Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp., sygn. akt II SA/Go 826/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia: 2016-12-22 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 145 § 1 pkt 1c, art. 200
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art. 29 ust. 1
journal: Dz.U. 2014 poz 1438
law: Ustawa z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa - tekst jednolity.
article: § 39
journal: Dz.U. 2013 poz 361
law: Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2013 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy  finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego programem Rozwoju obszarów wiejskich na lata 2007-2013.
journal: Dz.U.UE.L 2011 nr 25 poz 8 art. 18 ust. 1 i ust. 2
law: Rozporządzenie Komisji (UE) Nr 65/2011 z dnia 27 stycznia 2011 r. ustanawiające szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr  1698/2005 w odniesieniu do wprowadzenia procedur kontroli oraz do zasady wzajemnej zgodności w zakresie środków wsparcia rozwoju  obszarów wiejskich.
journal: Dz.U.UE.L 2004 nr 141 poz 18 art. 73 ust.5
law: Rozporządzenie Komisji (WE) nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r. ustanawiające szczegółowe zasady wdrażania wzajemnej zgodności, modulacji  oraz zintegrowanego systemu administracji i kontroli przewidzianych w rozporządzeniu Rady (WE) nr 1782/2003 ustanawiającego wspólne zasady dla  systemów pomocy bezpośredniej w zakresie wspólnej polityki rolnej oraz określonych systemów wsparcia dla rolników

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp. w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jacek Jaśkiewicz Sędziowie Sędzia WSA Krzysztof Dziedzic (spr.) Sędzia WSA Michał Ruszyński Protokolant Referent Stażysta Katarzyna Grycuk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 grudnia 2016 r. sprawy ze skargi E.T. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu Programu Rolnośrodowiskowego I. uchyla zaskarżoną decyzję, II. zasądza od Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa na rzecz E.T. kwotę 436 (czterysta trzydzieści sześć złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] czerwca 2016r. nr [...] Kierownik Biura Powiatowego ARiMR ustalił E.T. kwotę nienależnie pobranych płatności z tytułu Programu Rolnośrodowiskowego w łącznej wysokości 14 515,90 zł. Decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym:

W dniu 15 maja 2008 r. E.T. złożył w Biurze Powiatowym ARiMR wniosek o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej na rok 2008. Wypełniając części XI wniosku "Oświadczenia i zobowiązania" — str. 8/8 — strona zobowiązała się m.in. do realizacji 5-letniego zobowiązania rolnośrodowiskowego, niezwłocznego informowania na piśmie o każdym fakcie, który ma wpływ na przyznawanie płatności rolnośrodowiskowej. Zobowiązanie, o którym mowa powyżej określone zostało w następujących przepisach prawnych: § 2 ust 2 pkt 3 rozporządzenia PRŚ 2009 Wniosek producenta obejmował Pakiet 2 - Rolnictwo ekologiczne, Wariant 2.1 — Uprawy rolnicze (w okresie przestawiania) na powierzchni 77,00 ha. Strona zobowiązała się m.in. do realizacji 5-letniego zobowiązania rolnośrodowiskowego od dnia 1 marca 2008 r.

Kierownik Biura Powiatowego ARiMR wydał w dniu [...] grudnia 2008 r. decyzję nr [...] o przyznaniu płatności rolnośrodowiskowej w wysokości 64680,00 zł Pakiet 2 - rolnictwo ekologiczne do łącznej powierzchni 77,00 ha, wariant 2,2 - uprawy rolnicze (w okresie przestawiania) - 77,00 ha o stawce 840,00 zł. Przyznane środki finansowe zostały przekazane na rachunek bankowy wskazany przez producenta rolnego we wniosku o wpis do ewidencji producentów w dniu [...] lutego 2009 r.

W dniu 13 maja 2009 r. E.T. złożył w Biurze Powiatowym ARiMR wniosek (kontynuacyjny) o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej na rok 2009.

Kierownik Biura Powiatowego ARiMR wydał w dniu [...] grudnia 2009 r. decyzję nr [...] o przyznaniu płatności rolnośrodowiskowej w wysokości 64680,00 zł, Pakiet 2 - rolnictwo ekologiczne do łącznej powierzchni 77,00 ha, wariant 2.2 - uprawy rolnicze (w okresie przestawiania) -77,00 ha o stawce 840,00 zł. Przyznane środki finansowe zostały przekazane na rachunek bankowy wskazany przez producenta rolnego we wniosku o wpis do ewidencji producentów w dniu [...] lutego 2010r.

W dniu 17 maja 2010 r. E.T. złożył w Biurze Powiatowym ARiMR wniosek kontynuacyjny o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej rok 2010.

W dniu [...] grudnia 2010 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR wydał decyzję nr [...], którą przyznał E.T. płatność rolnośrodowiskową w pomniejszonej wysokości na 2010 rok w kwocie 60482,40 zł. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR uzasadnił, iż w ramach ww. płatności w wyniku kontroli administracyjnej stwierdzono następującą nieprawidłowość: Działka rolna "B" (wariant 2.1) powierzchnia deklarowana (10,00 ha) - stwierdzona (9,56). Z uwagi na powyższą nieprawidłowość w deklarowanym wariancie 2,1 - uprawy rolnicze (z certyfikatem zgodności) płatność została pomniejszona ze względu na różnicę pomiędzy powierzchnią zadeklarowaną, a stwierdzoną o wartość stanowiącą poniżej 2 %.

W dniu [...] września 2012 r. Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR wszczął z urzędu postępowanie administracyjne w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji nr [...] przyznającej stronie płatność rolnośrodowiskową na rok 2010. W dniu [...] października 2012 r. Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR wydał E.T. decyzję nr [...] o stwierdzeniu nieważności decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR nr [...] w sprawie przyznania płatności rolnośrodowiskowej na rok 2010.

Kierownik Biura Powiatowego ARiMR poddał ponownej kontroli wniosek o przyznanie płatności na rok 2010 złożony w dniu 17 maja 2010 r. przez E.T. i w oparciu o przepisy art. 17 Rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009 na działce rolnej "D" położonej na działce nr [...] z pierwotnie zadeklarowanej powierzchni 33,00 ha wykluczono na podstawie pomiarów obszar 2,60 ha. Ustalona powierzchnia działki rolnej "D" wyniosła 30,40 ha. Jednocześnie ze względu na zaktualizowaną powierzchnię PEG działki rolnej B położonej na działce ewidencyjnej [...] uznano powierzchnię deklarowana przez producenta tj.10 ha. W związku z powyższym różnica pomiędzy łączną powierzchnią zadeklarowaną (77,00 ha) do płatności rolnośrodowiskowej, a powierzchnią stwierdzoną (74,40 ha) wyniosła 2,60 ha, co stanowiło przedeklarowanie powierzchni o 3,49%. W świetle tych faktów w dniu [...] stycznia 2013r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR wydał decyzję nr [...] o przyznaniu E.T. płatności rolnośrodowiskowej w pomniejszonej wysokości, tj. 54668,00 zł do powierzchni 74,40 ha wynikającą z potrącenia płatności o kwotę 6162,00 zł ze względu na stwierdzone nieprawidłowości.

Odwołanie od powyższej decyzji złożył E.T..

Decyzją z dnia [...] czerwca 2013 r. nr [...] Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR uchylił zaskarżoną decyzję w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia. W dniu 3 czerwca 2013 r. do Dyrektora Oddziału Regionalnego ARiMR wpłynął raport z weryfikacji w terenie przeprowadzonej w dniu [...] maja 2013 r. przez inspektorów terenowych Biura Kontroli na Miejscu Oddziału Regionalnego ARiMR. na działce nr [...]. Ustalony stan faktyczny na ww. działce, a zawarty w ww. raporcie z weryfikacji w terenie różnił się od stanu ustalonego w niniejszej sprawie podczas postępowania administracyjnego przeprowadzonego przez Kierownika Biura Powiatowego ARiMR, którego wyniki stanowiły podstawę do wydania zaskarżonej przez Stronę decyzji i ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności rolnośrodowiskowej. Z uwagi na powyższe Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR stwierdził, iż nowe dowody stanowią przesłankę do uchylenia zaskarżonej decyzji i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia.

