Wyrok NSA, sygn. akt II OSK 194/18
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2019-12-06 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6200 Choroby zawodowe
Hasła tematyczne: Inspekcja sanitarna
Skarżony organ: Inspektor Sanitarny
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok oraz decyzję organu administracji
Powołane przepisy: article: art. 188 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit c
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: § 2
journal: Dz.U. 2013 poz 1367
law: Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Marzenna Linska - Wawrzon (spr.) Sędziowie Sędzia NSA Teresa Zyglewska Sędzia del. WSA Małgorzata Jarecka Protokolant starszy asystent sędziego Łukasz Pilip po rozpoznaniu w dniu 6 grudnia 2019 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej Izby Administracji Skarbowej w K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 26 lipca 2017 r. sygn. akt III SA/Kr 584/17 w sprawie ze skarg Izby Administracji Skarbowej w K. oraz [...] Sp. z o.o. z siedzibą w K. na decyzję Małopolskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w K. z dnia [...] marca 2017 r. znak [...] w przedmiocie choroby zawodowej 1. uchyla zaskarżony wyrok i zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Małopolskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w K. na rzecz Izby Administracji Skarbowej w K. kwotę 840 (osiemset czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 26 lipca 2017 r. sygn. akt III SA/Kr 584/17 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (dalej: p.p.s.a.) oddalił skargi Izby [...] w K. oraz [...] Sp. z o.o. z siedzibą w K. na decyzję Małopolskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w K. z dnia [...] marca 2017 r., którą utrzymano w mocy decyzję Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w K. z dnia [...] sierpnia 2016 r. nr [...] o stwierdzeniu u J. W. choroby zawodowej: przewlekłej choroby obwodowego układu nerwowego wywołanej sposobem wykonywania pracy: zespołu cieśni w obrębie nadgarstka, schorzenia wymienionego w poz. 20.1 wykazu chorób zawodowych określonego w przepisach w sprawie chorób zawodowych, wydanych na podstawie art. 237 § 1 pkt 3–6 i § 1 (1) ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy.

Powyższy wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:

J. W. była zatrudniona w następujących zakładach pracy: [...] (obecnie [...] Sp. z o. o.), w okresie od dnia 17 listopada 1971 r. do dnia 20 maja 1972 r. na stanowisku laboranta, gdzie zakres czynności obejmował badanie jakości mieszanki sypkiej (cykliczne, wielokrotne pobieranie z mieszalnika i z taśmy produkcyjnej próbek, wykonywanie analiz chemicznych), wykonywanie badań kontrolnych gotowego produktu tj. pobieranie wypalonych cegieł z autoklawu, mierzenie, ważenie, zgniatanie, przecinanie; [...] w K. (zakład zlikwidowany) w okresie od dnia 18 maja 1977 r. do dnia 30 czerwca 1983 r. na stanowisku stażysty, starszego referenta, gdzie zakres czynności obejmował: ręczne i przy wykorzystaniu maszyny do pisania sporządzanie sprawozdań, raportów, protokołów pokontrolnych oraz pobieranie próbek żywnościowych, pakowaniu ich i transport do laboratorium; Przedsiębiorstwo [...] w K., ul. [...] (obecnie [...] S.A. w K.) w okresie od dnia 1 lipca 1983 r. do dnia 31 marca 1992 r. na stanowisku starszego inspektora, gdzie zakres czynności obejmował: sporządzanie protokołów, sprawozdań, notatek służbowych z wykonanych czynności kontrolnych, ręczne pisanie przy użyciu długopisu oraz pisanie na maszynie do pisania; Urząd [...] (obecnie [...] w K.) w okresie od dnia 1 kwietnia 1993 r. do dnia 31 grudnia 2003 r. na stanowisku starszego inspektora, gdzie zakres czynności obejmował: prowadzenie dokumentacji podatków przez ręczne pisanie decyzji, wyjaśnień, notatek, protokołów, uzgodnień oraz przy użyciu mechanicznej maszyny do pisania, obsłudze korespondencji przychodzącej, segregowaniu, otwieraniu, pieczętowaniu listów, zszywaniu korespondencji; Małopolski [...] w K. (obecnie [...] w K.) w okresie od dnia 1 stycznia 2004 r. do dnia 28 czerwca 2013 r. na stanowisku starszego inspektora, gdzie zakres czynności obejmował do 2005 r.: pieczętowanie i datowanie dokumentacji przy wykorzystaniu pieczątki i datownika, otwieraniu kopert z korespondencją, segregowaniu poczty, ręcznym wypełnianiu książki doręczeń poczty, a następnie od 2006 r. wprowadzaniu danych do systemu komputerowego przy użyciu klawiatury i myszy komputerowej.

J. W. była badana w Małopolskim [...] w K., który wydał w dniu [...] października 2013 r. orzeczenie lekarskie nr [...] o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej – przewlekłej choroby obwodowego układu nerwowego wywołanej sposobem wykonywania pracy – zespołu cieśni w obrębie nadgarstka. Uznał, że nie ma podstaw do uznania związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy stwierdzonym u skarżącej zespołem cieśni nadgarstka po stronie prawej a sposobem wykonywania przez nią pracy. Ocena narażenia środowiskowego nie potwierdziła, by Jolanta Więcek wykonywała seryjne ruchy zginania i prostowania nadgarstka powtarzane wielokrotnie w krótkich odstępach czasu i które spełniałyby kryteria ruchów monotypowych (a tylko takie prowadzą do ciasnoty w kanale nadgarstka i niedokrwienia nerwu pośrodkowego, czyli do powstania zespołu cieśni kanału nadgarstka). Wykonywane przez nią czynności na stanowisku pracownika biurowego (obsługa klawiatury i myszki komputerowej) nie stanowią ryzyka rozwoju zespołu cieśni nadgarstka. Jako przyczynę stwierdzonego schorzenia podano czynnik niezawodowy z kręgu schorzeń reumatoidalnych.

Działając w trybie odwoławczym Instytut Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. wydał w dniu [...] maja 2015 r. orzeczenie lekarskie nr [...] o rozpoznaniu u J. W. przewlekłej choroby obwodowego układu nerwowego wywołanej sposobem wykonywania pracy, zespołu cieśni w obrębie nadgarstka, schorzenia wymienionego w pozycji 20.1 wykazu chorób zawodowych będącego załącznikiem do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych. W przeciwieństwie do jednostki orzeczniczej I stopnia Instytut uznał, że rozpoznany u J. W. zespół cieśni nadgarstka związany jest przyczynowo z wieloletnią obsługą mechanicznej maszyny do pisania (do roku 2002 ), a zatem to sposób wykonywania pracy był czynnikiem dominującym w jego powstaniu. Przyznano jednocześnie, że czynności wykonywane po 2002 r. wiążące się z obsługą klawiatury i myszki komputera nie należą do poważnych czynników ryzyka zespołu cieśni nadgarstka. Dolegliwości (drętwienie palców I i III obu rąk z przewagą po stronie prawej, poranna sztywność rąk, uczucie obrzmienia palców, wypadanie przedmiotów z rąk) rozpoczęły się już w roku 1997. Była leczona w poradni POZ, a następnie od 2001 r. w Poradni Neurologicznej, gdzie zlecono zabiegi rehabilitacyjne i tabletki przeciwbólowe. Wykonane w roku 2008 i 2013 r. badanie EMG obu kończyn górnych stwierdziły cechy uszkodzenia obu nerwów środkowych z przewagą po stronie prawej. Rozpoznanie kliniczne neuropatii z ucisku nastąpiło w roku 2001 wskutek badania neurologicznego. Istniejące u badanej pozazawodowe czynniki ryzyka zespołu cieśni nadgarstka, jakimi są hipercholesterolemia i zmiany zwyrodnieniowe rąk nie mogły mieć wpływu na powstanie neuropatii z ucisku ze względu na fakt ich późniejszego wystąpienia.

Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w K. wydał w dniu [...] czerwca 2015 r. decyzję o stwierdzeniu u J. W. choroby zawodowej – przewlekłej choroby obwodowego układu nerwowego wywołanej sposobem wykonywania pracy pod postacią zespołu cieśni w obrębie nadgarstka. Wskutek jej zaskarżenia przez [...] w K. do Małopolskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego, organ ten decyzją z dnia [...] września 2015 r. uchylił decyzję organu pierwszej instancji z uwagi na niewystarczające uzasadnienie podstawy twierdzenia, iż warunki pracy Jolanty Więcek na wszystkich stanowiskach pracy z całego okresu zatrudnienia, stwarzały ryzyko powstania choroby zawodowej.

W toku ponownego rozpoznania sprawy, Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w K. uzupełnił materiał dowodowy sprawy o przesłuchanie J. W. w dniu 3 marca 2016 r., pracowników [...] w K.: M. P., M. G., A. P. i P. K., wyjaśnienia [...] w K. z dnia 25 kwietnia 2016 r., w których zaprzeczono obciążeniu J. W. obowiązkami o charakterze mogącym się przyczynić do powstania choroby zawodowej oraz o opinię uzupełniającą Instytutu Medycyny i Zdrowia Środowiskowego w S. z dnia [...] maja 2016 r. W opinii tej, uwzględniającej również okres narażenia zawodowego w okresie pracy w [...] w latach od 1971 do 1972, podtrzymano stanowisko wyrażone w wydanym orzeczeniu lekarskim, przyjmując ponownie, z co najmniej wysokim prawdopodobieństwem, związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy zespołem cieśni nadgarstka rozpoznanym u badanej przez specjalistę neurologa w 2001 r., a warunkami jej pracy zawodowej (ocena pracy zawodowej objęła lata od 1977 do 2013). Instytut podkreślił, że szczególnie obciążające nadgarstki ruchami monotypowymi (tym samym stwarzające ryzyko rozwoju zespołu cieśni nadgarstka poprzez podwyższenie ciśnienia w kanale nadgarstka) było pisanie na maszynie oraz pieczętowanie i datowanie dokumentów (z użyciem pieczątki i datownika) w związku z koniecznością używania odpowiedniej siły nacisku dłoni. W ocenie narażenia zawodowego uwzględniono sześciomiesięczny okres od dnia 17 listopada 1971 r. do 20 maja 1972 r., w którym Jolanta Więcek pracowała na stanowisku laboranta. Zakres czynności wykonywanych w tym czasie wymagał zaangażowania obu rąk i powtarzalności ruchów przy równoczesnym użyciu siły nacisku przy pracy z dźwignią do zgniatania. Tego rodzaju czynności manualne (zgniatanie, przecinanie) mogły w ocenie Instytutu sprzyjać utrzymywaniu się podwyższonego ciśnienia w kanale nadgarstka, a tym samym stwarzały ryzyko powstania neuropatii z ucisku. Z uwagi jednak na odległy okres czasu związany z pracą na stanowisku laboranta i krótki (6 miesięcy) okres zatrudnienia na tym stanowisku, wpływ warunków pracy pacjentki z tego okresu na powstanie choroby zawodowej uznano za mało istotny.

Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w K. wydał w konsekwencji w dniu [...] sierpnia 2016 r. decyzję stwierdzającą u J. W. chorobę zawodową: przewlekłą chorobę obwodowego układu nerwowego wywołaną sposobem wykonywania pracy: zespołu cieśni w obrębie nadgarstka, schorzenia wymienionego w poz. 20.1 wykazu chorób zawodowych określonego w przepisach w sprawie chorób zawodowych, wydanych na podstawę art. 237 § 1 pkt 3–6 i § 1 (1) ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy.

Od powyższej decyzji złożyły odwołania: [...] w K. oraz "[...]" Sp. z o.o. w K.

Małopolski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny decyzją z dnia [...] marca 2017 r. utrzymał w mocy decyzję Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w K. z dnia [...] sierpnia 2016 r., wskazując na dodatkowe wyjaśnienia J. W. złożone w dniu 7 lutego 2017 r., że warunki jej pracy w okresie od 1971 r. do 2005 r. stwarzały ryzyko powstania choroby zawodowej – przewlekłej choroby obwodowego układu nerwowego wywołanej sposobem wykonywania pracy: zespołu cieśni w obrębie nadgarstka. W okresie zatrudnienia w [...] od dnia 17 listopada 1971 r. do dnia 20 maja 1972 r. wykonywane przez J. W. czynności na stanowisku laboranta wymagały wykonywania ruchów monotypowych w zakresie stawów nadgarstkowych i z tego względu zaliczono zatrudnienie to do okresu, w którym warunki pracy mogły spowodować skutki zdrowotne uzasadniające postępowanie w sprawie rozpoznania i stwierdzenia choroby zawodowej a decyzja stwierdzeniu choroby zawodowej została przesłana do [...] Sp. z o. o. w K. (następcy Przedsiębiorstwa [...]). W dniu 1 lipca 2016 r. sporządzona została karta oceny narażenia zawodowego przez przedstawiciela Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego we W. Ustalono, iż wykonywane przez J. W. czynności na stanowisku laboranta polegały na wielokrotnym pobieraniu z mieszalnika i taśmy produkcyjnej próbek, wykonywaniu analiz chemicznych i badań kontrolnych gotowego produktu, które to czynności wymagały powtarzalności ruchów w zakresie stawów nadgarstkowych. Z kolei w okresie zatrudnienia od 1993 r. do 2005 r. wykonywane przez J. W. czynności, tj. pisanie na mechanicznej maszynie do pisania do 1998 r. oraz pieczętowanie dokumentów w okresie do 2005 r. wymagało wykonywania seryjnych ruchów zginania i prostowania nadgarstka spełniających kryteria ruchów monotypowych.

