Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 475/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2015-05-21 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Wywłaszczanie nieruchomości
Skarżony organ: Minister Infrastruktury
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 § 1 pkt 1 c) i 135, art. 200
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Anna Szymańska (spr.), Sędziowie sędzia WSA Alina Balicka, sędzia WSA Łukasz Krzycki, Protokolant ref. staż. Aleksandra Larkiewicz, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 maja 2015 r. sprawy ze skargi [...] Zarządu Infrastruktury na decyzję Ministra Infrastruktury i Rozwoju z dnia [...] listopada 2014 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności orzeczenia 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję Ministra Infrastruktury z dnia [...] listopada 2010 r. nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku; 3. zasądza od Ministra Infrastruktury i Rozwoju na rzecz [...] Zarządu Infrastruktury kwotę 440 (czterysta czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] listopada 2014 r. ([...]) Minister Infrastruktury i Rozwoju – po rozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy wniesionego przez [...] Zarząd Infrastruktury - utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] listopada 2010r. (znak [...]) stwierdzającą nieważność orzeczenia Prezydium Rady Narodowej w W. z dnia [...] lipca 1953r. (nr [...]) o wywłaszczeniu nieruchomości położonej na terenie kolonii R. o pow. 2 ha 3700 m kw. w części dotyczącej obecnej działki nr ew. [...] o pow. 42,1488 ha oraz stwierdzającą wydanie z naruszeniem prawa wymienionej decyzji z dnia [...] lipca 1953r. w części dotyczącej kilku działek.

Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie sprawy:

Wskazaną decyzją z dnia [...] lipca 1953r. (nr [...]) Prezydium Rady Narodowej w W. wywłaszczyło na rzecz Skarbu Państwa m.in. nieruchomość położoną na terenie kolonii R. o pow. 2 ha 3700 m kw. Następnie orzeczeniem z dnia [...] lipca 1953r. Prezydium Rady Narodowej w W. przyznało na rzecz spadkobierców właściciela przedmiotowej nieruchomości J. W. – Z. C., B. M. oraz R. W. odszkodowanie pieniężne za wywłaszczoną nieruchomość. Następnie następcy prawni J. W. pismem z dnia 20 września 2006r. złożyli wniosek o stwierdzenie nieważności wymienionego orzeczenia o wywłaszczeniu w części nieruchomości o pow. 2ha 3700m kw. – wywłaszczenie nastąpiło bez przyznania uprawnionym stosownego odszkodowania. Do wniosku dołączył się Prezydent Miasta W. twierdząc, że orzeczenie zostało skierowane do osoby zmarłej, bowiem J. W. zmarł w dniu [...] czerwca 1932r, a zatem orzeczenie było niewykonalne w dniu jego wydania i ta niewykonalność ma trwały charakter.

