Głównego Policji o przekazanie informacji dotyczących przebiegu służby skarżącego. Odpowiedź na powyższe pisma wpłynęła do organu za pismem IPN z dnia [...] listopada 2017 r. oraz od Komendanta Głównego Policji za pismem z dnia [...] stycznia 2018 r. Organ jednak ponownie nie dotrzymał wyznaczonego terminu załatwienia sprawy.

Następnie, pismem z dnia [...] lutego 2018 r. organ poinformował skarżącego, iż w sprawie została zebrana dokumentacja niezbędna do wydania merytorycznego rozstrzygnięcia oraz, że przysługują mu uprawnienia określone w art. 10 i art. 81 k.p.a., zaś pismem z dnia [...] maja 2018 r., odpowiadając na wniosek skarżącego z dnia [...] lutego 2018 r. o przesłanie akt postępowania, poinformował go o braku podstaw do uwzględnienia wniosku oraz wezwał do wykazania ważnego interesu w rozumieniu art. 73 § 2 k.p.a. w terminie 7 dni od daty doręczenia ww. pisma. Pismo to zostało doręczone skarżącemu [...] czerwca 2018 r.

Następnie pismami z dnia: [...] sierpnia 2018 r. oraz [...] marca 2019 r. organ poinformował skarżącego, iż jego wniosek zostanie rozpatrzony odpowiednio do dnia [...] grudnia 2018 r. oraz do dnia [...] września 2019 r. Jako powód organ podał konieczność dokonania wszechstronnej i wnikliwej analizy przedmiotowej sprawy. Organ jednak nie dotrzymał wyznaczonego terminu załatwienia sprawy.

Dalej, na skutek wezwania do usunięcia naruszenia prawa, pismem z dnia [...] lutego 2020 r. organ zwrócił się do Prezesa IPN o przesłanie kopii kompletnych akt osobowych o sygn. [...] dotyczących przebiegu służby wnioskodawcy. Nadto, pismem z tej samej daty organ poinformował skarżącego, iż rozpatrzenie jego wniosku nastąpi po uzyskaniu pełnych akt osobowych z IPN, nie później niż do dnia [...] maja 2020 r. Do dnia orzekania w sprawie ([...] maja 2020 r.) rozstrzygnięcie w sprawie skarżącego nie zostało wydane.

Z powyższego wynika, iż organ 4-krotnie (nie uwzględniając pisma z dnia 12 kwietnia 2017 r.) przedłużał termin rozpatrzenia sprawy, ostatnio do dnia 29 maja 2020 r., jednak z ustaleń poczynionych przez Sąd wynika, że ww. terminu również nie dotrzymał. Co więcej, organ pismem z dnia [...] lutego 2018 r. zawiadomił skarżącego, iż w sprawie został zgromadzony materiał dowodowy niezbędny do wydania rozstrzygnięcia. Od tej daty do dnia wyrokowania minęły ponad 2 lata.

Oznacza to, że termin przewidziany w art. 35 § 1 k.p.a. został naruszony w stopniu rażącym. Organ, choć informował skarżącego o przedłużeniu terminu załatwienia sprawy w oparciu o art. 36 k.p.a., to jednak nie przedstawiał przekonujących i racjonalnych powodów dalszej zwłoki w wydaniu rozstrzygnięcia. Znamienne jest również to, że dopiero po wielu miesiącach od daty poinformowania skarżącego o zakończeniu postępowania dowodowego organ zwrócił się ponownie do IPN o akta osobowe skarżącego wyznaczając po raz kolejny bardzo odległy termin załatwienia sprawy.

Niewątpliwie zatem zarzut skargi dotyczący bezczynności Ministra SWiA w rozpoznaniu wniosku skarżącego z dnia [...] lutego 2017 r. jest uzasadniony. Stanowiło to dla Sądu podstawę do wydania rozstrzygnięcia stosownie do art. 149 § 1 pkt 1 p.p.s.a.

Jednocześnie Sąd uznał, że bezczynność organu miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa. W orzecznictwie prezentowany jest pogląd, że rażącym naruszeniem prawa jest naruszenie ciężkie, które nosi cechy oczywistej i wyraźnej sprzeczności z obowiązującym prawem, niepozwalające na zaakceptowanie w demokratycznym państwie prawa i wywołujące dotkliwe skutki społeczne lub indywidualne. Dla uznania rażącego naruszenia prawa nie jest wystarczające samo przekroczenie przez organ ustawowych terminów załatwienia sprawy. Wspomniane przekroczenie musi być szczególnie znaczne i niezaprzeczalne. Rażące opóźnienie w podejmowanych przez organ czynnościach ma być oczywiście pozbawione jakiegokolwiek racjonalnego uzasadnienia (por. wyrok NSA z dnia 24 lipca 2015 r., sygn. akt II OSK 3237/14, publ. LEX nr 1803268; wyrok NSA z dnia 21 czerwca 2012r., sygn. akt I OSK 675/12, publ. CBOSA). Taka sytuacja, w ocenie Sądu, zaistniała w analizowanym postępowaniu.

Należy zauważyć, że w niniejszej sprawie nie chodzi tylko o samo rażące naruszenie art. 35 § 3 k.p.a. określającego terminy prowadzenia postępowania administracyjnego, czy art. 12 k.p.a. statuującego zasadę szybkości postępowania, które to uchybienia są oczywiste, ale przede wszystkim o rażące naruszenie art. 8 k.p.a. wyrażającego zasadę pogłębiania zaufania uczestnika postępowania do organu władzy publicznej.