Powołując się na przepis § 8 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (ww.) organ odwoławczy wyjaśnił, że decyzja o stwierdzeniu albo o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej wydawana jest na podstawie materiału dowodowego, a w szczególności danych zawartych w orzeczeniu lekarskim oraz formularzu oceny narażenia zawodowego pracownika lub byłego pracownika. Wskazał także na treść art. 235(1) ustawy Kodeks Pracy (dalej: k.p.) definiującego chorobę zawodową jako chorobę, wymienioną w wykazie chorób zawodowych, jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że została ona spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy, zwanych "narażeniem zawodowym". Warunkiem stwierdzenia u danej osoby choroby zawodowej jest aby schorzenie tej osoby było wykazane w wykazie chorób zawodowych załączonym do rozporządzenia oraz było spowodowane narażeniem zawodowym, przy czym związek przyczynowy między schorzeniem i narażeniem zawodowym powinien być stwierdzony bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem. Osoba zainteresowana, której dotyczy podejrzenie winna być skierowana na badanie w celu rozpoznania choroby zawodowej do właściwej jednostki orzeczniczej. Następstwem wykonanego tam badania jest orzeczenie lekarskie o rozpoznaniu choroby zawodowej bądź o braku podstaw do jej rozpoznania wydane na podstawie wyników badań lekarskich i pomocniczych, dokumentacji medycznej pracownika, dokumentacji przebiegu zatrudnienia oraz oceny narażenia zawodowego. Bez wskazanych wyżej opinii lekarskich bądź sprzecznie z tymi opiniami organ Państwowej Inspekcji Sanitarnej nie może dokonać we własnym zakresie rozpoznania choroby i ustalenia, czy rozpoznane schorzenie mieści się w wykazie chorób zawodowych, co nie oznacza zwolnienia organu orzekającego od obowiązku dokonania oceny orzeczenia lekarskiego w granicach wskazanych w art. 80 k.p.a. Organ nie może bowiem oprzeć swego rozstrzygnięcia w sprawie na opinii lekarskiej lakonicznej treści, nie zawierającej przekonującego i należytego uzasadnienia, bądź sprzecznej z przepisami prawa.

Rozstrzygając o stwierdzeniu u J. W. choroby zawodowej wymienionej w poz. 20.1 wykazu chorób zawodowych, organ wziął pod uwagę uzasadnienie orzeczenia lekarskiego jednostki właściwej w tych sprawach, zgodnie z § 5 ust. 3 cytowanego wyżej rozporządzenia, która w sposób szczegółowy i jednoznaczny wyjaśniła treść dokonanego rozpoznania. Ustalenia organu dotyczą zakładów, w których występowały czynniki szkodliwe dla zdrowia, natomiast nie dotyczą określenia pracodawcy, u którego doszło do powstania schorzenia, z uwagi na to, że w przeciwieństwie do wypadku przy pracy ustalenie daty i miejsca powstania choroby zawodowej często nie jest możliwe.

Ustosunkowując się do zarzutu odwołania dotyczącego przekroczenia okresu, w którym wystąpienie udokumentowanych objawów chorobowych upoważnia do rozpoznania choroby zawodowej, podniesiono, że zweryfikowana ocena narażenia zawodowego wykazała, iż J. W. wykonywała czynności przy użyciu maszyny do pisania od 1998 r. Podstawową czynnością na stanowisku starszego inspektora w Referacie Podatkowym było sporządzanie dokumentów, w tym przy użyciu maszyny do pisania, a od 1998 r. do 2003 r. na stanowisku starszego inspektora w Dziale Ogólnym jej praca polegała na obsłudze korespondencji przychodzącej, w tym segregowaniu, otwieraniu, pieczętowaniu listów, zszywaniu dokumentów, rozdzielaniu korespondencji według właściwości, przy czym nie były to czynności incydentalne. Ilość wpływającej korespondencji nie była identyczna każdego dnia (ilość zależała od terminów składania dokumentów), miała różne natężenie, aczkolwiek była wykonywana codziennie i była podstawową czynnością J. W. w okresie zatrudnienia w Dziale Ogólnym. Stwierdzony okres narażenia zawodowego J. W. to okres od 1971 r. do 2005 r. Zgodnie z § 4 ww. rozporządzenia właściwy państwowy inspektor sanitarny, który otrzymał zgłoszenie podejrzenia choroby zawodowej, wszczyna postępowanie, natomiast w przepisach w sprawie chorób zawodowych nie ma określonego terminu obowiązującego do złożenia zgłoszenia podejrzenia choroby zawodowej. Określono natomiast okres, w którym wystąpienie udokumentowanych objawów chorobowych upoważnia do rozpoznania choroby zawodowej pomimo wcześniejszego zakończenia pracy w narażeniu zawodowym. W przypadku schorzenia przewlekłej choroby obwodowego układu nerwowego wywołanej sposobem wykonywania pracy – zespołu cieśni w obrębie nadgarstka okres ten wynosi 1 rok. Jak wynika z orzeczenia lekarskiego Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. pierwsze udokumentowane objawy chorobowe wystąpiły u J. W. w 2001 r., a więc spełnione zostało kryterium czasowe.

Stosownie do § 8 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych decyzję o stwierdzeniu albo o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej wydaje się na podstawie materiału dowodowego, a w szczególności danych zawartych w orzeczeniu lekarskim oraz formularzu oceny narażenia zawodowego pracownika lub byłego pracownika. Wydane w sprawie orzeczenia lekarskie są merytorycznie zgodne pod względem dokonanego rozpoznania klinicznego, z tym, że ocena jednostki II stopnia jest zbieżna z oceną narażenia zawodowego dokonaną przez organy Inspekcji Sanitarnej w toku prowadzonego postępowania administracyjnego w przedmiocie choroby zawodowej J. W.. Orzeczenie lekarskie dotyczące rozpoznania choroby zawodowej ma charakter szczególnej opinii, bez której organ sanitarny nie może dokonać we własnym zakresie rozpoznania choroby i ustalenia, czy mieści się ona w wykazie chorób zawodowych. Organ jest takim orzeczeniem, co do zasady związany i nie ma prawa do dokonania samodzielnej oceny dokumentacji lekarskiej, prowadzącej do zaprzeczenia wynikom badań lub zdiagnozowania odmiennego schorzenia. Natomiast organ Inspekcji Sanitarnej dokonuje samodzielnie oceny narażenia zawodowego i jego ustalenia w tym zakresie są ostateczne.

Organ odwoławczy podkreślił, że rozpoznanie u J. W. choroby wymienionej w wykazie chorób zawodowych oraz przyjęcie z wysokim prawdopodobieństwem związku przyczynowego pomiędzy zdiagnozowanym schorzeniem, a warunkami pracy, pozwoliło na stwierdzenie u niej choroby zawodowej.

Powyższa decyzja została zaskarżona do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie przez [...] w K. oraz [...] Sp. z o.o.

W uzasadnieniu zaskarżonego wyroku Sąd Wojewódzki wskazał, że materialnoprawne przesłanki stwierdzenia choroby zawodowej określa definicja sformułowana w art. 2351 Kodeksu pracy, który stanowi, że za chorobę zawodową uważa się chorobę, wymienioną w wykazie chorób zawodowych, jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że została ona spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy, zwanych "narażeniem zawodowym". Z kolei art. 2352 Kodeksu pracy określa, że rozpoznanie choroby zawodowej u pracownika lub byłego pracownika może nastąpić w okresie jego zatrudnienia w narażeniu zawodowym albo po zakończeniu pracy w takim narażeniu, pod warunkiem wystąpienia udokumentowanych objawów chorobowych w okresie ustalonym w wykazie chorób zawodowych. Podstawą natomiast do stwierdzenia lub odmowy stwierdzenia choroby zawodowej, zgodnie z § 8 ust. 1 rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych jest materiał dowodowy, a w szczególności dane zawarte w formularzu oceny narażenia zawodowego oraz w orzeczeniach lekarskich wyspecjalizowanych jednostek orzeczniczych powołanych do rozpoznawania chorób zawodowych, wymienionych w § 5 rozporządzenia.

