Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt III SA/Wr 80/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2018-01-24 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6551
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: *Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 29
journal: Dz.U. 2014 poz 1438
law: Ustawa z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa - tekst jednolity.
journal: Dz.U.UE.L 2004 nr 141 poz 18  art. 73 ust. 5
law: Rozporządzenie Komisji (WE) nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r. ustanawiające szczegółowe zasady wdrażania wzajemnej zgodności, modulacji  oraz zintegrowanego systemu administracji i kontroli przewidzianych w rozporządzeniu Rady (WE) nr 1782/2003 ustanawiającego wspólne zasady dla  systemów pomocy bezpośredniej w zakresie wspólnej polityki rolnej oraz określonych systemów wsparcia dla rolników

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bogumiła Kalinowska (sprawozdawca) Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Borońska Sędzia WSA Magdalena Jankowska-Szostak Protokolant specjalista Jolanta Ryndak po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 24 stycznia 2018 r. sprawy ze skargi E. S. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa we W. z dnia [...] grudnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu renty strukturalnej I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji; II. zasądza od Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa we W. na rzecz strony skarżącej kwotę [...] ([...]) ) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

W dniu [...] r. E. S.(zwany dalej jako: skarżący, strona) złożył w Biurze Powiatowym ARiMR we W. wniosek o przyznanie renty strukturalnej, deklarując spełnienie warunków. Jeden z warunków do uzyskania renty strukturalnej – tj. okres podlegania ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu - został udokumentowany przez stronę przez przedłożenie zaświadczenia Oddziału Regionalnego Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego we W. nr [...] z dnia [...]r., z którego wynika, iż skarżący podlegał wymienionemu ubezpieczeniu od dnia [...] r. do dnia wydania zaświadczenia.

Po przeprowadzeniu weryfikacji wniosku, Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (ARiMR) we W. wydał w dniu [...] r. postanowienie o spełnieniu przez stronę warunków niezbędnych do uzyskania renty strukturalnej, zaś skarżący w dniu [...] r. złożył oświadczenie o przekazaniu wszystkich użytków rolnych będących w jego posiadaniu i o zaprzestaniu prowadzenia działalności rolniczej z dniem przekazania gospodarstwa.

Decyzją z dnia [...]r. (Nr [...]), Kierownik Biura Powiatowego ARiMR we W. przyznał skarżącemu rentę strukturalną w wysokości [...]zł na okres od dnia [...]r. do dnia [...] r.

Następnie wysokość przyznanej renty strukturalnej została zmieniona odpowiednio decyzjami z dnia: [...]r., [...]r., [...]r., [...]r., [...]r., [...]r. – na podstawie rozporządzenia Rady Ministrów z 30 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na uzyskiwanie rent strukturalnych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz. U. Nr 114, poz. 1191 ze zm.; zwane w dalszej części motywów wyroku "rozporządzeniem w sprawie renty strukturalnej")

W dniu [...]r. do Biura Powiatowego ARiMR we W. wpłynęło pismo z KRUS Placówka Terenowa w T. wraz z decyzją z dnia [...]r. o przyznaniu emerytury rolniczej dla skarżącego w wysokości [...]zł od dnia [...]r. Na tej podstawie Kierownik Biura Powiatowego ARiMR we W. wszczął postępowanie administracyjne w sprawie ustalenia wysokości kwoty renty strukturalnej, a w dniu [...]r. wydał decyzję nr [...] o zmianie wysokości renty strukturalnej, w której zmniejszył wysokość przyznanej renty o kwotę przyznanej przez KRUS emerytury rolniczej.

