Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt I SA/Po 2047/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2016-03-29 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6115 Podatki od nieruchomości
Hasła tematyczne: Podatek od nieruchomości
Podatkowe postępowanie
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 70 par. 1, art. 70 par. 6 pkt 3, art. 208 par. 1
journal: Dz.U. 2015 poz 613
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa - t.j.
article: art. 6 ust. 9 pkt 3
journal: Dz.U. 2006 nr 121 poz 844
law: Ustawa z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych - tekst jednolity
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a) i c), art. 205 par. 2
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Izabela Kucznerowicz Sędziowie Sędzia WSA Małgorzata Bejgerowska Sędzia WSA Waldemar Inerowicz (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 29 marca 2016 r. sprawy ze skargi "A" S.A. [...] na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie zawieszenia postępowania I. uchyla zaskarżone postanowienie i poprzedzające je postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia [...] r. Nr [...]; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] na rzecz skarżącej Spółki kwotę [...] tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Burmistrz Miasta i Gminy A. decyzją z dnia [...] grudnia 2014 r., nr [...], określił X. S.A. z siedzibą w X. (dalej jako: X., spółka lub skarżąca) - następcy prawnemu Y. S.A. wysokość zobowiązania w podatku od nieruchomości za 2009 r. w kwocie [...] zł.

Kwestionując powyższe rozstrzygnięcie w odwołaniu spółka wniosła o uchylenie decyzji organu I instancji i umorzenie postępowania.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2015 r., nr [...], zawiesiło z urzędu postępowanie odwoławcze od ww. decyzji Burmistrz Miasta i Gminy A. do czasu rozstrzygnięcia przez sąd powszechny zagadnienia wstępnego w postaci ustalenia istnienia umowy sprzedaży i leasingu zwrotnego z dnia [...] stycznia 2009 r. zawartej pomiędzy poprzednikiem prawnym X. S.A. - Y. S.A. a Q. Sp. z o.o.

W motywach rozstrzygnięcia wskazano, że na podstawie art. 201 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (tekst jedn. Dz. U. z 2015 r., poz. 613 ze zm. - w skrócie: "O.p."), organ podatkowy zawiesza postępowanie w razie, gdy rozstrzygnięcie sprawy i wydanie decyzji jest uzależnione od rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd. Dla zaktualizowania się obowiązku zawieszenia postępowania muszą zostać spełnione łącznie cztery przesłanki. Po pierwsze, zagadnienie wstępnie musi pojawić się w toku postępowania administracyjnego, po drugie, jego rozstrzygnięcie musi należeć do innego organu lub sądu, a rozstrzygnięcie takie jeszcze nie zapadło, po trzecie, musi ono dotyczyć uprawnienia, obowiązku, stosunku prawnego albo innych okoliczności, które mają znaczenie prawne dla merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy, a po czwarte, zależność ta będzie miała charakter bezpośredni. W kontekście powyższego wyjaśniono, że umową sprzedaży i leasingu zwrotnego z dnia [...] stycznia 2009 r., zawartą między Y. S.A. a Q. Sp. z o.o., Y. S.A. zbyła na rzecz Q. Sp. z o.o. budowle sieciowe położone na terenie wszystkich gmin w Polsce. Organ wyjaśnił, że z urzędu jest mu wiadomym, że Prezydent Miasta W. w dniu 16 października 2014 r. wystąpił do Sądu Okręgowego w W. z powództwem o ustalenie, czy istnieje umowa sprzedaży i leasingu zwrotnego z dnia 31 stycznia 2009 r. zawarta pomiędzy Y. S.A. z siedzibą w X. a Q. Sp. z o.o. z siedzibą w X. Wskazano, że również Prezydent Miasta W. wystąpił z powództwem o ustalenie istnienia tej umowy, a pozew wpłynął do Sądu Okręgowego w W. w dniu 5 listopada 2014 r. Z podobnym powództwem wystąpił także Prezydent Miasta W. w dniu 24 listopada 2014 r. Organ odwoławczy stwierdził, że nie podziela stanowiska Burmistrza Miasta i Gminy A., jakoby umowa sprzedaży i leasingu zwrotnego z dnia [...] stycznia 2009 r. zawarta między Y. S.A. a Q. Spółka z o.o. była umową skuteczną. Zdaniem SKO, umowa ta była umową pozorną i faktycznie nie doszło do przeniesienia własności kanalizacji kablowej. Uwzględniając powyższe SKO stwierdziło, że w rozpoznawanej sprawie rozstrzygnięcie sądu powszechnego stanowi zagadnienie wstępne istotne dla określenia spółce wysokości zobowiązania podatkowego w podatku od nieruchomości za 2009 r., albowiem od rozstrzygnięcia tego zagadnienia wstępnego zależy ustalenie przedmiotu opodatkowania w badanej przez SKO sprawie.

