Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt IV SA/Gl 642/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2014-01-16 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6149 Inne o symbolu podstawowym 614
Hasła tematyczne: Oświata
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a, art. 135, art. 152, art. 200, art. 209
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 70b
journal: Dz.U. 2004 nr 256 poz 2572
law: Ustawa z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty - tekst jednolity
journal: Dz.U.UE.L 2006 nr 379 poz 5 art. 2 ust. 5
law: Rozporządzenie Komisji (WE) Nr 1998/2006 z dnia 15 grudnia 2006 r. w sprawie stosowania art. 87 i 88 Traktatu do pomocy de minimis.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Tadeusz Michalik Sędziowie Sędzia WSA Beata Kalaga – Gajewska (spr.) Sędzia WSA Edyta Żarkiewicz Protokolant specjalista Magdalena Nowacka-Brzeźniak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 stycznia 2014 r. sprawy ze skargi R. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie dofinansowania kosztów nauki zawodu młodocianego pracownika 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrz Miasta L. z dnia [...] nr [...], 2) określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana, 3) zasądza od wymienionego organu na rzecz skarżącego kwotę 200 zł ( słownie: dwieście złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Wnioskiem z dnia [...] R.W. zwrócił się do Urzędu Gminy L. o przyznanie dofinansowania kosztów kształcenia młodocianego pracownika M.G.

Burmistrz Miasta L., po rozpatrzeniu tego wniosku, decyzją z dnia [...], nr [...], na podstawie art. 70 b ust. 6 w związku z ust. 1-3, 5, 7, 11 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz. U. z 2011r. nr 205, poz. 1206 z późn. zm.), art. 14 ustawy z dnia 19 sierpnia 2011 r. o zmianie ustawy o systemie oświaty oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2000 r. nr 98, poz. 1071 z późn. zm), art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. nr 98, poz. 1071 z późn. zm.), art. 2 ust. 5 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1998/2006 z dnia 15 grudnia 2006 r. w sprawie zastosowania art. 87 i 88 Traktatu do pomocy de minimis (Dz. Urz. UE L 379 z 28.12.2006 r. s.5), § 8 ust. 2 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej w sprawie refundowania ze środków Funduszu Pracy wynagrodzeń wypłacanych młodocianym pracownikom (Dz. U. z 2007 r. nr 77, poz. 518), przyznał R.W., prowadzącemu działalność gospodarczą pod nazwą [...], dofinansowanie kosztów nauki zawodu młodocianego pracownika M.G. (ur. [...]) za 24 pełne miesiące prowadzenia nauki zawodu w kwocie [...] zł.

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że jako pracodawcy przysługuje mu dofinansowanie w wysokości [...]zł. pomniejszone o pomoc wypłaconą przez [...] Wojewódzką Komendę OHP oraz szczegółowo przedstawił sposób wyliczenia tej kwoty. Przyjął, że zgodnie z art. 70b ust. 11 ustawy o systemie oświaty dofinansowanie kosztów kształcenia młodocianego pracownika jest pomocą de minimis, zatem wnioskodawca (pracodawca) aby otrzymać dofinansowanie musi oprócz warunków określonych w art. 70b ust. 1, 5 i 7 ustawy o systemie oświaty spełniać również warunki określone w rozporządzeniu Komisji (WE) nr 1998/2006 z dnia 15 grudnia 2006 r. w sprawie zastosowania art. 87 i 88 Traktatu do pomocy de minimis (Dz. Urz. UE L 379 z 28.12.2006 r. s. 5). Zgodnie z art. 2 ust. 5 tego rozporządzenia pomocy de minimis nie należy łączyć z pomocą państwa w odniesieniu do tych samych kosztów kwalifikowanych, w przypadku gdyby taka kumulacja miała skutkować osiągnięciem wyższego poziomu intensywności, niż ustalony pod katem specyficznych uwarunkowań każdego przypadku w rozporządzeniu o zwolnieniu grupowym lub decyzji przyjętej przez Komisję. Refundacja otrzymana przez wnioskodawcę z OHP jest pomocą szkoleniową, dla której zgodnie z § 8 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 26 kwietnia 2007 r. w sprawie refundowania ze środków Funduszu Pracy wynagrodzeń wypłacanych młodocianym pracownikom (Dz. U. nr 77, poz. 518 z późn. zm.) maksymalna intensywność pomocy szkoleniowej wynosi 80% kosztów kwalifikujących się do objęcia pomocą. Biorąc powyższe pod uwagę organ uznał, że wysokość kosztów kwalifikowanych dla pracodawcy stanowi kwotę [...]zł., a 80% tej kwoty wynosi [...]zł. Tak więc łączna kwota pomocy na dofinansowanie kształcenia ucznia nie może przekraczać kwoty [...]zł. Skoro pracodawca otrzymał już dofinansowanie z OHP w kwocie [...]zł. to, w oparciu o przepis art. 70b ustawy o systemie oświaty, przysługuje mu dofinansowanie w wysokości [...]zł. jako różnica między górnym progiem dopuszczalnej pomocy ([...]zł.), a pomocą wypłaconą przez OHP ([...]zł.).

