Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt II SA/Kr 49/03
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2006-07-17 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 618  Wywłaszczanie i zwrot nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Brachel-Ziaja (spr.) Sędziowie AWSA Kazimierz Bandarzewski AWSA Janusz Kasprzycki Protokolant Katarzyna Paszko-Fajfer po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 lipca 2006 r. sprawy ze skargi M. N. i K. B. na decyzję Wojewody [...] z dnia 19 grudnia 2002 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu nieruchomości I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu l instancji, II. zasądza od Wojewody [...] na rzecz skarżących M. N. i K. B. po 30 zł. (trzydzieści złotych), tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 19. 12. 2002 r. , znak: [...], Wojewoda [...] na podstawie art. 9a ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami /tekst jedn. Dz. U. Nr 46, poz. 543 z 2000 r/ i art. 138 par l pkt l k p.a., po rozpatrzeniu odwołania M. N. i K. B., od decyzji Starosty [...] z dnia [...] .10.2002 r., znak: [...] , orzekającej o odmowie zwrotu na ich rzecz części działek nr [...] , nr [...] i nr [...], położonych w [...] gm. [...] , w granicach wywłaszczonej parceli gruntowej l.kat. [...] , o pow. 0,3776 ha, położonej w b. gm. kat. [...] - utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję

W uzasadnieniu decyzji Wojewoda [...] stwierdził, co następuje :

Pismem z dnia [...] .02..2000 r., i [...] .02.2000 r. M. N. i K. B. wystąpiła do Starosty Powiatu [...] o zwrot przedmiotowych nieruchomości, jako zbędnej na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. W toku postępowania wyjaśniającego Starosta ustalił, iż przedmiotowa parcela przejęta została na rzecz Skarbu Państwa na mocy decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] z dnia [...] .10. 1969., Nr [...] w trybie ustawy wywłaszczeniowej z dnia [...] . 03. 1958 r., o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, z przeznaczeniem na cele budownictwa zgodnie z decyzją Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] , o lokalizacji szczegółowej Nr: [...] z dnia [...] . 08. 1965 r. W archiwach mimo poszukiwań nie odnaleziono załącznika graficznego stanowiącego załącznik do tej decyzji lokalizacyjnej.

Biorąc pod uwagę materiał dowodowy pochodzący z okresu wywłaszczenia, Starosta Powiatu Krakowskiego uznał, iż wywłaszczona parcela wraz z innymi przeznaczona została pod urządzenie placu ćwiczeń zabezpieczającego proces szkolenia wojsk Garnizonu "[...] ". Obiekt wojskowy - plac ćwiczeń "[...] " utworzony został przez władze miasta Krakowa w zamian za zlikwidowany obiekt i plac ćwiczeń "[...] " w związku z realizacją na jego terenie wielorodzinnego budownictwa mieszkaniowego.

Obecnie część wywłaszczonej parceli 1. kat [...]znajduje się w granicach działek ewiden. nr [...] , nr [...] i nr [...] . Na terenie wywłaszczonej działki nie stwierdzono istnienia obiektów budowlanych. Nie mniej jednak był on użytkowany przez Wojsko Polskie zgodnie z treścią decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] z dnia [...] . 04. 1969 r., Nr [...] zmieniającą za zgodą stron powołaną wyżej pierwotną decyzję o lokalizacji szczegółowej, Nr [...] .

