Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 340/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2022-03-30 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6336 Pożyczki   na   sfinansowanie kosztów szkolenia, zorganizowanie   dodatkowych   miejsc  pracy oraz   podjęcie   działaln
Hasła tematyczne: Zatrudnienie
Inne
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: *Oddalono skargę w całości
Powołane przepisy: article: art. 76 ust. 7
journal: Dz.U. 2020 poz 1409
law: Ustawa z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1409 z późn. zm.).

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Ewa Kamieniecka Sędziowie: Sędzia WSA Bogumiła Kalinowska Sędzia WSA Katarzyna Radom (sprawozdawca) Protokolant: Specjalista Małgorzata Boaro po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 marca 2022 r. w Wydziale IV sprawy ze skargi: T. W. na decyzję Wojewody D. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu zwrotu przyznanych z Funduszu Pracy jednorazowo środków na podjęcie działalności gospodarczej I. oddala skargę w całości; II. przyznaje adwokatowi J. M. od Skarbu Państwa- Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu kwotę 295,20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć i 20/100) zł, w tym 23% podatku VAT, tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w postępowaniu sądowym.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją Wojewoda D. utrzymał w mocy orzeczenie Starosty O. z dnia [...] odmawiające T. W. umorzenia należności z tytułu zwrotu przyznanych z Funduszu Pracy jednorazowo środków na podjęcie działalności gospodarczej w kwocie 21.199 zł (należność główna 19.000 zł plus odsetki 2.179,85 zł liczone od dnia 4 stycznia 2021 r.).

Jak wynikało z akt sprawy Skarżąca w dniu 27 sierpnia 2015 r. została zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna. W 2018 r. złożyła wniosek o dofinansowanie podjęcia działalności gospodarczej, w którym nie wskazała żadnych obciążeń, w tym kredytu hipotecznego. Po jego pozytywnym rozpoznaniu, w dniu 14 grudnia 2018 r. Skarżąca zawarła umowę w sprawie przyznania jej środków na wnioskowany cel. W jej treści zobowiązała się m.in. do prowadzenia działalności gospodarczej i niepodejmowania zatrudnienia przez okres 12 miesięcy. W dniu 25 września 2019 r. Skarżąca złożyła wyjaśnienia oraz przedstawiła umowę o pracę, z której wynikało, że została zatrudniona w Technikum Akademickim przy Międzynarodowej Wyższej Szkole [...] we W. na czas określony z wynagrodzeniem 3.200 zł brutto.

Po otrzymaniu wskazanych informacji organ administracji, stwierdziwszy naruszenie postanowień umowy z dnia 14 grudnia 2018 r., stosownie do jej dalszych zapisów wezwał Stronę do zwrotu przyznanych jednorazowo środków finansowych wraz z odsetkami.

Pismem z dnia 12 listopada 2019 r., uzupełnionym w dniu 7 stycznia 2020 r. Skarżąca złożyła wniosek o umorzenie żądanych kwot. W uzasadnieniu opisała okoliczności uzyskania statusu osoby bezrobotnej, co spowodowało problemy zdrowotne i finansowe. Podkreślała, że samotnie wychowuje dwójkę dzieci w wieku szkolnym. Ojciec dzieci zmarł w listopadzie 2018 r. Wyjaśniała, że nie posiada żadnych wartościowych przedmiotów, które mogłaby spieniężyć na zaspokojenie wierzytelności dochodzonych przez organ. Skarżąca wraz z dziećmi zamieszkuje w domu jednorodzinnym, a jej sytuację majątkową pogarszają toczone względem niej postępowania egzekucyjne na poczet których przekazuje miesięcznie 500 zł. Egzekwowane sumy wynikają z postępowań sądowych zakończonych niekorzystnie dla Strony, a wszczętych z jej inicjatywy. Wyjaśniała, że podjęta przez nią działalność gospodarcza (zajęcia edukacyjne w przedmiocie matematyki) była następstwem utraty pracy w zawodzie w trudnych dla niej okolicznościach, wizja podjęcia zatrudnienia jawiła się jej jako najlepsza terapia po utracie pracy. Wyjaśniała, że błędnie zinterpretowała pojęcie zatrudnienia uznając, że w tym zakresie nie mieści się umowa na czas określony. Żądanie zwrotu pobranych kwot mogłoby pozbawić dzieci Skarżącej, dla których jest jedynym żywicielem, niezbędnych środków utrzymania, co godzi w zasady współżycia społecznego.