Decyzją z dnia [...] listopada 2010r. (znak [...]) Minister Infrastruktury stwierdził nieważność orzeczenia Prezydium Rady Narodowej w W. z dnia [...] lipca 1953r. (nr [...]) o wywłaszczeniu nieruchomości położonej na terenie kolonii R. o pow. 2 ha 3700 m kw. w części dotyczącej obecnej działki nr ew. [...] o pow. 42,1488 ha, natomiast co do kilku działek, które zostały zbyte stwierdził, że powyższe orzeczenie zostało wydane z naruszeniem prawa. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia Minister wskazał art. 156 § 1 pkt 2 i 5 k.p.a., art. 157 § 1 k.p.a. oraz art. 158 § 1 i 2 k.p.a. W obszernym uzasadnieniu organ wskazał na dwie przesłanki uzasadniające stwierdzenie nieważności orzeczenia o wywłaszczeniu. Przede wszystkim ustalono, że wskazywany w historycznym postępowaniu jako właściciel J. W. zmarł w dniu [...] czerwca 1932r. Organ nadzoru powołując art. 22 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 24 września 1934r. Prawo o postępowaniu wywłaszczeniowym (Dz. U. 86, poz. 776 ze zm.), dalej: rozporządzenie, podniósł, że oznaczenie przedmiotu wywłaszczenia poprzez wskazanie w pkt 5 orzeczenia J. W. jako właściciela oraz określenia powierzchni nieruchomości bez podania informacji precyzującej nieruchomość czy też odwołania się do innych dokumentów, nie spełnia przesłanki prawidłowego określenia przedmiotu wywłaszczenia. Takie oznaczenie nieruchomości nie daje możliwości prawidłowego ustalenia granic wywłaszczanej nieruchomości. Zdaniem organu określenie przedmiotu wywłaszczenia powinno wskazywać go w sposób umożliwiający jego lokalizację i wykonanie decyzji. Treść pkt 5 orzeczenia z 1953r. nie pozwala na identyfikację przedmiotu wywłaszczenia, a tym samym prowadzi do niewykonalności zaskarżonego orzeczenia. Także wskazanie jako właściciela przejmowanej nieruchomości J. W. nie mogło prowadzić do prawidłowego oznaczenia wywłaszczanej nieruchomości z racji tego, że w dacie wywłaszczenia – w związku z działem spadku dokonanym aktem notarialnym w dniu [...] lipca 1942r. nieruchomość stanowiąca uprzednio własność J. W. i I. W., a następnie ich dzieci – stanowiła trzy odrębne nieruchomości zapisane w oddzielnych księgach wieczystych na rzecz różnych właścicieli. Co prawda księgi wieczyste w czasie wojny zaginęły, ale inne dokumenty uzyskane w postępowaniu nadzorczym potwierdzają podział nieruchomości i prawa przysługujące poszczególnym właścicielom. W tej sytuacji – zdaniem Ministra – niewykonalność pkt 5 orzeczenia z 1953r. ma charakter trwały w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 5 k.p.a.

Dalej wskazano, że J. W. bezspornie nie żył w dacie wydania orzeczenia o wywłaszczeniu. Zgodnie z art. 10 prawa o postępowaniu administracyjnem zdolność prawną i zdolność do działań osób władza oceniała według prawa cywilnego. Zgodnie natomiast z art. 2 § 1 dekretu z dnia 29 sierpnia 1945r. prawo osobowe (Dz. U. Nr 40, poz. 223) zdolność prawna człowieka rozpoczynała się z chwilą urodzenia, a z chwilą śmierci wygasała. W tej sytuacji J. W. nie mógł być stroną postępowania wywłaszczeniowego, a organ posiadał informację o fakcie, że wymieniony już nie żył. Zaniedbania organu skutkowały skierowaniem decyzji do osoby zmarłej, która nie mogła być stroną postępowania administracyjnego. Wobec tego decyzja jako skierowana do osoby zmarłej - była dotknięta wadą rażącego naruszenia prawa określoną w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.

Wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy został wniesiony przez [...] Zarząd Infrastruktury odnośnie rozstrzygnięcia skierowanego do działki nr ew. [...] o pow. 42,1488 ha. Właścicielem owej działki jest Skarb Państwa, natomiast Zarząd pozostaje jej trwałym zarządcą. W toku postępowania [...] Zarząd Infrastruktury pismem z dnia 16 maja 2013r. wniósł o stwierdzenie nieważności decyzji z dnia [...] listopada 2010r. z tego powodu, że została wydana z naruszeniem przepisów o właściwości, bowiem w sprawie winien orzekać Wojewoda [...], a nie minister (art. 156 §1 pkt 1 k.p.a.).

Minister Infrastruktury i Rozwoju decyzją z dnia [...] listopada 2014r. – zaskarżoną obecnie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie – utrzymał w mocy decyzję Ministra Infrastruktury z dnia [...] listopada 2010r.