Starosta [...] ustalił ponadto, że umową notarialną z dnia [...] . 04. 2001 r. Nr Rep A [...] , Agencja Mienia Wojskowego z siedzibą w [...] przeniosła własność części parceli 1. kat 1451/46 odpowiadająca części działek ewiden. nr [...] i nr [...] , powstałych w wyniku podziału działki nr [...] na rzecz [...] Giełdy Rolno - Ogrodniczej "[...] " SA z siedzibą w [...] , na cele komercyjne . Wobec powyższego zaskarżoną decyzją Starosta [...] orzekł o odmowie zwrotu parceli gruntowej l.kat. [...] w granicach działek nr [...] i nr [...] pół. w b. gm. Kat. [...] , na rzecz wnioskodawczyń podkreślając w uzasadnieniu swojej decyzji, że przedmiotowa nieruchomość nie stanowi aktualnie własności Skarbu Państwa ani jednostki samorządu terytorialnego. Nie można orzec o zwrocie nieruchomości nawet zbędnej na cel wywłaszczenia, jeżeli Skarb Państwa lub jednostka samorządu terytorialnego nie mają jej w swoim władaniu. Skoro nieruchomość została zadysponowana poprzez jej zbycie umową cywilno-prawną na rzecz osób trzecich, to roszczenie poprzedniego właściciela o jej zwrot staje się bezskuteczne, a tym samym wnioskowana do zwrotu parcela nie może być zwrócona. Natomiast pozostała część wywłaszczonej nieruchomości 1. kat. [...] , znajdująca się granicach działki, nr [...] powstałej w wyniku podziału działki nr [...] stanowi nadal własność Skarbu Państwa w zarządzie Ministerstwa Obrony Narodowej. Zgodnie z ustaleniami miejscowego planu ogólnego zagospodarowania przestrzennego gminy Wielka Wieś przedmiotowa nieruchomość znajduje się na terenach oznaczonych symbolem "IS" - tereny specjalne MON. W trakcie oględzin działek nr [...] i nr [...] i nr [...] stwierdzono, że teren ich teren jest porośnięty trawą, chwastami, krzewami i drzewami samosiejkami, ponadto znajdują się na nim obiekty służące do ćwiczeń wojskowych, jak zasieki czołgowe wykonane z betonowych podkładów kolejowych wbitych w ziemię, rowy ziemne, betonowy podjazd dł. około 40 m. oraz stanowiska czołgowe, otoczone wałami ziemnymi. Obiekty te są zniszczone i sprawiają wrażenie, że obecnie nie są użytkowane przez wojsko. Nie mniej jednak opisany sposób zagospodarowania terenu oraz dokumentacja pochodząca z lat 1971 - 1972 rozliczająca wykonanie zadania inwestycyjnego pod nazwą "obiekty zamienne [...] ", związanego z potrzebami wojskowego placu ćwiczeń wskazują, że cel wywłaszczenia został zrealizowany, a teren nadal jest użytkowany przez Wojsko Polskie, a w takiej sytuacji należało odmówić zwrotu i tej części wywłaszczonej nieruchomości.

Od powyższej decyzji odwołanie złożyły M. N. i K. B. zarzucając naruszenie art. 136 i art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami.

Odwołujące się podkreśliły, iż obowiązkiem organu orzekającego jest przekonywujące udowodnienie, iż wywłaszczona nieruchomość jest w dalszym ciągu niewątpliwie niezbędna dla realizacji określonych w decyzji wywłaszczeniowej celów publicznych. Skoro w niniejszej sprawie cel ten jest określony nieprecyzyjnie, to nie jest też możliwe jednoznaczne wykazanie przez administracje, że nieruchomość w dalszym ciągu jest wykorzystywana na cel określony w decyzji wywłaszczeniowej. A skoro tak, to pociąga za sobą skutek niemożności udowodnienia, że nieruchomość wywłaszczona jest wykorzystywana na określony w decyzji wywłaszczeniowej cel -co z kolei jest jednoznaczne z tym, iż winna ona zostać zwrócona jej byłym właścicielom. Dalej odwołujące wskazały, iż "cel wywłaszczenia w przedmiotowej sprawie niejako następczo był precyzowany i/.../ zmieniany. Pierwsze bowiem decyzje lokalizacyjne, które precyzowały ten szeroko określony cel zezwalały na zajęcie wywłaszczonych gruntów przez Dyrekcję Inwestycji Miejskich I w [...], a więc na "cele cywilne". Tymczasem cel ten został zmieniony, bowiem przedmiotowy teren przekazano Wojskowemu Zarządowi Kwaterunkowo-Budowlanemu w [...] . Zmieniło się więc w sposób zasadniczy przeznaczenie wywłaszczonego terenu z "celów cywilnych" na "cele wojskowe". Z kolei, w dniu [...] . 04. 2001 r. Agencja Mienia Wojskowego przekazała przedmiotowy teren Spółce "[...]" pod budowę [...] Giełdy Rolno-Ogrodniczej tj. na cele komercyjne". Zdaniem odwołującej się narusza to zasadę, zgodnie z którą, jeżeli wywłaszczona nieruchomość ma być wykorzystana na inny cel, niż określony w decyzji wywłaszczeniowej, to "dysponent nieruchomości" winien zawiadomić poprzedniego właściciela lub jego spadkobiercę o możliwości zwrotu mu tej nieruchomości.

