Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt SA/Sz 295/02
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2004-02-03 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 611  Podatki  i  inne świadczenia pieniężne, do  których   mają zastosowanie przepisy Ordynacji  podatkowej, oraz egzekucja t
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Inspektor Kontroli Skarbowej
Powołane przepisy: article: art. 115
journal: Dz.U. 1974 nr 38 poz 230
law: Ustawa z dnia 24 października 1974 r. Prawo wodne.
article: par 14 ust 1
journal: Dz.U. 1979 nr 17 poz 109
law: Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 20 lipca 1979 r. w sprawie spółek wodnych i ich związków.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Z. Chorzępa (spr.), Sędziowie NSA B. Gebel, N. Karczmarczyk, Protokolant K. Kapelczak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 stycznia 2004 r. sprawy ze skargi Spółki Wodnej "M" w Sz. na wynik kontroli Inspektora Kontroli Skarbowej w Sz. w Urzędzie Kontroli Skarbowej w Sz. z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie zobowiązania do doprowadzenia do uregulowania stosunków własnościowych Spółki w sposób zgodny z zasadami gospodarki finansowej spółek wodnych o d d a l a skargę


UZASADNIENIE

Wynikiem kontroli z dnia [...]r. nr [...], na podstawie art. 24 ust. 2 pkt 2, art. 27 ust. 1 i ust. 2 oraz art. 28 ustawy z dnia 28.09.1991r. o kontroli skarbowej /Dz.U. Nr 54 poz. 572 z 1999r. ze zm./, Inspektor Kontroli Skarbowej z Urzędu Kontroli Skarbowej w Sz., po przeprowadzeniu badania dokumentów i ewidencji za lata 1996 – 2001 dotyczących Członkostwa Przedsiębiorstwa Przemysłu Cukierniczego "G" w Sz. w Spółce Wodnej "M." w Sz., wydała wynik kontroli zobowiązujący Spółkę Wodną do uregulowania stosunków własnościowych w sposób zgodny z zasadami gospodarki finansowej, w tym przede wszystkim z zasadą przeznaczania swoich dochodów na własne cele statutowe, czego konsekwencją jest zwiększenie majątku trwałego i funduszu zasadniczego Spółki Wodnej "M." o wartość zrealizowanej inwestycji ze środków pochodzących z dochodów Spółki".

Po przeprowadzeniu czynności kontrolnych Inspektor Kontroli Skarbowej ustalił, że Spółka Wodna "M." została powołana uchwałą założycieli z 2.06.1992r., a w dniu 30.06.1992r. wpisana do księgi wodnej województwa sz. pod nr [...] uzyskując osobowość prawną.

W § 4 Statutu, jako cel działania Spółki wskazano m.innymi "uporządkowanie gospodarki ściekowej na terenie M. oraz etapową budowę pięciu grupowych oczyszczalni ścieków oraz ich eksploatację".

Powyższy zapis statutu uległ zmianie na podstawie Uchwały Wspólników Spółki Nr [...] z dnia 21.09.1999r., gdzie jako cel Spółki wskazano m.innymi : "uporządkowanie gospodarki ściekowej na terenie "M." w Sz. poprzez wybudowanie grupowych oczyszczalni ścieków wraz z niezbędną infrastrukturą dla ścieków lądowych i oczyszczania zanieczyszczeń pochodzących ze statków".

W § 6 Statutu Spółki, określono, iż do osiągnięcia celów Spółki będą służyły m.innymi: składki i inne świadczenia członków oraz osób i zakładów nie będących członkami Spółki, wpływy z majątku Spółki czy wkłady partycypacyjne wnoszone przez członków Spółki na budowę wspólnych oczyszczalni ścieków i innych przedsięwzięć technicznych".

W 1994r. Walne Zgromadzenie Członków Spółki Wodnej zatwierdziło Uchwałą założenia techniczno – ekonomiczne oczyszczalni ścieków O., a umową z dnia 16.08.1994r. Zarząd Spółki Wodnej zawarł z Zarządem Portu Sz. – Ś. umowę o dzierżawę terenu przeznaczonego pod budowę tej oczyszczalni. Jednocześnie w tym roku, Spółka Wodna zawarła z jej członkami umowy określające warunki i zasady na jakich będą uczestniczyć w budowie oczyszczalni.

