Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 245/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2016-06-22 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6169 Inne o symbolu podstawowym  616
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Ubezpieczenie społeczne
Inne
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 6
journal: Dz.U. 1989 nr 10 poz 53
law: Ustawa z dnia 24 lutego 1989 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin oraz o zmianie ustawy o podatku rolnym.
article: art. 7, art. 8, art. 9, art. 11, art. 77 par. 1, art. 80, art. 107 par. 3
journal: Dz.U. 2016 poz 23
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 11 ust. 2a
journal: Dz.U. 2013 poz 1403
law: Ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników - tekst jednolity
article: art. 135, art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c, art. 200 i art. 205 par. 1
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Świstak Sędziowie Sędzia WSA Izabela Paluszyńska Sędzia WSA Jakub Zieliński (spr.) Protokolant ref. stażysta Edyta Rurarz - Kwietniewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 czerwca 2016 r. sprawy ze skargi T. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Pile z dnia [...] grudnia 2015r. Nr [...] w przedmiocie nieodpłatnego przyznania własności działki I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Starosty [...] z dnia [...] 2015r. nr [...], II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Pile na rzecz skarżącego kwotę [...] zł ([...] złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Starosta [...] (dalej: Starosta) decyzją z dnia [...] 2015 r. znak [...], wydaną na podstawie art. 104 Kodeksu postępowania administracyjnego (dalej: K.p.a.) oraz art. 6 ustawy z dnia 24 lutego 1989 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin oraz o zmianie ustawy o podatku rolnym (Dz.U. nr 10, poz. 53, z późn. zm. – dalej: "ustawa zmieniająca ustawę o ubezpieczeniu społecznym rolników", "ustawa zmieniająca", "powołana ustawa" lub "przywołana ustawa"), odmówił przyznania nieodpłatnie na własność T. D. (dalej również: "wnioskodawca", "zainteresowany" lub "skarżący") działki o nr. ewid. [...] o pow. [...] ha, położonej w obrębie [...] w gminie [...], stanowiącej własność Skarbu Państwa, zapisanej w księdze wieczystej prowadzonej przez Sąd Rejonowy w T. [...] Wydział Ksiąg Wieczystych pod nr. [...].

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Pile, po rozpatrzeniu odwołania wnioskodawcy od decyzji Starosty z dnia [...] 2015 r., decyzją z dnia [...] grudnia 2015 r. znak [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

Przedmiotowe decyzje zostały wydane w następującym stanie sprawy.

Decyzją z dnia [...] 1973 r. nr [...] Prezydium [...] Rady Narodowej w T. – Wydziału [...], wydaną na podstawie art. 1 i art. 5 ustawy z dnia 24 stycznia 1968 r. o rentach i innych świadczeniach dla rolników przekazujących nieruchomości rolne na własność Państwa (Dz.U. nr 3, poz. 15 i Dz.U. z 1973 r. nr 48, poz. 283), zostało przejęte od E. D. na rzecz Skarbu Państwa w zamian za zaopatrzenie emerytalne gospodarstwo rolne o powierzchni [...] ha, w skład którego wchodziła m.in. działka nr [...], na której znajdowały się zabudowania (punkt 1.). W punkcie 4. decyzji stwierdzono, że za "rezygnację z bezpłatnego dożywotniego użytkowania przysługującej działki gruntu o pow. 0,50 ha – zdającemu przysługuje dodatek do renty". Przejęta nieruchomość została zapisana w księdze wieczystej prowadzonej przez Sąd Rejonowy w T. pod nr KW [...] (nowy numer księgi wieczystej [...]).

Następnie Kierownik Urzędu Rejonowego w T. na podstawie art. 6 ustawy zmieniającej ustawę o ubezpieczeniu społecznym rolników – na wniosek T. D. obejmujący żądanie przekazania na własność działki nr [...] – decyzją znak [...] z dnia [...] 1991 r., wydaną po uprzednim podziale geodezyjnym działki nr [...] o pow. 0,2800 ha na działkę nr [...]/Y o pow. 0,1500 ha i działki nr [...]/X o pow. 0,1300 ha, przekazał nieodpłatnie wnioskodawcy, jako następcy prawnemu poprzedniego właściciela wyżej opisanego gospodarstwa rolnego, na własność działkę oznaczoną nr. ewid. [...]/Y o pow. 0,1500 ha położoną w obrębie [...], na której znajdują się zabudowania. Na decyzji tej znajduje się adnotacja, że decyzja stała się prawomocna od dnia 8 lipca 1991 r.

