Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt II SA/Sz 1085/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2022-02-10 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję
Powołane przepisy: article: art.7, art. 77 par.1, art. 80
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 17 ust.1, art. 17 ust. 1a,
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c , art. 135
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Arkadiusz Windak Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Grzegorczyk-Meder, Sędzia WSA Katarzyna Sokołowska (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 10 lutego 2022 r. sprawy ze skargi A. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] sierpnia 2021 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Burmistrza D. z dnia [...] lipca 2021 r. nr [...]


UZASADNIENIE

Wnioskiem z dnia [...] czerwca 2021 r., A. S. (dalej: "strona" lub "skarżący"), wystąpił o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym bratem S. S.. Do wniosku dołączono m.in. kserokopię orzeczenia Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w S., z dnia [...] marca 2018 r., potwierdzającego, że S. S. jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym.

Decyzją z dnia [...] lipca 2021 r., nr [...], na podstawie art.104 § 1 i § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. - Kodeks postępowania administracyjnego z dnia 14 czerwca 1960r. (Dz.U. z 2021 r., poz. 735- dalej "k.p.a.".) art. 1 ust.2 pkt 1, art.2 pkt.2, art.17 ust. 1, ust.5, art.20 ust.1, ust.2 i ust.3 ustawy z dnia 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych (Dz.U z 2020r., poz.111 ze zm. - dalej "u.ś.r."), Burmistrz D. odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia.

W uzasadnieniu organ I instancji wskazał, że dnia [...] lipca 2021 r. przeprowadzono wywiad ze skarżącym w miejscu sprawowanej opieki. Ustalono, że zamieszkuje on wspólnie z rodzicami A. S. i S. S. oraz braćmi J. B. i S. S. - nad którym sprawuje opiekę. Ojciec, według wydanego przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w S. orzeczenia jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, z kolei matka strony od stycznia 2021 r. pobiera na swojego małżonka (ojca skarżącego), świadczenie pielęgnacyjne.

Z dokumentacji medycznej wynika, że skarżący w 2016 r. uległ wypadkowi w [...], choruje na [...], porusza się za pomocą wózka inwalidzkiego, jest pampersowany i cewnikowany, ma problemy z komunikacją swoich potrzeb, niewątpliwie wymaga pomocy osób drugich. Skarżący oświadczył, że jego opieka nad bratem polega na porannej toalecie, myciu, zmianie pampersa, ubieraniu, posadzeniu na wózek, podaniu śniadania i leków oraz wykonywania pomiaru poziom cukru we krwi. Do niego należą wszystkie czynności związane z podnoszeniem brata, sadzaniem na wózek oraz przenoszeniem z wózka do łóżka, zaś zmianą cewnika zajmuje się ojciec. Natomiast matka zajmuje się wszystkimi czynnościami związanymi z prowadzeniem gospodarstwa domowego oraz kontaktuje się z lekarzem rodzinnym, specjalistami, pracownikami fundacji, wypisuje leki, załatwia rehabilitację dla S. S.. Brat objęty jest wsparciem w formie usług opiekuńczych 30 godzin w ciągu miesiąca. Program ten trwa od lutego 2021 r. do października 2022 r. Z takiego wsparcia korzysta też ojciec S. S. i J. B..

Nadto organ ustalił, że skarżący obecnie nie jest zatrudniony, nie jest też zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna. W okresie od [...] listopada 2020 r. do [...] grudnia 2020 r. odbywał szkolenie podstawowe w [...] Pułku Inżynieryjnym w S.. Starał się o pracę w wojsku, jednak jej nie otrzymał ze względu na wadę wzroku. Wcześniej ubiegał się już o świadczenie pielęgnacyjne z tytułu opieki nad bratem S. S., jednakże z uwagi na złożone przez niego pisemne oświadczenie, aby nie rozpatrywać wniosku, gdyż stara się o przyjęcie do służby wojskowej, postępowanie w tej sprawie zostało umorzone. Od stycznia 2021 r. przez okres trzech miesięcy pracował poza granicami kraju, po odbyciu okresu próbnego nie otrzymał umowy o pracę. Wówczas to opiekę nad bratem sprawowała A. S. (omyłkowo wskazano Z.- dop. Sądu) i opiekunka środowiskowa z Caritas.