Powiatowa Rada Rynku Pracy w O. wniosek Strony zaopiniowała negatywnie, co znalazło odzwierciedlenie w protokole posiedzenia tego gremium.

Następnie powołaną decyzją z dnia [...] organ I instancji odmówił Skarżącej umorzenia spornych należności. Rozstrzygnięcie to zostało uchylone w dniu 25 sierpnia 2020 r. w trybie odwoławczym, a sprawa przekazana do ponownego rozpoznania z zaleceniem uzupełnienia materiału dowodowego.

Pismem z dnia 22 września 2020 r. organ I instancji wezwał Stronę do przedłożenia dowodów potwierdzających jej aktualną sytuację materialną, w tym oświadczenia o stanie majątkowym wg załączonego do wezwania wzoru.

Pismem z dnia 14 października 2020 r. Skarżąca uzupełniła żądaną dokumentację. Wskazała, że od czerwca 2015 r. do sierpnia 2019 r. pozostawała bez pracy utrzymując rodzinę (także spłacając kredyt hipoteczny) ze świadczeń rodzinnych wypłacanych na dzieci, pożyczek i zasiłku dla bezrobotnych w łącznej kwocie 2.300 zł. Od 1 sierpnia 20016 r. Strona była zarejestrowana w PUP i nie uzyskiwała żadnej pomocy finansowej, dopiero do 1 września 2019 r. podjęła ponownie zatrudnienie w szkole. W latach 2016 – 2018 Strona nie uzyskała żadnego dochodu, nie składała zatem deklaracji. Obecnie źródłem jej utrzymania jest wynagrodzenie z tytułu zatrudnienia - 2.400 zł netto, przychody z działalności gospodarczej – 450 zł brutto pomniejszone o składkę na ubezpieczenie społeczne w kwocie 324 zł. Jej sytuację finansową pogarszają prowadzone postępowania egzekucyjne. Strona samotnie wychowuje dwoje dzieci w wieku 16 i 11 lat, ojciec dzieci nie żyje, przysługuje im z tego tytułu renta po 700 zł na każde z dzieci, Strona pobiera także świadczenia 500+. W dalszych wyjaśnianiach Skarżąca podała ponoszone wydatki: na odzież po 150 zł na każde z dzieci, na ich wyżywienie 800 zł łącznie, na środki czystości i kosmetyki 70 zł, wydatki związane z uczęszczaniem dzieci do szkoły 380 zł, na naukę języka 200, gry na pianinie 240 zł, zajęcia sportowe 200 zł. Strona wraz z dziećmi zamieszkuje w domu jednorodzinnym obciążonym kredytem hipotecznym w walucie obcej (CHF), miesięczna rata kredytu wynosi 1.100zł. Skarżąca opisała także wydatki na utrzymanie domu: ubezpieczenie 250 zł, energia 110 zł, woda 130 zł, wywóz nieczystości, telefon 35 zł oraz przejazd do pracy 139 zł. Poza tym Strona ponosi wydatki na odzież, środki czystości, wizyty lekarskie ok 700 zł miesięcznie. Wyjaśniała, że przedmioty sfinansowane środkami pomocowymi obecnie nie przedstawiają znacznej wartości, a ich zbycie w drodze licytacji jeszcze bardziej obniży uzyskane kwoty, dodała, że część z nich użytkuje nadal w prowadzonej działalności gospodarczej.

Powołaną na wstępie decyzją organ I instancji odmówił umorzenia spornych należności uznając, że istnieje możliwość ich spłaty, gdyż Skarżąca jest osobą wykształconą i aktywną na rynku pracy. Zaznaczał również, że gospodarowanie środkami publicznymi wymaga celowości i oszczędności.

Rozpoznając sprawę w trybie odwoławczym zaskarżoną decyzją organ II instancji utrzymał w mocy orzeczenie poprzedzające. W uzasadnieniu przywołał treść art. 76 ust. 7 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz.U. z 2020 r. poz. 1409 ze zm., dalej ustawa o promocji zatrudnienia), stwierdzając, że jest on wsparty na uznaniu administracyjnym, co nakazuje jednak dokładne zbadanie przesłanek ustawowych. Wskazał, że rozstrzygnięcie organu I instancji zostało poprzedzone uzyskaniem stanowiska Powiatowej Rady Rynku Pracy, które jednak nie wiąże organu.

