Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt II SA/Gd 527/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2013-12-04 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6136 Ochrona przyrody
Hasła tematyczne: Ochrona przyrody
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 83, art. 86
journal: Dz.U. 2013 poz 627
law: Ustawa z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wanda Antończyk, Sędziowie Sędzia WSA Jolanta Górska, Sędzia WSA Mariola Jaroszewska (spr.), Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Dorota Pellowska, po rozpoznaniu w dniu 4 grudnia 2013 r. w Gdańsku na rozprawie sprawy ze skargi V.P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 10 maja 2013 r., nr [...] w przedmiocie zezwolenia na usunięcie drzew oddala skargę.


UZASADNIENIE

Pismem z dnia 22 sierpnia 2011 r. skarżąca V. P. zwróciła się do Wójta Gminy o udzielenie zezwolenia na wycięcie czterech topoli i dwóch brzóz rosnących na działkach nr [[...]] i nr [[...]] w R. Uzasadniając wniosek skarżąca wskazała, że wymienione działki są przeznaczone pod zabudowę rekreacyjną, a rosnące na nich drzewa stanowią przeszkodę w zamierzonej przez skarżącą inwestycji. Na wezwanie organu wnioskodawczyni uzupełniła wniosek pismem z dnia 12 września 2011 r., poprzez dołączenie wypisu z rejestru gruntów potwierdzającego stan własności działek, podanie obwodów pni drzew przeznaczonych do wycięcia, powtórzyła uzasadnienie odnośnie planów inwestycyjnych na działkach oraz zadeklarowała, że w miejsce wyciętych drzew dokona nasadzeń w większej liczbie.

Decyzją z dnia 12 października 2011 r., nr [[...]] Wójt Gminy w pkt 1) zezwolił skarżącej na usuniecie dwóch drzew gatunku brzoza o obwodach 60 cm i 90 cm, znajdujących się na działce nr [[...]]; w pkt 2) odmówił udzielenia zezwolenia na usunięcie trzech topoli o obwodach 340 cm, 390 cm, 270 cm znajdujących się na działce nr [[...]] oraz jednej topoli o obwodzie 250 cm znajdującej się na działce nr [[...]]; w pkt 3) zezwolił skarżącej na usunięcie drzew, bez obowiązku ponoszenia z tego tytułu opłat; w pkt 4) wskazał, że wycinki należy dokonać na własny koszt zgodnie z przepisami BHP w sposób, który nie spowoduje uszkodzenia sąsiedniego drzewostanu; pkt 5) określił termin na usunięcie drzew oraz wskazał że po upływie tego terminu zezwolenie traci swoją moc.

Wójt Gminy ustalił na podstawie oględzin, że topole są w dobrym stanie zdrowotnym, nie noszą oznak chorób i nie opadają z nich suche konary lub gałęzie. Odnośnie brzóz organ administracji stwierdził, że górna część koron tych drzew jest sucha, są one przechylone, a gleba przy nich jest uniesiona. Ustalono także, że działka nr [[...]] jest działką rolną, skarżąca nie przedstawiła planów zagospodarowania i zabudowy nieruchomości wskazanej we wniosku, oraz że zagospodarowanie terenu jest możliwe bez usuwania drzew.

Na skutek odwołania skarżącej, ograniczonego do odmowy udzielenia zezwolenia na wycięcie trzech topoli, Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją kasacyjną z dnia z 21 listopada 2011 r., nr [[...]], na podstawie art. 139 oraz art. 138 § 2 k.p.a. uchyliło decyzję Wójta Gminy z dnia 12 października 2011 r. i przekazało sprawę temu organowi do ponownego rozpatrzenia.

Organ odwoławczy uznał, że brak jest uzasadnienia odmowy udzielenia zezwolenia na usunięcie topoli z działki nr [[...]]. Ponadto stwierdził konieczność ustalenia miejsca realizowania planowanej przez skarżącą inwestycji. Za konieczne Kolegium uznało też rozważenie, czy większej wartości przyrodniczej nie przyniesie proponowane przez skarżącą zasadzenie nowych drzew zamiast odmowy udzielenia zezwolenia na wycięcie topoli. Organ odwoławczy stwierdził też brak wyjaśnienia, czy w obrębie drzew objętych wnioskiem nie ma gatunków chronionych. Wskazał w związku z tym, że istnienie takich gatunków wyłączałoby możliwość wydania zezwolenia na wycięcie drzew także w odniesieniu do brzóz. Zdaniem SKO okoliczności te winny być każdorazowo badane z urzędu w ramach oględzin, bez względu na przyczynę mającą uzasadniać wydanie zezwolenia na wycięcie drzew. Wskazano na art. 83 ust. 2c ustawy o ochronie przyrody, z którego wynika obowiązek potwierdzenia, że gatunki chronione nie występują, natomiast z uzasadnienia decyzji organu pierwszej instancji oraz z nadesłanych dokumentów nie wynika, aby sprawę zbadano w tym zakresie, co narusza w sposób oczywisty i rażący prawo. Nadto wskazano, że ogólne ustalenia odnoszące się do brzóz i ich stanu nie przesądzają tego, że nie można ich zachować. W decyzji pierwszej instancji niewyjaśniono też braku ustalenia opłat za usunięcie brzóz oraz nie zweryfikowano przyczyny ich obumarcia.