W dniu [...] listopada 2013r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR wydał decyzję nr [...] o przyznaniu płatności rolnośrodowiskowej w pomniejszonej wysokości. W ramach płatności producentowi przyznano płatność do wariantu 2.1 Uprawy rolnicze (z certyfikatem zgodności) w wysokości 52132,10 zł.

Kierownik Biura Powiatowego ARiMR wskazał, że w ramach ww. płatności w wyniku kontroli administracyjnej stwierdzono nieprawidłowość na działce rolnej "D" (działka ewidencyjna nr [...] województwo) powierzchnia deklarowana (33,00 ha) - powierzchnia stwierdzona (29,33 ha) jest mniejsza o 3,67 ha niż powierzchnia zadeklarowana we wniosku z dnia [...] maja 2010 r. W uzasadnieniu powyższego organ I instancji wyjaśnił, iż w przypadku ww. działki rolnej powierzchnia uprawniona do płatności ustalona na podstawie weryfikacji w terenie przeprowadzonej w dniu [...] maja 2013 r. wynosi 29,33 ha i wynika z wyłączenia części działki porośniętej drzewami i krzewami wieloletnimi w liczbie przekraczającej 50 szt./ha (zwarte kompleksy).

Odwołanie od powyższej decyzji złożył E.T..

W dniu [...] lutego 2014 r. Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR wydał decyzję nr [...] o utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR nr [...].

Decyzja Dyrektora Oddziału Regionalnego ARiMR nr [...] była przedmiotem skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. Wyrokiem z dnia 12 czerwca 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp. oddalił skargę strony (sygn. akt II SA/Go 296/14) uznając, iż w toku prowadzonego postępowania organy ARiMR nie naruszyły prawa materialnego i procesowego. Po rozpoznaniu skargi kasacyjnej E.T. od wyroku WSA w Gorzowie Wlkp. z dnia 12 czerwca 2014 r. Naczelny Sąd Administracyjny w dniu 17 września 2015 r. oddalił skargę kasacyjną.

Zawiadomieniem nr [...] z dnia [...] listopada 2015 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR wszczął postępowanie administracyjne w sprawie ustalenia kwot nienależnie pobranych płatności przez E.T. przyznanych decyzjami Kierownika Biura Powiatowego ARiMR: nr [...] z dnia [...] grudnia 2008 r., nr [...] z dnia [...] grudnia 2009 r.; nr [...] z dnia [...] grudnia 2010 r.

W dniu [...] listopada 2015r. ww. postępowanie zostało zakończone wydaniem przez Kierownika Biura Powiatowego ARiMR decyzji nr [...] o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych przez E.T. płatności z tytułu Programu Rolnośrodowiskowego w kwocie 14 515,90 zł.

Odwołanie od powyższej decyzji złożył E.T..

Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR w dniu [...] marca 2016 r. wydał decyzję nr [...] o uchyleniu decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w całości i przekazaniu sprawy do ponownego rozpatrzenia.

W dniu [...] czerwca 2016r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR wydał decyzję nr [...] o ustaleniu E.T. kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu Programu Rolnośrodowiskowego.

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, iż nienależna kwota wynika z faktu zaniechania prowadzenia działalności rolniczej w zobowiązaniem rolnośrodowiskowym tj. od dnia 1 marca 2008 r. Z uwagi na powyższe w opinii organu I instancji strona winna zwrócić część otrzymanych w latach 2008 - 2010 płatności rolnośrodowiskowych. Organ I instancji wskazał, iż podstawą takich ustaleń są zapisy § 39 ust. 2 rozporządzenia PRŚ 2013, które wskazują na konsekwencje wynikające z niedotrzymania podjętego zobowiązania rolnośrodowiskowego.

Na wyliczoną kwotę 14515,90 zł składa się kwota do zwrotu z tytułu niedotrzymania zobowiązania rolnośrodowiskowego pakiet 2- rolnictwo ekologiczne:

Rok 2008 - wariant 2.2 - uprawy rolnicze (w okresie przestawiania) na powierzchni 3,67 ha x 840 zł (stawka płatności w wariancie ) -3082.80 zł.

Rok 2009 - wariant 2.2 - uprawy rolnicze (w okresie przestawiania) na powierzchni 3,67 ha x 840 zł (stawka płatności w wariancie) - 3082,80 zł.

Rok 2010 kwota w wysokości 8350,30 zł stanowiła różnicę pomiędzy sumą płatności przekazaną na rachunek strony w dniu [...].01.2011 r. na podstawie decyzji nr [...] tj. 60482,40 zł, a rozstrzygnięciem wydanym w ostatecznej decyzji nr [...] o przyznaniu płatności rolnośrodowiskowej w pomniejszonej wysokości na rok 2010 tj. 52132,10 zł.

Odwołanie od powyższej decyzji złożył E.T.. W uzasadnieniu odwołujący wskazał m.in., iż decyzja została wydana z rażącym naruszeniem przepisów obowiązujących, albowiem nie uwzględniła stanu faktycznego powierzchni działek rolnych w gospodarstwie w 2010 roku. Ponadto w ocenie strony rozstrzygnięcie zawiera podstawowy błąd polegający na tym, iż stan faktyczny powierzchni rzekomego zadrzewienia został ustalony w dniu [...] maja 2013r., tj. już po zakończeniu realizowania programu 2007-2013, który skończył się w dniu 14 marca 2013 r. oraz podniósł zarzut przedawnienia.

Decyzją z dnia [...] sierpnia 2016r. nr [...] Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1, art. 10, art. 107 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2016 r. poz. 23) zwanej dalej Kpa, w związku z art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. z 2014 r. poz. 1438), § 2 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dni 28 lutego 2008 roku w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowe w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. z 2008 roku Nr 34, poz. 200) zwane dalej rozporządzeniem PRŚ 2008, § 2, § 7, § 8, § 21 ust. 1 i 2, § 28 Rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 26 lutego 2009 roku w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. z 2009 roku Nr 33 poz. 262), - zwane dalej - rozporządzeniem PRŚ 2009, § 5, § 6 i § 39 ust. 1, 2 Rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2013 r. w sprawie szczegółowych warunków trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętej Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. z 2013 r., poz. 361, z późn. zm.) - zwane dalej - rozporządzeniem PRŚ 2013, art. 73 ust. 4 i 5 Rozporządzenia Komisji (WE) 796/2004 ustanawiającego szczegółowe zasady wdrażania zasady współzależności, modulacji oraz zintegrowanego systemu administracji i kontroli przewidzianych w rozporządzeniach Rady (WE) 1782/2003 i (WE) nr 73/2009, oraz wdrażania zasady współzależności przewidzianej rozporządzeniu Rady (WE) nr 479/2008 (Dz.Urz. UE L 141 z 30 kwietnia 2004r., str. 18), art. 80 rozporządzenia Komisji (WE) Kr 1122/2009 z dnia 30 listopada 2009 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) Nr 73/2009 odnośnie do zasady wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli w ramach systemów wsparcia bezpośredniego dla rolników przewidzianych w wymienionym rozporządzeniu oraz wdrażania rozporządzenia Rady (WE) Nr 1234/2007'w odniesieniu do zasady wzajemnej zgodności w ramach systemu wsparcia ustanowionego dla sektora wina (Dz. Urz. L 316 z 02.12.2009 r. str. 65), zwanego dalej rozporządzeniem Komisji (WE) Nr 1122/2009, utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy.

