Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 470/12
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2012-07-05 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6199 Inne o symbolu podstawowym 619
Hasła tematyczne: Aplikacje prawnicze
Skarżony organ: Minister Sprawiedliwości
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok oraz decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 25 ust. 5 w zw. z art. 26 ust. 3
journal: Dz.U. 2009 nr 26 poz 157
law: Ustawa z dnia 23 stycznia 2009 r. o Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Runge-Lissowska, Sędzia NSA Barbara Adamiak (spr.), Sędzia del. WSA Leszek Kamiński, Protokolant starszy sekretarz sądowy Kamil Wertyński, po rozpoznaniu w dniu 5 lipca 2012 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej B. P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 10 listopada 2011 r. sygn. akt II SA/Wa 714/11 w sprawie ze skargi B. P. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] lutego 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyjęcia na aplikację sędziowską oraz aplikację prokuratorską 1. uchyla zaskarżony wyrok oraz decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] lutego 2011 r. nr [...] i utrzymaną nią w mocy decyzję Dyrektora Krajowej Szkoły Sądownictwa i Prokuratury z dnia [...] stycznia 2011 r. Nr [...]; 2. zasądza od Ministra Sprawiedliwości na rzecz B. P. kwotę 500 (pięćset) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 3 stycznia 2011 r. Dyrektor Krajowej Szkoły Sądownictwa i Prokuratury w Krakowie, na podstawie art. 29 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 23 stycznia 2009 r. o Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury oraz art. 104 § 1 kpa, odmówił przyjęcia B. P. na aplikację sędziowską oraz aplikację prokuratorską. W uzasadnieniu wskazał, że o przyjęciu na aplikację sędziowską albo prokuratorską decyduje miejsce kandydata na liście klasyfikacyjnej aplikantów, o której mowa w art. 26 ust. 2 powołanej ustawy, przy uwzględnieniu limitów miejsc na tych aplikacjach. Minister Sprawiedliwości zarządzeniem z dnia 31 marca 2010 r. w sprawie zarządzenia naboru na aplikację sędziowską w 2010 r. (Dz. Urz. MS Nr 2, poz. 10) oraz zarządzeniem z tej samej daty w sprawie zarządzenia naboru na aplikację prokuratorską w 2010 r. (Dz. U. MS Nr 2, poz. 11) wyznaczył limity po 75 miejsc na każdej aplikacji.

B. P. ukończył aplikację ogólną. Dyrektor KSSiP ustalił jego miejsce na 160 pozycji listy klasyfikacyjnej aplikantów. Limit miejsc na obu aplikacjach uległ wyczerpaniu po przyjęciu osób umieszczonych wyżej na liście, stąd też Dyrektor KSSiP odmówił przyjęcia B. P. na aplikację sędziowską oraz prokuratorską.

W odwołaniu od decyzji strona, zarzuciła naruszenie art. 29 ust. 2 w zw. z art. 26 ust. 3 ustawy o Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury oraz § 8 ust. 3 i § 7 ust. 4 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie odbywania aplikacji ogólnej, sędziowskiej i prokuratorskiej. B. P. zarzucił organowi błędne przyjęcie średniej ocen zamiast sumy ocen uzyskanej ze wszystkich praktyk i sprawdzianów. Nie zgodził się, że ocena ze sprawdzianu poprawkowego jest jedyną oceną ze sprawdzianu.

Minister Sprawiedliwości decyzją z dnia [...] lutego 2011 r. nr [...] utrzymał w mocy wymienioną wyżej decyzję Dyrektora Krajowej Szkoły Sądownictwa i Prokuratury w Krakowie.

W uzasadnieniu organ powołał treść art. 16 ust. 2, 25 ust. 5, 26 ust. 2 i 3, art. 29 ust. 2 ustawy o Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury oraz § 7 ust. 1-3 i § 9 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie odbywania aplikacji ogólnej, sędziowskiej i prokuratorskiej. Wskazał, że przyczyną wydania decyzji o odmowie przyjęcia na aplikację sędziowską i prokuratorską był brak spełnienia przesłanki związanej z umieszczeniem na liście klasyfikacyjnej na pozycji w granicach limitu określonego zarządzeniem Ministra Sprawiedliwości.