W ocenie Sądu Wojewódzkiego zebrany w niniejszej sprawie materiał dowodowy stanowił podstawę do rozstrzygnięcia przez organ I instancji o stwierdzeniu u Jolanty Więcek choroby – przewlekłej choroby obwodowego układu nerwowego wywołanej sposobem wykonywania pracy: zespołu cieśni w obrębie nadgarstka, które to stanowisko podzielił organ odwoławczy w zaskarżonej decyzji. Poza sporem jest, jak wynika z przedstawionego powyżej stanu faktycznego sprawy, stwierdzenie u badanej Jolanty Więcek choroby: przewlekłej choroby obwodowego układu nerwowego zespołu cieśni w obrębie nadgarstka oraz, że schorzenie to jest wymienione w poz. 20.1 wykazu chorób zawodowych określonego w przepisach w sprawie chorób zawodowych, wydanych na podstawę art. 237 § 1 pkt 3–6 i § 1 k.p. Natomiast skarżący, tj. [...] w K. oraz [...] Sp. z o.o., kwestionują w skardze, a wcześniej w odwołaniach, zawodową etiologię tego schorzenia, kierując argumentację na ustalenia organów dotyczące narażenia zawodowego i związku przyczynowego pomiędzy stwierdzonym schorzeniem a pracą zawodową.

Według Sądu Wojewódzkiego całość materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, w tym dokładne określenie wykonywanych czynności na stanowiskach pracy w całym okresie zatrudnienia, ich ocena z punktu widzenia sposobu wykonywania pracy, istotnego dla choroby zawodowej będącej przedmiotem postępowania, tj. zespołu cieśni nadgarstka, jak również orzeczenia lekarskie jednostek orzeczniczych i uzupełniające je opinie medyczne, zbieżne w uzasadnieniu rozpoznania choroby zawodowej, zawierające logiczne oraz przekonujące konkluzje odnoszące się do istotnych okoliczności występujących w sprawie, znajdują odzwierciedlenie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Powyższe zaprzecza, zdaniem Sądu, podniesionym w skardze zarzutom naruszenia przez organy przepisów postępowania, czyniąc zarzuty niezasadnymi. Organy dokonały szczegółowej oceny warunków i sposobu wykonywania pracy, w miejscach zatrudnienia skarżącej, tj. w następujących zakładach pracy: [...] (obecnie [...] Sp. z o.o.), w okresie od dnia 17 listopada 1971 r. do dnia 20 maja 1972 r. na stanowisku laboranta, gdzie zakres czynności obejmował badanie jakości mieszanki sypkiej (cykliczne, wielokrotne pobieranie z mieszalnika i z taśmy produkcyjnej próbek, wykonywanie analiz chemicznych), wykonywanie badań kontrolnych gotowego produktu, tj. pobieranie wypalonych cegieł z autoklawu, mierzenie, ważenie, zgniatanie, przecinanie; "[...] w K. (zakład zlikwidowany) w okresie od dnia 18 maja 1977 r. do dnia 30 czerwca 1983 r. na stanowisku stażysty, starszego referenta, gdzie zakres czynności obejmował: ręczne i przy wykorzystaniu maszyny do pisania sporządzanie sprawozdań, raportów, protokołów pokontrolnych oraz pobieranie próbek żywnościowych, pakowaniu ich i transport do laboratorium; Przedsiębiorstwo [...] w K. w okresie od dnia 1 lipca 1983 r. do dnia 31 marca 1992 r. na stanowisku starszego inspektora, gdzie zakres czynności [...] w okresie od dnia 1 kwietnia 1993 r. do dnia 31 grudnia 2003 r. na stanowisku starszego inspektora, gdzie zakres czynności obejmował: prowadzenie dokumentacji podatków przez ręczne pisanie decyzji, |wyjaśnień, notatek, protokołów, uzgodnień oraz przy użyciu mechanicznej maszyny do pisania, obsłudze korespondencji przychodzącej, segregowaniu, otwieraniu, pieczętowaniu listów, zszywaniu korespondencji; [...] w K. (obecnie [...] w K.) w okresie od dnia 1 stycznia 2004 r. do dnia 28 czerwca 2013 r. na stanowisku starszego inspektora, gdzie zakres czynności obejmował do 2005 r.: pieczętowanie i datowanie dokumentacji przy wykorzystaniu pieczątki i datownika, otwieraniu kopert z korespondencją, segregowaniu poczty, ręcznym wypełnianiu książki doręczeń poczty, a następnie od 2006 r. wprowadzaniu danych do systemu komputerowego przy użyciu klawiatury i myszy komputerowej.

Orzeczenia lekarskie dotyczące rozpoznania choroby zawodowej sporządzone zostały przez wyspecjalizowane jednostki orzecznicze powołane do rozpoznawania chorób zawodowych tj. Małopolski [...] w K. oraz [...] w S. Małopolski Ośrodek Medycyny Pracy wydał orzeczenie lekarskie w dniu [...] maja 2015 r. oraz opinię uzupełniającą w dniu [...] maja 2016 r., z której wynika, że przewlekła choroba obwodowego układu nerwowego wywołana sposobem wykonywania pracy – zespół cieśni nadgarstka jaką stwierdzono u badanej pozostaje w związku przyczynowym z wykonywaną pracą. Jednostka orzecznicza wzięła pod uwagę "narażenie zawodowe", które – w jej ocenie – potwierdza, że w trakcie czynności zawodowych wykonywała seryjne ruchy zginania i prostowania nadgarstka, które wymagały długotrwałej powtarzalności "ruchów monotypowych", co ma istotne znaczenie przy tej jednostce chorobowej, zważywszy na topografię anatomiczną kanału nadgarstka. W orzeczeniu wskazano także na okoliczność, iż zespół cieśni nadgarstka potwierdzono u pacjentki badaniem EMG w dniu 24 września 2008 r. a następnie w dniu 7 listopada 2011 r., a pierwsze udokumentowane objawy choroby wystąpiły w 2001 r., co pozwala na stwierdzenie zgodnie z wykazem chorób zawodowych, zawodowej etiologii zespołu cieśni nadgarstka .

