Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt III SA/Łd 149/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2016-05-19 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6143 Sprawy kandydatów na studia i studentów
Hasła tematyczne: Szkolnictwo wyższe
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 190, art. 207 ust. 1
journal: Dz.U. 2012 poz 572
law: Ustawa z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym - tekst jednolity.

SENTENCJA

Dnia 19 maja 2016 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Łuczyńska Sędziowie Sędzia WSA Ewa Cisowska-Sakrajda Sędzia WSA Monika Krzyżaniak (spr.) Protokolant referent-stażysta Renata Tomaszewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 maja 2016 roku sprawy ze skargi M. P. na decyzję Rektora Akademii [...] w Ł. z dnia [...] (bez numeru) w przedmiocie skreślenia z listy studentów 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Dziekana Akademii [...] w Ł. z dnia [...] (bez numeru) 2. zasądza od Rektora Akademii [...] w Ł. na rzecz skarżącego M. P. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] (bez numeru), wydaną na podstawie art. 190, art. 207 ust. 1 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym (tj. Dz.U. z 2012 r. poz. 267 ze zm.); art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz.U. z 2013 r. poz. 267 ze zm.); § 23 Regulaminu Studiów Akademii [...] w Ł., Rektor [...] w Ł. utrzymał w mocy decyzję Dziekana Akademii [...] w Ł. z dnia [...] (bez numeru) orzekającą o skreśleniu M. P. z listy studentów trzeciego roku szóstego semestru w roku akademickim 2014/2015.

Uzasadniając wydane rozstrzygnięcia organ odwoławczy wskazał, iż decyzją Dziekana Akademii [...] w Ł. z dnia [...] M. P. został skreślony z listy studentów szóstego semestru studiów w roku akademickim 2014/2015 na kierunku transport, specjalizacja transport drogowy, z uwagi na nieuzyskanie zaliczenia semestru w określonym terminie oraz nieuiszczenie opłat związanych z odbywaniem studiów. Dziekan podniósł, iż w dniu 29 września 2015 r. upłynął ostateczny termin złożenia indeksów i kart okresowych osiągnięć studenta do zaliczenia semestru.

W odwołaniu od powyższej decyzji skarżący zarzucił błędne ustalenie stanu faktycznego sprawy. Wskazał, iż bezspornym jest, że do dnia 29 września 2015 r. nie zdał okresowych kart osiągnięć studenta, jak również nie opłacił czesnego za miesiące marzec i kwiecień 2015 r. oraz opłat karnych z tytułu braku zaliczeń przedmiotów. Powyższe wynikało jednak z faktu nierozstrzygnięcia złożonego jego podania z dnia 27 maja 2015 r. o przywrócenie terminów egzaminów oraz o nienaliczanie związanych z tym opłat. Wskazał ponadto, że do dnia 29 września 2015 r., w sesji poprawkowej uzyskał zaliczenia i egzaminy, z których uzyskana liczba punktów ETCS uprawnia go do wpisania na następny semestr studiów. Odzwierciedlenie powyższego stanowią protokoły zaliczeń. Skarżący podniósł, iż nie zdał karty okresowych osiągnięć studenta, gdyż czekał na rozstrzygnięcie w kwestii przywrócenia terminów egzaminów na podstawie art. 18 ust. 4 i 7 Regulaminu [...] oraz związanych z tym opłat.

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] Rektor Akademii [...] w Ł. utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. Powołując § 13 ust. 2 pkt d oraz § 21 ust. 3 Regulaminu Studiów Akademii [...] w Ł. organ odwoławczy wskazał, że do obowiązków studenta uczelni należy w szczególności: terminowe uzyskiwanie zaliczeń i składanie egzaminów, jak również składanie w dziekanacie, w terminach określonych przez rektora, kart okresowych osiągnięć studenta. W przedmiotowej sprawie skarżący pomimo przeniesienia części zaliczeń i egzaminów na kolejny semestr, nie uzyskał wymaganych tokiem studiów zaliczeń oraz nie złożył wymaganych egzaminów. Skarżący nie złożył nadto, do dnia 29 września 2015 r., kart okresowych osiągnięć studenta, co zgodnie z § 21 ust. 4 Regulaminu jest równoznaczne z przyjęciem, że student osiągnął zerowy dorobek punktowy w ostatnim okresie rozliczeniowym.

Ponadto organ odwoławczy wskazał, że strona nie dopełniła wynikającego z zawartej umowy obowiązku uiszczania opłat za studia. Ze zgromadzonego materiału dowodowego sprawy wynika bowiem, że skarżący nie wniósł opłat z tytułu czesnego za miesiące od czerwca do września 2015 r., jak również opłat za uzupełnianie przedmiotów.

