Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 588/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2021-10-21 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: Art. 1 par. 1 i 2, art. 3  par. 1, art. 134 par. 1, art. 151
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: Art. 17
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
article: Art. 128, art. 129
journal: Dz.U. 1964 nr 9 poz 59
law: Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Zawadzka Sędziowie WSA Renata Czeluśniak WSA Katarzyna Marasek-Zybura (spr.) po rozpoznaniu w dniu 21 października 2021 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi Z. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 22 lutego 2021 r., znak: [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia skargę oddala.


UZASADNIENIE

Ponownie wydaną w sprawie decyzją z dnia 22 lutego 2021 r., znak: [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze, działając na podstawie art. 138 § 1 i § 2a ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2020 r., poz. 256 ze zm., dalej: k.p.a.) oraz art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2018 r., poz. 2220 z późn. zm., dalej: u.ś.r.), utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji, którym odmówiono Z. R. (dalej: skarżący), przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.

Zaskarżona decyzja został wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Skarżący, w dniu 1 lipca 2020 r., zwrócił się do Wójta Gminny o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, w związku z opieką nad matką C. R.

Decyzją z dnia [...] 2020 r., znak: [...] Wójt Gminy odmówił skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad matką. Zdaniem organu, niepełnosprawność osoby wymagającej opieki nie powstała ani przed 18 rokiem życia, ani w trakcie nauki przed 25 rokiem życia, tylko w wieku 78 lat, stąd też wymienione świadczenie nie przysługuje.

Powyższa decyzja, na skutek odwołania skarżącego, została uchylona przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze, decyzją z dnia [...] 2002 r., znak: [...]. Organ odwoławczy zlecił Wójtowi ponowne przeprowadzanie wywiadu środowiskowego, celem weryfikacji okoliczności dotyczących spełnienia warunków, o których mowa w art. 17 u.ś.r.

Decyzją z dnia 23 grudnia 2020 r., znak: [....], Wójt Gminy ponownie odmówił skarżącemu wnioskowanego świadczenia.

Na podstawie przeprowadzonego wywiadu środowiskowego organ ustalił, że matka skarżącego jest osobą niezdolną do samodzielnej egzystencji ze względu na stan fizyczny i psychiczny, wymaga pomocy i opieki w ciągu dnia i w nocy. Matka skarżącego porusza się o lasce, jednak czasami potrzebuje pomocy podczas przemieszczania się. C. R. wymaga pomocy przy czynnościach dnia codziennego, tj. stałej opieki polegającej na pomocy w porannej i wieczornej toalecie, przygotowaniu posiłków, robieniu zakupów i podawaniu leków. Organ wskazał, że w złożonym oświadczeniu skarżący podał, że musi samodzielnie podawać mamie lekarstwa trzy razy dziennie, ponieważ matka - bojąc się o pomyłkę, sama ich nie weźmie. Skarżący sprawuje stałą opiekę nad mamą, co uniemożliwia mu podjęcie zatrudnienia, a także wiązało się z koniecznością zaprzestania pracy w gospodarstwie rolnym od dnia 1 maja 2015 r. Organ ustalił też, że matka skarżącego legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym w dniu 14 czerwca 2015 r. przez Powiatowy Zespół Do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności. Zdaniem organu, na podstawie przedłożonego orzeczenia, nie da się ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność, ale z orzeczenia wynika, że ustalony stopień niepełnosprawności istnieje od 29 maja 2015 r., zatem nie została spełniona przesłanka do przyznania świadczenia, ponieważ niepełnosprawność osoby wymagającej opieki nie powstała przed 18 rokiem życia, ani przed 25 rokiem życia w trakcie nauki, tylko w wieku 78 lat.

