Wyrok NSA, sygn. akt II FSK 256/06
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2007-02-13 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6115 Podatki od nieruchomości
Hasła tematyczne: Podatek od nieruchomości
Podatkowe postępowanie
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 98 ust. 1, ust. 3, art. 132 ust. 1
journal: Dz.U. 2000 nr 46 poz 543
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jedn.
article: art. 64 par. 1, art. 65 par. 1 pkt 3
journal: Dz.U. 1997 nr 137 poz 926
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa.
Teza: Bezsporność wierzytelności występuje wówczas, gdy żadna ze stron nie kwestionuje nie tylko jej istnienia, ale również wielkości i terminu płatności.

TEZY

Bezsporność wierzytelności występuje wówczas, gdy żadna ze stron nie kwestionuje nie tylko jej istnienia, ale również wielkości i terminu płatności.


SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Marek Zirk-Sadowski (sprawozdawca), Sędzia NSA Jerzy Rypina, Sędzia del. WSA Małgorzata Długosz-Szyjko, Protokolant Anna Dziewiż, po rozpoznaniu w dniu 13 lutego 2007 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Przedsiębiorstwa Budowlanego "P." sp. z o.o. w G. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 20 lipca 2005 r. sygn. akt I SA/Gd 2592/02 w sprawie ze skargi Przedsiębiorstwa Budowlanego "P." sp. z o.o. w G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w G. z dnia 18 października 2002 r. (...) w przedmiocie potrącenia w podatku od nieruchomości za 2002 r. oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 20 lipca 2005 r., I SA/Gd 2592/02, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił skargę Przedsiębiorstwa Budowlanego "P." sp. z o.o. w G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w G. z dnia 18 października 2002 r. w przedmiocie potrącenia podatku od nieruchomości za 2002 r.

Przedstawiając ustalenia faktyczne i prawne w sprawie Sąd wyjaśnił, że spółka zwróciła się do Prezydenta Miasta G. z wnioskiem o potrącenie podatku od nieruchomości za 2002 r. w zamian za wierzytelność o zapłatę odszkodowania z tytułu przejęcia przez Miasto prawa własności działek wydzielonych pod drogi publiczne. W uzasadnieniu wnioskodawca wskazał, iż nie wypłacono mu, zgodnie z art. 98 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami /t.j. Dz.U. 2000 nr 46 poz. 543 ze zm./, odszkodowania z tytułu przejęcia ww. działek.

Zdaniem Kolegium, które utrzymało w mocy odmowną decyzję organu I instancji, wnioskowana przez podatnika do potrącenia wierzytelność wobec gminy musi się oprócz wzajemności charakteryzować także bezspornością oraz wymagalnością, zaś w ocenie organu odwoławczego przesłanka bezsporności, a w konsekwencji także przesłanka wymagalności, nie zostały spełnione.

Z ww. art. 98 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami wynika, że odszkodowanie, o którym w nim mowa przysługuje w sytuacji, gdy decyzja zatwierdzająca projekt podziału gruntów pod drogi publiczne stała się ostateczna, a orzeczenie o podziale prawomocne. Wysokość odszkodowania ma być uzgodniona między właścicielem lub użytkownikiem wieczystym, a właściwym organem, przy czym jeżeli do takiego uzgodnienia nie dojdzie, odszkodowanie ustala się i wypłaca według zasad i trybu obowiązujących przy wywłaszczaniu nieruchomości.

Mając powyższe na uwadze organ stwierdził, że z akt sprawy wynika, iż nie zostały do dnia 26 września 2002 r. przeprowadzone jakiekolwiek uzgodnienia /rokowania/ w sprawie ustalenia wysokości przysługującego spółce odszkodowania, z tytułu nabycia przez Gminę przedmiotowych działek drogowych. Nie została także ustalona wysokość odszkodowań za przedmiotowe nieruchomości i tym samym nie sposób jest ustalić wysokości istniejącego zobowiązania /wierzytelności/. Natomiast twierdzenie strony, że wierzytelność istnieje i to "w wysokości co najmniej równej wysokości potrącanego zobowiązania podatkowego, gdyż łączna kwota wierzytelności przysługujących spółce w stosunku do Gminy Miasta G. jest ośmiokrotnie wyższa niż potrącane zobowiązanie podatkowe", nie jest w świetle analizowanych przepisów wystarczające.