Dalej odwołujące się podkreśliły, iż przy założeniu, że przedmiotowa nieruchomość była jednak wykorzystywana na cele określone w decyzji wywłaszczeniowej, to zgodnie z przytoczonym przez nie orzecznictwem /wyrok NSA z dnia 11.02. 1992 r. sygn. akt SA/Ka 1093/91/, w sytuacji gdy wywłaszczona nieruchomość przez pewien czas była wykorzystywana na cele określone w decyzji wywłaszczeniowej, ale już w czasie orzekania jest zbędna na ten cel, to winna zostać zwrócona..

Rozpatrując wniesione odwołanie oraz materiał dowodowy sprawy Wojewoda [...] stwierdził, iż zwrot nieruchomości w trybie ąrt. . 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami jest możliwy w wypadku, gdy spełnione zostaną równocześnie dwie przesłanki prawne: po pierwsze - nieruchomość okazała się zbędna na cel określony w decyzji o jej wywłaszczeniu po drugie - aktualny w chwili orzekania stan prawny nieruchomości nie stanowi przeszkody dla jej zwrotu poprzedniemu właścicielowi. Żadna z tych przesłanek nie występuje. Jeżeli bowiem, jak wykazało przeprowadzone postępowanie dowodowe, działki nr [...] i nr [...] położone w [...] gm. [...] , które w części odpowiadają wywłaszczonej parceli 1. kat.. [...] b. gm. kat. [...] stanowią aktualnie własność [...] Giełdy Rolno - Ogrodniczej "[...] " SA., to okoliczności tej nie można pominąć rozważając kwestię zwrotu nieruchomości w kontekście art. 136 i nast. ustawy o gospodarce nieruchomościami. Nie mniej jednak cała działka wywłaszczona, jak prawidłowo ustalił organ I instancji została wykorzystana na cel wywłaszczenia, którym było urządzenie obiektu wojskowego - placu ćwiczeń dla potrzeb Wojska Polskiego. Dokonane oględziny wywłaszczonego terenu wykazały, że znajdują się na nim obiekty służące do ćwiczeń wojskowych . Wprawdzie obiekty te są zniszczone i sprawiają wrażenie obecnie nieużytkowanych przez Wojsko, to jednak ich istnienie dowodzi jednoznacznie, że cel wywłaszczenia został zrealizowany, a aktualny stan techniczny tych urządzeń nie może przesądzać o zbędności terenu na cel wywłaszczenia.

Nie można orzec o zwrocie nieruchomości, choćby nawet zbędnej na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli jej właścicielem, aktualnie w czasie rozpatrywania wniosku o zwrot, nie jest Skarb Państwa lub jednostka samorządu terytorialnego. Warunkiem bowiem dokonania zwrotu nieruchomości jest władanie nią przez Skarb Państwa lub jednostkę samorządu terytorialnego. Fakt zadysponowania przez Skarb Państwa lub jednostkę samorządu terytorialnego wywłaszczoną nieruchomością poprzez jej zbycie umową cywilno - prawną na rzecz osób trzecich powoduje, że roszczenie o zwrot z art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami stało się bezskuteczne, a parcela 1. kat. [...] w granicach odpowiadających aktualnie działkom [...] i nr [...] nie może być zwrócona. Natomiast pozostał część działki, stanowiąca obecnie część działki nr [...] w granicach wywłaszczonej parceli 1.kat. [...] jest wykorzystywana nadal w sposób zgodny z celem określonym przy wywłaszczeniu. Ponadto zgodnie z informacją zawartą w piśmie Ministra Obrony Narodowej kierowanym do Szefa Rejonowego Zarządu Infrastruktury w [...] , kompleks "[...] " został sklasyfikowany; jako perspektywiczny dla potrzeb obrony narodowej, a przyjęte rozwiązania w zakresie dyslokacji jednostek i instytucji wojskowych w [...] , przewidują jego utrzymanie jako garnizonowego placu ćwiczeń. Nie zachodzą zatem i w stosunku do tej części wywłaszczonej nieruchomości przesłanki zwrotu określone wart. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami.

W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego M. N. i K. B. wniosły o uchylenie zaskarżonej decyzji zarzucając, że narusza ona przepisy prawa materialnego przez błędną ich interpretację oraz narusza przepisy postępowania administracyjnego.