Wojewódzki Inspektor Sanitarny w toku prowadzonego postępowania w związku z zarzutami zawartymi w odwołaniu od decyzji wystąpił do Powiatowego Inspektora Sanitarnego w K. pismem z dnia 10 października 2016 r. o zweryfikowanie i wyjaśnienie zarzutów podnoszonych przez [...] w K. dotyczących rozbieżności w zebranym materiałem w kwestii ustalenia, w jakim okresie i w jakim wymiarze w ciągu dnia J. W. pracowała przy użyciu mechanicznej maszyny do pisania oraz zeznaniach pracownika i pracodawcy dotyczących czynności wykonywanych Referacie Ogólnym (czynność pieczętowania i datowania dokumentów). Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny ponownie przesłuchał J. W. na okoliczność wykonywanych czynności oraz zwrócił się do [...] o udostępnienie przykładowej dokumentacji, która dostarczana była do Urzędu i przygotowywana do dalszego obiegu przez J. W. Pracodawca podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko w kwestii czasokresu pracy przy użyciu mechanicznej maszyny do pisania oraz czynności pieczętowania i datowania. Natomiast z dodatkowych zeznań złożonych w dniu 7 lutego 2017 r. przez J. W. dotyczących czynności w latach 1993–2004 r. na stanowisku pracy starszego inspektora w [...] w K. wynika, iż w latach 1993–1998 wykonywała pracę na stanowisku starszego inspektora, a do zakresu obowiązków należało prowadzenie dokumentacji podatkowej: ręczne pisanie decyzji, wyjaśnień, zawiadomień, postanowień, protokołów, notatek, do zakresu czynności należało również pisanie na maszynie do pisania. Na przełomie lat 1996/1997 zatrudniona została maszynistka, a po około 2 latach zatrudniono drugą, która pracowała około 2 lata, następnie przebywała na długotrwałym zwolnieniu lekarskim. W okresie kiedy zatrudniona była tylko jedna maszynistka, J. W. obsługiwała przede wszystkim naczelników urzędu i kierowników działów, natomiast sporadycznie przepisywała decyzje dla pracowników. Dokumenty napisane maszynowo przez pracownika były na polecenie przełożonego poprawiane i przepisywane ponownie. Dopiero zatrudnienie drugiej maszynistki spowodowało to, że większość dokumentów przepisywana była przez maszynistki. Analiza czynności doprowadziła organy do konkluzji, że w tym okresie podstawową czynnością było sporządzanie dokumentów, a w pozostałym czasie przyjmowanie podatników. Od 1998 r. do 2003 r. J. W. pracowała w [...] na stanowisku starszego inspektora wykonując czynności związane z obsługą korespondencji przychodzącej, tj. segregowaniu listów, otwieraniu ich, pieczętowaniu listów, zszywaniu dokumentów, rozdzielaniu korespondencji według właściwości. Czynności te zajmowały praktycznie cały dzień pracy, ilość przychodzących listów wynosiła minimalnie około 100, a w okresach terminów składania dokumentów (głównie deklaracji i zeznań) stokrotnie większa, wówczas były przydzielone osoby do pomocy. Znaczną część pracy zajmowało pieczętowanie dokumentów oraz ich zszywanie (pieczęć wpływu do urzędu na każdym piśmie, w jednej kopercie zazwyczaj znajdowało się kilka dokumentów). Wymogi co do przybijanych pieczątek na przestrzeni czasu zmieniały się. Początkowo przybijana była pieczęć z nazwą urzędu oraz osobno z datą wpływu a w okresie późniejszym na pieczątce z nazwą urzędu ustawiany był numerator (ciężka, duża pieczęć, wymagająca dużej siły). Od 2004 r. J. W. pracowała w Małopolskim [...] w K. na stanowisku starszego inspektora początkowo w Dziale Ogólnym (około 2 lata), wykonując czynności jak wyżej (bez używania numeratora), a następnie w Referacie Obsługi Podatnika, gdzie do zakresu czynności należało wprowadzanie danych do systemu komputerowego przy wykorzystaniu klawiatury i myszy.

Zdaniem Sądu Wojewódzki Inspektor Sanitarny szczegółowo opisał, przeanalizował i ocenił zebrany materiał dowodowy, w tym zeznania stron postępowania, uwzględnił całokształt oceny narażenia zawodowego, uznając iż warunki pracy J. W. w okresie 1971 r. do 2005 r. stwarzały ryzyko powstania choroby zawodowej – przewlekłej choroby obwodowego układu nerwowego wywołanej sposobem wykonywania pracy mięśni w obrębie nadgarstka. Nie zasługują na uwzględnienie zarzuty wniesione przez [...] Sp. z o.o., bowiem jak trafnie podniesiono w uzasadnieniu decyzji odwoławczej organy Inspekcji Sanitarnej nie określają pracodawcy, u którego doszło do powstania schorzenia, a jedynie dokonuje ustaleń okresów zatrudnienia w warunkach sprzyjających powstaniu schorzenia. Zgodnie z oceną narażenia zawodowego ustalono, iż w okresie zatrudnienia w [...] w okresie od dnia 17 listopada 20 maja 1972 r. wykonywane przez J. W. czynności laboranta wymagały wykonywania ruchów monotypowych w zakresie stawów.

W ocenie Sądu Wojewódzkiego zarzut, iż nie została przeprowadzona ocena narażenia (okresu zatrudnienia J. W. w Przedsiębiorstwie [...]) nie znajduje uzasadnienia, bowiem w dniu 1 lipca 2016 r. została sporządzona karta oceny narażenia zawodowego przez przedstawiciela Państwowego Inspektora Sanitarnego we W., z której wynika, że wykonywane czynności laboranta polegały na wielokrotnym pobieraniu z mieszalnika i taśmy produkcyjnej próbek produktu, wykonywaniu analiz chemicznych i badań kontrolnych gotowego produktu, a czynności te wymagały powtarzalności ruchów w zakresie stawów nadgarstkowych. Taki sposób wykonywania pracy potwierdził podpisem dyrektor zakładu [...] Sp. z o.o. Analizując zarzut przekroczenia okresu, w którym wystąpienie udokumentowanych objawów upoważnia do rozpoznania choroby zawodowej, należy wskazać na niezweryfikowaną ocenę narażenia zawodowego, z której wynika, że do 1998 r. J. W. wykonywała czynności przy użyciu maszyny do pisania, a podstawową czynnością było sporządzanie dokumentów, a od 1998 r. do 2003 r. na stanowisku starszego inspektora w Dziale Ogólnym, pracowała przy obsłudze korespondencji przychodzącej, w tym otwieranie, pieczętowanie listów, zszywanie dokumentów, rozdzielanie według właściwości. Nie można było przyjąć za wiarygodne twierdzenia zakładu pracy, że czynności polegające na datowaniu dokumentów miały charakter incydentalny, gdyż praca w Kancelarii Ogólnej polegała na obsłudze korespondencji, której ilość mogła być zróżnicowana w zależności od terminów składania dokumentów, jednakże praca ta była podstawową czynnością J. W. w okresie zatrudnienia w Dziale Ogólnym, dlatego nie sposób przyjąć, że osoba zatrudniona na takim stanowisku w ciągu 8-godzinnego pozostaje w bezczynności przez większą część czasu pracy (zakład pracy nie wskazał innych obowiązków J. W. na tym stanowisku).