W umowach tych wskazano, że budowa oczyszczalni O. stanowi realizację celu statutowego Spółki, w którym uczestniczą członkowie Spółki na zasadach określonych w statucie i zawartych umowach. Postanowiono że członek Spółki będzie miał prawo, a Spółka obowiązek przyjmowania ścieków (w przyszłości) w ilości proporcjonalnej do wpłaconych udziałów partycypacyjnych w koszcie oczyszczalni. W umowach określono procentowo i kwotowo udział członka w kosztach realizacji inwestycji objętej planem finansowo – rzeczowym Spółki na każdy rok realizacji inwestycji, zaznaczając, że udział partycypacyjny członka w realizacji inwestycji wspólnej stanowi trwały majątek przekazany do bezpłatnego administrowania Spółce. Dwoma aneksami określono kwotowy udział partycypacyjny członka Spółki Wodnej objęty planem finansowo rzeczowym na rok 1995 – 1996r.

W 1996r. Spółka Wodna realizując inwestycję w zakresie budowy grupowej oczyszczalni ścieków zawarła z niektórymi członkami Spółki nowe umowy w sprawie ich udziału w inwestycji postanawiając że będzie on współinwestorem w realizacji zadania obejmującego oczyszczanie ścieków bytowych i przemysłowych o zdolności 3.200 m3/dobę, rozliczanie partycypacji członka Spółki w budowie oczyszczalni ścieków będzie się odbywać w oparciu o procentowy udział ścieków odprowadzanych od członka, w ogólnej ilości ścieków kierowanych do oczyszczalni, współinwestor zobowiązuje się dostarczyć ścieki poprzez wykonane we własnym zakresie przyłącze, Spółka realizuje zadanie inwestycyjne ze składek członkowskich – udziałów partycypacyjnych, dotacji Duńskiej Agencji Ochrony Środowiska w wysokości [...] zł, Fundacji E. Funduszu w W. w wysokości [...] zł oraz kredytu preferencyjnego N.F.O.Ś. i G.W. zaciągniętego w Banku Ochrony Środowiska w Sz. w wysokości [...] zł i kredytu z Wojewódzkiego Funduszu Ochrony Środowiska w Sz. w wysokości [...] zł.

Nadto, nowe umowy stanowiły, że współinwestor uczestniczy w kosztach inwestycji wspólnej oraz ponosi koszty usługi inwestycyjnej Spółki warz z odsetkami od zaciągniętego kredytu, spłata zaciągniętego kredytu na budowę oczyszczalni ścieków będzie się odbywać po 6 miesiącach od uruchomienia oczyszczalni ścieków i będzie wliczona w cenę 1 m3 ścieków oczyszczonych przez Spółkę dla współinwestora. Wysokość składek partycypacyjnych określa plan rzeczowo – finansowy uchwalony na dany rok kalendarzowy przez Walne Zgromadzenie Członków Spółki. Współinwestor zobowiązany jest wnieść zabezpieczenie zaciągniętego przez Spółkę kredytu przypadające na członka oraz że administratorem obiektów powstałych w wyniku wspólnej realizacji inwestycji będzie Spółka Wodna "M." w Sz.

W 1998r. Spółka Wodna ponownie, powołując się na statutowy obowiązek realizacji drugiego etapu rozbudowy oczyszczalni ścieków O. obejmujący instalacje do oczyszczania zanieczyszczeń ze statków zawarła z Członkami umowy określając w nich wysokość świadczenia każdego z członków Spółki na realizację tego zadania.

Ponownie zastrzeżono, że aneksami w latach następnych będą dokonywane zmiany i ustalenie wysokości świadczeń członków Spółki oparte na zatwierdzonych przez Walne Zgromadzenie Członków Spółki Wodnej plany rzeczowo – finansowe.

W 1999r. Członkowie Spółki zobowiązali się do dalszego finansowania rozbudowy instalacji do oczyszczania zanieczyszczeń ze statków przez ponoszenie obsługi kredytu z Wojewódzkiego Funduszu Ochrony Środowiska.

W umowie ustalono finansowanie inwestycji ze składek członkowskich, udziałów partycypacyjnych, dotacji z programu PHARE, dotacji uzyskanej przez Członka Spółki Zarząd Portu Sz. – Ś. od Szwedzkiej Agencji Rozwoju SIDA oraz wspomnianej pożyczki z Wojewódzkiego Funduszu Ochrony Środowiska.