W dalszych wywodach poddał szczegółowej analizie każdą z przesłanek umorzenia spornych należności, stwierdzając, że zebrany materiał dowodowy wykazał istnienie majątku ruchomego, nieruchomego oraz środków finansowych z wynagrodzenia za pracę, które mogą być przedmiotem dochodzenia należnych kwot. Zaznaczył, że sama Strona deklarowała, iż wartość nieruchomości jakkolwiek nieznacznie ale nie przewyższa wartości hipoteki. Brak również podstaw do twierdzenia o istnieniu uzasadnionego przypuszczenie, że w postępowaniu egzekucyjnym nie zyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne.

Odnosząc się do ostatniej z przesłanek ustawowych warunkujących umorzenie spornych sum organ wskazał, że jakkolwiek Strona utraciła dochody z działalności gospodarczej to zachowała wynagrodzenie z tytułu umowy o prace, co umożliwi jej utrzymanie siebie i dzieci. I choć zdaniem organu kwota długu jest znaczna, to istnieje możliwość spłaty ratalnej. Powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych organ wyjaśniał, że sformułowanie ustawowe o "braku posiadania niezbędnych środków utrzymania" winno być odnoszone do najniższych świadczeń, najniższej emerytury, renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy, renty rodzinnej. Zestawiając te wartości z dochodem Strony (2.400 zł podwyższonym o świadczenia na dzieci) organ wskazał, że sytuacja Skarżącej nie mieści się w tak postrzeganym pojęciu. W dalszych wywodach organ wskazał na szczególny charakter instytucji umorzenia należności publicznoprawnych. Ponownie podkreślił charakter uznaniowy stosowanej ulgi w spłacie należności. Końcowo odniósł się do zgłaszanych przez Stronę zarzutów nie znajdując podstaw do ich uwzględnienia.

W skardze Strona zarzucała naruszenie art. 76 ust. 7 pkt 2 i pkt 4 ustawy o promocji zatrudnienia poprzez brak prawidłowej analizy sytuacji finansowej, majątkowej i rodzinnej, co miało wpływ na wynik sprawy. Podnosiła także naruszenie przepisów postępowania w sposób wpływający na wynik sprawy, polegające na zebraniu, rozpoznaniu oraz dokonaniu przez organ oceny materiału dowodowego wbrew regułom art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego i niepodjęcie wszelkich czynności niezbędnych dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy w sposób uwzględniający racje stron. Organ pominął materiał dowodowy obrazujący sytuację finansową, majątkową, rodzinną Strony, w tym obciążających ją zobowiązań z tytułu kredytu hipotecznego na dom zaspokajający potrzeby mieszkaniowe jej i dzieci, o te zobowiązania organ wcześniej nie pytał przy przyznawaniu jej środków z Funduszu. Podobnie jak o zobowiązania dochodzone w postępowaniu egzekucyjnym, co przekłada się na błędne uznanie, że nie zachodzi przypuszczenie, iż w postępowaniu egzekucyjnym nie osiągnie się kwoty dofinasowania przewyższającej wydatki egzekucyjne. Zarzucała także zaniechanie dokonania prawidłowej oceny wpływu dochodzenia należności od Strony na sytuację małoletnich dzieci pozostających na jej utrzymaniu, tj. realnej możliwości pozbawienia ich środków utrzymania oraz błędne uznanie, że środki uzyskiwane na dzieci mogą być przeznaczone na spłatę zobowiązań strony. Błędnie przyjęto, że Strona dysponuje majątkiem z którego można dochodzić należności w sytuacji, gdy jest właścicielką zadłużonego domu, skromnie umeblowanego i wyposażonego w sprzęty AGD praktycznie bez wartości handlowej, nie posiada innej nieruchomości ani ruchomości. Domagała się uchylenia zaskarżonej decyzji i poprzedzającego ją aktu w całości i zasądzenia kosztów postępowania.

Wnioskowała także o dopuszczenie dowodów potwierdzających leczenie stomatologiczne syna.