W swoich rozważaniach potwierdził ustalenia oraz ocenę dokonaną w poprzedniej decyzji, mianowicie że zostały spełnione przesłanki dopuszczalności wywłaszczenia wskazane w art. 1 i 55 rozporządzenia. Przedmiotowa nieruchomość była niezbędna dla Skarbu Państwa – Departamentu Kwaterunkowego Ministerstwa Obrony Narodowej na cele budownictwa wojskowego realizowanego w ramach polityki obronności Państwa. Powołany zatem art. 55 rozporządzenia stanowił podstawę wszczęcia postępowania wywłaszczeniowego.

Zwrócono uwagę, że właściwy do orzekania o wywłaszczeniu i odszkodowaniu był wojewoda właściwy według położenia przedmiotu wywłaszczenia. W toku postępowania jednak weszła w życie ustawa z dnia 20 marca 1950r. o terenowych organach jednolitej władzy państwowej (Dz. U. Nr 14, poz. 130) i zgodnie z art. 33 zostały zniesione stanowiska wojewody, wicewojewody, starosty, wicestarosty, prezydenta, wiceprezydenta miasta, burmistrza i wiceburmistrza oraz wójta i podwójciego. Zgodnie natomiast z art. 37 powołanej ustawy rady narodowe oraz ich organa przejęły dotychczasowy zakres właściwości zniesionych organów odpowiedniego stopnia.

Organ nadzoru przeanalizował poszczególne czynności podejmowane w toku postępowania wywłaszczeniowego zakończonego orzeczeniem z [...] lipca 1953r., dokonał oceny trybu prowadzącego do wydania orzeczenia o wywłaszczeniu i uznał, że doszło do naruszenia art. 21 w zw. z art. 56 pkt 1 rozporządzenia oraz art. 36 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 22 marca 1928r. o postępowaniu administracyjnem, bowiem rozprawa odbyła się przed upływem 7 dni.

W dalszym toku rozważań Minister stwierdził, że podziela poprzednie wywody co do wskazania w pkt 5 orzeczenia z 1953r. nieruchomości jako stanowiącej własność J. W. oraz określenia przedmiotu postępowania jako nieruchomości bez precyzyjnego podania cech umożliwiających jej zindywidualizowanie, zwłaszcza, że nieruchomość ta w wyniku działku spadku po J. W. uległa podziałowi na trzy odrębne nieruchomości, zapisane na rzecz trzech różnych podmiotów. Okoliczności te – zdaniem organu – wyczerpują dyspozycję art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. co uzasadnia stwierdzenie nieważności orzeczenia z 1953r. W kwestii opisu nieruchomości to organ zwrócił uwagę na brzmienie art. 22 rozporządzenia, który stanowił, że orzeczenie o wywłaszczeniu powinno określać przedmiot wywłaszczenia, a więc wskazywać go w sposób umożliwiający jego lokalizację. Treść natomiast pkt 5 orzeczenia nie pozwala na identyfikację przedmiotu wywłaszczenia, a tym samym prowadzi do jego niewykonalności. Ponadto wskazanie jako właściciela nieżyjącego J. W. również nie mogło prowadzić do prawidłowego oznaczenia nieruchomości, skoro w dacie orzekania sporna nieruchomość stanowiła trzy odrębne posiadłości. Z akt sprawy wynika, że granice wywłaszczonej nieruchomości obejmowały zarówno część nieruchomości Kolonia R. należącej do Z. C., jak i część nieruchomości oznaczonej jako Kolonia R., która w dacie wywłaszczenia stanowiła własność B. M. W tej sytuacji pkt 5 orzeczenia z 1953r. jest niewykonalny i niewykonalność ma charakter trwały.

Odnośnie wskazania J. W. jako strony postępowania, to zdaniem Ministra wadliwość ta może być zakwalifikowana jako wypełniająca dyspozycję art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. nie zaś – jak twierdzi [...] Zarząd Infrastruktury – art. 156 § 1 pkt 4 k.p.a.