W umowie również postanowiono, że majątek powstały z realizacji inwestycji, będzie stanowił współwłasność członka obejmującą wkłady partycypacyjne oraz spłaty kredytu wpłacone do Spółki. Podział majątku nastąpi po zakończeniu inwestycji.

W marcu 1999r., na podstawie umowy zlecenia, Spółka zobowiązała się wobec Zarządu Portu Sz. – Ś. do zrealizowania projektu urządzenie odbiorcze zanieczyszczeń ze statków w Porcie", który Zarząd Portu winien wykonać jako członek Spółki zobowiązany do większościowej partycypacji w kosztach jego wykonania. Wykonując tę umowę, Spółka Wodna zawarła szereg umów na dostawę urządzeń na potrzeby tego projektu.

Realizując budowę oczyszczalni ścieków O., Spółka korzystała z kredytu inwestycyjnego otrzymanego z Banku Ochrony Środowiska S.A. Oddział w Sz. na podstawie umowy kredytowej z dnia [...]r. w kwocie [...] zł, pożyczki otrzymanej z Wojewódzkiego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej z siedzibą w Sz. na podstawie umowy z dnia [...]r. w kwocie [...] zł, którą częściowo umorzono, dotacji z Funduszu E. z siedzibą w W. udzielonej na podstawie umowy o udzielenie dotacji z dnia [...]r. w kwocie [...] zł z zaznaczeniem, że właścicielem majątku powstałego w wyniku realizacji przedsięwzięcia będzie Spółka Wodna i nakładów inwestycyjnych członków Spółki w kwocie [...] zł.

Po uwzględnieniu wartości projektu technicznego otrzymanego w ramach przyznanej dotacji Duńskiej Agencji Ochrony Środowiska w kwocie [...] zł oraz dotacji Duńskiej Agencji Ochrony Środowiska w postaci sfinansowania 50% kosztów dostarczenia urządzeń, montażu i eksploatacyjnego rozruchu w oczyszczalni obejmujących osprzęt i maszyny o wartości [...] zł inwestycję wyceniono na kwotę [...] zł.

W celu zabezpieczenia spłaty kredytów z Banku Ochrony Środowiska i Wojewódzkiego Funduszu Ochrony Środowiska, Spółka Wodna stosownymi uchwałami Walnego Zgromadzenia, zobowiązała członków Spółki do uczestniczenia w spłacie tych zobowiązań, zaznaczając, że będzie to uwzględnione w planach rzeczowo – finansowych Spółki.

Natomiast sfinansowanie instalacji do oczyszczania zanieczyszczeń ze statków zostało sfinansowane z dotacji Szwedzkiej Agencji Rozwoju Współpracy Międzynarodowej w kwocie [...] zł, środków PHARE w kwocie [...] zł oraz nakładami własnymi w kwocie [...] zł, co dało wartość inwestycji w kwocie [...] zł.

Majątek wybudowanej w obu etapach oczyszczalni podzielono w oparciu o procentowy udział poszczególnych członków Spółki Wodnej w finansowaniu inwestycji, przyjmując zasadę, że członkowie partycypują we współwłasności w wysokości wniesionych na spłatę kredytu wpłat albo wniesionych do Spółki wpłat pieniężnych oraz przypadających na nich spłat kredytu zgodnie z zawartymi umowami.

Biorąc pod uwagę wartość poniesionych przez poszczególnych członków Spółki nakładów na I etap, określono współwłasność ułamkową majątku trwałego Spółki w kwocie [...] zł, pozostałość majątku o wartości [...] zł podzielono pomiędzy członków Spółki, przyjmując za kryterium podziału wniesione wkłady partycypacyjne i zaciągnięte kredyty, w spłacie których członkowie uczestniczyli.

Na podobnych zasadach podzielono majątek zrealizowany w drugim etapie.

Mając na uwadze przekazanie majątku wspólnikom, Spółka Wodna sporządziła za lata 1996 – 2000 sprawozdanie finansowe wykazując wynik finansowy.

