Wyrok NSA, sygn. akt III FSK 3958/21
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2022-03-29 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6119 Inne o symbolu podstawowym 611
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 178 § 1
journal: Dz.U. 2021 poz 1540
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Krzysztof Winiarski, Sędzia NSA Dominik Gajewski (sprawozdawca), Sędzia NSA Wojciech Stachurski, Protokolant Anna Błażejczyk, po rozpoznaniu w dniu 29 marca 2022 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej K. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 23 lutego 2021 r. sygn. akt I SA/Gd 10/21 w sprawie ze skargi K. K. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku z dnia 31 stycznia 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zapoznania się z dokumentami wyłączonymi z akt sprawy 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od K.K. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku kwotę 480 (słownie: czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym wyrokiem z dnia 23 lutego 2021 r. sygn. akt I SA/Gd 10/21 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił skargę K.K. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku z dnia 31 stycznia 2017 r., w przedmiocie odmowy zapoznania się z dokumentem wyłączonym z akt sprawy.

Od powyższego wyroku pełnomocnik strony skarżącej wniósł skargę kasacyjną, w której na podstawie art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325, dalej: "p.p.s.a.") zarzucił naruszenie przepisów postępowania, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, to jest:

- art. 151 p.p.s.a. w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 233 § 1 pkt 1 w związku z art. 239 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325, dalej: "p.p.s.a.") poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające na bezzasadnym oddaleniu skargi, w sytuacji gdy Skarżący wykazał, że Dyrektor Izby Skarbowej w Gdańsku postanowieniem z dnia 31.01.2017r. bezzasadnie utrzymał w mocy postanowienie z dnia 16.11.2016r., podczas gdy w ocenie strony skarżącej zaistniały przesłanki do wydania postanowienie kasacyjnego,

- art. 151 p.p.s.a. w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 121 oraz art. 122 O.p. w związku z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające na bezzasadnym oddaleniu skargi, w sytuacji gdy Skarżący wykazał, że Dyrektor Izby Skarbowej w Gdańsku naruszył obowiązek prowadzenia postępowania podatkowego w sposób budzący zaufanie do organów podatkowych oraz zapewniający obywatelowi należną mu ochronę prawną poprzez rozpatrzenie zażalenia dotyczące postanowienia z dnia 16 listopada 2016 r. po zakończeniu postępowania odwoławczego zakończonego wydaniem decyzji ostatecznej Dyrektora Izby Skarbowej w Gdańsku decyzją z dnia 9 grudnia 2016r.,

- art. 151 p.p.s.a. w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 178 § 1 i art. 179 § 1, § 2 i § 3 Ordynacji podatkowej poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające na bezzasadnym oddaleniu skargi przez Sąd I instancji, gdyż Skarżący wykazał, iż Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku postanowieniami z dnia 31 stycznia 2017r., 16 listopada 2016r. bezzasadnie odmówił Skarżącemu zapoznania się z dokumentem wyłączonym z akt sprawy ze względu na interes publiczny postanowieniem;

- art. 151 p.p.s.a. w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 217 § pkt 4 i 5 i § 2 w zw. z art. 219 i art. 210 § 4 i art. 178 § 1 i art. 179 § 1 i § 2 Ordynacji podatkowej poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające na bezzasadnym oddaleniu skargi, w sytuacji gdy Skarżący wykazał, że postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej w Gdańsku z dnia 16 listopada 2016r. zawierają błędne rozstrzygnięcia i są wadliwie uzasadnione;

- art. 141 § 4 p.p.s.a. w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 178 § 1 i art. 179 § 1 i § 2 O.p. poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające na sporządzeniu przez WSA w Gdańsku nieprawidłowego uzasadnienia wyroku z dnia 8 sierpnia 2017r., w którym Sąd I instancji bezzasadnie zaakceptował stanowisko organów podatkowych, iż organy podatkowe obydwu instancji trafnie odmówiły Skarżącemu zapoznania się z dokumentem wyłączonym z akt sprawy ze względu na interes publiczny postanowienie.

Mając powyższe na uwadze autor skargi kasacyjnej wniósł o uchylenie w całości wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Wydział I z dnia 8 sierpnia 2017 r. o sygn. akt I SA/Gd 568/17 i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I Instancji oraz zasądzenie od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku na rzecz Skarżącego zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego według norm przepisanych, w tym zasądzenie zwrotu kosztów zastępstwa procesowego (wynagrodzenia doradcy podatkowego).

W odpowiedzi na skargę kasacyjną pełnomocnik organu wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej w całości oraz zasądzenie od Skarżącego na rzecz strony przeciwnej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna podlega oddaleniu.

Istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się do ustalenia, czy zasadnie odmówiono stronie skarżącej prawa do zapoznania się z dokumentami wyłączonymi z akt sprawy, tj. kserokopii ewidencji sprzedaży za styczeń 2015 r. - prowadzonego rejestru przez C. sp. z o.o. w części dotyczącej danych podmiotów gospodarczych i osób niebędących stroną postępowania, ze względu na interes publiczny.