W oparciu o powyższe ustalenia organ I instancji uznał, że co prawda skarżący mieści się w kręgu osób uprawnionych w art.17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., jednak w sprawie nie zachodzi związek przyczynowy pomiędzy brakiem aktywności zawodowej a sprawowaniem opieki nad bratem. Zebrany w sprawie materiał dowodzi bowiem, że skarżący wykazywał chęć i miał możliwość podjęcia zatrudnienia i nie miało to wpływu na pozostawienie brata bez należytej opieki. Niewątpliwie S. S. wymaga wsparcia najbliższych w ramach codziennego funkcjonowania, tym nie mniej opieka nad ww. w okresie, gdy skarżący odbywał miesięczne szkolenie wojskowe (listopad i początek grudnia 2020 r.) i przez okres trzech miesięcy pracy za granicą w 2021 r., sprawowała A. S., która co prawda nie jest zobowiązana do alimentacji na rzecz pasierba, jednakże wykonywała i nadal wykonuje większość czynności związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego. Częściową opiekę wspiera także dochodząca opiekunka. Organ podkreślił, że w momencie odmowy uzyskania zatrudnienia, ze względu na stan zdrowia (wada wzroku) oraz inne obiektywne trudności - nierzetelny pracodawca, skarżący podjął ponowne starania się o świadczenie pielęgnacyjne na brata. W złożonym uzupełniającym oświadczeniu w dniu [...] lipca 2021 r. wskazał, że w przypadku otrzymania pracy w wojsku lub innego zatrudnienia, nie ubiegałaby się o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad bratem, co świadczy o tym, że ubieganie się o świadczenie pielęgnacyjne nie ma związku z niepodejmowaniem zatrudnienia z uwagi na sprawowanie opieki nad bratem, a jedynie z brakiem uzyskania odpowiedniej pracy.

Niezależnie od powyższego organ I instancji wskazał, że niepełnosprawność S. S. w stopniu znacznym powstała w wieku 30 lat, a zatem nie została spełniona przesłanka z art.17 ust.1 b u.ś.r. Wprawdzie Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 21 października 2014r o sygn. akt K 38/13 stwierdził, że art.17 ust.1b u.ś.r. w zakresie w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji, tym nie mniej ustawodawca nie dokonał dotąd zmiany przytoczonego przepisu, co oznacza, że przepis ten nadal obowiązuje.

Od powyższej decyzji skarżący złożył odwołanie. Wyjaśnił, że razem z nim mieszkają 3 sposoby z niepełnoprawnością uniemożliwiającą ich samodzielną egzystencję, tj. brat S., ojciec, którym opiekuje się jego żona, a matka strony oraz niewidoma ciotka, nad którą opiekę sprawuje wspólnie z mamą. Zdaniem skarżącego, ubieganie się o świadczenie pielęgnacyjne jest jednocześnie rezygnacją z zatrudnienia teraz i na przyszłość i wynika z samej istoty wniosku. Nadto powołując się wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. zarzucił, że decyzja została wydana w oparciu o niekonstytucyjny przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r..

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. decyzją z dnia [...] sierpnia 2021 r. nr [...], w oparciu o art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w związku z art. 17 u.ś.r., utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji.

W motywach rozstrzygnięcia organ odwoławczy wskazał, że skarżący należy do kręgu osób, na której ciąży obowiązek alimentacyjny względem osoby wymagającej opieki. Strona jest bowiem bratem osoby niepełnosprawnej, która to osoba nie pozostaje w związku małżeńskim. Matka osoby wymagającej opieki zmarła [...] listopada 2017 r., zaś ojciec żyje, ale jest osobą niepełnosprawną o znacznym stopniu niepełnosprawności. Tak więc skarżący należy do kręgu osób na których obecnie w pierwszej kolejności ciąży obowiązek alimentacyjny wobec brata, a zatem może ubiegać się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego o ile spełnione są pozostałe warunki do jego otrzymania.

