Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt I SA/Lu 118/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2021-06-11 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 26 § 1, art. 7 § 1 i 2, art. 1a pkt 2, art. 64c § 1, § 4, § 6a i § 7, art. 64 § 1 pkt 4, § 6
journal: Dz.U. 2020 poz 1427
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Fita (sprawozdawca) Sędzia WSA Krystyna Czajecka-Szpringer Asesor sądowy WSA Agnieszka Kosowska po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 11 czerwca 2021 r. sprawy ze skargi P. P. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie kosztów postępowania egzekucyjnego I. uchyla zaskarżone postanowienie oraz postanowienie Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w L. z dnia [...] r. nr [...]; II. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej na rzecz P. P. kwotę [...]zł ([...] złotych) z tytułu zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Postanowieniem z [...] nr [...] Dyrektor Izby Administracji Skarbowej utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w L. z [...] grudnia 2020 r. nr [...] w przedmiocie obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego.

Jak wynika z uzasadnienia powyższego rozstrzygnięcia, [...] lutego 2009 r. "A" w P. wystawił na H. G. tytuły wykonawcze o nr: [...] i [...], którymi objęto grzywnę w celu przymuszenia wynikającą z orzeczeń z [...] stycznia 2008 r. nr: [...] oraz [...] Następnie tytuły te przekazał Naczelnikowi [...] Urzędu Skarbowego w L. celem realizacji. Po ich otrzymaniu, Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego podjął próby zajęcia rachunków bankowych zobowiązanego w Banku Spółdzielczym w [...] i Banku Spółdzielczym w [...]. Zawiadomienia o zajęciu wraz z tytułami wykonawczymi doręczono zobowiązanemu [...] marca 2009 r. Zajęcia te okazały się nieskuteczne. Nieskuteczne okazały się też późniejsze próby zajęcia rachunków zobowiązanego w: [...] S.A., [...] S.A., [...], [...] oraz innej wierzytelności pieniężnej zobowiązanego w [...] S.A. W dniu [...] kwietnia 2015 r., organ egzekucyjny dokonał zajęcia innej wierzytelności pieniężnej w [...] Urzędzie Skarbowym w L.. Zawiadomienie doręczono zobowiązanemu [...] kwietnia 2015 r. Na poczet zajęcia zaksięgowania została kwota [...] zł. Niezależnie od powyższych czynności, poborcy skarbowi wielokrotnie (15 razy) udawali się pod adres zamieszkania zobowiązanego, w rezultacie czego sporządzano raporty o niemożności dokonania czynności oraz notatki w formie protokołu o stanie majątkowym. Organ egzekucyjny cyklicznie kierował też zapytania o udzielenie informacji do innych organów (wnioski do: Starostwa Powiatowego w L., CEPIK, Urzędu Gminy w G. Urzędu Miasta L., Starostwa Powiatowego w L., Centralnego Ośrodka Informatyki Oddział Terenowy w P., Starostwa Powiatowego w P., Inspektoratu ZUS w R. i Inspektoratu ZUS w M.). Weryfikacji pozostałych organ egzekucyjny danych dokonywał w oparciu o dostępne systemy informatyczne POLTAX, CZM, EKW, JPK i STIR. Ostatecznie ustalił, że jedynym sposobem ewentualnego zaspokojenia wierzyciela może być przeprowadzenie egzekucji z nieruchomości, dla której Sąd Rejonowy w P. [...] Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzi księgę wieczystą nr [...], o czym poinformował Powiatowy Inspektorat Nadzoru Budowlanego pismem z [...] lipca 2019 r. Pismem z [...] października 2019 r. wierzyciel odpowiedział, że nie dysponuje środkami na pokrycie zaliczek związanych z prowadzeniem egzekucji z nieruchomości.

Z uwagi na powyższe, Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w L. uznał, że zachodzą przesłanki, o których mowa w art. 59 § 2 ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2020 r., poz. 1427 ze zm., dalej – u.p.e.a.) i postanowieniem z [...] maja 2020 r. umorzył postępowanie egzekucyjne. Zawiadomieniem z [...] lipca 2020 r. poinformował wierzyciela o wysokości kosztów postępowania egzekucyjnego. Następnie na wniosek "A" w P., postanowieniem z [...] grudnia 2020 r. obciążył wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych nr [...] i [...] w kwocie [...] zł.