Odnosząc się do argumentacji wniesionego odwołania organ odwoławczy uznał, że strona nie przedstawiła żadnych dokumentów świadczących o zasadności podniesionych przez nią twierdzeń. Nie przedstawiła także żadnych nowych okoliczności, które uzasadniałyby uchylenie decyzji organu I instancji.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi M. P. zarzucił naruszenie art. 190 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym oraz art. 61 § 4, art. 10 § 1 w zw. z art. 81, art. 15, art. 7, art. 8, art. 77 § 1, art. 107 § 1 i § 3 K.p.a. i wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji, poprzedzającej ją decyzji organu I instancji oraz o zasądzenie kosztów postępowania. Wskazując na zasadność wniesionej skargi ponowił dotychczasową argumentację. Podkreślił, że obiektywne przyczyny, z powodu których nie mógł w ogóle uczestniczyć w sesji letniej zostały przez niego szczegółowo opisane w podaniu do Rektora jak i Kwestora Uczelni. Zaznaczył, iż w czerwcu 2015 r. złożył do Kwestora Uczelni stosowny wniosek w sprawie nienaliczania opłat, jednak nie otrzymał żadnej odpowiedzi. W sprawie wyznaczenia dodatkowych terminów egzaminów zwrócił się natomiast z podaniem do Rektora [...], jednak odpowiedź, jaką otrzymał od Prorektor ds. Kształcenia nie wyjaśniała jego zarzutów i wątpliwości, wobec czego w dniu 5 października 2015 r. skierował kolejne pismo w tej sprawie do Rektora [...], ale nie otrzymał odpowiedzi, a w dniu 10 października 2015 r. doręczono mu decyzję o skreśleniu z listy studentów.

Skarżący podniósł, iż nie zawiadomiono go o zakończeniu postępowania w sprawie skreślenia z listy studentów, co uniemożliwiło mu złożenie wniosku o obligatoryjne zawieszenie tego postępowania w trybie art. 97 § 1 pkt 4 K.p.a. Ponadto, organ I instancji zignorował zasadę czynnego udziału stron w postępowaniu i nie zawiadomił go o zebraniu całości materiału dowodowego, co spowodowało, iż nie mógł złożyć karty okresowych osiągnięć studenta oraz domagać się rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego w postaci udzielenia odpowiedzi na jego podania do Rektora i Kwestora Uczelni.

W odpowiedzi na skargę Rektor Akademii [...] w Ł. wniósł o jej oddalenie. Odnosząc się do zarzutów w zakresie naruszenia art. 61 § 4 K.p.a. pełnomocnik organu stwierdził, że jest on bezpodstawny, gdyż skarżący niemal od początku studiów na Wydziale Informatyki, Zarządzania i Transportu kierunek Transport, nie wywiązywał się z podstawowych obowiązków studenta wynikających z umowy zawartej w dniu 01.10.2013 r. Nagminnym faktem było niezaliczanie przez skarżącego sesji egzaminacyjnych w terminie. Ponadto, liczne próby kontaktu ze studentem, zarówno telefoniczne jak i mailowe, świadczą o dążeniu uczelni do polubownego zakończenia zaistniałej sytuacji.

Za całkowicie chybiony organ uznał również zarzut naruszenia art. 10 § 1 w zw. z art. 81 K.p.a. bowiem skarżący przez cały okres studiów aktywnie uczestniczył we wszystkich podejmowanych przez [...] czynnościach dotyczących jego osoby i dość często wypowiadał się, co do decyzji podejmowanych przez Dziekana [...], o czym świadczą jego podania, odwołania i prośby.

Zdaniem pełnomocnika organu, skarga M. P., jako gołosłowna i niezasadna, winna zostać oddalona. Za oddaleniem przemawia również fakt, iż skarżący nie wykazał, iż skarga wniesiona została w ustawowym terminie, bowiem do skargi załączył jedynie internetowy wyciąg nadania przesyłki poleconej z dnia 25.11.2015 r., co nie może stanowić dowodu w sprawie. Organ odwoławczy otrzymał natomiast skargę w dniu 13.01.2016 r.

Pismem procesowym z dnia 8 marca 2016 r. skarżący wniósł o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji.

Postanowieniem z dnia 23 marca 2016 r., III SA/Łd 149/16 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi odmówił wstrzymania wykonania decyzji Rektora Akademii [...] w Ł. z dnia [...].

W piśmie procesowym z dnia 13 maja 2016 r. skarżący ponowił zarzuty zawarte w skardze oraz odniósł się do stanowiska organu wyrażonego w odpowiedzi na skargę.

Do pisma załączył kserokopie: wniosku do Kwestora [...] z czerwca 2015 r. wraz z dowodem nadania, podania skierowanego do Dziekana [...] z dnia 28 lutego 2015 r. o udzielenie mu jednomiesięcznego urlopu, zaświadczenia z dnia 25 lutego 2015 r. o uczestnictwie w kursie dla diagnostów samochodowych, pisma Transportowego Dozoru Technicznego z dnia 26 lutego 2015 r., komunikatu Dyrektora Transportowego Dozoru Technicznego z dnia 19 grudnia 2014 r., pisma Transportowego Dozoru Technicznego z dnia 25 sierpnia 2014 r., wniosku z grudnia 2015 r. skierowanego do Rektora [...] o zawieszenie postępowania na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 K.p.a., wezwania do złożenia wyjaśnień z dnia 20 stycznia 2016 r., pisma do Dziekana [...] z lutego 2016 r., świadectw kwalifikacyjnych z dnia 28 marca 2014 r. i 29 sierpnia 2014 r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje;

Skarga M. P. jest zasadna.