Następnie w dniu [...]r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR we W. został poinformowany pismem Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego Oddział Regionalny we W. (KRUS) z dnia [...]r., że zgodnie z decyzją Prezesa KRUS wydaną w dniu [...]r. ustało ubezpieczanie społeczne rolników dla skarżącego w okresie od [...] r. do [...]r. z powodu podjęcia zatrudnienia na terenie W.. Wraz z pismem przesłane zostało zaświadczenie [...]o nowym okresie podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników, z którego wynika, że skarżący podlegał ubezpieczeniu społecznemu rolników w okresie od [...] r. do [...]r. oraz od [...]r. do [...]r. Oznacza to, że w dniu składania wniosku o przyznanie renty strukturalnej skarżący nie mógł wykazać wymaganego okresu ubezpieczenia w KRUS. Mimo, iż dowód ten nie istniał w dniu wydania decyzji z dnia [...]r., to za jego pośrednictwem ujawniły się nowe okoliczności faktyczne istniejące w dniu wydania ww. decyzji i mogące mieć istotny wpływ na jej treść.

W wyniku powziętej informacji Kierownik Biura Powiatowego ARiMR we W. wznowił postępowanie w sprawie zakończonej ww. decyzją wskazując, iż w sprawie zaistniała przesłanka zawarta w art. 145 § 1 ust. 5 k.p.a., jednak ze względu na uregulowania zawarte w art. 146 § 1 k.p.a. uchylenie decyzji o przyznaniu renty strukturalnej z dnia [...]r., nie jest możliwe gdyż od dnia doręczenia decyzji upłynęło 5 lat. Stąd mając na względzie niniejsze oraz uwzględniając treść art. 146 § 1 i 2 k.p.a., Kierownik Biura Powiatowego ARiMR we W. w dniu [...]r. wydał decyzję nr [...] o stwierdzeniu wydania z naruszeniem prawa decyzji Nr [...] z dnia [...]r.

W uzasadnieniu przedmiotowej decyzji wskazano, iż beneficjent nie spełnia warunku przyznania renty strukturalnej zawartego w § 4 pkt 2 rozporządzenia w sprawie renty strukturalnej, tj. nie wykazał w okresie 10 lat poprzedzających złożenie wniosku o przyznanie renty strukturalnej minimalnego okresu podlegania ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu, określonemu w przepisach o ubezpieczeniu społecznym rolników, czyli co najmniej 5 lat. Z zebranego materiału dowodowego wynika, że w okresie 10 lat poprzedzających złożenie wniosku skarżący podlegał ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu, określonemu w przepisach o ubezpieczeniu społecznym rolników, jedynie przez 1 rok 4 miesiące 29 dni.

W tak kształtujących się okolicznościach w dniu [...]r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR we W. wszczął z urzędu postępowanie administracyjne w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych środków finansowych przyznanych skarżącemu z tytułu renty strukturalnej na mocy decyzji z dnia [...]r., a w dniu [...] r. zawiesił postępowanie w związku z wnioskiem strony o wznowienie postępowania zakończonego wydaniem skarżącemu decyzji z dnia [...]r. w sprawie ustania ubezpieczenia społecznego rolników uznając, że w rozpatrywanej sprawie rozstrzygnięcie, które podejmą organy KRUS będzie miało bezpośredni wpływ na wynik sprawy.

W dniu [...]r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR we W. otrzymał informację z Oddziału Regionalnego KRUS we W., że wyrokiem z dnia [...]r., Sąd Okręgowy we W. [...] Wydział Ubezpieczeń Społecznych oddalił odwołanie Strony od decyzji Prezesa Kasy z dnia [...] r. o odmowie wznowienia postępowania, od czego skarżący złożył apelację.

Kierownik Biura Powiatowego ARiMR we W. postanowieniem z dnia [...] r. podjął z urzędu zawieszone postępowanie, a w dniu [...] r. wydał decyzję, mocą której ustalił skarżącemu kwotę nienależnie pobranych płatności z tytułu renty strukturalnej za lata 2005-2012 w wysokości [...]zł.

W toku postępowania odwoławczego przywołane rozstrzygnięcie, decyzją Dyrektora Dolnośląskiego Oddziału Regionalnego ARiMR we W. z dnia [...] r., zostało uchylone, a sprawa przekazana do ponownego rozpatrzenia.

