Postanowienie NSA, sygn. akt I OW 88/19
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2019-10-18 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6324 Rodzina   zastępcza,  pomoc na usamodzielnienie dla wychowanka rodziny zastępczej
643  Spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego (art. 22 § 1 pkt 1 Kpa) oraz między tymi organami
Hasła tematyczne: Spór kompetencyjny/Spór o właściwość
Skarżony organ: Prezydent Miasta
Treść wyniku: Wskazano organ właściwy do rozpoznania sprawy
Powołane przepisy: article: art. 26 § 1
journal: Dz.U. 2017 poz 459
law: Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny.
article: art. 191
journal: Dz.U. 2017 poz 697
law: Ustawa z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Iwona Bogucka sędzia NSA Aleksandra Łaskarzewska sędzia del. WSA Agnieszka Miernik (spr.) po rozpoznaniu w dniu 18 października 2019 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Powiatu B. o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Powiatem B. a Miastem G. w przedmiocie ponoszenia wydatków za pobyt dziecka w rodzinie zastępczej postanawia wskazać Powiat B. jako organ właściwy w sprawie.


UZASADNIENIE

Starosta B. wystąpił do Naczelnego Sądu Administracyjnego o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego pomiędzy nim a Prezydentem Miasta G. przez wskazanie powiatu właściwego do ponoszenia odpłatności za pobyt dziecka w pieczy zastępczej.

Starosta B. w uzasadnieniu wniosku z [...] kwietnia 2019 r. wskazał, że K. K., ur. [...] stycznia 2002 r., postanowieniem Sądu Rejonowego w B. z [...]maja 2018 r. sygn. akt [...] został umieszczony w rodzinie zastępczej u I. L. zamieszkałej [...],[...] B. I. L. jest siostrą matki chłopca. Opiekowała się siostrzeńcem z chwilą zaistnienia konfliktu pomiędzy nim a mężem matki. Przed umieszczeniem w pieczy zstępczej K. K. zamieszkiwał z matką na terenie ogródków działkowych, ul. [...], p.p. [...],[...] G. Organ ustalił ponadto, że chłopiec przed umieszczeniem w pieczy zastępczej uczęszczał w G. do Szkoły Podstawowej nr [...] z Oddziałami Gimnazjalnymi przy ul. [...]. Naukę w tej szkole zakończył na pierwszym semestrze 2 klasy Gimnazjum. Następnie rozpoczął naukę w gimnazjum w J. na terenie powiatu b. Matka chłopca – M. K. pobierała świadczenie wychowawcze i świadczenie z funduszu alimentacyjnego w G. W ocenie organu powyższe okoliczności świadczą, że rodzina przebywała na terenie G. z zamiarem stałego pobytu. Miejsce zamieszkania dziecka należy zaś ustalać na podstawie art. 26 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. z 2019 r. poz. 1145 ze zm.), powoływanej dalej jako "K.c.", tj. miejsca zamieszkania rodziców. Skoro żadne z rodziców chłopca nie miało miejsca zamieszkania na terenie powiatu b., to dziecko również nie mogło mieć przed umieszczeniem w pieczy zastępczej miejsca zamieszkania na terenie tego powiatu. Organ wskazał także, że Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie w G. nie wykazał gotowości do ponoszenia odpłatności za pobyt chłopca w rodzinie zastępczej.

W odpowiedzi na powyższy wniosek Prezydent Miasta G. w piśmie z [...] maja 2019 r. wniósł o wskazanie Powiatu B. jako właściwego. Prezydent Miasta G. wskazał, że informacje podane przez Powiat B. o miejscu zamieszkania chłopca przed umieszczeniem w pieczy zastępczej nie znajdują potwierdzenia w ustaleniach dokonanych przez pracowników Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w G. Pod adresem wskazanym przez Powiat B. jako miejsce zamieszkania M. K. z synem znajduje się budynek usługowo-biurowy, a nie mieszkalny. Pani I. L. wyjaśniła zaś, że adres ten jest jedynie skrytką pocztową do korespondencji. Jeśli chodzi o pobieranie nauki w G. przez K. K. organ wskazał, że z informacji Szkoły Podstawowej nr [...] w G. z [...] listopada 2018 r. wynika, że K. K. był uczniem tej szkoły od [...] września 2015 r. do [...] marca 2017 r., a następnie został przeniesiony decyzją matki do Gimnazjum w J. Odnośnie zaś do korzystania ze wsparcia z pomocy społecznej organ wyjaśnił, że matka chłopca korzystała z takiej pomocy na terenie G., ale od [...] października 2017 r. nie złożyła wniosków w sprawie ustalenia uprawnień do świadczeń rodzinnych, a ostatnią pomoc w formie zasiłku celowego oraz gorących posiłków dla syna otrzymała w lutym 2015 r. Tym samym – w ocenie Prezydenta Miasta G. - nie zostało ustalone jednoznacznie miejsce zamieszkania K. K. przed umieszczeniem w pieczy zstępczej. Nie można też ustalić miejsca ostatniego zameldowania M. K. z synem zgodnie art. 191 ust. 2 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz. U. z 2019 r. poz. 1111), powoływanej dalej jako "ustawa z dnia 9 czerwca 2011 r.", co oznacza, że w sprawie powinien znaleźć zastosowanie art. 191 ust. 3 tej ustawy, czyli miejsce siedziby sądu, który orzekł o umieszczeniu chłopca w pieczy zastępczej.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do art. 15 § 1 pkt 4 w zw. z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm.), powoływanej dalej jako "P.p.s.a.", Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzyga sprawy o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej.