Z uwagi na przekazanie członkom Spółki majątku, rozpatrując sprawozdanie finansowe za 1998r., Walne Zgromadzenie uchwałą skorygowało, księgowanie składek członkowskich obejmujących zaliczki partycypacyjne na poczet inwestycji w ten sposób, że wpłaty zaliczek wykazane jako przychody ze składek członkowskich w kwocie [...] zł, przeksięgowano na konto rozrachunkowe – rozrachunki z dostawcami i odbiorcami.

Spowodowało to, zmianę wyniku finansowego przez zwiększenie pasywów "pozostałe zobowiązania długoterminowe".

Mając na uwadze ustalony stan faktyczny oraz przepisy ustawa z dnia 24 października 1974r. - Prawo wodne (Dz. U. nr 38, poz.230 ze zmianami), jak również postanowienia rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 20.07.l979r. w sprawie spółek wodnych i ich związków (Dz. U. nr 17, poz. 109 ze zmianami) wydanego na podstawie delegacji zawartej w cytowanej ustawie, Inspektor Kontroli Skarbowej wskazał, że zgodnie z przepisem art. 108 prawa wodnego spółki wodne mogą być tworzone dla wykonania, utrzymania i eksploatacji urządzeń wodnych wymienionych w punktach 1 - 4 powołanego artykułu, w tym urządzeń służących do odprowadzania ścieków oraz do ochrony wód przed zanieczyszczeniami.

Utworzenie spółki wodnej może nastąpić bądź na podstawie porozumienia zainteresowanych podmiotów, bądź decyzji starosty, a z dniem wpisania do księgi wodnej, spółka wodna posiada osobowość prawną, co oznacza możność bycia podmiotem praw i obowiązków z zakresu prawa cywilnego, w tym uprawnień i obowiązków właścicielskich.

Spółka wodna jest więc samodzielnym podmiotem praw i obowiązków, występującym w obrocie prawnym obok osób fizycznych i prawnych ją tworzących i będących jej członkami. Implikacją tej odrębności podmiotów jest wyodrębnienie z majątku osób tworzących Spółkę Wodną majątku tej Spółki.

Organ kontrolny podkreślił, że spółka wodna jest jednocześnie instytucją prawa wodnego o określonej strukturze organizacyjnej i o ściśle ustalonych przez to prawo celach działania. Działalność gospodarczą Spółka może prowadzić w granicach celów, dla których spółka ta została powołana w oparciu o zgromadzone środki materialo - finansowe, rzeczowe i techniczne. Te środki Spółka pozyskuje z różnych źródeł, w tym ze składek członkowskich i innych świadczeń członków spółki, z dotacji na ochronę środowiska wodnego, pożyczek preferencyjnych, darowizn i z innych źródeł.

Zgodnie z art. 115 ust 1 Prawa wodnego obowiązkiem członków spółki wodnej jest wnoszenie na jej rzecz składek oraz ponoszenia innych świadczeń niezbędnych do wykonywania statutowych zadań spółki. jeżeli więc spółka wodna utworzona na zasadzie porozumienia zainteresowanych podmiotów ma na celu wybudowanie urządzenia wodnego o znacznej wartości, to należy zasadnie uznać, iż intencją podmiotów ją tworzących jest zrealizowanie tegoż zamierzenia w ramach działalności tejże spółki, w sposób przewidziany w Prawie wodnym oraz opartym na niej Statucie, a więc również w oparciu o obowiązkowe składki pieniężne i inne obowiązkowe świadczenia na rzecz spółki.

Oczywistym jest, iż realizacja inwestycji polegającej na wybudowaniu oczyszczalni ścieków wymaga poniesienia znacznych nakładów finansowych, często przekraczających możliwości jednego podmiotu. Dlatego w praktyce tego rodzaju przedsięwzięcia dokonywane są ze środków pochodzących od wielu podmiotów, w tym często przybierając formę umów cywilnoprawnych, których przedmiotem jest "wykonanie wspólnej inwestycji". Jednakże decyzja co do sposobu i trybu wykonywania takiej inwestycji pozostawiona jest zainteresowanym podmiotom. Oznacza to, że podmioty te decydując się na wybudowanie oczyszczalni ścieków w ramach działalności spółki wodnej utworzonej miedzy innymi w tym celu winny z góry przewidzieć i liczyć się z tym, że zostaną poddane szczególnemu reżimowi przepisów powołanej ustawy Prawo wodne oraz wydanych na jej podstawie przepisów wykonawczych. A zatem prawa i obowiązki zainteresowanych podmiotów tworzących spółkę wodną wynikają nie z postanowień umownych między spółką a jej członkami, lecz z przepisów ustawy Prawo wodne, opartego na niej Statutu oraz decyzji właściwych organów spółki.