W uzasadnieniu organ wskazał, iż analiza materiału zgromadzonego w sprawie, w szczególności dokumentów potwierdzających wypłatę renty strukturalnej w poszczególnych okresach nie potwierdziła kwoty do zwrotu wskazanej w zaskarżonej decyzji. Ponadto Kierownik Biura Powiatowego ARiMR we W. nie dokonał w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji szczegółowego wyliczenia kwoty podlegającej zwrotowi, co uniemożliwiło organowi odwoławczemu zweryfikowanie jakie kwoty wzięto pod uwagę w poszczególnych okresach.

Rozpoznając ponownie sprawę decyzją z dnia [...]r. (Nr [...]) Kierownik Biura Powiatowego ARiMR we W. ustalił skarżącemu kwotę nienależnie pobranych płatności z tytułu renty strukturalnej za lata 2005 - 2012 w łącznej wysokości [...]zł.

W uzasadnieniu organ wskazał, że w realiach badanej sprawy miała miejsce nienależnie pobrana renta strukturalna, którą skarżący winien zwrócić. Niniejsze organ upatruje w tym, iż skarżący nie spełniał warunku określonego w § 4 pkt 2 cyt. rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 kwietnia 2004 r., a zatem nie prowadził nieprzerwanie działalność rolniczą w gospodarstwie rolnym w okresie co najmniej 10 lat bezpośrednio poprzedzających złożenie wniosku o rentę strukturalną i przez okres co najmniej 5 lat podlegał ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu, określonemu w przepisach o ubezpieczeniu społecznym rolników. W tym kontekście organ wskazał, iż skarżący w okresie 10 lat poprzedzających złożenie wniosku podlegał ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu wyłącznie przez 1 rok 4 miesiące i 29 dni.

Mając na względzie powyższe oraz treść decyzji Kierownika Biura ARiMR we W. z dnia [...]r., orzekającą o stwierdzeniu wydania z naruszeniem prawa decyzji z dnia [...] r. za zasadne uznano ustalenie kwoty nienależnie pobranych płatności w kwocie orzeczonej jak w sentencji. Organ wskazał przy tym, że w sprawie nie zaistniały przesłanki, które wykluczałyby obowiązek zwrotu płatności podnosząc, iż wypłata pierwszej płatności nastąpiła w dniu [...]r., natomiast decyzja z dnia [...]r. orzekająca o stwierdzeniu wydania z naruszeniem prawa decyzji z dnia [...]r. i stanowiąca pierwsze powiadomienie beneficjenta o nieuzasadnionym charakterze płatności, została doręczona stronie w dniu [...] r., a więc przed upływem dziesięciu lat od daty realizacji pierwszej płatności. Jednocześnie – zdaniem organu - w sprawie nie można było uznać, iż strona działała w dobrej wierze, co stanowić mogłoby podstawę do przyjęcia krótszego (czteroletniego) okresu, gdyż z dokumentacji sprawy wynika, iż składając wniosek o przyznanie płatności skarżący powinien wykazać wymagany okres podlegania ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu zgodnie ze stanem faktycznym i z uwzględnieniem okresu czasu zatrudnienia na terenie W.. Niepowiadomienie właściwych organów przed wydaniem zaświadczenia z dnia [...]r. należy z kolei uznać za błąd wnioskodawcy możliwy do wykrycia w zwykłych okolicznościach.

Dalej w uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia organ przedstawił w formie tabelarycznej zestawienie kwot pobranych z tytułu renty strukturalnej za rok [...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...].

Od powyższej decyzji strona złożyła odwołanie wnosząc o stwierdzenie jej nieważności na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. z uwagi na naruszenie zakazu reformationis in peius wyrażoną w art. 139 k.p.a. Niniejsze strona upatruje w wydaniu decyzji, która w swej treści zawiera wyliczenie należności w kwocie wyższej niż ta określona w uprzedniej decyzji organu I instancji z dnia [...]r.

