Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt III SA/Po 489/06
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2006-10-17 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji

SENTENCJA

Dnia 17 października 2006 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Koś Sędziowie WSA Marzenna Kosewska WSA Beata Sokołowska (spr.) Protokolant: ref. staż. Damian Wojtkowiak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 03 października 2006 roku przy udziale Prokuratora Prokuratury Apelacyjnej sprawy ze skargi Z.A. na decyzję Wojewody z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Starosty N. z dnia [...] roku Nr [...] II. zasądza od Wojewody na rzecz skarżącej kwotę [...] ([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. III. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. /-/M. Kosewska /-/B. Koś /-/B. Sokołowska KS d


UZASADNIENIE

Z. i W. małżonkowie A. , reprezentowani przez pełnomocnika w osobie adwokata, pismem z dnia [...] powołując się na art. 136 w zw. z art. 216 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. Nr 115, poz. 741) wnieśli o zwrot wywłaszczonej nieruchomości zapisanej w księdze wieczystej KW [...] prowadzonej przez Sąd Rejonowy w G. (działki o numerach [...] ).

W uzasadnieniu wniosku wskazali, że w dniu [...] w trybie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości sprzedali Skarbowi Państwa – Polskie Koleje Państwowe Zachodnia Dyrekcja Kolei Państwowych w P. – powyżej opisaną nieruchomość. Celem wykupu była budowa odcinka sieciowego i podstacji trakcyjnej w N.T. Wywłaszczona nieruchomość nie została zagospodarowana na podany w umowie cel. Obecnie na sprzedanej nieruchomości znajduje się wyładownia wagonów.

W toku prowadzonego postępowania zmarł W.A. Spadek po nim, zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego w G.. z dnia [...] , nabyli żona Z.A. dzieci zmarłego W.Z., Z.A., Z. A., K.A. oraz w miejsce zmarłej córki D.M.J. jej dzieci A.J., S.J. oraz M.J.

Spadkobiercy Z.A., Z.A, Z.A., M.J i A.J., S.J. swoje udziały w spadku po W.A. darowali K.A. Zamieszkała w Kanadzie W.Z. upoważniła do występowania w swoim imieniu S.W. Z kolei Z.A. udzieliła pełnomocnictwa K.A.

Starosta N. decyzją z dnia [...] . na podstawie art. 136 ust.3 ,art. 137 ust.1 pkt 1, art. 139, art. 140 ust. 1-4, art. 141 ust.4 i art. 142 ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz art. 104 k.p.a. orzekł zwrot na rzecz Z.A., K.A. oraz W. Z. wywłaszczonej nieruchomości, położonej w N.T. oznaczonej nr [...] o powierzchni [...] ha oraz nieruchomości położonej w P. oznaczonej nr [...] o powierzchni [...] ha, zapisanych w księdze wieczystej KW nr 1 [...] w terminie 3 miesięcy od daty uprawomocnienia się decyzji. Zobowiązał wskazane powyżej osoby do zwrotu w terminie 60 dni od uprawomocnienia się decyzji zwaloryzowanego odszkodowania w kwocie [...] zł.. Określił także, że w razie zwłoki w uiszczeniu ustalonego odszkodowania pobierane będą odsetki na zasadach określonych w kodeksie cywilnym. Nadto organ stwierdził, że wierzytelność Skarbu Państwa podlega zabezpieczeniu poprzez ustanowienie hipoteki na nieruchomości podlegającej zwrotowi.

W uzasadnieniu wydanego rozstrzygnięcia Starosta N. wskazał, że aktem notarialnym nr rep. [...] z dnia [...] Skarb Państwa reprezentowany przez Zachodnią Dyrekcję Kolei Państwowych w P. nabył od W. i Z. A. nieruchomość pod budowę podstacji trakcyjnej i odcinka sieciowego za kwotę [...] . Umowa została zawarta w oparciu o przepisy ustawy z dnia 12 marca 1958r. o zasadach i trybie wywłaszczenia nieruchomości.