Jednocześnie SKO zwróciło uwagę, że organom podatkowym nie wolno badać istnienia stosunku zobowiązaniowego w postaci sprzedaży kanalizacji kablowej, gdyż w takim przypadku organ podatkowy wypowiedziałby się w kwestii ważności umowy sprzedaży, której zawarcie doprowadziło do powstania obowiązku podatkowego. Podkreślono, że ocena w tym zakresie została zastrzeżona wyłącznie dla sądów powszechnych. Organ zauważył również, że stosownie do postanowień art. 70 § 6 pkt 3 O.p., wniesienie pozwu do sądu powszechnego, w niniejszej sprawie zawiesza bieg terminu przedawnienia dla zobowiązania podatkowego za 2009 r. w stosunku do wszystkich budżetów gmin, dlatego też możliwe jest merytoryczne prowadzenie postępowania odwoławczego. Zaznaczono, że pierwszy z pozwów został wniesiony przez Prezydenta Miasta W. w dniu 16 października 2014 r. i ten moment należy przyjąć za datę zawieszenia biegu terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego za 2009 r. Wskazano przy tym, że postępowanie zostanie podjęte gdy ustanie przyczyna zawieszenia, tj. po prawomocnym zakończeniu postępowania prowadzonego przez sąd powszechny.

W zażaleniu z dnia 4 maja 2015 r. spółka wniosła o uchylenie powyższego rozstrzygnięcia i umorzenie postępowania. W uzasadnieniu żaląca się podniosła, że jej zobowiązanie w podatku od nieruchomości za 2009 r. uległo przedawnieniu z końcem 2014 r., a to oznacza, że decyzja określająca wysokość zobowiązania podatkowego powinna zostać uchylona, a postępowanie umorzone. Ponadto spółka stwierdziła, że złożenie przez inne organy podatkowe (prezydentów W., W. i G.) pozwów o ustalenie ważności umowy cywilnoprawnej w żaden sposób nie wpływa na postępowanie prowadzone w niniejszej sprawie. W tym kontekście spółka zwróciła uwagę, że postępowanie prowadzone w trybie art. 1891 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (tekst jedn. Dz. U. z 2014 r., poz. 101 ze zm. - w skrócie: "K.p.c.") wywiera jedynie wpływ na relacje stron tego postępowania. Podkreśliła również, że zgodnie z art. 366 K.p.c. wyrok prawomocny ma powagę rzeczy osądzonej tylko co do tego, co w związku z podstawą sporu stanowiło przedmiot rozstrzygnięcia, a ponadto tylko między tymi samymi stronami. Jednocześnie strona, powołując się na art. 199a O.p., zwróciła uwagę, że Burmistrz Miasta i Gminy A. nie podjął w trakcie postępowania podatkowego żadnych działań, w wyniku których stwierdzono pojawienie się wątpliwości, co do istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego lub prawa.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. postanowieniem z dnia [...] lipca 2015 r., nr [...], utrzymało w mocy swoje postanowienie z dnia [...] kwietnia 2015 r.

W motywach rozstrzygnięcia podkreślono, że umowa sprzedaży i leasingu zwrotnego z dnia [...] stycznia 2009 r. zawarta między Y. S.A. a Q. Sp. z o.o. dotyczyła sprzedaży infrastruktury telekomunikacyjnej, co oznacza, że przedmiotem tej umowy były budowle sieciowe, w tym kanalizacja kablowa, położone na terenie wszystkich gmin w kraju, na terenie których spółka posiadała infrastrukturę telekomunikacyjną, w tym także budowle położone na terenie gminy A. Zdaniem organu nie do zaakceptowania jest stanowisko, w świetle którego w razie ustalenia przez sąd powszechny, w wyniku wniesienia pozwu przez Prezydentów Miasta W., Miasta G. i Miasta W., nieistnienia stosunku prawnego - umowy sprzedaży i leasingu zwrotnego z dnia [...] stycznia 2009 r. - umowa ta wywoływałaby skutki prawne w odniesieniu do innych organów podatkowych.