W ocenie Sądu Wojewódzkiego zebrany materiał dowodowy upoważniał do przyjęcia okresu od 1971 r. do 2005 r., jako okresu narażenia zawodowego. Zgodnie z przyjętym orzecznictwem sądów administracyjnych, organ inspekcji sanitarnej, wydając decyzję w przedmiocie stwierdzenia choroby zawodowej jest związany wydanym w sprawie orzeczeniem lekarskim i nie dysponując przeciwdowodami, które mogłyby te orzeczenia podważyć, nie ma podstaw do przyjęcia, że stan zdrowia osoby badanej kształtuje się odmiennie od wyników badań stanowiących podstawę orzeczeń lekarskich. Orzeczenia lekarskie, wydane w toku postępowania przez jednostki medyczne mają bowiem wartość dowodową opinii biegłego. Organ powinien natomiast ocenić orzeczenie lekarskie jako dowód, w granicach przepisu art. 80 k.p.a. z zachowaniem kryteriów wyznaczonych treścią art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a. Orzeczenie lekarskie wydawane w sprawach chorób zawodowych przez jednostki orzecznicze, mimo że ocena zdrowia osoby, co do której zachodzi podejrzenie występowania choroby zawodowej, wymaga specjalistycznej wiedzy, podlega ocenie. Ocena ta dotyczy jednak nie rozpoznania danej jednostki chorobowej, lecz przede wszystkim sposobu argumentacji, jasności przekazu, kompletności, rzetelności, wszechstronnego wyjaśnienia istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy kwestii, a także braku sprzeczności orzeczenia z definicją choroby zawodowej, określoną przepisami prawa.

Orzeczenia lekarskie wydane w sprawie poddanej kontroli, zasadnie zdaniem Sądu, organy oceniły jako konkretne, zawierające logiczne oraz przekonujące konkluzje, odnoszące się do istotnych okoliczności występujących w sprawie. Zostały sporządzone w oparciu o wyniki przeprowadzonych badań i konsultacji specjalistycznych oraz badanie EMG, które, co wynika z orzeczenia jednostki orzeczniczej II stopnia, ma podstawowe znaczenie w diagnostyce zespołu cieśni nadgarstka. Lekarze orzecznicy posiadający specjalistyczną wiedzę medyczną oceniali także obciążenie narządu ruchu na podstawie danych zamieszczonych na kartach narażenia zawodowego, a tym samym oceniali związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy samą chorobą zespołu cieśni nadgarstka a sposobem wykonywania pracy przez skarżącą.

W okolicznościach sprawy obydwie jednostki orzecznicze rozpoznały u skarżącej chorobę określaną jako zespół cieśni w obrębie nadgarstka, oraz uznały jej związek z warunkami i sposobem wykonywania pracy, zatem jej zawodową etiologię. Ocena strony skarżącej, dotycząca związku przyczynowo skutkowego między środowiskiem pracy a rozpoznanym schorzeniem, nie może być traktowana jako kontrargument dla opinii medycznej lekarzy specjalistów zatrudnionych w jednostkach diagnostyczno-orzeczniczych upoważnionych do orzekania w sprawie chorób zawodowych. Nie mógł odnieść zamierzonego skutku również zarzut braku podpisu pod orzeczeniem z dnia [...] maja 2015 r., bowiem strona skarżąca nawet nie kwestionuje faktu, że pochodzi ono od uprawnionej jednostki orzeczniczej, a jej treść potwierdza opinia uzupełniająca z daty [...] maja 2016 r. Biorąc pod uwagę, że organy orzecznicze zajęły jednoznaczne stanowisko w wydanych orzeczeniach nie można wskazać na wpływ tego uchybienia na wynik sprawy.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wniosła [...] w K. zaskarżając wyrok w całości.

W skardze kasacyjnej zaskarżonemu wyrokowi zarzucono na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a. naruszenie przepisów o postępowaniu przed sądami administracyjnymi jak i prawa materialnego, tj.:

1) przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy to jest art. 145 § pkt 1 lit. c) p.p.s.a. wobec braku uchylenia zaskarżonej decyzji, mimo wykazania przez skarżącą naruszenia przez organ orzekający w sprawie art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a., przez niepodjęcie wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz niewyczerpujące zebranie i nierozpatrzenie całego materiału dowodowego, a w szczególności przez:

a. oparcie rozstrzygnięcia na orzeczeniu lekarskim Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego nr [...] z dnia [...] maja 2015 r. oraz opinii uzupełniającej nr [...] tego Instytutu z dnia [...] maja 2016 r., z których treści wynika, iż Instytut przyjął, za główną przyczynę choroby zawodowej Pani W. zajmowanie się pisaniem na maszynie do 2002 r., podczas gdy przedmiotowe orzeczenie i opinia zostały sporządzone wadliwie gdyż z ustaleń organu jednoznacznie wynika, iż od 25 sierpnia 1998 r. do zakresu czynności Pani W. nie wchodziło pisanie na maszynie, a pieczętowanie dokumentów nie miało charakteru czynności monotypowych;

b. błędne ustalenie, że narażeniem zawodowym mogącym skutkować powstaniem zespołu cieśni nadgarstka były czynności pieczętowania i datowania dokumentów podczas gdy z opinii uzupełniającej Małopolskiego Ośrodka Medycyny Pracy znak [...] z dnia [...] kwietnia 2016 r. wynika, że czynności te nie mogły skutkować powstaniem choroby, a w opinii uzupełniającej Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego nr L[...] z dnia [...] maja 2016 r. nie wskazano, że były one bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem przyczyną choroby zawodowej;

c. pominięcie:

– dowodu z karty oceny ryzyka zawodowego w związku z podejrzeniem choroby zawodowej z dnia 29 grudnia 2016 r., pomimo iż z dowodu tego jednoznacznie wynika, że okres narażenia zawodowego na czynniki, które wskazuje się jako przyczynę choroby zawodowej ustał w dniu 25 sierpnia 1998 r.,

– dowodu z dokumentów przedstawionych przez [...] w K. (obecnie [...] w K.), pomimo iż z dokumentów tych jednoznacznie wynika, żw praca Pani W. nie mogła być przyczyną powstania choroby zawodowej;

d. błędne ustalenie, że przyczyną choroby zawodowej J. W. była praca na mechanicznej maszynie do pisania, podczas gdy z zebranego materiału dowodowego wynika, że w latach od 1 kwietnia 1993 r. do 25 sierpnia 1998 r. pracowała ona na maszynie do pisania jedynie incydentalnie, a od 25 sierpnia 1998 r. praca na maszynie nie wchodziła do zakresu jej obowiązków, błędnego dopuszczenia przez organ dowodu z orzeczenia lekarskiego [...] z dnia [...] maja 2015 r., które nie zostało podpisane.

2) przepisów prawa materialnego, tj. § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (tekst jedn. Dz.U. z 2013 r. poz. 1367) w związku z pozycję 20 pkt l załącznika do przedmiotowego rozporządzenia poprzez jego nie zastosowanie – okres, jaki upłynął od zakończenia pracy w ewentualnym narażeniu zawodowym (25 sierpnia 1998 r.) do dnia rozpoznania u Pani J. W. objawów choroby (2001 r.) wynosił ponad 1 rok zatem ww. przepis wyłącza możliwość orzeczenia choroby zawodowej;

3) przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy to jest art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. wobec braku uchylenia zaskarżonej decyzji mimo wykazania przez skarżącą naruszenia przez organ orzekający w sprawie art. 104 k.p.a. [powinno być art. 107 k.p.a., zgodnie z uzasadnieniem skargi kasacyjnej] przez brak przedstawienia uzasadnienia faktycznego w zakresie braku oceny materiału dowodowego, a w szczególności karty oceny ryzyka zawodowego w związku z podejrzeniem choroby zawodowej z dnia 29 grudnia 2016 r. oraz oświadczeń i dowodów przedstawionych przez [...] w K. (obecnie [...] w K.).