Kolegium podkreśliło, że w świetle przepisów u.ś.r. podstawową przesłanką, jaką musi spełnić osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne, należąca do kręgu osób zobowiązanych do alimentacji, jest rezygnacja z pracy zarobkowej spowodowana koniecznością sprawowania permanentnej opieki nad osobą bliską o określonym stopniu niepełnosprawności. W orzecznictwie przyjmuje się, że przez rezygnację z zatrudnienia należy rozumieć nie tylko zaprzestanie konkretnego działania, ale także jego niepodejmowanie z uwagi na wystąpienie przeszkody uniemożliwiającej to działanie. Wykładania omawianego pojęcia musi się odbywać przez pryzmat celu jakiemu służy świadczenie opiekuńcze. Z punktu widzenia tego celu, nie jest istotne czy nastąpiła rezygnacja z zatrudnienia, czy rezygnacja z podjęcia zatrudnienia. Istotne jest natomiast to czy zarówno w jednym jak i w drugim przypadku istnieje bezpośredni związek ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną osobą.

Organ powołując się na zebrany w sprawie materiał dowodowy ustalił, że strona zamieszkuje wspólnie ze swoimi rodzicami, tj. A. S. i S. S. oraz braćmi J. B. i niepełnosprawnym bratem - S. S.. Matka wnioskodawcy sprawuje opiekę nad niepełnosprawnym mężem, w związku z czym musiała zrezygnować z zatrudnienia i otrzymuje z tego tytułu świadczenie pielęgnacyjne. Jak wynika z oświadczeń skarżącego, jego matka zajmuje się również przygotowaniem posiłków, praniem, sprzątaniem, ogólnymi pracami domowymi, robieniem zakupów spożywczych i leków oraz załatwia sprawy związane z rehabilitacją brata czy jego wizytami u lekarza. Natomiast ojciec - S. S. pomimo swej niepełnosprawności cewnikuje syna. P. S. Sawka - syn jest objęty wsparciem w formie usług opiekuńczych 30 godzin w ciągu miesiąca. Natomiast opieka skarżącego nad swoim bratem polega na pomocy w spożywaniu posiłków, podawaniu leków oraz pomocy w codziennej toalecie, mierzeniu poziomu cukru we krwi, wyprowadzaniu brata na wózku na spacer. W związku z niedowładem wszystkich kończyn, podnosi brata z łóżka, sadza na wózku oraz przenosi z wózka do łóżka.

Zdaniem Kolegium, zakres pomocy sprawowanej przez skarżącego nie jest na tyle duży, aby uniemożliwiał mu podjęcie pracy choćby w niepełnym wymiarze godzin zwłaszcza, że opieka nad niepełnosprawnym bratem sprawowana jest również przez innych członków rodziny. Poza tym w okresie gdy skarżący pracował za granicą albo odbywał szkolenie podstawowe w Jednostce Wojskowej opiekę nad bratem sprawowała mama strony - A. S.. Stąd też nie można uznać, aby skarżący sprawował osobistą, stałą i ciągłą opiekę nad swoim niepełnosprawnym bratem.

Kolegium nie zgodziło się ze stanowiskiem organu I instancji, że z uwagi na fakt, iż niepełnosprawność powstała w wieku 30 lat, wyklucza to, w świetle art. 17 ust. 1b u.ś.r., możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego opiekunowi spełniającemu wszystkie przesłanki do jego uzyskania. Zaznaczono, że w wyroku z dnia 21 października 2014 roku (sygn. K 38/13) Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę na osobą niepełnosprawna po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Oznacza to, że organy rozpoznając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego złożony przez opiekuna dorosłej osoby niepełnosprawnej, w obecnym stanie prawnym mają obowiązek zbadać, czy wnioskodawca spełnia warunki do przyznania tego świadczenia określone w art. 17 ustawy, jednak z wyłączeniem tej części tego przepisu, która z dniem 23 października 2014 r. została ostatecznie uznana za niekonstytucyjną. W rezultacie przepis ten nie może stanowić podstawy do odmowy przyznania stronie wnioskowanego świadczenia, jeżeli spełnione zostały inne przesłanki umożliwiające przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Tymczasem w sprawie taka sytuacja nie zachodzi, gdyż choć skarżący nie pracuje, to jednak brak zatrudnienia nie wynika z faktu rezygnacji z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym bratem.