Minister stwierdził, że miejsce B. P. na liście klasyfikacyjnej, o której mowa w art. 26 ust. 2 ustawy prawidłowo ustalono poza wyznaczonym przez Ministra Sprawiedliwości limitem miejsc na aplikację sędziowską i prokuratorską. Ostatni z aplikantów przyjętych na aplikację sędziowską zajmował bowiem na liście klasyfikacyjnej pozycję 91, natomiast ostatnia z osób przyjętych na aplikację prokuratorską plasowała się na 154 pozycji. Organ podkreślił, że komisja, o której mowa w § 7 ust. 2 i ust. 3 rozporządzenia jest niezależna, co oznacza, że Minister nie może merytorycznie oceniać sposobu dokonywania ocen poszczególnych sprawdzianów, nie ma też kompetencji do ustalania ocen z przebiegu praktyk wystawianych przez patronów i patrona koordynatora. Organ podkreślił, że ustalenie liczby punktów uzyskanych przez kandydata ze sprawdzianów i praktyk pozostaje w sferze ustaleń faktycznych organu podejmującego decyzję o przyjęciu na aplikację sędziowską lub prokuratorską. Organ I instancji ma zatem obowiązek odniesienia się do liczby punktów uzyskanych ze sprawdzianów i praktyk a organ odwoławczy powinien ustalić, czy liczba ta została prawidłowo ustalona. Organ zaznaczył, że w toku postępowania odwoławczego mogą być poprawiane błędy rachunkowe oraz weryfikowana zgodność formalna ocen wystawionych przez komisje oraz ocen wystawionych przez patronów i patrona koordynatora. Minister nie ma natomiast, tak jak i Dyrektor, uprawnień do merytorycznego podważania ocen ze sprawdzianów wystawionych przez komisję lub ocen wystawionych przez patronów za praktyki.

Minister Sprawiedliwości nie stwierdził, aby przy wyliczaniu punktów Dyrektor KSSiP popełnił błędy rachunkowe, natomiast oceny ze sprawdzianów i praktyk mieszczą się w ustawowej skali i są zgodne z kryteriami ocen sporządzonymi przez komisję, o której mowa w rozporządzeniu. Z tych względów odwołanie nie mogło zostać uwzględnione. Odnosząc się do zarzutów odwołania, organ wskazał, że przepis art. 26 ust. 3 ustawy należy interpretować z uwzględnieniem treści przepisu art. 25 ust. 5 ustawy, który stanowi, że w oparciu o opinie i oceny patrona każdej z praktyk, patron koordynator sporządza końcową ocenę wraz z łączną oceną przebiegu wszystkich praktyk, które odbył aplikant. Zdaniem odwołującego się przepis art. 26 ust. 3 ustawy sugeruje, że o kolejności miejsca na liście klasyfikacyjnej decyduje suma punktów uzyskanych przez aplikanta ze wszystkich sprawdzianów i wszystkich praktyk. Taka wykładnia jest zdaniem organu niedopuszczalna, gdyż dokonana jest w oderwaniu od art. 25 ust. 5 ustawy, z którego wynika, że ocena z praktyk jest tylko jedna (łączna za wszystkie praktyki). Wykładnia prezentowana przez odwołującego się czyniłaby ocenę łączną patrona koordynatora bezprzedmiotową i bezcelową. Zdaniem organu, w świetle powołanych przepisów, o kolejności miejsca na liście klasyfikacyjnej aplikantów decyduje suma punktów uzyskanych przez aplikanta ze wszystkich sprawdzianów (tyle ocen ile sprawdzianów) i praktyk (jedna ocena końcowa). Do wniosku takiego prowadzi wykładnia językowa, systemowa i celowościowa powołanych wyżej przepisów. Łączna ocena praktyk jest oceną wystawioną przez patrona koordynatora ze wszystkich praktyk odbytych w czasie aplikacji ogólnej. Za takim sposobem obliczania sumy punktów przemawia także zdaniem organu treść § 9 ust. 2 rozporządzenia, który statuuje, że punkty uzyskane przez aplikanta w wyniku oceny wszystkich praktyk (a zatem jednej łącznej oceny) są sumowane z punktami ze sprawdzianów. Organ wskazał, że sprawdzian stanowi formę całościowej weryfikacji wiedzy kandydata, natomiast punkty z praktyk przyznaje patron, do którego aplikant został przydzielony w danym wydziale sądu. Liczba punktów z praktyk jest subiektywną oceną patrona na temat wiedzy i kwalifikacji aplikanta, który oceniając aplikanta nie ma w zasadzie porównania z poziomem wykonywania praktyk przez innych aplikantów. Organ stwierdził, że przyjęcie wykładni prezentowanej przez odwołującego się oznaczałoby, że o dostępie do aplikacji sędziowskiej lub prokuratorskiej decydują przede wszystkim oceny z praktyk, a nie ze sprawdzianów. Tymczasem to na sprawdzianach weryfikowano umiejętności aplikantów.