Ponownie rozpatrując sprawę Wójt Gminy decyzją z dnia 23 marca 2012 r. nr [[...]] odmówił udzielenia zezwolenia na usunięcie dwóch brzóz i trzech topól z działki nr [[...]] oraz jednej topoli z działki nr [[...]]. W uzasadnieniu wskazał między innymi, że w obowiązującym planie miejscowym zagospodarowania przestrzennego fragmentu miejscowości R., zatwierdzonym uchwałą Rady Gminy Nr XII/105/2003 z dnia 10 października 2003 r. (Dz. Urz. Woj. Pom. nr 2, poz. 2), działki nr [[...]] i [[...]] są przeznaczone pod zabudowę, jednakże zgodnie z tym planem należy zachować i chronić istniejącą zieleń wysoką. W związku z tym stwierdził, że udzieleniu zezwolenia na usunięcie drzew sprzeciwia się prawo miejscowe.

Decyzją z dnia 9 maja 2012 r., nr [[...]], Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpatrzeniu odwołania skarżącej V. P. utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy z dnia 23 marca 2012 r.

Organ odwoławczy uznał, że prawidłowo Wójt Gminy powołał się na obowiązujący miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego uchwalony uchwałą z dnia 10 października 2003 r., w którym przewidziano obowiązek zachowania i ochrony zieleni wysokiej. Ponadto w ocenie SKO prawidłowo organ pierwszej instancji odmówił udzielenia zezwolenia na usunięcie drzew skoro skarżąca mimo dwukrotnych wezwań nie wskazała przyczyn mających uzasadniać usunięcie drzew. SKO wskazało, że zgodnie z art. 83 ust. 4 pkt 6 ustawy o ochronie przyrody wskazanie przyczyny usunięcia drzew jest obowiązkowym elementem wniosku o wydanie zezwolenia. W ocenie organu odwoławczego żądanie przedłożenia dodatkowych dowodów nie było pozbawione podstaw prawnych, jako uzasadnione w świetle art. 7 k.p.a. Ustaliło SKO, że skarżąca nie wskazywała jednoznacznie przyczyn usunięcia drzew. We wniosku o wydanie zezwolenia wskazano, że planowana inwestycja wiąże się z posadzeniem kilkudziesięciu szlachetnych drzew. Z kolei w piśmie z dnia 12 września 2011 r. podała, że inwestycja będzie polegała na rozbudowie istniejącej infrastruktury wczasowo-rekreacyjnej. SKO wskazało, że zezwolenie na usunięcie drzew może być wydane jedynie wtedy, gdy przyczyna ich usunięcia zostanie przez organ administracji uznana za ważną, taką która uzasadnia rezygnację z ochrony drzew. W rozpoznawanej sprawie skarżąca mimo wezwań nie udowodniła, aby taka ważna przyczyna istniała. Zdaniem organu wbrew twierdzeniom skarżącej dokumenty, których od niej zażądano, mogą być uzyskane niezależnie od zezwolenia na usunięcie drzew. Jako przykład podano, że zezwolenie na usunięcie drzew może być wydane dopiero po uzyskaniu pozwolenia na budowę. Ponadto organ odniósł się do zarzutów skarżącej dotyczących tego, że przepisów ustawy o ochronie przyrody, zawierających nakaz uzyskania zezwolenia na usunięcie drzew nie stosuje się do nieruchomości osób fizycznych oraz naruszenia prawa własności, uznając je za niezasadne.

Prawomocnym wyrokiem z dnia 12 grudnia 2012 r., wydanym w sprawie sygn. akt II SA/Gd 429/12 na skutek skargi V. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 9 maja 2012 r., nr [[...]], Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy z dnia 23 marca 2012 r., nr [[...]], a także decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 21 listopada 2011 r., nr [[...]].

W szczególności WSA jako zasadne uznał zarzuty skargi odnoszące się do decyzji SKO z dnia 21 listopada 2011 r., a dotyczące naruszenia art. 139 k.p.a., w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy, uznając, że uchylenie decyzji Wójta Gminy z dnia 12 października 2011 r. także w części, którą zezwolono skarżącej na usunięcie brzóz jest niewątpliwie orzeczeniem na niekorzyść strony skarżącej. W konsekwencji objęcia przedmiotowym wyrokiem (eliminującym decyzje późniejsze po wydaniu przez SKO decyzji kasacyjnej), zgodnie z art. 135 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, również decyzji kasacyjnej SKO z dnia 21 listopada 2011 r. wywołało taki skutek, że ponownemu rozpoznaniu podlegać będzie odwołanie skarżącej od decyzji Wójta Gminy z dnia 12 października 2011 r. W związku z tym w wyroku zawarto wskazania dla ponownie rozpoznającego sprawę SKO, że w szczególności niezasadne było żądanie podania przyczyny usunięcia drzew poprzez przedłożenie pozwolenia na budowę, decyzji o warunkach zabudowy i projektu zagospodarowania działki. Jak wyjaśnił sąd, należy jednak mieć na uwadze, że osoba ubiegająca się o wydanie pozwolenia na usunięcie drzew musi jednoznacznie wskazać przyczynę usunięcia drzew, zaś jeżeli tą przyczyną jest zamiar zabudowy działki budowlanej musi wskazać miejsce i rodzaj planowanej zabudowy, tak aby organ administracji mógł ocenić, czy istnienie drzew koliduje z zamiarem zabudowy. Ponadto organ administracji musi wziąć pod uwagę to, że skarżąca zaproponowała zasadzenie nowych drzew oraz że usunięte mają być topole. SKO winno uwzględnić również, że nie wykazano, aby istniały okoliczności uzasadniające wydanie przez organ odwoławczy decyzji na niekorzyść skarżącej w zakresie zezwolenia na usunięcie brzóz.