W odwołaniu od tej decyzji R.W. wniósł o jej uchylenie w całości i przyznanie dofinansowania kosztów nauki zawodu pracownika M.G. w kwocie [...]zł. oraz zakwestionował stanowisko organu, iż w jego sprawie przyznania mu dofinansowania mają zastosowanie przepisy o pomocy de minimis. Zdaniem odwołującego, znowelizowany przepis art. 70b ust. 11 ustawy o systemie oświaty wszedł w życie z dniem 1 września 2012 r., w związku z tym, powinien być stosowany do każdego przypadku pomocy udzielonej od tego dnia. Umowa z młodocianym pracownikiem M.G. została podpisana w dniu [...], zatem prawo do uzyskania dofinansowania zostało nabyte w chwili spełnienia przesłanek do jego uzyskania, a więc przed dniem [...]. Wobec powyższego, do uzyskania dofinansowania w przedmiotowej sprawie należy stosować stare przepisy i traktować to dofinansowanie jako pomoc na szkolenie, a nie jako pomoc de minimis. Odrębne potraktowanie tej sytuacji powodowałoby bowiem naruszenie zasady niedziałania prawa wstecz.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w C. decyzją z dnia [...], nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1, art. 6 i art. 104 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego w związku z art. 70b ust. 1 i ust. 11 ustawy o systemie oświaty oraz art. 39 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 800/2008 z dnia 6.08.2008 r. uznające niektóre rodzaje pomocy za zgodne ze wspólnym rynkiem w zastosowaniu art. 87 i 88 Traktatu (ogólne rozporządzenie w sprawie wyłączeń blokowych - Dz. U. UE L 2008.214.3), utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Kolegium, po przedstawieniu ustaleń faktycznych dokonanych przez organ pierwszoinstancyjny i przeanalizowaniu treści odwołania stwierdziło, że zgodnie z art. 6 K.p.a. organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa. Działanie na podstawie prawa w postępowaniu administracyjnym obejmuje dwa zasadnicze elementy, a mianowicie ustalenie przez organ administracji publicznej zdolności prawnej do prowadzenia postępowania w danej sprawie oraz zastosowanie przepisów prawa materialnego i przepisów prawa procesowego przy rozpoznaniu i rozstrzygnięciu sprawy. Zgodnie z art. 70b ustawy o systemie oświaty, pracodawca, który zawarł umowę o pracę z osobą młodocianą w celu przygotowania zawodowego, może ubiegać się o środki przeznaczone na częściowe pokrycie kosztów jej kształcenia. Środki przekazywane w formie dotacji pochodzą z Funduszu Pracy i stanowią dla pracodawcy pomoc publiczną. W brzmieniu obowiązującym do dnia 31 sierpnia 2012 r. ustawy o systemie oświaty, jej przepisy nie dokonywały jednak kwalifikacji tej dotacji w kontekście przepisów o pomocy publicznej. Dopiero w art. 1 pkt 31 lit. c) ustawy z dnia 19 sierpnia 2011 r. o zmianie ustawy o systemie oświaty oraz niektórych innych ustaw jednoznacznie określono, że dofinansowanie to stanowi pomoc de minimis udzieloną zgodnie z warunkami określonymi w rozporządzeniu Komisji (WE) nr 1998/2006 z dnia 15 grudnia 2006 r. w sprawie zastosowania art. 87 i 88 Traktatu do pomocy de minimis. Powołany przepis art. 70b ust. 11 ustawy o systemie oświaty, na mocy art. 22 ustawy zmieniającej wszedł w życie z dniem 1 września 2012 r. Oznacza to, że wszystkie sprawy o dofinansowanie kosztów kształcenia pracownika młodocianego rozpatrywane po dniu 1 września 2012 r. rozpatrywane są w kontekście pomocy de minimis. Obowiązek stosowania przepisów o pomocy publicznej w odniesieniu do wsparcia udzielanego ze środków publicznych na rzecz podmiotów prowadzących działalność gospodarczą, wynika wprost z przepisów Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej. A zatem fakt, iż w przepisach krajowych (w tym przypadku w ustawie o systemie oświaty) brak było jednoznacznego wskazania, iż przedmiotowa dotacja stanowi pomoc publiczną, nie oznacza, że dotacja ta, spełniając przesłanki określone w art. 107 ust. 1 Traktatu, nie podlegała przepisom o pomocy publicznej. Jednocześnie organ odwoławczy zauważył, że w stanie prawnym obowiązującym od 1 września 2012 r. możliwość uzyskania dofinansowania kosztów poniesionych z tytułu zatrudnienia i przygotowania zawodowego młodocianych daje pracodawcy, poza ustawą o systemie oświaty, również art. 12 ust. 6 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz. U. nr 99, poz. 1001 z późn. zm.). Tryb i zasady jej udzielania określa rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 266 kwietnia 2007 r. w sprawie refundowania ze środków Funduszu Pracy wynagrodzeń młodocianym pracownikom (Dz. U. nr 77, poz. 518 z późn. zm.). Zgodnie z art. 2 pkt 5 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1998/2006 pomoc de minimis kumuluje się z pomocą inną niż de minimis (np. na szkolenia) w odniesieniu do tych samych kosztów kwalifikowanych. Oznacza to, że pomocy de minimis nie należy łączyć z inną pomocą (w odniesieniu do tych samych kosztów), jeżeli jej udzielenie doprowadziłoby do przekroczenia intensywności tej pomocy (na szkolenia). Jeśli zarówno pomoc de minimis (dotacja z gminy), jak i pomoc na szkolenie (refundacja OHP) odnoszą się do tej samej osoby młodocianej, wówczas podlegają one kumulacji, ponieważ pokrywają te same koszty kwalifikujące się do pomocy (koszty zatrudnienia i przygotowania zawodowego młodocianego, przy czym zatrudnienie jest tu jedynie formalnym elementem kształcenia, podobnie jak w przypadku stażu czy praktyki). Wynika to z art. 39 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 800/2008 z dnia 6 sierpnia 2008 r. uznającego niektóre rodzaje pomocy za zgodne ze wspólnym rynkiem w zastosowaniu art. 87 i 88 Traktatu (ogólne rozporządzenie w sprawie wyłączeń blokowych (Dz. U. UE L 2008.214.3). Przepis ten stanowi, iż przepisy niniejszego rozporządzenia dotyczące pomocy inwestycyjnej i pomocy na zatrudnienie dla MŚP (małych i średnich przedsiębiorców) nie przewidują, jak miało to miejsce w przypadku rozporządzenia (WE) nr 70/2001, możliwości podwyższenia progu maksymalnej intensywności pomocy poprzez premię regionalną. Organ odwoławczy omówił zasady przyznawania regionalnej pomocy inwestycyjnej i pomocy na zatrudnienie oraz pomocy inwestycyjnej na ochronę środowiska, jak również wypełniania części D formularza przedstawianego przy ubieganiu się o pomoc de minimis. Rozpatrując wniosek o przyznanie dofinansowania kosztów kształcenia młodocianego pracownika organ w pierwszej kolejności zobowiązany jest ustalić intensywność pomocy już udzielonej wnioskodawcy (pkt 4 dodatkowych informacji znajdujących się pod tabelą D) oraz maksymalną intensywność dla niego dopuszczalną (pkt 3 pod tabelą D). W przedmiotowym zakresie organ pierwszej instancji ustalił, iż należność za 24 miesiące kształcenia młodocianego pracownika wynosi [...]zł ([...]zł x wskaźnik waloryzacji 105,7%). Kwota pomocy udzielonej pracodawcy przez [...] Wojewódzka Komendę OHP wynosi [...]zł. Zgodnie z § 8 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej w sprawie refundowania ze środków Funduszu Pracy wynagrodzeń wypłacanych młodocianym pracownikom maksymalna intensywność pomocy szkoleniowej wynosi 80% kosztów kwalifikujących się do objęcia pomocą. Wysokość kosztów kwalifikujących się do objęcia pomocą stanowi kwotę [...]zł. (wykazana przez pracodawcę we wniosku), a 80% tych kosztów wynosi [...]zł. Wysokość udzielonej pomocy na dofinansowanie kształcenia młodocianego nie może zatem przekroczyć ww. kwoty [...]zł. Uwzględniając otrzymaną przez pracodawcę pomoc udzieloną przez [...]WK OHP w wysokości [...]zł. (wykazana w tabeli D) oraz maksymalną intensywność pomocy szkoleniowej, kwotę dofinansowania wynikającą z pkt 3 należy obniżyć w taki sposób, aby łączna pomoc publiczna udzielona pracodawcy przy uwzględnieniu już udzielonej pomocy nie przekroczyła kwoty [...]zł. W konsekwencji dofinansowanie kosztów kształcenia młodocianego pracownika, jakie może przyznać gmina wynosi: [...]zł. minus [...]zł., co daje kwotę [...]zł., z tego powodu decyzja pierwszoinstancyjna jest prawidłowa.