Z ustaleń w sprawie wynika, że Spółka Wodna po zakończeniu I i II etapu budowy oczyszczalni ścieków dokonała rozliczenia zrealizowanej inwestycji, dzieląc między członków wytworzony majątek trwały na zasadzie współwłasności ułamkowej, pozostawiając na stanie majątku trwałego tylko część sobie przyznaną.

W świetle przedstawionego wcześniej stanu prawnego należy stwierdzić, iż członkowie kontrolowanej spółki mieli obowiązek partycypowania w kosztach budowy realizowanej przez spółkę oczyszczalni ścieków poprzez wnoszenie do spółki składek oraz ponoszenie innych świadczeń w wysokości i w zakresie ustalonym przez Zarząd Spółki, zgodnie z planem finansowym, podjętymi uchwałami, proporcjonalnie do korzyści uzyskiwanych z działalności Spółki oraz do kosztów ponoszonych przez Spółkę z tytuł\! zaspokajania przez nią potrzeb poszczególnych członków.

W myśl § 14 ust 1 rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie spółek wodnych i ich związków wpłaty dokonywane przez członków spółki wodnej stanowią dochód spółki. Wpłaty te, jako jeden z elementów składających się na wynik finansowy spółki, obok kosztów winny być objęte planem finansowym na dany rok kalendarzowy (§ 13 w związku z §12 cytowanego rozporządzenia w sprawie spółek wodnych i ich związków).

Z przepisów: art.115 ust.1 Prawa wodnego oraz § 14 ust.1 pkt 1 i § 2 7 cytowanego rozporządzenia wynika, że świadczenia wnoszone przez członków na rzecz Spółki Wodnej mogą przybrać formę pieniężną w postaci składki oraz formę niepieniężną określoną mianem innych świadczeń niezbędnych do wykonywania statutowych zadań spółki. Posługując się więc terminologią przewidzianą w przepisach prawa wodnego należy stwierdzić, że wnoszone przez członków do Spółki środki pieniężne w wysokości niezbędnej do finansowania wykonywanych przez tę spółkę zadań statutowych są w istocie składkami i to niezależnie od tego jak zostały nazwane w dokumentach spółki oraz innych pismach i materiałach pochodzących od tej spółki.

Jak wynika ze Statutu Spółki celem jej utworzenia było wykonanie, utrzymanie i eksploatacja urządzeń wodnych.

Co oznacza, że środki posiadane przez Spółkę Wodną, niezależnie od źródła ich pochodzenia winny być, przeznaczone i wykorzystane na cele statutowe.

Rodzi się zatem pytanie, komu przysługuje tytuł prawny do wytworzonego w ramach Spółki Wodnej majątku, na który składają się zarówno środki pieniężne i inne środki obrotowe oraz wykonane w zakresie działań statutowych środki trwałe.

W świetle poczynionych ustaleń i wyjaśnień nie powinno budzić wątpliwości, że dochód Spółki winien służyć realizacji celów, dla których Spółka została utworzona.

To oznacza, że zarówno wpłaty pieniężne jak i inne świadczenia poczynione przez członków na rzecz Spółki Wodnej stanowią własne środki tej Spółki, wyodrębnione z majątku poszczególnych członków, stanowiące jej dochód. Składki członków Spółki Wodnej mają charakter cywilnoprawny, są dla Spółki świadczeniem należnym w dacie podjęcia przez uprawniony organ uchwały nakładającej obowiązek dokonania wpłat w odpowiedniej wysokości poszczególnym członkom Spółki.

Uzyskany w ten sposób dochód jest w sensie jurydycznym wyodrębniony z majątku poszczególnych członków i pozostaje w dyspozycji Spółki Wodnej jako osoby prawnej funkcjonującej w obrocie gospodarczym niezależnie i obok innych podmiotów w tym ją tworzących.