Ponadto w przypadku gdyby organ odwoławczy nie podzielał stanowiska strony w zakresie okoliczności uzasadniających stwierdzenie nieważności decyzji strona wniosła o zawieszenie postępowania odwoławczego do czasu rozstrzygnięcia apelacji od wyroku Sądu Okręgowego we W. oddalającego odwołanie od decyzji o odmowie wznowienia postępowania w sprawie ustania ubezpieczenia społecznego rolników w okresie od [...]r. do [...]r.

W toku postępowania odwoławczego organ ustalił, że wyrokiem z dnia [...] r. Sąd Apelacyjny we W. [...] Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych oddalił apelację strony.

Decyzją z dnia [...]r. Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR we W., działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., art. 10 ust. 1 i 2 oraz art. 29 ust. 1, 2 i 8 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz.U. z 2014 r., poz. 1438) utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu organ odwoławczy w pierwszej kolejności odniósł się do żądania stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji wywodząc, że tryb odwoławczy ma w przepisach k.p.a. pierwszeństwo przed trybem nadzoru, obejmującym stwierdzenie nieważności decyzji na podstawie art. 156 § 1 k.p.a., stąd zasadnym było rozpoznanie odwołania i rozważenie okoliczności faktycznych i prawnych sprawy w kontekście możliwych do podjęcia przez organ odwoławczy decyzji, które jednak nie obejmują uprawnienia do wydania rozstrzygnięcia w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji. Tym samym brak było podstaw aby organ odwoławczy wydał oczekiwane przez stronę rozstrzygnięcie stwierdzające nieważność decyzji.

Po przeanalizowaniu całości materiału zgromadzonego w sprawie Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR we W. stwierdził, iż w zaskarżonej decyzji organ prawidłowo ustalił stan faktyczny sprawy oraz zastosował obowiązujące przepisy prawa, jak również prawidłowo ustalił kwotę do zwrotu.

Organ odwoławczy podzielił zapatrywania, iż w realiach badanej sprawy skarżący nie posiadał w ogóle uprawnienia do uzyskania płatności z tytułu renty strukturalnej, a decyzja z dnia [...]r. została wydana z naruszeniem prawa, co też zostało stwierdzone w toku odpowiedniej procedury. Jednocześnie w przedmiotowej sprawie nie można uznać, iż strona działała w dobrej wierze, co stanowić mogłoby podstawę do przyjęcia krótszego (czteroletniego) okresu między datą płatności pomocy a datą pierwszego powiadomienia beneficjenta o nieuzasadnionym charakterze danej płatności, wykluczającym obowiązek zwrotu płatności pobranej nienależnie. Z dokumentacji sprawy wynika bowiem, iż składając wniosek o przyznanie płatności skarżący powinien wykazać wymagany okres podlegania ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu zgodnie ze stanem faktycznym, z uwzględnieniem okresu zatrudnienia na terenie W.. Niepowiadomienie zaś właściwych organów o okresie zatrudnienia na terenie W. przed wydaniem zaświadczenia z dnia [...]r. należy uznać za błąd wnioskodawcy możliwy do wykrycia przy zachowaniu przez stronę normalnej w danych okolicznościach staranności.