W uzasadnieniu tej decyzji organ wyjaśnił, że wnioskodawca wystąpił o przekazanie na własność w całości działki nr [...] o pow. 0,2800 ha stanowiącej własność Skarbu Państwa – Państwowego Funduszu Ziemi, która wchodziła w skład gospodarstwa rolnego przekazanego na rzecz Skarbu Państwa przed 1983 r., a w wyniku podziału działki nr [...] powstała przekazana wnioskodawcy działka [...]/Y zapisana w księdze wieczystej nr KW [...], na której znajdowały się budynki będące jego własnością. Organ zaznaczył, że wnioskodawca jest właścicielem budynków, które odziedziczył po rodzicach, a zatem ma prawo tylko do zwrotu gruntu, na którym znajdują się budynki i który jest niezbędny do ich obsługi, czyli stanowił służebność gruntową. Ponadto wyjaśnił, że w wyniku podziału działki nr [...] powstała także działka nr [...]/X o pow. 0,1300 ha – według organu przeznaczona do rolniczego użytkowania, na której nie znajdują na żadne zabudowania, które dawałyby podstawę do zastosowania art. 6 powołanej ustawy.

W dniu 27 maja 2015 r. zainteresowany złożył wniosek o zwrot działki nr [...]/X, argumentując, że działka nr [...] została podzielona i wydzielono dla niego część o pow. 0,15 ha, nie biorąc pod uwagę, że na użytkowanej działce – która była przed podziałem użytkowana w całości – znajdowały się piwnica, sad i pole uprawne, zaś podziału dokonano w sposób uniemożliwiający mu obsługę budynków. Dodał, że aktualnie korzysta z tej działki m.in. w celu składowania drewna i zbioru owoców.

Starosta w decyzji dnia [...] 2015 r. stwierdził, że na podstawie decyzji Kierownika Urzędu Rejonowego w T. z dnia [...] 1991 r. zainteresowany otrzymał nieodpłatnie na własność działkę oznaczoną nr [...]/Y o pow. 0,1500 ha. Organ wyjaśnił, że wydzielenie siedliska z większej działki nr [...] i oznaczenie go nowym numerem geodezyjnym spowodowało powstanie działki siedliskowej (działki nr [...]/Y), a zarazem powstanie drugiej działki geodezyjnej przeznaczonej do rolniczego użytkowania (działki nr [...]/X). Wobec tego Starosta uznał, że działka nr [...]/X nie podlega przekazaniu na podstawie art. 6 ustawy zmieniającej. Na uzasadnienie swojego stanowiska organ powołał wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 listopada 1990 r. sygn. akt II SA 697/90.

W odwołaniu od decyzji Starosty wnioskodawca zakwestionował prawidłowość decyzji Kierownika Urzędu Rejonowego w T. z dnia [...] 1991 r., na podstawie której – jak stwierdził – niesłusznie pozbawiono go działki nr [...]/X. Zainteresowany podniósł m.in., że decyzji tej "nigdy nie [...] [otrzymał] drogą pocztową za potwierdzeniem odbioru". Ponadto stwierdził, że odnalazł zlecenie Urzędu Miasta i Gminy w K. z dnia [...] 1990 r. "nr [...]" dotyczące wydzielenia z działki nr [...] działki siedliskowej o pow. 0,18 ha, jako gruntu niezbędnego do obsługi istniejących zabudowań – i dlatego właśnie wystąpił o "zwrot działki nr [...]/X jako integralnej części działki nr [...]". W odwołaniu zainteresowany wniósł o "domierzenie 3 arów, aby [...] [jego] działka siedliskowa miała zalecane 0,18 ha i faktycznie spełniała dogodną obsługę zabudowań". Zaznaczył przy tym, że "jeżeli jednak okaże się, że popełniono w przeszłości błędy", to wnosi o "rzetelne od podstaw rozpoznanie" [sprawy przekazania działki nr [...]] i zwrot działki nr [...]/X".