Jednym z podstawowych zadań organu administracji publicznej jest rozstrzyganie co do istoty indywidualnych spraw w drodze decyzji administracyjnej. Sąd w pełni podziela pogląd wyrażony w odpowiedzi na skargę, że wydanie decyzji w sprawie należącej do właściwości rzeczowej organu musi być poprzedzone dokładnym zbadaniem jej okoliczności faktycznych i zebraniem kompletnego, wewnętrznie spójnego materiału dowodowego. Tym niemniej, czasu opóźnienia w niniejszej sprawie nie można usprawiedliwić, bowiem organ przez wiele miesięcy, pomimo, że poinformował skarżącego o zgromadzeniu w sprawie materiału dowodowego niezbędnego do wydania rozstrzygnięcia, nie zakończył postępowania i w efekcie nie wydał decyzji administracyjnej.

Zgodnie z treścią art. 149 § 2 p.p.s.a. sąd, w przypadku, o którym mowa w § 1, może ponadto orzec z urzędu albo na wniosek strony o wymierzeniu organowi grzywny w wysokości określonej w art. 154 § 6 p.p.s.a. lub przyznać od organu na rzecz skarżącego sumę pieniężną do wysokości połowy kwoty określonej w art. 154 § 6 p.p.s.a. Rozstrzygnięcie w przedmiocie wymierzenia grzywny lub przyznania sumy pieniężnej ma charakter fakultatywny. Takie uprawnienie orzecznicze przysługuje sądowi administracyjnemu w przypadku uwzględnienia skargi na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania niezależnie od tego, w jakim stopniu organ administracji naruszył prawo. Użycie zaś w tym przepisie spójnika "lub" dowodzi, że sąd może wymierzyć organowi grzywę i jednocześnie przyznać od organu na rzecz skarżącego sumę pieniężną (por. wyrok NSA z dnia 22 listopada 2017 r., sygn. akt I OSK 1905/16; publ. CBOSA).

Grzywna, o której mowa w art. 149 § 2 p.p.s.a. ma charakter dyscyplinująco-represyjny. Ustalając wysokość nałożonej grzywny (500 złotych) Sąd wziął pod uwagę przedstawione powyżej okoliczności sprawy, a w szczególności brak dołożenia przez organ należytej staranności w takim zorganizowaniu postępowania administracyjnego, aby bez zbędnej zwłoki wydać decyzję, a także bierną postawę organu do dnia wniesienia skargi oraz po tej dacie. Wymierzając grzywnę, poza oceną stopnia rażącej bezczynności, Sąd wziął również pod uwagę pozycję Ministra SWiA w systemie organów Państwa i to jaka jest jego rola w kształtowaniu świadomości poszanowania prawa w społeczeństwie. Minister w zakresie wydawanych przez siebie decyzji jest naczelnym organem administracji rządowej, a powinności organu w zakresie terminowego rozpoznawania spraw są oczywiste.

Jednocześnie Sąd przyznał od Ministra SWiA na rzecz skarżącego sumę pieniężną w wysokości 2000 złotych uznając, iż w realiach niniejszej sprawy jest to kwota adekwatna. Sąd zważył przy tym, że dla oceny zasadności wniosku o przyznanie sumy pieniężnej nie ma znaczenia zgłoszone przez skarżącego żądanie, gdyż Sąd nie jest związany wnioskami skargi (art. 134 p.p.s.a.). Sąd wziął również pod uwagę to, że suma pieniężna, jakkolwiek ma charakter kompensacyjny, nie pełni jednak funkcji naprawienia szkody. Odpowiedzialność za szkodę przewidziana w art. 4171 § 3 Kodeksu cywilnego wyklucza traktowanie sumy pieniężnej jako odszkodowania. Przyznanie od organu na rzecz skarżącego sumy pieniężnej ma przede wszystkim na celu danie stronie swoistego zadośćuczynienia za ignorowanie jej uzasadnionego interesu w terminowym załatwieniu sprawy oraz wszelkiego rodzaju niedogodności, jakich strona doznała na skutek przewlekłego prowadzenia postępowania lub bezczynności organu administracji (por. wyrok NSA z dnia: 16 stycznia 2018 r. sygn. akt I OSK 2156/17; 22 listopada 2017 r. sygn. akt I OSK 1905/16; 1 sierpnia 2018 r. sygn. akt II OSK 1216/18; 6 sierpnia 2019 r. sygn. akt II OSK 532/19; 25 października 2019 r. sygn. akt II OSK 1360/19; publ. CBOSA). Ustalając wysokość sumy pieniężnej w niniejszej sprawie Sąd wziął pod uwagę bardzo długi okres oczekiwania na decyzję przez skarżącego, a także okoliczność, że skarżącemu zostało już znacząco obniżone świadczenie emerytalne, co stawia go niewątpliwie w trudnej sytuacji bytowej. Organ natomiast nie wydał jeszcze decyzji, która ma istotny wpływ na ustalenie wysokości tego świadczenia, przy czym istnieje możliwość, że decyzja wyłączy stosowanie wobec skarżącego art. 15c, art. 22a i art. 24a ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym (...).

Mając na względzie wszystko powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, działając na podstawie art. 149 § 1 pkt 1 i § 1a p.p.s.a., orzekł jak w punktach 1 i 2 sentencji wyroku. O wymierzeniu organowi grzywny oraz o przyznaniu od organu na rzecz skarżącego sumy pieniężnej Sąd, w oparciu o art. 149 § 2 k.p.a., orzekł jak w punktach 3 i 4 sentencji wyroku.