Na powyższe postanowienie "A" w P. wniósł zażalenie. Zarzucił, że wysokość ustalonej kwoty rażąco odbiega od rzeczywistych kosztów poniesionych przez organ egzekucyjny. Szczególne wątpliwości budzą wysokie koszty opłaty manipulacyjnej i za zajęcie rachunku bankowego.

Po rozpatrzeniu sprawy, Dyrektor Izby Administracji Skarbowej wskazał na datę wszczęcia postępowania egzekucyjnego - [...] marca 2009 r., a następnie, powołując się na art. 13 ust. 1 ustawy 11 września 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2019 r. poz. 2070) oraz art. 21 § 1 ustawy z 10 lipca 2015 r. o zmianie ustawy - Kodeks cywilny, ustawy - Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U z 2015 r. poz. 1311), stwierdził, że w sprawie tej mają zastosowanie przepisy u.p.e.a. obowiązujące do 7 września 2016 r.

Dalej wskazał, że organ egzekucyjny wszczyna egzekucję administracyjną na wniosek wierzyciela i na podstawie wystawionego przez niego tytułu wykonawczego (art. 26 § 1 u.p.e.a.). W jej toku podejmuje czynności i stosuje przewidziane ustawą środki egzekucyjne (art. 7 § 1 i 2 u.p.e.a.). Opłaty za dokonane czynności egzekucyjne, opłata manipulacyjna oraz wydatki poniesione przez organ egzekucyjny stanowią koszty egzekucyjne. Koszty te obciążają zobowiązanego, z wyjątkiem, o którym mowa w art. 64c § 4, kiedy nie mogą one zostać ściągnięte od zobowiązanego i pokrywa je wierzyciel (art. 1a pkt 2 i art. 64c § 1 u.p.e.a.). Stosownie do art. 64c § 7 u.p.e.a., organ egzekucyjny wydaje postanowienie w sprawie kosztów egzekucyjnych na wniosek wierzyciela lub zobowiązanego, złożony w terminie 14 dni od dnia doręczenia zawiadomienia o wysokości kosztów egzekucyjnych. W rozstrzyganej sprawie, w związku z takim wnioskiem, organ egzekucyjny postanowieniem z [...] grudnia 2020 r. obciążył wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego w kwocie [...] zł. Na koszty te złożyły się: 1% opłata manipulacyjna: tytuł wykonawczy nr [...] zł, tytuł wykonawczy nr [...] zł; 5% opłata za zajęcie wierzytelności z tytułu nadpłaty podatku: tytuł wykonawczy nr [...] zł, tytuł wykonawczy nr [...] zł; opłata za spisanie protokołu u zobowiązanego w dniach [...] listopada 2009 r. i [...] lipca 2010 r. - [...] zł; koszty przejazdu poborcy skarbowego w dniach: [...] listopada 2009 r., [...] lipca 2010 r. i [...] listopada 2014 r. - [...] zł oraz [...] zł (delegacja). Łącznie kwota naliczonych kosztów egzekucyjnych wyniosła [...] zł. Suma ta została pomniejszona o wyegzekwowane [...] zł, co ostatecznie skutkowało obciążeniem wierzyciela kwotą [...] zł. W ocenie organu odwoławczego, koszty te zostały obliczone prawidłowo.