Dalej organ wskazał na treść art. 17 pkt 1 ust. 4 i ust. 1b u.ś.r. Podał, że Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r., sygn. K 38/13 orzekł, o tym że dzielenie osób z niepełnosprawnościami na takie, których niepełnosprawność potwierdzona została w dzieciństwie i takich, których niepełnosprawność powstała w dorosłości, jest niekonstytucyjne. Organ zauważył jednak, że skutkiem wejścia w życie tego wyroku, nie jest ani uchylenie art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, ani uchylenie decyzji przyznających świadczenia, ani "wykreowanie prawa" do żądania świadczenia dla opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, jeżeli niepełnosprawność podopiecznych nie powstała w okresie dzieciństwa. Organ podał, że Trybunał Konstytucyjny orzekł ostatecznie o niekonstytucyjności jedynie części normy wynikającej z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych. Natomiast poprawienie stanu prawnego w tym zakresie należy wyłącznie do ustawodawcy. Organ podał, że pomimo uznania przepisu, na podstawie którego odmówiono wnioskowanego świadczenia, za niekonstytucyjny, nie może przyznać prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ponieważ przepis ten nie został do dnia dzisiejszego uchylony ani zmieniony, pozostaje więc obowiązującym przepisem prawa. Nadto organ podał, że w dniu [...] 2019 r. wydał decyzję, którą przyznał skarżącemu prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z opieką nad matką, na okres od 1 listopada 2019 r. do 31 października 2020 r. Na podstawie nowego wniosku o przyznanie prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego, decyzją z dnia [...] 2020 r. przyznano skarżącemu prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z opieką nad matką C., na okres od 1 listopada 2020 r. do 31 października 2021 r. Organ wskazał, że fakt, że skarżący pobiera specjalny zasiłek opiekuńczy, nie wyklucza uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Uznać należy bowiem, że skarżący dokonał wyboru świadczenia pielęgnacyjnego, składając w dniu 1 lipca 2020 r. oświadczenie w sprawie wyboru świadczenia. Pomimo jednakże wystąpienia przesłanek umożliwiających przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, w ocenie organu i instancji skarżący nie spełnia przesłanki określonej w art. 17 ust. 1b u.ś.r., stąd też należało ponownie odmówić przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Decyzją z dnia 22 lutego 2021 r., znak: [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

W pierwszej kolejności Kolegium opisało dotychczasowy przebieg postępowania, a następnie wskazało na brzemienni art. 17 ust. 1, ust. 1a, ust. 1b i ust. 5 u.ś.r. Dalej Kolegium podało, że stanowisko organu I instancji, co do treści art. 17 ust.1 w kontekście skutków wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. K 38/13, nie zasługuje na akceptację, ponieważ w świetle art. 190 ust. 1 Konstytucji RP, orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne, co oznacza, że wiążą one wszystkich adresatów bez wyjątku. Kolegium podało, że wykonywanie orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego, jest obowiązkiem zarówno prawodawcy, jak i organów stosujących prawo. Kolegium wyjaśniło, że w stosunku do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia, przepis art. 17 ust. 1 b ustawy o świadczeniach rodzinnych jest zgodny z Konstytucją i nie ma przeszkód prawnych do jego stosowania. Natomiast w stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Wobec tego, w odniesieniu do tych osób, oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, należy dokonywać z pominięciem tego kryterium. Tym samym, w ocenie Kolegium, okoliczność, że w rozpoznawaj sprawie niepełnosprawność osoby wymagającej opieki, powstała w wieku 78 lat, nie może stanowić samoistnej przesłanki do uznania, że osobie sprawującej opiekę nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego.