Wobec braku wiarygodnej /wiążącej/ informacji, dotyczącej wysokości świadczenia odszkodowawczego oraz terminu jego zapłaty, nie można przyjąć, iż ww. wierzytelność jest bezsporna i wymagalna. W tym stanie rzeczy nie można w ocenie organu odwoławczego uznać, że możliwe było skorzystanie z instytucji potrącenia.

W skardze na powyższą decyzję spółka zarzuciła naruszenie art. 65 par. 1 pkt 3 w zw. z art. 64 par. 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa /Dz.U. nr 137 poz. 926 ze zm./, dalej O.p., a także naruszenie art. 132 ust. 1 w zw. z art. 98 ust. 1 i 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami.

Organ samorządowy w odpowiedzi podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie, wnosząc o oddalenie skargi.

Orzekając zgodnie z wnioskiem organu podatkowego Sąd wskazał, że w świetle art. 64 par. 1 i art. 65 par. 1 pkt 3 O.p., instytucja potrącenia znajduje zastosowanie w sytuacji spełnienia przez wierzytelność określonych warunków /wzajemność, bezsporność oraz wymagalność/, które muszą wystąpić kumulatywnie. Sąd nie podzielił tym samym poglądu zaprezentowanego przez skarżącą, że art. 65 par. 1 nie odsyła do warunków jakie musi spełniać wierzytelność, aby potrącenie było możliwe.

Zobowiązanie, z którym ma być potrącone zobowiązanie podatkowe bądź zaległość podatkowa powinno być zobowiązaniem wzajemnym, czyli takim, w którym z jednej strony podatnik jest dłużnikiem w stosunku do Gminy, zaś z drugiej strony Gmina jest dłużnikiem podatnika z tytułu jednej z okoliczności, wymienionych w art. 65 par. 1 O.p. W sprawie przesłanka ta została spełniona. Jednakże poza cechą wzajemności, wnioskowana przez podatnika do potrącenia wierzytelność wobec gminy musi charakteryzować się bezspornością oraz wymagalnością. Jak słusznie wskazał organ odwoławczy, wierzytelność jest bezsporna, jeżeli strony stosunku prawnego, z którego ona wynika, zgodne są co do tego, że wierzytelność istnieje, jak też co do jej wysokości i terminu wykonania zobowiązania, przy czym bezsporna niewątpliwie jest wierzytelność wynikająca z prawomocnego wyroku sądowego bądź z decyzji ostatecznej organu administracji publicznej.

W ocenie Sądu, w rozpoznawanej sprawie przesłanka bezsporności wierzytelności nie występuje. Z akt sprawy wynika, że do dnia wydania decyzji przez organ odwoławczy nie zostały przeprowadzone jakiekolwiek uzgodnienia w sprawie ustalenia wysokości odszkodowania przysługującego skarżącej z tytułu nabycia przez Gminę działek pod drogi publiczne. Obowiązek przeprowadzenia uzgodnień wynika wprost z ustawy o gospodarce nieruchomościami /art. 98 ust. 3/. Bez spełnienia tej przesłanki nie jest możliwe wszczęcie postępowania administracyjnego o ustalenie odszkodowania. Wszczęcie postępowania o ustalenie odszkodowania na zasadach i w trybie obowiązujących przy wywłaszczeniu nieruchomości, możliwe jest w przypadku gdy strony nie zakończą uzgodnień pozytywnym wynikiem. W takim wypadku ustalenie odszkodowania następuje w drodze decyzji administracyjnej. Dopiero więc wynik /protokół/ uzgodnień, a w przypadku braku ich pozytywnego zakończenia decyzja administracyjna, będzie podstawą dokonania skutecznego potrącenia zobowiązania podatkowego z tytułu nabycia przez gminę nieruchomości na cele uzasadniające jej wywłaszczenie. Z tych bowiem czynności lub aktów będzie bowiem wynikała wysokość przedmiotowej wierzytelności i termin jej zapłaty.