Odnosząc się do zwartego w zażaleniu stanowiska wierzyciela, jakoby suma kosztów rażąco odbiega od rzeczywiście poniesionych, nakładu pracy i poziomu skomplikowania czynności, Dyrektor Izby Administracji Skarbowej odwołał się do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 28 czerwca 2016 r. sygn. akt SK 31/14, w którym stwierdzono m.in., że do organów należy określenie, czy ustalone koszty egzekucyjne na podstawie stawek procentowych wskazanych w szczególności w przepisach art. 64 § 1 (pkt 4) i § 6 u.p.e.a. przystają do wzorców konstytucyjnych, a jeśli nie, to w jakim zakresie należy dokonać ich miarkowania, tak aby ich naliczenie nie nasuwało wątpliwości co do zgodności z Konstytucją i uznał, że w przedmiotowej sprawie wysokość kosztów jest faktycznie powiązana z rzeczywistymi wydatkami poniesionymi przy dokonywaniu czynności egzekucyjnych. Przypomniał, że w trakcie postępowania egzekucyjnego organ egzekucyjny podejmował szereg czynności wymagających zaangażowania zasobów zarówno ludzkich, jak i finansowych. Tytuły wykonawcze wielokrotnie przekazywano poborcy skarbowemu celem podjęcia czynności w terenie, w rezultacie czego sporządzano raporty o niemożności dokonania czynności oraz notatki w formie protokołu o stanie majątkowym. Podjęto szereg prób zajęcia rachunków bankowych oraz wierzytelności u dłużników zajętej wierzytelności. Dokonywano analizy informacji o zobowiązanym dostępnych w bazach danych. Wreszcie skierowano szereg zapytań o udzielenie informacji do innych organów: Starostwa Powiatowego w L., CEPiK, ZUS w L., Urzędu Gminy w [...], Urzędu Miasta L., Centralnego Ośrodka Informatyki Oddział Terenowy w P., Starostwa Powiatowego w P., Inspektoratu ZUS w R. P. i Inspektoratu ZUS w M..

Odnosząc się do wskazówek z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 28 czerwca 2016 r. sygn. akt SK 31/14, organ odwoławczy podał, że w sprawie tej za punkt wyjścia przy miarkowaniu wysokości kosztów egzekucyjnych przyjęto maksymalną opłatą jaką można pobrać w postępowaniu egzekucyjnym, określoną w art. 64 § 1 pkt 6 u.p.e.a. Zgodnie z tym przepisem za zajęcie nieruchomości opłata wynosi 8% kwoty egzekwowanej należności, nie więcej jednak niż 34.200 zł. W art. 64 § 1 pkt 2 - 6 u.p.e.a. ustawodawca wymienił stawki procentowe (od 4% do 8%) wysokości opłat za poszczególne czynności egzekucyjne. Obliczając wysokość kosztów egzekucyjnych z wypełnieniem wymogu miarkowania kosztów, organ egzekucyjny prawidłowo przyjął proporcję od maksymalnej stawki z uwzględnieniem stawki procentowej dla poszczególnego zajęcia. Uznał, że skoro za zajęcie nieruchomości stawka procentowa wynosi 8%, a za zajęcie innej wierzytelności (nadpłaty) 5%, to maksymalna opłata za to zajęcie nie może być wyższa niż 5/8 z 34.200 zł, tj. 21.375 zł. W ten sam sposób zmiarkował maksymalną stawkę opłaty manipulacyjnej. Skoro stawka procentowa za zajęcie nieruchomości wynosi 8%, a opłata manipulacyjna 1%, to maksymalna kwota nie może przekraczać 1/8 z 34.200 zł, tj. 4.275 zł. Obliczając kwotę opłaty manipulacyjnej (dla tytułu wykonawczego nr [...] zł; łącznie [...] zł) oraz opłaty za zajęcie wierzytelności z tytułu nadpłaty podatku (dla tytułu wykonawczego nr [...] zł; łącznie [...] zł) organ egzekucyjny nie przekroczył maksymalnych limitów dla tych opłat. Do opłaty manipulacyjnej oraz opłaty za zajęcie nadpłaty organ egzekucyjny doliczył: opłatę za spisanie protokołu u zobowiązanego (art. 64 § 1 pkt 14 u.p.e.a.) w dniach [...] listopada 2009 r. oraz [...] lipca 2010 r. w wysokości [...] zł, łącznie [...] zł oraz koszty wydatków egzekucyjnych, przejazdu i delegacji (art. 64b § 1 pkt 1 u.p.e.a.) w dniach: [...] listopada 2009 r., [...] lipca 2010 r. i [...] listopada 2014 r. w wysokości [...] zł, łącznie [...] zł. Kwota wszystkich kosztów egzekucyjnych obciążających wierzyciela w prowadzonym na podstawie ww. tytułów wykonawczych postępowaniu wyniosła zatem [...] zł. Biorąc pod uwagę fakt, że w toku postępowania wyegzekwowano kwotę [...] zł, kwota do zapłaty wyniosła [...] zł.

