Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt III SA/Wa 2209/06
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2006-11-15 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6539 Inne o symbolu podstawowym 653
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jakub Pinkowski, Sędziowie Sędzia WSA Jolanta Sokołowska, Asesor WSA Artur Kot (spr.), Protokolant Urszula Hoduń, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 listopada 2006 r. sprawy ze skargi S. P. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] kwietnia 2006 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy 1) uchyla zaskarżoną decyzję, 2) stwierdza, że uchylona decyzja nie może być wykonana w całości.


UZASADNIENIE

Pismem z 23 kwietnia 2003 r., uzupełnianym w trakcie postępowania administracyjnego, S. P. wystąpił z wnioskiem o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy. Uzasadniając wniosek zobowiązany podniósł, że od 1995 r. w rzeczywistości nie wykonywał zarejestrowanej w 1994 r. działalności gospodarczej. W tym czasie był bowiem zatrudniony na podstawie umowy o pracę w innej firmie, która odprowadzała za niego składki, na dowód czego przedstawił stosowne zaświadczenia. Działalności gospodarczej nie wyrejestrował, ponieważ możliwość jej prowadzenia traktował jako ewentualne zabezpieczenie w razie utraty pracy. Podkreślił, że nieopłacanie przez niego składek wynikało z tego, że decyzją z [...] grudnia 1994 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych powiadomił go, że będąc ubezpieczonym z racji zatrudnienia, nie podlega on dodatkowemu ubezpieczeniu. Nie został natomiast poinformowany o zmianie przepisów w 1999 r. W związku z tym, powstanie zaległości składkowych związane było z brakiem stosownej wiedzy, a nie efektem zaniedbania, czy też celowego działania. Oświadczył nadto, że posiada status osoby bezrobotnej.

W związku z wnioskiem skarżącego o umorzenie należności składkowych, Zakład Ubezpieczeń Społecznych - zwany dalej "Zakładem" - wystąpił do Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia o zajęcie stanowiska, czy we wskazanym okresie skarżący podlegał ubezpieczeniu zdrowotnemu z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej. Postępowanie w sprawie zostało zawieszone do czasu wyjaśnienia kwestii prejudycjalnej. Po uzyskaniu potwierdzenia, że skarżący obowiązany był uiszczać należności składkowe (opinia prawna Prezesa NFZ oraz wyrok Sądu Okręgowego w W. z 9 maja 2005 r.), Zakład podjął zawieszone postępowanie.

Decyzją z [...] marca 2006 r., działając na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3, art. 28 oraz art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 1998 r. Nr 137, poz. 887 ze zm. - powoływanej dalej jako "u.s.u.s."), po rozpatrzeniu wniosku z 24 kwietnia 2003 r. odmówił skarżącemu umorzenia należności z tytułu zaległych składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy, w łącznej kwocie 10.731,94 zł. Uzasadniając swoje stanowisko, Zakład przedstawił stan faktyczny sprawy i wskazał, że skarżący miał obowiązek opłacać właściwe składki zarówno w okresie prowadzenia działalności gospodarczej, jak i od momentu ustania ubezpieczenia z tytułu zatrudnienia. Przedstawił przebieg dotychczasowego postępowania, a następnie powołał przepisy art. 28 ust. 1 i ust. 3a u.s.u.s. oraz przepisy rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 144, poz. 1365 - zwanego dalej "rozporządzeniem"). Wyjaśnił, że należności z tytułu składek mogą być umorzone tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, a w szczególnych przypadkach, wymienionych w § 3 ust. 1 rozporządzenia, mimo braku tej przesłanki. Zakład podniósł nadto, odnosząc się do argumentacji wnioskodawcy, że brak odpowiedniej wiedzy co do obowiązków związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej, również w zakresie należności składkowych, nie może stanowić podstawy do umorzenia tych należności. Podkreślił również, że do wniosku o umorzenie zaległości skarżący nie załączył jakichkolwiek dowodów potwierdzających jego argumentację dotyczącą trudnej sytuację materialnej i rodzinnej, a udowodnienie tych okoliczności należy do wnioskodawcy. Skarżący nie przedłożył natomiast żadnych dokumentów w tym zakresie, a także odmówił złożenia stosownego oświadczenia. W trakcie postępowania wyjaśniającego Zakład ustalił, że zarówno zobowiązany, jak i jego żona, posiadają stałe źródła dochodów z tytułu zatrudnienia na podstawie umowy o pracę. Ponadto, według ustaleń Zakładu, skarżący jest właścicielem nieruchomości, która może stanowić zabezpieczenie wierzytelności. Przedstawione okoliczności uzasadniają wniosek, że w przedmiotowej sprawie nie istnieją przesłanki do umorzenia należności składkowych.