W uzasadnieniu organ odwoławczy podał, iż przedmiotem badania w postępowaniu o wydanie decyzji z art. 29 ust. 1 ustawy jest ustalenie, czy w danej sprawie doszło do nienależnego lub nadmiernego pobrania środków z wymienionych w tym przepisie funduszy. Przepis ten przewiduje wydanie decyzji w razie dokonania nienależnej lub nadmiernej wypłaty rodzajowo określonych środków publicznych. Przepis ten nie uzależnia wprost konieczności wydania decyzji od przyczyny, z powodu której nastąpiła taka wypłata. Obejmuje więc swoim zakresem pobranie środków publicznych przekazanych na rachunek bankowy wnioskodawcy, uznanych następnie za pobrane nienależnie, z powodu niedotrzymania pięcioletniego okresu zobowiązania. Zmniejszenie powierzchni zobowiązania o 3,67 ha zostało potwierdzone w decyzji nr [...] o utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR nr [...] wydanej przez Dyrektora Oddziału Regionalnego ARiMR. Co istotne decyzja wydana przez organ II instancji była przedmiotem oceny sądowej w wyniku której uznano, że zobowiązanie na ww. powierzchni nie było realizowane w roku 2010.

W ocenie Dyrektora w przedmiotowym postępowaniu organ był zatem zobowiązany do ustalenia, czy Strona pobrała nienależne lub nadmierne płatności PRŚ za lata 2008, 2009, 2010. W dalszej części uzasadnienia organ II instancji przytoczył stan faktyczny sprawy oraz stwierdził, iż jest bezspornym, iż strona kontynuowała wieloletnie zobowiązanie w latach 2008 oraz w roku 2009 jednakże na skutek przeprowadzonej w kampanii 2010 kontroli w gospodarstwie strony stwierdzono, co jest kluczowe w sprawie, nieprawidłowości na działce ewidencyjnej nr [...] — stwierdzono obszar o powierzchni 3,67 ha porośnięty drzewami i krzewami wieloletnimi w liczbie przekraczającej 50 szt. Tym samym skoro E.T. deklarując określoną powierzchnię działek ewidencyjnych we wniosku na rok 2010, zadeklarował ją w zawyżonej wysokości (co zostało udowodnione w osobnym postępowaniu zakończonym wyrokiem NSA), to nie przysługiwały stronie płatności rolnośrodowiskowe przyznane w pierwotnej wysokości.

Wobec powyższego w opinii dyrektora Oddziału Regionalnego ARiMR w odniesieniu do roku 2010 jednoznacznie należy stwierdzić, iż E.T. utracił uprawnienie do otrzymania płatności rolnośrodowiskowych w pierwotnej wysokości przyznanych i wypłaconych na podstawie wyeliminowanej z obrotu prawnego od decyzji nr [...]6 z dnia [...] stycznia 2013r. Natomiast w związku z tym, iż nową decyzją nr [...] z dnia [...] listopada 2013r. przyznane zostały stronie płatności w kwocie 52132,10 zł Beneficjent zobowiązany jest do zwrotu płatności w wysokości stanowiącej różnicą pomiędzy kwotą wypłaconą (60482,40 zł) i ostatecznie przyznaną za realizację programu rolnośrodowiskowego w gospodarstwie za rok 2010 (52132,10 zł) w wysokości 8350,30 zł.

Organ przypomniał, iż podczas kontroli w gospodarstwie w dniu [...] maja 2013r. inspektorzy stwierdzili w przypadku działki rolnej "D"- położonej na działce ewidencyjnej nr [...] maksymalną powierzchnię kwalifikująca się do przyznania płatności, która wynosi 29,33 ha pomimo deklaracji do płatności ww. działki w roku: 2008 - pow. 33,00 ha, w wariancie 2.1 - uprawy rolnicze (z certyfikatem zgodności), 2009 – pow. 33,00 ha, w wariancie 2,1 - uprawy rolnicze (z certyfikatem zgodności).

Ww. działka była jedną z trzech zadeklarowanych w latach 2008-2009 do płatności rolnośrodowiskowej - obszar zobowiązania rolnośrodowiskowego wynosił 77,00 ha w wariancie 2.2 uprawy rolnicze (w okresie przestawiania) o stawce 840 zł.

Organ podał. iż zgodnie z § 2 ust. 1 pkt. 3 i 4 rozporządzenia PRŚ 2013 płatność rolnośrodowiskową przyznaje się rolnikowi (...) jeżeli realizuje 5-letnie zobowiązanie rolnośrodowiskowe, o którym mowa w art. 39 rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 z dnia 20 września 2005 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) (Dz. Urz. UE L 277 z 21.10.2005, str. 1, z późn. zm.), obejmujące wymogi wykraczające ponad podstawowe wymagania, w ramach określonych pakietów i ich wariantów, zgodnie z planem działalności rolnośrodowiskowej i spełnia warunki przyznania płatności rolnośrodowiskowej w ramach określonych pakietów lub ich wariantów określone w rozporządzeniu, Z kolei zgodnie z § 5 ust. 1 rozporządzenia PRŚ 2013 zobowiązanie rolnośrodowiskowe obejmuje obszar gruntów zadeklarowanych we wniosku o przyznanie pierwszej płatności rolnośrodowiskowej w ramach poszczególnych pakietów i ich wariantów. Tym samym zgodnie z podjętym zobowiązaniem E.T. zobowiązał się do dochowania warunków o których powyżej przez okres 5 lat. Organ odwoławczy wskazał, iż w przypadku niniejszej sprawy wedle materiału dowodowego (decyzja nr [...] o przyznaniu płatności rolnośrodowiskowej w pomniejszonej wysokości) został określony obszar realizowanego zobowiązania w gospodarstwie Strony na rok 2010 który wynosił w wariancie uprawy rolnicze 73,33 ha. Tym samym powstała nieprawidłowość polegająca na zmniejszeniu (niedotrzymania powierzchni zobowiązania) powierzchni zobowiązania w ww. wariancie w stosunku do lat 2008, 2009.

Powyższa nieprawidłowość w opinii Dyrektora Oddziału Regionalnego ARiMR - co zostało również zdaniem organu odwoławczego prawidłowo wskazane w decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR nr [...] z dnia [...] czerwca 2016 r. o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu Programu Rolnośrodowiskowego skutkuje zastosowaniem § 39 ust 2 pkt 2 Rozporządzenia PRŚ 2013. Przepis ten stanowi, iż "Płatność rolnośrodowiskowa podlega zwrotowi również w przypadku, gdy rolnik: (...) pkt 2 zmniejszył obszar, na którym powinien realizować zobowiązanie rolnośrodowiskowe, przy czym zwrotowi podlega ta część płatności, która została przyznana do działki rolnej lub jej części objętych zmniejszeniem.

Z uwagi na powyższe, Dyrektor Oddziału Regionalnego ARIMR stwierdził, iż w decyzji nr [...] organu I instancji o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu Programu Rolnośrodowiskowego z dnia [...] czerwca 2016 r., Kierownik Biura Powiatowego ARiMR prawidłowo ustalił stan faktyczny sprawy w zakresie lat 2008, 2009, 2010, w prawidłowy sposób zastosował obowiązujące przepisy prawa i w prawidłowy sposób ustalił kwotę do zwrotu w przypadku ww. lat, stanowiącą w przypadku roku:

2008 i 2009 iloczyn niedochowanych powierzchni zobowiązania rolnośrodowiskowego i stawek niedochowanego wariantu,

2010 różnicę pomiędzy płatnością przekazaną na rachunek bankowy wskazany przez E.T. we wniosku o wpis do ewidencji producentów na podstawie decyzji pierwotnej nr [...] o przyznaniu płatności rolnośrodowiskowej w pomniejszonej wysokości z dnia [...] grudnia 2010 r., a kwotą wynikającą z decyzji ostatecznej nr [...] o przyznaniu płatności rolnośrodowiskowej w pomniejszonej wysokości z dnia [...] listopada 2013 r.