W skardze złożonej do Sądu "A" w P. wniósł o uchylenie postanowień wydanych przez organy obu instancji, zarzucając im naruszenie:

- art. 64 § 1 pkt 4 oraz art. 64 § 6 u.p.e.a., poprzez błędne ich zastosowanie i obciążenie wierzyciela nadmiernymi kosztami egzekucyjnymi w stosunku do nakładu pracy organu egzekucyjnego oraz poniesionych przez niego wydatków

- art. 190 ust. 1 i 4 Konstytucji [...] poprzez nieuwzględnienie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 28 czerwca 2016 r., o sygn. akt SK [...] i obciążenie wierzyciela nadmiernymi kosztami egzekucyjnymi w stosunku do nakładu pracy organu egzekucyjnego oraz poniesionych przez niego wydatków.

W uzasadnieniu skargi, skarżący stwierdził, że wyliczenia organów dotyczące kosztów egzekucyjnych prowadzą do absurdalnej sytuacji kiedy to wierzyciel jest najbardziej poszkodowany. Można się zgodzić, że powinien on ponieść pewne koszty w przypadku niewypłacalności zobowiązanego, ale nie w wysokościach, które uniemożliwiają funkcjonowanie urzędu. W wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 29 maja 2020 r., sygn. akt I GSK 1529/19, wskazano, że opłata egzekucyjna, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a, może być pobrana wyłącznie wówczas, gdy nastąpi faktyczne zajęcie wierzytelności pieniężnych, a opłata manipulacyjna powinna być obliczona tak, aby wierzyciel nie odebrał jej jako swoistej kary, co w niniejszej sprawie można tak odebrać (wysokość opłat manipulacyjnych to [...] zł). Skarżący zwrócił uwagę na nikłe koszty pracy organu "w terenie" w stosunku do pozostałych, a także na fakt, że zarówno organy skarbowe jak i organy nadzoru budowlanego to instytucje rządowe, a ich działania obciążają budżet Skarbu Państwa. Obciążanie zatem jednej instytucji dużymi kosztami przez drugą mija się z celem i w tym wypadku rodzi tylko problemy w bieżącym funkcjonowaniu organu nadzoru budowlanego.

W odpowiedzi na skargę, Dyrektor Izby Administracji Skarbowej wniósł o jej oddalenie, w całości podtrzymując swoje stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził, że skarga zasługuje na uwzględnienie.

Jak wynika ze stanu faktycznego sprawy, dniu [...] lutego 2009 r. "A" w P. wystawił na H. G. tytuły wykonawcze o nr: [...] i [...], którymi objęto grzywnę w celu przymuszenia wynikającą z orzeczeń z [...] stycznia 2008 r. nr: [...] oraz [...] Tytuły te przekazano Naczelnikowi [...] Urzędu Skarbowego w L. celem realizacji, który zawiadomieniami z [...] marca 2009 r. podjął próby zajęcia rachunków bankowych zobowiązanego w Banku Spółdzielczym w [...] oraz Banku Spółdzielczym w [...]. Zajęcia te okazały się nieskuteczne. Zawiadomienia wraz z tytułami wykonawczymi doręczono zobowiązanemu [...] marca 2009 r. Nieskuteczne okazały się też późniejsze próby zajęcia rachunków w [...] r. organ egzekucyjny dokonał zajęcia innej wierzytelności pieniężnej w [...] S.A. Dłużnik zajętej wierzytelności uznał to zajęcie i zobowiązał się do realizacji ewentualnych przekazów pieniężnych. W dniu [...] kwietnia 2015 r., organ dokonał również zajęcia innej wierzytelności pieniężnej w [...] Urzędzie Skarbowym w L.. Na poczet zajęcia zaksięgowania została kwota [...]zł. W toku postępowania poborcy skarbowi udawali się pod adres zamieszkania zobowiązanego sporządzając raporty o niemożności dokonania czynności (w dniach [...] r.) oraz notatki o stanie majątkowym ([...] listopada 2009 r. i 6 lipca 2010 r.). Organ egzekucyjny zwracał się także o udzielenie informacji do innych organów (wnioski: z 9 lutego 2010 r. do Starostwa Powiatowego w L. i CEPIK; do ZUS w L. z 1 marca 2010 r., 9 lipca 2013 r. i 13 listopada 2014 r., do Urzędu Gminy w [...] z 1 marca 2011 r.; do Urzędu Miasta L., Starostwa Powiatowego w L. i Centralnego Ośrodka Informatyki Oddział Terenowy w P. z 23 stycznia 2014 r., do Starostwa Powiatowego w P. i Inspektoratu ZUS w R. P. z 13 listopada 2014 r. oraz do Inspektoratu ZUS w M. z 10 grudnia 2015 r. i z 24 kwietnia 2019 r.). Dokonywał też weryfikacji pozostałych danych w oparciu o dostępne systemy informatyczne POLTAX, CZM, EKW, JPK, STIR (min. informacje z: 24 kwietnia 2019 r., 17 czerwca 2019 r. i 24 lutego 2019 r.).