R.W. zaskarżył powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach zarzucając jej naruszenie prawa materialnego, tj. art. 70b ust. 1 i 11 ustawy o systemie oświaty w związku z art. 39 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 800/2008 z dnia 6.08.2008 r. uznające niektóre rodzaje pomocy za zgodne ze wspólnym rynkiem w zastosowaniu art. 87 i 88 Traktatu (ogólne rozporządzenie w sprawie wyłączeń blokowych - Dz. U. UE L 2008.214.3), poprzez ich błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, iż przepisy te mają zastosowanie do przypadku pomocy udzielonej przed dniem 1 września 2012 r. oraz pominięciu okoliczności, iż w przypadku skarżącego pomoc ta została udzielona przed dniem 1 września 2012 r., albowiem dniem udzielenia pomocy jest dzień podpisania umowy o dofinansowanie. Zdaniem skarżącego, po zawarciu umowy o pracę z osobą młodocianą w celu przygotowania zawodowego pracodawca może ubiegać się o środki przeznaczone na częściowe pokrycie kosztów jej kształcenia. Środki te są przekazywane w formie dotacji i pochodzą z Funduszu Pracy oraz stanowią dla pracodawcy pomoc publiczną. W dotychczasowym brzmieniu do dnia 1 września 2012 r. ustawa o systemie oświaty nie dokonywała kwalifikacji tej dotacji jako pomocy publicznej. Dopiero w art. 1 pkt 3 lit. c) ustawy zmieniającej jednoznacznie określono, że dofinansowanie to stanowi pomoc de minimis udzielaną zgodnie z warunkami określonymi w rozporządzeniu Komisji (WE) nr 1998/2006 z dnia 15 grudnia 2006 r. w sprawie zastosowania art. 87 i 88 Traktatu do pomocy de minimis. Znowelizowany przepis wszedł w życie z dniem 1 września 2012 r. i powinien być stosowany do każdego przypadku pomocy udzielonej do tego dnia. Skoro, dniem udzielenia pomocy jest dzień podpisania umowy o dofinansowanie, to nawet jeżeli umowa jest realizowana po tym dniu, nie ma jednak konieczności kwalifikowania dofinansowania jako pomocy de minimis. Powyższe rozważania są oparte o stanowisko wyrażone przez Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia [...] (pismo Sekretarza Stanu Ministerstwa Edukacji Narodowej T.S. znak [...]). Umowa skarżącego została podpisana przez dniem 1 września 2012 r., czyli przed wejściem w życie znowelizowanych przepisów art. 70b ustawy o systemie oświaty, zatem słusznym i sprawiedliwym jest zastosowanie w sprawie przepisów dotychczasowych, do zdarzeń które miały miejsce przed wejściem w życie nowych przepisów. Przeciwne stanowisko zaprzecza teorii państwa prawa i jego pewności, albowiem obywatel nie może przewidzieć przyszłych zmian w zakresie prawa, które mogłyby go dotknąć.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w C. wniosło o jej oddalenie podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji oraz uznając zarzuty skarżącego za bezzasadne.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Z mocy art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest jedynie pod względem legalności czyli kontroli zgodności zaskarżonego aktu z prawem. Zakres tej kontroli wyznacza przepis art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm.), zwanej dalej w skrócie jako: "p.p.s.a.". Oznacza to, że badaniu w postępowaniu sądowym podlega prawidłowość zastosowania przez organy administracji publicznej przepisów prawa w odniesieniu do istniejącego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność zastosowania wykładni tych przepisów. Oceniając legalność zaskarżonej decyzji w świetle powołanych wyżej kryteriów oraz w oparciu o akta sprawy, Sąd stwierdził, że skarga zasługuje na uwzględnienie.

Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia stanowił art. 70 b ust. 1, 6, 7 i 11 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz. U. z 2004 r. nr 256, poz. 2572 z późn. zm.), w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 września 2012 r. Zgodnie z ust. 1 tego przepisu pracodawcom, którzy zawarli z młodocianymi pracownikami umowę o pracę w celu przygotowania zawodowego, przysługuje dofinansowanie kosztów kształcenia, jeżeli:

1) pracodawca lub osoba prowadząca zakład w imieniu pracodawcy albo osoba zatrudniona u pracodawcy posiada kwalifikacje wymagane do prowadzenia przygotowania zawodowego młodocianych określone w przepisach w sprawie przygotowania zawodowego młodocianych i ich wynagradzania;

2) młodociany pracownik ukończył naukę zawodu lub przyuczenie do wykonywania określonej pracy i zdał egzamin, zgodnie z przepisami, o których mowa w pkt 1.

Przywołane dofinansowanie przyznaje wójt (burmistrz, prezydent miasta) właściwy ze względu na miejsce zamieszkania młodocianego pracownika, w drodze decyzji, po stwierdzeniu spełnienia warunków określonych w art. 70 b ust. 1 ustawy o systemie oświaty (ust. 6). Dofinansowanie to jest przyznawane na wniosek pracodawcy złożony w terminie 3 miesięcy od ukończenia przez młodocianego pracownika nauki zawodu lub przyuczenia do wykonywania określonej pracy (ust. 7). Do wniosku należy dołączyć kopie: dokumentów potwierdzających spełnienie warunku, określonego w art. 70 b ust. 1 pkt 1 ustawy o systemie i oświaty; umowy o pracę z młodocianym pracownikiem w celu przygotowania zawodowego; dyplomu, świadectwa lub zaświadczenia, potwierdzającego spełnienie przesłanki opisanej w art. 70 b ust. 1 pkt 2 ustawy o systemie i oświaty.