Przechodząc do oceny spełnienia pozostałych przesłanek do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, tj. przesłanek określonych art. 17 ust. 1 u.ś.r., Kolegium podkreśliło, że istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest zapewnienie dochodu i ubezpieczenia społecznego osobie, która sama nie może sobie tego zapewnić, gdyż musi sprawować opiekę nad osobą niepełnosprawną w takim stopniu, który uniemożliwia jej zadbanie o własne potrzeby. Kolegium zaznaczyło, że musi istnieć związek przyczynowy pomiędzy koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną w znacznym stopniu, a niepodejmowaniem przez opiekuna zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej albo pracy w gospodarstwie rolnym. Kolegium podało, że podstawową przesłanką, jaką musi spełnić osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne, jest rezygnacja z pracy zarobkowej, spowodowana koniecznością sprawowania permanentnej opieki nad osobą bliską o określonym stopniu niepełnosprawności. Na równi z rezygnacją z zatrudnienia należy traktować niepodejmowanie pracy. Kolegium podkreśliło również, że świadczenie pielęgnacyjne nie może być traktowane jako zastępcze źródło dochodu. Tym samym, przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r., należy stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Odnosząc powyższe do przedmiotowej sprawy, Kolegium stwierdziło, że sam fakt, że skarżący otrzymuje już specjalny zasiłek opiekuńczy, nie powoduje niejako automatycznie konieczności przyznania mu świadczenia pielęgnacyjnego, albowiem są to dwa różne świadczenia. Zdaniem Kolegium z ustaleń wywiadu środowiskowego nie można wnioskować, że zakres opieki, jakiej wymaga matka skarżącego i jaki faktycznie wykonuje skarżący, jest tego rodzaju, że uniemożliwiałoby to podjęcie skarżącemu jakiejkolwiek aktywności zawodowej, choćby w ograniczonym zakresie, w tym także uniemożliwiałoby mu wykonywanie pracy w gospodarstwie rolnym. Kolegium wskazało, że z zasad doświadczenia życiowego wynika, że czynności takie jak: pranie, gotowanie posiłków, podawanie leków, umawianie wizyt lekarskich, sprzątanie, pomoc w czynnościach związanych z higieną osobistą - nie odbiegają od czynności, które wykonują osoby zajmujące się opieką nad starszymi rodzicami i jednocześnie pracujący zawodowo. Kolegium podało, że czynności te wykonywane są jedynie w określonych porach dniach, a zatem trudno uznać, że ich wykonywanie uniemożliwia podjęcia jakiejkolwiek pracy, chociażby w ograniczonym zakresie. Tymczasem z wywiadu środowiskowego wynika, że matka skarżącego jest osobą poruszającą się samodzielnie - choć przy pomocy laski, w czasie wywiadu była osobą komunikatywną, udzielającą logicznych odpowiedzi. Ponadto C. R. wymaga częściowej pomocy w zachowaniu higieny osobistej - potrafi sama się umyć i załatwić swoje potrzeby fizjologiczne. Kolegium podało, że z poczynionych ustaleń wynika, że skarżący podaje matce leki rano i wieczorem, pierze, sprząta i gotuje posiłki, a także dotrzymuje matce towarzystwa. W ocenie Kolegium ww. czynności nie absorbują skarżącego na tyle, aby zachodziła konieczność rezygnacji z pracy w gospodarstwie rolnym.

Kolegium zwróciło też uwagę, na krąg osób zobowiązanych do alimentacji względem C. R., do którego, oprócz skarżącego, należą również jego dwaj bracia i dwie siostry. Organ wskazał, że w rodzinach wielopokoleniowych istnieje możliwość takiego podzielenia się obowiązkami związanymi z opieką nad starszymi rodzicami, aby sprawowanie takiej opieki nie wymagało rezygnacji któregokolwiek członka rodziny z aktywności zawodowej, choćby w ograniczonym zakresie. Ponadto, zdaniem Kolegium, spełnianie obowiązku alimentacyjnego, nie musi polegać na osobistym staraniu, lecz może ograniczać się do łożenia środków finansowych na osobę uprawnioną.

W ocenie organu, przyznanie skarżącemu świadczenia, byłoby niezgodne nie tylko z przepisami prawa, ale także z zasadami współżycia społecznego, ponieważ przerzucałoby na wszystkich podatników realizację obowiązku alimentacyjnego, który w pierwszej kolejności ciąży na dzieciach C. R.

Dalej Kolegium wskazało, że praca w gospodarstwie rolnym, co do zasady ma charakter sezonowy, i charakteryzuje się tym, że swoje "obowiązki pracownicze" można kształtować w sposób indywidualny, tak, aby nie ucierpiała na tym opieka nad matką. Reasumując Kolegium stwierdziło, że fakt posiadania przez matkę skarżącego orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności i fakt sprawowania przez skarżącego opieki nad matką, automatycznie nie powodują powstania uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego. Tym samym, w ocenie Kolegium, skarżący nie spełnia warunków do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i orzekł o utrzymaniu zaskarżonej decyzji w mocy.