Na wstępie podkreślić należy, że wojewódzki sąd administracyjny nie orzeka o istocie sprawy administracyjnej, czyli nie przyznaje określonych uprawnień, jak i nie odmawia ich przyznania, lecz rozstrzyga o legalności decyzji, to jest o ich zgodności z prawem na podstawie stanu prawnego i faktycznego istniejącego w dniu wydania zaskarżonej decyzji.

Działając w granicach kompetencji wynikających z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2014 r., poz. 1647), w związku z art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zwaną dalej: "p.p.s.a." (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), wojewódzki sąd administracyjny obowiązany jest skontrolować, czy zaskarżona decyzja odpowiada prawu, czy też to prawo narusza.

Dokonując kontroli legalności podjętych w niniejszej sprawie decyzji, sąd stosownie do zapisu art. 134 p.p.s.a. - nie jest związany granicami skargi. Oznacza to, że sąd bierze z urzędu pod uwagę wszelkie naruszenia prawa proceduralnego, materialnego, niezależnie od treści podnoszonych w skardze zarzutów, jednakże w zakresie oceny legalności nie może wykraczać poza sprawę, która była lub winna być przedmiotem postępowania przed organami administracji publicznej i której dotyczy zaskarżone rozstrzygnięcie.

Uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.), a także gdy zachodzą przyczyny określone w art. 156 k.p.a. ( art. 145 § 1 pkt.2 p.p.s.a.).

Oceniając - według powyższych kryteriów - prawidłowość zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, sąd doszedł do wniosku, że skarga zasługuje na uwzględnienie, bowiem zakwestionowane decyzje zostały podjęte z naruszeniem przepisów prawa procesowego, w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt.1 lit. c) p.p.s.a.).

Na wstępie sąd uznał za zasadne odnieść się do zarzutu pełnomocnika organu zawartego w odpowiedzi na skargę, co do niewykazania przez skarżącego, iż zachował on ustawowy termin do wniesienia skargi. Zarzut taki skutkowałby bowiem odrzuceniem skargi na podstawie art. 58 § 1 pkt 2 p.p.s.a., bez jej merytorycznego rozpatrzenia. Argumentację pełnomocnika organu w powyższym zakresie uznać jednak należy za całkowicie niezrozumiałą i niezasadną, zwłaszcza w kontekście posiadania przez organ oryginału koperty, w której nadana została przesyłka polecona zawierająca skargę, z której bezspornie wynika, że strona wniosła skargę w dniu 11 stycznia 2016 r. (a nie 13 stycznia 2016 r.). Decyzja Rektora Akademii [...] w Ł. , jak wynika z przekazanych sądowi przez organ akt administracyjnych, doręczona została skarżącemu w dniu 10 grudnia 2015 r., zatem 30 dniowy termin upływał w sobotę 9 stycznia 2016 r., co oznacza, że wniesienie skargi w najbliższym dniu roboczym, tj. w poniedziałek 11 stycznia 2016 r., nie nastąpiło z przekroczeniem ustawowego terminu. Załączony do skargi internetowy wyciąg nadania przesyłki poleconej, nie odnosi się do doręczenia zaskarżonej decyzji z dnia [...] bowiem jako data nadania przesyłki wskazany został dzień 23 listopada 2015 r. Jak wynika z treści skargi, wydruk ma na celu wykazanie, iż organ odwoławczy nie dokonał wnikliwej analizy otrzymanego w dniu 25 listopada 2015 r. odwołania strony, skoro w tym samym dniu wydał merytoryczne rozstrzygnięcie.

W kontrolowanej przez sąd sprawie, M. P., decyzją z dnia [...] został skreślony z listy studentów Akademii [...] w Ł. szóstego semestru studiów w roku akademickim 2014/2015 na kierunku transport, specjalizacja transport drogowy, z uwagi na nieuzyskanie zaliczenia semestru w określonym terminie oraz nieuiszczenie opłat związanych z odbywaniem studiów. Jako podstawę materialnoprawną rozstrzygnięcia Rektor Akademii [...] w Ł. wskazał art. 190 i art. 207 ust. 1 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym (tj. Dz. U. z 2012 r. poz. 267 ze zm., zwanej dalej: "ustawą") oraz § 23 Regulaminu Studiów Akademii [...] w Ł.

Przesłanki warunkujące skreślenie studenta z listy studentów określone zostały w art. 190 ustawy. Zgodnie z ust. 1 powołanego przepisu, kierownik podstawowej jednostki organizacyjnej skreśla studenta z listy studentów, w przypadku: niepodjęcia studiów, rezygnacji ze studiów, niezłożenia w terminie pracy dyplomowej lub egzaminu dyplomowego, ukarania karą dyscyplinarną wydalenia z uczelni. Kierownik podstawowej jednostki organizacyjnej może skreślić studenta z listy studentów, w przypadku:

1) stwierdzenia braku postępów w nauce;

2) nieuzyskania zaliczenia semestru lub roku w określonym terminie;

3) niewniesienia opłat związanych z odbywaniem studiów;

4) niepodpisania przez studenta przedłożonej przez uczelnię umowy o warunkach odpłatności za studia lub usługi edukacyjne (art. 190 ust. 2).