W kontekście powyższego, należy uznać, że wykonane przez Spółkę Wodną "M." zadanie inwestycyjne p.n." Oczyszczalnia ścieków O. " zostało sfinansowane ze środków będących własnością Spółki. Natomiast powstały w ten sposób przedmiot, nie może stanowić współwłasności członków Spółki Wodnej posiadającej osobowość prawną, tj. swój samodzielny byt prawny niezależny od bytu prawnego podmiotów ją tworzących.

Utworzenie Spółki Wodnej "M" m in. w celu wykonania przedmiotowej inwestycji wyklucza jej realizacją w ramach "wspólnego przedsięwzięcia" poszczególnych członków tej Spółki.

W niniejszej sprawie, zdaniem Inspektora występują poważne wątpliwości dotyczące stanu prawnego stosunków własnościowych pomiędzy kontrolowaną Spółką Wodną "M.", która wybudowała oczyszczalnie ścieków na gruncie stanowiącym własność Skarbu Państwa, a którego jest dzierżawcą w związku z zawartą z Zarządem Morskiego Portu Sz. – Ś. S.A. będącym użytkownikiem wieczystym tego gruntu umową.

W tej sytuacji własność takiego urządzenia trwale związanego z gruntem jest zależna od prawa własności przysługującego do tego gruntu, a nie od wartości nakładów poniesionych przez podmiot dokonujący inwestycji na obcym gruncie, niezależnie od posiadanego do tego gruntu tytułu prawnego w postaci prawa jego użytkowania wynikającego z zawartej umowy dzierżawy.

Zgodnie z prawem, w takich przypadkach znajduje zastosowanie zasada, że własność nieruchomości rozciąga się na grunt i wszystko co jest z nim nierozerwalnie związane i jednocześnie nie stanowi, w myśl obowiązujących przepisów, odrębnego od gruntu przedmiotu własności, co akurat w odniesieniu do wybudowanych przez Spółkę urządzeń nie ma zastosowania. Wyjątek od tej zasady przewidziany został wart.235 § 1 K.c., ale skierowany został jedynie do tych użytkowników wieczystych, którzy sami wznieśli budynki i inne urządzenia na oddanym im w użytkowanie wieczyste gruncie, bądź też którzy nabyli je przy zawarcie umowy.

Jak wynika z ustalonego stanu faktycznego, po zakończeniu budowy I i II etapu oczyszczalni ścieków O., Walne Zgromadzenie Członków Spółki Wodnej podjęło uchwały o podziale majątku na zasadach współwłasności ułamkowej pomiędzy członków i Spółkę Wodna. W wyniku takiego działania fundusz zasadniczy Spółki Wodnej "M." został zmniejszony o wartość rozdysponowanego na poszczególnych członków majątku trwałego.

Natomiast podjęta uchwała o ujmowaniu składek członkowskich obejmujących zaliczki partycypacyjne na poczet inwestycji na kontach rozrachunkowych z pominięciem kont przychodowych spowodowała zaniżanie wykazywanego w rachunku zysków i strat zysku netto. Takie działanie spowodowało niezasadne zmniejszenie funduszu zasadniczego Spółki o kwoty nie zaliczone do dochodu.

Uznając powyższe działanie Spółki i jej członków, za naruszenie przepisów prawa wodnego i jej statutu, Inspektor Kontroli Skarbowej sformułował wnioski nakazujące Spółce niezwłocznie doprowadzić do uregulowania stosunków własnościowych w sposób zgodny z postanowieniami prawa wodnego.

Spółka Wodna "M." wezwała Inspektora Kontroli Skarbowej do usunięcia naruszenia prawa przez uchylenie wyniku kontroli a po otrzymaniu odmowy, wniosła skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego zarzucając naruszenie przepisów art. 20 i art. 22 Konstytucji RP, art. 33, art. 35 i art. 35 § 1 kc, art. 1212 § 1 ordynacji podatkowej, przez dokonanie błędnych ustaleń i wniosków i wniosła o stwierdzenie nieistnienia obowiązku określonego w wyniku kontroli i uznanie go za niezgodny z prawem.