Pismem z 14 marca 2006 r. S. P. wystąpił z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy, powtarzając w zasadzie swoją argumentację sprowadzającą się do stwierdzenia, że w rzeczywistości od początku 1995 r. nie prowadził działalności gospodarczej, o czym świadczy zebrany w sprawie materiał dowodowy. Nieuzasadnione jego zdaniem jest w tej sytuacji domaganie się przez Zakład uiszczenia przez niego należności składkowych. Postawił Zakładowi zarzuty niewłaściwego działania, a także wskazał na niedoskonałości regulacji prawnych dotyczących obowiązków składkowych. Oświadczył, że jego pięcioosobowa rodzina żyje poniżej minimum socjalnego, ale mimo trudności, nie posiada zaległości płatniczych. Wyraził także swe zaskoczenie faktem, iż Zakład wydał decyzję w przedmiotowej sprawie mimo braku stanowiska NFZ.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, powołując się na art. 28 ust. 1, ust. 3a i ust. 3b, art. 32 oraz art. 83 ust. 4 u.s.u.s., a także art. 127 § 3 i art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz 1071 ze zm.), Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych - zwany dalej "Prezesem Zakładu" - postanowił utrzymać w mocy decyzję Zakładu z 1 marca 2006 r.

Uzasadniając swoje stanowisko wskazał, że wniosek skarżącego nie został poparty nowymi dowodami. Wnioskodawca nie wskazał także nowych faktów, które mogłyby wpłynąć na zmianę decyzji Zakładu. Wskazał również, że zobowiązany, który powołał się w swym wniosku na trudną sytuację osobistą i finansową, mimo wezwań, nie chciał przedstawić dowodów potwierdzających taki stan rzeczy.

Zakład przytoczył argumenty zawarte w decyzji I instancji, iż umorzenie należności może nastąpić jedynie w wyniku następstwa nadzwyczajnych okoliczności, a decyzja ta ma charakter uznaniowy. Zauważył, że w świetle art. 6 ust. 5 i art. 12 u.s.u.s., zarzut skarżącego dotyczący bezpodstawnego obciążania go obowiązkiem uiszczenia należności składkowych jest nieuzasadniony i nie może mieć wpływu na wynik sprawy. Obowiązek ten potwierdzony został prawomocnym wyrokiem Sądu z 9 maja 2005 r. Według organu, wspomniany przez skarżącego "brak obrotu w działalności" nie świadczy o nieprowadzeniu takiej działalności, a jedynie o braku dochodów. Za bezpodstawny Zakład uznał zarzut przewlekłości postępowania, powołując się na konieczność rozstrzygnięcia kwestii prejudycjalnych. Za prawidłowe uznał ustalenia Zakładu dotyczące wysokości należności składkowych, w tym ustalenia co do wysokości odsetek za zwłokę.

Niezadowolony z rozstrzygnięcia Prezesa Zakładu, pismem z 9 maja 2006 r. S. P. złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Prezesa Zakładu z [...] kwietnia 2006 r. Uzasadniając skargę, po przedstawieniu przebiegu postępowania, powtórzył argumenty prezentowane w trakcie postępowania administracyjnego. Podkreślił, że Zakład niesłusznie domaga się od niego uregulowania zaległości składkowych, gdyż nie prowadził on w rzeczywistości działalności gospodarczej. Wyraził również swoje niezadowolenie ze sposobu funkcjonowania Zakładu oraz wskazał na niedoskonałości systemu prawa polskiego.

Odpowiadając na skargę, pełnomocnik organu podtrzymał dotychczas prezentowane stanowisko i wniósł o jej oddalenie. W uzasadnieniu obszernie zreferował przebieg dotychczasowego postępowania. Wskazał na stałe źródło dochodów skarżącego i jego żony oraz posiadany przez nich majątek, ruchomy i nieruchomy. Stwierdził, że brak jest podstaw do umorzenia należności składkowych.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

skarga zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek z innych względów niż w niej podniesione.

I. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269, ze zm.), Sąd sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem (legalności). Ocenie Sądu podlegają zatem zgodność aktów administracyjnych (w tym przypadku decyzji) zarówno z przepisami prawa materialnego jak i procesowego. Kontrola sądów administracyjnych ogranicza się więc do zbadania, czy organy administracji w toku rozpoznawanej sprawy nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na jej wynik. Ocena ta jest dokonywana według stanu prawnego i na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. Na podstawie art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. - powoływanej dalej jako "u.p.p.s.a."), Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Nie może przy tym wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności.

Podkreślić na wstępie należy, że Sąd nie ma kompetencji do zmiany merytorycznej wydanego przez organ, a następnie zaskarżonego rozstrzygnięcia. Bada jedynie, czy nie doszło do naruszenia przepisów postępowania lub niewłaściwej wykładni przepisu materialnoprawnego. Odnosząc powyższe uwagi do sprawy niniejszej Sąd wyjaśnia, że nie jest władny orzec o umorzeniu należności składkowych strony skarżącej, gdyż kompetencję wydania rozstrzygnięcia w powyższej kwestii ustawodawca powierzył w pierwszej instancji Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych, zaś w drugiej Prezesowi Zakładu - zgodnie z art. 83 ust. 4 u.s.u.s., w brzmieniu obowiązującym od 24 sierpnia 2005 r.

II. Przedmiotem sporu w sprawie niniejszej jest decyzja Prezesa Zakładu

w przedmiocie odmowy umorzenia należności składkowych. Zastosowanie mają zatem przepisy art. 28 u.s.u.s. oraz § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 144, poz. 1365 - zwanego dalej "rozporządzeniem". Zgodnie z art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2 - 4. Z przepisów tych wynika zaś, że należności składowe mogą być umarzane, z zastrzeżeniem ust. 3a, tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, tj. gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości nie podlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie,

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze,

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów Ordynacji podatkowej,

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym,

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym,

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję,

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

W myśl natomiast art. 28 ust 3a u.s.u.s., należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek, mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Na mocy ustawowej delegacji (art. 28 ust. 3b u.s.u.s.) Minister Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej określił w drodze rozporządzenia szczegółowe zasady umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Zgodnie zaś z § 3 ust. 1 rozporządzenia, Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Wymienił przy tym przykładowe sytuacje, uzasadniające umorzenie należności składkowych w całości lub w części.

III. Analizując treść powyższych przepisów warto podkreślić, że prawodawca, dopuszczając możliwość umorzenia należności z tytułu składek, posłużył się zwrotem "może umorzyć" ("mogą być umorzone"). Oznacza to, że w każdym wypadku decyzja będzie wydana w ramach uznania organu. Uznanie administracyjne jest natomiast konstrukcją prawną, pozwalającą organowi administracji publicznej na wybór konsekwencji prawnych powstałej sytuacji, do której odnosi się hipoteza normy prawnej. Inaczej mówiąc, dysponując prawem do umorzenia należności na zasadzie uznania administracyjnego, organ może, ale nie musi, umorzyć należność z tytułu składek lub odsetki za zwłokę, mimo zajścia określonych przesłanek. Uznanie to jest ograniczone kierunkowymi dyrektywami wyboru wskazanymi w przywołanych przepisach, co oznacza, że należy odnieść się do przesłanek w nich wskazanych.

Tak duży zakres swobody decyzyjnej oznacza jednocześnie, że na organie spoczywa szczególny obowiązek pełnego uzasadnienia wydanego rozstrzygnięcia, celem wykazania, że zbadał on sprawę w zakresie ustawowych dyrektyw, jak również zebrał i rozważył cały materiał dowodowy. W przypadku decyzji podejmowanych w ramach uznania administracyjnego uzasadnienie spełnia bowiem szczególnie istotną rolę, gdyż pozwala na dokonanie oceny, czy decyzja nie została wydana z takim naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a w szczególności czy organ nie pozostawił poza swoimi rozważaniami argumentów podnoszonych przez stronę, czy nie pominął istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy materiałów dowodowych lub czy nie dokonał oceny tych materiałów wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego. Powyższe stanowisko znalazło wielokrotnie wyraz w ugruntowanym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (zob. wyrok z 28 lutego 1996 r., sygn. akt SA/Gd 320/95; wyrok z 30 września 1996 r., sygn. akt SA/Wr 3095/95; wyrok z 26 października 1995 r., sygn. akt SA/Gd 2096/95 lub wyrok z 21 lutego 1997 r., sygn. akt SA/Bk 1120/95).