Ponownie rozpatrując sprawę wskutek odwołania V. P. od decyzji Wójta Gminy z dnia 12 października 2011 r. nr [[...]] Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 10 maja 2013 r., nr [[...]] na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 i pkt 2 k.p.a. oraz art. 83 i art. 84 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (Dz. U. z 2009 r., nr 92, poz. 880 ze zm.), uchyliło pkt 4 decyzji Wójta Gminy z dnia 12 października 2011 r. nr [[...]], a w pozostałym zakresie utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji.

Kolegium opisało dotychczasowy przebieg sprawy, ze szczególnym uwzględnieniem oceny prawnej i wskazań zawartych w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 12 grudnia 2012 r., sygn. akt II SA/Gd 429/12. Jak wynika z uzasadnienia decyzji, uwzględniając zalecenia oraz argumentację faktyczną i prawną co do dalszego toku postępowania, pismem z dnia 4 kwietnia 2013 r. Kolegium zobowiązało stronę skarżącą, do sprecyzowania i wyjaśnienia następujących okoliczności: miejsca planowanej zabudowy na przedmiotowych działkach (w tym celu Kolegium przesyła kopię mapy działek złożoną do wniosku, na której należało oznaczyć umiejscowienie przewidywanej zabudowy); rodzaju planowanej zabudowy, ze wskazaniem przeznaczenia (celu jakiemu będzie służyć) oraz jej wielkość (w tym wysokości nad i pod powierzchnią ziemi), co jest wymagane do jednoznacznego stwierdzenia, czy planowana zabudowa będzie kolidować z drzewami z gatunku topoli; czy planowana zabudowa i wycinka drzew topoli ma mieć związek z prowadzeniem działalności gospodarczej, gdyż wskazane okoliczności mogą mieć wpływ na podstawę ustalenia opłaty za zezwolenie na wycięcie topoli; terminu w jakim ma być dokonana wycinka (usunięcie) drzew, w tym brzóz oraz miejsca proponowanych nasadzeń w zamian za usuwane drzewa, ich ilości i gatunków. Ponadto zgodnie z art. 10 k.p.a. pouczono stronę o prawie do wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań przed wydaniem decyzji.

Jak ustalono, pomimo upływu zakreślonego przez organ terminu strona nie udzieliła odpowiedzi na pismo z dnia 4 kwietnia 2013 r.

Co do rozstrzygnięcia, uznało SKO, że nie byłoby zasadne uchylenie korzystnej dla strony decyzji organu pierwszej instancji w zakresie dotyczącym zezwolenia na wycięcie dwóch brzóz. Uchylenie decyzji organu pierwszej instancji we wskazanym zakresie byłoby sprzeczne z art. 139 k.p.a., co wynika z oceny prawnej zawartej w wyroku z dnia 12 grudnia 2012 r. Natomiast konieczne było ustalenie nowego terminu na wycięcie drzew, do dnia 31 grudnia 2013 r., dokonane przez organ wobec braku wskazania go przez stronę. Odmowę wydania zezwolenia na usunięcie topoli SKO uzasadniło tym, że strona nie wykazała, aby w tej części wydanie zezwolenia było niezbędne dla celów planowanego zamierzenia inwestycyjnego. Bez żądanego przez Kolegium doprecyzowania wniosku nie było możliwe poczynienie innych ustaleń, niż wynikające z rozważań Wójta Gminy oraz sądu w uzasadnieniu powołanego wyroku, jak również ustaleń Kolegium związanych z ponownym rozpatrzeniem sprawy.

Skarżąca wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na opisaną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 10 maja 2013 r.

W skardze zarzucono organowi administracji naruszenie wszystkich ogólnych zasad postępowania tj. od art. 6 do 16 k.p.a. oraz art. 77 i 80 k.p.a., w zakresie ustalenia prawdy materialnej oraz obowiązków organu i uprawnień strony wynikających z tych zasad, a także art. 138 § 1 pkt 1 i 2 k.p.a., poprzez jego niewłaściwe zastosowanie.

Ponadto zarzucono naruszenie art. 7 k.p.a. poprzez nieuwzględnienie interesu strony oraz przepisów dotyczących prawa własności w zakresie bezpodstawnego ograniczenia korzystania i dysponowania prawem własności, chronionym przez Konstytucję RP w art. 21 ust. 2. W tym też zakresie zarzuca się SKO naruszenie konstytucyjnej zasady działania organów władzy publicznej na podstawie i w granicach obowiązującego prawa

Zarzuca się też naruszenie przepisów ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody - art. 6 ust. 1, art. 83 ust. 4 pkt 6 i 8 poprzez błędne ustalenie znaczenia tego przepisu i jego zastosowanie, art. 86 ust. 1 pkt 1 i 10 w związku z art. 5 pkt 21 i 27 poprzez błędne ustalenie stanu faktycznego i prawnego.

Wniesiono o stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji lub jej uchylenie, zasądzenie kosztów postępowania w niniejszej sprawie oraz w sprawie zakończonej wyrokiem z dnia 12 grudnia 2012 r., sygn. akt II SA/Gd 429/12.