Łączna ocena powinna zdaniem organu obejmować sumę punktów uzyskanych ze sprawdzianów oraz łączną ocenę przebiegu wszystkich praktyk wystawioną przez patrona koordynatora (średnia arytmetyczna ocen ze wszystkich praktyk).

Odnosząc się do kolejnego zarzutu odwołania, organ powołując się na § 8 ust. 3 w zw. z § 7 ust. 4 rozporządzenia podał, że ocena uzyskana przez aplikanta ze sprawdzianu przeprowadzonego w terminie poprawkowym stanowi jedyną ocenę z tego sprawdzianu. Do sprawdzianu poprawkowego stosuje się taki sam system oceniania jak do sprawdzianu zdawanego przez aplikanta po raz pierwszy. Ocena ze sprawdzianu poprawkowego jest jedyną oceną relewantną dla określenia liczby punktów uzyskanych z tego sprawdzianu.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego B. P. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji Ministra Sprawiedliwości oraz poprzedzającej ją decyzji Dyrektora KSSiP z dnia [...] stycznia 2011 r. nr [...]. Organom zarzucił naruszenie prawa materialnego tj. art. 26 ust. 3 ustawy z dnia 23 stycznia 2009 r. o Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury, poprzez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, iż o kolejności miejsca na liście klasyfikacyjnej aplikantów decyduje suma punktów uzyskanych ze wszystkich sprawdzianów i średnia ze wszystkich praktyk, podczas gdy zgodnie z powołanym przepisem o kolejności miejsca na liście klasyfikacyjnej aplikantów decyduje suma punktów uzyskanych przez aplikanta ze wszystkich sprawdzianów i praktyk w czasie aplikacji ogólnej. Ponadto zarzucił naruszenie § 8 ust. 3 w zw. z § 7 ust. 4 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 30 czerwca 2009 r., poprzez ich błędną wykładnię, polegającą na przyjęciu, że ocena uzyskana ze sprawdzianu poprawkowego jest jedyną oceną z tego sprawdzianu.

Minister Sprawiedliwości w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując w całości stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 10 listopada 2011 r., po rozpoznaniu sprawy ze skargi B. P. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z [...] lutego 2011 r. nr [...] w przedmiocie przyjęcia na aplikację sędziowską oraz aplikację prokuratorską, oddalił skargę. W uzasadnieniu Sąd wywodził, że problematykę odbywania aplikacji ogólnej, sędziowskiej i prokuratorskiej reguluje ustawa z dnia 23 stycznia 2009 r. o Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury (Dz. U. Nr 26, poz. 157 ze zm.), zwana dalej ustawą, oraz rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie odbywania aplikacji ogólnej, sędziowskiej oraz prokuratorskiej (Dz. U. Nr 107, poz. 895).