Przez spór kompetencyjny lub spór o właściwość, o którym mowa w art. 4 P.p.s.a., należy rozumieć sytuację, w której przynajmniej dwa organy administracji publicznej jednocześnie uważają się za właściwe do załatwienia konkretnej sprawy (spór pozytywny) lub też każdy z nich uważa się za niewłaściwy do jej załatwienia (spór negatywny).

Spór zainicjowany wnioskiem złożonym w niniejszej sprawie ma charakter negatywnego sporu o właściwość między Powiatem B. a Miastem G., gdyż obie te jednostki samorządu powiatowego uznają się za niewłaściwe do ponoszenia wydatków za pobyt K. K. w pieczy zastępczej.

Przy ustaleniu powiatu obowiązanego do ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie dziecka umieszczonego w rodzinie zastępczej istotny jest stan faktyczny, który miał miejsce przed umieszczeniem dziecka po raz pierwszy w pieczy zastępczej (art. 191 ust. 1 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r.). Ustawa o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej posługując się w art. 191 ust. 1 określeniem "miejsce zamieszkania", nie definiuje go, co oznacza, że należy je rozumieć zgodnie z ogólną definicją tego określenia zawartą w przepisach Kodeksu cywilnego. Zgodnie z art. 26 § 1 K.c. miejscem zamieszkania dziecka pozostającego pod władzą rodzicielską jest miejsce zamieszkania rodziców albo tego z rodziców, któremu wyłącznie przysługuje władza rodzicielska lub któremu zostało powierzone wykonywanie władzy rodzicielskiej. Zgodnie z § 2 tego przepisu, jeżeli władza rodzicielska przysługuje na równi obojgu rodzicom mającym osobne miejsce zamieszkania, miejsce zamieszkania dziecka jest u tego z rodziców, u którego dziecko stale przebywa.

Z akt sprawy wynika, co nie jest kwestionowane przez Powiaty pozostające w sporze, że miejsce zamieszkania K. K. przed umieszczeniem w rodzinie zastępczej należy ustalić według każdorazowego miejsca zamieszkania matki.

W okolicznościach rozpoznawanej sprawy nie jest jednak możliwe ustalenie miejsca zamieszkania M. K. zgodnie z art. 25 K.c., rozumianego jako miejscowość, w której przebywała ona z zamiarem stałego pobytu. Według niespornych ustaleń organów przebywała ona na terenie G. przez pewien okres do 2017 r., nie posiadając jednak miejsca zameldowania na pobyt stały ani czasowy. Miejsce zamieszkania M. K., przed wydaniem postanowienia Sądu Rejonowego w B. z [...] maja 2018 r. o umieszczeniu syna w rodzinie zastępczej, nie zostało ustalone przez organy administracyjne. Przed umieszczeniem w pieczy zastępczej K. K. uczęszczał do szkoły w G. w okresie od [...] września 2015 r. do [...] marca 2017 r., jednak od marca 2017 r. zaczął uczęszczać do gimnazjum w J. na terenie powiatu b.

Zgodnie z art. 191 ust. 2 ustawy z dnia 9 września 2011 r. jeżeli nie można ustalić powiatu właściwego ze względu na miejsce zamieszkania dziecka właściwy do ponoszenia wydatków jest powiat miejsca jego ostatniego zameldowania na pobyt stały.

Z informacji uzyskanych przez Prezydenta Miasta G. z Centrum Personalizacji Dokumentów MSWiA Wydział Udostępniania Danych wynika, że zarówno M. K., jak i K. K., nie posiadają zameldowania na pobyt stały na terenie G., oraz że brak jest danych o adresie zameldowania K. K.

W myśl art. 191 ust. 3 ustawy z dnia 9 września 2011 r. jeżeli nie można ustalić miejsca ostatniego zameldowania dziecka na pobyt stały, właściwy do ponoszenia wydatków jest powiat miejsca siedziby sądu, który orzekł o umieszczeniu dziecka w pieczy zastępczej. Nie jest sporne, że K. K. został umieszczony w rodzinie zastępczej postanowieniem Sądu Rejonowego w B. z [...] maja 2018 r. sygn. akt [...].

W świetle podniesionych okoliczności, zgodnie z art. 191 ust. 3 ustawy z dnia 9 września 2011 r., organem właściwym w sprawie ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie K. K. umieszczonego w rodzinie zastępczej jest Powiat B.

Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. art. 15 § 1 pkt 4 oraz § 2 w zw. z art. 4 P.p.s.a., postanowił jak w sentencji.