W skardze kasacyjnej wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA w Krakowie oraz o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną J. W. wniosła o jej oddalenie oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm.; dalej: p.p.s.a.), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę wyłącznie nieważność postępowania, której przesłanki określone zostały w § 2 wymienionego przepisu.

Wobec niestwierdzenia przyczyn nieważności, skargę należało rozpoznać w granicach przytoczonej w niej podstaw.

Uzasadnione okazały się zarzuty kasacyjne dotyczące naruszenia przepisów postępowania, konkretnie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. wobec nieuchylenia przez Sąd Wojewódzki zaskarżonej decyzji w sytuacji naruszenia przez organ odwoławczy przepisów art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a., które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Wbrew ocenie Sądu Wojewódzkiego, Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny nie przedstawił w uzasadnieniu wydanej decyzji wyczerpującej analizy materiału dowodowego w zakresie zawodowej etiologii choroby rozpoznanej u J. W.

W sprawie nie była sporna okoliczność stwierdzonej u badanej przewlekłej choroby obwodowego układu nerwowego zespołu cieśni w obrębie nadgarstka, wymienionej w poz. 20.1 wykazu chorób zawodowych.

Strony skarżące, w tym skarżąca kasacyjnie [...] w toku całego postępowania administracyjnego oraz w złożonej skardze kwestionowała natomiast stanowisko organów obu instancji, zgodnie z którym rozpoznana u uczestniczki J. W. choroba wywołana została sposobem wykonywania pracy.

Zgodzić się należało z [...], że Sąd Wojewódzki nie zweryfikował w sposób prawidłowy zawartych w zaskarżonej decyzji ustaleń dotyczących narażenia zawodowego i związku przyczynowego pomiędzy stwierdzonym schorzeniem a pracą zawodową.

Przede wszystkim należy zwrócić uwagę na błędne wskazanie przez Sąd Wojewódzki, że obydwie jednostki orzecznicze uznały zawodową etiologię choroby rozpoznanej u uczestniczki (s. 19 uzasadnienia wyroku). Sąd Wojewódzki na wstępie swych rozważań przyjął wadliwie, że orzeczenia lekarskie jednostek orzeczniczych i opinie uzupełniające były "zbieżne w uzasadnieniu rozpoznania choroby zawodowej" (s. 13 uzasadnienia wyroku).

Tymczasem w niniejszej sprawie wydane zostały odmienne orzeczenia i opinie uzupełniające co do rozpoznania choroby zawodowej. Mianowicie jednostka orzecznicza I stopnia Małopolski Ośrodek Medycyny Pracy wydał orzeczenie lekarskie z dnia [...] października 2013 r. o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej. Również przy ponownym rozpoznaniu sprawy w 2016 r. jednostka ta podtrzymała wcześniejsze stanowisko wyjaśniając, że nie znalazła podstaw do uznania z wysokim prawdopodobieństwem związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy schorzeniem a sposobem wykonywania pracy. Wskazała, że wykonywana przez uczestniczkę praca miała zróżnicowany charakter, zatem nie występowały czynności nadmiernie, wybiórczo obciążające określone części układu ruchu, powodujące w konsekwencji długotrwały ucisk na pnie nerwów obwodowych i wystąpienie zespołu cieśni nadgarstka.

Z kolei jednostka orzecznicza II stopnia wydała w dniu [...] maja 2015 r. orzeczenie lekarskie o rozpoznaniu choroby zawodowej wywołanej sposobem wykonywania pracy i ocenę tę potwierdziła w opinii uzupełniającej z [...] maja 2016 r. Instytut Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego wskazał w uzasadnieniu orzeczenia, że: "Z oceny narażenia zawodowego wynika jednoznacznie, że pacjentka do 2002 r. podczas pracy obsługiwała mechaniczną maszynę do pisania (...)". W rezultacie stwierdził, że istnieją podstawy do przyjęcia co najmniej z wysokim prawdopodobieństwem zawodowej etiologii rozpoznanego u pacjentki od 2001 r. zespołu cieśni nadgarstka, związanego przyczynowo z wieloletnią obsługą mechanicznej maszyny do pisania i uznania, że to sposób wykonywania pracy był czynnikiem dominującym w jego powstaniu. W opinii uzupełniającej przyjęto również, że: "Za szczególnie obciążające nadgarstki ruchami monotypowymi, a tym samym stwarzające ryzyko rozwoju zespołu cieśni nadgarstka, należy uznać pisanie na maszynie, którym badana zajmowała się od 1977 r. i kontynuowała do 2002 r. Pieczętowanie i datowanie dokumentów (z użyciem pieczątki i datownika) w związku z koniecznością używania odpowiedniej siły nacisku dłoni, mogło również sprzyjać podwyższeniem ciśnienia w kanale nadgarstka w ręce obciążonej".

Wobec przytoczonej treści stanowiska Instytutu Medycyny Pracy nieuprawnione było wnioskowanie organu odwoławczego, że jest ono "zbieżne z oceną narażenia zawodowego dokonaną przez organy Inspekcji Sanitarnej w toku prowadzonego postępowanie administracyjnego w przedmiocie choroby zawodowej J. W.". Z dokonanych przez organy Inspekcji Sanitarnych ustaleń w przedmiocie narażenia zawodowego wynika, że w okresie zatrudnienia uczestniczka od 1993 r. do 1998 r., pracując na stanowisku inspektora w Referacie Podatkowym Urzędu Skarbowego, zajmowała się prowadzeniem dokumentacji podatkowych przez pisanie decyzji, wyjaśnień, notatek, protokołów, uzgodnień – ręcznie oraz przy użyciu mechanicznej maszyny do pisania (s. 3, 10, 14 uzasadnienia decyzji MPWIS z [...] marca 2017 r.). Z kolei w latach 1998–2003 pracowała w Dziale Ogólnym przy obsłudze korespondencji przychodzącej, polegającej na: segregowaniu, otwieraniu listów, pieczętowaniu (s. 3, 10, 11, 14 uzasadnienia decyzji).

Analiza stanu faktycznego przyjętego w zaskarżonej decyzji wskazuje na to, że Instytut Medycyny Pracy w wydanym orzeczeniu i opinii uzupełniającej kierował się ustaleniami w zakresie narażenia zawodowego, które nie korespondują z końcowymi wnioskami organu odwoławczego. Z zebranego materiału dowodowego wynika, że tylko część obowiązków uczestniczki w latach 1993–1998 polegała na pisaniu przy użyciu maszyny mechanicznej, podczas gdy w opinii uzupełniającej z [...] maja 2016 r. Instytutu Medycyny Pracy podano, że badana zajmowała się pisaniem na maszynie "od 1977 r. i kontynuowała do 2002 r." Tak istotna rozbieżność nie została wyjaśniona przez organy Inspekcji Sanitarnej chociaż ich obowiązkiem było dokonanie oceny narażenia zawodowego. Przesłanką prawidłowości decyzji w przedmiocie stwierdzenia choroby zawodowej jest zgodność danych zawartych w orzeczeniu lekarskim z ustaleniami organu Inspekcji Sanitarnej dotyczącymi narażenia zawodowego pracownika.