Minister Sprawiedliwości zarządza, w myśl art. 16 ust. 2 ustawy, w zależności od potrzeb kadrowych sądów i prokuratury, nabór na aplikację ogólną, sędziowską oraz prokuratorską i jednocześnie wyznacza limity miejsc na te aplikacje. Na czas odbywania przez aplikanta praktyk, zgodnie z programem aplikacji ogólnej, jak stanowi art. 25 ust. 5 ustawy, Dyrektor Krajowej Szkoły, w uzgodnieniu z patronem koordynatorem, wyznacza aplikantowi patrona każdej z praktyk, który zapoznaje aplikanta z czynnościami należącymi do zakresu jego obowiązków w trakcie praktyki i niezwłocznie po jej zakończeniu przedstawia patronowi koordynatorowi pisemną opinię wraz z oceną przebiegu praktyki. W oparciu o te opinie i oceny patron koordynator sporządza końcową opinię wraz z łączną oceną przebiegu wszystkich praktyk, które odbył aplikant.

Dyrektor Krajowej Szkoły, stosownie do przepisu art. 26 ust. 2 ustawy, w terminie 14 dni od dnia zakończenia aplikacji ogólnej, ogłasza w Biuletynie Informacji Publicznej listę klasyfikacyjną aplikantów. Lista zawiera imiona, nazwiska aplikantów, z podaniem liczby punktów uzyskanych przez każdego aplikanta w trakcie aplikacji ogólnej oraz liczby porządkowej wskazującej jego miejsce na liście. W ust. 3 powyższego przepisu postanowiono, że o kolejności miejsca na liście klasyfikacyjnej aplikantów decyduje suma punktów uzyskanych przez aplikanta ze wszystkich sprawdzianów i praktyk w czasie aplikacji ogólnej. Na tej podstawie Dyrektor Krajowej Szkoły, zgodnie z art. 29 ust. 2 ustawy, wydaje decyzję w sprawie przyjęcia na aplikację sędziowską albo prokuratorską według kolejności umieszczenia kandydata na liście klasyfikacyjnej aplikantów, o której mowa w art. 26 ust. 2, do miejsca wyczerpania limitu przyjęć na te aplikacje.

Z kolei w myśl § 7 powołanego rozporządzenia, po każdym cyklu zajęć i praktyk, przeprowadza się sprawdzian wiedzy z zakresu tych zajęć i praktyk (ust. 1). Sprawdzian przeprowadza trzyosobowa komisja powołana przez Dyrektora Krajowej Szkoły spośród jej wykładowców biorących udział w szkoleniu aplikantów (ust. 2). Komisja opracowuje szczegółowy zakres tematyczny, a także metody i formy przeprowadzenia oraz oceny każdego sprawdzianu (ust. 3). Natomiast zgodnie z § 9 ust. 1 rozporządzenia, oceny praktyk dokonuje patron w systemie punktowym w skali od 0 do 5 punktów, a punkty uzyskane przez aplikanta w wyniku ocen wszystkich praktyk są sumowane z punktami uzyskanymi ze sprawdzianów (§ 9 ust. 2).

Istota sporu w niniejszej sprawie koncentruje się na sposobie ustalenia liczby punktów, jakie uzyskał aplikant po zakończeniu aplikacji ogólnej, determinującej określenie jego miejsca na liście klasyfikacyjnej.

