Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt IV SA/Gl 234/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2010-12-02 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1,  ust. 5 pkt 2
journal: Dz.U. 2006 nr 139 poz 992
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Szczepan Prax Sędziowie Sędzia WSA Teresa Kurcyusz-Furmanik Sędzia WSA Małgorzata Walentek (spr.) Protokolant st. sekr. sąd. Magdalena Nowacka-Brzeźniak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 grudnia 2010 r. sprawy ze skargi T. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

W dniu [...] T. Z. złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad mężem A. Z..

Decyzją z dnia [...] Nr[...], wydaną m.in. na podstawie art. 17 ust. 5 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006r. Nr 139, poz. 992 z późn. zm.), działający z upoważnienia Wójta Gminy P. Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej w P. odmówił T. Z. przyznania prawa do wnioskowanego świadczenia. W uzasadnieniu decyzji organ podał, że świadczenie to nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim.

Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem T. Z. wniosła odwołanie, w którym podała, iż jej mąż legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym w dniu [...], a także orzeczeniami lekarza orzecznika ZUS w S. o całkowitej niezdolności do pracy i niezdolności do samodzielnej egzystencji. Ponadto skarżąca wskazała, iż postępowanie w sprawie świadczenia pielęgnacyjnego na jej męża toczy się w Kolegium , a także w WSA w Gliwicach sygn. akt IV SA/GL 132/09.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K., decyzją z dnia [...] Nr[...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji.

W motywach przytoczono treść przepisu art. 17 ust. 1 i 2 oraz ust. 5 pkt 2 lit.a ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym na dzień wydawania decyzji stwierdzając, iż w ustalonym stanie faktycznym decyzja organu I instancji, co do meritum została wydana w zgodzie z prawem, po poprawnym przeprowadzeniu przewidzianej przepisami procedury. Wskazano, że w przypadku osób legitymujących się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, które pozostają w związku małżeńskim wyłączone zostało przez ustawodawcę prawo do ubiegania się o przedmiotowe świadczenie przez osoby sprawujące tę opiekę. Odnosząc się do przywołanego w odwołaniu wyroku WSA w Gliwicach z dnia 19.10.2009 r. sygn. akt IV SA/GL 132/09 , w którym Sąd wskazał na możliwość odmiennej wykładni art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych Kolegium podało, że wyrokiem tym nie jest związane, gdyż zapadł on w innej sprawie. Kolegium podzieliło natomiast stanowisko zaprezentowane w wyroku WSA w Bydgoszczy z 18.02.2009 r. sygn. akt SA/Bd 47/09, w którym nie podzielono poglądu, iż również małżonek należy do kręgu osób obciążonych powinnością o cechach obowiązku alimentacyjnego, z istnieniem którego Trybunał Konstytucyjny łączy prawo do ubiegania się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.

W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach T. Z. wniosła o uchylenie powyższej decyzji Kolegium. Zaznaczyła, że decyzja ta jest dla niej krzywdząca i sprzeczna z istotą świadczenia pielęgnacyjnego, którą jest pomoc finansowa osobie niepodejmującej zatrudnienia z uwagi na konieczność opiekowania się inną osobą wymagającą takiej opieki. Wskazała, iż jej mąż jest osobą o ustalonym znacznym stopniu niepełnosprawności, całkowicie niezdolną do pracy i samodzielnej egzystencji, która bezwzględnie wymaga opieki innej osoby. Uważa, że jako żona, która taką opiekę sprawuje i w związku z tym nie może pracować zawodowo, powinna być chroniona przez prawo i otrzymywać pomoc, której potrzebuje by rodzina mogła egzystować. W ocenie skarżącej stanowisko organów jest nie do pogodzenia z istotą pomocy społecznej oraz z przepisami Konstytucji RP, bowiem wbrew treści art. 18 Konstytucji dyskryminuje małżonka w prawie do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego, jak również narusza zasadę równości wobec prawa wynikającą z art. 32 ustawy zasadniczej. Zdaniem skarżącej, jeżeli przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych dyskryminują niektórych obywateli, to powinny być "unieważnione", np. przez Trybunał Konstytucyjny tak jak to miało miejsce w przypadku wyroku Trybunału z dnia 18.07.2008 r. W tych okolicznościach uważa, iż Sąd winien zwrócić się do Trybunału Konstytucyjnego celem zbadania konstytucyjności art. 17 ust 5 pkt 2. Skarżąca wniosła o przyznanie je prawa do świadczenia z dniem złożenia wniosku oraz nakazanie wypłaty zaległych świadczeń. Końcowo zwróciła uwagę na interpretację przepisów wyrażoną w wyroku WSA w Poznaniu w sprawie II SA/Po 513/09.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie i przyznał, iż mąż skarżącej został zaliczony do znacznego stopnia niepełnosprawności na okres do 30.09.2011r. Ponadto rodzina nie przekracza kryterium dochodowego. Jednakże w związku z brzmieniem art. 17 ust. 5 pkt 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych, jednoznacznie wykluczającym możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, gdy osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, podtrzymał stanowisko prezentowane w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny, zważył co następuje