Skarżący zaskarżył opisaną wyżej decyzję organu odwoławczego do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie wnosząc o jej uchylenie oraz uchylenie poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. W skardze decyzji tej zarzucił naruszenie:

1) art 17 ust 1 pkt 4 u.ś.r., poprzez nieprawidłowe dokonanie wykładni przepisu prawa przez organ w zakresie ustalenia zaistnienia negatywnej przesłanki, tj. rezygnacji z pracy zarobkowej przez skarżącego, skutkujące błędnym uznaniem, iż zakres pomocy sprawowanej przez skarżącego nie jest aż tak duży, aby uniemożliwiał podjęcie pracy choćby w niepełnym wymiarze godzin, podczas gdy opieka sprawowana przez skarżącego wymaga osobistej, stałej i ciągłej opieki wykluczającej podjęcie pracy choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy,

2) art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 § 1, art. 7 w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy i przyjęcie, że:

- A. S., która na co dzień zajmuje się 15-letnim synem J. B. (osoba choruje na [...]), niepełnosprawnym mężem S. S. (orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności, po przebytej operacji onkologicznej- [...], cewnikowany na stałe), która pobiera wobec stałej, osobistej i ciągłej opieki nad mężem świadczenie pielęgnacyjne, przygotowuje posiłki, sprząta, pierze, robi zakupy, załatwia sprawy związane z rehabilitacją, wizytami u lekarzy jest w stanie osobiście, stale i ciągle opiekować się synem S. S.,

- cewnikowanie przez ojca swojego niepełnosprawnego syna S. S. świadczy o tym, że sprawowanie stałej, osobistej i ciągłej opieki przez skarżącego nie jest wymagane,

- podjęcie pracy za granicą i odbycie szkolenia podstawowego w Jednostce Wojskowej przez skarżącego świadczy o tym, że opiekę nad bratem może podjąć mama skarżącego,

- nieustalenie, że we wspólnym gospodarstwie domowym zamieszkuje również siostra ojca S. S.- M. S., która wymaga stałej, osobistej i ciągłej opieki wobec stwierdzonej niepełnosprawności (całkowita utrata wzroku, [...]).

W ocenie skarżącego, pozytywna przesłanka wynikająca z art 17 ust 1 pkt 4 u.ś.r. została spełniona, gdyż nie może on podjąć zatrudnienia, nawet w niepełnym wymiarze czasu pracy wobec konieczności zapewnienia swojemu bratu S. S. stałej, ciągłej i osobistej opieki. Wyjaśnił, że gdyby mógł to podjąłby zatrudnienie, ale nawet praca w niepełnym wymiarze jest niemożliwa wobec niepełnosprawności brata i konieczności sprawowania nad nim opieki. Brat w bardzo młodym wieku ([...] lat) przeszedł rozległy [...] porusza się wyłącznie na wózku, niedowidzi, jest cewnikowany i od urodzenia choruje na [...]. Wobec nieustabilizowanej choroby nie może przejść na pompę insulinową Cewnikowanie brata wykonuje ojciec, bowiem jako jedyny posiada wiedzę w jaki sposób należy tego dokonać. Sam zmuszony jest bowiem do cewnikowania, wobec usunięcia na skutek [...] części przewodu moczowego. Nikt, poza ojcem, nie potrafi dokonać zmiany cewnika, a zatem konieczność dokonania takiej czynności wymagałaby wyjazdu do Kliniki w S.. Jednakże ojciec nie może sprawować opieki nad synem, gdyż sam takowej wymaga. Również A. S. nie jest w stanie sprawować należytej opieki nad pasierbem S. S., skoro już taką opiekę wykonuje nad niepełnosprawnym mężem. Ojciec przeszedł operację onkologiczną, choruje na [...] i ze względu na swój stan zdrowia wymaga pomocy. Także mieszkająca z nimi ciotka, jako osoba schorowana ([...]) i niedowidząca wymaga stałej i osobistej opieki. Z kolei małoletni brat J. B. ze względu na wiek, nie jest jeszcze w stanie pomóc w opiece nad osobami niepełnosprawnymi zwłaszcza, że z uwagi na stwierdzone [...] sam potrzebuje wsparcia własnej matki. Według skarżącego fakt, że wyjechał za granicę do pracy, przeszedł szkolenie podstawowe w Jednostce Wojskowej, a opiekę w tym czasie przejęła A. S., nie oznacza, że istnieje możliwość podjęcia przez niego pracy. Skarżący wprawdzie podjął pracę, jednakże niemal od razu zmuszony został z niej zrezygnować, bowiem sprawowanie jednoczesne opieki przez A. S. nad czterema osobami, w tym nie-pełnosprawnym bratem, mężem, ciotką i niepełnoletnim synem było niemożliwe. Z kolei co do kwestii odbytego szkolenia wyjaśnił, że został zobowiązany do stawiennictwa na szkolenie w wyznaczonym terminie i nie posiadał w tej mierze żadnego wyboru. Po za tym podkreślił, że niezrozumiała jest sytuacja w której to przyznano A. S. świadczenia pielęgnacyjne w związku z opieką nad niepełnosprawnym mężem, zaś jemu odmówiono świadczenia chociaż sprawuje opiekę nad bratem dotkniętym głębszą niepełnoprawnością.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. wniosło o jej oddalenie oraz rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.