Odnosząc się do kwestii odstąpienia od ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności, organ odwoławczy zauważył, że możliwość odstąpienia od ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu renty strukturalnej powstała wraz z wejściem w życie ustawy z dnia 1 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (Dz.U. z 2007., Nr 64. Poz. 427). Tym samym w niniejszej sprawie odstąpienie od ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności mogłoby nastąpić dla płatności przyznanych w ramach PROW 2007-2013 tj. w okresie od [...] do [...]. Zgodnie z art. 28a ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (Dz. U. z 2013 r., poz. 173), w przypadku określonym w art, 33 ust. 7 rozporządzenia Rady (WE) nr 1290/2005 z dnia 21 czerwca 2005 r. w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej (Dz. Urz. UE L 209 z 11.08.2005, str. 1, ze zm.) organ odstępuje od ustalenia kwot nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności z tytułu pomocy, jeżeli kwota, o której mowa w art. 5a rozporządzenia Komisji Europejskiej (WE) nr 885/2006 z dnia 21 czerwca 2006 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1290/2005 w zakresie akredytacji agencji płatniczych i innych jednostek, jak również rozliczenia rachunków EFRG i EFRROW (Dz. Urz. UE L 171 z 23.06.2006, str. 90, ze zm.), nie jest wyższa od kwoty stanowiącej równowartość [...] euro przeliczonej na złote według kursu euro ustalonego zgodnie z art. 7 ust. 2 rozporządzenia Komisji (WE) nr 883/2006 z dnia 21 czerwca 2006 r. Ponieważ jednak w realiach badanej sprawy kwota nienależnie pobranych płatności przekracza kwotę stanowiącą równowartość [...] euro, przeliczoną na złote według przyjętego kursu euro, to tym samym przyjąć trzeba, iż nie zachodzą przesłanki uzasadniające odstąpienie od ustalenia kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności.

Nie godząc się z podjętym rozstrzygnięciem skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we W. złożył skarżący (poprzez pełnomocnika) wnosząc o uchylenie i zmianę zaskarżonej decyzji przez uznanie, że nie zachodzą przesłanki do stwierdzenia obowiązku zwrotu świadczeń pobranych przez skarżącego. Wniesiono także o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

W uzasadnieniu podniesiono, że strona spełnia wszystkie wymogi dotyczące poboru renty strukturalnej wywodząc, że na wcześniejszym etapie postępowania, szczegółowo wyjaśniono okoliczności odnoszące się do przesłanki jej stałego miejsca zamieszkiwania, w rozumieniu Kodeksu Cywilnego, w gminie S. od 1968 r. Skarżący nie kwestionuje przy tym okoliczności, że w latach [...] - [...] wyjeżdżał okresowo do W., jednakże wyjazdy te miały miejsce wyłącznie w okresach wolnych od prac agrotechnicznych, a jego w. adres nigdy nie stanowił adresu zamieszkania w rozumieniu przepisów polskiego prawa cywilnego. Było to miejsce okresowego przebywania, bez zamiaru stałego pobytu.

Dalej podniesiono, że decyzja organu rentowego oparta została na pojedynczym dokumencie ubezpieczenia pochodzenia włoskiego, w którym nawet nie ma literalnie mowy o "adresie zamieszkania", a jedynie o "adresie", co równie dobrze może odnosić się do adresu do korespondencji. Na tej wyłącznie podstawie, organ stwierdził, że skarżący przestał spełniać przesłanki z § 4 powołanego rozporządzenia Rady Ministrów z 2004 r. i zadecydował o ustaniu jego uprawnień do świadczeń rentowych z tytułu ubezpieczenia społecznego rolników. Zdaniem strony wywiedziona z pojedynczego dokumentu konkluzja organu rentowego o zwrocie pobranych świadczeń jest zbyt daleko idąca.

Skarżący stwierdził także, iż nie może ponosić żadnej odpowiedzialności i być obciążany konsekwencjami tego, iż organ obowiązek zwrotu przyznanej renty strukturalnej oparł na argumentacji, iż decyzja o przyznaniu tego świadczenia została wydana z naruszeniem prawa. W chwili bowiem złożenia wniosku o przyznanie renty spełniał on wszystkie wymogi, a wypełnienie kryterium odpowiedniego okresu ubezpieczenia zostało potwierdzone zaświadczeniem z dnia [...] r. oraz postanowieniem z dnia [...] r. nr [...] o spełnieniu przez stronę warunków niezbędnych do uzyskania renty strukturalnej. Tym samym należy uznać, że w niniejszej sprawie znajduje zastosowanie akapit 2 ust. 5 art. 73 Rozporządzenia Komisji (WE) Nr 796/2004 stanowiący o skróconym do lat 4 okresie pomiędzy daną płatnością, a pierwszym powiadomieniem beneficjenta o jej nieuzasadnionym charakterze, przesądzająca o braku obowiązku zwrotu płatności.