Powołany przepis § 9 ust. 2 rozporządzenia mógłby sugerować, iż końcowa liczba punktów jest sumą ocen z wszystkich sprawdzianów i wszystkich praktyk. Również przepis art. 26 ust. 3 ustawy mówi o sumie punktów uzyskanych przez aplikanta ze wszystkich sprawdzianów i praktyk w czasie aplikacji ogólnej, w myśl jego literalnej wykładni. Jednakże, jak trafnie zauważa Minister Sprawiedliwości, nie można, dokonując wykładni art. 26 ust. 3 ustawy, pominąć treści art. 25 ust. 5, który posługuje się pojęciem "łącznej oceny przebiegu wszystkich praktyk, które odbył aplikant". Zatem w takiej sytuacji, kiedy wykładnia literalna nie pozwala ustalić jednoznacznego brzmienia normy prawnej, należy posłużyć się wykładnią systemową, według, której treść przepisu analizuje się w kontekście regulacji prawnych zawartych w innych przepisach, w pierwszej kolejności znajdujących się w tym samym akcie prawnym. Systemowa wykładnia art. 26 ust. 3 i art. 25 ust. 5 daje zdaniem Sądu podstawę do uznania, że o miejscu na liście klasyfikacyjnej decyduje suma punktów uzyskanych przez aplikanta ze wszystkich sprawdzianów oraz jednej oceny z praktyk (łącznej oceny dokonanej przez patrona koordynatora). W przeciwnym wypadku rola patrona koordynatora sprowadzałaby się jedynie do sporządzenia końcowej opinii oraz łącznej oceny przebiegu wszystkich praktyk, polegającej na prostym zsumowaniu poszczególnych ocen z praktyk.

Zasadne jest również stanowisko organu, iż także wykładnia celowościowa przepisów ustawy przemawia za takim sposobem ustalania miejsca aplikanta na liście klasyfikacyjnej. Zgodnie bowiem z art. 52 pkt 2 ustawy, stanowiącym upoważnienie ustawowe dla Ministra Sprawiedliwości do określenia w drodze rozporządzenia m.in. sposobu ustalania systemu punktowego oceny zaliczania sprawdzianów i ich poprawek, praktyk i stażu objętych programem poszczególnych aplikacji, winien mieć on na względzie konieczność jednolitej i obiektywnej oceny wiedzy i kwalifikacji aplikantów. Taką jednolitość i obiektywizm zapewniają najpełniej sprawdziany przeprowadzone dla wszystkich aplikantów przez te same zespoły egzaminacyjne, stosujące te same jednolite kryteria oceny. Nie bez znaczenia jest ponadto okoliczność, iż sprawdzian stanowi formę całościowej weryfikacji wiedzy, obejmującą zarówno wiedzę uzyskaną podczas zajęć teoretycznych, jak i umiejętności jej stosowania nabyte w toku praktyk, co wynika z treści § 7 ust. 1 powołanego rozporządzenia. Ponadto zgodnie z art. 26 ust. 3 zd. 2, w przypadku równej liczby punktów uzyskanych przez aplikantów o kolejności decyduje suma punktów uzyskanych ze sprawdzianów, co oznacza nadanie przez ustawodawcę prymatu ocenom ze sprawdzianów, a nie praktyk. Konsekwencją przyjęcia, iż o miejscu aplikanta na liście klasyfikacyjnej decyduje suma punktów uzyskanych ze sprawdzianów i łącznej oceny przebiegu wszystkich praktyk, było określenie sposobu ustalenia owej "łącznej oceny". Zdaniem Sądu przyjęcie, iż "łączna ocena" jest średnią arytmetyczną ocen ze wszystkich praktyk wydaje się być ze wszech miar zasadne, bowiem taka ocena jest najbardziej miarodajna, obiektywna i sprawiedliwa, a nadto mieści się w skali punktowej określonej w § 9 ust. 1 rozporządzenia w sprawie odbywania aplikacji ogólnej, sędziowskiej oraz prokuratorskiej.