Szczegółowo powyższe kwestie powinny zostać doprecyzowane w regulaminie studiów, określonym odrębnie dla każdej uczelni (art. 160 ustawy). Regulamin Studiów Akademii [...] w Ł. w § 23 ust. 2 stanowi, iż student może zostać skreślony z listy studentów w przypadku: a) stwierdzenia braku postępów w nauce, b) nieuzyskania zaliczenia semestru lub roku w określonym terminie, c) niewniesienia opłat związanych z odbywaniem studiów.

Od decyzji, o której mowa w art. 190 ust. 1 i 2 ustawy, stronie przysługuje odwołanie do rektora, a decyzja rektora jest ostateczna (art. 190 ust. 3 tej ustawy).

Decyzje o skreśleniu z listy studentów są uznawane za indywidualne akty administracyjne. Natomiast zgodnie z brzmieniem art. 207 ust. 1 ustawy, należy stosować do nich, jako do decyzji o charakterze administracyjnym, przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 23, w skrócie: k.p.a.) oraz przepisy o zaskarżaniu decyzji do sądu administracyjnego. Przy czym przepis art. 207 ust. 1 ustawy nakazuje stosować powołaną procedurę administracyjną "odpowiednio".

Wskazanie przez ustawodawcę na "odpowiednie" stosowanie przepisów k.p.a., przesądza o szczególnym charakterze postępowania przed organami szkoły wyższej i o dopuszczalności jedynie pewnych odstępstw od uregulowanych w k.p.a. zasad. Na pewno uznać należy, iż organy nie mogą w sposób dowolny stosować ogólnych przepisów regulujących postępowanie administracyjne. Odpowiednie stosowanie przepisów k.p.a. oznacza, że rozstrzygnięcia przez organy szkoły wyższej, w indywidualnych sprawach studentów, jak również postępowania w których one zapadają, muszą zachowywać chociażby minimum procedury administracyjnej, niezbędnej do załatwienia spraw i zagwarantowania ustawowych uprawnień strony, przy zachowaniu autonomii szkoły wyższej (wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 8 listopada 2000 roku, w spr. SK 19/99, publik. w OTK nr 7, poz. 258).

Stosownie do wskazanego przepisu art. 190 ust. 2 pkt 2 i 3 ustawy, kierownik podstawowej jednostki organizacyjnej może skreślić studenta z listy studentów m.in. w przypadku nieuzyskania zaliczenia semestru w określonym terminie oraz w sytuacji niewniesienia opłat związanych z odbywaniem studiów. Użycie w cytowanym przepisie słowa "może" wskazuje na uznaniowy charakter rozstrzygnięcia zapadłego na tej podstawie. Brak zaliczenia semestru, czy też niewniesienie opłat związanych z odbywaniem studiów, niekoniecznie zatem musi stanowić podstawę do skreślenia z listy studentów, lecz może być przesłanką innego rozstrzygnięcia wobec studenta (np. warunkowego wpisu na kolejny semestr), przewidzianego regulaminem studiów. Z utrwalonego już orzecznictwa sądowoadministracyjnego wynika, że nawet działając w ramach uznania administracyjnego organ nie przestaje być związany jedną z podstawowych zasad postępowania administracyjnego, jaką jest zasada prawdy materialnej (obiektywnej), obligująca organ do podjęcia wszelkich kroków celem dokładnego ustalenia stanu faktycznego sprawy, w zgodzie z rzeczywistym stanem rzeczy (art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. – por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 31 maja 2011 r., sygn. akt III SA/Lu 118/11). Co więcej – decyzje wydawane w ramach uznania administracyjnego poddane są szczególnym rygorom w zakresie uzasadnienia, które powinno zawierać wszechstronną analizę zgromadzonego materiału dowodowego i wyczerpująco uargumentowane stanowisko organu.

Z uzasadnienia decyzji uznaniowej powinno zatem wynikać, że wszystkie okoliczności istotne dla sprawy zostały rozważone i ocenione, a ostateczne rozstrzygnięcie jest ich logiczną konsekwencją. Niedopuszczalne jest uchylanie się od oceny zarzutów podnoszonych przez stronę, natomiast organ w przypadku rozstrzygnięcia negatywnego dla strony powinien wykazać, że nie mógł inaczej orzec z uwagi na konkretne okoliczności prawne lub faktyczne występujące w danej sprawie. W przeciwnym wypadku organ naraża się na skuteczny zarzut naruszenia zasady prawdy obiektywnej i obowiązku wszechstronnego rozważenia materiału dowodowego (art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a.) oraz wadliwie sporządzonego uzasadnienia (art. 107 § 3 k.p.a.), a więc dowolności (arbitralności) rozstrzygnięcia. W utrwalonym orzecznictwie sądowym i piśmiennictwie przyjmuje się, że w przypadku, gdy prawo materialne pozostawia rozstrzygnięcie organu uznaniu administracyjnemu, zatem umożliwia organowi wybór rodzaju rozstrzygnięcia, obowiązkiem organu jest załatwić sprawę po dokładnym wyważeniu interesu społecznego i słusznego interesu strony (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 lipca 2011 roku, w spr. I OSK 2006/10 i z dnia 18 listopada 1993 roku, w spr. III ARN 49/93). Rozstrzygnięcia wydane w tego typu sprawach powinny być zatem starannie uzasadnione, z odniesieniem się do okoliczności danej sprawy.