Zdaniem skarżącej żaden z przepisów prawa wodnego nie zabrania Spółce Wodnej wchodzenia w stosunki cywilno – prawne z innymi podmiotami, w tym członkami Spółki Wodnej, w celu podjęcia wspólnych inwestycji. Konstytucyjna zasada wolności gospodarczej, niemożności realizacji takiej inwestycji przez Spółkę Wodną bez konieczności wchodzenia w relacje z innymi podmiotami czyni oceny Inspektora Kontroli Skarbowej nietrafnymi i pozbawionymi podstawy prawnej.

W odpowiedzi na skargę Inspektor Kontroli Skarbowej wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny u z n a ł, co następuje:

Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25.07.2002r., Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem (jeżeli ustawy nie stanowią inaczej).

Z mocy art. 85 i art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Przepisy wprowadzające ustawę prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1271) w miejsce Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie – Ośrodka Zamiejscowego w Szczecinie utworzony został z dniem 1 stycznia 2004r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie, który właściwy jest do rozpoznawania skarg wniesionych przed tą datą do Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie Ośrodek Zamiejscowy w Szczecinie w sprawach, w których postępowanie nie zostało zakończone.

Oceniając legalność zaskarżonego wyniku kontroli, Sąd podziela trafność ocen Inspektora Kontroli Skarbowej co do braku podstaw, by w stanie prawnym i faktycznym dotyczącym realizacji inwestycji przez Spółkę Wodną "M." w Sz., pod nazwą grupowa oczyszczalnia ścieków "O.", zrealizowaną inwestycję uznać za współwłasność udziałowców tej Spółki w wielkościach odpowiadających poniesionym przez nich nakładom.

W stanie faktycznym sprawy nie jest kwestionowane, że inwestorem przedmiotowej oczyszczalni była Spółka Wodna, powstała w 1992r. w celu m.innymi "uporządkowania gospodarki ściekowej na terenie M. oraz etapowej budowy pięciu grupowych oczyszczalni ścieków". Za teren działanie Spółki uznano wody morskie wewnętrzne oraz teren portu Sz. i M. określony na mapach stanowiących załączniki do statutu Spółki.

Członkowie Spółki zdecydowali, iż cele spółki wodnej będą realizowane ze składek i świadczeń członków Spółki i zakładów nie będących członkami Spółki oraz wkładów partycypacyjnych wnoszonych przez członków Spółki wodnej na budowę wspólnych oczyszczalni ścieków i innych przedsięwzięć technicznych.

A zatem w statucie Spółki Wodnej jej członkowie określając jej cele postanowili, że finansować ich realizację będą przy pomocy świadczeń o których mowa w art. 115 ustawy prawo wodne, a które zgodnie z przepisem § 14 ust. 1 rozporządzenia z 20.07.1979r. w sprawie Spółek wodnych i ich związków stanowią dochód Spółki Wodnej.

Jeśli zatem wpłaty nazwane w statucie spółki i umowach pomiędzy Spółką a jej członkami, "wpłatami partycypacyjnymi" stanowią dochód spółki to oznacza to, że tymi środkami dysponuje Spółka a nie członkowie spółki, którzy pozostawili te środki do jej dyspozycji, zatwierdzając jej plany finansowe i powierzając Spółce realizację inwestycji.

Zdaniem Sądu, zawarcie późniejszych umów pomiędzy członkiem Spółki wodnej i Spółką Wodną, np. 1996r. w sprawie udziału w inwestycji wspólnej "oczyszczalni ścieków O." w Sz., powyższej oceny nie zmienia.

Wskazana umowa odwołuje się do postanowień statutu Spółki wodnej i określa że jest wypełnieniem jego postanowień przez określenie wielkości środków partycypacyjnych jakie winien wnieść członek Spółki na realizację jej celów.

Przedmiotowa umowa nie tworzy nowych relacji gospodarczych pomiędzy Spółką wodną a jej członkami a stanowi określenie sposobu realizacji jej celów statutowych przy udziale członków, którzy zobowiązali się, zawiązując Spółkę, m.innymi do budowy grupowych oczyszczalni ścieków.