Organ pozyskał do akt sprawy decyzję Wojewódzkiego Biura Geodezji i Terenów Rolnych z dnia [...] , którą zezwolono na przeznaczenie gruntów rolnych pod budowę podstacji trakcyjnej i odcinka sieciowego wraz z torami i łącznej powierzchni [...] ha. Do akt sprawy załączono także decyzję Biura Planowania Przestrzennego z dnia [...] o zatwierdzeniu planu realizacyjnego dotyczącego budowy odcinka sieciowego i podstacji trakcyjnej w N.T.

Na rozprawie połączonej z wizją lokalną ustalono, że na działce [...] znajdują się: plac ładunkowy z suwnicą (obca własność) wraz z torami bocznicowymi, żeberkiem (tor wyciągowy dla stacji paliw), uzbrojeniem podziemnym (siła), oświetleniem oraz innym uzbrojeniem kolejowym. Na działce nr [...] znajdują się: fragment budynku PSK (obce nakłady), tory suwnicowe, żeberko, plac ładunkowy, część drogi dojazdowej do budynku, część przejazdu na plac ładunkowy, podziemne urządzenia (elektryczne, energetyczne i wodnokanalizacyjne). Ustalono, że działki oznaczone poprzednio nr [...] i nr [...] to obecnie odpowiednio działki o nr [...] oraz nr [...].

W wykonaniu zlecenia oszacowania przedmiotowej nieruchomości według stanu aktualnego oraz stanu na dzień wywłaszczenia z uwzględnieniem nakładów, które spowodowały wzrost wartości nieruchomości rzeczoznawca majątkowy wykonał operat szacunkowy, z którego wynika, że wartość nieruchomości powiększyła się [...] zł. Organ we własnym zakresie dokonał waloryzacji odszkodowania z uwagi na stwierdzenie w przedłożonym operacie szacunkowym kilku oczywistych omyłek.

W powyższym stanie faktycznym organ pierwszej instancji stwierdził, że od dnia nabycia nieruchomości, działek nr [...] i nr [...] , upłynęło 7 lat a cel określony w akcie notarialnym nie został zrealizowany. Ponadto brak jest decyzji o ustaleniu lokalizacji inwestycji, jak też decyzji o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu.

Polskie Koleje Państwowe nie udowodniły, że przedmiotowe działki zostały zabudowane podstacją trakcyjną oraz odcinkiem sieciowym. Są one zabudowane obiektami innymi niż te, które można uznać za wykonane w ramach realizacji celu wywłaszczenia. Z przeprowadzonych wizji lokalnych wynika, iż zarówno stacja trakcyjna jak też odcinek sieciowy wykonane zostały na działce [...] , czyli innej niż te, które były przedmiotem wywłaszczenia.

S.N. wyjaśnił, że wielkość udziałów w prawie do zwracanej nieruchomości wynika z postanowienia sądowego o stwierdzeniu nabycia spadku oraz aktów notarialnych obejmujących umowy darowizny udziałów w spadku.

Na skutek odwołania wniesionego przez: adwokata J.R. w imieniu Z. i W. A. oraz odwołania "PKP" S.A. Oddział Nieruchomości Zakład w P., działającego w imieniu "PKP" S.A. w W. Wojewoda decyzją z dnia [...] na podstawie art. 138 §2 k.p.a. uchylił w całości decyzję organu pierwszej instancji i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia.

W uzasadnieniu wskazał, że odwołanie sporządzone przez adwokata J.R. zostało w istocie wniesione jedynie w imieniu Z.A., bowiem umocowanie pochodzące od W.A. wygasło z chwilą jego śmierci. Uprawnionymi do ubiegania się o zwrot nieruchomości są; W.Z., Z.A. i K.A.. K.A. choć brał udział w postępowaniu w charakterze strony, to brak pochodzącego od niego wniosku w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. W aktach brak pełnomocnictw przedstawicieli PKP do reprezentowania tej strony na rozprawach administracyjnych.

Organ odwoławczy podał, że w sprawie nie ustalono przedmiotu żądania. Powierzchnia działek wskazanych w akcie notarialnym różni się od powierzchni działek nr [...] i [...] podanej w wypisach z księgi wieczystej. Ponadto brak zgodności numeru księgi wieczystej, w której ujawnione są te działki z numerem księgi podanym w zaskarżonej decyzji.