Odnosząc się do zarzutu przedawnienia organ wskazał, że wniesienie pozwu do sądu powszechnego zawiesiło bieg terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego za 2009 r. w stosunku do wszystkich budżetów gmin, dlatego też możliwe jest dalsze merytoryczne prowadzenie postępowania odwoławczego. Stwierdzono, że pierwszy z pozwów został wniesiony w dniu 16 października 2014 r. i tego też dnia doszło do zawieszenia biegu terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego. SKO w B. zwróciło także uwagę, że zasada dwuinstancyjności postępowania podatkowego nakłada na organ odwoławczy obowiązek ponownego ustalenia stanu faktycznego zawisłej przed nim sprawy, przy czym niedopuszczalnym jest ograniczenie się do stwierdzenia, że ustalenia organu I instancji są prawidłowe.

W konkluzji organ stwierdził, że rozstrzygniecie zawisłej przed nim sprawy dotyczącej określenia spółce wysokości zobowiązania podatkowego w podatku od nieruchomości za 2009 r. uzależnione jest bezpośrednio od rozstrzygnięcia, czy doszło do skutecznej sprzedaży kanalizacji kablowej w drodze umowy sprzedaży i leasingu zwrotnego z dnia [...] stycznia 2009 r. zawartej pomiędzy poprzednikiem prawnym spółki a Q. Sp. z o.o.

W skardze z dnia 14 września 2015 r. złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu spółka, reprezentowana przez adwokata, wniosła o uchylenie powyższego postanowienia SKO w B. i poprzedzającego go postanowienia tego organu z dnia 9 kwietnia 2015 r., a także o zasądzenie kosztów postępowania. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono naruszenie:

1) art. 201 § 1 pkt 2 O.p. poprzez błędne uznanie, że w sprawie istnieje zagadnienie wstępne,

2) art. 187 § 1 w zw. z art. 191 O.p. poprzez dokonanie dowolnej oceny zgromadzonego materiału dowodowego.

W uzasadnieniu skargi strona skarżąca powieliła argumentację podniesioną uprzednio w zażaleniu i ponownie zarzuciła, że złożenie przez inne organy podatkowe powództw o ustalenie ważności umowy cywilnoprawnej nie wpływa w żaden sposób na postępowania prowadzone przez Burmistrza Miasta i Gminy A. Do skargi spółka dołączyła opinię prawną, która potwierdza, że zawieszenie biegu terminu przedawnienia może nastąpić tylko w sytuacji, jeżeli organ w ramach prowadzonego postępowania podatkowego złożył pozew na podstawie art. 199a § 3 O.p.

W odpowiedzi na skargę SKO w B. wniosło o jej oddalenie i podtrzymało argumentację zawartą w zaskarżonym akcie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

W toku przeprowadzonej sądowej kontroli zaskarżonego postanowienia, na podstawie kryterium jego zgodności z prawem, Sąd w pierwszej kolejności z urzędu zbadał kwestię przedawnienia zobowiązania podatkowego.

Stosownie do postanowień art. 70 § 1 O.p. zobowiązanie podatkowe przedawnia się z upływem 5 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym upłynął termin płatności podatku. Zgodnie z kolei z art. 6 ust. 9 pkt 3 ustawy z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych (tekst jedn. Dz. U. z 2006 r., Nr 121, poz. 844 ze zm.) osoby prawne, jednostki organizacyjne oraz spółki niemające osobowości prawnej, jednostki organizacyjne Agencji Własności Rolnej Skarbu Państwa, a także jednostki organizacyjne Państwowego Gospodarstwa Leśnego Lasy Państwowe są obowiązane: wpłacać obliczony w deklaracji podatek od nieruchomości - bez wezwania - na rachunek budżetu właściwej gminy, w ratach proporcjonalnych do czasu trwania obowiązku podatkowego, w terminie do dnia 15 każdego miesiąca.

Z powołanych przepisów wynika, że w przypadku ustalenia, iż w sprawie nie zaistniały żadne okoliczności skutkujące zawieszeniem lub też przerwaniem biegu terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego, przyjąć należy, że zobowiązanie podatkowe skarżącej w podatku od nieruchomości za 2009 r. uległo przedawnieniu z dniem 31 grudnia 2014 r.