W uzasadnieniu skargi przedstawiono chronologię zdarzeń i wydane decyzje administracyjne. Przytoczono orzecznictwo Sądu Najwyższego oraz sądów administracyjnych na poparcie tezy o naruszeniu przez SKO zasad postępowania w niniejszej sprawie.

Skarżąca kwestionuje możliwość czynnego udziału w sprawie. Zarzuca, że żądane przez organ pismem z dnia 4 kwietnia 2013 r. informacje są pozbawione podstaw prawnych, ponieważ z przepisów ustawy o ochronie przyrody nie wynika obowiązek uzyskania tak szczegółowych informacji. Zdaniem skarżącej wszystkie wątpliwości interpretacyjne zarówno dotyczące stanu faktycznego, jak i prawnego organ prowadzący postępowanie jest zobowiązany interpretować na korzyść strony postępowania zgodnie z zasadą "in dubio pro reo", do czego nie zastosował się w przedmiotowej sprawie wydając rozstrzygnięcie.

Zarzucono SKO, że wydając decyzję naruszyło przepisy o właściwości. Zdaniem strony skarżącej wyrokiem z dnia 12 grudnia 2012 r. na podstawie art. 135 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uchylono wszystkie ważne decyzje, które pojawiły się w toku postępowania, łącznie z decyzją zaskarżoną, czego skutkiem był powrót sprawy do organu pierwszej instancji, gdyż zaistniała taka sytuacja, jakby wniosek strony nigdy nie został rozpatrzony.

W skardze wskazuje się też, że topole nie są objęte ścisłą ochroną, a właściciel posesji zobowiązał się do posadzenia w miejsce wyciętych topoli znacznie większej liczby drzew różnego gatunku, takich jak: sosna, świerk, dąb, brzoza.

Akcentuje się również wyłączne prawo właściciela do dysponowania swoją własnością zgodnie z jej przeznaczeniem, wywodząc z art. 7 k.p.a., że w takiej sytuacji organ administracji publicznej uwzględnia z urzędu w każdym przypadku interes strony postępowania.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasową argumentację.

W piśmie procesowym z dnia 25 lipca 2013 r. skarżącą podtrzymała zarzuty skargi. Odnosząc się do odpowiedzi na skargę co do braku zasadności zarzutów dotyczących naruszenia przepisów procesowych twierdzi skarżąca w szczególności, że we wniosku z dnia 28 sierpnia 2011 r. oraz jego uzupełnieniu pismem z dnia 12 września 2011 r. określiła wszystkie wymagania wynikające z art. 83 ust. 4 ustawy o ochronie przyrody.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta co do zasady sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, a więc polega na weryfikacji decyzji organu administracji publicznej z punktu widzenia obowiązującego prawa materialnego i procesowego. Ponadto wojewódzki sąd administracyjny rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. z 2012 r., poz. 270, ze zm.).

Kontrolując zaskarżoną decyzję w świetle kryterium legalności sąd uznał, że nie narusza ona prawa, zarówno w zakresie przepisów prawa materialnego, jak również przepisów postępowania, w sposób, który miałby istotny wpływ na wynik sprawy.

Zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 10 maja 2013 r. została wydana w wyniku ponownego rozpatrzenia odwołania od decyzji Wójta Gminy z dnia 12 października 2011 r., wskutek wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 12 grudnia 2012 r., sygn. akt II SA/Gd 429/12, który uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 9 maja 2012 r. oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy z dnia 23 marca 2012 r., a także kasacyjną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 21 listopada 2011 r. wydaną po rozpatrzeniu odwołania skarżącej od decyzji Wójta Gminy z dnia 12 października 2011 r.

Jak zatem wynika wprost z treści przywołanego wyroku, ponowne rozpatrzenie sprawy obejmuje rozpatrzenie przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze odwołania V. P. z dnia 19 października 2011 r. od decyzji Wójta Gminy z dnia 12 października 2011 r. nr [..]. Myli się skarżąca twierdząc, że opisanym wyrokiem uchylono również decyzję organu pierwszej instancji z dnia 12 października 2011 r. Nie wynika to ani z sentencji tego wyroku, ani z jego uzasadnienia, wobec czego wszystkie argumenty skargi odnoszące się do naruszenia przez SKO przepisów o właściwości oraz naruszenia zasady dwuinstancyjności (wskutek jak uważa skarżąca rozpatrzenia przez SKO jej wniosku, do czego uprawniony i zobowiązany był wyłącznie organ pierwszej instancji) są niezasadne.

Należy też wyjaśnić, że na podstawie art. 153 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. Związanie sądu i organu oceną prawną wyrażoną w orzeczeniu sądu trwa w danej sprawie, dopóki nie zostanie ono uchylone lub zmienione lub nie ulegną zmianie przepisy czyniąc pogląd prawny nieaktualny.

Ocena prawna i wskazania zawarte w powołanym wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 12 grudnia 2012 r. mają istotne znaczenie i są wiążące zarówno dla organu administracji rozstrzygającego sprawę jak i dla sądu kontrolującego zaskarżoną decyzję. Wobec faktu, że nie doszło do zmiany stanu prawnego ani istotnej zmiany stanu faktycznego, nie straciły również aktualności zalecenia zawarte w tym wyroku co do dalszego postępowania. Wobec takiego stanu rzeczy zaskarżoną decyzję należało ocenić przede wszystkim pod kątem dostosowania się do wskazań i oceny prawnej w wyroku tym zawartych.