W uzasadnieniu ponownie opisała przebieg zdarzeń, podkreślając, że wnioskując o przyznanie środków z funduszu nie zataiła żadnych zobowiązań, w tym hipotecznych. Strona nie przypomina sobie aby przy składaniu wniosku padły pytania dotyczące tych kwestii lub aby były ujęte w formularzu. O fakcie zatrudnienia sama powiadomiła organ, przy czym była przekonana, że nie jest to przeszkoda uzasadniająca zwrot przyznanych świadczeń. Zaznaczała, że pomimo procedowania wniosku o umorzenie spornych kwot otrzymała wezwanie do zapłaty, co zachwiało jej wiarę w skuteczność podejmowanych działań.

Zarzucała błędną wykładnię przesłanek umorzenia należności, gdyż jej sytuacja stanowi przypadek szczególnie uzasadniony. Opisała okoliczności uraty w 2015 r. pracy i związane z tym problemy zdrowotne oraz fakt wyłącznej pieczy nad dziećmi. Negowała pogląd, że posiada majątek umożliwiający dochodzenie spornych kwot, czego ma dowodzić brak prowadzenia wobec niej egzekucji. Ta sytuacja jest zasługą Skarżącej, która do tego nie dopuściła, pożyczając pieniądze i układając się z komornikami. Podkreślała, że posiadany majątek ruchomy nie przedstawia wartości, dom jest zadłużony, a kredyt jest we fankach, co utrudnia oszacowanie jego wartości. Podkreślała, że jej sytuacja życiowa nie pozwala na poczynienie oszczędności. Negowała także pogląd, że zwrot środków nie pozbawi jej i dzieci środków utrzymania. Powołując się na zasady logiki i doświadczenia życiowego wskazał, że wypłacana dzieciom renta nie jest w stanie pokryć wszystkich potrzeb, w tym wakacji choćby w minimalnym zakresie. Podkreślała konieczność leczenia stomatologicznego syna, którego nie pokryją koszty ubezpieczenia społecznego. Nadto akcentowała, że świadczenia przyznane dzieciom nie mogą być przeznaczone na spłatę zobowiązań Skarżącej.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalanie, podtrzymując dotychczasowy pogląd w sprawie.

W piśmie z dnia 25 października 2021 r. pełnomocnik Strony podtrzymał zarzuty i wnioski skargi, dodatkowo wnosząc o zasądzenie kosztów pomocy prawnej świadczonej z urzędu, składając w tym względzie prawem wymagane oświadczenia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje:

Skarga nie ma usprawiedliwionych podstaw, co nakazywało jej oddalanie.

Kontroli Sądu poddana została decyzja Wojewody D. odmawiająca Skarżącej umorzenia należności z tytułu zwrotu przyznanych jednorazowo środków ma podjęcie działalności gospodarczej z Funduszu Pracy.

Podstawą prawną wydania decyzji jest przepis art. 76 ust. 7 ustawy z dnia 20 kwietnia 2020 r. o promocji zatrudnienia i instytucji rynku pracy (Dz.U. z 2020 r. poz. 1409 ze zm., dalej ustawa o promocji zatrudnienia). Stanowi on, że starosta może odroczyć termin płatności lub rozłożyć na raty nienależnie pobrane świadczenie, zwrot refundacji oraz jednorazowo przyznanych środków w przypadkach, o których mowa w art. 46 ust. 2 i 3, albo po zasięgnięciu opinii powiatowej rady rynku pracy umorzyć te należności w całości albo w części, jeżeli wystąpiła jedna z przesłanek: 1) w postępowaniu egzekucyjnym lub na podstawie innych okoliczności lub dokumentów stwierdzono, że osoba lub inny podmiot, które pobrały nienależne świadczenie, refundację lub otrzymały jednorazowo środki, o których mowa w art. 46 ust. 1, nie posiadają majątku, z którego można dochodzić należności; 2) dochodzenie należności mogłoby pozbawić osobę, która pobrała nienależne świadczenie lub otrzymała jednorazowo środki, o których mowa w art. 46 ust. 1 pkt 2 i 3, albo osobę pozostającą na jej utrzymaniu niezbędnych środków utrzymania; 3) osoba, która pobrała nienależne świadczenie lub otrzymała jednorazowo środki, o których mowa w art. 46 ust. 1 pkt 2 i 3, zmarła, nie pozostawiając majątku, z którego można dochodzić należności; 4) zachodzi uzasadnione przypuszczenie, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty nienależnie pobranego świadczenia, refundacji lub jednorazowo przyznanych środków, o których mowa w art. 46 ust. 1, przewyższającej wydatki egzekucyjne.