W ocenie sądu skarżący zasadnie podniósł, że w tej sprawie decyzje organów obu instancji powyższym wymogom nie odpowiadają.

Zgodnie z zapisem cytowanego wyżej art. 190 ust. 2 pkt 2 i 3 ustawy oraz § 23 ust. 2 lit. b i c Regulaminu [...] w Ł., dziekan wydziału, może skreślić studenta z listy studentów, w przypadku niezaliczenia semestru w określonym terminie oraz w sytuacji niewniesienia opłat związanych z odbywaniem studiów. Wydanie rozstrzygnięcia w powyższym zakresie wiąże się zatem z obowiązkiem wykazania przez organ zaistnienia przesłanek określonych w powołanych wyżej przepisach i uzasadnienia zajętego stanowiska.

Tymczasem, uzasadnienie decyzji Dziekana Akademii [...] w Ł. z dnia [...] jest niezwykle lakoniczne i oprócz zacytowania nieaktualnego brzmienia art. 190 ust. 1 i 2 ustawy o szkolnictwie wyższym, zawiera informację, że "przyczyna skreślenia studenta z listy studentów mieści się w dyspozycji art. 190 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r." Ani w podstawie prawnej decyzji, ani w jej uzasadnieniu nie został podany konkretny paragraf i punkt art. 190 ustawy o szkolnictwie wyższym, w oparciu o który dokonano skreślenia skarżącego z listy studentów. W kilkuzdaniowym uzasadnieniu organ powołał się na okoliczność niezłożenia przez skarżącego w terminie indeksu oraz kart okresowych osiągnięć studenta, jednak należy zwrócić uwagę, że ani w art. 190 ustawy ani w Regulaminie studiów taka przesłanka skreślenia z listy studentów nie występuje. Niezaliczenie semestru lub roku w określonym terminie nie jest natomiast równoznaczne z niezłożeniem w terminie indeksu oraz kart okresowych osiągnięć studenta. Ponadto, z dokumentacji studiów wynika, że przed wydaniem decyzji przez organ I instancji skarżący wystąpił do Rektora [...], na podstawie § 18 ust. 4 i 7 Regulaminu studiów, z wnioskiem o przywrócenie terminu egzaminów (pismo z dnia 27 maja 2015 r.) oraz do Kwestora [...] z wnioskiem o nienaliczanie opłat czesnego za miesiąc marzec, kwiecień i maj 2015 r. z powodu skreślenia go z listy studentów, anulowania jego konta w Wirtualnym Pokoju Studenta i braku faktycznej możliwości korzystania z usług dydaktycznych [...] (pismo z 10 czerwca 2015 r.). Z wyjaśnień skarżącego wynika, że obydwa wnioski do czasu skreślenia go z listy studentów nie zostały rozstrzygnięte. W aktach administracyjnych również brak jest dowodów i dokumentów, z których wynikałoby, że takie rozstrzygnięcia zostały przez odpowiednie organy uczelni podjęte. Tymczasem, skoro powyższe wnioski wpłynęły do Rektora [...]i Kwestora [...] w trakcie szóstego semestru i dotyczyły okoliczności, które następnie skutkowały skreśleniem skarżącego z listy studentów trzeciego roku szóstego semestru w roku akademickim 2014/2015, to przed wydaniem decyzji o skreśleniu organ miał obowiązek rozpatrzeć wnioski skarżącego w odpowiedniej formie procesowej. Zdaniem sądu, organ winien zająć stanowisko w sprawie tych wniosków przed zakończeniem postępowania w sprawie skreślenia M. P. z listy studentów, gdyż wydanie ostatecznej decyzji o skreśleniu strony z listy studentów czyni te wnioski bezprzedmiotowymi i zamyka skarżącemu drogę do merytorycznej oceny prawidłowości rozstrzygnięć podjętych przez organ uczelni w powyższych kwestiach. Jak zaznaczono wyżej, na pismo skierowane do Kwestora [...] skarżący nie doczekał się żadnej odpowiedzi, natomiast wniosek o przywrócenie terminu egzaminów "rozpatrzony" został przez Rektora ds. Kształcenia [...], który stwierdził w piśmie z dnia 30 czerwca 2015 r., że "brak jest zarówno podstaw prawnych, jak i faktycznych do uwzględnienia wniosku".