Zaskarżoną w niniejszej sprawie decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze uchyliło punkt 4 decyzji Wójta Gminy z dnia 12 października 2011 r., wyznaczając nowy termin na jej wykonanie, do dnia 31 grudnia 2013 r. W pozostałym zakresie utrzymano w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W rezultacie obu tych decyzji zezwolono stronie skarżącej na usunięcie dwóch drzew gatunku brzoza o obwodach 60 cm i 90 cm, znajdujących się na działce nr [[...]] we w wskazanym przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze terminie (do dnia 31 grudnia 2013 r.), a odmówiono zezwolenia usunięcia trzech topoli o obwodach 340 cm, 390 cm, 270 cm znajdujących się na działce nr [[...]] oraz jednej topoli o obwodzie 250 cm znajdującej się na działce nr [[...]].

W ocenie sądu, ustalenia organu odwoławczego zostały dokonane zgodnie z art. 7 i art. 77 k.p.a., ocena zebranych dowodów nie narusza zasady swobodnej oceny dowodów wyrażonej w art. 80 k.p.a., a uzasadnienie zaskarżonej decyzji odpowiada warunkom określonym w art. 107 § 3 k.p.a.

Przepisy prawa materialnego mające zastosowanie w niniejszej sprawie, toczącej się z wniosku skarżącej o udzielenie zezwolenia na wycięcie czterech topoli i dwóch brzóz rosnących na działkach nr [[...]] i nr [[...]] w R., wynikają z ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (Dz. U. z 2013 poz. 627 ze zm.).

Zgodnie z art. 83 ust. 1 ustawy o ochronie przyrody, w brzmieniu obowiązującym zarówno w dniu zaskarżonego rozstrzygnięcia jak i w dniu wydania decyzji przez organ pierwszej instancji, usunięcie drzew lub krzewów z terenu nieruchomości może nastąpić, po uzyskaniu zezwolenia wydanego przez wójta, burmistrza albo prezydenta miasta, na wniosek posiadacza nieruchomości bądź właściciela urządzeń o których mowa w art. 49 § 1 Kodeksu cywilnego. Organ właściwy do wydania zezwolenia, o którym mowa w ust. 1, przed jego wydaniem dokonuje oględzin w zakresie występowania w obrębie zadrzewień gatunków chronionych (ust. 2c). Wydanie zezwolenia może być uzależnione od przesadzenia drzew lub krzewów w miejsce wskazane przez wydającego zezwolenie albo zastąpienia ich innymi drzewami lub krzewami, w liczbie nie mniejszej niż liczba usuwanych drzew lub krzewów (ust. 3).

Zgodnie zaś z art. 83 ust. 4 ustawy o ochronie przyrody, wniosek o usunięcie drzew winien zawierać:

1. imię, nazwisko i adres albo nazwę i siedzibę posiadacza i właściciela nieruchomości albo właściciela urządzeń, o którym mowa w ust. 1 pkt 2;

2. tytuł prawny władania nieruchomością, z tym że wymóg ten nie dotyczy wniosku właściciela urządzeń, o którym mowa w ust. 1 pkt 2;

3. nazwę gatunku drzewa lub krzewu;

4. obwód pnia drzewa mierzonego na wysokości 130 cm;

5. przeznaczenia terenu, na którym rośnie drzewo lub krzew;

6. przyczynę i termin zamierzonego usunięcia drzewa lub krzewu;

7. wielkość powierzchni, z której zostaną usunięte krzewy;

8. rysunek lub mapę określającą usytuowanie drzewa lub krzewu w stosunku do granic nieruchomości i obiektów budowlanych istniejących lub budowanych na tej nieruchomości.

W odniesieniu do treści art. 83 ust. 1 i 4 ustawy o ochronie przyrody Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 4 kwietnia 2013 r., sygn. akt II OSK 2337/11 (LEX nr 1337329) wyjaśnił, że przepis ten, normujący udzielenie przez wójta, burmistrza lub prezydenta miasta zezwolenia na wycięcie drzew lub krzewów z terenu nieruchomości na wniosek jej posiadacza, kreuje swobodę decyzyjną, co do udzielenia zezwolenia na wycięcie drzew. Nie określając żadnych szczegółowych przesłanek, uwzględnienie których warunkowałoby możliwość udzielenia takiego zezwolenia, nakłada na organ administracji obowiązek wzięcia pod uwagę, obok ogólnych wskazówek aksjologicznych (interesu i słusznego interesu strony), celu regulacji, określonych w rozdziale 1 ustawy o ochronie przyrody (zwłaszcza w art. 1, art. 2 czy art. 5 pkt 27 tej ustawy). Wykładnia art. 83 ust. 1 i ust. 4 ustawy w świetle argumentacji celowościowej pozwala na zakreślenie granic swobody decyzyjnej.

Innymi słowy, decyzja, o której mowa w art. 83 ustawy o ochronie przyrody, wydawana jest w ramach uznania administracyjnego, co oznacza, że na organie administracji ciąży obowiązek uwzględnienia zarówno interesu społecznego, wynikającego z ustawowo chronionego dobra, jakim jest przyroda (mieszczącego się w szeroko pojętej ochronie środowiska) jak i słusznego interesu strony, wynikającego chociażby z prawa własności.