Zasadnie wywodzi organ administracji, że przywołana regulacja wsparta jest na uznaniu administracyjnym. Z uwagi na taki charakter przywołanego przepisu, przejrzystość wywodów prawnych wymaga zwrócenia uwagi, z jednej strony, na procesowe obowiązki i uprawnienia organów podatkowych działających w ramach tzw. uznania administracyjnego, z drugiej zaś, na zakres kompetencji kontrolnych sądu administracyjnego odnośnie do tego rodzaju decyzji.

Otóż, jak wynika z treści art. 76 ust. 7 ustawy o promocji zatrudnienia ustawodawca pozostawił właściwemu staroście pewną swobodę w zakresie decyzji o odroczeniu terminu płatności, rozłożeniu na raty, umorzeniu lub odmowie umorzenia (w całości lub w części) nienależnie pobranych świadczeń, zwrotu refundacji oraz jednorazowo przyznanych środków. Swoboda ta oparta jest na tzw. uznaniu administracyjnym, sprowadzającym się do możliwości, a nie konieczności, przyznania ulgi, nawet pomimo stwierdzenia przesłanki warunkującej dopuszczalność jej przyznania.

Omawianą regulację cechują niejako dwie fazy (etapy) postępowania. W ramach pierwszego etapu organ obowiązany jest ustalić, czy zachodzi jedna z opisanych w powołanym przepisie przesłanek przyznania ulgi. Dopiero jej wystąpienie umożliwia wkroczenie w kolejną fazę, w której organ dokonuje opcji decyzyjnej w zakresie przyznania ulgi, bądź odmowy udzielenia takiego prawa. Przy czym działanie w ramach uznania administracyjnego nie zwalnia organu z pełnych oraz precyzyjnych ustaleń co do stanu faktycznego i oceny, czy okoliczności sprawy odpowiadają przesłankom uprawniającym go do podjęcia rozstrzygnięcia w ramach uznania administracyjnego.

Z kolei, wprawdzie poza kontrolą sądu administracyjnego pozostaje uznanie jako takie, to jednak, ocenie legalności poddawana jest poprawność postępowania dowodowego oraz trafność wyciągniętych wniosków co do wypełnienia przez określony stan faktyczny zakresu przesłanek ustawowych.

Badając zatem zaskarżony akt w tak nakreślonych granicach dostrzec trzeba, że w realiach rozpoznawanego sporu organ administracji nie wkroczył w zakres procedowania wyznaczony granicami uznania administracyjnego, stwierdzając, że w sprawie nie wystąpiły przesłanki umożliwiające mu takie działanie, a wskazane w art. 76 ust. 7 ustawy o promocji zatrudnienia.

Na tym etapie rolą sądu administracyjnego jest zatem kontrola, by wydawana na podstawie wskazanej regulacji decyzja o charakterze uznaniowym nie nosiła cech dowolności na poziomie samej oceny wystąpienia przesłanek, które w dalszej kolejności warunkują możliwość przyznania (na zasadzie uznaniowości organu) ulgi.

Poddany kontroli Sądu akt, jak i poprzedzające go postępowanie, takich wad nie posiadają, a zakres poczynionych ustaleń faktycznych i wyprowadzone z nich wnioski nie budzą zastrzeżeń. W samym zaś procedowaniu organ kierował się zasadami wynikającymi z obowiązujących przepisów, działając z poszanowaniem praw Strony i zasad postępowania, w tym zasady swobodnej oceny dowodów i czynnego udziału strony.

Przechodząc do konkretnych okoliczności sprawy ponownie należy odwołać się do konstruowanych przez ustawodawcę przesłanek umożliwiających zastosowanie rozważanej ulgi, co jednakże poprzedzić musi uwaga odnosząca się do ciężaru dowodzenia okoliczności faktycznych sprawy.