W rozpatrywanej sprawie, w dniu [...] została zawarta umowa o pracę na czas 24 miesięcy od dnia [...] do dnia [...] pomiędzy skarżącym a młodocianym uczniem M.G. w celu przygotowania zawodowego - przyuczenia do wykonywania pracy w zawodzie [...]. Uczeń realizował też obowiązek szkolny i ukończył w dniu [...] Zasadniczą Szkołę Zawodową Nr [...] w L. o dwuletnim okresie nauczania. Następnie w dniu [...] zdał z wynikiem pozytywnym egzamin potwierdzający kwalifikacje w zawodzie [...]. Z ustaleń organów obu instancji wynika, że skarżący wywiązał się z obu warunków wynikających z art. 70 b ust. 1 ustawy o systemie oświaty.

Kwestia sporna dotyczyła tego, czy w niniejszej sprawie oba organy orzekające prawidłowo zastosowały przepis art. 70b ust. 11 ustawy o systemie oświaty, w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 września 2012 r. uznając, że pomoc na dofinansowanie ucznia stanowi pomoc de minimis udzielaną zgodnie z warunkami określonymi w rozporządzeniu Komisji (WE) nr 1998/2006 z dnia 15 grudnia 2006 r. w sprawie stosowania art. 87 i 88 Traktatu do pomocy de minimis (Dz. Urz. UE L 379 z 28.12.2006, str. 5), czy też powinny stosować art. 70b ustawy o systemie oświaty w brzmieniu dotychczasowym, a więc bez wspomnianego ust. 11. Ustęp ten dodany został przez art. 1 pkt 31 lit. c) ustawy z dnia 19 sierpnia 2011 r. (Dz. U. z 2011 r. nr 205, poz. 1206) zmieniającej ustawę z dniem 1 września 2012 r. i w akcie tym brak jest norm intertemporalnych wskazujących, jakie przepisy będą obowiązywały przy ocenianiu zasadności przyznawania dofinansowania kosztów kształcenia odbytego przed tą datą.

Nie ulega wątpliwości, że każda nowa ustawa, a w szczególności taka, która wprowadza zmiany w innych ustawach zgodnie z wymogami przyzwoitej legislacji, powinna zawierać przepisy przejściowe, które powinny łagodzić uciążliwe zmiany obowiązującego prawa (por. uchwała 7 sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 kwietnia 2006 r. o sygn. akt I OPS 1/06, dostępna w internetowej bazie orzeczeń NSA oraz orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 2 marca 1993 r. K 9/92 - OTK 1993 nr 1 poz. 6 i z dnia 24 maja 1994 r. K 1/94 - OTK 1994 nr 1 poz. 10). W sytuacji, gdy nowa ustawa nie reguluje kwestii intertemporalnych, "lukę" tę powinny wypełnić w drodze wykładni organy stosujące prawo. W tym zakresie prezentowany jest również pogląd, że brak jednoznacznego stanowiska ustawodawcy co do tego, jakie należy stosować przepisy do zdarzeń mających miejsce przed wejściem w życie nowych przepisów, nie oznacza istnienia luki w prawie (uchwała NSA z dnia 20 października 1997 r. FPK 11/97 - ONSA 1998 Nr 1 poz. 10; wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 10 maja 2004 r. SK 39/03 - OTK ZU 2004 nr 5/A poz. 40).

Powszechnie przyjmuje się, że co do zasady stosuje się przepisy materialne obowiązujące w dacie wydania decyzji, o ile ustawodawca nie stanowi inaczej. Wynika to z ustanowionej w art. 7 Konstytucji RP, jak również w art. 6 K.p.a., zasady praworządności, zgodnie z którą organy administracji publicznej działają na podstawie i w granicach prawa. Działanie na podstawie prawa, to działanie na podstawie przepisów obowiązujących w dniu wydawania decyzji administracyjnej. Zasada praworządności nakłada zatem na organy orzekające obowiązek ustalenia mocy wiążącej przepisu w dniu wydania decyzji. Po ustaleniu jego mocy obowiązującej, organy powinny podjąć czynności w celu ustalenia stanu faktycznego w sprawie, do którego zastosowany zostać powinien przepis obowiązujący w dniu orzekania. Od tej reguły mogą zostać wprowadzone odstępstwa przepisami przejściowymi (por. wyroki NSA z dnia 16 maja 2007 r. o sygn. I OSK 1080/06 oraz z dnia 21 czerwca 2006 r. o sygn. I OSK 943/05 - dostępne w internetowej bazie orzeczeń NSA i ONSAiWSA 2006/3/71).