Na wstępie należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153 poz.1269 ze zm.) Sąd ten sprawuje w zakresie swojej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym § 2 wspomnianego przepisu stanowi, iż kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Z brzmienia art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) wynika natomiast, że w przypadku, gdy Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia - uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Przy tym z mocy art. 134 § 1 cytowanej ustawy Sąd kontroli legalności dokonuje także z urzędu, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Rozpatrując skargę, w tak zakreślonej kognicji Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja narusza przepisy prawa materialnego w sposób wpływający na wynik sprawy, co w myśl art. 145 § 1 pkt 1 lit.a stanowi podstawę do jej uchylenia.

W rozpoznawanej sprawie stan faktyczny nie budzi żadnych wątpliwości. Istotą sporu jest kwestia prawidłowej interpretacji art. 17 ust. 1 w związku z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006r. nr 139 poz. 992), które to przepisy organ odczytał literalnie. Należało zatem ustalić, czy literalne rozumienie wskazanej normy prawnej stanowiącej podstawę wydania decyzji, jest wystarczające dla potrzeb rozstrzygnięcia sprawy skarżącej, czy też norma ta nasuwa wątpliwości co do jej znaczenia i wymaga dalszych zabiegów interpretacyjnych.

Z treści art.17 ust. 5 pkt 2 lit.a ustawy o świadczeniach rodzinnych, przy zastosowaniu wykładni językowej można niewątpliwie wywnioskować, iż świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim. Przy zastosowaniu natomiast wyłącznie reguł znaczeniowych języka prawniczego użytego w ustawie z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59, z późn. zm.) należałoby przyjąć, iż małżonkowie nie wchodzą do katalogu podmiotów, o których mowa w art. 17 ust. 1 lub 1a ustawy, do którego zalicza się osoby, na których zgodnie z przepisami K.r.i o ciąży obowiązek alimentacyjny, gdyż obowiązek alimentacyjny dotyczy osób spokrewnionych i małżonków rozwiedzionych albo pozostających w separacji orzeczonej wyrokiem sądu.

Jednakże, zdaniem Sądu, wykładnia językowa nie jest wystarczająca dla potrzeb rozstrzygnięcia kontrolowanej sprawy. Przede wszystkim, zgodnie z aktualną teorią wykładni prawa, nie istnieje czyste, abstrakcyjne znaczenie przepisu, które mogłoby być przyjęte bez jakichkolwiek zabiegów interpretacyjnych. Nawet pozornie proste przepisy wymagają bowiem dokonywania pewnych założeń i przyjmowania pewnych definicji i konkretnego rozumienia słów i kontekstów (por. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 7 grudnia 2006r. sygn. akt III CZP 108/06, OSNC 2007/9/134, Biul.SN 2006/12). W opinii Sądu istnieją istotne powody, dla których zastosowanie dalszych metod interpretacyjnych w celu uzyskania właściwego sensu zapisów art. 17 ust. 1 pkt 2 i 17 ust. 5 pkt 2 lit.a ustawy o świadczeniach rodzinnych jest konieczne.