Odnosząc się jeszcze do kwestii pobierania przez skarżącego specjalnego zasiłku opiekuńczego, Kolegium wskazało, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę, ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego. Organ wskazał też, że w rozpatrywanej sprawie skarżący złożył w dniu 1 lipca 2020 r. pisemne oświadczenie, że z chwilą przyznania mu świadczenia pielęgnacyjnego, zrezygnuje ze specjalnego zasiłku opiekuńczego, jednakże oświadczenie to nie wyeliminowało z obrotu prawnego decyzji o przyznaniu specjalnego zasiłku opiekuńczego. Zdaniem Kolegium, nawet gdyby skarżący spełniał przesłanki do przyznania mu wnioskowanego świadczenia, to i tak należałoby rozpatrzyć przedmiotowy wniosek negatywnie, z uwagi na istniejącą w obrocie prawnym decyzję o przyznaniu specjalnego zasiłku opiekuńczego.

Postanowieniem z dnia 29 kwietnia 2021 r., Kolegium sprostowało omyłki pisarskie w treści uzasadnienia decyzji.

W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na skarżący domagał się uchylenia decyzji organów obu instancji. Wniósł nadto o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa radcy prawnego, według norm przepisanych.

Skarżący podniósł zarzut naruszenia:

a) przepisów prawa materialnego mającego istotny wpływ na wynik spraw przez:

– błędne zastosowanie normy prawnej wyrażonej w art 17 ust. 1b u.ś.r., bez uwzględniania okoliczności, że na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. K 38/13, doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez to naruszenie art. 7 oraz art 190 ust 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej;

– błędne zastosowanie art 17 ust 5 pkt 1 lit b w zw. z art 27 ust. 5 u.ś.r. przez dokonanie ich rozszerzającej wykładni,

b) przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy tj. art 6, art 7, art. 8, art. 9, art. 77 § 1, art. 7 w zw. z art. 80 k.p.a.

W uzasadnieniu skarżący podniósł, że nie można zgodzić się z argumentacją organu I instancji, z uwagi na fakt, że Trybunał Konstytucyjny uznał w wyroku z dnia 21 października 2014 r., sygn. K 38/13, że przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r., w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną, po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie, ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji.

Zdaniem skarżącego, wskazane przez Kolegium podstawy utrzymania w mocy decyzji organu I instancji, nie zasługują na uwzględnienie. Skarżący podniósł, że Kolegium dokonało błędnego zastosowania art 17 ust. 5 u.ś.r. Zdaniem skarżącego przytoczone przez organ odwoławczy argumenty i okoliczności, na które się powołuje, nie stanowią negatywnych ustawowych przesłanek określonych w art. 17 ust. 5 u.ś.r. Skarżący podał, że w przepisach u.ś.r., brak jest przesłanek negatywnych, na które powołują się organy obu instancji. Przede wszystkim podniesiona okoliczność, że osoba wymagająca opieki posiada czworo innych dzieci, nie może – w ocenie skarżącego stanowić podstawy odmowy wnioskowanego świadczenia. Zdaniem skarżącego ustalenie kręgu osób zobowiązanych do alimentacji względem C. R. w sytuacji, gdy skarżący jest osobą spokrewnioną z nią w pierwszym stopniu, w ogóle nie powinno być brane pod uwagę. Zdaniem skarżącego, takie ustalenia są konieczne w przypadku, gdy osobą ubiegająca się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, jest na podstawie art 17 ust 1a u. ś. r., osoba inna niż spokrewniona w pierwszym stopniu, z osobą wymagającą opieki. Ponadto, w ocenie skarżącego, obowiązek alimentacyjny, w przypadku wystąpienia z roszczeniem względem osób zobowiązanych, tj. pozostałych dzieci, przyjąć może wyłącznie formę pieniężną, natomiast w żaden sposób nie zastąpi osobistej opieki nad niepełnosprawną matką w niezbędnym wymiarze, czyli całodobowym, jaką jest obecnie w stanie zapewnić jej wyłącznie skarżący. Skarżący nie zgodził się też ze stanowiskiem organu, że opieka jaką sprawuje nad niepełnosprawną matką jest doraźna. Podał, że wręcz przeciwnie, opieka ta ma wymiar stały i długotrwały. Powołując się na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 2 lipca 2020 r., sygn. III SA/Gd 482/20, skarżący podał, że "stałej opieki" nie można rozumieć jako wykonywania opieki nieustannie i przez 24 godziny na dobę, lecz ma to być opieka stała, w sensie trwałości, a długotrwała w sensie rozciągłości w czasie. Skarżący podał, że sprawuje opiekę nad matką stale, a pomoc przy wykonywaniu czynności, które zapewniają jej godziwe bytowanie, nie może być podejmowana w porach wyłącznie rannych lub wieczornych, przeciwnie wymaga zaangażowania, które trwa przez cały dzień i noc. W związku z tym, nie może podjąć pracy nawet w niepełnym wymiarze czasu pracy. Odnosząc się do kwestii pobierania specjalnego zasiłku opiekuńczego, skarżący podał, że w związku ze złożonym wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, złożył pisemne oświadczenie, że z chwilą przyznania tego świadczenia, zrezygnuje ze specjalnego zasiłku opiekuńczego. Zdaniem skarżącego oświadczenie to w sposób niewątpliwy wykazało jego wolę, co do rezygnacji z przysługującego mu zasiłku dla opiekuna. W powyższym zakresie, skarżący przywołał wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 września 2020 r., sygn.. I OSK 2199/19.