Rozstrzygnięcie kwestii intertemporalnych przez ustawodawcę lub też w przypadku braku takiego rozstrzygnięcia w procesie stosowania prawa, polegać może na przyjęciu jednej z trzech zasad: po pierwsze - zasady bezpośredniego działania prawa (nowe prawo od momentu wejścia w życie reguluje wtedy także wszelkie zdarzenia z przeszłości); po drugie - zasady dalszego obowiązywania dawnego prawa, zgodnie z którą prawo to mimo wejścia w życie nowych regulacji ma zastosowanie do zdarzeń, które wystąpiły w przeszłości; po trzecie - zasady wyboru prawa, zgodnie z którą wybór reżimu prawnego mającego zastosowanie do zdarzeń zaistniałych przed wejściem w życie nowego prawa pozostawia się zainteresowanym podmiotom (por. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 31 stycznia 2005 r. P 9/04 - OTK 2005/1/9 oraz powołane w nim piśmiennictwo J. Mikołajewicz, "Prawo intertemporalne. Zagadnienia teoretycznoprawne", Poznań 2000, str. 62 oraz przywołana już wcześniej uchwała 7 sędziów NSA z dnia 10 kwietnia 2006 r. o sygn. I OPS 1/06). W sytuacji, gdy sam ustawodawca wyraźnie nie rozstrzyga w ustawie problemów intertemporalnych, nie ma jednoznacznej reguły mającej uniwersalne zastosowanie we wszystkich przypadkach. Z pewnością taką regułą nie może być automatyczne stosowanie przepisów nowej ustawy do stanów prawnych (zdarzeń) mających miejsce i zakończonych przed datą wejścia w życie nowej ustawy.

Do pozytywnych aspektów bezpośredniego działania ustawy nowej najczęściej zalicza się to, że w stosunku do wszystkich podmiotów mają zastosowanie te same nowe przepisy prawa, które przynajmniej z założenia, powinny lepiej odzwierciedlać aktualne stosunki prawne. Ponadto przepisy nowej ustawy są wyrazem woli ustawodawcy, która została powzięta później niż wola ustawodawcy, której wyrazem była ustawa wcześniejsza (por. P.Tuleja, Konstytucyjne podstawy prawa intertemporalnego w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego - Kwartalnik Prawa Prywatnego 1997, z. 1). To jednak, czy dać pierwszeństwo zasadzie dalszego działania przepisów dotychczasowych, czy też zasadzie bezpośredniego działania ustawy nowej, musi każdorazowo wynikać z konkretnej sprawy, charakteru przepisów podlegających zmianie, biorąc jednocześnie pod uwagę skutki, jakie może wywołać przyjęcie jednej lub drugiej zasady.

Jak słusznie wskazał NSA w powołanej wyżej uchwale 7 sędziów, na bezpośrednie działanie ustawy nowej, do zdarzeń mających miejsce przed jej wejściem w życie, powinien zdecydować się ustawodawca tylko w sytuacji, gdy za tym przemawia ważny interes publiczny, którego nie można wyważyć z interesem jednostki. Poza tym, bezpośrednie działanie prawa nowego, chociaż wygodne dla ustawodawcy z punktu widzenia porządku prawnego, w praktyce niesie liczne zagrożenia w postaci naruszenia zasady zaufania obywatela do państwa, zasady ochrony praw nabytych, czy też zasady nieretroakcji prawa, które to zasady wynikają z konstytucyjnej zasady demokratycznego państwa prawnego (art. 2 Konstytucji RP). W wyjątkowych okolicznościach dopuszcza się pewne odstępstwa od zasady lex retro non agit, jeżeli przemawia za tym konieczność realizacji innej zasady konstytucyjnej, a jednocześnie realizacja jej nie jest możliwa bez dopuszczenia wstecznego działania prawa (por. orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 maja 1986 r. U 1/86 - OTK 1986/1/2, z dnia 22 sierpnia 1990 r. K 7/90 - OTK 1990/1/5, z dnia 18 października 1994 r. K 2/94 - OTK 1994/2/36, z dnia 31 marca 1998 r. K 24/97 - OTK 1998/2/13, z dnia 3 października 2001 r. K 27/01 - OTK 2001/7/209, z dnia 10 października 2001 r., K 28/01 - OTK 2001/7/45).