Uchylając decyzję pierwszej instancji wyjaśniono nadto, że w jej uzasadnieniu brak opisu zamierzenia inwestycyjnego wynikającego z decyzji zatwierdzającej plan realizacyjny dla budowy podstacji trakcyjnej i odcinka sieciowego. Opis powinien wskazywać budowle objęte inwestycją oraz działki, na których zostały, miały być one zrealizowane. Stąd organ odwoławczy wywiódł brak możliwości oceny sposobu dokonania subsumcji przez organ pierwszej instancji odnośnie zaistnienia przesłanki zbędności.

W operacie szacunkowym pominięto fakt, iż na nieruchomości znajduje się stacja Trafo. Nadto przy ustalaniu wartości odpowiadającej zwiększeniu wartości nieruchomości po wywłaszczeniu pominięte zostało, iż uwzględniony w wycenie budynek częściowo znajduje się na innej działce. Wyjaśnienia wymaga czy określone w opinii rzeczoznawcy majątkowego nakłady nie stanowią częściowo składników majątku PKP S.A., a więc nie będąc częścią składową gruntu nie podlegają oszacowaniu.

Organ II instancji wskazał również, że obowiązek zgromadzenia wyczerpującego materiału dowodowego koniecznego dla merytorycznego załatwienia sprawy spoczywa na organie prowadzącym postępowanie. Nadto przed wydaniem decyzji stronom powinna zostać zapewniona możliwość zapoznania się i wypowiedzenia się co do zgromadzonego materiału dowodowego.

Po ponownym rozpoznaniu sprawy S.N. decyzją z dnia [...]r. nr [...], na podstawie art. 216, 136 ust. 3 oraz 137 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami, odmówił zwrotu nieruchomości.

Wykorzystując wcześniej zgromadzony materiał dowodowy oraz dodatkowe ustalenia wskazał w uzasadnieniu swej decyzji, że według aktualnych danych ewidencji gruntów działce [...] odpowiada działka nr [...] o powierzchni [...] , zaś działce nr [...] odpowiada działka nr [...] o powierzchni [...] . Różnica [...] m² w powierzchni działki o poprzednim numerze [...] oraz obecnym numerze ewidencyjnym [...] wynika z odnowienia w roku 1980 operatu ewidencji gruntów dla miasta T. ; różnica taka jest dopuszczalna przy tego typu pracach geodezyjnych.

Ponadto organ I instancji wyjaśnił, że suwnica stanowi przedmiot odrębnej własności. Natomiast budynek posadowiony na działce nr [...] jest obcym nakładem na nieruchomość. Z kolei podstacja trakcyjna, budynek odcinka sieciowego, budynek mieszkalny oraz magazyn, tory, drogi wewnętrzne oraz inne zabudowania pomocnicze zostały wybudowane na działce oznaczonej numerem 1607 położonej obok tych objętych żądaniem zwrotu.

Zagospodarowane działki stanowią część terenu użytkowanego przez PKP, który służy do obsługi ruchu towarowego na stacji w N.T. Wywłaszczone działki o nr [...] i nr [...] stanowią całość z działką o nr [...] , która zabudowana jest podstacją trakcyjną, budynkiem odcinka sieciowego, budynkiem mieszkalnym, magazynem, torami oraz drogami i zabudową pomocniczą. Zrealizowane na wywłaszczonych działkach obiekty liniowe (sieć oświetleniowa, wodociągowa, kanalizacja i droga stanowiąca dojście do podstacji trakcyjnej) służą całemu terenowi, w tym również obiektom pobudowanym na działce [...] , czyli podstacji trakcyjnej.

Powołując się na treść uchwały SN III AZP [...] z dnia [...] organ wskazał, że przez zmianę celu wywłaszczenia należy rozumieć jakościową zmianę lokalizacji inwestycji wymienionej w decyzji wywłaszczeniowej, a nie tylko modyfikację lokalizacji mieszczącą się w celu uzasadniającym wywłaszczenie lub celu bardzo zbliżonym. Modyfikacja nie zmieniająca celu wywłaszczenia nie daje podstaw do uznania, iż nieruchomość stała się zbędna dla realizacji celu wywłaszczenia.