Jak wynika z przepisu § 6 rozporządzenia z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych, orzeczenie lekarskie o rozpoznaniu choroby zawodowej albo o braku podstaw do jej rozpoznania wydawane jest na podstawie wyników przeprowadzonych badań lekarskich i pomocniczych, dokumentacji medycznej pracownika lub byłego pracownika, dokumentacji przebiegu zatrudnienia oraz oceny narażenia zawodowego.

Obowiązkiem organu Inspekcji Sanitarnej jest przedstawienie jednostce orzeczniczej rzetelnie przygotowanej dokumentacji dotyczącej zatrudnienia pracownika oraz narażenia zawodowego. Brak jednoznacznej i skonkretyzowanej oceny narażenia zawodowego uniemożliwia wydanie poprawnego orzeczenia lekarskiego w przedmiocie rozpoznania choroby zawodowej. O ile organy Inspekcji Sanitarnej nie mają prawa do samodzielnej weryfikacji dokumentacji lekarskiej, to jednak wartość dowodową orzeczenia jednostki orzeczniczej muszą oceniać w świetle pozostałych dowodów dotyczących narażenia zawodowego, stosownie do wymogów art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.

Zgodnie z § 8 rozporządzenia z 30 czerwca 2009 r. decyzję o stwierdzeniu choroby zawodowej albo decyzję o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej wydaje się na podstawie materiału dowodowego, a w szczególności danych zawartych w orzeczeniu lekarskim oraz formularzu oceny narażenia zawodowego pracownika lub byłego pracownika.

Przepis art. 2351 k.p. stanowi, że za chorobę zawodową uważa się chorobę, wymienioną w wykazie chorób zawodowych, jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że została ona spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy, zwanych "narażeniem zawodowym".

W niniejszej sprawie organ odwoławczy nie odniósł się w sposób wystarczający do ustaleń wskazujących na związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy zespołem cieśni nadgarstka rozpoznanej u uczestniczki, a warunkami jej pracy zawodowej, zwłaszcza w [...]. W rezultacie nie mogła być zaakceptowana ocena Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego, że w okresie zatrudnienia od 1993 r. do 2005 r. wykonywane czynności, tj. pisanie na mechanicznej maszynie do 1998 r. oraz pieczętowanie dokumentów w okresie do 2005 r. wymagało wykonywania seryjnych ruchów zginania i prostowania nadgarstka spełniających kryteria ruchów monotypowych, a w konsekwencji taki sposób wykonywania pracy był czynnikiem dominującym w powstaniu schorzenia – zespołu cieśni w obrębie nadgarstka.

Jak wskazano wyżej znacząca rozbieżność co do okresu wykonywania przez uczestniczkę czynności pisania na maszynie mechanicznej – przyjęta w ustaleniach jednostki orzeczniczej oraz organów Inspekcji Sanitarnej – nie pozwalała na definitywną ocenę związku przyczynowego pomiędzy sposobem wykonywania pracy a stwierdzoną chorobą.

Niezależnie od kwestii czasu w jakim uczestniczka miała obowiązek pisania na maszynie, należało mieć też na uwadze to, że nie było to jej główne zajęcie, gdyż jej praca składała się też z wielu innych czynności.

Zgodzić się należało z [...] , że powyższe okoliczności nie zostały przez organ odwoławczy ocenione w sposób wyczerpujący.

Ponadto trafnie podniesiono w skardze kasacyjnej, że z treści orzeczenia lekarskiego z [...] maja 2015 r. oraz opinii uzupełniającej Instytutu Medycyny Pracy nie wynika, aby wykonywane czynności pieczętowania i datowania dokumentów były bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem przyczyną stwierdzonej choroby. Zaznaczyć należy, że w samym orzeczeniu lekarskim zawodową etiologię rozpoznanego schorzenia powiązano wyłącznie z "wieloletnią obsługą mechanicznej maszyny do pisania". Natomiast w opinii uzupełniającej dodano, że "Pieczętowanie i datowanie dokumentów (...) mogło również sprzyjać podwyższonemu ciśnieniu w kanale nadgarstka w ręce obciążonej".

Z akt sprawy trudno wywieść, czy stanowisko Instytutu oparte zostało na prawidłowych ustaleniach w zakresie narażenia zawodowego, zwłaszcza że organ odwoławczy nie dokonał rzetelnej analizy tego zagadnienia.

Rzeczą zatem organu odwoławczego będzie ponowne zweryfikowanie całego materiału dowodowego pod kątem oceny, czy w ustalonych warunkach pracy uczestniczki można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że rozpoznana u niej choroba została spowodowana sposobem wykonywania pracy (art. 2351 k.p.). Przy rozstrzyganiu sprawy organ odwoławczy powinien również wnikliwie rozważyć okoliczności istotne w świetle art. 2352 k.p.

Ze względów wyżej przedstawionych należało stwierdzić zasadność zarzutów sformułowanych w punktach 1 i 3 petitum skargi kasacyjnej, z wyjątkiem zarzutu dotyczącego kwestii braku podpisu pod orzeczeniem z [...] maja 2015 r. Niewątpliwie z całokształtu materiału dowodowego, w tym opinii uzupełniającej z [...] maja 2016 r., wynika okoliczność wydania przez Instytut Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego orzeczenia lekarskiego o rozpoznaniu choroby zawodowej o treści udokumentowanej w aktach sprawy.

Uwzględnienie zarzutów dotyczących naruszenia przez Sąd wojewódzki art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 104 k.p.a. skutkowało tym, że przedwczesny okazał się zarzut odnoszący się do naruszenia przepisu prawa materialnego (pkt 2 petitum skargi kasacyjnej).

Orzekając w sprawie Naczelny Sąd Administracyjny miał na uwadze, że przedmiotem zaskarżonej decyzji była m.in. ocena ustaleń dotyczących okresów zatrudnienia (od 1971 r. do 2005 r.), w których warunki pracy stwarzały ryzyko powstania choroby zawodowej. Tym samym przy ponownym rozpoznaniu sprawy ocena narażenia zawodowego będzie odnosiła się do wszystkich dotychczasowych stron postępowania. Przyjąć należało, że udział stron, będących pracodawcami, odbywa się w postępowaniu sądowym oraz administracyjnym na zasadach odpowiadających współuczestnictwu jednolitemu. Przedmiotem decyzji Inspekcji Sanitarnej jest bowiem stwierdzenie choroby zawodowej lub orzeczenie o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej, nie zaś określenie pracodawcy, u którego doszło do powstania choroby zawodowej.

W konsekwencji uwzględnienie skargi kasacyjnej skutkować musiało uchyleniem zaskarżonego wyroku w całości oraz zaskarżonej decyzji na podstawie art. 188 p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. O kosztach postępowania sądowego orzeczono zgodnie z art. 200 i art. 203 pkt 1 p.p.s.a.