W piśmie z dnia 19 października 2015 r., uzupełniającym odwołanie, podniósł m.in., że w dniu 3 grudnia 1991 r., "będąc w Urzędzie Rejonowym w T. w innej sprawie", odebrał odpis decyzji, której kopię załączył do pisma procesowego. Ponownie zwrócił się o zbadanie, czy podział działki nr [...] był zgodny z prawem, a jeśli tak, to o wyjaśnienie, dlaczego nie przekazano mu działki o pow. 0,18 ha.

Do kolejnego pisma procesowego z dnia 29 października 2015 r. zainteresowany dołączył kopię zlecenia "[...]" z dnia [...] 1990 r., podnosząc, że podział działki nr [...] nastąpił niezgodnie z zaleceniem Urzędu Miasta i Gminy w K. Ponownie zakwestionował prawidłowość doręczenia mu decyzji z dnia [...] 1991 r. znak [...], jak i prawidłowość tej decyzji w świetle innej decyzji, którą zwrócono mu działkę nr Z na podstawie "m.in. art. 118 ust. 1-4 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników".

W uzasadnieniu decyzji z dnia 8 grudnia 2015 r. Kolegium, podtrzymując ustalenia faktyczne organu I instancji, stwierdziło, że wnioskodawcy nie przysługuje prawo nieodpłatnego zwrotu działki nr [...]/X położonej w obrębie [...], gdyż powstała w wyniku podziału działki nr [...] działka nr [...]/X, przeznaczona jest do rolniczego użytkowania i nie znajdują się na niej żadne zabudowania, które dawałyby podstawę do zastosowania art. 6 ustawy zmieniającej ustawę o ubezpieczeniu społecznym rolników.

W skardze na decyzję Kolegium T. D. oświadczył, że podtrzymuje całokształt twierdzeń formułowanych w toku postępowania administracyjnego. Ponadto wniósł o przeprowadzenie dowodu z dokumentacji będącej podstawą do wydania zaskarżonych decyzji i uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Starosty z dnia [...] 2015 r.

W uzasadnieniu skargi zainteresowany stwierdził, że ustalenia poczynione w sprawie przez organy obydwu instancji są błędne. Odwołując się do brzmienia art. 118 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz.U. z 2015 r., poz. 704, z późn. zm. [aktualnie: Dz.U. z 2016 r., poz. 277] – dalej: ustawa o ubezpieczeniu społecznym rolników), stwierdził, że działka, którą użytkowali jego wstępni po przekazaniu jej na rzecz Skarbu Państwa, miała powierzchnię 0,28 ha i była oznaczona jako działka nr [...]. Dalej wywodził, że podział administracyjny działki nie odzwierciedla przebiegu rzeczywistych granic pomiędzy budynkami a gruntem; linia graniczna między działkami nr [...]/Y i [...]/X przybiega przez budynki gospodarcze. Poza tym podał, że na działce [...]/X, o której przyznanie na własność się ubiega, znajdują się zabudowania będące integralną częścią gospodarstwa skarżącego – "budynki gospodarcze, piwnica, itp.", a przysługiwało mu prawo do korzystania z obydwu działek, jako że korzystał on z całości działki nr [...] przed jej podziałem. Podniósł, że pomimo dokonania podziału działki nr [...] do dziś korzysta z działki nr [...]/X i jest wyłącznym użytkownikiem tej działki. Dalej wywodził, że podział dokonany w 1990 r. spowodował, iż w wyniku podziału obydwie działki straciły swoje przeznaczenie; są to działki o małej powierzchni, których nie można racjonalnie wykorzystać osobno i obecnie stanowią one jedno gospodarstwo domowe, należące do skarżącego. Odwołując się do treści przepisu art. 6 ustawy zmieniającej ustawę o ubezpieczeniu społecznym rolników, zarzucił również, że decyzja z dnia [...] 1991 r. nie obejmowała zwrotu całej działki siedliskowej, a tylko część pomniejszoną o 3 ary, co nie pozwala na korzystanie z zabudowań gospodarczych.