Podkreślenia wymaga także, że zgodnie z przepisem art. 26 ust. 1 ustawy o Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury, warunkiem ukończenia aplikacji ogólnej jest uzyskanie pozytywnych ocen ze wszystkich sprawdzianów i praktyk objętych programem aplikacji, zaś w myśl art. 26 ust. 3 tej ustawy, o kolejności miejsca na liście klasyfikacyjnej aplikantów decyduje suma punktów uzyskanych przez aplikanta ze wszystkich sprawdzianów i praktyk w czasie aplikacji ogólnej. Zatem, zdaniem Sądu, należy przyjąć, iż w art. 26 ust. 3 ustawy chodzi o punkty ze sprawdzianów i praktyk, za które aplikant uzyskał pozytywne oceny, jak stanowi ust. 1 tego przepisu. Nadto, stosownie do treści § 8 ust. 2 powołanego rozporządzenia, aplikant, który nie zaliczył sprawdzianu, może przystąpić ponownie do sprawdzianu tylko raz, w terminie wyznaczonym przez Dyrektora Krajowej Szkoły. Z kolei, w myśl § 8 ust. 3 rozporządzenia, do sprawdzianu, o którym mowa w ust. 2, przepis § 7 ust. 4, stanowiący, że oceny sprawdzianu formułowane są w systemie punktowym w skali od 0 do 5 punktów, a warunkiem zaliczenia sprawdzianu jest uzyskanie co najmniej 2 punktów, stosuje się odpowiednio. Nie ulega zatem wątpliwości, że pozytywna ocena ze sprawdzianu poprawkowego jest jedyną oceną, mającą znaczenie dla określenia liczby punktów z tego sprawdzianu.

Reasumując należy stwierdzić, iż określenie miejsca B. P. na liście klasyfikacyjnej (160) nastąpiło w sposób prawidłowy, czego konsekwencją była odmowa przyjęcia go na aplikację sędziowską oraz prokuratorską, gdyż limit 75 miejsc został wyczerpany po przyjęciu osoby znajdującej się odpowiednio na 91 i 154 miejscu listy klasyfikacyjnej.

Mając powyższe na względzie, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł o oddaleniu skargi.

B. P. wniósł od wyroku skargę kasacyjną, zaskarżając wyrok w całości. Skargę kasacyjną oparł na zarzutach:

1. naruszenia prawa materialnego przez błędną jego wykładnię, tj. w szczególności:

a) art. 26 ust. 3 w zw. z art. 25 ust. 5 ustawy z dnia 23 stycznia 2009 r. o Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury (w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania decyzji Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] lutego 2011 r. – Dz. U. Nr 26 poz. 157 ze zm.) oraz §9 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie odbywania aplikacji ogólnej, sędziowskiej oraz prokuratorskiej (Dz. U. Nr 107 poz. 895), poprzez dokonanie wykładni contra legem tych przepisów, skutkującej przyjęciem, że o pozycji aplikanta na liście klasyfikacyjnej aplikantów decyduje suma punktów uzyskanych przez aplikanta ze wszystkich sprawdzianów dodana do średniej arytmetycznej ocen uzyskanych z praktyk, podczas gdy literalna wykładnia powołanych przepisów – mająca oparcie w wykładni systemowej i funkcjonalnej, a także zmianach ustawowych, jakie weszły w życie dnia 12 października 2011 r. – nakazuje – jako wyznacznik pozycji aplikanta na liście klasyfikacyjnej – przyjąć sumę punktów uzyskanych przez aplikanta z poszczególnych sprawdzianów, dodaną do sumy punktów uzyskanych przez aplikanta z poszczególnych praktyk w czasie aplikacji ogólnej;

b) art. 26 ust. 3 ustawy z dnia 23 stycznia 2009 r. o Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury (w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania decyzji Ministra Sprawiedliwości z dnia 15 lutego 2011 r. – Dz. U. Nr 26 poz. 157 ze zm.) w związku z §8 ust. 3 w związku z §7 ust. 4 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie odbywania aplikacji ogólnej, sędziowskiej oraz prokuratorskiej (Dz. U. Nr 109 poz. 895), poprzez ich niewłaściwą wykładnię, skutkującą przyjęciem, że o pozycji na liście klasyfikacyjnej osoby, która ponownie przystąpiła do sprawdzianu z uwagi na jego wcześniejsze niezaliczenie, decydowała wyłącznie ocena uzyskana przez taką osobę ze sprawdzianu "poprawkowego", zaś ocena uzyskana z pierwszego sprawdzianu nie była w ogóle brana pod uwagę, podczas gdy wykładnia funkcjonalna powołanych przepisów nakazuje uwzględnić oceny z obu sprawdzianów w drodze wyliczenia ich średniej arytmetycznej (tak jak wynika to z tekstu uzasadnienia projektu rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie odbywania aplikacji ogólnej, sędziowskiej oraz prokuratorskiej, oraz z §7 ust. 2 obecnie obowiązującego rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 12 października 2011 r., Dz. U. Nr 217 poz. 1292), które to naruszenie miało bezpośredni wpływ na błędne ustalenie pozycji skarżącego na liście klasyfikacyjnej aplikantów ogłoszonej w dniu 13 grudnia 2010 r.;