Zgodnie z treścią art. 178 § 1 O.p. w każdym stadium postępowania organ podatkowy obowiązany jest udostępnić stronie akta sprawy. Korzystając z tego prawa, strona może przeglądać te akta oraz sporządzać z nich notatki, kopie lub odpisy (art. 178 § 1 O.p.). Może też żądać uwierzytelnienia odpisów lub kopii akt sprawy lub wydania jej z akt sprawy uwierzytelnionych odpisów (art. 178 § 3 O.p.). Akta sprawy są udostępniane w lokalu organu podatkowego i w obecności pracownika tego organu (art. 178 § 2 O.p.). Z treści art. 178 O.p. nie wynika jednak dla organu obligatoryjny nakaz, obowiązek udostępniania akt sprawy zawsze, gdy strona wystąpi z takim żądaniem. W istocie, przepis ten stanowi o uprawnieniach strony. Wniosek złożony w tej mierze podlega ocenie organów, które przy jego rozpatrywaniu winny mieć na względzie głównie to, że omawiana norma jest wyrazem realizacji wielu zasad ogólnych postępowania. Prawo dostępu, wglądu do akt sprawy stanowi także gwarancję realizacji zasady ogólnej zapewnienia stronie czynnego udziału w postępowaniu przewidzianej w art. 123 § 1 O.p. Przepis art. 178 § 1 O.p. nie ma jednak charakteru absolutnego i doznaje określonych ograniczeń, o których mowa w art. 179 § 1 O.p.

Stosownie do treści art. 179 § 1 O.p. przepisów art. 178 O.p. nie stosuje się do znajdujących się w aktach sprawy dokumentów zawierających informacje niejawne, a także do innych dokumentów, które organ podatkowy wyłączy z akt sprawy ze względu na interes publiczny. Z brzmienia tego przepisu wynika, że uregulowano w nim dwie różne sytuacje prawne. W pierwszej z nich, z mocy samego prawa, stronie nie przysługuje prawo do zapoznania się ze znajdującymi się w aktach sprawy dokumentami zawierającymi informacje niejawne. Natomiast w drugiej, prawo strony do wglądu w akta sprawy, w odniesieniu do innych dokumentów, zostaje ograniczone przez organ podatkowy, który wyłączy z akt sprawy określone dokumenty ze względu na interes publiczny.

W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że "interes publiczny", o którym mowa art. 179 § 1 O.p., należy rozumieć jako korzyść służącą ogółowi, dyrektywę postępowania, nakazującą respektowanie takich wartości wspólnych dla całego społeczeństwa jak: sprawiedliwość, bezpieczeństwo, zaufanie obywateli do organów władzy publicznej. Pod pojęciem "interesu publicznego" mieści się także dobro osób trzecich, niebędących stroną w toczącym się postępowaniu, których dotyczą informacje zawarte we włączonych do akt sprawy dokumentach, bowiem zawierają istotne dane o tych podmiotach (por. wyroki NSA: z 12 grudnia 2013 r. sygn. akt II FSK 3037/11 i z 30 marca 2012 r. sygn. akt II FSK 1876/10).

W ocenie skarżącego Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku postanowieniami z dnia 31 stycznia 2017r. oraz 16 listopada 2016r. bezzasadnie odmówił Skarżącemu zapoznania się z dokumentem wyłączonym z akt sprawy ze względu na interes publiczny.

Jednak w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego słusznie uznał sąd pierwszej instancji, że organy podatkowe prawidłowo wyjaśniły, co w rozpoznawanej sprawie stanowi interes publiczny zabraniający udostępnienia wnioskowanego dokumentu wyjaśniając, że są to wszystkie dane, które zostały w ewidencji sprzedaży zanonimizowane. W zaskarżonym orzeczeniu zasadnie wskazano także, że w interesie publicznym leży ochrona danych identyfikujących inne osoby czy też podmioty gospodarcze, dane o charakterze osobistym osób nie będących stroną postępowania, a których dane występują w wyłączonej części. Potrzeba ochrony danych podmiotów mieści się w zakresie interesu publicznego i uzasadnia ograniczenie jawności danych w toku postępowania podatkowego. W zaskarżonym postanowieniu wskazano, że anonimizacji poddano dane identyfikujące osoby w szczególności dane osobowe (nazwa, adresy, numery NIP) i ekonomiczne podmiotów nie będących stroną postępowania.

Słusznie wskazał także sąd pierwszej instancji, że organy podatkowe w sposób wyczerpujący wykazały potrzebę odmowy prawa wglądu w akta sprawy z powodu wyłączenia jawności danych z uwagi na interes publiczny. Sposób, w jaki organ pierwszej instancji odmówił stronie prawa do zapoznania się z dokumentami uwzględnia zasadę proporcjonalności z art. 2 i 31 ust. 3 Konstytucji RP i wyczerpuje przesłankę interesu publicznego, wskazaną w art. 179 § 1 O.p.