Z uwagi na nieskuteczność egzekucji, postanowieniem z [...] maja 2020 r. Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w L. umorzył postępowanie egzekucyjne, a po złożeniu przez "A" w P. odpowiedniego wniosku, postanowieniem z [...] grudnia 2020 r. obciążył go jako wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego w kwocie [...] zł, na które złożyły się: 1% opłata manipulacyjna: tytuł wykonawczy nr [...] zł, tytuł wykonawczy nr [...] zł; 5% opłata za zajęcie wierzytelności z tytułu nadpłaty podatku: tytuł wykonawczy nr [...] zł, tytuł wykonawczy nr [...] zł; opłata za spisanie protokołu u zobowiązanego w dniach [...] listopada 2009 r. i [...] lipca 2010 r. - [...] zł; koszty przejazdu poborcy skarbowego w dniach: [...] listopada 2009 r., [...] lipca 2010 r. i [...] listopada 2014 r. - [...] zł (delegacja). Łącznie kwota naliczonych kosztów egzekucyjnych wyniosła [...] zł. Suma ta została pomniejszona o wyegzekwowane [...] zł, co ostatecznie skutkowało obciążeniem wierzyciela kwotą [...] zł.

Organ odwoławczy uznał, że obliczenie tych kosztów przez organ egzekucyjny jest prawidłowe. Uwzględniono bowiem wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 28 czerwca 2016 r. sygn. akt SK 31/14 i dokonano miarkowania w ten sposób, że określono górną granicę opłat i kosztów, bazując na górnej granicy opłaty, określonej w art. 64 § 1 pkt 6 u.p.e.a. za zajęcie nieruchomości. Za zajęcie opłata ta wynosi 8% kwoty egzekwowanej należności, nie więcej jednak niż 34.200 zł. Za zajęcie innej wierzytelności (w tej sprawie nadpłaty), która wynosi 5%, organ określił zatem maksymalną opłatę jako 5/8 z 34.200 zł, tj. 21.375 zł. Dla opłaty manipulacyjnej - 1%, określił z kolei maksymalną kwotę w wysokości 1/8 z 34.200 zł, tj. 4.275 zł. Żadna z opłat obliczonych w tej sprawie nie przekroczyła tak wyznaczonych górnych kwot.

Dokonując kontroli postanowień wydanych w tej sprawie, w której doszło do wszczęcia postępowania egzekucyjnego [...] marca 2009 r., w pierwszej kolejności stwierdzić należy, że organy prawidłowo oparły się w niej o przepisy u.p.e.a. w brzmieniu obowiązującym przed 8 września 2016 r., a to w związku z art. 13 ust. 1 ustawy 11 września 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2019 r. poz. 2070) i art. 21 § 1 ustawy z 10 lipca 2015 r. o zmianie ustawy - Kodeks cywilny, ustawy - Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U z 2015 r. poz. 1311).