Na zakończenie organ wskazał, że stosownie do art. 156 § 2 k.p.a. nie stwierdza się nieważności decyzji z przyczyn wymienionych w § 1 pkt 1, 3, 4, 7 jeżeli od dnia jej doręczenia lub ogłoszenia minęło 10 lat, a także gdy decyzja wywołała nieodwracalne skutki prawne.

Organ stwierdził, że nie można wywodzić – skoro właścicielem działki nr [...] jest Skarb Państwa - że tutaj wystąpiły nieodwracalne skutki prawne. Z tego względu, co do tej działki, organ stwierdził nieważność orzeczenia o wywłaszczeniu, w zakresie natomiast pozostałych działek, których właścicielami są osoby fizyczne bądź też współwłaścicielami, które nabyły działki w drodze czynności cywilnych – wystąpiły nieodwracalne skutki prawne, które uniemożliwiają stwierdzenie nieważności orzeczenia wywłaszczeniowego.

Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniósł [...] Zarząd Infrastruktury, zaskarżając w całości decyzję Ministra Infrastruktury i Rozwoju z dnia [...] listopada 2014r. i wnosząc o jej uchylenie. Decyzji tej zarzucono naruszenie przepisów postępowania w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy tj. art. 6, 7, 8, 77 § 1 oraz 107 k.p.a. polegające na dowolnej argumentacji w oderwaniu od przepisów prawa materialnego oraz braku dokładności i precyzji w wyjaśnieniu stanu faktycznego.

Rozwijając ten zarzut skarżący wywodzi, że organ nie wykazał, że jest właściwy w przedmiocie orzekania o stwierdzeniu nieważności orzeczenia Prezydium Rady Narodowej W. Zdaniem skarżącego nie można wykluczyć, że analiza okoliczności sprawy doprowadziłaby do wniosku, że to wojewoda, nie zaś minister byłby właściwy do orzekania w tej sprawie. Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji nie wynika, czy organ zastosował właściwe przepisy prawa.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując zajęte w sprawie stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2014r, poz. 1647) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w toku dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organ administracji rozpoznając sprawę nie naruszył prawa w stopniu mającym wpływ na wynik postępowania. Przy czym stosownie do przepisu art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012r. poz. 270 ze zm.), dalej p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Rozpoznając sprawę w ramach wskazanych ustawowych kryteriów stwierdzić należy, że skarga jest zasadna, choć jedyny właściwie argument skargi jest niesłuszny. Odnosząc się na wstępie do niego Sąd podkreśla, że prawidłowo jako organ nadzoru postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia wydanego przez Prezydium Rady Narodowej w W. prowadził organ rangi ministra. W odpowiedzi na skargę Minister Infrastruktury i Rozwoju przywołał szereg wyroków Naczelnego Sądu Administracyjnego na poparcie stanowiska, że jednak organem nadzoru w tego rodzaju sprawach jest minister, nie wojewoda. Sąd orzekający po dokonaniu analizy przywołanych w odpowiedzi na skargę wyroków stwierdza, że poza jednym tj. wyrokiem NSA z dnia 9 maja 2014r., sygn. akt I OSK 2609/12, wszystkie orzeczenia dotyczyły stanu faktycznego polegającego na tym, że prowadzone było postępowanie nadzorcze w stosunku do orzeczenia o wywłaszczeniu wydanego przez wojewódzką radę narodową. W tym zakresie pozostaje aktualne wypracowane przez orzecznictwo stanowisko, że organem nadzoru w tego rodzaju sprawach jest minister. Natomiast w niniejszej sprawie orzeczenie zostało wydane przez radę narodową niższego stopnia tj. Prezydium Rady Narodowej w W. i zapewne z tego względu powstała wątpliwość po stronie skarżącego co do organu właściwego do wydania decyzji. Odnośnie prezydium rady narodowej stopnia podstawowego, to jedynie wyrok o sygn. akt I OSK 2609/12 zapadł w stanie faktycznym, kiedy postępowanie nadzorcze dotyczyło orzeczenia wydanego przez radę narodową dzielnicową, nie zaś szczebla wojewódzkiego. Tymczasem z art. 38 ust. 2 ustawy z dnia 20 marca 1950 r. o terenowych organach jednolitej władzy państwowej (Dz. U. Nr 14, poz. 130 ze zm.) wynika, że przepisy ustawy dotyczące wojewódzkich rad narodowych i ich organów stosuje się odpowiednio do rad narodowych i jej organów w m. st. Warszawy i w m. Łodzi. Oznacza to, że ustawowe uprawnienia zastrzeżone dla rad wojewódzkich mogą wykonywać w dwóch wypadkach rady miejskie. Nie oznacza to jednak, że w ten sposób uległa zmianie generalna kompetencja rad wojewódzkich do orzekania w sprawach dla nich zastrzeżonych, w tym na podstawie art. 3 § 1 rozporządzenia wywłaszczeniowego. Nadal rady te, z racji specjalnej delegacji ustawowej, realizowały kompetencje zastrzeżone dla rad wojewódzkich. Delegowanie tych kompetencji na dwie rady miejskie nie zmienia istoty postępowania prowadzonego przez te organy i właściwości organów uprawnionych do kontroli tych orzeczeń.