Skarżący, pomimo doręczenia przez Sąd odpisu odpowiedzi na skargę, nie zażądał przeprowadzenia rozprawy.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył co następuje:

Na podstawie art. 119 pkt 2 w związku z art. 120 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329 – j.t.), dalej jako "p.p.s.a.", sprawa niniejsza została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym, w trybie uproszczonym.

Skarga okazała się zasadna, bowiem przeprowadzona przez Sąd, na podstawie art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137 - j.t.), kontrola zgodności z prawem zaskarżonej decyzji wykazała, że akt ten, podobnie jak poprzedzająca ją decyzja organu I instancji naruszają prawo w stopniu uzasadniającym ich wyeliminowanie z obiegu prawnego.

Przedmiotem skargi w badanej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S., którą organ ten utrzymał w mocy decyzję Burmistrza D. odmawiającą skarżącemu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Organy obu instancji uznały bowiem, że niepodejmowanie zatrudnienia przez skarżącego nie ma bezpośredniego związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym bratem. Świadczyć ma o tym złożone przez skarżącego oświadczenie z dnia [...] lipca 2021 r., w którym wskazywał, że gdyby otrzymał pracę w wojsku, to wówczas nie ubiegałby się o przyznanie świadczenia, jak również okoliczność, iż skarżący przez okres trzech miesięcy pracował za granicą oraz podjął miesięczne szkolenie wojskowe. W ocenie organów obu instancji fakt, że brat skarżącego ma częściowo zapewnioną opiekę ze strony macochy (matki skarżącego) nie uniemożliwia mu podjęcia zatrudnienia. Dodatkowo organ I instancji wskazał również na art. 17 ust. 1b u.ś.r. jako podstawę odmowy przyznania świadczenia.

Na wstępie rozważań Sąd zwraca uwagę na okoliczność, iż w świetle wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 oraz ugruntowanego orzecznictwa sądów administracyjnych w tym zakresie art.17 ust. 1b u.ś.r. nie może stanowić przyczyny odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z powodu wieku powstania niepełnosprawności u osoby wymagającej opieki. Stąd też uznaje dalsze rozważania w tym zakresie za zbyteczne.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Stosownie do art. 17 ust. 1a, przywołanej ustawy, osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:

1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Podstawowymi warunkami przyznania świadczenia pielęgnacyjnego są zatem posiadanie przez osobę wymagającą opieki orzeczenia o niepełnosprawności w stopniu znacznym oraz rezygnacja z zatrudnienia przez opiekuna bądź niepodejmowanie przez niego zatrudnienia, pozostające w związku przyczynowym z koniecznością sprawowania opieki. O ile pierwsza z tych przesłanek nie nastręcza trudności interpretacyjnych, bowiem do wykazania jej spełnienia wystarczy przedłożenie orzeczenia o odpowiedniej treści, o tyle w odniesieniu do drugiej z przesłanek mogą pojawić się pewne wątpliwości, które dotyczą głównie zakresu wymaganej opieki i możliwości – w związku z tym, połączenia opieki na niepełnosprawnym członkiem rodziny z pracą zarobkową.