Przyjęte przez ustawodawcę ustalenia w zakresie przepisów intertemporalnych, czy też przyjęte przez organ w drodze wykładni reguły intertemporalne w przypadku braku regulacji ustawowych, nie mogą naruszać podstawowych zasad konstytucyjnych. Jeżeli zatem decyzja organu administracji publicznej jest wydawana po wejściu w życie zmiany odpowiedniego przepisu, trzeba wziąć pod uwagę podstawową zasadę współczesnego prawa intertemporalnego, podkreślaną także w orzecznictwie (zob. np. wyrok SN z dnia 26 lipca 1991 r. PRN 34/91, Lex nr 10905), tj. regułę tempus regit actum, oznaczającą, że zdarzenie prawne należy oceniać wedle stanu prawnego obowiązującego w dacie, gdy miało ono miejsce, a bezpośrednie działanie nowego prawa uzależnione jest od wykazania ważnego interesu publicznego (por. wyrok TK z dnia 2 marca 1993 r., sygn. akt K 9/92, OTK 1993/1/6). Zasada niedziałania prawa wstecz nie ma więc charakteru absolutnego. Odstępstwo od niej jest w wyjątkowych sytuacjach dopuszczalne, gdy jest to konieczne dla realizacji wartości konstytucyjnej, ocenianej jako ważniejsza od wartości chronionej zakazem retroakcji ( por. wyrok TK z dnia 3 października 2001 r., K 27/01, OTK 2001/7/2009).

Z tego powodu zagadnienia intertemporalne należy badać na gruncie zasad konstytucyjnych, a zwłaszcza zasady zaufania obywateli do państwa i stanowionego przez nie prawa, zasady ochrony praw nabytych, równości obywateli wobec prawa oraz zasady sprawiedliwości, a w szczególności zakazu retroakcji. Zgodnie z tą ostatnią zasadą nie można ustanawiać przepisów prawa, które wiązałyby skutki prawne ze zdarzeniami prawnymi mającymi miejsce w przeszłości, a w razie wątpliwości co do czasu obowiązywania ustawy należy przyjmować, co wielokrotnie było wyrażane w orzecznictwie, że każdy przepis normuje przyszłość a nie przeszłość (por. uchwały NSA z dnia 20 października 1997 r. sygn. akt FPK 11/97; NSA z dnia 21 lutego 2000 r. sygn. akt OPS 6/99; NSA z dnia 12 marca 2001r. sygn. akt OPS 14/00, dostępne w internetowej bazie orzeczeń NSA oraz wyrok Sądu Najwyższego z dnia 26 lipca 1991 r. sygn. akt l PRN 34/31, Lex 10905). Przyjmuje się przy tym, że w razie kolizji, czy w sprawie ma zastosowanie przepis dotychczasowy, czy nowy, przepis dotychczasowy ma zastosowanie, jeżeli pod jego rządem powstał (zmienił się albo wygasł) stosunek prawny, którego treść została bezpośrednio wyznaczona przez ten przepis. Na tej podstawie sformułowana została ogólna zasada, w myśl której nowa ustawa nie ma być stosowana przy ocenie tak pozytywnych, jak i negatywnych skutków zdarzeń prawnych, które nastąpiły przed jej wejściem w życie (por. wyrok NSA z dnia 9 marca 2010 r. sygn. akt II GSK 443/09). Dodatkowo w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego podnosi się, że modyfikacje dokonywane przez wprowadzenie nowych przepisów odnoszących się do uprawnień przysługujących określonym podmiotom na mocy dotychczas obowiązującego prawa, nie tylko obniżają zaufanie obywateli do prawa, ale mogą również niejednokrotnie sprzeciwiać się ratio legis instytucji prawnej (wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 30 marca 2004 r., sygn. akt K 32/03, OTK-A 2004/3/22 oraz orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 4 października 1989 r. K 3/88 - OTK 1989/1/2, z dnia 15 lipca 1996 r. K 5/96 - OTK 19964/30, z dnia 30 listopada 1988 r. K 1/88 - OTK 1988/1/6, dnia 10 lipca 2000 r. SK 21/99 - OTK 2000/5/144).

W sytuacjach, gdy ustawodawca nie wypowiada się wyraźnie w kwestii przepisów przejściowych, należy przyjąć, że nowa ustawa ma z pewnością zastosowanie do zdarzeń prawnych powstałych po jej wejściu w życie, jak i do tych, które miały miejsce wcześniej jednak trwają dalej - po wejściu w życie nowej ustawy. Z naruszeniem zakazu retroaktywności mamy do czynienia wówczas, gdy do czynów, stanów rzeczy lub zdarzeń, które miały miejsce przed wejściem w życie nowych przepisów, stosujemy te nowe przepisy. O retroaktywnym działaniu prawa mówimy wtedy, gdy nowe prawo stosuje się do zdarzeń "zamkniętych w przeszłości", zakończonych przed wejściem w życie nowych przepisów. Z retrospektywnością prawa mamy zaś do czynienia wtedy, gdy przepisy nowego prawa regulują zdarzenia bądź stosunki prawne o charakterze "otwartym", ciągłym, takie, które nie znalazły jeszcze swojego zakończenia (tzw. stosunki w toku), które rozpoczęły się, powstały pod rządami dawnego prawa i trwają dalej, po wejściu w życie przepisów nowej ustawy (por. orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 5 listopada 1986 r. U 5/86 - OTK 1986/1/1 i z dnia 28 maja 1986 r. U 1/86 - OTK 1986 poz. 2).

Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy Sąd stanął na stanowisku, że w tym przypadku ma zastosowanie art. 70b ustawy o systemie oświaty, w brzmieniu sprzed nowelizacji, bowiem to pod rządami starego prawa powstał i został zrealizowany stosunek prawny, który był przedmiotem niniejszej sprawy. Zdarzeniem, z którym należy wiązać konsekwencje prawne, jest przyuczenie do zawodu ucznia i zdanie przez niego egzaminu, co miało miejsce w dniu [...] (k-17 akt administracyjnych).

Nie ulega wątpliwości, że skarżący zadecydował o szkoleniu młodocianego pracownika kierując się prawami i obowiązkami określonymi w starym brzmieniu, a do chwili wejścia w życie nowelizacji, cel przygotowania zawodowego młodocianego pracownika został zrealizowany. Zdarzenie prawne leżące u podstaw niniejszej sprawy (zawarcie przez skarżącego umowy o pracę z młodocianym w celu jego przygotowania zawodowego) miało miejsce na wiele miesięcy przed wejściem w życie nowych przepisów i przed datą wydania w sprawie obu decyzji. Jak wynika z akt administracyjnych sprawy zakończył szkolenie u skarżącego przed dniem 1 września 2012 r., gdyż umowa o pracę w celu przygotowania zawodowego zawarta była od dnia [...] do dnia [...] oraz zdał w dniu [...] egzamin. Powyższe ustalenie przy braku przepisów intertemporalnych ma istotne znaczenie. W tym przypadku pracodawca i młodociany wypełnili wszystkie obowiązki nałożone na nich ustawą obowiązującą w chwili zawarcia umowy o pracę, a także w okresie jej realizacji. W tym zakresie należy podzielić stanowisko skarżącego, zaprezentowane w odwołaniu i skardze, iż w sprawie powinny mieć zastosowanie przepisy ustawy o systemie oświaty, w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 sierpnia 2012 r. Nie bez znaczenia jest również to, że zastosowanie znowelizowanych przepisów ustawy o systemie oświaty spowodowało niekorzystne zmiany z punktu widzenia skarżącego i nie miał on żadnego wpływu na zaistniałą zmianę oraz nie mógł brać jej pod uwagę decydując się na zatrudnienie młodocianego.

Pamiętać należy, że intencją ustawodawcy, który zdecydował się na dofinansowanie pracodawców w zakresie przygotowania zawodowego młodocianych, było zachęcenie tych pierwszych, by realizowali istotny cel społeczny jakim jest przygotowywanie zawodowe młodocianych i ponosili związane z tym procesem koszty. Skoro, skarżący zrealizował ciążący na nim obowiązek w sposób prawidłowy i skuteczny, czego dowodem jest zdany przez młodocianego egzamin, to naruszeniem zasady zaufania obywateli do państwa i stanowionego przezeń prawa, byłoby zastosowanie nowego prawa prowadzące do pozbawienia skarżącego należnej mu części dofinansowania. Pogląd odmienny prowadziłby do naruszenia wymienionych powyżej zasad oraz zasady sprawiedliwości. Zastosowanie w niniejszym przypadku nowego prawa byłoby także naruszeniem zasady lex retro non agit.

W ocenie Sądu, organy nie wykazały ważnego interesu publicznego, który mógłby stanowić podstawę do wzruszenia reguły tempus regit actum i umożliwić zastosowanie nowego prawa. Wręcz przeciwnie, w interesie publicznym jest, by młodociani uzyskiwali przygotowanie zawodowe, a elementem ustanowionego przez ustawodawcę systemu tego kształcenia jest dofinansowanie pracodawców, tak aby zachęcić ich do kształcenia młodocianych pracowników. Pozbawienie pracodawców wspomnianego dofinansowania mogłoby doprowadzić do załamania opisanego wyżej procesu, co niewątpliwie nie leży w interesie publicznym.

Reasumując stwierdzić należy, że przyjęta przez organy interpretacja art. 70b ustawy o systemie oświaty jest nieprawidłowa wskutek przyjęcia, że zastosowanie w tym przypadku znajduje art. 70b ust. 11 u.s.o., a zapadłe w jej wyniku obie decyzje organów orzekających w sprawie naruszają normę prawną wywiedzioną z tych przepisów w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy. Dlatego też konieczne było uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) w związku z art. 135 p.p.s.a. Orzeczenie zawarte w punkcie 2 wyroku zostało oparte na art. 152 p.p.s.a., zaś o kosztach rozstrzygnięto na podstawie art. 200 i 209 p.p.s.a., na które składa się uiszczony wpis od skargi w kwocie [...] zł.