Z tego względu decyzje w sprawie wywłaszczenia wydawane przez prezydia rad miejskich Warszawy i Łodzi podlegają takiemu samemu trybowi nadzwyczajnemu jak decyzje podejmowane przez rady wojewódzkie. Oznacza to, że organem właściwym tj. organem wyższego stopnia w rozumieniu art. 157 § 1 K.p.a., właściwym do stwierdzenia nieważności decyzji wydanej przez radę miejską Warszawy lub Łodzi, jest organ nadzoru właściwy dla rad wojewódzkich tj. minister.

Daleko natomiast dalej idącą kwestią przy rozstrzyganiu w niniejszej sprawie jest możliwość zastosowania w niniejszej sprawie przepisu art. 156 § 2 k.p.a. w sytuacji gdy organ uzna, że doszło do wystąpienia przesłanki opisanej w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a tj. gdy jako podstawę stwierdzenia nieważności organ zakwalifikuje przesłankę rażącego naruszenia prawa.

Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Ministra Infrastruktury i Rozwoju, który przyznał, że przy wydaniu orzeczenia o wywłaszczeniu doszło do nieprawidłowości, które zostały zakwalifikowane jako podstawy nieważności wskazane w art. 156 § 1 pkt 2 i pkt 5 k.p.a. Zgodnie z tymi przepisami organ administracji stwierdza nieważność decyzji, która została wydana z rażącym naruszeniem prawa oraz była niewykonalna w dniu jej wydania i jej niewykonalność ma charakter trwały. W kontekście przywołanych przepisów organ ustalił, że orzeczenie wywłaszczeniowe wydane [...] lipca 1953r. dotyczące wywłaszczenia nieruchomości położonej na terenie kolonii R. o powierzchni 2 ha 3700 m kw. zostało skierowane do osoby nie mającej zdolności prawnej, która to kwestia analogicznie jak obecnie, wówczas była regulowana przepisami dekretu z dnia 29 sierpnia 1945r. prawo osobowe (Dz. U. Nr 40, poz. 223). Wskazywany w orzeczeniu jakoby właściciel przejmowanej nieruchomości J. W. nie żył od 1932r., a zatem nie miał zdolności prawnej. Takie uchybienie jest traktowane w orzecznictwie jako rażące naruszenie prawa (pkt 2), nie zaś skierowanie decyzji do osoby nie będącej stroną w sprawie (pkt 4) - vide wyroki NSA z dnia 6 czerwca 2012r., sygn. akt I OSK 829/11 oraz z dnia 6 czerwca 2013r., sygn. akt II OSK 383/12.