W ocenie organu zabudowa działek [...] i [...] infrastrukturą w postaci drogi dojazdowej, sieci oświetleniowej, wodociągowej oraz kanalizacji to tylko modyfikacja celu wywłaszczenia. Realizacja wymienionych obiektów to fragment zadania o nazwie "A".

Decyzję organu pierwszej instancji doręczono K.A., S.W., adwokatowi J. R. oraz PKP S.A. Zakład Nieruchomości.

Odwołanie od powyższej decyzji wniosła Z.A. reprezentowana przez pełnomocnika w osobie adwokata, z żądaniem jej zmiany - wydania orzeczenia o zwrocie nieruchomości na rzecz wnioskodawców, ewentualnie jej uchylenia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania.

W uzasadnieniu odwołania stwierdzono, że inwestycje poczynione na wykupionych działkach nie zostały wykonane w ramach realizacji celu wywłaszczenia, czy też modyfikacji celu wywłaszczenia. Podstacja trakcyjna powstała na innej działce i droga prowadząca do tejże stacji jest niezależna od działek oznaczonych nr [...] i [...] .

W miejsce zlikwidowanej rozładowni powstała nowa usytuowana na placu przejętej nieruchomości, została wykonana sieć oświetleniowa placu rozładunkowego, powstała kanalizacja ściekowa, które to instalacje stanowią odrębną instalację elektryczno-sanitarną oddzieloną od podstacji trakcyjnej funkcjonującej w sposób niezależny. Wskazane inwestycje nie służą w żadnej części realizacji zadania inwestycyjnego, które miało być wykonane na przejętych w ramach wywłaszczenia działkach.

Wojewoda decyzją z dnia [...] . nr [...] na podstawie138 §1 k.p.a. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję S.N. .

W oparciu o materiał dowodowy zgromadzony w sprawie przez organ pierwszej instancji ustalił, że strony w protokole rozprawy z dnia 27 marca 2000r. zgodnie wskazały sposób zabudowania działek. Działka nr [...] obejmuje plac ładunkowy z suwnicą (obca własność) wraz z torami bocznicowymi żeberkiem (tor wyciągowy stacji paliw) z uzbrojeniem podziemnym kolejowym siła i oświetlenie. Z kolei zagospodarowanie działki nr [...] obejmuje fragment budynku PSK (obca własność), tory suwnicowe, żeberko, plac ładunkowy, część drogi dojazdowej do budynku sieciowego, część przejazdu na plac ładunkowy oraz podziemne urządzenie (energetyczne, elektryczne i wodnokanalizacyjne).

Organ odwoławczy podał, że zostało zrealizowane zadanie "A" – odcinek sieci i podstacji trakcyjnej N.T. Istniejąca zabudowa obejmuje obiekty liniowe, które nie mogą funkcjonować jedynie na jednej z nich.

W toku dodatkowego postępowania dowodowego przeprowadzonego przez organ II instancji strony zgodnie stwierdziły, że na działce [...] na odcinku [...] znajduje się bocznica kolejowa, wzdłuż której zlokalizowana jest suwnica z torami podsuwnicowymi oraz stacja transformatorowa. Znaczna część działki pokryta jest nawierzchnią asfaltową. Znajdują się na niej słupy oświetleniowe wraz z przewodami energetycznymi oraz kanalizacja deszczowa. Położone są na niej także tory za i rozładunkowe, część ładowni oraz cztery kasztanowce.

PKP S.A. podało, że na przedmiotowej działce mieszczą się kable TKD oraz część sieci wodociągowej. Z kolei K.A. utrzymuje, że sieć wodociągowa znajduje się poza sporną działką, czego dowodem są hydranty umiejscowione na działce sąsiedniej.

Ustalenia organu odwoławczego co do zgodnych ustaleń stron w kwestii zagospodarowania działki nr [...] obejmują ciąg dalszy torów za i wyładunkowych, część ładowni oraz dalszą część bocznicy kolejowej. Utwardzona asfaltem jest część ładowni pomiędzy bocznicą a torami wyładunkowymi. Nadto na tej działce znajduje się budynek SPEDPOLU wzniesiony przez P.K.S., część drogi dojazdowej do odcinka sieciowego, część drogi wewnętrznej, część toru podsuwnicowego, część ogrodzenia odcinka sieciowego, słupy oświetleniowe wraz z kablami energetycznymi, kanalizacja deszczowa. W obrębie bazy odcinka sieciowego znajduje się fragment utwardzonej drogi, która kończy się poza działką nr [...] . Pozostała część działki jest niezagospodarowana. PKP S.A. twierdzi, że na działce znajdują się kable TKD, czemu zaprzeczył K.A.