Tym samym w opinii Dyrektora Oddziału Regionalnego ARiMR, Kierownik Biura Powiatowego ARiMR prawidłowo wskazał, iż łączna kwota do zwrotu z tytułu niedotrzymania zobowiązania rolnośrodowiskowego za lata 2008, 2009 oraz 2010 wynosi łącznie 14515,90 zł.

Odnosząc się do złożonego odwołania od decyzji ustalającej kwotę nienależnie pobranych płatności z tytułu realizacji programu rolnośrodowiskowego, organ stwierdził, iż nie zawiera ono żadnych wyjaśnień i argumentów, a także nie podaje żadnych nowych informacji mających wpływ na wynik przedmiotowego rozstrzygnięcia, a tym samym nie zasługuje na uwzględnienie.

Wyjaśniając jednak kwestie zawarte w odwołaniu Dyrektor podkreślił, iż kwestie dotyczące ustalenia faktycznej powierzchni działek rolnych, na których E.T. realizował program rolnośrodowiskowy w roku 2010 zostały ostatecznie rozstrzygnięte w odrębnym postępowaniu dotyczącym przyznania płatności rolnośrodowiskowej na rok 2010, zakończonym ostateczną decyzją nr [...] z dnia [...] listopada 2013r. o przyznaniu płatności rolnośrodowiskowej w pomniejszonej wysokości. W związku z powyższym zarzuty strony dotyczące nieprawidłowego ustalenia faktycznej powierzchni dziatek rolnych w gospodarstwie w roku 2010 zdaniem organu są nieuprawnione.

W opinii Dyrektora Oddziału Regionalnego ARiMR bezzasadne jest przesłuchiwanie świadków w odniesieniu do roku 2008, ponieważ organ pierwszej instancji na żadnym etapie rozstrzygnięcia zawartego w ww. decyzji nie kwestionuje, że w roku 2008 zobowiązanie rolnośrodowiskowe nie było realizowane na całej powierzchni nim objętej na powierzchni 77 ha. Z uwagi na powyższe zdaniem Dyrektora nieprawdziwe również jest stwierdzenie strony, iż nadużyciem prawa było ustalenie w roku 2013, że już w roku 2008 na deklarowanej powierzchni były zakrzaczenia, ponieważ jak już wskazano powyżej takie ustalenia nie miały miejsca w postępowaniu administracyjnym przeprowadzonym przez Kierownika Biura Powiatowego ARiMR.

Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR wskazał, iż płatności PRŚ, które wymagają odzyskania i które otrzymał E.T. dotyczą lat 2008, 2009, 2010. W związku z powyższym w przypadku okoliczności związanych z możliwością odstąpienia od obowiązku zwrotu nienależnie pobranych płatności PRŚ zastosowanie mają regulacje wyrażone w trzech różnych aktach prawa wspólnotowego tj. art. 73 Rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 (dla płatności PRŚ z roku 2008 i 2009), art. 80 Rozporządzenia Komisji (WE) nr 1122/2009 (dla płatności PRŚ z roku 2010). W związku z powyższym w niniejszej sprawie zastosowanie mają różne przepisy prawa, jednakże w istocie jednobrzmiące i odnoszące się do tych samych okoliczności.

Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR wskazał, iż w rozpatrywanej sprawie nie zaistniały okoliczności skutkujące brakiem obowiązku zwrotu nienależnie pobranych płatności określone art. 73 ust. 3 Rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004, art. 80 ust. 3 Rozporządzenia Komisji (WE) nr 1122/2009. Przytoczone przepisy prawa określają, iż obowiązek zwrotu (...) nie ma zastosowania jeżeli dana płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwej władzy lub innej władzy oraz jeśli błąd nie mógł w zwykłych okolicznościach zostać wykryty przez rolnika. Jednakże w przypadku gdy błąd dotyczy elementów stanu faktycznego związanych z obliczaniem danej płatności, akapit pierwszy stosuje się jedynie, jeśli o decyzji o zwrocie nie powiadomiono zainteresowanego w terminie 12 miesięcy od płatności.

Celem wyjątków od zasady, że płatności nienależnie lub nadmiernie pobrane powinny zostać zwrócone, określonych w ww. przepisie, jest zwolnienie z obowiązku zwrotu tylko w takich sytuacjach, gdy błąd ARiMR spowodował wypłatę nienależnych płatności i jednocześnie brak było możliwości wykrycia tego błędu przez rolnika, a w przypadku gdy błąd dotyczył stanu faktycznego, który miał wpływ na nienależną płatność, gdy ponadto nie doszło do wydania decyzji, o której mowa w art. 29 ust, 1 ustawy oraz jej doręczenia stronie w terminie 12 miesięcy od dokonania płatności.

Z uwagi na powyższe Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR wskazał, iż wydanie decyzji za lata 2008 oraz 2009 poprzedzone zostało przeprowadzeniem postępowań administracyjnych wszczętych na wniosek strony w trakcie, których nie stwierdzono wystąpienia błędów dotyczących elementów stanu faktycznego związanych z obliczaniom wysokości płatności, które bezspornie nie zostały wypłacone w skutek błędu ARiMR. Tym samym w opinii organu II instancji płatności PRŚ przekazywane na rachunek bankowy wskazany przez E.T. we wniosku o wpis do ewidencji producentów w przypadku lat 2008-2009 nie wynikały z pomyłki, o której mowa w art. 73 ust. 3 Rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004

W przypadku roku 2010, płatność została przekazana na rzecz E.T. na podstawie decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR nr [...] z dnia [...] grudnia 2010 r. Decyzja ta jednak jak zostało wskazane w decyzji Nr [...] o stwierdzeniu nieważności decyzji, została wydana z naruszeniem prawa przez Kierownika Biura Powiatowego. Tym samym organ odwoławczy uznał, iż pierwsza przesłanka wynikająca z ww. art. 80 ust 3 w opinii Dyrektora Oddziału Regionalnego ARiMR została spełniona. Niemniej jednak podkreślenia wymaga fakt, iż aby można było zastosować przesłanki wynikające z art. 80 ust 3 w omawianym przypadku musi być równocześnie spełniona druga przesłanka tj. - sytuacja w której błąd nie mógł w zwykłych okolicznościach zostać wykryty przez rolnika.

Odnosząc się do drugiej przesłanki organ II instancji wskazał, iż konieczność zwrotu otrzymanej płatności PRŚ za rok 2010 wynika z faktu stwierdzenia nieprawidłowości w gospodarstwie strony szczegółowo opisanej w decyzji Nr [...] wydanej przez organ I instancji oraz utrzymującej w mocy nr [...], w których udowodniono stronie prowadzenie działalności rolniczej na powierzchni mniejszej niż deklarowana we wniosku o przyznanie płatności PRŚ. W ww. decyzjach w ocenie Dyrektora udowodniono w sposób nie budzący wątpliwości, iż na części działki o łącznej powierzchni 3,67 ha stwierdzono obszary zalesione, zakrzaczone, samosiewy drzew. W decyzjach tych wskazano również, iż wykazane nieprawidłowości stoją w oczywistej sprzeczności z deklaracją tychże obszarów tak we wniosku jak i w dołączonych obligatoryjnych załącznikach graficznych. Z uwagi na powyższe nie można uznać, iż brak było możliwości wykrycia tego błędu przez rolnika, bowiem E.T., składając wniosek o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej na rok 2010 E.T. powinien podać powierzchnię działek rolnych zgodnie ze stanem faktycznym na gruncie. Co więcej analizując zgromadzony materiał (m.in. raport z kontroli na miejscu w gospodarstwie strony) będący podstawą rozstrzygnięcia zawartego w decyzji nr [...] o utrzymaniu w mocy, organ uznał, iż to strona z pełną świadomością wprowadziła w błąd Kierownika Biura Powiatowego ARiMR deklarując do płatności część działki porośniętą wieloletnimi drzewami oraz zakrzaczoną. Jeżeli więc strona zadeklarowała we wniosku o przyznanie płatności powierzchnię wykraczającą poza powierzchnię rzeczywistą spełniającą kryteria, o których mowa wyżej, to w opinii Dyrektora Oddziału Regionalnego ARiMR nie została spełniona przesłanka, iż strona w roku 2010 nie mogła wykryć błędu organu, a tym samym nie spełniona została przesłanka uzasadniająca odstąpienie od obowiązku zwrotu kwoty nienależnie pobranych płatności.