Wydanie przez Zakład decyzji w przedmiocie umorzenia należności poprzedza postępowanie, które prowadzone jest w oparciu o przepisy K.p.a., zgodnie z art. 180 § 1. Na podstawie art. 83 ust. 4 u.s.u.s., stronie niezadowolonej z rozstrzygnięcia Zakładu przysługuje prawo do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Wniosek ten rozpatrywany jest przez Prezesa Zakładu, na podstawie przepisów K.p.a. dotyczących postępowania odwoławczego. Oznacza to, że wydając decyzję w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy Prezes Zakładu związany jest ogólnymi zasadami postępowania administracyjnego, określonymi w Rozdziale 2 Działu I K.p.a., w tym zasadą praworządności, wyrażoną w art. 6 K.p.a. Obowiązany zatem jest prawidłowo stosować zarówno przepisy prawa materialnego, jak również przepisy postępowania.

IV. Przechodząc na grunt sprawy niniejszej Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja Prezesa Zakładu wydana została z naruszeniem przepisów postępowania w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Wypełniona została zatem przesłanka uchylenia tej decyzji, określona w art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) u.p.p.s.a.

Sąd zauważył, że dokonując analizy zgromadzonego w sprawie materiału, Prezes Zakładu nie dopatrzył się przesłanek umorzenia zaległości, wymienionych zarówno w art. 28 u.s.u.s., jak i w § 3 rozporządzenia (choć nie wskazał wprost tego przepisu), a w konsekwencji utrzymał w mocy decyzję Zakładu. Swojego stanowiska w tej mierze nie uzasadnił jednakże w sposób należyty. W ocenie Sądu, uzasadnienie zaskarżonej decyzji nie spełnia wymogów określonych w art. 107 § 1 i § 3 K.p.a. Z przepisów tych wynika, że decyzja powinna zawierać uzasadnienie faktyczne, wskazujące w szczególności fakty, które organ uznał za udowodnione, dowody, na których się oparł oraz przyczyny, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, a także uzasadnienie prawne, obejmujące wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Sąd stwierdził nadto, że uzasadniając swoje rozstrzygnięcie Prezes Zakładu nie odniósł się należycie do argumentacji podniesionej przez skarżącego we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Zapewniając o ponownym rozpatrzeniu sprawy, nie dał jednak temu wyrazu w lakonicznym uzasadnieniu swojej decyzji. Nie przedstawił stosownych wniosków uzasadniających rozstrzygnięcie. Nie przeprowadził nadto w sposób prawidłowy postępowania w sprawie.

V. Istota postępowania prowadzonego w trybie art. 138 K.p.a. polega na ponownym, merytorycznym rozpoznaniu sprawy, z uwzględnieniem ewentualnej zmiany zakresu wniosku. Za niedopuszczalne należy uznać przy tym uzależnienie rozstrzygnięcia wydanego po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy od tego, czy zobowiązany przedstawił nowe okoliczności w sprawie, czy też ich nie przedstawił. Rozpoznając sprawę w trybie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a., organ odwoławczy (w tym przypadku Prezes Zakładu) obowiązany jest ponownie rozpatrzyć ją w całości i dokonać oceny prawidłowości decyzji organu pierwszej instancji, po ponownym zapoznaniu się ze stanem faktycznym sprawy i dokonaniu jego oceny. Organ odwoławczy musi zatem ocenić, czy na tle określonego stanu faktycznego organ I instancji podjął właściwe rozstrzygnięcie. Obowiązany jest nadto odnieść się szczegółowo do argumentacji skarżącego podniesionej we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, a jego rozstrzygnięcie powinno uwzględniać zmianę zakresu wniosku. Może przy tym prowadzić uzupełniające postępowanie dowodowe, jeżeli uzna to za konieczne. Sąd zauważył nadto, że uzasadniając zaskarżoną decyzję Prezes Zakładu wypowiada się niekiedy w imieniu Zakładu, co mogłoby wskazywać na to, że decyzja została wydana przez niewłaściwy organ. Taki stan rzeczy powodowałby zaś konieczność jej wyeliminowania z obrotu prawnego na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. Ponownie rozpoznając sprawę, Prezes Zakładu obowiązany będzie zatem konsekwentnie wskazywać właściwy organ.