Tymczasem, § 18 pkt 7 Regulaminu studiów stanowi wyraźnie, że w razie nieprzystąpienia do egzaminów z powodu niezawinionych przez studenta sytuacji życiowych, wykładowca może przywrócić studentowi dany termin egzaminu po udokumentowaniu przez studenta zaistniałego zdarzenia". Podstawa prawna do rozpatrzenia takiego wniosku zatem istnieje, a okoliczności faktyczne przedstawione zostały przez skarżącego we wniosku z dnia 27 maja 2015 r. oraz wniosku ponownym z dnia 16 sierpnia 2015 r. i 5 października 2015 r. i winny zostać przez organ rozważone, zgodnie ze standardami procedury administracyjnej. Jeżeli bowiem student z przyczyn obiektywnych nie może przystąpić do egzaminu w wyznaczonym terminie, to nie można na gruncie art. 190 ust. 2 pkt 2 ustawy przyjąć, iż nie zaliczył semestru i w konsekwencji wydać decyzję o skreśleniu go z listy studentów. Jak wyżej podkreślono, decyzja wydana na podstawie tego przepisu jest decyzją podejmowaną w ramach tzw. "uznania administracyjnego" i w utrwalonym od lat orzecznictwie sądowym, jak również piśmiennictwie przyjmuje się, że w przypadku, gdy prawo materialne pozostawia rozstrzygnięcie organu uznaniu administracyjnemu, czyli umożliwia organowi wybór rodzaju rozstrzygnięcia, obowiązkiem organu jest załatwić sprawę po dokładnym wyważeniu interesu społecznego i słusznego interesu strony (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 18 listopada 1993 r. sygn. akt III ARN 49/93,OSNC 1994/0/181). Wydanie decyzji musi być w takiej sytuacji poprzedzone dokładnym wyjaśnieniem okoliczności sprawy w zakresie przesłanek skreślenia studenta i ich analizą, co winno znaleźć odzwierciedlenie w treści uzasadnienia rozstrzygnięcia. Dopiero w takich warunkach podjęta decyzja uznaniowa może być uznana nie za decyzję dowolną, lecz mieszczącą się w granicach uznania administracyjnego.

Tymczasem w niniejszej sprawie nie można uznać, aby organy spełniły ww. wymagania dotyczące wydania decyzji w ramach uznania administracyjnego. Regulamin studiów [...] w Ł. nie dawał podstawy do skreślenia skarżącego z listy studentów, bowiem usprawiedliwione niezgłoszenia się na egzamin nie może pociągać za sobą negatywnych konsekwencji dla studenta. Powyższe wynika wprost z § 18 ust. 7 Regulaminu studiów, który umożliwia studentowi przywrócenie terminu egzaminu z powodu niezawinionych przez studenta sytuacji życiowych. Skoro M. P. na takie okoliczności się powoływał we wniosku z dnia 27 maja 2015 r. oraz wniosku ponownym z dnia 16 sierpnia 2015 r. i 5 października 2015 r., organ winien te wnioski przed wydaniem decyzji o skreśleniu z listy studentów rozpatrzyć, a w razie uznania że w sprawie nie zaistniały "niezawinione przez studenta sytuacje życiowe", wyjaśnić, dlaczego argumentacja i przedłożone przez stronę dokumenty nie zasługują na ich uwzględnienie.

Ponadto, w zaskarżonej do sądu decyzji, Rektor [...] w Ł. w żaden sposób nie odniósł się do zarzutów podniesionych przez stronę w odwołaniu od decyzji organu I instancji. Organ nie wyjaśnił dlaczego nie zostały rozpatrzone i uwzględnione wnioski skarżącego o przywrócenie terminu egzaminów i o nienaliczanie opłat czesnego za miesiąc marzec, kwiecień i maj 2015 r., nie odniósł się również do zarzutu odwołania w zakresie uzyskania przez stronę do dnia 29 września 2015 r. zaliczeń i egzaminów, z których liczba uzyskanych punktów ETCS uprawniałaby go do zapisania na następny semestr.

Podkreślić należy, że odwołanie jest instytucją procesową tworzącą możliwości uprawnionym podmiotom zaskarżenia decyzji administracyjnej. Zgodnie zaś z art. 140 k.p.a. w administracyjnym postępowaniu odwoławczym w sprawach nieuregulowanych odrębnie w szczególnym przepisie, mają odpowiednie zastosowanie przepisy o postępowaniu przed organami pierwszej instancji. Wniesienie odwołania przenosi zatem na organ odwoławczy kompetencje do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy, rozstrzygniętej decyzją organu pierwszej instancji. Przy czym, zgodnie z zasadą dwuinstancyjności, wynikającą z treści art. 138 k.p.a., organ odwoławczy nie może się ograniczyć wyłącznie do kontroli decyzji organu pierwszej instancji, lecz obowiązany jest ponownie rozstrzygnąć sprawę. Rozstrzygnięcie to polega na ponownym rozpoznaniu sprawy merytorycznie w jej całokształcie w oparciu o stan prawny i faktyczny obowiązujący w dniu wydania decyzji ostatecznej. Organ ten musi ocenić, czy na tle określonego stanu faktycznego organ pierwszej instancji podjął właściwe rozstrzygnięcie. Ponadto organ odwoławczy obowiązany jest rozpatrzeć wszystkie żądania strony podniesione w odwołaniu i ustosunkować się do nich w uzasadnieniu swojej decyzji. Uprawniony jest także, zgodnie z art. 136 k.p.a. do przeprowadzenia uzupełniającego postępowania dowodowego.