Wobec braku informacji dotyczącej wysokości świadczenia odszkodowawczego oraz terminu jego zapłaty /stosownie do uzgodnień lub decyzji administracyjnej/, Sąd podzielił pogląd Samorządowego Kolegium Odwoławczego o braku istnienia przesłanki bezsporności /i tym samym wymagalności/ wierzytelności. W tym kontekście podkreślono też, że wniosek strony z dnia 7 grudnia 1999 r. z żądaniem wypłaty odszkodowania, skierowany do organu gminy, nie jest wystarczający do uznania, że wierzytelność jest bezsporna. W dniu wydawania decyzji przez organ odwoławczy ewentualna wysokość wierzytelności była nieznana, bowiem Gmina nie odniosła się do wniosku strony /nie zajęła w tej kwestii żadnego stanowiska/.

W skardze kasacyjnej na wyżej omówione orzeczenie Przedsiębiorstwo Budowlane "P." wniosło o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości, zarzucając naruszenie art. 64 par. 1 O.p. poprzez jego błędną wykładnię, jak również naruszenie art. 98 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie i wreszcie naruszenie art. 134 par. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153 poz. 1270 ze zm./, dalej p.p.s.a., poprzez nieodniesienie się Sądu do zarzutu skargi /art. 132 ust. 1 w zw. z art. 98 ust. 1 i 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami/.

W motywach środka odwoławczego strona podniosła, że bezsporność oznacza brak sporu, co do określonych faktów, czy okoliczności. Mając powyższe na uwadze, pojęcie "zgody" /uzgodnień/ nie pokrywa się ze znaczeniem słowa "bezsporność", gdyż w pierwszym wypadku chodzi o "czynne dojście do porozumienia", zaś w drugim o "brak kwestionowania" danych okoliczności przez drugą stronę. W przedmiotowej sprawie wierzytelność była bezsporna, ponieważ organ nie negował jej istnienia, zarówno co do zasady, jak i wysokości. Ponadto zdaniem spółki, w związku z okolicznością ustalenia przez Sąd, iż skarżącemu przysługuje wierzytelność wzajemna, logicznym jest twierdzenie, że wierzytelność istnieje /warunek konieczny do stwierdzenia wzajemności/, a więc jest ona też co do zasady bezsporna.

Następnie wskazano, iż wbrew dyspozycji art. 134 par. 1 p.p.s.a. Sąd nie rozpoznał zarzutu skargi odnoszącego się do naruszenia przez organ II instancji art. 132 ust. 1 w zw. z art. 98 ust. 1 i 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami.

Kolejno zauważono, że Sąd błędnie ustalił, iż nie zostały przeprowadzone jakiekolwiek rokowania, wymagane na mocy art. 98 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami. O próbie prowadzenia takowych świadczy złożenie przez skarżącego wniosku o odszkodowanie. Ponadto w związku z nieuzgodnieniem wysokości odszkodowania zastosowanie znajdował art. 98 ust. 3 zd. 2, zgodnie z którym "odszkodowanie ustala się i wypłaca według zasad i trybu obowiązujących przy wywłaszczaniu nieruchomości". Zgodnie z zasadami i trybem, przewidzianymi przy wywłaszczaniu nieruchomości, podstawę ustalenia wysokości odszkodowania stanowiła wartość rynkowa nieruchomości /art. 134 ust. 1 ustawy/. Tę natomiast wskazywał wniosek skarżącej z dnia 7 grudnia 1999 r. /wraz z operatami szacunkowymi, sporządzonymi przez biegłych rzeczoznawców/. Natomiast na podstawie art. 132 ust. 1 w zw. z art. 98 ust. 1 i 3 analizowanej ustawy, zapłata odszkodowania następuje jednorazowo, w terminie 14 dni od dnia, w którym decyzja o podziale stała się ostateczna. Powyższe wskazuje na to, że znany był zarówno termin zapłaty jak i wysokość wierzytelności, a więc była ona bezsporna i wymagalna.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

W rozpoznawanej skardze kasacyjnej powołano zarówno zarzuty naruszenia prawa materialnego jak i prawa procesowego. Wobec tego, zgodnie z ugruntowanym w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego poglądem, w pierwszej kolejności należało rozpoznać ostatnie z wymienionych /por. np. wyrok NSA z dnia 9 marca 2005 r. FSK 618/04 - ONSAiWSA 2005 nr 6 poz. 120/. Dopiero bowiem przesądzenie o prawidłowości przyjętych za podstawę zaskarżonego orzeczenia ustaleń faktycznych umożliwia ocenę procesu subsumpcji tego stanu faktycznego pod mające zastosowanie w sprawie przepisy prawa materialnego.