Podkreślić w tym miejscu należy, że w świetle przywołanych regulacji zobowiązanymi do zapewnienia opieki są małżonek i członkowie rodziny osoby niepełnosprawnej, na których spoczywa obowiązek alimentacyjny względem osoby wymagającej opieki. Pojęcie obowiązku alimentacyjnego zostało uregulowane w ustawie z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1359), dalej jako "k.r.o." Obowiązek ten polega on na dostarczaniu środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania i obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo.

Rzeczą organu prowadzącego postępowanie jest zatem zgromadzenie wyczerpującego materiału dowodowego i rozstrzygnięcie w oparciu o ten materiał, czy osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne spełnia warunki, o których mowa w art. 17 u.ś.r., w szczególności, czy należy do kręgu osób zobowiązanych do alimentacji, a także, czy konieczny zakres sprawowanej opieki uniemożliwia jej podjęcie zatrudnienia, bądź zmusza do rezygnacji z pracy zarobkowej. Bez znaczenia przy tym pozostaje, czy opiekun we wcześniejszym okresie pracował i jaki był charakter jego zatrudnienia. Istotne jest bowiem to, że jest zdolny do podjęcia pracy, ale nie może tego uczynić ze względu na konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, przy czym zakres tej opieki uniemożliwia jakąkolwiek aktywność zawodową.

Przenosząc powyższe rozważania na grunt badanej sprawy, należało uznać, że organy obu instancji uchybiły obowiązkowi zgromadzenia pełnego materiału dowodowego oraz jego kompleksowej i wnikliwej oceny, a w konsekwencji naruszyły art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a.

W świetle przedłożonych Sądowi akt postępowania nie ulega wątpliwości, że S. S. jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, wymagającą opieki i wsparcia w codziennym funkcjonowaniu. Niesporne jest również to, że ojciec ww. również posiada orzeczenie o niepełnosprawności w stopniu znacznym i sam wymaga opieki, którą sprawuje jego żona. S. S. jest kawalerem, jego matka nie żyje. Zatem jedyną osobą z kręgu osób zobowiązanych do alimentacji w rozumieniu art. 128 k.r.o., która może mu taką opiekę zapewnić jest przyrodni brat – A. S..

Nie ulega, zdaniem Sądu, wątpliwości, że opieka nad osobą nieporuszającą się samodzielnie, cewnikowaną, pampersowaną, i niemogącą zaspokoić podstawowych potrzeb dotyczących samoobsługi i higieny osobistej we własnym zakresie, wymaga dużego nakładu pracy zarówno w ciągu dnia jak i w nocy. Zważywszy na fakt, iż we wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje niepełnosprawny ojciec wymagającego opieki S. S., który ze względu na chorobę i niepełnosprawność sam wymaga opieki, nie ulega zadaniem Sądu wątpliwości, że zapewnienie prawidłowego funkcjonowania obu ww. nie jest możliwe bez wsparcia osób trzecich. Rzeczą organu było zatem rzetelne wyjaśnienie jak opieka ta wygląda i czy skarżący, zważywszy na zakres sprawowanej opieki może podjąć jakiekolwiek zatrudnienie.