W orzecznictwie przyjęte zostało, że dwuinstancyjność postępowania oznacza, iż złożenie przez stronę odwołania od decyzji organu pierwszej instancji powoduje, iż sprawa rozpoznawana jest ponownie przez organ odwoławczy. Organ ten rozpoznaje sprawę, a nie odwołanie (wyrok NSA z dnia 1 października 2009r., sygn. akt II FSK 658/08, publ. LEX nr 532803). Powyższe pozwala na przyjęcie stwierdzenia, że organ odwoławczy jest obowiązany ocenić prawidłowość decyzji pierwszoinstancyjnej nie tylko w granicach zarzutów przedstawionych w odwołaniu, lecz także pod kątem przepisów prawa materialnego i procesowego, które mają zastosowanie w sprawie rozstrzygniętej tą decyzją.

W ocenie sądu w niniejszej sprawie organ drugiej instancji nie przeprowadził należycie postępowania odwoławczego, gdyż nie rozpoznał w całokształcie merytorycznie sprawy, jak również nie odniósł się do zarzutów podniesionych przez stronę w odwołaniu od decyzji organu I instancji.

Brak poczynienia przez organ odwoławczy jakichkolwiek ustaleń faktycznych, odnoszących się do argumentów podniesionych w odwołaniu, świadczy o zupełnej dowolności organu, będącej zaprzeczeniem swobody rozstrzygania w ramach uznania administracyjnego. Obowiązkiem organu administracji jest tymczasem wnikliwe ustalenie stanu faktycznego rozpoznawanej sprawy.

Powyższych uchybień nie może zastąpić załączona przez organ odwoławczy dokumentacja związana z tokiem studiów skarżącego ani stanowisko organu zaprezentowane w odpowiedzi na skargę, która jest jedynie pismem procesowym, a nie rozstrzygnięciem podlegającym kontroli sądu. Oparcie się sądu na aktach oznaczałoby, że to sąd, a nie organ ustala stan faktyczny, a tym samym wchodzi w rolę organu orzekającego, zamiast zgodnie ze swoją kompetencją, jedynie kontrolować postępowanie organu. Należy też wskazać, że powyższych istotnych dla sprawy okoliczności sąd nie jest w stanie w żaden sposób zweryfikować.

Podkreślić należy raz jeszcze, że organ działając w granicach uznania administracyjnego obowiązany jest szczegółowo ustalić stan faktyczny sprawy, wszechstronnie i wnikliwie rozważyć oraz ocenić cały materiał dowodowy oraz wskazać w uzasadnieniu decyzji okoliczności, które zdecydowały o celowości wydania takiego rozstrzygnięcia, przy uwzględnieniu interesu społecznego i słusznego interesu strony. Z uzasadnienia musi wynikać też, iż organ nie pozostawił poza swoimi rozważaniami argumentów podnoszonych przez stronę, nie pominął istotnych dowodów, lub nie dokonał oceny tego materiału wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego. Takich rozważań zabrakło w uzasadnieniu decyzji organów obydwu instancji. Nie wyjaśniły one stanu faktycznego sprawy, a tym samym naruszyły art. 7 oraz art. 77 k.p.a. Uzasadnienie decyzji Dziekana jest w zasadzie powtórzeniem treści przepisów będących podstawą skreślenia studenta z listy, natomiast uzasadnienie decyzji Rektora w ogóle nie odnosi sie do zarzutów odwołania. Organ nie wziął pod uwagę okoliczności sprawy, które miały wpływ na podjęte rozstrzygnięcie i nie dał swym rozważaniom wyrazu w uzasadnieniu decyzji. Tymczasem w orzecznictwie sądowym ugruntowany jest pogląd, że brak wyjaśnienia wszystkich okoliczności mających istotne znaczenie w sprawie, oraz brak uzasadnienia decyzji w sposób odpowiadający wymogom określonym w art. 107 § 3 k.p.a. (wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej) narusza podstawowe zasady postępowania administracyjnego i stanowi podstawę do uchylenia takiej decyzji przez sąd administracyjny (zobacz wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 31 października 2012 roku, w spr. I OSK 1687/12, z dnia 22 Marca 2012 roku, w spr. I OSK 2460/11, wyroki Wojewódzkich Sądów Administracyjnych w: Gorzowie Wlkp. z dnia 7 listopada 2013 roku, w spr. II SA/Go 577/13, Warszawie z dnia 12 września 2013 roku, w spr. 798/13, Bydgoszczy z dnia 4 września 2013 roku, w spr. II SA/Bd 411/13, Łodzi z dnia 8 sierpnia 2013 roku, w spr II SA/Łd 558/13, Gdańsku z dnia 25 lipca 2013 roku, w spr. III SA/Gd 360/13, szczecinie z dnia 25 maja 2013 roku, w spr. II SA/Sz 108/13, Poznaniu z dnia 16 listpoada 2012 roku, w spr. II SA/po 698/12, Wrocławiu z dnia 27 czerwca 2012 roku, w spr. IV SA/Wr 137/12, Krakowie z dnia 15 lutego 2012 roku, w spr. III SA/Kr 265/11, Olsztynie z dnia 11 września 2011 roku, w spr. II SA/Ol 593/11, lublinie z dnia 31 maja 2011 roku, w spr. III SA/Lu 118/11).