Zważyć przyjdzie, iż regulacja zawarta w interpretowanej normie dotyczy świadczenia, którego odpowiednikiem, przed wejściem w życie ustawy o świadczeniach rodzinnych, był zasiłek stały. Wypłacany on był na podstawie art. 27 ustawy z dnia 29 listopada 1990r. o pomocy społecznej ( Dz. U. z 1998r. Nr 64 poz. 414), stanowiąc formę pomocy społecznej udzielanej rodzicom i rodzicom zastępczym, którzy mimo zdolności do pracy nie podejmowali zatrudnienia ze względu na konieczność sprawowania opieki nad dzieckiem, w tym też pełnoletnim, wymagającym stałej pielęgnacji. Przepis ten poddany został kontroli Trybunału Konstytucyjnego, który w wyroku z dnia 15 listopada 2006r. sygn. akt P23/05 uznał, iż zawężenie kręgu osób uprawnionych do zasiłku stałego tylko do rodziców (naturalnych lub zastępczych) jest niezgodne z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. W wyniku powyższego stanowiska poszerzony został katalog podmiotów uprawnionych do świadczeń w formie zasiłku stałego.

Po wejściu w życie ustawy o świadczeniach rodzinnych zadanie zasiłku stałego przejęło świadczenie pielęgnacyjne, które po myśli pierwotnego brzmienia art. 17 ust. 1 ustawy przysługiwało z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad dzieckiem - matce lub ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka albo opiekunowi prawnemu dziecka. W drodze nowelizacji wprowadzonej ustawą z dnia 22 kwietnia 2005r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej ograniczono prawo do świadczenia pielęgnacyjnego tym rodzicom, których niepełnosprawne dziecko zawarło związek małżeński. Przeredagowano bowiem art. 17 ust. 5 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych wprowadzając dodatkową jednostkę redakcyjna – literę "a", z której wynikało, iż świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim. Przepis ten odczytywany łącznie z art. 17 ust. 1, który jednoznacznie pozwalał na interpretację, iż osobą wymagającą opieki jest dziecko, nie budził wątpliwości interpretacyjnych.

Natomiast w wyroku z dnia 18 lipca 2008r. sygn. akt P 27/07 publ. OTK ZU Nr 6/A/2008, podobnie jak w wypadku oceny art. 27 ustawy o pomocy społecznej, Trybunał Konstytucyjny stwierdził, iż w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych występuje pominięcie legislacyjne, zawężające w sposób niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP krąg osób uprawnionych do nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Przepis ten pomijał bowiem możliwość nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego przez osoby rezygnujące z aktywności zawodowej ze względu na konieczność sprawowania opieki nad innym niż jej dziecko niepełnosprawnym członkiem rodziny, wobec którego obciążone są obowiązkiem alimentacyjnym.

W związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego ustawodawca dokonał nowelizacji art. 17 ustawy oświadczeniach rodzinnych, poszerzając katalog osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego przez wprowadzenie do niego nie oznaczonych imiennie podmiotów, na których zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego ciąży obowiązek alimentacyjny. Pozostawił jednak bez zmian art. 17 ust. 5 ustawy o świadczeniach alimentacyjnych, mimo, iż zawarte w sentencji orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego ustalenia, a więc także ustalenia interpretacyjne miały moc powszechnie wiążącą (por. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 5 stycznia 1999r. sygn. akt K27/98).

W efekcie nie wykonania w sposób dostateczny wyroku z dnia 18 lipca 2008r. przepis art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, którego sens do pewnego momentu nie budził żadnych wątpliwości, stał się wątpliwy, mimo że brzmienie tej normy prawnej nie uległo żadnej zmianie. Jednakże nawet jeśli w przeszłości wolą ustawodawcy było rzeczywiście przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego (zasiłku stałego) wyłącznie z tytułu opieki nad dzieckiem, z ominięciem innych osób spokrewnionych, a także małżonków, to w toku postępowania prawodawczego, do którego bezspornie zaliczyć należy działanie Trybunału Konstytucyjnego, taki sens przepisu ewoluował w innym kierunku. Zauważyć należy, że jeżeli w katalogu podmiotów uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego umieszczono nie tylko rodziców niepełnosprawnego dziecka ale także inne osoby rezygnujące z aktywności zawodowej ze względu na konieczność sprawowania opieki nad innym niż jej dziecko niepełnosprawnym członkiem rodziny, dyskryminującym rozwiązaniem prawnym byłoby pominięcie wśród uprawnionych podmiotów współmałżonków i pozostawałoby w sprzeczności z podstawowym ratio świadczenia pielęgnacyjnego, nadanego nie tylko w treści przytaczanego wyroku Trybunału Konstytucyjnego ale także z uzasadnieniem rządowego projektu ustawy o świadczeniach (druk sejmowy nr 1555 kadencji IV s.67). Stwierdzono tam bowiem , iż celem świadczenia pielęgnacyjnego jest częściowe pokrycie wydatków ponoszonych przez rodzinę w związku z koniecznością zapewnienia opieki i pielęgnacji niepełnosprawnemu dziecku lub niepełnosprawnej osobie dorosłej.