Ponadto skarżące podniosły że;

- Przedmiotowa nieruchomość stała się zbędna na cel wywłaszczenia, a zatem /.ostały spełnione przesłanki jej zwrotu, gdyż przynajmniej dwa razy zmieniano cel jej przeznaczenia, bez zgody i wiedzy poprzedniego właściciela bez powiadomienia go o tym, wbrew obowiązkowi wynikającemu z ustawy

- Skarb Państwa rozporządził przedmiotową nieruchomością wbrew zakazowi użycia wywłaszczonej nieruchomości na inny cel niż określony w decyzji o jej wywłaszczeniu.

- Rozporządzenie wywłaszczoną nieruchomością, która podległa zwrotowi, nie zwalnia Skarbu Państwa od obowiązków wobec poprzedniego jej właściciela. Rozporządzenie takie jest bezskuteczne w stosunku do poprzedniego właściciela i nie stanowi przeszkody do zwrotu na jego rzecz wywłaszczonej nieruchomości.

- Jeżeli nieruchomość przestaje być potrzebna dla określonego celu publicznego, co w przedmiotowej sprawie jest okolicznością bezsporną - to musi być ona zwrócona poprzedniemu właścicielowi. Wywłaszczenie nieruchomości tylko na cele czasowe jest sprzeczne z obowiązującą Konstytucją RP, a odmowa zwrotu nieruchomości i ciągłe zmienianie jej przeznaczenia jest jawnym łamaniem art. 21 Konstytucji przez organy zobowiązane do należytego przestrzegania zagwarantowanych nią praw.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wniósł ojej oddalenie podnosząc jedynie, że zarzuty zawarte w skardze nie maj ą wpływu na zgodność z prawem zaskarżonej decyzji, gdyż nie może zostać zwrócona nieruchomość wywłaszczona, której właścicielem aktualnie, w czasie rozpatrywania wniosku o jej zwrot nie jest Skarb Państwa lub Gmina . Właścicielem części przedmiotowej nieruchomości odpowiadającej w operacie gruntów części działek nr [...] i nr [...] jest [...] Giełda Rolno - Ogrodnicza "[...] " S. A. z siedzibą w [...] . W takiej sytuacji właściwy organ administracji nie może wydać decyzji o zwrocie nieruchomości poprzedniemu właścicielowi. Natomiast na pozostałej część przedmiotowej wywłaszczonej działki oznaczonej obecnie nr [...] , został zrealizowany cel wywłaszczenia, który został zmieniony za zgodą stron mocą decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] nr [...] . zmiana polegała na stwierdzeniu, że całość terenu będzie użytkowana przez Wojsko Polskie, zamiast przez Dyrekcję Inwestycji Miejskich I w [...] . Nie stała się więc ona zbędna w rozumieniu art. 137 ust. l ustawy o gospodarce gruntami, a więc nie podlega zwrotowi na rzecz poprzedniego właściciela. Zatem orzeczenie organów administracji odmowie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości jest zgodne z prawem.

Wojewódzki Sąd Administracyjny rozpoznając skargę zważył, co następuje:

Zgodnie z przepisem art. 97 par l ustawy z dnia 30. 08. 2002 r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sadów administracyjnych i ustawę - prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz. U. nr 153, poz. 1271/ sprawy , w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1.01. 2004 r i postępowanie nie zostało zakończone , podlegają rozpoznaniu przez właściwe sądy administracyjne. Przeto właściwym do rozpoznania niniejszej skargi jest Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie.

Stosownie do treści art. 134 par l prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną

Skarga jest zasadna.

Jak wynika z akt sprawy; Skarb Państwa przejął w trybie ustawy wywłaszczeniowej z dnia 12. 03. 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, decyzją Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] , z dnia [...] .10.1969 r., Nr [...] r., nieruchomość stanowiącą działkę ozn. 1. kat [...] o pow. 3776 m2 , obj. Iwh [...] położoną w [...] gm. [...] , jako niezbędną na cele budownictwa zgodnie z decyzją o lokalizacji szczegółowej Nr; [...] , z dnia [...] . 08. 1965 r., wydaną przez Wydział Budownictwa, Urbanistyki i Architektury PWRN w Krakowie.

Wnioskującą wywłaszczenie była Dyrekcja Inwestycji Miejskich I w [...] - [...] , a właścicielami działki byli małż. J. N i A. N.