Dodatkowo Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR wskazał, iż zgodnie z art. 73 ust. 5 Rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 obowiązek zwrotu (...) nie ma zastosowania, jeżeli okres między datą płatności pomocy a datą pierwszego powiadomienia beneficjenta przez właściwe władze o nieuzasadnionym charakterze danej płatności jest dłuższy niż dziesięć lat. Jednakże, jeśli beneficjent działał w dobrej wierze, okres wskazany w akapicie pierwszym jest ograniczony do czterech lat. Dyrektor podkreślił, iż w Rozporządzeniach Komisji (WE) nr 1122/2009 oraz Rozporządzeniu Komisji (WE) nr 65/2011 - zmieniającym w omawianym zakresie regulacje wyrażone w art. 73 ust. 5 Rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 - powyższe zapisy zostały usunięte jednakże w opinii organu odwoławczego należy w niniejszej sprawie zbadać czy obowiązek zwrotu płatności PRŚ nie uległ przedawnieniu.

W omawianym przypadku wypłata płatności PRŚ za lata 2008, 2009 oraz 2010, uznanych następnie w części za nienależnie pobrane, nastąpiła w dniach: [...] lutego 2009r., [...] lutego 2010r., [...] stycznia 2011r. Natomiast pierwsze powiadomienie E.T. o nieuzasadnionym charakterze płatności nastąpiło już z dniem [...] grudnia 2015 r. tj. z dniem doręczenia decyzji nr [...], a więc przed upływem dziesięciu lat od dnia wypłaty pierwszej płatności PRŚ. Co więcej, zaskarżona decyzja Kierownika Biura Powiatowego ARiMR z dnia [...] czerwca 2016 r. została doręczona w dniu 7 czerwca 2016 r., czyli również przed upływem dziesięciu lat od daty wpływu na konto wnioskodawcy pierwszej płatności PRŚ. W związku z powyższym w przedmiotowej sprawie bezspornym jest, iż E.T. został zawiadomiony o nieuzasadnionym charakterze płatności PRŚ za lata 2008, 2009 oraz 2010 przed upływem dziesięciu lat od daty wskazanych płatności. W ocenie organu obowiązek zwrotu przez stronę kwoty nienależnie pobranych płatności PRŚ byłby wykluczony, jeżeli pierwsze powiadomienie przez właściwe władze o nieuzasadnionym charakterze tych płatności zostałoby doręczone E.T. po upływie dziesięciu lat od daty pierwszej płatności tj. po dniu [...] lutego 2019 r.

W ocenie Dyrektora Oddziału Regionalnego ARiMR Strona nie wykazała również, iż jej działanie nosiło cechy działania w dobrej wierze. Dyrektor wskazał, iż nie można mówić o działaniu E.T. w zgodzie z dobrą wiarą, należy bowiem uznać, iż strona była w pełni świadoma podjętego (na mocy § 2 ust. 1 pkt 3 w zw. z § 21 ust. 2 Rozporządzenia PRŚ) 5-letniego zobowiązania rolnośrodowiskowego oraz konsekwencji wynikających z jego niedotrzymania. Wnioskodawca składając w dniu 15 maja 2008 r. pierwszy wniosek o przyznanie płatności PRŚ podpisał oświadczenie, że znane są zasady oraz tryb realizacji płatności, jak również jest świadomy konsekwencji i sankcji dotyczących niewykonania zobowiązań wynikających z realizacji programu rolnośrodowiskowego Oznacza to, iż wziąwszy pod uwagę fakt niedotrzymania podjętych zobowiązań wieloletnich PRŚ wnioskodawca był świadomy charakteru otrzymanych płatności, jak również był wiedział, iż w przypadku niedotrzymania zobowiązań konieczny będzie zwrot wypłaconych płatności PRŚ, zgodnie z regulacją wyrażoną w § 28 ust. 2b Rozporządzenia PRŚ. Ponadto E.T. tożsame do powyższego oświadczenia podpisywał każdego roku składając kolejne wnioski o płatności PRŚ (wniosek z dnia [...] maja 2009 r., str. 8/8 sekcja XI "oświadczenia i zobowiązania" pkt 2 oraz pkt 3, wniosek z dnia[...] maja 2010 r. str. 4/4 sekcja IX "oświadczenia i zobowiązania", pkt 2 oraz pkt 4b).

Skargę na powyższą decyzję złożył E.T., który zarzucił:

1. naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na treść wydanej decyzji, tj. art. 138 § 1 ust. 1 k.p.a. polegające na utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji pomimo, iż była ona dotknięta wskazanymi niżej uchybieniami,

2. naruszenie przepisów Rozporządzenia Komisji WE nr 1122/2009 z dnia 30 listopada 2009 .w sprawie ustalenia powierzchni PEG

3. oparcie jej na wadliwych i przeprowadzonych z wykorzystaniem nieprawidłowej techniki pomiaru zadeklarowanych do przyznania płatności działek rolnych, w konsekwencji czego ustalenia w zakresie powierzchni PEG nie odpowiadają stanowi faktycznemu, co w sposób rażący rzutuje na prawidłowość zaskarżonej decyzji,

4. zaniechanie dokonania przez organy obu instancji dokonania wizji lokalnej zadeklarowanych do przyznania płatności działek rolnych i poprzestanie na samej tylko analizie materiału graficznego, w konsekwencji czego ustalenia w zakresie powierzchni stwierdzonej nie odpowiadają stanowi faktycznemu, co w sposób rażący rzutuje na prawidłowość zaskarżonej decyzji.

Wobec powyższych zarzutów skarżący wniósł o uchylenie decyzji organów obu instancji i umorzenie postępowania lub o przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi I instancji oraz zasądzenie na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skarżący podniósł, iż zaskarżona decyzja została wydana z rażącym naruszeniem przepisów obowiązujących, albowiem nie uwzględniła stanu faktycznego powierzchni działek rolnych w gospodarstwie w 2010 roku. Ponadto w ocenie strony ww. rozstrzygnięcie zawiera podstawowy błąd polegający na tym iż stan faktyczny powierzchni rzekomego zadrzewienia został ustalony w dniu [...] maja 2013 r. tj. już po zakończeniu realizowania programu 2007 - 2013 ,a który skończył się w dniu [...] marca 2013 r.. Ponadto strona podniosła zarzut przedawnienia.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. 2016. 1066 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zgodnie natomiast z art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U 2016. 718 ze zm.; dalej jako p.p.s.a.) wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).

Przeprowadzone w określonych wyżej ramach badanie zgodności z prawem zaskarżonej decyzji wykazało, że skarga zasługuje na uwzględnienie.