Niespornie postępowanie administracyjne toczone przed organem administracji z uwagi na jego specyfikę zasadniczo ciężar dowodzenia okoliczności faktycznych stanowiących podstawę orzekania nadkłada na organ administracji, czego przejawem są zapisy art. 7, art. 77 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2020 r., poz. 256 ze zm., dalej k.p.a.). Zasada ta doznaje jednak pewnego uchylenia w przypadku postępowania wnioskowego toczonego z inicjatywy strony, w której interesie jest uzyskanie rozstrzygnięcia, a tym samym dostarczenie niezbędnych dowodów wspierających jej starania i wnioski. Przykładem takiego procedowania jest właśnie niniejsze postępowanie. Wykazanie zatem przesłanek warunkujących udzielenie ulgi na podstawie art. 76 ust. 7 ustawy o promocji zatrudnienia będzie w znaczącej mierze obciążało wnioskodawcę, rolą zaś organu jest prawidłowa ocena przedstawionych faktów, wezwanie stron do ich ujawnienia i okazania dowodów na ich poparcie oraz ocena. Przy czym obejmuje ona także ustalenie czy zebrany materiał dowodowy daje podstawy do orzekania, w sytuacji uznania, że działania stron nie są wystarczające konieczne jest wezwanie do uzupełnienia dowodów.

Z uwagi na opisane ukształtowanie zasad dowodzenia zarzuty Skarżącej podnoszące niedostatki w zakresie gromadzenia materiału dowodowego ocenić trzeba jako chybione. Jak wynika z akt sprawy organ wezwał Stronę do przedłożenia dowodów na potwierdzenia jej obecnej sytuacji finansowej i materialnej, szczegółowo opisując w piśmie z dnia 22 września 2020 r. jakie okoliczności należy wykazać. W piśmie tym wskazał także na konieczność złożenia przez Skarżącą oświadczenia majątkowego, zaznaczając, że przedłożony organowi materiał dowodowy winien odzwierciedlać całą sytuację materialno – bytową Strony, tak aby było możliwe rzetelne rozstrzygnięcie wniosku o umorzenie.

W tych okolicznościach jako oczywiście bezzasadny jawi się zarzut niedostatków w zakresie braku zebrania niezbędnego materiału dowodowego, gdyż opisane działania organu obowiązek ten wyczerpują.

Także ocena przedstawionych przez Skarżącą – na wezwanie organu - faktów i dowodów, w opinii Sądu nie budzi zastrzeżeń. Ocena ta odpowiada wymogom wynikającym z art. 80 k.p.a., a jej uzasadnienie jest poprawne.

Właściwie bowiem oceniono, że w realiach toczonego sporu badanie istnienia przesłanek umorzenia jednorazowo przyznanych środków może wspierać się na zapisach art. 76 ust. 7 pkt 1, 2 i 4 ustawy o promocji zatrudnienia. Z przyczyn oczywistych wyłączona jest przesłanka opisana w pkt 3 ww. zapisu.

Odnosząc się w kolejności do ustaleń i oceny pozostałych warunków umożliwiających zastosowanie ulgi wskazanych i rozważonych w zaskarżonym akcie nie sposób odmówić im prawidłowości.

Słusznie bowiem wywodzi organ, że nie wystąpiła okoliczność wskazana w art. 76 ust. 7 pkt 1 ustawy o promocji zatrudnienia. Zebrane materiały dowodowe wykluczyły stwierdzenie o braku majątku, z którego możliwe jest dochodzenie należności. W toku postępowania ustalono, fakt ten zgłosiła sama Skarżąca, że uzyskuje ona dochody z tytułu zatrudnienia w Międzynarodowej Szkole [...] we W. w kwocie 2.400 zł netto. Nadto posiada nieruchomość (dom jednorodzinny), który jakkolwiek obciążony jest hipoteką, to jednak jej wartość jest niższa niż wartość nieruchomości, co oświadczyła sama Strona. Badając zarzuty Skarżącej dotyczące pomijania przy ocenie okoliczności faktycznych ponoszonych przez nią wydatków na utrzymanie siebie i dzieci trzeba wskazać, że przywołana przesłanka ustawowa odnosi się wyłącznie do istnienia majątku umożlwiającego dochodzenie należności, a taki niespornie istnieje. Poza wskazanymi już źródłami dostrzec trzeba także posiadane przez Stronę przedmioty majątkowe, na które wskazał organ w zaskarżonej decyzji w postaci telefonu, wyposażenia domu czy przedmiotów nabytych za przyznane jej środki. Nie ma przy tym znaczenia ocena Skarżącej, co do ich nikłej wartości, gdyż nie zostało to w żaden sposób wykazane przez samą Skarżącą.