W ocenie Sądu znaczenie normy prawnej zawartej w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit.a ustawy o świadczeniach rodzinnych, odczytywać należy zatem w kontekście treści jej art. 17 ust. 1. W kontrolowanej sprawie organ nie zwrócił należytej uwagi na obecną, znowelizowaną treść tego przepisu i dokonał wykładni art. 17 ust. 5 pkt 2 lit.a ustawy o świadczeniach rodzinnych bez uwzględnienia tej nowelizacji. Poprzednio bowiem świadczenie rodzinne przysługiwało tylko matce, ojcu albo opiekunowi faktycznemu, którzy rezygnowali z zatrudnienia w związku z koniecznością opieki nad dzieckiem. W przypadku zaś zawarcia przez to dziecko związku małżeńskiego, uprawnienie rodziców do świadczenia pielęgnacyjnego wygasało, gdyż obowiązek opieki przechodził z rodziców na współmałżonka. (" w takiej sytuacji tworzy się nowa rodzina i obowiązek wsparcia i pomocy powinien przejąć małżonek"- druk sejmowy nr 3393/IV kadencja, str. 16). Jednakże po dokonaniu nowelizacji art. 17 ust. 1 i poszerzeniu kręgu podmiotów uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego uległo również zmianie ratio art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Obecnie regulacja ta pozostawać będzie w zgodzie z ustawą zasadniczą znajdując zastosowanie w przypadku sprawowania stałej lub długotrwałej opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim przez inną, niż jej współmałżonek osobę. Małżonek sprawujący osobistą opiekę uzyska zatem prawo do ubiegania się o świadczenie w przypadku rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Jeśli natomiast opiekę nad pozostającym w związku małżeńskim sprawować będzie faktycznie inna osoba spokrewniona, nie będzie ona miała możliwości skorzystania ze świadczenia pielęgnacyjnego za wyjątkiem przypadku, gdy również i drugi małżonek będzie osobą niepełnosprawną, wymagającą opieki osoby trzeciej (vide wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 5 lipca 2010r. sygn. akt II SA/Bd 663/10 publ. w Internecie i postanowienie Trybunału Konstytucyjnego dni 10 czerwca 2010r. sygn. akt P 38/09 publ. 53/5/A/210). Inne rozumienie treści tego przepisu wypaczałoby cele instytucji zabezpieczenia społecznego, a w tym cele instytucji, jaką jest świadczenie pielęgnacyjne i kolidowałoby z zasadami wyrażonym w Konstytucji RP. Nie pozwalałoby bowiem na wsparcie finansowe męża lub żony rezygnujących z pracy zawodowej ze względu na sprawowanie opieki nad współmałżonkiem. Prowadziłoby to, jak słusznie wskazała skarżąca, do naruszenia zasady równości i zasady sprawiedliwości społecznej. Zasada równości i zasada sprawiedliwości społecznej w analizowanym kontekście normatywnym ma zbliżony zakres treściowy, nakazuje bowiem równo traktować podmioty wykazujące takie same cechy istotne w przypadku przyznawania określonego dobra. W przywołanym przez skarżącą wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 lipca 2008r. sygn. akt P 27/07 wskazano, iż art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych zawęża w sposób niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP krąg osób uprawnionych do nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego przez pominięcie osób rezygnujących z aktywności zawodowej ze względu na konieczność opieki nad innym niż dziecko niepełnosprawnym członkiem rodziny, wobec którego obciążone są one obowiązkiem alimentacyjnym. W ocenie Trybunału Konstytucyjnego wybranie spośród osób zobowiązanych do alimentacji jedynie rodziców i przyznanie wyłącznie tej grupie prawa do świadczenia naruszało konstytucyjną zasadę równości i sprawiedliwości społecznej, pojmowaną nie w aspekcie socjalno - ekonomicznym, lecz odnoszącą się do społecznego poczucia sprawiedliwości, godząc dodatkowo w konstytucyjne nakazy ochrony i opieki nad rodziną, wyrażone w art. 18 Konstytucji RP. Nawiązując do wcześniejszego wyroku z dnia 15 listopada 2006 r. o sygn. akt P 23/05, przypomnieć trzeba, iż zwrócono tam uwagę na cel świadczenia pielęgnacyjnego jako na formę wsparcia rodziny pozostającej w trudnej sytuacji nie tylko materialnej, ale i faktycznej, gdyż również zdejmującej z Państwa i jego organów obowiązek zapewnienia opieki osobom jej potrzebującym w formach zorganizowanych, zinstytucjonalizowanych. Trybunał stanął nadto na stanowisku, że skoro członek rodziny wywiązuje się ze swoich obowiązków zarówno prawnych, jak i moralnych wobec chorego krewnego, co wymaga rezygnacji z zarobkowania, to osoba ta powinna otrzymać od Państwa odpowiednie wsparcie. W wyroku z dnia 22 lipca 2008r. sygn. akt P 41/07 Trybunał wyraził natomiast pogląd, iż świadczenie pielęgnacyjne jest subsydiarną formą pomocy rodzinie. Dobrowolność rezygnacji z pracy zarobkowej wskazuje na to, że instytucja ta jest wyrazem realizacji zasady pomocniczości.