2. naruszenia przepisów postępowania w stopniu, który miał istotny wpływ na wynik sprawy, a w szczególności:

a) art. 106 §3 w związku z art. 106 §5 w związku z art. 160 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.) w związku z art. 236 k.p.c., poprzez ich bezpodstawne niezastosowanie, przejawiające się w niewydaniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny jakiejkolwiek decyzji procesowej w przedmiocie złożonego przez skarżącego – w trybie art. 106 §3 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – wniosku o przeprowadzenie uzupełniających dowodów z dokumentów, zawartego w petitum skargi z dnia 7 marca 2011 r., które to uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, przejawiający się w przedwczesnym uznaniu sprawy za dostatecznie wyjaśnioną i zamknięciu rozprawy przez przewodniczącego (art. 113 §1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi).

Na tych podstawach wnosił o:

1. uchylenie zaskarżonego wyroku z dnia 10 listopada 2011 r. oraz decyzji Ministra Sprawiedliwości nr [...] z dnia [...] lutego 2011 r. i decyzji Dyrektora Krajowej Szkoły Sądownictwa i Prokuratury nr [...] z dnia 3 stycznia 2011 r., a także zasądzenie od Ministra Sprawiedliwości na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych, w tym opłaty skarbowej od udzielonego pełnomocnictwa;

ewentualnie o

2. uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu wraz z rozstrzygnięciem o kosztach postępowania za obie instancje.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną Minister Sprawiedliwości wnosił o jej oddalenie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 183 §1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r. poz. 270), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W sprawie nie występują, enumeratywnie wyliczone w art. 183 §2 powołanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Z tego względu, przy rozpoznaniu sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej.

Skarga kasacyjna ma usprawiedliwione podstawy, albowiem podniesione w niej zarzuty przeciwko zaskarżonemu wyrokowi Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie są trafne.

Przede wszystkim należy podnieść, że w praworządnym (art. 7 Konstytucji RP) i demokratycznym państwie prawnym (art. 2 Konstytucji RP) nałożenie na stronę obowiązku lub ograniczenia przysługującego jej uprawnienia może nastąpić tylko na podstawie przepisu powszechnie obowiązującego. Jednocześnie, co silnie podkreślano w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego od samego początku jego istnienia, obowiązku obciążającego stronę lub ograniczenia przysługującego jej uprawnienia nie można domniemywać, gdyż to godzi w bezpieczeństwo obrotu prawnego. System obowiązujących przepisów prawnych powinien być czytelny dla jednostki, tak aby mogła ona racjonalnie pokierować swym postępowaniem. W szczególności nie można obciążać jej sankcją za niedopełnienie domniemywanego obowiązku, jeżeli obowiązek wprost wypływający z przepisu prawa - w tym wypadku z art. 26 ust. 3 ustawy o Krajowej Szkole - został sformułowany inaczej. Organy władzy, w tym organy administracji publicznej nie mogą bowiem obarczać jednostki skutkami popełnionych przez siebie błędów, np. w procesie legislacyjnym.

W pierwszej kolejności należy stwierdzić, że treść art. 26 ust. 3 zd. 1 ustawy w brzmieniu sprzed nowelizacji nie budzi najmniejszych wątpliwości interpretacyjnych. Znaczenie tego przepisu uzyskane na gruncie wykładni językowej jest jasne i jednoznaczne: o kolejności miejsca na liście klasyfikacyjnej aplikantów decyduje suma punktów uzyskanych przez aplikanta ze wszystkich sprawdzianów i wszystkich praktyk w czasie aplikacji ogólnej. Wszak występująca w tym przepisie koniunkcja przesłanek, jakie ma spełnić aplikant nie może być inaczej rozumiana na gruncie reguł wykładni językowej.