W uzasadnieniu stwierdzono dalej, że na sąsiednich nieruchomościach od strony dworca znajduje się część ładowni, rampa oraz droga dojazdowa do odcinka sieciowego. Organ podniósł też, że na działce 1607 użytkowanej przez PKP S.A. znajduje się baza odcinka sieciowego, która obecnie jest funkcjonalnie powiązana z działką [...] poprzez drogę dojazdową. Zdaniem PKP stanowi ona zaplecze całej stacji.

Wzdłuż granicy działek nr [...] i nr [...] znajduje się nieruchomość, której właścicielem jest K. A. Pozostała część stanowi nieużytek. Na działce [...] graniczącej z działką nr [...] znajduje się baza paliwowa. Na granicy działki [...] z posesją K.A. znajduje się brama wjazdowa. Na działce nr [...] przy płocie bazy znajdują się budynki gospodarcze.

Organ II instancji podał, że K.A. podtrzymał wniosek o zwrot nieruchomości twierdząc, że nie została ona wykorzystana zgodnie z celem wywłaszczenia, a wcześniejsza infrastruktura znajdująca się na działkach przyległych, stanowiących własność PKP S.A., w sposób dostateczny zapewnia funkcjonowanie obiektu bazy sieciowej. Podniósł także, że odcinek bazy sieciowej został zlikwidowany i nie ma nic wspólnego z wyładownią; są to niezależne obiekty.

PKP S.A. podtrzymało natomiast dotychczasowe stanowisko wskazując, że zabudowa jest zgodna z planem realizacyjnym, a działalność jest prowadzona nieprzerwanie do chwili obecnej i służy celom publicznym.

Organ odwoławczy wyjaśnił także, że zwrócił się do Archiwum Zakładowego Urzędu Wojewódzkiego w P., Archiwum Akt Nowych, Archiwum Państwowego oraz do Urzędu Miejskiego w N.T. o nadesłanie akt sprawy Wojewódzkiego Zarządu Rozbudowy Miast i Osiedli Wiejskich w P. [...] zakończonej decyzją o zatwierdzeniu planu realizacyjnego objętego załącznikami stanowiącymi integralną część wskazanej decyzji. Żadna z wymienionych instytucji nie dysponuje jednak żądanym dokumentem.

Natomiast PKP S.A. przedłożyło dwie mapy sytuacyjne oraz pisemne wyjaśnienia. W oświadczeniu podniesione zostało, że prace związane z elektryfikacją linii kolejowej P.- Z. rozpoczęły się w 1978r. i zakończyły w 1980 roku. W ramach tego zadania wykonano elektryfikacje podstacji N.T. Do wyjaśnień załączono kserokopię protokołu nr [...] z dnia [...] . z przyjęcia do eksploatacji wstępnej zadania elektryfikacji linii oraz kopię protokołu nr [...] z dnia [...] . z przyjęcia do eksploatacji całego zadania "A".

Organ II instancji uznał, że przedłożone protokoły potwierdzają, iż prace związane z realizacją celu wywłaszczenia podjęte zostały w ciągu siedmiu lat od wywłaszczenia, a cel wywłaszczenia zrealizowany został na całej nieruchomości.

Wojewoda stwierdził nadto, że w postępowaniu nie biorą udziału wszyscy spadkobiercy zmarłego W.A. . Wyjaśnił, że roszczenie o zwrot nieruchomości wynika ze stosunku administracyjnoprawnego, dlatego prawem tym nie można rozporządzać przez zawarcie umowy darowizny spadku. Zwrócił się więc do osób pominiętych w postępowaniu przed organem pierwszej instancji z zapytaniem czy rezygnują z ubiegania się o zwrot nieruchomości oraz ewentualnie o wskazanie spośród spadkobierców osoby, na której rzecz zwrot ma nastąpić. W piśmie z dnia 08 sierpnia 2003r. pominięte osoby potwierdziły żądanie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości.