Zasadnie wskazały na art. 26 § 1, art. 7 § 1 i 2, art. 1a pkt 2 oraz art. 64c § 1, § 4, § 6a i § 7 u.p.e.a., zgodnie z którymi organ egzekucyjny wszczyna egzekucję administracyjną na wniosek wierzyciela i na podstawie wystawionego przez niego tytułu wykonawczego sporządzonego według ustalonego wzoru. Opłaty za dokonane czynności egzekucyjne (wszelkie podejmowane przez organ egzekucyjny działania zmierzające do zastosowania lub zrealizowania środka egzekucyjnego), opłata manipulacyjna oraz wydatki poniesione przez organ egzekucyjny stanowią koszty egzekucyjne. Koszty te obciążają zobowiązanego, z wyjątkiem, kiedy nie mogą one zostać ściągnięte od zobowiązanego i pokrywa je wierzyciel. Organ egzekucyjny wydaje postanowienie w sprawie kosztów egzekucyjnych na wniosek wierzyciela lub zobowiązanego, złożony w terminie 14 dni od dnia doręczenia zawiadomienia o wysokości kosztów egzekucyjnych. Jako, że zawiadomieniem z 8 lipca 2020 r. powiadomiono wierzyciela o wysokości kosztów postępowania egzekucyjnego, a "A" w P. wniósł o wydanie postanowienia w tym przedmiocie, organ egzekucyjny [...] grudnia 2020 r. wydał rozstrzygnięcie w tej sprawie, w którym obciążył go kosztami postępowania egzekucyjnego. Organ obliczając opłaty egzekucyjne zastosował do nich stawki, określone w art. 64 u.p.e.a.: za zajęcie nadpłaty podatku (art. 64 § 1 pkt 4 - 5% kwoty egzekwowanej należności) i do opłaty manipulacyjnej (art. 64 § 6 - 1% kwoty egzekwowanych należności objętych każdym tytułem wykonawczym). Wysokość tych opłat wyniosła: 5% egzekwowanej należności, tj. dla tytułu wykonawczego nr [...] zł i nr [...] zł, a dla opłaty manipulacyjnej: [...] zł. Ponadto, organ doliczył do nich opłatę za spisanie protokołu u zobowiązanego (art. 64 § 1 pkt 14 u.p.e.a.) w dniach [...] listopada 2009 r. oraz [...] lipca 2010 r. w łącznej wysokości [...] zł) oraz koszty wydatków egzekucyjnych, przejazdu i delegacji (art. 64b § 1 pkt 1 u.p.e.a.) w dniach: [...] listopada 2009 r., [...] lipca 2010 r., [...] listopada 2014 r. ([...] zł.

Matematyczne obliczenie tych kosztów jest prawidłowe. Nie jest kwestionowana w tej sprawie część kosztów dotycząca opłaty za spisanie protokołów oraz wydatków egzekucyjnych. Przedmiotem sporu pomiędzy stronami jest to, czy obliczenie wysokości opłaty manipulacyjnej i za zajęcie nadpłaty uwzględnia wskazówki Trybunału Konstytucyjnego z 28 czerwca 2016 r. sygn. akt SK 31/14. W ocenie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w przedmiotowej sprawie wysokość kosztów uwzględnia te wskazówki i jest faktycznie powiązana z rzeczywistymi wydatkami poniesionymi przy dokonywaniu czynności egzekucyjnych, a zdaniem strony skarżącej jest zaważona, co widać zwłaszcza w zestawieniu z opłatami manipulacyjnej i za zajęcie nadpłaty (łącznie: [...] zł) a faktycznymi kosztami wydatków ([...] zł).

W ocenie Sądu w składzie orzekającym, rację w tym sporze należy przyznać skarżącemu.