W tym zakresie strona powołała jedynie zarzut naruszenia art. 134 par. 1 p.p.s.a., zgodnie z którym sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Zdaniem strony uchybienie normie prawnej, z tego przepisu wynikającej, nastąpiło na skutek nieodniesienia się przez Sąd I instancji, do powoływanych w skardze zarzutów uchybienia w kontrolowanym postępowaniu administracyjnym art. 132 ust. 1 w zw. z art. 98 ust. 1 i 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami.

Odnosząc się do powyższego zarzutu podkreślić na wstępie należy, że przepisy ustawy o gospodarce nieruchomościami nie znajdowały zastosowania w kontrolowanym przez Sąd I instancji postępowaniu administracyjnym. Postępowanie to dotyczyło bowiem potrącenia zobowiązania w podatku od nieruchomości za 2002 r. /należnego od skarżącej/ i badano w nim przede wszystkim istnienie przesłanek z art. 64 i art. 65 O.p. Zakreślony w ten sposób ogół elementów stosunku administracyjnoprawnego, będący przedmiotem zaskarżonej decyzji /z dnia 18 października 2002 r./, wyznaczał obszar kognicji Sądu I instancji w procesie /por. art. 134 par. 1 p.p.s.a. oraz wyrok NSA z dnia 20 lipca 2005 r., I FSK 68/05 - Lex nr 172990/. Niemniej wykładnia przepisów ustawy o gospodarce nieruchomościami posłużyła organom podatkowym do przyjęcia określonych ustaleń faktycznych - iż nie istnieje bezsporna i wymagalna wierzytelność strony wobec Gminy Miasta G., z której można by potrącić jej zobowiązanie podatkowe - które zostały zaaprobowane przez Sąd I instancji. W istocie więc zarzut naruszenia art. 134 par. 1 p.p.s.a. w zw. z art. 132 ust. 1 w zw. z art. 98 ust. 1 i 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami sprowadza się do twierdzenia, iż Sąd poprzez nieuwzględnienie ich treści /nieodniesienie się do zarzutu ich naruszenia/ przyjął za podstawę orzekania błędne ustalenia faktyczne /w szczególności, że wierzytelność spółki nie jest wymagalna/.

Powyższej konstatacji strony przeczy treść zaskarżonego orzeczenia /por. jego s. 6 ostatni akapit i 7/. Okoliczność, że Sąd wojewódzki nie wskazał expressis verbis na art. 132 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami nie oznacza, że nie odniósł się do ww. zarzutu naruszenia art. 132 ust. 1 w zw. z art. 98 ust. 1 i 3 tej ustawy. Przeciwnie, opierając się na treści art. 98 ust. 1 i 3 stwierdził że przepisy dotyczące odszkodowań za wywłaszczone nieruchomości /a więc i art. 132 ust. 1 ustawy, nakazujący wypłatę odszkodowania w terminie 14 dni od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna/ nie miały w przypadku spółki zastosowania. Sąd I instancji wyjaśnił, iż w przypadku przejścia z mocy prawa działki gruntu, wydzielonej pod drogę publiczną, na własność m.in. gminy /art. 98 ust. 1 ustawy/, ustalenie odszkodowania z tego tytułu w drodze decyzji administracyjnej, na zasadach i w trybie obowiązujących przy wywłaszczeniu nieruchomości, może nastąpić tylko wtedy, gdy nie dojdzie od uzgodnienia wysokości odszkodowania między właścicielem lub użytkownikiem wieczystym /działki gruntu/, a właściwym organem /art. 98 ust. 3 ustawy/. Innymi słowy, stosowanie przepisów dotyczących odszkodowań za wywłaszczone nieruchomości jest dopuszczalne, "gdy strony nie zakończą uzgodnień /co do wysokości odszkodowania za przejętą nieruchomość/ pozytywnym wynikiem". Wychodząc z tego założenia wskazano, że z akt sprawy wynika, iż stosownych uzgodnień pomiędzy stronami /Gminą Miasta G. i skarżącą spółką/ w ogóle nie przeprowadzono, wobec czego nie został spełniony warunek konieczny, dla ustalenia odszkodowania na podstawie regulacji zawartych w Dziale III, Rozdziale 5 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Skoro zaś nie było między wierzycielami stosownych uzgodnień, a w konsekwencji nie została też wydana decyzja, o której wyżej mowa, to przyjęto, iż wierzytelność spółki nie była wymagalna. Nie były bowiem znane jej podstawowe elementy /w tym m.in. termin płatności, którego upłynięcie powoduje wymagalność wierzytelności/.