Odnośnie natomiast ustalonej okoliczności, że nieruchomość stanowiąca uprzednio własność J. W. została przed wywłaszczeniem podzielona na skutek przeprowadzenia działu spadku - na trzy odrębne nieruchomości i stanowiła własność trzech osób, do których nie adresowano orzeczenia o wywłaszczeniu, ponadto nie było możliwe zindywidualizowanie – również z tego powodu – przejmowanej nieruchomości – organ przyjął tezę, że w ten sposób doszło do rażącego naruszenia art. 22 § 2 pkt 1 rozporządzenia, który stanowił, że orzeczenie o wywłaszczeniu powinno w szczególności zawierać ustalenie przedmiotu i rozmiaru wywłaszczenia. Na konieczność precyzyjnego ustalenia przejmowanej na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości wskazywało orzecznictwo sądów administracyjnych w sprawach: wyrok NSA z dnia 29 listopada 1999r., sygn. akt IV SA 1632/97 oraz WSA w Warszawie z dnia 4 lipca 2006r.,sygn. akt IV SA/Wa 2270/05. Wówczas jako podstawę rażącego naruszenia prawa przyjmowano nieprecyzyjne określenie nieruchomości, której własność została odjęta osobom fizycznym. Co prawda w niniejszej sprawie stan faktyczny kształtuje się nieco odmiennie od stanów, na gruncie których wypracowano stanowisko zaprezentowane w przywołanych wyżej wyrokach, jednak tak obecnie, jak i poprzednio u podstaw takiej kwalifikacji prawnej tkwiła konieczność precyzyjnego i nie wywołującego wątpliwości określenia przedmiotu przejęcia. Skoro w obydwu przypadkach - orzeczeń wydawanych na podstawie przepisów dekretu z dnia 27 lipca 1949 r. o przejęciu na własność Skarbu Państwa nie pozostających z faktycznym władaniu właścicieli nieruchomości ziemskich, położonych w niektórych powiatach województwa białostockiego, lubelskiego, rzeszowskiego i krakowskiego (Dz. U. Nr 46, poz. 339 ze zm.), jak i wywłaszczeń dokonywanych na podstawie omawianego rozporządzenia - zostało odjęte prawo własności na rzecz Skarbu Państwa i obydwa orzeczenia miały charakter restrykcyjny wobec właścicieli, jako że następowało to bez ich zgody i możliwości realnego zanegowania rozstrzygnięcia – nie ma przeszkód, aby orzecznictwo wypracowane na potrzeby tamtych postępowań odpowiednio wykorzystać we wszelkich postępowaniach, których celem było odjęcie prawa własności na rzecz Skarbu Państwa. I słusznie w takiej sytuacji organ przyjął, że poprzez niedookreślenie nieruchomości, które zostają przejęte w ramach wywłaszczenia doszło do rażącego naruszenia art. 22 § 2 pkt 1 rozporządzenia.

Sąd orzekający nie stwierdza natomiast, aby w ustalonym i nie kwestionowanym przez strony stanie faktycznym doszło do wystąpienia przesłanki wskazanej przez organ tj. art. 156 § 1 pkt 5 k.p.a. tj. decyzja była niewykonalna w dniu jej wydania i jej niewykonalność miała charakter trwały. Nie można wykluczyć, że w ówczesnych standardach wykonanie decyzji mogło nastręczać pewne kłopoty, ale niewątpliwie gdyby nawet ta niewykonalność miała miejsce, to nie miała ona charakteru trwałego. Świadczy o tym dalszy, niczym nie zakłócony, obrót prawny co do części nieruchomości, jak również ustabilizowana sytuacja prawna nieruchomości stanowiącej obecnie działkę nr ew. [...]. Organy zatem nie napotkały żadnych trwałych przeszkód, aby dokonać wszelkich faktycznych, jak również prawnych procedur, aby Skarb Państwa stał się właścicielem przejętych nieruchomości i zrealizował cele ze względu na które nastąpiło wywłaszczenie.