Oceny tej nie zmienia fakt, że wobec Skarżącej prowadzone są postępowania egzekucyjne, gdyż nie wpływają one na posiadanie przez Stronę majątku, a jedynie ograniczają możliwość dochodzenia należnych kwot, co rozwiązują zasady prowadzenia postępowania egzekucyjnego. Nadto zobowiązania prywatno – prawne nie mogą korzystać z pierwszeństwa zaspokajania względem należności publiczno - prawnych, do których należą długi wynikłe z tytułu zwrotu jednorazowo przyznanych środków. Umorzenie należności jest ulgą w spłacie należności stosowaną wyjątkowo, gdy zachodzą szczególne okoliczności, a interes dłużnika nie może być przedkładany ponad interes społeczny i publiczny (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 24 marca 2021 r. sygn. akt II SA/Bd 1181/20, dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, dalej CBOSA).

Właściwie organ ocenił, że nie wystąpiła kolejna przesłanka opisana w art. 76 ust. 7 pkt 2 ustawy o promocji zatrudnienia. Trafnie w tym względzie organ odwołał się do poglądu judykatury stwierdzającego, że przez "niezbędne" środki utrzymania należy rozumieć kwotę najniższego świadczenia przyznawanego w trybie zwykłym, przyjmując, że to świadczenie umożliwia zabezpieczenie podstawowych czyli niezbędnych (a nie niewystarczających) potrzeb uprawnionej osoby. Oceniając spełnienie przez wnioskodawcę przesłanki nieposiadania niezbędnych środków utrzymania przez osobę ubiegającą się oświadczenie w trybie wyjątku, należy porównać jej sytuację materialną z wysokością świadczeń określonych w przepisach jako minimalne tj. minimalnej emerytury, renty z tytułu niezdolności do pracy i renty rodzinnej (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 16 kwietnia 2014 r. sygn. akt I OSK 121/14; z dnia 15 listopada 2012 r. sygn. akt I OSK 2248/12; z dnia 19 maja 2011 r. sygn. akt I OSK 292/11, dostępne w CBOSA). Kryterium dochodowe powinno zostać ustalone w przeliczeniu na jednego domownika, z którym mieszka wnioskodawca (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 29 maja 2007 r., sygn. akt II SA/WA 596/07, dostępne w CBOSA), zaś w procesie dokonywania powyższej oceny nie można pomijać żadnych świadczeń pieniężnych otrzymywanych przez osobę ubiegającą się oświadczenie w drodze wyjątku (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 kwietnia 2010r., sygn. akt I OSK 150/10, dostępny w CBOSA).

Zestawiając dochody Skarżącej z uwzględnieniem dochodów małoletnich dzieci (także w zakresie podziału dochodu) trzeba wskazać, że zarówno na moment orzekania przez organ I jak i II instancji przenosiły one wartość najniższych świadczeń wynoszących w 2020 r. 1.250,88 zł, zaś w 2021 r. 1.338,44 zł.

W świetle przywołanej argumentacji bez wpływu na ocenę ww. okoliczności mają wskazywane przez Stronę koszty utrzymania rodziny. Sąd dostrzega, że sytuacja Skarżącej jest trudna, to jednak nie mieści się w zakresie podanym w rozważanym przepisie, z uwagi na zestawienie omawianych dochodów. Odnosząc się do zarzutów Strony negującej dopuszczalność uwzględnienia w dokonywanych rozliczeniach dochodów jej dzieci, wskazać trzeba, że mają one niewątpliwie wpływ na ustalenie sytuacji majątkowej Strony. Fakt wliczenia ich do dochodowości gospodarstwa domowego Strony nie oznacza, że są one objęte egzekucją. Zabieg ten ma na celu zbadanie, czy dochodzenie należności doprowadzi do wskazanych w przepisie skutków, odnoszących się nie tylko do Strony ale i pozostających na jej utrzymaniu osób.

Mając na uwadze wskazywane przez Skarżącą okoliczności związane koniecznością leczenia syna, ponoszenie wydatków na utrzymanie i rozwój dzieci, wskazać trzeba, że te argumenty nie mogą zmienić przyjętej oceny. Jak podano należności publicznoprawne winny być realizowane w pierwszej kolejności, ulg w spłacie należności Skarżąca winna poszukiwać w innych obszarach, zwłaszcza, że umorzenie oznaczać będzie rezygnację przez organ z ich dochodzenia, co stanowić winno sytuację nadzwyczajną. Instytucja umorzenia należności - czy to w całości, czy też w części - może być stosowana wyjątkowo jedynie w sytuacjach, gdy realnie nie jest możliwe ich odzyskanie. Nie jest tym samym dopuszczalne uchylanie się od tego obowiązku jedynie z powodu związanych z nim uciążliwości finansowych, o ile nie zaistnieją obiektywne przeszkody ściśle określone przez ustawodawcę (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 27 lipca 2017 r. sygn. akt II SA/Sz 393/17, dostępne w CBOSA).