Za właściwe należało uznać w kontekście przesłanek art. 179 O.p. działania organu do ochrony danych osób trzecich, gdyż ujawnienie tych danych oraz szczegółów czynności i działań podejmowanych przez te osoby/podmioty mogłoby stanowić zagrożenie ich interesu. W rozpoznawanej sprawie interes publiczny dotyczył informacji objętych tajemnicą skarbową, tj. danych osób trzecich. Zasadnie także wskazano, że odmowa zapoznania się z wyłączonymi dokumentami uzasadniona jest ochroną osób trzecich, które nie były stroną niniejszego postępowania. Należy przy tym zauważyć, że skorzystanie przez organy z możliwości zawartej w przepisie art. 179 § 1 O.p. zawsze wiąże się z ograniczeniem zasady czynnego udziału strony. Jednak skoro ustawodawca takie ograniczenie dopuścił, to sprzeczne z zasadą racjonalnego ustawodawcy byłoby twierdzenie, iż samo skorzystanie przez organ z rozwiązania przewidzianego w art. 179 § 1 O.p. narusza prawo.

Bezzasadny jest także zarzut naruszenia art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 153 p.p.s.a., art. 170 w zw. z art. 190 zd. 1 p.p.s.a., ponieważ sąd pierwszej instancji zastosował się do wytycznych wyroku NSA z dnia 16 października 2020 . sygn. akt I FSK 363/18. Wskazano, że istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się do zasadności odmowy zapoznania się z dokumentem wyłączonym z akt sprawy ewidencji sprzedaży za styczeń 2015 r. - prowadzonego rejestru przez kontrahenta w części dotyczącej danych podmiotów gospodarczych i osób niebędących stroną postępowania, ze względu na interes publiczny. Sąd przeanalizował pojęcie interesu publicznego i stwierdził, że potrzeba ochrony danych podmiotów mieści się w zakresie interesu publicznego i uzasadnia ograniczenie jawności danych w toku postępowania podatkowego.

W odniesieniu do zarzutów naruszenia art. 217 § 1 i § 2 O.p. oraz art. 219 O.p. ze względu na błędne uzasadnienie faktyczne i prawne, niespełniające przesłanek ustawowych należy zauważyć, że uzasadnienie postanowienia organu podatkowego odpowiada wymaganiom sformułowanym w treści tego przepisu, zgodnie z którym postanowienie organu podatkowego zawiera: oznaczenie organu podatkowego; datę jego wydania; oznaczenie strony albo innych osób biorących udział w postępowaniu; powołanie podstawy prawnej; rozstrzygnięcie; pouczenie, czy i w jakim trybie służy na nie zażalenie lub skarga do sądu administracyjnego, podpis osoby upoważnionej, z podaniem jej imienia i nazwiska oraz stanowiska służbowego. Postanowienie ponadto zawiera uzasadnienie faktyczne i prawne, jeżeli służy na nie zażalenie lub skarga do sądu administracyjnego oraz gdy wydane zostało na skutek zażalenia na postanowienie.

Prawidłowo uznał sąd pierwszej instancji, że kwestionowane uzasadnienie odnosi się zarówno do elementów faktycznych, jak i prawnych sprawy oraz zawiera pouczenie o prawie wniesienia skargi do sądu administracyjnego. Nie jest ani ogólnikowe, ani niekonkretne. W swojej treści nie ogranicza się do odwołania do wcześniej wydanego postanowienia o odmowie udostępnienia materiałów dowodowych.

Na uwzględnienie nie zasługuje także zarzut naruszenia przez Sąd I instancji art. 141 § 4 p.p.s.a. Skarżąca spółka upatruje go w sporządzeniu przez WSA w Gdańsku nieprawidłowego uzasadnienia wyroku z dnia 8 sierpnia 2017r., w którym Sąd I instancji bezzasadnie zaakceptował stanowisko organów podatkowych, zgodnie z którym organy podatkowe obydwu instancji trafnie odmówiły Skarżącemu zapoznania się z dokumentem wyłączonym z akt sprawy ze względu na interes publiczny.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego uzasadnienie zaskarżonego wyroku spełnia wymogi i standardy wskazane w przywołanym przepisie, albowiem przedstawiono w nim stan faktyczny sprawy, zrelacjonowano sformułowane w skardze zarzuty i wskazano podstawę prawną oddalenia skargi, przy czym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w dostateczny sposób wyjaśnił motywy podjętego rozstrzygnięcia, przez co w pełni poddawało się ono kontroli instancyjnej. Ponadto należy podkreślić, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego na podstawie tego przepisu (art. 141 § 4 p.p.s.a.) można kwestionować kompletność elementów uzasadnienia, a nie jego prawidłowość merytoryczną.

W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną jako pozbawioną usprawiedliwionych podstaw. O kosztach postępowania postanowiono na podstawie art. 204 pkt 1 p.p.s.a.

Sędzia NSA Krzysztof Winiarski Sędzia NSA Dominik Gajewski Sędzia NSA Wojciech Stachurski