Zgodnie z zastosowanym w tej sprawie art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a., organ egzekucyjny, z zastrzeżeniem § 2, w egzekucji należności pieniężnych pobiera za dokonane czynności egzekucyjne opłaty za zajęcie innych niż wymienione w pkt 2 i 3 wierzytelności pieniężnych lub innych praw majątkowych - w wysokości 5% kwoty egzekwowanej należności, nie mniej jednak niż 4 zł 20 gr. Zgodnie natomiast z art. 64 § 6 u.p.e.a., organ egzekucyjny pobiera opłatę manipulacyjną z tytułu zwrotu wydatków za wszystkie czynności manipulacyjne związane ze stosowaniem środków egzekucyjnych. Opłata wynosi 1% kwoty egzekwowanych należności pieniężnych objętych każdym tytułem wykonawczym, nie mniej jednak niż 1 zł 40 gr. W podstawie obliczenia opłaty uwzględnia się również odsetki z tytułu niezapłacenia należności w terminie przypadające w dniu wszczęcia postępowania egzekucyjnego. W wyroku z 28 czerwca 2016 r., sygn. akt SK 31/14, Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjne, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji RP zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji RP oraz nie jest niezgodny z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, oraz że art. 64 § 6 u.p.e.a. w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty manipulacyjnej, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji RP zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i 84 Konstytucji RP oraz nie jest niezgodny z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP. Wyrok ten jest wyrokiem zakresowym o charakterze negatywnym, albowiem kwestie konstytucyjności zostały rozstrzygnięte w odniesieniu do treści normatywnej pominiętej w ustawie. Wyrok Trybunału dotyczy tzw. pominięcia prawodawczego. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjmuje się, że stwierdzona przez Trybunał Konstytucyjny niekonstytucyjność pominięcia prawodawczego oznacza, iż wyrok Trybunału powinien być uwzględniony przy ocenie prawnych podstaw aktu administracyjnego (wydanej decyzji/postanowienia). Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 28 czerwca 2016 r., SK 31/14, nie powoduje zatem - w przeciwieństwie do wyroku uznającego kwestionowany przepis za niezgodny z Konstytucją - utraty mocy przepisu art. 64 § 1 pkt 4 i § 6 u.p.e.a. Przepis ten nadal obowiązuje w systemie prawa, nie traci mocy, jednakże od chwili orzeczenia musi być traktowany jako niezgodny z Konstytucją w zakresie określonym w wyroku Trybunału. W pozostałym zakresie musi być nadal stosowany przez adresatów tego przepisu (także przez organy administracji publicznej i sądy), jednakże aby nie narazić się na zarzut naruszenia Konstytucji, przepis ten musi być stosowany i interpretowany zgodnie ze wskazówkami zawartymi w wyroku Trybunału Konstytucyjnego (por. wyrok NSA z dnia 27 listopada 2019 r., sygn. akt I GSK 1678/19). W wyroku SK 31/14 nie była kwestionowana sama możliwość pobierania opłaty egzekucyjnej czy manipulacyjnej, a jedynie fakt braku określenia górnej granicy tych opłat. W uzasadnieniu wyroku Trybunału Konstytucyjnego SK 31/14 stwierdzono, że "Bez wątpienia wysokość i zasady pobierania tych opłat powinny być ukształtowane w taki sposób, aby zapewnić finansowanie aparatu egzekucyjnego. Funkcja fiskalna opłat w egzekucji powinna polegać na uzyskaniu częściowego przynajmniej zwrotu kosztów funkcjonowania tego aparatu. Istotne jest jednak zachowanie przez ustawodawcę racjonalnej zależności między wysokością opłat w egzekucji a czynnościami organów, za podjęcie których opłaty zostały naliczone".

W rozpoznawanej sprawie, postanowienia obu organów ograniczyły się wyłącznie do określenia maksymalnej wysokości opłaty manipulacyjnej i kosztów egzekucyjnych za zajęcie rachunku bankowego. Wypełniona zatem została część wywodu zawartego w wyroku Trybunału, w której odniesiono się do konieczności określenia maksymalnej wysokości opłat egzekucyjnej i manipulacyjnej, ich górnej granicy, z uwagi na fakt, iż brak określenia takiego pułapu może prowadzić w pewnych warunkach do sytuacji całkowitego zerwania związku pomiędzy świadczeniem organu egzekucyjnego a wysokością ponoszonych za dokonanie tych czynności opłat.

Jak już wskazano, organ egzekucyjny zastosował w tej sprawie art. 64 § 1 pkt 4 i art. 64 § 6 u.p.e.a. Przepisy te, jak wynika z powyższego wyroku Trybunału, zostały uznane za niekonstytucyjne w zakresie, w jakim nie określają maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjne. W rezultacie ustawodawca winien określić maksymalną wysokość opłaty egzekucyjnej, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a., jak również opłaty manipulacyjnej o jakiej mowa w art. 64 § 6 u.p.e.a.