W kontekście powyższego należy zaznaczyć, że SKO w B. - uzasadniając dalsze prowadzenie postępowania podatkowego w przedmiocie określenia skarżącej zobowiązania podatkowego w podatku od nieruchomości za 2009 r. - stwierdziło, że z urzędu jest mu wiadomym, że Prezydent Miasta G. wystąpił w dniu 5 listopada 2014 r. do Sądu Okręgowego w W. z powództwem o ustalenie - czy istnieje umowa sprzedaży i leasingu zwrotnego z dnia [...] stycznia 2009 r. zawarta pomiędzy Y. S.A. z siedzibą w X. a Q. Sp. z o.o. z siedzibą w X. W aktach sprawy znajduje się pismo Prezydenta Miasta G., informujące, że pozew został skarżącej spółce doręczony w dniu 14 listopada 2014 r. Z podobnym powództwem wystąpił Prezydent Miasta W., a pozew wpłynął do Sądu Okręgowego w W. w dniu 16 października 2014 r., a także Prezydent Miasta W. w dniu 24 listopada 2014 r. Odnosząc się do podniesionego w postępowaniu podatkowym (w zażaleniu z dnia 4 maja 2015 r.) zarzutu przedawnienia, organ wskazał, że "wniesienie pozwu do sądu powszechnego w niniejszej sprawie zawiesza bieg terminu przedawnienia dla zobowiązania podatkowego za 2009 r. w stosunku do wszystkich budżetów gmin, dlatego też możliwe jest merytoryczne prowadzenie postępowania odwoławczego".

Zdaniem Sądu w składzie orzekającym powyższe stanowisko organu jest błędne i nie zasługuje na aprobatę. Zgodnie z art. 5 O.p., zobowiązaniem podatkowym jest wynikające z obowiązku podatkowego zobowiązanie podatnika do zapłacenia na rzecz Skarbu Państwa, województwa, powiatu albo gminy podatku w wysokości, w terminie oraz w miejscu określonych w przepisach prawa podatkowego. Istota zobowiązania podatkowego sprowadza się do zaistnienia między podatnikiem (podmiotem zobowiązanym - dłużnikiem podatkowym) a związkiem publicznoprawnym (wierzycielem podatkowym) stosunku prawnego, którego przedmiotem jest zapłata podatku w określonej wysokości, terminie i miejscu. Zobowiązanie podatkowe jest skonkretyzowane zarówno po stronie podmiotowej, jak i przedmiotowej. Oznacza to, że podatnik ma uiścić podatek na rzecz danego związku publicznoprawnego, w zakresie podatku od nieruchomości, danej gminy. W świetle definicji zawartej w art. 5 O.p., na płaszczyźnie materialnoprawnej nie można zatem uznać, jak czyni to organ podatkowy, że zdarzenie zaistniałe w stosunku zobowiązaniowym pomiędzy ściśle określonymi podmiotami wywołuje skutki w stosunkach prawnych zawiązanych pomiędzy innymi podmiotami. Działanie Prezydenta Miasta G., Prezydenta Miasta W. i Prezydenta Miasta W. nie może zatem wywierać wpływ na los prawny zobowiązania podatkowego skarżącej spółki wobec innych gmin, nawet gdyby były to zobowiązania z tytułu podatku od nieruchomości za 2009 r. W polskim prawie podatkowym nie przewidziano konstrukcji zbiorczego zobowiązania podatkowego, która pozwalałaby uznać, że istnieje jedno zobowiązanie podatkowe podatnika do zapłaty podatku od nieruchomości za dany rok na rzecz wszystkich gmin, w których podatnik ten posiada nieruchomości. W każdej gminie powstaje odrębne zobowiązanie do zapłaty podatku na rzecz tej konkretnej gminy, jeżeli zachodzą określone w ustawie przesłanki uzasadniające opodatkowanie. Nie można zatem wykluczyć sytuacji, w której część zobowiązań danego podatnika w podatku od nieruchomości za 2009 r. ulegnie przedawnieniu, podczas inne zobowiązania w tym samym podatku i za ten sam okres, lecz na rzecz innych gmin będą mogły być nadal skutecznie dochodzone ze względu na zawieszenie albo przerwanie biegu terminu przedawnienia. W konsekwencji nie można, w świetle obowiązujących przepisów O.p., uznać, że pozwy wniesione do sądu powszechnego przez inne gminy niż ta, która jest beneficjentem należności podatkowej rodzą, na podstawie art. 70 § 6 pkt 3 O.p., skutek w postaci zawieszenia biegu terminu przedawnienia we wszystkich zobowiązaniach podatkowych spółki w podatku od nieruchomości za 2009 r.