W takiej sytuacji należy przyjąć, że zaistniały jedynie przesłanki nieważności wskazane w art 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Przepis art. 156 k.p.a. jednak składa się z dwóch paragrafów, a drugi z nich w pewnym zakresie, istotnym dla niniejszego rozstrzygnięcia był przedmiotem rozważań Trybunału Konstytucyjnego. Dotyczy to wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 12 maja 2015r. (sygn. akt P 46/13), który brzmi: "Art. 156 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. – Kodeks postepowania administracyjnego w zakresie, w jakim nie wyłącza dopuszczalności stwierdzenia nieważności decyzji wydanej z rażącym naruszeniem prawa, gdy od wydania decyzji nastąpił znaczny upływ czasu, a decyzja była podstawą nabycia prawa lub ekspektatywy, jest niezgodny z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej". Co prawda w dacie orzekania przez tutejszy Sąd nie zostało sporządzone uzasadnienie pisemne, ale wyrok jako taki obowiązuje i jedynie możliwe było wykorzystanie motywów ustnych zaprezentowanych przez Trybunał Konstytucyjny. Wyroku tego nie mógł także znać organ orzekający w sprawie.

Niemniej w dacie wyrokowania Trybunał Konstytucyjny zajął stanowisko w przedmiocie zasadniczym dla procedowania w niniejszej sprawie, stąd nie było możliwe uchylenie się przez sąd orzekający od odniesienia się do tegoż wyroku. W tym względzie orzecznictwo jest w zasadzie jednolite i sprowadza się do tezy, że sąd może nie zastosować przepisu uznanego przez Trybunał Konstytucyjny za niezgodny z ustawą zasadniczą.

Naczelny Sąd Administracyjnych w wyrokach z dnia 4 grudnia 2014 r., sygn. akt II OSK 2696/14 i z dnia 9 grudnia 2014 r., sygn. akt II OSK 2707/14 i sygn. akt II OSK 2713/14 podkreślił, że akt normatywny uchylony (w całości lub w części) na skutek orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego, niezależnie od odroczenia utraty jego mocy obowiązującej, traci cechę domniemania konstytucyjności. Wzruszenie tego domniemania następuje już z momentem ogłoszenia wyroku Trybunału na sali rozpraw (podobnie: wyroki Trybunału Konstytucyjnego: z dnia 27 kwietnia 2005 r., sygn. akt P 1/05, OTK-A z 2005 r., nr 4, poz. 42; z dnia 13 marca 2007 r., sygn. akt K 8/07, OTK-A z 2007 r., nr 3, poz. 26; z dnia 11 maja 2007r. sygn. akt K 2/07, OTK-A z 2007 r., nr 5, poz. 48). Z tą też chwilą nie ma już żadnych wątpliwości, że taki akt nie spełnia standardów konstytucyjnych. Po drugie, na skutek orzeczenia o niekonstytucyjności aktu normatywnego następuje zmiana stanu prawnego (por. wyrok z dnia 23 stycznia 2007 r., sygn. akt III PK 96/06, OSNP z 2008 r., nr 5- 6, poz. 61). Sąd bowiem, rekonstruując podstawę rozstrzygnięcia, zobowiązany jest uwzględnić wszystkie normy obowiązujące w systemie prawnym, w tym te o charakterze konstytucyjnym i stosować w tym zakresie reguły kolizyjne – lex superior derogat legi inferiori. Stąd nie ma żadnych racjonalnych przesłanek, by kończyć postępowanie na podstawie niekonstytucyjnych przepisów, a następnie wznawiać zakończone w ten sposób postępowania. Takie działanie sądów byłoby dysfunkcjonalne (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 24 stycznia 2006 r., sygn. akt I PK 116/05, OSNP z 2006 r., z. 23- 24, poz. 353 i z dnia 5 czerwca 2007 r., sygn. akt I PK 6/07, OSNP 2008 r., z. 15- 16, poz. 213 oraz wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 lutego 2006 r., sygn. akt II OSK 1403/05; z dnia 9 marca 2010 r., sygn. akt I FSK 105/09).

Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 4 grudnia 2014 r., sygn. akt II OSK 2696/14 zwrócił uwagę, że argumentem przemawiającym za niestosowaniem przepisu, który utracił domniemanie konstytucyjności, jest ochrona praw jednostki oraz ekonomia procesowa. Zdaniem NSA, także odsyłanie w niektórych kategoriach spraw na drogę wznowienia postępowania byłoby sprzeczne z regułami demokratycznego państwa prawnego, urzeczywistniającego zasady sprawiedliwości społecznej z uwagi na konieczność ochrony innych wartości konstytucyjnych (por. R. Hauser, J. Trzciński. Prawotwórcze znaczenie orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego. Wyd. 2. Warszawa 2010 r., str. 52, 102).

Z tych wszystkich względów, choć niewątpliwie zadanie sądu orzekającego jest dosyć trudne, gdyż może oprzeć się jedynie na ustnych motywach wyroku, nie było możliwe zaakceptowanie orzeczenia, które zapadło na gruncie niekonstytucyjnego przepisu prawa. Trybunał w przywołanym wyroku (ustnych motywach) uznał, że ustawodawca określając przesłanki stwierdzenia nieważności decyzji oraz zakres ich zastosowania, powinien brać pod uwagę wszystkie zasady mieszczące się w klauzuli państwa prawnego (art. 2 Konstytucji). Przesłanek tych nie można oceniać wyłącznie z punktu widzenia tego aspektu zasady praworządności, który uzasadnia rozwiązania prawne zmierzające do eliminacji z obrotu wadliwych decyzji administracyjnych. Zasada praworządności nie uzasadnia rozwiązania prawnego umożliwiającego stwierdzenie nieważności ostatecznej decyzji administracyjnej, gdy decyzja ta korzystała przez kilkadziesiąt lat z domniemania zgodności z prawem, wywołuje skutki polegające na nabyciu prawa lub ukształtowania ekspektatywy nabycia praw. Stwierdzenie nieważności nie może powodować zmiany ukształtowanej od kilkudziesięciu lat sytuacji prawnej adresatów decyzji podlegającej obecnie unieważnieniu.

Mając na uwadze fakt wydania wyroku przez Trybunał Konstytucyjny odnoszącego skutki w obowiązującym prawie, Sąd nie był władny poczynić innych ustaleń oraz przeprowadzić wykładni prawa pozostającej w opozycji do przytoczonego wyroku Trybunału Konstytucyjnego w sytuacji gdy ocena zawarta w niniejszym wyroku koncentruje się na przydaniu orzeczeniu o wywłaszczeniu tych cech, które uzasadniają zakwalifikowanie ich jako pkt 2) art. 156 §1 k.p.a.

Mając na uwadze, że przy wydaniu zaskarżonej decyzji doszło do naruszenia przepisów regulujących postępowanie wyjaśniające tj. art. 7, 77 § 1, art. 80 i 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 156 § 2 k.p.a. należało zaskarżoną decyzję uchylić, jak również utrzymaną nią w mocy uprzednią decyzję z dnia [...] listopada 2010r. – na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 c) i 135 p.p.s.a. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a. Sąd nie był uprawniony do zastosowania art. 145 § 1 pkt 1b) p.p.s.a. ze względu na to, że stosownie do art. 147 k.p.a. wznowienie postępowania z przyczyny określonej w art. 145a k.p.a. następuje wyłącznie na wniosek strony, a żadna strona w tym zakresie wniosku nie złożyła.