Z treści wskazanych zapisów statutu Spółki stanowiących treść § 3, 4 i 6 wynika zatem, że członkowie Spółki wodnej powołali ją aby ten podmiot – Spółka Wodna, w ramach swojej działalności statutowej zrealizował inwestycją w postaci oczyszczalni ścieków, która będzie sfinansowana m.innymi ze składek, świadczeń i wkładów partycypacyjnych wniesionych przez członków Spółki. Statut Spółki wodnej przewiduje również możliwość pozyskiwania środków od Skarbu Państwa, fundacji i innych podmiotów udzielających Spółce pomocy w realizacji jej celów statutowych co w sprawie ma miejsce albowiem, Spółka korzystała z pomocy innych podmiotów.

W przepisach Statutu regulujących prawa i obowiązki członków Spółki Wodnej postanowiono w § 11, że ilość głosów przysługujących członkowi Spółki w Walnym Zgromadzeniu będzie uzależniona od wielkości wniesionych nakładów finansowych związanych z partycypacją w budowie urządzeń do oczyszczania zanieczyszczeń.

Takie regulacje statutu pozostają w zgodzie z treścią art. 115 ust. 1 prawa wodnego, który określa obowiązki członka Spółki wodnej oraz przepisem § 14 ust. 1 cytowanego Rozporządzenia Rady Ministrów, który określa co stanowi dochód Spółki i czynią twierdzenia skarżącej, iż wybudowana oczyszczalnia stanowi współwłasność członków spółki wodnej nieuprawnionymi.

Wytworzone w okresie działalności Spółki "urządzenia długotrwałego użytkowania", do których niewątpliwie należy zaliczyć oczyszczalnię ścieków stanowią środki trwałe Spółki wodnej, a więc jej majątek, którym Spółka zarządza zgodnie z postanowieniami § 17 ust. 1 cytowanego rozporządzenia.

Jeśli zatem, środki przekazane przez członków Spółki wodnej na realizację jej celów statutowych będące składkami członkowskimi lub innymi świadczeniami stanowią jej dochód, to urządzenia długotrwałego użytku, wytworzone z tak pozyskanych środków finansowych stanowią majątek Spółki wodnej, a nie jej członków.

Podobnie, wypowiedział się Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 20.09.1990r. sygnatura III AZP 7/90.

Skoro wytworzone urządzenia stanowią majątek Spółki, podjęcie uchwały przez członków Spółki przed jej likwidacją i uznanie jej majątku w postaci oczyszczalni ścieków za współwłasność członków Spółki wodnej, którzy ponieśli nakłady na jej budowę było nieuprawnione albowiem przekazując te środki do dyspozycji innego podmiotu prawnego w ramach umowy Spółki, stracili uprawnienie traktowanie tych środków jak własnych. To oznacza, że nie członkowie spółki wodnej w ramach własnej działalności wytworzyli środek trwały podlegający amortyzacji a uczyniła to Spółka wodna, którą powołali m.innymi do realizacji takich celów gospodarczych. Podobnie wypowiedział się Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 17.12.2003r. sygnatura SA/Sz 1101/02.

Nietrafny jest zatem zarzut skarżącej Spółki, że Inspektor Kontroli Skarbowej naruszył przepisy prawa cywilnego czy przepisy postępowania podatkowego oraz dokonał niewłaściwej wykładni przepisów prawa wodnego.

Ustosunkowując się do zarzutów skargi należy wskazać, że stanowią one odmienną ocenę ustaleń dokonanych przez kontrolującego.

Zdaniem Sądu, Inspektor Kontroli Skarbowej, wskazując na ograniczenie możliwości układania wzajemnych stosunków pomiędzy Spółką a jej członkami przy realizacji inwestycji wskazywał, że czyni to statut Spółki Wodnej, którą jej członkowie powołali w określonych celach. A zatem, twierdzenie skarżących, że konieczność czy obowiązek członków Spółki do przestrzegania postanowień statutu godzi w ich swobodę kontraktową jest nieuzasadnione. Spółka, swoje relacje gospodarcze z jej członkami jest obowiązana układać zgodnie z zawartym statutem, a gdy w Statucie brak jest określonych regulacji, zgodnie z przepisami prawa wodnego a dopiero w dalszej kolejności, na zasadach określonych w prawie cywilnym.

Dlatego, mając powyższe na uwadze, Sąd uznał, że wyrażona w wyniku kontroli ocena w zakresie konieczności uporządkowania przez Spółkę Wodną "M." stosunków własnościowych nie narusza prawa i na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30.08.2002r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi skargę oddalił.