Należy także zauważyć, że przesłanki zawieszenia bądź przerwania biegu terminu przedawnienia muszą się odnosić do tego zobowiązania podatkowego, którego bieg terminu przedawnienia ma być zawieszony bądź przerwany. W niespornym stanie faktycznym sprawy okoliczność, na którą powołuje się organ podatkowy nie dotyczyła zobowiązania skarżącej spółki w podatku od nieruchomości za 2009 r. do zapłaty podatku na rzecz gminy A..

Podsumowując powyższe rozważania, Sąd stwierdza, że wystąpienie z powództwem o ustalenie, czy istnieje umowa sprzedaży i leasingu zwrotnego z dnia 31 stycznia 2009 r. zawarta pomiędzy Y. S.A. z siedzibą w X. a Q. Sp. z o.o. z siedzibą w X. przez Prezydenta Miasta G., Prezydenta Miasta W. i Prezydenta Miasta W. nie stanowi przesłanki zawieszającej bieg terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego.

Jednocześnie podkreślenia wymaga, że z akt sprawy nie wynika, aby zaistniały jakiekolwiek inne okoliczności skutkujące zawieszeniem, czy też przerwaniem biegu terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego. W szczególności na okoliczności tego rodzaju nie wskazał organ odwoławczy orzekając już po upływie terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego. Należy zatem uznać, że zaskarżone postanowienie SKO w B. z dnia [...] lipca 2015 r. i poprzedzające je postanowienie tego samego organu z dnia [...] kwietnia 2015 r. zostały wydane po upływie terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego.

Zgodnie z art. 208 § 1 O.p., gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe, w szczególności w razie przedawnienia zobowiązania podatkowego, organ podatkowy wydaje decyzję o umorzeniu postępowania. Norma wynikająca z powołanego przepisu nakazuje umorzenie postępowania, gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stanie się bezprzedmiotowe, a w szczególności w razie przedawnienia zobowiązania podatkowego. Przytoczony przepis w sposób jednoznaczny określa procesowy skutek upływu terminu przedawnienia, który wymaga od organu I instancji lub organu odwoławczego umorzenia postępowania w przypadku, gdy organ ten nie zdążył orzec przed upływem przedawnienia określonego zobowiązania podatkowego - niezależnie od tego, czy nastąpiło to po zapłacie, czy przed zapłatą podatku (por. wyrok WSA w Szczecinie z dnia 18 lutego 2015 r., sygn. akt I SA/Sz 1017/14, dostępny na stronie internetowej: www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Należy zaznaczyć, że procesowym skutkiem upływu terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego będzie konieczność uchylenia decyzji organu I instancji określającego zobowiązanie w podatku od nieruchomości za 2009 r. w całości oraz umorzenia postępowania w sprawie.

W takiej sytuacji, gdy zaskarżone postanowienie zostało wydane po upływie terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego, bezprzedmiotowe jest odnoszenie się do zarzutów dotyczących jego prawidłowości i badanie zasadności zastosowania przesłanek zawieszenia postępowania.

Tożsamy pogląd WSA w Poznaniu wyraził w wyroku z dnia 14 stycznia 2016 r., sygn. akt I SA/Po 1915/15 (dostępny na stronie internetowej: orzeczenia.nsa.gov.pl)

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy SKO w B. uwzględni przedstawioną wyżej ocenę prawną i w pierwszej kolejności będzie zobowiązane ustalić, czy w sprawie zaistniały inne przesłanki zawieszające bądź przerywające bieg terminu przedawnienia. Wobec ich braku organ będzie zobowiązany do umorzenia postępowania podatkowego.

W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. - w skrócie: "P.p.s.a."), orzekł jak w pkt I sentencji wyroku. W przedmiocie kosztów postępowania orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 P.p.s.a., jak w pkt II sentencji wyroku.