Strona skarżąca we wniosku z dnia 22 sierpnia 2011 r. oraz piśmie uzupełniającym wniosek - z dnia 12 września 2011 r. podała, że działki nr [[...]] i [[...]], stanowiące jej własność są przeznaczone pod zabudowę rekreacyjną, a rosnące na nich drzewa stanowią przeszkodę w zamierzonej przez skarżącą inwestycji.

Jak wyjaśnił Wojewódzki Sąd Administracyjny w wiążącym w niniejszej sprawie wyroku z dnia 12 grudnia 2012 r., osoba ubiegająca się o wydanie pozwolenia na usunięcie drzew musi jednoznacznie wskazać przyczynę usunięcia drzew, zaś jeżeli tą przyczyną jest zamiar zabudowy działki budowlanej musi wskazać miejsce i rodzaj planowanej zabudowy, tak aby organ administracji mógł ocenić czy istnienie drzew koliduje z zamiarem zabudowy, a zezwolenie jest niezbędne ze względu na zamierzenia inwestycyjne. W rezultacie oznacza to konieczność doprecyzowania wniosku w zakresie określonym w art. 83 ust. 4 pkt 6 i 8 ustawy o ochronie przyrody.

Należy przy tym dodać, że zezwolenie na wycięcie drzew nastąpić może jedynie w sytuacji, gdy przyczyna, zawarta we wniosku o wydanie takiego zezwolenia, zostanie przez organ uznana za ważną, uzasadniającą rezygnację z ochrony drzew przewidzianej w ustawie o ochronie przyrody. Ustawodawca, obejmując drzewa ochroną, zróżnicował ją w zależności od wieku drzewa oraz gatunku drzewa, co do zasady obejmując zwiększoną ochroną drzewa starsze oraz drzewa uznane za bardziej gatunkowo wartościowe. W tym kontekście topole niebędące gatunkiem rodzimym podlegają ochronie o lżejszym ciężarze, co wynika z treści art. 86 ust. 1 pkt 10 ustawy o ochronie przyrody. Według tego przepisu nie pobiera się bowiem opłat za usunięcie topoli o obwodzie pnia powyżej 100 cm, mierzonego na wysokości 130 cm, nienależących do gatunków rodzimych, jeżeli zostaną zastąpione w najbliższym sezonie wegetacyjnym drzewami innych gatunków. Taka też deklaracja wynikała zarówno z wniosku strony skarżącej jak i odwołania, niemniej niedostatecznie sprecyzowany wniosek w zakresie wynikającym ze wskazań zawartych w wyroku z dnia 12 grudnia 2012 r. uniemożliwiał jego rozpatrzenie zgodnie z oczekiwaniami strony.

Tak więc, stosownie do wskazań zawartych w wyroku z dnia 12 grudnia 2012 r., a także obowiązków wynikających z art. 83 ust. 4 ustawy o ochronie przyrody organ odwoławczy prawidłowo, pismem z dnia 4 kwietnia 2013 r., wezwał stronę skarżącą do sprecyzowania i wyjaśnienia następujących okoliczności: miejsca planowanej zabudowy na przedmiotowych działkach; rodzaju planowanej zabudowy, ze wskazaniem przeznaczenia (celu jakiemu będzie służyć) oraz jej wielkość (w tym wysokości nad i pod powierzchnią ziemi), co jest wymagane do jednoznacznego stwierdzenia, czy planowana zabudowa będzie kolidować z drzewami z gatunku topoli; terminu w jakim ma być dokonana wycinka (usunięcie) drzew, w tym brzóz (z uwagi na upływ terminu wyznaczonego w decyzji z dnia 12 października 2011 r.) oraz miejsca proponowanych nasadzeń w zamian za usuwane drzewa, ich ilości i gatunków, zakreślając stronie termin 7 dni od dnia otrzymania przedmiotowego wezwania.

Jest w sprawie bezsporne, że skarżąca pomimo odbioru wezwania w dniu 15 kwietnia 2013 r. (zob. potwierdzenie odbioru w aktach administracyjnych drugiej instancji) oraz upływu zakreślonego przez organ odwoławczy terminu nie udzieliła odpowiedzi na wezwanie organu. Pismo wyjaśniające zostało sporządzone i przesłane do SKO (w dniu 16 maja 2013 r.) przez pełnomocnika skarżącej R. P. dopiero po wydaniu decyzji przez organ odwoławczy, a więc ze znacznym i nieuzasadnionym opóźnieniem. W związku z tym, na dzień rozstrzygnięcia prawidłowo organ odwoławczy ustalił, że strona nie wykazała, aby wydanie zezwolenia w zakresie usunięcia drzew gatunku topoli było niezbędne ze względu na planowaną inwestycję, a tym samym nie mógł poczynić innych ustaleń, skoro w tym zakresie związany był oceną prawną i wskazaniami powołanego wyroku WSA. Potrzeba usunięcia drzew musi być rzeczywista i właściwie umotywowana przez stronę, tak aby organ mógł należycie rozważyć słuszny interes strony w kontekście interesu społecznego, jakim jest ochrona przyrody, pozostająca w ramach ochrony środowiska. SKO nie mogło też zastąpić strony w oznaczeniu liczby nasadzeń i ich miejsca. Zatem w prawidłowo ustalonych przez SKO okolicznościach niniejszej sprawy brak było dostatecznych danych dla rozważenia prymatu interesu strony nad interesem społecznym. Tym samym zarzuty skargi koncentrujące się na tej kwestii i konieczności uwzględnienia interesu skarżącej jako właścicielki nieruchomości, na której rosną sporne drzewa są również nietrafne.