Na rozstrzygnięcie organu odwoławczego Z.A. reprezentowana przez pełnomocnika wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z żądaniem uchylenia zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu pierwszej instancji.

W skardze podniesiono zarzut naruszenia prawa materialnego, a w szczególności art. 136 ust. 3 i art. 137 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami oraz naruszenia przepisów postępowania art. 7 k.p.a. polegający na niedokładnym wyjaśnieniu istotnych okoliczności sprawy.

Postawiony został również zarzut, że protokoły i inne dokumenty potwierdzające istnienie i realizację planu pt.: "A" nie mogą być dowodem na to, że wskazana nieruchomość była niezbędna do realizacji celu wywłaszczenia polegającego na "A".

Powołując orzeczenie NSA z dnia 17 grudnia 1999r. sygn. akt IV SA 2070/97 podniesiono, że zbędność faktyczna występuje wtedy, gdy cel wywłaszczenia nie został zrealizowany albo gdy nieruchomość w rzeczywistości wykorzystana została na cele inne niż określone w decyzji wywłaszczeniowej. Zdaniem strony skarżącej inwestycje poczynione na wykupionych działkach nie zostały wykonane w ramach realizacji inwestycji czy też modyfikacji – celu wywłaszczenia. Podstacja trakcyjna powstała bowiem na innej działce i droga prowadząca do tejże podstacji jest niezależna od działek oznaczonych numerami [...] i [...] . Faktem jest, że obie działki są zabudowane, ale zabudowane obiektami innymi niż te, które uznać można za wykonane w ramach realizacji celu wywłaszczenia.

W skardze wskazano też, że skoro Przedsiębiorstwo Spedycji Krajowych zabudowało działkę [...] obiektami nie mającymi nic wspólnego z celami wywłaszczenia, to faktycznie nieruchomość ta była zbędna na szeroko rozumiane potrzeby PKP, w tym na potrzeby określone w akcie notarialnym z dnia 18 listopada 1980 roku. Dodatkowo zwrócono uwagę, by rozważać możliwość zasięgnięcia opinii biegłego, która mogłaby w sposób fachowy rozstrzygnąć spór, czy nieruchomość w całości lub części jest zbędna na cel określony w wywłaszczeniu, tj. cel który nie został zrealizowany i nie będzie zrealizowany w najbliższej przyszłości.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie stwierdzając, że nie zawiera ona nowych elementów. Jest powtórzeniem stanowiska prezentowanego w trakcie postępowania administracyjnego.

Obecni na rozprawie pełnomocnicy uczestników postępowania P.A., A.A. –K. i G. A.(spadkobierców zmarłego dnia 23 sierpnia 2005 roku K.A.) poparli skargę, zarzucając przede wszystkim naruszenie przepisów postępowania – tj. art. 7 i art. 77 kpa.

Prokurator Prokuratury Apelacyjnej , która zgłosiła swój udział w sprawie, wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji wskazując, iż nie wynika z niej, że nastąpiła modyfikacja celu wywłaszczenia. Prokurator zwróciła też uwagę na to, że koniecznym było powołanie biegłego, albowiem na podstawie dowodów zebranych w postępowaniu administracyjnym nie da się określić, czy infrastruktura znajdująca się na spornych działkach była niezbędna dla realizacji celu wywłaszczenia. Wskazała nadto, że część działki nr [...] nie została zagospodarowana, a tę okoliczność pominięto w decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje.

Skarga okazała się uzasadniona.

Zwrot wywłaszczonej nieruchomości jest indywidualną sprawą administracyjną podlegającą załatwieniu w formie decyzji w postępowaniu regulowanym przepisami kodeksu postępowania administracyjnego. Zakres koniecznych do ustalenia i rozważenia okoliczności wyznaczają przepisy prawa materialnego.

Istotne elementy stanu faktycznego niezbędne dla praworządnego rozstrzygnięcia sprawy dotyczącej zwrotu wywłaszczonej nieruchomości wyznaczają przede wszystkim przepisy art. 136 do art. 142 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tekst jednolity Dz. U. z 2000 roku Nr 261, poz. 2603 ze zm.). W myśl powołanych przepisów zasadność żądania uzależniona jest od tego, czy nieruchomość, bądź jej część stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. W orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się, że ocena zbędności nieruchomości dla realizacji celu wywłaszczenia powinna być rozważana w aspekcie prawnym i faktycznym.