Strona podniosła, iż działając w zaufaniu do organu pobierała niniejsze świadczenie i była pewna, że ono mu się należy na podstawie wydanej przez właściwy organ decyzji. Wskazała także, że abstrahując od szczególnej regulacji Rozporządzenia Komisji (WE) Nr 796/2004, następcze stwierdzenie obowiązku zwrotu oparte na uznaniu, że przyznane świadczenie zostało pobrane nienależnie stoi w opozycji do przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu, z których wynika, że zobowiązanie do zwrotu tych świadczeń wygasło ze względu na to, że skarżący pożytkował na bieżące wydatki związane z codzienną egzystencją uzyskiwane tą drogą środki i nie pozostaje w chwili obecnej bezpodstawnie wzbogacony.

Skarżący zarzucił także organowi naruszenie zasady szybkości postępowania wskazując na okoliczność, że weryfikacja wydanej przez organ rentowy decyzji zajęła mu aż 7 lat.

Wreszcie podniesiono, iż na uwagę zasługują również okoliczności pozaprawne odnoszące się do stanu zdrowia skarżącego, które miały istotny wpływ na możliwość obrony jego interesu prawnego przez organem rozpoznającym sprawę. Przejawem tych okoliczności było przede wszystkim przekroczenie terminu do złożenia odwołania od decyzji z dnia [...] r. o ustaniu ubezpieczenia społecznego, a następnie nieuwzględnienie przez organ wniosku o przywrócenie tego terminu, co stało się bezpośrednią przyczyną wydania decyzji z dnia [...]r. o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych świadczeń. Pełnomocnik skarżącego wskazywał, że skarżący przeszedł w marcu [...] r. operację amputacji kończyny dolnej i od tego czasu kontakt z nim jest znacznie utrudniony, w dniu [...]r. wydane zostało wobec niego orzeczenie o niepełnosprawności w stopniu znacznym.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga jest zasadna.

Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r.- Prawo o ustroju sądów administracyjnych (j.t. Dz.U. z 2017 r. poz. 2188) kompetencje sądów administracyjnych w zakresie kontroli działalności administracji publicznej ograniczone zostały do oceny działalności tych organów pod względem zgodności z prawem. Kryterium legalności przewidziane w art. 1 § 2 ustawy ustrojowej umożliwia sądowi administracyjnemu wyeliminowanie z obrotu prawnego każdej decyzji administracyjnej, względem której stwierdzone zostanie co najmniej jedno z naruszeń prawa wskazanych w art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz.U. z 2017 r. poz. 1369, dalej przywoływana jako "p.p.s.a.").

Dokonując oceny legalności Sąd stwierdził, że decyzje zapadłe w sprawie zostały wydane z istotnym naruszeniem norm prawa materialnego w stopniu, który miał wpływ na wynik sprawy.

Przedmiotem kontroli sądowej była decyzja w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu renty strukturalnej.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowiły m.in. przepisy powołanej wyżej ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa oraz przywołane rozporządzenie w sprawie renty strukturalnej. W myśl § 4 ust. 2 tego rozporządzenia, w brzmieniu obowiązującym w stanie prawnym sprawy - rentę strukturalną przyznaje się producentowi rolnemu będącemu osobą fizyczną prowadzącą na własny rachunek działalność rolniczą w gospodarstwie rolnym położonym na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, zwanemu dalej "rolnikiem", jeżeli łącznie spełnia on następujące warunki:

1) ma ukończone 55 lat, lecz nie osiągnął wieku emerytalnego i nie ma ustalonego prawa do emerytury lub renty z ubezpieczenia społecznego lub zaopatrzenia emerytalnego, lub ubezpieczenia społecznego rolników;

2) prowadził nieprzerwanie działalność rolniczą w gospodarstwie rolnym w okresie co najmniej 10 lat bezpośrednio poprzedzających złożenie wniosku o rentę strukturalną i w tym okresie podlegał ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu, określonemu w przepisach o ubezpieczeniu społecznym rolników, zwanemu dalej "ubezpieczeniem emerytalno-rentowym";

3) w dniu złożenia wniosku o rentę strukturalną podlegał ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu;

4) przekazał gospodarstwo rolne o łącznej powierzchni użytków rolnych wynoszącej co najmniej 1 ha;

5) zaprzestał prowadzenia działalności rolniczej;

6) został wpisany do ewidencji producentów, stanowiącej część krajowego systemu ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności;

7) nie posiadał zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników.