Odnosząc się do wcześniejszych uwag, stwierdzić trzeba, iż niezaprzeczalnym celem ustawy o świadczeniach rodzinnych jest realizacja polityki społecznej i gospodarczej uwzględniającej dobro rodzin znajdujących się w trudnej sytuacji. Każdy z zapisów znajdujących się w tym akcie prawnym musi pozostawać w zgodzie z jego funkcją. Wyłączenie z kręgu uprawnionych do takiego wsparcia współmałżonków pozostaje w sprzeczności z aksjologiczną racjonalnością ustawodawcy. Z domniemania racjonalności orzecznictwo i doktryna wyprowadzają cały szereg bardziej szczegółowych reguł, takich jak założenie, że prawodawca nie stanowi norm sprzecznych, norm zawierających luki lub zbędnych, dąży do społecznie aprobowanych celów, liczy się z konsekwencjami empirycznymi podejmowanych decyzji. Niezasadne byłoby więc przypisywanie racjonalnemu ustawodawcy, iż pozbawia ochrony współmałżonków, wbrew zapisowi art. 18 Konstytucji, który nakazuje chronić małżeństwo, sprzecznie do treści jej art. 71 ust. 1 nakazującemu Państwu w swojej polityce społecznej i gospodarczej uwzględniać dobro rodziny, jaką bezsprzecznie tworzą małżonkowie., a nadto bez uwzględnienia zapisu zawartego w art. 67 ust. 2 Konstytucji RP stanowiącego, iż obywatel pozostający bez pracy nie z własnej woli i nie mający innych środków utrzymania ma prawo do zabezpieczenia społecznego, oraz zapisu zawartego w jej art. 69 , stwierdzającego, że osobom niepełnosprawnym władze publiczne udzielają, zgodnie z ustawą, pomocy w zabezpieczaniu egzystencji, a przy tym wbrew regulacji zawartej w treści art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego nakazującego współmałżonkom wzajemną pomoc oraz współdziałanie dla dobra rodziny, którą przez swój związek założyli.

Ponad powyższe, w ocenie Sądu sformułowanie, którym dokonano poszerzenia kręgu osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego w wyniku nowelizacji ustawy o świadczeniach rodzinnych, w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 17 października 2008 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. Nr 223, poz. 1456) nie pozwala na wykluczenie z tego kręgu małżonków. Alimentacja to zasilanie, ponoszenie kosztów utrzymania innych osób. Co prawda Kodeks rodzinny i opiekuńczy nie przewiduje wprost istnienia obowiązku alimentacyjnego, o którym mowa w jego art. 128 i nast., jako obowiązku dotyczącego współmałżonków, gdyż mowa tam o krewnych, jednak zdaniem Sądu obowiązek o tożsamym charakterze przewidziany został niewątpliwie w art. 23 K.r.i o., gdzie określony został jako obowiązek wzajemnej pomocy i współdziałania. Także art. 27 K.r. i o. nakłada na małżonków obowiązek przyczyniania się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli, a więc obowiązek dostarczania środków utrzymania, co jest tożsame z obowiązkiem alimentacji. Zaprezentowane stanowisko znajduje swoje uzasadnienie w wyrokach Sądu Najwyższego z dnia 18 maja 2004 r. sygn. akt IV CK 371/03, Lex nr 174213, z dnia 23 stycznia 1975 r., III CRN 369/74, Lex nr 7647, z dnia 7 lipca 2000 r., sygn. akt III CKN 1015/00, Lex nr 51875 czy z dnia 24 sierpnia 1990 r., sygn. akt I CR 422/90, Lex nr 3665.