Podkreślenia wymaga, że badając stan faktyczny w celu rozpoznania wniosku o umorzenie należności, organy administracji publicznej obowiązane są brać pod uwagę przede wszystkim okoliczności bieżące sprawy. Zdarzenia przyszłe i niepewne, a w szczególności przypuszczenia i twierdzenia o charakterze prognostycznym, nie mogą stanowić wyłącznej (podkreślenie Sądu) podstawy do wydania rozstrzygnięcia w przedmiotowej sprawie. Mogą mieć oczywiście pewien wpływ na orzeczenie, ale wtedy powinny zostać uprawdopodobnione, zgodnie z zasadami logiki, dostępnej wiedzy i doświadczenia życiowego (zdrowego rozsądku). Rozstrzygnięcie sprawy nie może ograniczać się do lakonicznego stwierdzenia, że sytuacja majątkowa zobowiązanego może ulec w przyszłości poprawie, jeżeli podejmie zatrudnienie. Szczególnie w sytuacji, gdy organ nie bada zdolności zarobkowych zobowiązanego.

VI. W ocenie Sądu, działanie organów dotknięte jest wadą naruszenia przepisów postępowania, w tym art. 7 K.p.a., w sposób mający istotny wpływ na wynik sprawy. Jest ono również sprzeczne z zasadą pogłębiania zaufania do organu, wyrażoną w art. 8 K.p.a. Prawidłowość uzasadnienia decyzji należy oceniać również w kontekście zawartej w art. 11 K.p.a. zasady przekonywania, zgodnie z którą organy administracji publicznej powinny wyjaśniać stronom zasadność przesłanek, którymi kierują się przy załatwieniu sprawy, aby w ten sposób w miarę możności doprowadzić do wykonania przez strony określonego obowiązku, bez potrzeby stosowania środków przymusu.

Kolejnym naruszeniem przepisów, którego dopatrzył się Sąd w sprawie niniejszej jest niedopełnienie przez organ wymogu zapewnienia stronie skarżącej czynnego udziału w każdym stadium postępowania, w tym stworzenia stronie możliwości wypowiedzenia się co do zebranego w sprawie materiału dowodowego, przed wydaniem rozstrzygnięcia w sprawie. Wymóg ten ciąży na organach zgodnie z art. 10 § 1 K.p.a. Zgodnie z § 2 powyższego przepisu organ może odstąpić od zasady czynnego udziału stron wyłącznie w przypadkach, gdy załatwienie sprawy nie cierpi zwłoki ze względu na niebezpieczeństwo dla życia lub zdrowia ludzkiego, albo ze względu na grożącą niepowetowaną szkodę materialną, zaś przyczyny tego odstąpienia organ powinien utrwalić w aktach sprawy. W sprawie niniejszej Sąd nie stwierdził, aby którakolwiek z przesłanek odstąpienia od zasady miała miejsce. Żadna taka okoliczność nie została również udokumentowana przez organ.

W rozpoznawanej sprawie skarżący nie tylko nie miał możliwości dokonania i przedstawienia swojej oceny co do kompletności zebranego materiału dowodowego, ale przede wszystkim do zapoznania się z dowodami zgromadzonymi w postępowaniu poprzedzającym wydanie decyzji. Wypowiedzenie się w kwestii materiału dowodowego wymaga bowiem uprzedniego zapoznania się z nim.