Mając powyższe na uwadze stwierdzić należy, że wbrew wywodom strony, w kwestionowanym wyroku dokonano analizy zarzutu skargi, na którego pominięcie ona wskazuje. Nie mogło więc dojść w tym zakresie do uchybienia art. 134 par. 1 p.p.s.a. Dodatkowo zauważyć trzeba, że powzięte w omówiony wyżej sposób ustalenia nie budzą żadnych wątpliwości Sądu II instancji. W pełni podzielić należy tak przedstawioną wyżej wykładnię wskazanych regulacji ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. /co wyklucza zarazem zasadność ostatniego z podniesionych w petitum skargi kasacyjnej zarzutów - naruszenia jej art. 98 ust. 3/, jak i wyprowadzone z tej analizy wnioski, odnośnie stanu faktycznego sprawy.

Brak skutecznych zarzutów naruszenia prawa procesowego skutkuje - z uwagi na treść art. 183 par. 1 p.p.s.a. - zawiązaniem Sądu kasacyjnego ustaleniami faktycznymi, przyjętymi za podstawę orzekania przez Sąd I instancji /por. wyrok NSA z dnia 21 kwietnia 2004 r., FSK 181/04 - ONSAiWSA 2004 nr 2 poz. 36/. Stwierdzić zatem trzeba, że wierzytelność spółki wobec Gminy Miasta G. jest wzajemna /obie strony są względem siebie jednocześnie wierzycielami i dłużnikami/, jednakże nie jest ona wymagalna i bezsporna. W tym zaś stanie rzeczy nie było w sprawie podstaw do zastosowania art. 64 par. 1 w zw. z art. 65 par. 1 pkt 3 O.p., tj. do potrącenia wierzytelności Gminy Miasta G. wobec spółki /należnego podatku od nieruchomości za 2002 r./, z przysługującej tej spółce wierzytelności z tytułu nabycia przez Gminę nieruchomości na cele uzasadniające jej wywłaszczenie lub wywłaszczenia nieruchomości na podstawie przepisów o gospodarce nieruchomościami. W myśl bowiem powołanego art. 64 par. 1 w zw. z art. 65 par. 1 O.p., wierzytelność m.in. gminy /zobowiązanie podatkowe/ podlega potrąceniu z wierzytelności podatnika, która jest wzajemna, a ponadto bezsporna i wymagalna /co w niniejszej sprawie nie miało miejsca/.

Sąd kasacyjny nie podziela przy tym wykładni art. 64 par. 1 O.p., prezentowanej w przedmiotowym środku odwoławczym, zgodnie z którą bezsporność wierzytelności oznacza tylko brak sporu co do jej istnienia. Jest to zawężająca interpretacja przytoczonego przepisu. Bezsporność wierzytelności występuje wówczas, gdy żadna ze stron nie kwestionuje nie tylko jej istnienia, ale również wielkości i terminu płatności /por. R. Dowgier, L. Etel, C. Kosikowski, P. Pietrasz, S. Presnarowicz, Ordynacja podatkowa. Komentarz, Dom Wydawniczy ABC, 2006; S. Babiarz, B. Dauter, B. Gruszczyński, R. Hauser, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Ordynacja podatkowa Komentarz - LexisNexis, Warszawa 2006 s. 281/. W niniejszej sprawie dwóch ostatnio wymienionych elementów, składających się na bezsporność wierzytelności, zabrakło.

Uznając w konsekwencji podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty za bezzasadne, Sąd II instancji orzekł o jej oddaleniu, na podstawie art. 184 p.p.s.a.