Skarżące M. N i K. B. są córkami małż. J. i A. N., a zarazem wykazanymi ich spadkobierczyniami / postanowienie Sądu Powiatowego w [...] z dnia [...],11,1968 sygn. akt [...] - powołane w decyzji o wywłaszczeniu, oraz postanowienie z dn. [...] . 08. 2000 r. Sądu Rejonowego dla [...] - [...] w [...] , sygn. akt [...] , k. 15/.

Z treści decyzji o lokalizacji szczegółowej Nr [...] - powołanej w decyzji o wywłaszczeniu - określającej bliżej cel wywłaszczenia wynika, iż na wywłaszczonym terenie była planowana budowa magazynów, zaś adresatem tej decyzji była Dyrekcji Budowy Osiedli Robotniczych [...]-Miasto I./k.98/

Decyzją z dnia [...]. 04. 1969 r., Nr [...] , Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej za zgodą zainteresowanych stron, zmieniło swoje własne decyzje Nr [...] z dnia [...].04. 1965 r., oraz Nr [...] , z dnia [...]. 08. 1965 r., - wydane w sprawie lokalizacji szczegółowej, w ten sposób, że ; całość terenu objętego tymi decyzjami lokalizacyjnymi wydanymi "na rzecz i imię Dyrekcji Inwestycji Miejskich w [...]" przejmuje Wojskowy Rejonowy Zarząd Kwaterunkowo-Budowlany w [...]. Z lapidarnego uzasadnienia tej decyzji wynika , że "całość terenu w granicach wydanych decyzjami lokalizacyjnymi Nr [...] i [...] będzie użytkowana przez Wojsko Polskie" /k. 105/.

Bezsporną jest okoliczność, że przedmiotowa wywłaszczona parcela 1. kat [...], o pow. 3776 m2, w wyniku licznych podziałów geodezyjnych obecnie odpowiada części działki nr [...] ( powstałej w z podziału działki nr [...] )- i czesi działek, nr [...] i nr [...] (wydzielonych z części działki [...] ) .

Na wywłaszczonej działce nigdy nie został realizowany cel wywłaszczenia w postaci budowy magazynów, pozostała ona niezabudowana. W czasie oględzin nieruchomości przeprowadzonych przez organ I instancji w dniu [...].06.2002 r. stwierdzono, że teren m.in. dawnej parceli 1. kat [...] znajdujący się obecnie w granicach działek ozn. nr [...] i [...] jest porośnięty wysoką trawą chwastami, krzewami samosiejkami, drzewami w części posadzonymi przez wojsko, a w części samosiejkami./k. 163-162 / Stwierdzenia te potwierdzają stan zagospodarowania terenu opisany w wyniku oględzin które znalazły odbicie we wcześniejszym protokole naoczni z dnia [...] . 04. 2001r., w czasie której też nie stwierdzono by na terenie wymienionych w nim działek, a wśród nich na wywłaszczonej d. 1. kat 1551/46 były usytuowane jakiekolwiek obiekty wojskowe . Cały terem porośnięty wysoką trawą krzewami samosiejkami i pojedynczymi drzewami. 139-311

Wynikający z protokołów naoczni opis stanu nieruchomości pozostaje w sprzeczności z dokonanymi przez organy obu instancji ustaleniem i w szczególności organu odwoławczego, który przyjmuje na terenie części dawnej parceli 1. kat [...] odpowiadającej obecnie działce nr [...]

W toku postępowania zwrotowego, aktem notarialnym z dnia [...] .04. 2001 r. Rep. [...] Skarb Państwa - Agencja Mienia Wojskowego przeniosła m.in. własność niezabudowanej nieruchomości składającej się m. in. z działki nr [...] (obecne ozn. nr [...] i nr [...] ) na [...] Giełdę Rolno -Ogrodniczą "[...] " SA. z siedzibą w [...].

Przedmiotowa wywłaszczona działka oznaczona w dacie wywłaszczenia 1. kat [...]w części weszła w skład działki [...] i stanowiła już w dacie wydawania decyzji przez organy orzekające własność [...] Giełdy Rolno - Ogrodniczej "[...] " SA w [...] . Pozostała część wywłaszczonej działki stanowi obecnie część działki nr [...] , która jest własnością Skarbu Państwa w zarządzie Ministerstwa Obrony Narodowej.