Niewywiązanie się przez Prezesa Zakładu z obowiązków nałożonych na mocy art. 10 § 1 K.p.a. mogło mieć wpływ na możliwość uznania podnoszonych przez niego okoliczności faktycznych za udowodnione, a tym samym zasadność oparcia na nich rozstrzygnięcia. Zgodnie bowiem z art. 81 K.p.a., okoliczność faktyczna może być uznana za udowodnioną, jeżeli strona miała możność wypowiedzenia się co do przeprowadzonych dowodów, chyba że zachodzą okoliczności, o których mowa w art. 10 § 2 K.p.a. W aktach sprawy, stanowiących dla Sądu - zgodnie z art. 133 § 1 u.p.p.s.a. - podstawę rozstrzygnięcia, brak jest informacji o zapoznaniu zobowiązanego z całością materiału zgromadzonego w sprawie. Tym samym Sąd uznał, że Prezes Zakładu naruszył jedną z podstawowych zasad postępowania, wyrażoną w art. 10 § 1 K.p.a., w sposób mogący mieć wpływ na rozstrzygnięcie sprawy, a zatem również w tym zakresie wypełniona została przesłanka z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) u.p.p.s.a.

VII. W ocenie Sądu, zaskarżona decyzja narusza przepisy postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy, powodując konieczność wyeliminowania jej z obrotu prawnego. Ponownie rozpoznając sprawę Prezes Zakładu obowiązany przy tym będzie do przedstawienia w decyzji zarówno uzasadnienia faktycznego jak i uzasadnienia prawnego, a po dokonaniu oceny materiału dowodowego zebranego w sprawie, zobowiązany będzie także do wyciągnięcia stosownych wniosków, pozwalających w konsekwencji zakończyć postępowanie w sprawie umorzenia należności składkowych w zgodzie z zasadami postępowania administracyjnego. Obowiązany nadto będzie odnieść się należycie do argumentacji i zarzutów podniesionych przez stronę skarżącą oraz konsekwentnie wskazywać właściwy organ. Przed wydaniem decyzji obowiązany będzie wyznaczyć stronie termin do zapoznania się z zebranym w sprawie materiałem dowodowym oraz zgłoszenia żądań - zgodnie z art. 10 K.p.a.

Podkreślenia wymaga, że organy obowiązane są podjąć stosowną inicjatywę w celu ustalenia stanu faktycznego sprawy, a Prezes Zakładu nie podjął żadnych działań zmierzających do ustalenia sytuacji majątkowej, rodzinnej i zdrowotnej skarżącego. Lakoniczna decyzja organu uniemożliwia w zasadzie Sądowi ocenę jej merytorycznej zasadności. Tego uchybienia nie może zastąpić obszerne uzasadnienie stanowiska organu przedstawione w odpowiedzi na skargę.

Uchylenie decyzji nastąpiło z przyczyn procesowych i nie oznacza, że sytuacja strony skarżącej uzasadnia umorzenie w całości należności składkowych. Zdaniem Sądu, Prezes Zakładu powinien jednak ponownie rozważyć, czy w rozpoznawanej sprawie skarżący nie zasługuje na umorzenie, przynajmniej w części, należności składkowych, w tym odsetek za zwłokę. Okoliczności sprawy wskazują bowiem na to, że domaganie się uiszczenia w całości należności składkowych może budzić uzasadnione wątpliwości. Jak jednak wcześniej wykazano, Sąd nie posiada kompetencji do umorzenia należności składkowych lub zobowiązania organu do udzielenia skarżącemu pomocy w spłacie należności składkowych. Jakkolwiek podstawą rozstrzygnięcia w przedmiocie umorzenia należności składkowych jest sytuacja majątkowa i zdolności płatnicze skarżącego, to w rozpoznawanej sprawie, z uwagi na okoliczności towarzyszące powstaniu zaległości składkowych, potwierdzenie tego, iż podstawą należności składkowych jest wyłącznie formalne figurowanie skarżącego w rejestrze osób prowadzących działalność gospodarczą, to zdaniem Sądu, uzasadnione byłoby udzielenie skarżącemu znaczącej pomocy w spłacie zaległości składkowych, choćby poprzez umorzenie odsetek za zwłokę oraz umorzenie należnych składek na ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy, a w przypadku potwierdzenia trudnej sytuacji majątkowej i rodzinnej skarżącego, także umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne.

Skarżącemu natomiast wyjaśnić należy, że odpowiednie prowadzenie postępowania w niniejszej sprawie uzależnione jest również od jego dobrej woli i przedstawienia dowodów, które uzasadniałyby uwzględnienie, przynajmniej w części, jego wniosku.

Z uwagi na przedstawione wyżej rozważania, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w związku z art. 134 § 1, art. 135 oraz art. 152, mając na względzie art. 210 § 1 u.p.p.s.a., Sąd orzekł, jak w sentencji.