Nie było więc potrzeby dokonywania wykładni systemowej i celowościowej tego przepisu. W dodatku systemowa wykładnia art. 26 ust. 3 i art. 25 ust. 5 zd. 2 ustawy, dokonana przez sąd I instancji, że o miejscu na liście klasyfikacyjnej decyduje suma punktów uzyskanych przez aplikanta ze wszystkich sprawdzianów oraz jednej oceny z praktyk, wyliczonej zgodnie z zasadą wskazaną w art. 25 ust. 5 zd. 2 ustawy jest błędna. Za takim sposobem obliczania sumy punktów nie może przemawiać treść § 9 ust. 2 rozporządzenia z 30 czerwca 2009 r. w sprawie odbywania aplikacji ogólnej, sędziowskiej oraz prokuratorskiej, ponieważ przepisy rozporządzenia nie mogą zmieniać znaczenia przepisów ustawowych, co nie budzi najmniejszych wątpliwości zarówno w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego, jak i Naczelnego Sądu Administracyjnego. Ponadto - wbrew twierdzeniu Sądu I instancji - za taką metodą wystawiania ocen nie przemawia treść art. 52 pkt 2 ustawy. Przepis ten stanowi delegację ustawową dla Ministra Sprawiedliwości do wydania rozporządzenia wykonawczego i stanowi, że w rozporządzeniu tym Minister ma określić organizację, szczegółowe warunki i tryb odbywania aplikacji ogólnej, sędziowskiej i prokuratorskiej, szczegółowe warunki odbywania w trakcie aplikacji sędziowskiej stażu na stanowiskach asystenta sędziego i referendarza sądowego, jak również sposób ustalania systemu punktowego oceny zaliczania sprawdzianów i ich poprawek, praktyk i stażu objętych programem poszczególnych aplikacji, mając na względzie zakres wiedzy teoretycznej i praktycznej niezbędnej do zajmowania stanowiska, odpowiednio, referendarza sądowego, asystenta sędziego, asystenta prokuratora lub sędziego i prokuratora oraz konieczność jednolitej i obiektywnej oceny wiedzy i kwalifikacji aplikantów, ale to wcale nie oznacza, że Minister miał obowiązek określić taki system umieszczania aplikantów na liście klasyfikacyjnej, jaki został wyinterpretowany przez Sąd I instancji. Wprost przeciwnie, rozwiązania normatywne ustanowione przez Ministra Sprawiedliwości nie mogą pozostawać w sprzeczności z rozwiązaniami przyjętymi w ustawie, gdyż pozostawałoby to w sprzeczności z zasadami techniki legislacyjnej.

Przeciwko ocenie prawnej Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie przemawia także uzasadnienie projektu ustawy o Krajowej Szkole, jak i względy wykładni historycznej. Nie ulega bowiem najmniejszej wątpliwości, że przyczyną nowelizacji tej ustawy była chęć zmiany kryteriów decydujących o kolejności miejsc na liście klasyfikacyjnej aplikantów. Gdyby zasady liczenia punktów przyjęte przez Sąd I instancji wynikały z pierwotnego brzmienia art. 26 ust. 3 zd. 1 ustawy, to nie byłoby potrzeby nowelizowania tego przepisu.

Sąd w pełni podzielił stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego przyjęte w wyroku z dnia 10 stycznia 2012 r. sygn. akt I OSK 2010/11.

Z tych względów i biorąc pod uwagę, że w toku postępowania kasacyjnego nie stwierdzono naruszeń przepisów postępowania, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, Sąd działając na podstawie art. 188 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uznał, że skargę kasacyjną należało uwzględnić poprzez uchylenie zaskarżonego wyroku oraz decyzji organów administracyjnych obu instancji.

O kosztach postępowania sądowego orzeczono na zasadzie art. 203 pkt 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.