Dopóki jednak ustawodawca nie wprowadzi stosownych zmian, organy egzekucyjne powinny każdorazowo analizować powstałe w sprawie koszty egzekucyjne oraz zasadność obciążenia nimi stron postępowania zgodnie z wytycznymi Trybunału Konstytucyjnego i w taki sposób, aby nie można było zarzucić im naruszenia zasad określonych w tym wyroku. Tak więc ustalając wysokość kosztów egzekucyjnych, które mają obciążyć wierzyciela, organy egzekucyjne powinny wziąć pod uwagę rzeczywiste wydatki i koszty związane z dokonaniem w toku postępowania egzekucyjnego poszczególnych czynności egzekucyjnych, przy uwzględnieniu ich pracochłonności i czasochłonności, mając na względzie, aby ustalone koszty nie pozostawały w całkowitym oderwaniu od nakładów pracy organu.

W sprawie niniejszej, przyjęcie przez organy wyłącznie mechanizmu ustalania górnej granicy opłat, którymi można obciążyć stronę z odwołaniem się do treści art. 64 § 1 pkt 6 u.p.e.a., było nie wystarczające dla miarkowania spornych kosztów w świetle wyroku Trybunału Konstytucyjnego. Do tego bowiem w istocie sprowadzało się uzasadnienie wydanych w tej sprawie postanowień.

Co prawda organy wymieniły wszystkie czynności dokonane w toku egzekucji, które zdaniem organu odwoławczego uzasadniały ustalenie opłaty manipulacyjnej i za zajęcie nadpłaty ([...] zł) w łącznej kwocie [...] zł, niemniej zgodzić się należy ze skarżącym, że kwota ta - za skierowanie szeregu pism (zawiadomień i zapytań) jest nieproporcjonalnie wysoka w porównaniu z kosztami poniesionymi w związku z czynnościami poborcy skarbowego i pozostałymi wydatkami w wysokości [...] zł. Uzasadnienia dla takiego obliczenia w postanowieniach organów obu instancji nie ma. Organy nie uszczegółowiły stopnia pracochłonności, stopnia skomplikowania lub czasochłonności podjętych czynności egzekucyjnych, których skutkiem byłoby zastosowanie maksymalnych pułapów (limitów) kwot za czynności egzekucyjne oraz opłat manipulacyjnych. Brak rozważań w tym zakresie spowodował, że organy nie oceniły w sposób kompleksowy adekwatności kosztów egzekucyjnych, którymi został obciążony wierzyciel. W ten sposób powstała wątpliwość, czy ustalone koszty egzekucyjne na podstawie stawek procentowych wskazanych w przepisach ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji przystają do wzorców konstytucyjnych wynikających z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji.

W ponownie prowadzonym postępowaniu, organ powinien zatem uwzględnić, czy ustalona wysokość kosztów egzekucyjnych, jest adekwatna w znaczeniu wskazanym przez Trybunał do poziomu skomplikowania czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny, nakładu pracy organu przy egzekwowaniu należności publicznoprawnych oraz czy pozostaje w związku z efektywnością egzekucji. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy konieczne będzie zatem takie wyliczenie kosztów egzekucyjnych ażeby okazały się one adekwatne do poniesionych wydatków jak również nakładu pracy organu egzekucyjnego mając na uwadze standardy wynikające z wyroku TK o sygn. akt SK 31/14. Przy czym pamiętać należy, że koszty te powinny być obliczone w taki sposób, aby wierzyciel nie odebrał jej jako swoistej kary. Tym bardziej, że nie mamy w przedmiotowej sprawie do czynienia z dłużnikiem, lecz z wierzycielem. Trzeba także zauważyć, że ich wysokość nie powinna zniechęcać wierzyciela do dochodzenia swojej wierzytelności i stanowić finansowej bariery do jej dochodzenia.

Mając powyższe na względzie, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit a oraz art. 135 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r., poz. 2325) orzekł jak w wyroku. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 tej ustawy.