Na tle powyższych bezspornych okoliczności trzeba stwierdzić, że w toku postępowania zwrotowego nie były przestrzegane zasady wynikające z przepisów ustawy o gospodarce nieruchomościami zawarte w dziale III, rozdział 6 tej ustawy. W szczególności organy orzekające nie wykazały w należyty sposób braku przesłanek zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. Stosownie do przepisów ustawy dotyczących instytucji zwrotu wywłaszczonej nieruchomości nie można opierać się na dowolnej ich interpretacji. Odmawiając zwrotu nieruchomości bez dokonania niezbędnych ustaleń, co do istnienia (lub nieistnienia) przesłanek zwrotu naruszono przepisy art. 136 ust. 3 w zw. a art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami w sposób mający wpływ na wynik sprawy.

Przepis art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami, statuuje zasadę zwracania wywłaszczonych nieruchomości, które stały się zbędne do realizacji celu publicznego, ze względu na który zostały wywłaszczone stanowiąc, że: Poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli stosownie do przepisu art. 137, stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu /..../ Wynikające wprost z ustawy uprawnienie podmiotowe poprzedniego właściciela lub jego spadkobiercy do żądania zwrotu wywłaszczonej nieruchomości powstaje wówczas gdy stosownie do przepisu art. 137, nieruchomość stalą się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu.

Nie ma przy tym żadnych ograniczeń czasowych dla tego roszczenia .

W świetle przytoczonego wyżej przepisu art. 136 ust. 3 u. g. n. zbędność wywłaszczonej nieruchomości (na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu), stanowi rnaterialnoprawną przesłankę do jej zwrotu na rzecz uprawnionego podmiotu. W związku z czym należało przy zastosowaniu ustawowej definicji zbędności zawartej w przepisie w art. 137 ust. l i 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami ustalić w sposób nie budzący wątpliwości, czy przedmiotowa nieruchomość stała się zbędna na cel, dla którego została przejęta przez Skarb Państwa, a tym samym czy istnieje (lub nie) przesłanka jej zwrotu. Przy czym cel wywłaszczenia należy interpretować bardzo ściśle, stosownie do przepisu art. 136 ust. l ustawy, zakazującego użycia nieruchomości na inny cel niż określony w decyzji o wywłaszczeniu. Późniejsza zmiana celu wywłaszczenia określonego w decyzji o wywłaszczeniu stosownie do art. 119 ust. l u. g n. jest niedopuszczalna, jak również jego rozszerzająca interpretacja ze względu na wyjątkowy charakter instytucji wywłaszczenia polegający na przymusowym odjęciu prawa własności. Zaś oceny zbędności należy dokonać jw. wskazano na podstawie ustawowych kryteriów zawartych w przepisie art. 137 par. l pkt. l i 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami.

Zrealizowanie innego celu, niż zakładany przy wywłaszczeniu nie stoi na przeszkodzie zwrotu nieruchomości na podstawie art. 136 ust. 3 u.g.n. /por. wyrok NSA w Warszawie z dnia 28.1. 2000 r,, I SA1650/99 LEX nr 544297.

Trzeba tu zauważyć, że w świetle naprowadzonych wyżej niespornych okoliczności związanych z wywłaszczeniem, konkretny cel wywłaszczenia przedmiotowej nieruchomości jest oczywisty. Wynika on wprost z decyzji o wywłaszczeniu "na cele budownictwa zgodnie z decyzją o lokalizacji szczegółowej Nr [...] z dnia [...]. 08. 1965 r. wydanej przez Wydział Budownictwa Urbanistyki i Architektury Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...]".