Przedmiotem skargi jest decyzja Dyrektora Oddziału ARiMR z dnia [...] sierpnia 2016 r. utrzymująca w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR z dnia [...]czerwca 2016 r. o ustaleniu skarżącemu kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu programu rolnośrodowiskowego. Postępowanie w sprawie zakończonej zaskarżoną decyzją dotyczyło ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności rolnośrodowiskowych za lata 2008 -2010, a zostało ono wszczęte na skutek ustalenia przez organ, że w roku 2010 nastąpiło zmniejszenie powierzchni, na której jest realizowane zobowiązanie rolnośrodowiskowe o 3,67 ha.

Podstawę prawną wydanych w rozpoznawanej sprawie rozstrzygnięć stanowił art. 29 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Rolnej i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. z 2014 r., poz. 1438, ze zm.). Zgodnie z ust. 1 tego przepisu ustalenie kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych:

1) pochodzących z funduszy Unii Europejskiej;

2) krajowych, przeznaczonych na:

a) współfinansowanie wydatków realizowanych z funduszy Unii Europejskiej,

b) finansowanie przez Agencję pomocy przyznawanej w drodze decyzji administracyjnej,

następuje w drodze decyzji administracyjnej.

Według ust. 2 tego przepisu właściwym w sprawie ustalenia kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych w decyzji, o której mowa w ust. 1, jest organ właściwy do rozstrzygnięcia w sprawie przyznania płatności lub pomocy finansowej ze środków publicznych, o których mowa w ust. 1, czyli kierownik Biura Powiatowego ARiMR.

Należy zauważyć, że przedmiotem postępowania, o którym mowa w art. 29 ust. 1 wskazanej ustawy, jest zbadanie, czy doszło do nienależnego lub nadmiernego pobrania środków pochodzących z funduszy wymienionych w tym przepisie. Z sytuacją, w której dochodzi do nienależnego pobrania środków przyznanych w ramach działań objętych programem rozwoju obszarów wiejskich, zwanych "pomocą", mamy do czynienia nie tylko wówczas, gdy pomoc zostaje przyznana i wypłacona na podstawie decyzji, która została wyeliminowana z porządku prawnego, ale także wtedy, gdy beneficjent nie dotrzymuje podjętego zobowiązania przez cały wymagany okres, jak zarzucają stronie organy. Jak przyjmuje się w orzecznictwie, warunkiem koniecznym wydania w omawianym trybie decyzji ustalającej kwoty nienależnie, czy nadmiernie pobranych środków nie jest przy tym uprzednie wzruszenie ostatecznych decyzji przyznających płatności (por. wyroki NSA: z 11 kwietnia 2013 r., II GSK 96/12 oraz z 15 listopada 2012 r., II GSK 1518/11).

W sprawie bezsporne było, że skarżącemu zostały przyznane i wypłacone płatności rolnośrodowiskowe za lata 2008 i 2009, 2010 jak również, że rolnik realizował 5 - letnie zobowiązanie rolnośrodowiskowe.

Istota sporu sprowadza się do oceny, czy organy w sposób uprawniony uznały, że wypłacone skarżącemu kwoty na podstawie ostatecznych decyzji w przedmiocie przyznania płatności rolnośrodowiskowych za lata 2008 – 2010 są płatnościami nienależnymi i czy wobec tego istniały podstawy do orzeczenia o ich zwrocie przez skarżącego.

Co istotne, a czego zdaje się nie do końca rozumieć skarżący, w postępowaniu dotyczącym określenia kwoty nienależnie pobranej pomocy, organy nie rozpatrują ponownie kwestii, które były badane w związku z rozpoznaniem wniosku o przyznanie pomocy na realizację wieloletniego programu rolnośrodowiskowego. Przedmiot kontroli zgodności z prawem zaskarżonego w niniejszej sprawie aktu nie dotyczy więc ostatecznej decyzji Dyrektora Oddziału Regionalnego ARiMR z dnia [...] lutego 2014r. nr [...] o utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR z dnia [...] listopada 2013r. nr [...]. Kwestia przyznania rolnikowi płatności rolnośrodowiskowej za rok 2010 stanowiła przedmiot odrębnego postępowania, zakończonego ostateczną decyzją. W obecnym postępowaniu nie mogą więc być badane zarzuty odnoszące się do tej decyzji i przyjętych w niej ustaleń faktycznych oraz podstaw prawnych przyznania płatności, w tym także zmniejszenia płatności za rok 2010, a także zarzuty nieprawidłowego przeprowadzenia kontroli realizacji programu.

O istnieniu podstaw do orzeczenia o zwrocie pomocy pobranej w nienależnej wysokości w odniesieniu do lat poprzedzających rok, w którym stwierdzono istnienie nieprawidłowości poprzez zmniejszenie obszaru gruntów ornych, na których powinno być realizowane zobowiązanie rolnośrodowiskowe, przesądza treść art. 73 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 oraz treść art. 18 ust. 1 i ust. 2 rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011 z dnia 27 stycznia 2011 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w odniesieniu do wprowadzenia procedur kontroli oraz do zasady wzajemnej zgodności w zakresie środków wsparcia rozwoju obszarów wiejskich (Dz.U.UE.L.2011.25.8). I tak zgodnie z art. 73 ust. 1 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 w przypadku dokonania nienależnej płatności, rolnik zwraca daną kwotę powiększoną o odsetki. Stosownie do art. 18 ust. 1 rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011 w przypadku zobowiązań wieloletnich, zmniejszenia pomocy, wykluczenia i odzyskiwanie mają zastosowanie również do kwot wypłaconych już z tytułu tego zobowiązania w latach wcześniejszych. Wprawdzie rozporządzenie Komisji (UE) nr 65/2011 stosuje się od dnia 1 stycznia 2011 r., ale treść powołanego art. 18 ust. 1 odnosząca się do zobowiązań wieloletnich wskazuje, że odzyskiwanie kwot wypłaconych z tytułu tych zobowiązań odnosi się do lat wcześniejszych. Ponadto art. 18 rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011 należy odczytywać jako normę o charakterze kompetencyjnym, upoważniającą państwo członkowskie do szczegółowej regulacji przesłanek, czy też przypadków zwrotu płatności rolnośrodowiskowej, która powinna uwzględniać rozmiar, zasięg i trwałość stwierdzonej niezgodności (art. 18 ust. 2).

Przepisami krajowymi w zakresie płatności rolnośrodowiskowej są przepisy rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2013 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program Rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju obszarów Wiejskich na lata 2007-2013. W § 39 rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2013 r. wskazano, że płatność rolnośrodowiskowa podlega zwrotowi, jeżeli rolnik nie realizuje całego zobowiązania, w szczególności w związku z niesporządzeniem planu działalności rolnośrodowiskowej albo sporządzeniem go niezgodnie z wymogami określonymi w rozporządzeniu lub nie spełnia innych warunków przyznania płatności rolnośrodowiskowej określonych w rozporządzeniu. Stosownie do § 39 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia, zwrotowi podlega płatność rolnośrodowiskowa również w przypadku, gdy rolnik zmniejszył obszar, na którym powinien realizować zobowiązanie rolnośrodowiskowe, przy czym zwrotowi podlega ta część płatności, która została przyznana do działki rolnej lub jej części objętych zmniejszeniem

Odnośnie płatności za lata 2008 i 2009 zauważyć należy, że podobna regulacja znajdowała się w § 28 ust. 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 28 lutego 2008 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz.U. nr 34, poz. 200) oraz rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 26 lutego 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. nr 33, poz. 262, ze zm.). Rozporządzenia te zostało następnie zastąpione rozporządzeniem z dnia 13 marca 2013 r.