Jednocześnie trzeba zauważyć, że w tym samym piśmie organ odwoławczy pouczył stronę, że przysługuje jej prawo do wypowiedzenia się co do zebranych w sprawie dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań oraz poinformował o terminie załatwienia sprawy do dnia 13 maja 2013 r. z uwagi na konieczność uzupełnienia postępowania wyjaśniającego o dane zawarte w wyżej wymienionym piśmie z dnia 4 kwietnia 2013 r. Strona została zatem należycie pouczona o swoich uprawnieniach, z których nie skorzystała z własnej woli.

W tych okolicznościach nie można skutecznie zarzucić organowi naruszenia zasad postępowania, w szczególności związanych z obowiązkiem działania na podstawie przepisów prawa (art. 6 k.p.a.), wszechstronnego wyjaśnienia sprawy (art. 7 k.p.a.), należytego i wyczerpującego informowania strony o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie jej praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego (art. 8 k.p.a.), umożliwienia stronie wypowiedzenie się przed wydaniem decyzji (art. 10 k.p.a.). Zarzuty skargi odnoszące się do naruszenia przez organ odwoławczy zasad postępowania są w związku z tym niezasadne.

Odnosząc się z kolei do zarzutu naruszenia art. 21 ust. 1 Konstytucji RP, sąd wyjaśnia, że zgodnie z jego treścią Rzeczpospolita Polska chroni własność i prawo dziedziczenia. W rozdziale II Konstytucji, zatytułowanym "Wolności, prawa i obowiązki człowieka i obywatela", w art. 31 ust. 3 statuowano ogólną zasadę, że ograniczenia w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw mogą być ustanawiane tylko w ustawie i tylko wtedy, gdy są konieczne w demokratycznym państwie dla jego bezpieczeństwa lub porządku publicznego, bądź dla ochrony środowiska, zdrowia i moralności publicznej, albo wolności i praw innych osób. Uzupełnieniem tej normy jest przepis art. 64 ust. 3 Konstytucji stanowiący, że własność może być ograniczona tylko w drodze ustawy i tylko w zakresie, w jakim nie narusza ona istoty prawa własności. Ograniczenia mogą być ustanowione tylko w ustawie oraz tylko wtedy gdy są konieczne w demokratycznym państwie dla ochrony wskazanych wartości (bezpieczeństwo państwa lub porządek publiczny, ochrona środowiska, zdrowia i moralności publicznej, wolności i praw innych osób), przy czym nie mogą naruszać istoty danej wolności lub prawa. Jak zwrócił uwagę Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 10 lipca 2008 r. (P 15/08, OTK-A 2008/6/105, Dz. U. z 2008 r., nr 131, poz. 838) wymóg "konieczności w demokratycznym państwie" oznacza nakaz zachowania zasady proporcjonalności. Z zasady tej wynikają nakazy stosowania środków, które umożliwiają skuteczną realizację zamierzonych celów; stosowania środków niezbędnych, tzn. środków najmniej uciążliwych dla jednostki oraz zachowania odpowiedniej proporcji między korzyścią, którą przynoszą zastosowane środki, a ciężarem nałożonym na jednostkę."

Analizując przepis art. 64 ust. 3 Konstytucji Trybunał podkreślał wielokrotnie, że ochrona własności nie ma charakteru absolutnego, albowiem samo prawo własności nie może być traktowane jako ius infinitum (zob. orzeczenie z 28 maja 1991 r., K. 1/91, OTK w 1991 r., poz. 4 oraz orzeczenie z 31 stycznia 1996 r., K. 9/95, OTK ZU Nr 1/1996, poz. 2). Tak więc przepis art. 31 ust. 3 Konstytucji RP stanowi jednoznaczną i wyraźną konstytucyjną podstawę dla wprowadzania ograniczeń prawa własności, w tym - co jest istotne dla rozpatrywanej sprawy - ograniczeń koniecznych dla ochrony środowiska. Konstytucja do problematyki ochrony środowiska nawiązuje kilkakrotnie. W art. 5 zamieszczonym w rozdziale l Konstytucji p.n. "Rzeczpospolita", postanawia się między innymi, że Rzeczpospolita Polska zapewnia ochronę środowiska, kierując się zasadą zrównoważonego rozwoju. W art. 74 Konstytucja stanowi, że ochrona środowiska jest obowiązkiem władz publicznych. Z uwagi na wagę tej problematyki ochronę środowiska Konstytucja traktuje także w kategorii obowiązku obywatelskiego. Zgodnie bowiem z art. 86 Konstytucji każdy jest obowiązany do dbałości o stan środowiska i ponosi odpowiedzialność za spowodowane przez siebie jego pogorszenie. Zasady tej odpowiedzialności określa ustawa.