Decyzja o lokalizacji szczegółowej Nr [...] zawiera więc dookreślenie celu wywłaszczenia; "budowa magazynów". Jest oczywistym, że ten cel określony w decyzji o wywłaszczeniu polegający na budowie magazynów nigdy nie został zrealizowany. W okresie od wywłaszczenia przedmiotowa nieruchomość była faktycznie wykorzystywana jako "plac ćwiczeń - [...]" przez Wojsko. Zamiana terenów między Wojskim, a Dyrekcją Inwestycji Miejskich I w [...], nastąpiła poza postępowaniem wywłaszczeniowym i chociaż miała miejsce wedle ustaleń organów obu instancji orzekających w sprawie zwrotu w dniu [...].04. 1969 r., /vide decyzja PWRN k. 105/, a wiec przed wywłaszczeniem przedmiotowej działki nie znalazła odbicia w przedmiotowej decyzji wywłaszczeniowej z dnia [...],10. 1969 r, -co jest bezsporne. Być może dlatego ,ze zamierzony cel wywłaszczenia z decyzji o lokalizacji szczegółowej nr [...] z dnia [...]. 08. 1965 r. (z kl. "tajne") w postaci "budowy magazynów na terenie położonym w [...] pow. [...]" nie uległ zmianie. Należy dodać, że w postępowaniu w sprawie zamiany terenów między wskazanymi stronami tj. Dyrekcją Inwestycji Miejskich I w [...], a Wojskiem wywłaszczani nie brali udziału. Trzeba jednak podkreślić, że zgodnie z przytoczonym wyżej w dosłownym brzmieniu przepisem art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami bierze się pod uwagę cel określony w decyzji o wywłaszczeniu.

Faktyczna zmiana pierwotnego przeznaczenia terenu z budowlanego na "plac ćwiczeń" nastąpiła już po wywłaszczeniu. Prawdopodobnie w latach 1971-1972 r, kiedy zagospodarowano teren pod urządzenie placu ćwiczeń dla "zabezpieczenia procesu szkolenia wojsk Garnizonu [...]".

Jak wynika z powołanych wyżej protokołów oględzin wywłaszczonego terenu l kat. [...] , jest on niezabudowany, porośnięty w całości wysoką trawą, krzewami samosiejkami i pojedynczymi drzewami. Organy orzekający w sprawie, dokonując odmiennych ustaleń, pozostających w sprzeczności z treścią znajdujących się w aktach protokołów oględzin, nie mogły prawidłowo orzec co do istoty sprawy.

Wywłaszczenie jest szczególną instytucją prawa polegającą n a przymusowym odjęciu właścicielowi prawa do nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego, jeżeli jest ona niezbędna dla określonych w ustawie celów publicznych, których inaczej nie można zrealizować. . Dlatego też wywłaszczona nieruchomość nie może być wykorzystana dla innych celów, niż realizacja celu określonego w decyzji o wywłaszczeniu.

Ta podstawowa zasada prawa wywłaszczeniowego zawarta w przepisie art. 136 ust. l u. g. n. stanowi gwarancję, że instytucja wywłaszczenia nieruchomości nie będzie wykorzystywana w sposób sprzeczny z jej ratio legis, np. do przebudowy stosunków własnościowych w społeczeństwie lub nadużywana ponad potrzeby wynikające z celów publicznych, które nie mogą być zrealizowane w inny sposób, jak przez odjęcie lub ograniczenie prawa własności do nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa lub na rzecz jednostki samorządu terytorialnego, /por. T. Woś "Wywłaszczanie i zwrot wywłaszczonych nieruchomości" - Warszawa 2004, s. 171 - 174 /

Istota zakazu przeznaczania wywłaszczonej nieruchomości na inne cele, niż określony w decyzji o jej wywłaszczeniu, zawartego w art. 136 ust. l u.g.n. pod rządami której Skarb Państwa przeniósł własność nieruchomości na rzecz [...] Giełdy Rolno - Ogrodniczej "[...]" S. A. w [...]- polega na tym, że w razie powzięcia zamiaru użycia wywłaszczonej nieruchomości lub jej części na inny cel niż określony w decyzji o wywłaszczeniu właściwy organ jest obowiązany zawiadomić poprzedniego właściciela tej nieruchomości (wywłaszczonego) lub jego spadkobiercę o tym zamiarze, informując go jednocześnie o możliwości zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. Taki obowiązek wynika z art. 136 ust. 2 u. g. n., a nie został zrealizowany w tym postępowaniu. Bezsporną bowiem jest okoliczność, że skarżąca nie została zawiadomiona o zamiarze wykorzystania przedmiotowej nieruchomości na cele komercyjne, nie pozostające w żadnym związku z celem wywłaszczenia. Nie uzyskano stanowiska skarżącej, czy jest ona zainteresowana odzyskaniem nieruchomości na zasadach określonych wart. 139 i 140 i 141 u. g. n., a więc w szczególności z jednoczesnym dokonaniem rozliczeń, o których mowa w ust. 2 tego przepisu. Dopiero wówczas bowiem, jeżeli uprawniony do żądania zwrotu wywłaszczonej nieruchomości nie złożył wniosku o jej zwrot lub jej części w terminie 3 miesięcy od otrzymania zawiadomienia o możliwości zwrotu, uprawnienie do zwrotu nieruchomości poprzedniego właściciela wygasa i wówczas ustaje zakaz użycia nieruchomości na inny cel niż określony w decyzji o wywłaszczeniu stosownie do treści przepisu 136 ust. 5 ustawy z 21. 08. 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, /por. też T. Woś: "Wywłaszczanie i zwrot wywłaszczonych nieruchomości" . Warszawa 2004, s. 171-1141,