Pogląd odmienny, wynikający z zastosowania wyłącznie wąskiej wykładni pojęcia "alimenty", a w konsekwencji uznanie, iż obowiązek współmałżonków do wzajemnego dostarczania środków utrzymania nie jest obowiązkiem alimentacyjnym w rozumieniu art. 17 ust. pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, prowadziłby do rezultatu ad absurdum. Uzyskanie orzeczenia o rozwodzie lub separacji przy ustaleniu obowiązku alimentacyjnego na podstawie art. 60 względnie art.614 K.r.i.o. hipotetycznie stwarzałoby uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego dla jednego z byłych małżonków, w przypadku świadczenia opieki nad niepełnosprawnym byłym małżonkiem. Byli małżonkowie mogliby zatem uzyskać świadczenie, którego prawa nie otrzymywałyby natomiast inne podmioty wyłącznie ze względu na pozostawanie w związku małżeńskim

Zauważa się także, iż w drodze stosowania prawa przepisy art. 17 ust. 1 pkt 2 oraz art. 17 ust. 5 pkt 2 lit.a ustawy o świadczeniach rodzinnych nabrały już określonej treści. Z ugruntowanego orzecznictwa sądowoadministracyjnego wynika bowiem, iż również małżonek należy do kręgu osób obciążonych powinnością o cechach obowiązku alimentacyjnego, co łączy się z prawem ubiegania się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Pogląd taki został zaprezentowany w wyrokach Wojewódzkich Sądów Administracyjnych w Łodzi z dnia 6 listopada 2008 r., sygn. akt II SA/Łd 814/08, w Warszawie z dnia 4 marca 2009 r., sygn. akt I SA/Wa 7/09, Olsztynie z dnia 11 września 2009r. sygn. akt II SA/Ol 748/09 i 6 października 2009r. sygn. akt II SA/Ol 747/09, w Białymstoku z dnia 20 października 2009r. sygn. akt II SA/Bk 546/09, w Poznaniu z 6 listopada 2009r. sygn. akt II SA/Po 513/09 czy Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 lutego 2009 r., sygn. akt I OSK 533/08 oraz wyroków tut. Sądu z dnia 7 września 2009r. sygn. akt IV SA/Gl 52/09 publikowanych w internetowej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych)

W świetle powyższych rozważań należy zatem uznać, iż również małżonek należy do kręgu osób, obciążonych powinnością o cechach obowiązku alimentacyjnego, z istnieniem którego przepis art. 17 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych ( DZ. U. z 2006r. Nr 139 poz. 992 z późn. zm.) łączy prawo do ubiegania się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Podkreślenia przy tym wymaga, że obowiązek opieki nad członkiem rodziny, jakim jest małżonek, znajduje swoje umocowanie w systemie nie tylko norm moralnych, ale i prawnych. Tym samym Sąd nie podziela stanowiska zaprezentowanego w wyroku WSA w Bydgoszczy sygn. akt II SA/Bd 47/09 przywołanego przez Kolegium w zaskarżonej decyzji.

Przedstawiona wyżej argumentacja przemawia za odstępstwem od zasady pierwszeństwa stosowania wykładni językowej na rzecz posłużenia się wykładnią historyczną, celowościową, aksjologiczną, a przede wszystkim prokonstytucyjną.

Wskazane wyżej aspekty zostały identycznie ocenione w wyroku tut. Sądu z dnia 9 listopada 2010 r. sygn. akt IV SA/Gl 276/10.

Mając na względzie powyższe należy uznać, że zastosowana przez organy wykładnia narusza przepisy prawa materialnego, a okoliczność ta stosownie do postanowień art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest przesłanką uwzględnienia skargi wniesionej do sądu administracyjnego.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy Kolegium uwzględni zaprezentowaną powyżej ocenę prawną i wyda zgodnie z tą oceną rozstrzygnięcie w sprawie.

W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a. P.p.s.a , orzeczono jak w sentencji.