Ponadto należy zauważyć, iż w przedłożonych sądowi aktach sprawy nie ma zawiadomienia o wszczęciu postępowania w sprawie skreślenia M. P. z listy studentów. Brak jest również potwierdzenia, aby organ I czy też II instancji umożliwił skarżącemu przed wydaniem decyzji wypowiedzenie się, co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Zgodnie natomiast z art. 61 § 4 k.p.a. o wszczęciu postępowania administracyjnego należy zawiadomić wszystkie osoby będące stronami w sprawie. Nie ulega zatem wątpliwości, że organ naruszył zasadę informowania stron, określoną w art. 9 k.p.a. W konsekwencji zaś naruszył zasadę czynnego udziału strony w postępowaniu, określoną w art. 10 k.p.a., bowiem właśnie zawiadomienie strony o wszczęciu postępowania w sprawie jest jednym z aspektów jej realizacji. Zgodnie z tym przepisem, organy administracji publicznej obowiązane są zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Zasada czynnego udziału w postępowaniu jest dochowana wtedy, gdy organ administracji zapewni stronie warunki do realizowania jej uprawnień do podejmowania czynności procesowych, w tym także składania wyjaśnień. Obowiązek ten nie został w niniejszej sprawie dochowany.

Sąd stwierdza, że organy obydwu instancji, przed wydaniem decyzji, nie rozpatrzyły sprawy wszechstronnie. Skarżący nie został zawiadomiony o toczącym się postępowaniu, organy prowadzące postępowanie pozbawiły stronę możliwości przedstawienia swego stanowiska a tym samym obrony swych praw. Nie zastosowały się również do obowiązku wyczerpującego rozważenia i oceny zgromadzonego materiału dowodowego, a kwestii istotnych dla wyjaśnienia sprawy nie ujęły w uzasadnieniach wydanych rozstrzygnięć. Taki stan rzeczy skutkuje naruszeniem art. 7, 9, 10, 77 § 1 i 107 § 3 k.p.a., co z kolei oznacza, że rozpoznawana sprawa nie została dostatecznie wyjaśniona. Powyższe prowadzi do wniosku, że zastosowanie w kontrolowanej sprawie przez organ normy prawa materialnego w postaci art. 190 ust. 2 pkt 2 i 3 ustawy o szkolnictwie wyższym, nie było zasadne.

Dodać także należy, iż dokumentacja przesłana sądowi w postaci luźnych kserokopii dokumentów nie spełnia wymogów stawianych aktom administracyjnym. Przesyłane sądowi akta postępowań, toczących się przed organem I i II instancji winny zawierać dokumenty ułożone chronologicznie, złączone i ponumerowane, wyposażone w kartę przeglądową, czyli "spis treści". Akta winny zawierać oryginały wszystkich dokumentów stanowiących dowody w sprawie, pism składanych przez uczestników postępowania, notatek sporządzanych przez pracowników organu, dokumentów związanych z doręczaniem pism: pokwitowań pocztowych, kopert z pieczęciami, a w razie złożenia pisma bezpośrednio w kancelarii organu, adnotacji urzędowej, potwierdzającej datę i okoliczność osobistego złożenia pisma. Niespełnienie tych wymagań skutkuje tym, iż sąd, nie będąc w stanie wyjaśnić nasuwających się wątpliwości, nie może uznać za udowodnione okoliczności, na które powołuje się organ administracji (vide wyrok WSA w Warszawie z 21 lutego 2008 r. w sprawie II SA/Wa 2170/07 LEX nr 355205). Należy jednak stwierdzić, iż zastrzeżenia co do formy przesłanych akt administracyjnych nie miały wpływu na ocenę zasadności skargi.

Reasumując, przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy będą miały na względzie powyżej zaprezentowane wywody, dokonają również wnikliwej analizy sytuacji skarżącego, umożliwiając mu przedstawienie swoich argumentów. Przeprowadzone w taki sposób postępowanie powinno znaleźć odzwierciedlenie w rozstrzygnięciu i jego uzasadnieniu sporządzonym zgodnie z wymogami art. 107 k.p.a. Ewentualne wydanie decyzji w przedmiocie skreślenia skarżącego z listy studentów winno nastąpić dopiero po rozpatrzeniu jego wniosków w przedmiocie przywrócenia terminu egzaminów i nienaliczania opłat czesnego za miesiąc marzec, kwiecień i maj 2015 r.

Kierując się powyższą oceną kontrolowanego postępowania, sąd, z powołaniem na przepis art. 145 § 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 135 p.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Dziekana Akademii [...] w Ł. z dnia [...]. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 1 p.p.s.a.

d.j.