Przepis art. 136 ust. l u.n.g. jest normą o charakterze imperatywnym w konsekwencji czego czynność prawna dokonana z naruszeniem zakazu wynikającego z tego przepisu jest nieważna, (art. 58 k.c.).

Nie może zostać jednak zwrócona nieruchomość wywłaszczona, której właścicielem aktualnie, w czasie rozpatrywania wniosku ojej zwrot nie jest Skarb Państwa lub jednostka samorządu terytorialnego. Jeżeli te pomioty zbyły wywłaszczoną nieruchomość nie może być ona zwrócona. Jednakże istniejący stan prawny tej nieruchomości nie oznacza, że starosta (prezydent miasta na prawach powiatu) wykonujący zadania z zakresu administracji rządowej, który rozpatruje wniosek o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, stwierdzając w toku przeprowadzanego postępowania dowodowego, że istni ej ą przewidziane w art. 136 ust. 3 i art. 137 ust. l u.g.n. przesłanki jej zwrotu, a w szczególności, że nieruchomość stała się zbędna na cel, na jaki została wywłaszczona, nie może wydać decyzji odmawiającej takiego zwrotu, z tym uzasadnieniem, że nieruchomość nie pozostaje we władaniu Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego. Winien on - stosownie do postanowień art. 97 § l pkt 4 k.p.a. - zawiesić postępowanie w sprawie zwrotu nieruchomości do czasu zakończenia sporu dotyczącego zgodności z prawem czynności cywilnoprawnej w wyniku której Skarb Państwa lub jednostka samorządu terytorialnego utraciła władanie wywłaszczoną nieruchomością i podjąć właściwe czynności procesowe celem usunięcia przeszkody powodującej zawieszenie postępowania lub wezwać stronę do ich podjęcia (art. 100 § l k. p. a).

Wydanie decyzji w przedmiocie zwrotu nieruchomości z naruszeniem powyższej powinności oznacza naruszenie zarówno powyższych przepisów, przepisu art.7 k.p.a., jak i postanowień art. 136 ust. l i 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Taka jest bowiem konsekwencja zakazu przeznaczania nieruchomości na cele inne, niż określone w decyzji o wywłaszczeniu, zawartego w art. 136 ust. l ustawy o gospodarce nieruchomościami. /T. Woś "Wywłaszczanie i zwrot wywłaszczonych nieruchomości" str. 2357

Jeżeli zaś nieruchomość (lub jej część) pozostaje nadal w zasobach własności i we władaniu Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego, a została użyta z przekroczeniem ustawowego zakazu na inny cel niż określony w decyzji o wywłaszczeniu (z uwzględnieniem art. 137u.g.n. ), to podlega ona zwrotowi stosownie do art. 139 ustawy o gospodarce nieruchomościami, w stanie, w jakim znajduje się w dniu jej zwrotu, za rozliczeniem wedle reguł przewidzianych w przepisach art. 140 tej ustawy , a obciążające ją prawa zgodnie z dyspozycją art. 138 wygasają.

W związku z powyższym należy stwierdzić, że organy administracyjne orzekające w odniesieniu do przedmiotowej nieruchomości naruszyły powyższe przepisy prawa materialnego oraz przepisy postępowania, w szczególności art. 7 i 77 k.p.a., które to naruszenia miały wpływ na wynik postępowania w sprawie.

Mając na uwadze powyższe Sąd orzekł, jak w sentencji wyroku na podstawie art 145 par l pkt l lit. "a" i "c" prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, uchylając decyzje obu instancji wydane w ramach postępowania administracyjnego. Takie rozstrzygnięcie sięgające "w głąb" sprawy jest w tym wypadku niezbędne dla końcowego jej załatwienia w myśl przepisu art. 135 p.p.s.a.

O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s a.