Zbędność faktyczna występuje, gdy cel wywłaszczenia nie został zrealizowany albo, gdy nieruchomość w rzeczywistości wykorzystana została na cel inny niż ten leżący u podstaw odjęcia prawa własności. Z kolei zbędność w aspekcie prawnym powstaje w sytuacji zaistnienia stanu prawnego, który uniemożliwia wykorzystanie nieruchomości na cel określony w decyzji wywłaszczeniowej (porównaj orzeczenia NSA z dnia 01 grudnia 1998r., sygn. akt IV SA 2265/96, Lex nr 45868 oraz NSA z dnia 17 grudnia 1999r, sygn. akt IV SA2070/97, Lex nr 48693).

Organ administracji publicznej ma obowiązek podjąć wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy (art. 7 k.p.a.). Zobowiązany jest też w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 k.p.a.).

W rozpoznawanej sprawie organy obu instancji nie wyjaśniły w zakresie koniecznym dla rozpoznania przedmiotowej sprawy kwestii rodzaju i położenia zabudowy zlokalizowanej na działkach [...] i [...] . Nadto nie została przeprowadzona analiza funkcji tej infrastruktury dla pobudowanej na sąsiedniej działce podstacji trakcyjnej. Przede wszystkim brak w tym zakresie własnych ustaleń organu właściwego do załatwienia sprawy. Postępowanie dowodowe sprowadzone zostało bowiem do spisania spornych i bezspornych stanowisk stron oraz do wyliczenia zgromadzonych w aktach administracyjnych dokumentów urzędowych i pisemnych oświadczeń stron.

Zaś uzasadnienie decyzji zamiast wskazywać fakty, które organ uznał za udowodnione, dowody, na których się oparł oraz przyczyny, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej (art. 107 §1 i §3 k.p.a.) sprowadzone zostało do arbitralnego stwierdzenia, że infrastruktura zlokalizowana na wywłaszczonych działkach stanowi funkcjonalną całość z podstacją trakcyjną zlokalizowaną na sąsiedniej działce i z tego powodu cel wywłaszczenia został zrealizowany na całej nieruchomości. Przy czym w uzasadnieniu decyzji brak wyjaśnienia, dlaczego owo funkcjonalne powiązanie czyni bezzasadnym żądanie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości w całości lub w części.

Organ nie przeprowadził rozważań co do zaistnienia przesłanki zbędności nieruchomości w aspekcie faktycznym. W oparciu o zgromadzony materiał dowodowy przyjął za zgodne z rzeczywistością twierdzenia osób reprezentujących PKP S.A. i nie ustosunkował się do zarzutów wnioskodawców, którzy utrzymują, że infrastruktura zlokalizowana na wywłaszczonych działkach funkcjonuje niezależnie, jest zbędna, dla podstacji trakcyjnej - inwestycji realizującej cel wywłaszczenia.

Organ nie dokonał także analizy zebranych w sprawie dowodów z dokumentów. Uzasadnienie decyzji nie wskazuje okoliczności udowodnionych tymi dowodami. Zupełnie niewyjaśnione pozostało znaczenie tych dokumentów dla zasadności żądania zwrotu spornej nieruchomości.

Pomimo zawarcia w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji stwierdzenia, że część działki nr [...] objęta żądaniem zwrotu jest częściowo niezagospodarowana całkowicie pominięte zostało, dlaczego w tym zakresie również odmówiono zadośćuczynienia żądaniu wniosku.

W ocenie Sądu organy administracji publicznej obu instancji nie wykazały, że nieruchomość obejmująca działki o nr [...] i nr [...] jest niezbędna dla realizacji celu wywłaszczenia. Nie wyjaśniono też, kiedy zakończono infrastrukturę na poszczególnych działkach i co zrealizowano w ramach modernizacji stacji w N.