W przedmiotowej sprawie, opisana na wstępie decyzja Kierownika Biura ARiMR z dnia [...] r. o przyznaniu skarżącemu renty strukturalnej została uznana ostatecznie decyzją Dyrektora ARiMR z dnia [...]r. za wydaną z naruszeniem prawa, co wywołuje ten skutek, że dotychczas wypłacone świadczenie wypłacone zostało bez podstawy prawnej. Zgodnie zaś z art. 29 ust. 1 i 3 ustawy o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa obowiązek ustalenia kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych: 1) pochodzących z funduszy Unii Europejskiej; 2) krajowych, przeznaczonych na: a) współfinansowanie wydatków realizowanych z funduszy Unii Europejskiej, b) finansowanie przez Agencję pomocy przyznawanej w drodze decyzji administracyjnej, następuje w drodze decyzji administracyjnej, którą wydaje organ właściwy do rozstrzygnięcia w sprawie przyznania płatności lub pomocy finansowej ze środków publicznych, o których mowa w ust. 1.

Zaznaczyć w sprawie nadto należy, jak trafnie wywiodły orzekające organy obu instancji - że obowiązek zwrotu pobranej nienależnie lub w nadmiernej wysokości pomocy wynika także z obowiązującego w stanie prawnym rozpatrywanej sprawy przepisu art. 73 ust. 1 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wdrażania zasady współzależności, modulacji oraz zintegrowanego systemu administracji i kontroli przewidzianych w rozporządzeniu Rady (WE) nr 1782/2003 i (WE) nr 73/2009, oraz wdrażania zasady współzależności przewidzianej w rozporządzeniu Rady (WE) nr 479/2008 (Dz. U. UE.L.2004.141.18, ze zm.) stanowiącego, że w przypadku dokonania nienależnej płatności, rolnik zwraca daną kwotę powiększoną o odsetki obliczone zgodnie z ust. 3. Obowiązek zwrotu określony w ust. 1 nie ma zastosowania, jeżeli dana płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwego organu lub innego organu oraz jeśli błąd nie mógł zostać wykryty przez rolnika (ust. 4 zdanie pierwsze). Według zaś art. 73 ust. 5 tego rozporządzenia - obowiązek zwrotu określony w ust. 1 nie ma zastosowania, jeżeli okres między datą płatności pomocy, a datą pierwszego powiadomienia beneficjenta przez właściwe władze o nieuzasadnionym charakterze danej płatności jest dłuższy niż dziesięć lat. Jednakże jeśli beneficjent działa w dobrej wierze, okres wskazany w akapicie pierwszym jest ograniczony do czterech lat (zdanie drugie).

Analizując zagadnienie przedawnienia, organy uznały, że skarżącemu nie można przypisać dobrej wiary, wobec czego nie można przyjąć krótszego, czteroletniego okresu przedawnienia.