W odpowiedzi Kolegium wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując zajęte w sprawie stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, zważył, co następuje:

Stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r. poz. 2167) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 - dalej: "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego w sposób, który miał wpływ na wynik sprawy bądź przepisów postępowania w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).

Zdaniem Sądu skarga nie jest uzasadniona.

Materialnoprawną podstawę wydania decyzji przez organy obu instancji stanowił przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r., z treści którego wynika, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje matce albo ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka, osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej lub innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Na wstępie Sąd wskazuje, iż podziela pogląd organu II instancji, że nie ma znaczenia data powstania niepełnosprawności dla świadczenia pielęgnacyjnego otrzymywanego przez opiekunów osób dorosłych. Przywołany w decyzji organu I instancji art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych nie mógł być stosowany w związku z uznaniem go za niekonstytucyjny przez Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 21 października 2014 r., sygn. K 38/13. Stosując właściwą wykładnię art. 17 ust. 1b u.ś.r., należy przyjąć, iż w stosunku do opiekunów osób, których niepełnosprawność powstała później, oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, należy dokonywać z pominięciem tego kryterium. W konsekwencji niedopuszczalne jest oparcie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tej części przepisu art. 17 ust. 1b ustawy, która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP, co znalazło potwierdzenie w jednolitej linii orzeczniczej Naczelnego Sądu Administracyjnego, którą Sąd w składzie orzekającym w pełni podziela (por. wyroki NSA z dnia 29 kwietnia 2019 r., I OSK 300/19, z dnia 26 kwietnia 2019 r., I OSK 8/19, opubl. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych).

Ze wskazanych przepisów wynika, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje wymienionym w nim osobom, jeżeli spełnią one łącznie wskazane w nich przesłanki.

W ocenie Sądu, w niniejszej sprawie, skarżący nie spełnia warunku sprawowania stałej opieki oraz przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w związku ze sprawowaniem opieki. Mając na uwadze zebrany w sprawie materiał dowodowy, nie budzi wątpliwości Sądu fakt, że organ prawidłowo ustalił, że z materiału dowodowego sprawy w żaden sposób nie wynika, aby matka skarżącego wymagała stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby, wykluczającej podjęcie przez opiekuna jakiegokolwiek zatrudnienia.

Jak wynika z akt sprawy, matka skarżącego posiada orzeczenie o zaliczeniu jej do osób ze znacznym stopniem niepełnosprawności, orzeczeniem Powiatowego Zespołu Do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności z dnia 26 czerwca 2015r., znak: [...], na stałe, przy czym w orzeczeniu zaznaczono, iż daty powstania niepełnosprawności nie da się ustalić a ustalony znaczny stopień niepełnosprawności istnieje od dnia 29 maja 2015 r. Matka skarżącego mieszka ze skarżącym.

Z oświadczenia złożonego przez skarżącego wynika, że w maju 2015 r. zaprzestał on pracy w gospodarstwie rolnym. Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że opieka sprawowana przez skarżącego nad matką polega na praniu, gotowaniu posiłków, podawaniu leków, umawianiu wizyt lekarskich, sprzątaniu, robieniu zakupów, pomocy w czynnościach związanych z higieną osobistą.

W ocenie Sądu, wskazane przez skarżącego czynności, to w przeważającej mierze zwykłe czynności dnia codziennego. Podkreślić należy, że z materiału dowodowego zgormadzonego w sprawie nie wynika, aby matka skarżącego była osobą leżącą, nie mogącą się poruszać samodzielnie czy też wymagającą szczególnej pielęgnacji.