Z kolei w przepisach ustawy o ochronie przyrody w rozdziale pierwszym ustawy "Przepisy ogólne" w art. 2 przewidziano, że ochrona przyrody polega na zachowaniu, zrównoważonym użytkowaniu oraz odnawianiu zasobów, tworów i składników przyrody, w tym zieleni w miastach i wsiach oraz zadrzewień. W rozdziale czwartym ustawy zatytułowanym "Ochrona terenów zieleni i zadrzewień" zamieszczony został podstawowy, w aspekcie ustawowego ograniczenia w korzystaniu z prawa własności, przepis art. 83. Wprowadza on zasadę, że usunięcie drzew lub krzewów z terenu nieruchomości może nastąpić wyłącznie po uzyskaniu zezwolenia. Zezwolenie na usunięcie drzew jest wyjątkiem od reguły ich zachowania jako elementu przyrody, podlegającego ochronie prawnej

Przedstawiona systematyka przepisów Konstytucji i ustawy o ochronie przyrody wskazuje, że zarzut skargi wywodzony z Konstytucji jest niezasadny. Fakt, że skarżąca jest właścicielką przedmiotowych działek nie oznacza, że nie podlega obowiązkom wynikającym z ustawy o ochronie przyrody w sytuacji, gdy zamierza dokonać wycięcia drzew.

Niezrozumiałe i nieadekwatne do kontrolowanej sprawy są zarzuty odnośnie naruszenia art. 6 ust. 1 ustawy o ochronie przyrody, który określa wyczerpująco formy tej ochrony. Przepis ten w niniejszej sprawie nie miał zastosowania, gdyż nie stanowi materialnej podstawy dla wydania decyzji administracyjnej. Sąd nie dopatrzył się również naruszenia art. 5 pkt 21 i 27 upatrywanego w związku z art. 86 ust. 1 pkt 1 i 10 tej ustawy. Przepis art. 5 zawiera szereg definicji ustawowych, w tym odnośnie pojęcia "tereny zieleni" (pkt 21) oraz "zadrzewienie" (pkt 27). Z kolei przywołany art. 86 określa sytuacje, w jakich nie pobiera się opłat za usunięcie drzew. Żaden z tych przepisów nie stanowił podstawy zaskarżonego rozstrzygnięcia, podjętego na podstawie art. 83 ustawy o ochronie przyrody. Należy więc wyjaśnić, że zwolnienie od opłaty za usunięcie drzew nie zwalnia od obowiązku uzyskania decyzji o pozwoleniu na usunięcie drzew, wydawanej na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy o ochronie przyrody. Natomiast zarzut ten ma jedynie znaczenie dla zasadności zobowiązania określonego w punkcie 4 wezwania SKO z dnia 4 kwietnia 2013 r., w którym zobowiązuje się skarżącą do wyjaśnienia, czy planowana zabudowa i wycinka drzew ma związek z prowadzoną działalnością gospodarczą, co miałoby według organu znaczenie dla ustalenia opłaty za usunięcie drzew. Otóż jak to już zostało zaznaczone, warunki odpłatności za usunięcie topoli określa art. 86 ust. 1 pkt 10 ustawy o ochronie przyrody. Zatem o ile przedmiotowe topole nie należą do gatunków rodzimych i zostaną zastąpione w najbliższym sezonie wegetacyjnym drzewami innych gatunków, ich usunięcie jest nieodpłatne. Niemniej, przyjęcie, że SKO błędnie wezwało stronę do sprecyzowania wniosku w tym zakresie, co oznacza w rezultacie naruszenie art. 7 k.p.a. i art. 83 ust. 4 ustawy o ochronie przyrody, pozostaje bez wpływu na treść rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie. Istotne jest bowiem, że skarżąca nie wykonała zobowiązania w tym zakresie, które wytyczył WSA w wyroku z dnia 12 grudnia 2012 r., a więc jeśli przyczyną usunięcia drzew jest zamiar zabudowy działki budowlanej należało wskazać miejsce i rodzaj planowanej zabudowy, tak aby organ administracji mógł ocenić, czy istnienie drzew koliduje z zamiarem zabudowy. Ponieważ skarżąca tego nie uczyniła, do dnia wydania zaskarżonej decyzji, zasadna jest i podlega aprobacie odmowa zezwolenia usunięcia drzew gatunku topola, wynikająca z punktu drugiego decyzji SKO z dnia 10 maja 2013 r.

Sąd nie dopatrzył się w związku z tym naruszenia przez SKO art. 138 § 1 pkt 1 i 2 k.p.a. Zgodnie z tymi przepisami organ odwoławczy wydaje decyzję, w której utrzymuje w mocy zaskarżoną decyzję (pkt 1) albo uchyla zaskarżoną decyzję w całości albo w części i w tym zakresie orzeka co do istoty sprawy bądź uchylając tę decyzję – umarza postępowanie pierwszej instancji (pkt 2). Sąd aprobuje treść skarżonego rozstrzygnięcia, w którym powołując się na zakaz orzekania na niekorzyść strony wnoszącej odwołanie wynikający z art. 139 k.p.a. uchylono decyzję organu pierwszej instancji w zakresie udzielonego pozwolenia na wycięcie drzew (z gatunku brzoza) tylko w odniesieniu do terminu wycinki, który już upłynął w toku postępowania odwoławczego. Utrzymano natomiast w mocy rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji objęte punktem drugim decyzji z dnia 12 października 2011 r., a zatem o odmowie zezwolenia na wycięcie czterech topoli.

Zdaniem sądu organ drugiej instancji procedował prawidłowo i zgodnie z oceną prawną i wskazaniami zawartymi w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 12 grudnia 2012 r., sygn. akt II SA/Gd 429/12, co wyczerpuje obowiązek wynikający z art. 153 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Opisane nieznaczne uchybienie w zakresie konieczności ustaleń zbędnych w niniejszej sprawie nie miało wpływu na treść kontrolowanego rozstrzygnięcia.

Mając powyższe na względzie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku uznał skargę za niezasadną i na mocy art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.