Sąd nie może natomiast zastąpić organu administracji publicznej i we własnym zakresie zbierać dowodów oraz dokonywać analizy ich treści. Wyjaśnienie, na czym polega funkcjonalne powiązanie zagospodarowania działek objętych żądaniem zwrotu z podstacją trakcyjną zlokalizowaną na działce sąsiedniej nr [...] oraz, czy to powiązanie pozostaje prawnie i faktycznie konieczne dla realizacji celu wywłaszczenia należy do ustawowych obowiązków organu właściwego do orzekania o zwrocie nieruchomości.

Zebrany w sprawie materiał dowodowy nie wskazuje, że utrzymanie stanu odjęcia prawa własności, a tym samym odmowa zwrotu spornej nieruchomości, uzasadnione jest realizacją celu wywłaszczenia zdefiniowanego jako elektryfikacja linii kolejowej P.-R.

Należy podkreślić, że obowiązująca na gruncie postępowania administracyjnego zasada prawdy obiektywnej wymaga od organu wyczerpującego zbadania wszystkich okoliczności sprawy, aby w oparciu o jej rzeczywisty obraz prawidłowo zastosować przepis prawny. Wniknięcie w istotę przedmiotowej sprawy, w szczególności wszechstronne rozważenie aspektu faktycznej zbędności nieruchomości, wymaga poczynienia przez organ własnych ustaleń co do rodzaju zabudowy oraz funkcji jakie ta zabudowa spełnia. W sytuacji, gdy wyjaśnienie okoliczności faktycznych sprawy wymaga wiadomości specjalnych organ powinien, gdy jest to niezbędne dla wyczerpującego jej wyjaśnienia, zwrócić się do biegłego o wydanie opinii (art. 84 k.p.a. w związku z art. 77 k.p.a.).

Jedynie zupełny i oddający rzeczywisty obraz sprawy materiał dowodowy będzie właściwą bazą dla prawidłowych rozważań o zaistnieniu albo braku w sprawie przesłanki o zbędności nieruchomości (jej prawa własności) dla realizacji celu leżącego u podstaw wywłaszczenia. Ocena taka musi być przeprowadzona i wyrażona w uzasadnieniu decyzji zarówno co do całej powierzchni wywłaszczonej nieruchomości jak i co do jej części.

Nadto w okolicznościach modyfikacji celu wywłaszczenia może okazać się konieczne rozważenie czy przywrócenie odjętej własności może nastąpić przy jednoczesnym zapewnieniu korzystania z sieci elektrycznej i sanitarnej na zasadzie ograniczonych praw rzeczowych.

Wskazać też trzeba, że stosowanie do treści art. 15 k.p.a. postępowanie administracyjne jest dwuinstancyjne. Zasada ta powoduje, że usunięcie uchybień procesowych polegających na pominięciu strony na etapie postępowania przed organem pierwszej instancji zawsze wymaga uchylenia decyzji i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania. Merytoryczne rozpoznanie sprawy w postępowaniu odwoławczym skutkuje zaś naruszeniem zasady dwuinstancyjności.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy administracji publicznej winny mieć na względzie powyższe uwagi. W szczególności zaś w celu dokonania prawidłowych ustaleń faktycznych powinny przeprowadzić dowód z opinii biegłego, w oparciu o który będzie dopiero możliwe wyjaśnienie istoty sprawy. Pozwoli on bowiem ustalić, czy infrastruktura powstała na wywłaszczonych działkach (nr [...] i nr [...] ) jest realizacją celu wywłaszczenia, czy jest jego modyfikacją oraz na czym polega funkcjonalne związanie nieruchomości, której dotyczy żądanie zwrotu, z działką nr [...] .

Ponieważ Sąd stwierdził, że w przedmiotowej sprawie doszło do naruszenia przepisów postępowania administracyjnego, a zwłaszcza art. 7, art. 77, art. 107 kpa, które mogło mieć istotny wpływ na jej wynik, na podstawie art. 145 §1 pkt 1 c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) uchylono zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji. Na podstawie art. 200 powołanej ustawy orzeczono o zwrocie kosztów postępowania przysługujących skarżącej od organu. Uczestnikom postępowania nie przysługuje natomiast zwrot kosztów postępowania sądowoadministracyjnego, bez względu na jego wynik. W oparciu o treść art. 152 Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana.

/-/ M. Kosewska /-/ B. Koś /-/ B. Sokołowska

KS d