W kontekście przedstawionej tezy podkreślenia wymaga, że jak wynika z akt sprawy, sporna kwota została zabezpieczona poręczeniem wekslowym, co także wpływa na realną możliwość jej dochodzenia, a w tym kontekście czyniłoby decyzję o umorzeniu spornych należności przedwczesną.

Nie bez znaczenia jest również okoliczność, że za otrzymane środki Strona nabyła przedmioty służące działalności gospodarczej (wyposażanie, środki trwałe), które mają nadal pewną wartość. Obecnie od woli Strony zależy czy zamierza z nich skorzystać w ramach ponownego podjęcia działalności gospodarczej i uzyskiwać dochody umożliwiające jej spłatę należności, czy zamierza je spieniężyć spłacając część długu. Niewątpliwie fakt ten ma istotne znaczenie przy ocenie omawianych przesłanek, tak z uwagi na okoliczność posiadanego majątku jak i niezbędnych środków utrzymania.

Omówione dotąd fakty potwierdzają także słuszność twierdzeń organu, że w sprawie nie wystąpi przesłanka wskazana w pkt 4 art. 76 ust. 7 ustawy o promocji zatrudnienia. Przedstawione przez Stronę oświadczenie i dowody na ich poparcie nie dowodzą, że przeprowadzona egzekucja okaże się bezskuteczna. Jak wskazano posiada ona majątek i źródło dochodu, a ewentualne zaspokojenie dochodzonych należności w trybie egzekucyjnym nie nastąpi jednorazowo, nadto procedury przewidują kolejność realizacji roszczeń poszczególnych wierzycieli promując należności publicznoprawne.

Odnosząc się do zarzutów skargi eksponujących problemy Skarżącej w zakresie uzyskania zatrudnienia, powody podjęcia działalności gospodarczej, problemy finansowe związane z prowadzonymi postępowaniami egzekucyjnymi jeszcze raz trzeba powtórzyć, że spłata zobowiązań wierzycieli prywatnych nie stanowi okoliczności uzasadniających umorzenie zobowiązań o charakterze publicznym. Zatem argumenty te nie mogą ważyć o uchyleniu zaskarżonej decyzji.

Odnosząc się zaś do zarzutów pomijania faktu, że Skarżąca ma na utrzymaniu dwójkę małoletnich dzieci trzeba stwierdzić, że wbrew zarzutom skargi organ okoliczności te rozważał, w aspekcie wskazanych przesłanek. W tym miejscu dostrzec trzeba, że w treści zaskarżonego aktu zawarto stwierdzenie, że Strona może ubiegać się o inny rodzaj ulgi umożlwiający jej spłatę ratalną należnych kwot.

Sąd ze zrozumieniem przyjmuje wyjaśnienia Skarżącej i nie neguje, iż przy uzyskiwanych dochodach i koniecznych wydatkach rodzina Strony znalazła się w trudnej sytuacji. Istotne znaczenie ma jednak okoliczność, że prawo do umorzenia należności, z którego zamierzała skorzystać, jest wyjątkiem od zasady, a przesłanki je determinujące z art. 76 ust. 7 pkt 1 - 4 ustawy i promocji zatrudnienia muszą być rozumiane ściśle. Oznacza to, że powinny wystąpić szczególne, wyjątkowe okoliczności, w których mogłoby wprost dojść do stanów opisanych w art. 76 ust. 1 pkt 1, 2, czy 4 ww. ustawy. W niniejszej sprawie jak wskazano takie wyjątkowe okoliczności nie nastąpiły.

W tym stanie rzeczy Sąd - uznając rozstrzygnięcia organów za zgodne z prawem - oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a. O kosztach wynagrodzenia adwokata ustanowionego z urzędu w ramach pomocy prawnej orzeczono zgodnie z art. 250 § 1 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. z 2019 r., poz. 18).