W ocenie Sądu organ nie wyjaśnił jak faktycznie wygląda sprawowanie opieki nad S. S. i jego ojcem, opierając się wyłącznie na lakonicznych danych z wywiadu środowiskowego oraz składanych przez skarżącego oświadczeniach i przyjmując, że główny ciężar tej opieki spoczywa na A. S., która pobiera świadczenie pielęgnacyjne w związku ze sprawowaniem opieki nad mężem i oprócz tego wychowuje swojego syna z poprzedniego związku, posiadającego orzeczenie o niepełnosprawności w stopniu umiarkowanym (decyzji i orzeczenia o niepełnosprawności brak w aktach sprawy). Jednocześnie od osoby tej nie przyjęto żadnego oświadczenia na powyższe okoliczności, w szczególności nie wyjaśniono, czy jedna osoba jest w stanie zaspokoić wszystkie potrzeby trzech niepełnosprawnych osób prowadząc przy tym gospodarstwo domowe. Okoliczność, iż rodzina jest objęta programem prowadzonym przez Caritas świadczy, zdaniem Sądu, o tym, że jej potrzeby są duże, jednak wskazywany zakres pomocy ma raczej charakter symboliczny w stosunku do tych potrzeb. Jak wynika z akt sprawy opiekunka pojawia się raz dziennie na jedną godzinę, przy czym nie jest do końca jasne, czy wspiera tylko S. S., czy również jego ojca i brata, czy do każdej z tych osób przychodzi inna opiekunka.

Na marginesie jedynie należy zauważyć, że jako osoba niespokrewniona ze S. S. (synem), A. S. nie ma prawnego obowiązku sprawowania nad nim opieki.

Stąd też organ winien szczegółowo zbadać sytuację rodziny i ustalić, czy skarżący ma obiektywną możliwość podjęcia zatrudnienia bez uszczerbku dla zapewnienia bratu należytej opieki. Bez znaczenia, zdaniem Sądu, pozostaje okoliczność, iż skarżący podjął się pracy i przez okres trzech miesięcy przebywał za granicą, skoro organ nie ustalił, czy w związku z tym nie ucierpiała opieka nad bratem, a sam skarżący twierdzi, że zrezygnował z zatrudnienia, aby móc tę opiekę sprawować.

W aktach sprawy znajdują się dwa oświadczenia złożone przez A. S. z dnia [...] lipca 2021 r. i [...] lipca 2021 r. o sprzecznej treści w zakresie motywacji skarżącego. Z pierwszego oświadczenia wynika, że nie podejmuje on zatrudnienia ze względu na konieczność sprawowania opieki nad bratem, z drugiego, że gdyby znalazł pracę wówczas sprawowałby opiekę nad bratem w miarę możliwości i rzeczą organu było te sprzeczności wyjaśnić, w szczególności w jakich okolicznościach i z jakiego powodu zostało złożone drugie oświadczenie.

Skarżący w odwołaniu podniósł, że nie podjął zatrudnienia pomimo tego, że otrzymał dwie propozycje pracy z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawnym bratem. Dodatkowo podał, że podjął się opieki nad bratem na prośbę swojej matki, co mogłoby sugerować, że – wbrew twierdzeniom organu, A. S. nie jest w stanie zapewnić należytej opieki wszystkim członkom rodziny. Czyni to zasadnym przesłuchanie jej, bądź przyjęcie oświadczenia na powyższe okoliczności.

Z odwołania wynika również, że we wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje niedowidząca ciotka skarżącego, którą opiekuje się wspólnie z matką. W wywiadzie osoby tej nie uwzględniono, a organ nie wyjaśnił powyższej kwestii, która w ocenie Sądu może mieć istotne znaczenie dla oceny sytuacji skarżącego i uznania, że A. S. może we własnym zakresie zapewnić opiekę bratu skarżącego, w stosunku do którego nie ciąży na niej obowiązek alimentacyjny.

Nie ulega zatem wątpliwości, że organy obu instancji uchybiły obowiązkowi zgromadzenia pełnego i wyczerpującego materiału dowodowego, a następnie jego kompleksowej i wnikliwej oceny, co stało się podstawą uchylenia zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji na podstawi art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w związku z art. 135 p.p.s.a.

Ponownie rozpatrując sprawę organ uwzględni wytyczne wynikające z uzasadnienia wyroku i uzupełni materiał dowodowy we wskazanym przez Sąd zakresie.