Zdaniem Sądu zakres opieki, który w istocie polega na pracach w gospodarstwie domowym, które skarżący prowadzi wspólnie z matką, umawianiu wizyt lekarskich, nie wymusza na skarżącym rezygnacji z podjęcia zatrudnienia. Podkreślić należy, że ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego w żaden sposób nie wynika, iż matka skarżącego, nie jest w stanie funkcjonować bez stałej obecności skarżącego. Podkreślić należy, że prowadzenie gospodarstwa domowego, w tym pranie, czy sprzątanie albo robienie zakupów, nie stanowią czynności o charakterze nadzwyczajnym i nie świadczą o konieczności sprawowania stałej lub długotrwałej opieki innej osoby. Stanowią zaś codzienną rutynę osób, w tym takich, które również pracują zawodowo. Czynności związane z opieką nad matką skarżącego ograniczają się zaś do pomocy w kąpieli czy podaniu leków. Nie są to czynności oznaczające stałą lub długotrwałą opieką innej osoby w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r.

Systemowo, świadczenia pielęgnacyjne, zgodnie z art. 17 ust. 1 zdanie ostatnie u.ś.r., przysługują tylko tym osobom, które "nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji".

System świadczeń rodzinnych został tak pomyślany, aby rekompensować utratę dochodów z powodu konieczności pielęgnacji członka rodziny wymuszającej rezygnację lub niepodejmowanie zatrudnienia. Wnioskujący musi sprawować stałą opiekę nad osobą niepełnosprawną i być jej niezbędny w tak znacznym wymiarze, że w związku z tym rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a między tymi okolicznościami zachodzi bezpośredni związek przyczynowy.

W ocenie Sądu, zebrany w sprawie materiał dowodowy był wystarczający dla stwierdzenia, że pomiędzy sprawowaną przez skarżącym opieką nad matką a rezygnacją przez niego z pracy w gospodarstwie rolnym, nie istnieje związek przyczynowy. Ze zgromadzonego w aktach sprawy materiału dowodowego nie wynika, aby matka skarżącego, posiadająca co prawda orzeczony znaczny stopień niepełnosprawności, była niesamodzielna w większości sfer życia. Z tych przyczyn nie sposób przyjąć, aby skarżący, z uwagi na zakres i rozmiar czynności, jakie wykonuje opiekując się matką, rzeczywiście nie mógł podjąć żadnego zatrudnienia, choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy.

Sąd podziela również stanowisko wyrażone przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie np. w wyroku z dnia 26 kwietnia 2021 roku, sygn. III SA/Kr 1065/20 (opubl. CBOSA), w którym Sąd wskazał, że jeżeli osoba wymagająca opieki ma oprócz skarżącego jeszcze inne dzieci, z których część zamieszkuje w nieznacznej odległości od tej osoby, to mogą one wspomóc skarżącego w opiece nad nią. Natomiast dzieci zamieszkujące w dalszej odległości, powinny wspomóc tę osobę w inny sposób tj. finansując pomoc w opiece nad nią. Podkreślić należy bowiem, że stosownie do treści art. 129 § 2 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (t.j. Dz.U. z 2020 r., poz.1359), krewnych w tym samym stopniu, w tym wypadku dzieci, obowiązek alimentacyjny obciąża w częściach odpowiadających ich możliwościom zarobkowym i majątkowym. Okoliczność ta ma znaczenie dla oceny czy zachodzi bezpośredni związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją lub niepodejmowaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez wnioskującego o świadczenie pielęgnacyjne, a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną.

Zdaniem Sądu zaskarżone rozstrzygnięcie zostało oparte na szczegółowej analizie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, który pozwolił na wyczerpujące ustalenie istotnych okoliczności sprawy, to jest zakresu i rozmiaru sprawowanej przez skarżącego opieki nad matką. Ustalenia poczynione w tym zakresie, znalazły odzwierciedlenie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Zaskarżona decyzja zawiera wyczerpujące uzasadnienie faktyczne i prawne podjętego przez organ rozstrzygnięcia, które, w ocenie Sądu, w całości odpowiada prawu.

Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 151 p.p.s.a., Sąd oddalił skargę jako bezzasadną.