W tym istotnym aspekcie sprawy, trzeba zauważyć, że pojęcie "dobrej wiary", o którym mowa w art. 73 ust. 5 zdanie drugie rozporządzenia nr 796/2004, nie zostało w tym akcie prawnym zdefiniowane. Wszakże w orzecznictwie sądów administracyjnych na kanwie omawianego przepisu podnosi się, że stanowi ono tzw. klauzulę generalną w prawie, zaś ustalenie, czy w określonej sytuacji występuje dobra lub zła wiara wiąże się ze sferą faktów i ich oceną, przy czym dla oceny dobrej lub złej wiary istotna jest świadomość beneficjenta. Przyjmuje się, że dobra wiara polega na usprawiedliwionym w danych okolicznościach przekonaniu, że podmiotowi przysługuje dane uprawnienie, czyli że działa zgodnie z prawem. Może to być więc błędne, ale usprawiedliwione okolicznościami przeświadczenie. Dobra wiara jest oparta na przesłankach obiektywnych, wywodzących się ze stosunku będącego podstawą i przyczyną konkretnego stanu faktycznego. W złej wierze jest ten kto powołując się na pewne prawo lub stosunek prawny wie, że owo prawo lub stosunek prawny nie istnieje, albo też wprawdzie tego nie wie, ale jego braku wiedzy w danych okolicznościach nie można uznać za usprawiedliwiony. Określenie dobrej lub złej wiary oparte jest więc na istnieniu mniemania, wiedzy o prawie, przy uwzględnieniu usprawiedliwionego błędu. Zła wiara zatem występuje, gdy brak świadomości o nieistnieniu prawa lub stosunku jest wynikiem niedbalstwa, niezachowania normalnej w danych okolicznościach stosowności (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 stycznia 2012 r., sygn. akt II GSK 1209/11 - CBOSA).

W niniejszej sprawie jednakże Sąd wyraża odmienne niż orzekające organy zapatrywanie w kwestii oceny działania skarżącego i uznaje, że skarżący składając wniosek o przyznanie renty strukturalnej pozostawał w dobrej wierze. Przemawiają za tym okoliczności związane z uzyskaniem przez skarżącego zaświadczenia z Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego Oddział Regionalny we W., z dnia [...]r., o podleganiu ubezpieczeniu społecznemu rolników, fakt uprzedniego prowadzenia działalności rolnej mimo świadczenia pracy za granicą, nieprzerwanego opłacania składek na ubezpieczenie społeczne rolników. Przekonanie skarżącego w tym zakresie było błędne, ponieważ obowiązujące przepisy łączą nabycie prawa do renty strukturalnej z podleganiem ubezpieczeniu społecznemu rolników, jednakże popełniony przez skarżącego błąd jest również usprawiedliwiony poziomem skomplikowania przepisów nakazujących unikanie podwójnego podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników wykonujących pracę poza granicami kraju. Godzi się podkreślić, że z lektury akt administracyjnych nie wynika by do skarżącego wystosowywano jakiekolwiek pouczenie w tej materii, to znaczy o negatywnych następstwach w razie podjęcia zatrudnienia za granicą.

W takim świetle błędne przeświadczenie skarżącego, że renta strukturalna mu przysługiwała, należy uznać za usprawiedliwione, a działaniom strony zmierzającym do otrzymania tej płatności nie można przypisać złej wiary. Tym samym ocena przez organy spełnienia przesłanki z art. 73 ust. 5 dla przyjęcia krótszego, czteroletniego, okresu przedawnienia, to znaczy działania przez beneficjenta w dobrej wierze – nie została dokonana prawidłowo, przez co doszło do naruszenia prawa materialnego w tej części.

W tym stanie rzeczy, przy ponownym rozpoznaniu sprawy, organ dokonując oceny zasadności żądania od skarżącego zwrotu wypłaconej renty strukturalnej rozważy jeszcze raz kwestię przedawnienia omawianych należności w kontekście brzmienia art. 73 ust. 1 i 5 rozporządzenia nr 796/2004 - z uwzględnieniem dobrej wiary skarżącego.

Z tej przyczyny zaskarżona decyzja oraz decyzja organu pierwszej instancji nie odpowiadają prawu, co uzasadnia na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit.a p.p.s.a. ich uchylenie, o czym orzeczono w pkt I sentencji wyroku. O kosztach postępowania (pkt II) Sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 p.p.s.a. w związku z § 2 pkt 7 i § 14 ust. 1 pkt 1 lit.a) Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r., poz.1800).