W rozpoznanej sprawie zastosowanie znajdują powołane przepisy rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2013r., gdyż stosownie do § 58 rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2013 r. traci moc rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 26 lutego 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013, jednak zgodnie z § 46 rozporządzenia z 2013 r., przepisy rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2009r. stosuje się do przyznania i zwrotu płatności rolnośrodowiskowej w sprawach objętych postępowaniem wszczętym i niezakończonym ostateczną decyzją przed dniem wejścia w życie niniejszego rozporządzenia oraz zakończonymi ostateczną decyzją wydaną na podstawie dotychczasowych przepisów, które zostały wznowione od dnia wejścia w życie niniejszego rozporządzenia. W rozpoznawanej sprawie postępowanie zakończone zaskarżoną decyzją wszczęte zostało [...] listopada 2015r.

W okolicznościach rozpoznawanej sprawy za prawidłowe należy uznać stanowisko organów, że otrzymana pomoc rolnośrodowiskowa stała się pomocą pobraną nienależnie, która zgodnie z art. 28 ust. 1 ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich i § 39 rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2013 r., podlega zwrotowi.

Sytuacja, w której dochodzi do nienależnego pobrania środków ma bowiem miejsce wówczas, gdy środki te zostaną przyznane na podstawie decyzji administracyjnej (oraz nastąpi ich wypłata, tak jak w rozpoznawanej sprawie), a rolnik nie realizuje całego zobowiązania rolnośrodowiskowego, poprzez zmniejszenie obszaru, na którym winien realizować to zobowiązanie rolnośrodowiskowe. Obowiązkiem rolnika jest realizacja całego wieloletniego zobowiązania, co do którego się zobowiązał we wniosku i w odniesieniu do tego całego zobowiązania powinien być odnoszony zakres jego nierealizowania. Tym samym producent nie będzie realizował całości zobowiązania zarówno w sytuacji, gdy nie będzie w ogóle realizował zobowiązania, do którego się zobowiązał, jak i w sytuacji, gdy będzie realizował zobowiązanie, ale jedynie w części.

Obowiązek ten ma charakter wsteczny, co uzasadnione jest celem i kompleksowym charakterem programu rolnośrodowiskowego. Program ten ma bowiem charakter wieloletni i beneficjent pomocy zobowiązany jest do jego realizacji w każdym kolejnym roku na uzgodnionych warunkach. Wywiązanie się strony z obowiązków przyjętych w ramach programu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych musi być oceniane w okresie całego 5 - letniego okresu zobowiązania. Zaprzestanie realizacji warunków zgłoszonego do płatności projektu rolnośrodowiskowego w danym roku powoduje nie tylko nieprzyznanie płatności za ten rok, lecz także skutkuje obowiązkiem zwrotu płatności wcześniej przyznanych obejmujących okres zobowiązania wieloletniego. Wywiązywanie się z obowiązków przyjętych w ramach programu ocenia się w perspektywie podjętego wieloletniego zobowiązania, zatem stwierdzenie uchybień w realizacji programu oznacza niedotrzymanie zobowiązania wieloletniego i skutkuje obowiązkiem zwrotu pobranych kwot, również wypłaconych w latach wcześniejszych, przyznanych za realizację tego zobowiązania (por. wyrok NSA z dnia 5 maja 2016r., sygn. akt II GSK 2710/14).

W sprawie bezsporne było, że skarżącemu zostały przyznane i wypłacone na jego rachunek bankowy płatności rolnośrodowiskowe za lata 2008 i 2009, 2010, jak również, że rolnik realizował 5 - letnie zobowiązanie rolnośrodowiskowe. Składając wniosek o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej i deklarując we wniosku realizację Pakietu 2 Rolnictwo ekologiczne, wariant 2.1. uprawy rolnicze na powierzchni 77 ha skarżący przyjął na siebie zobowiązanie określone w § 2 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2008 roku, tj. realizacji 5 - letniego zobowiązania rolnośrodowiskowego, a zaprzestanie prowadzenia działalności w trakcie tego okresu, poprzez pomniejszenie deklarowanej powierzchni o 3,67 ha spełnia przesłankę zwrotu pobranej płatności.

Konsekwencje zaprzestania realizacji zobowiązania rolnośrodowiskowego określone zostały w przywołanym § 39 rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2013r. W przepisie tym nie zawarto zastrzeżenia, że dotyczy on tylko roku, w którym stwierdzono uchybienie. Mając to na uwadze, a także to, że zobowiązanie rolnośrodowiskowe jest zobowiązaniem wieloletnim stwierdzić należy, iż obowiązek zwrotu płatności rolnośrodowiskowej dotyczy płatności wcześniej przyznanych obejmujących okres zobowiązania wieloletniego.

Rację mają przy tym organy, że w rozpoznawanej sprawie wypłata płatności z tytułu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych za lata 2008-2010 nie wynikała z pomyłki ARiMR. Płatności te stały się płatnościami nienależnymi w wyniku ujawnienia, że w 2010r. nastąpiło pomniejszenie deklarowanej powierzchni o 3,67 ha, a ujawnienie tego faktu miało miejsce po wydaniu decyzji przyznających płatności i po wypłacie tych płatności.

Za częściowo uzasadnione Sąd uznał natomiast zarzuty skargi odnośnie braku zastosowania przepisów o przedawnieniu.

W odniesieniu do należności pobranych za lata 2008 i 2009, przesłanki wyłączające obowiązek zwrotu nienależnie pobranych płatności (a więc także możliwość wydania decyzji na podstawie art. 29 ust. 1 i 1a ustawy o ARMiR) zostały zawarte w art. 73 rozporządzenia (WE) nr 796/2004 z 21 kwietnia 2004 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wdrażania wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli przewidzianych w rozporządzeniu Rady (WE) nr 1782/2003 i (WE) nr 73/2009 oraz wdrażania zasady współzależności przewidzianej w rozporządzeniu Rady (WE) Nr 479/2008 (Dz. Urz. UE L 141 str. 18 z późn.zm.). Wedle ust. 5 tego przepisu, obowiązek zwrotu płatności uznanej za nienależną lub nadmierną ulega przedawnieniu jeżeli okres pomiędzy datą płatności pierwszej pomocy a datą pierwszego powiadomienia beneficjenta przez właściwe władze o nieuzasadnionym charakterze danej płatności jest dłuższy niż dziesięć lat. Okres ten ogranicza się do czterech lat, jeśli beneficjent działał w dobrej wierze. Z kolei w odniesieniu do płatności pobranych przez skarżącego za rok 2010 kwestie dotyczące przedawnienia regulował art. 80 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1122/2009 z dnia 30 listopada 2009 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonywania rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009 odnośnie do zasady wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli w ramach systemów wsparcia bezpośredniego dla rolników przewidzianych w wymienionym rozporządzeniu oraz wdrażania rozporządzenia Rady (WE) nr 1234/2007 w odniesieniu do zasady wzajemnej zgodności w ramach systemu wsparcia ustanowionego dla sektora wina (Dz. U. UE. L 316 str. 65 z późn.zm.), a przy tym badając okres przedawnienia należy mieć na uwadze art. 3 ust. 1 i 3 Rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) nr 2988/95 w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich. Zgodnie z art. 3 ust. 1 rozporządzenia nr 2988/95, okres przedawnienia wynosi cztery lata od czasu dopuszczenia się nieprawidłowości określonej w art. 1. W przypadku programów wieloletnich, okres przedawnienia w każdym przypadku biegnie do momentu ostatecznego zakończenia programu. W odniesieniu do płatności w ramach PROW 2007-2013, będzie to data nie wcześniejsza niż 31 grudnia 2015 r. (do której możliwe jest dokonywanie wypłat w ramach programu) i nie późniejsza niż 30 czerwca 2016 r. (tj. termin przedstawienia Komisji Europejskiej przez Państwa Członkowskie sprawozdania finansowego z ostatniego roku budżetowego realizacji programu, stosownie do postanowień art. 28 ust. 1 rozporządzenia Rady (WE) nr 1290/2005 z dnia 21 czerwca 2005 r. w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej (Dz. Urz. UE L 209 z 11.8.2005, str. 1 ze zm.).

Określenie właściwego okresu, za który może być dochodzony zwrot nienależnie pobranych płatności rolnośrodowiskowych, a tym samym określenie właściwej wysokości kwoty dochodzonego zwrotu, aby mogło być uznane za prawidłowe i zgodne z prawem, nie może pomijać konsekwencji wypływających z powyższych przepisów.

Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu wyroku z 11 lutego 2015 r. sygn. akt II GSK 2300/13, zachodzi w związku z tym potrzeba rozważenia zagadnień, które odnoszą się:

- po pierwsze, do przedawnienia obowiązku zwrotu - w sytuacji, gdy krótszy okres przedawnienia determinowany jest istnieniem dobrej wiary po stronie beneficjenta pomocy

- po drugie, do charakteru i istoty czynności organu skutkującej przerwaniem biegu terminu przedawnienia, w tym jej treści, z której wynikać powinno "powiadomienie beneficjenta o nieuzasadnionym charakterze danej płatności" stanowiącej przedmiot żądania jej zwrotu,

- po trzecie, do charakteru samej płatności rolnośrodowiskowej udzielanej beneficjentowi w związku z realizacją wieloletniego zobowiązania (programu) rolnośrodowiskowego, w sytuacji, gdy to ona objęta została żądaniem zwrotu, jako nienależnie pobrana.

Co do trzeciej kwestii - charakteru płatności rolnośrodowiskowej w sytuacji, gdy została ona objęta żądaniem zwrotu, Naczelny Sąd Administracyjny wskazał w cytowanym wyroku, że jak wprost i jednoznacznie wynika z ust. 5 art. 73 przywołanego rozporządzenia nr 796/2004 chodzi o konkretną płatność wypłaconą w konkretnej dacie, która w konkretnej kwocie została "dokonana", a więc innymi słowy wypłacona.

Co do drugiej kwestii, a więc charakteru i istoty czynności organu skutkującej przerwaniem biegu terminu przedawnienia, to z treści przepisu art. 73 ust. 5 Rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 wynika, że przerwanie biegu przedawnienia zależy od czynności polegającej na "powiadomieniu beneficjenta o nieuzasadnionym charakterze danej płatności". Jak to wskazano w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji pierwsze powiadomienie E.T. o nieuzasadnionym charakterze płatności nastąpiło z dniem [...] grudnia 2015 r. tj. z dniem doręczenia decyzji nr [...].

Jeżeli chodzi o pierwszą kwestię, to dla oceny dobrej lub złej wiary istotna jest świadomość beneficjenta. Generalnie przyjmuje się, że dobra wiara polega na usprawiedliwionym w danych okolicznościach przekonaniu, że podmiotowi przysługuje prawo czyli, że działał zgodnie z prawem. Może to być więc błędne, ale w danych okolicznościach usprawiedliwione przekonanie, że działa zgodnie z prawem. Dobra wiara jest oparta na przesłankach obiektywnych, wywodzących się ze stosunku będącego podstawą i przyczyną konkretnego stanu faktycznego. W dobrej wierze jest ten, kto powołuje się na pewne prawo lub stosunek prawny, mniemając, że one istnieją, choćby mniemanie to było błędne, jeżeli tylko błędność mniemania można w danych okolicznościach uznać za usprawiedliwioną. W złej wierze jest zaś ten, kto powołując się na pewne prawo lub stosunek prawny wie, że owo prawo lub stosunek prawny nie istnieje, albo też wprawdzie tego nie wie, ale jego braku wiedzy w danych okolicznościach nie można uznać za usprawiedliwiony. Określenie dobrej lub złej wiary oparte jest więc na istnieniu mniemania, wiedzy o prawie, przy uwzględnieniu usprawiedliwionego błędu. Zła wiara występuje, gdy brak świadomości o nieistnieniu pewnego prawa lub stosunku jest wynikiem niedbalstwa, niezachowania normalnej w danych okolicznościach stosowności. Strona będąca w złej wierze nie wie o prawie, ale przyjąć należy, że wiedziałaby, gdyby się zachowała należycie, a więc gdyby w konkretnej sytuacji postępowała rozsądnie i zgodnie z zasadami współżycia społecznego (por. wyroki NSA z dnia 18 stycznia 2012 r., sygn. akt II GSK 1209/11, z dnia 5 marca 2015 r., sygn. akt II GSK 21/14).

Ponieważ, jak to wskazano wyżej, z uwagi na charakter płatności rolnośrodowiskowej, obliczenie okresu przedawnienia w odniesieniu do wypłaconych skarżącemu beneficjentowi płatności powinno nastąpić odrębnie dla każdej z płatności dokonywanych w kolejnych latach, a zatem również dla każdej z dokonanych płatności powinna być dokonana ocena "dobrej wiary" beneficjenta. Oznacza to, że okoliczności dobrej wiary podnoszone przez skarżącego powinny być przez organ rozważone odrębnie w odniesieniu do dat otrzymania płatności za lata 2008, 2009 i 2010.

W tym kontekście zgodzić się należy ze stanowiskiem organu, że skarżący składając wniosek o przyznanie płatności za 2010r. i podpisując go nie pozostawał w dobrej wierze, albowiem był świadomy zobowiązań wynikających z realizacji zadania i znane mu były zasady na jakich pomoc ta jest przyznawana. Przypomnieć należy, że dobrą wiarę uchyla już brak staranności, a zatem w złej wierze jest ten, kto zna rzeczywisty stan rzeczy albo nawet wprawdzie go nie zna, ale mógł się o nim przy dołożeniu należytych starań dowiedzieć. Skoro skarżący w momencie składania wniosku o płatności za 2010r. wiedział o prawnym wymogu rolniczego użytkowania gruntów o powierzchni 77 ha , a przy dołożeniu należytych starań winien zorientować się, że rzeczywisty stan uprawianych gruntów rolnych nie odpowiada deklarowanemu (jest mniejszy o 3,67 ha) nie można uznać, że pozostawał w dobrej wierze.

Tego ustalenia odnośnie braku dobrej wiary skarżącego nie można jednak automatycznie przenieść na płatności za lata poprzednie - 2008 i 2009. Jak bowiem stwierdzono w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji (s.33) organ I instancji na żadnym etapie rozstrzygnięcia zawartego nie kwestionuje, że w roku 2008 zobowiązanie rolnośrodowiskowe nie było realizowane na całej powierzchni nim objętej, na powierzchni 77 ha i z uwagi na powyższe nieprawdziwe jest stwierdzenie strony, iż nadużyciem prawa było ustalenie w roku 2013, że już w roku 2008 na deklarowanej powierzchni były zakrzaczenia, ponieważ jak takie ustalenia nie miały miejsca w postępowaniu administracyjnym przeprowadzonym przez Kierownika Biura Powiatowego ARiMR.

Skoro zatem organy nie kwestionują, że w 2008 roku zobowiązanie było realizowane na całej powierzchni tj. 77 ha, a nie ma żadnych ustaleń w tym zakresie co do 2009 roku, to co najmniej przedwczesne jest założenie, że składając wnioski o przyznanie płatności za lata 2008 i 2009 i otrzymując płatności za te okresy, skarżący nie działał w dobrej wierze.

W tym zakresie brak jest szczegółowych ustaleń na okoliczność obliczenia okresu przedawnienia w odniesieniu do każdej z płatności za lata 2008, 2009 i 2010, a w konsekwencji brak jest stosownych rozważań co do możliwości zastosowania przytoczonych wyżej przepisów regulujących kwestię przedawnienia w odniesieniu do każdej z płatności.

Powyższe uchybienia miały istotny wpływ na wynik sprawy, co uzasadniało uchylenie zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a.

O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a. zasądzając od organu na rzecz skarżącego zwrot wpisu w kwocie 436 zł.