W odpowiedzi na skargę Kolegium podtrzymało dotychczasowe stanowisko – w szczególności co do tego, że skoro działka nr [...]/X przeznaczona jest do rolniczego użytkowania i nie znajdują się na niej żadne zabudowania, to zgodnie z art. 6 ustawy zmieniającej wnioskodawcy nie przysługuje prawo nieodpłatnego zwrotu – i wniosło o oddalenie skargi.

Na rozprawie pełnomocnik skarżącego podtrzymał stanowisko i żądania wyrażone w skardze. Skarżący podtrzymał skargę i poparł stanowisko pełnomocnika.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zaważył, co następuje.

Skarga jest zasadna, a zaskarżona decyzja i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji podlegają uchyleniu.

Na wstępie należy zaznaczyć, że sąd administracyjny nie jest związany zarzutami ani wnioskami skargi i zawartą w skardze argumentacją. Obowiązany jest natomiast, zgodnie z art. 3 § 1 i 2 pkt 1 i art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r., poz. 718 – dalej: P.p.s.a.) do zbadania zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego w granicach sprawy. Zarzuty skargi w sposób skuteczny doprowadziły do zakwestionowania prawidłowości decyzji Kolegium, jak również ukierunkowały Sąd na zbadanie takich kwestii, które bezpośrednio w skardze nie zostały poruszone, jednakże wprost wiązały się z argumentacją skargi.

Przedmiotem rozpoznawanej przez Sąd sprawy jest zaskarżona decyzja Kolegium utrzymująca w mocy decyzję Starosty [...] 2015 r. odmawiającą nieodpłatnego przekazania na rzecz skarżącego – w trybie art. 6 ustawy zmieniającej ustawę o ubezpieczeniu społecznym rolników – własności działki nr [...]/X o powierzchni 0,1300 ha, położonej w miejscowości [...] w gminie [...]

W realiach niniejszej sprawy, w pierwszej kolejności wyjaśnić należy, że postępowanie w przedmiocie przyznania nieodpłatnie własności działki na podstawie art. 6 powołanej ustawy podlega ogólnym regułom postępowania administracyjnego. Z tego też względu postępowanie to winno być przeprowadzone z zachowaniem wszystkich reguł określonych w Kodeksie postępowania administracyjnego, m.in. w zgodzie z określoną w art. 7 K.p.a. zasadą prawdy obiektywnej. Organ, stojąc na straży praworządności, podejmuje bowiem wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli – i w tym zakresie ma obowiązek zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego, tak aby ustalić stan faktyczny zgodny z rzeczywistością (art. 77 K.p.a.), a samo postępowanie administracyjne prowadzić tak, by wzbudzać zaufanie jego uczestników do władzy publicznej (art. 8 K.p.a.). W szczególności organ jest obowiązany do przeprowadzenia wszechstronnej oceny okoliczności konkretnego przypadku na podstawie analizy całego materiału dowodowego (art. 75 § 1, art. 77 § 1, art. 80 K.p.a.), a stanowisko wyrażone w decyzji powinien uzasadnić (art. 107 § 3 K.p.a.) w sposób pozwalający na jednoznaczne stwierdzenie wyjaśnienia wszystkich istotnych okoliczności (faktycznych i prawnych) sprawy. Samo uzasadnienie wydanego w sprawie rozstrzygnięcia powinno być skonstruowane w sposób umożliwiający realizację zasady ogólnej przekonywania (art. 11 K.p.a.), jak i umożliwiać organom nadzoru oraz sądowi administracyjnemu sprawdzenie prawidłowości toku rozumowania organu wydającego decyzję oraz motywów rozstrzygnięcia. Ponadto organ obowiązany jest do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego, jak również czuwa nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek (art. 9 K.p.a.).

Następnie należy przedstawić wykładnię przepisu art. 6 przywołanej ustawy, bowiem to wskazane w dyspozycji tego przepisu okoliczności (przesłanki prawne) determinują kierunek ustaleń faktycznych, a zatem i sposób przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego (dowodowego) przez organ prowadzący postępowanie administracyjne.

Przepis art. 6 ustawy zmieniającej stanowi, że właścicielom budynków znajdujących się na działce gruntu, która wchodziła w skład gospodarstwa rolnego przekazanego Państwu na podstawie przepisów obowiązujących przed dniem 1 stycznia 1983 r., przysługuje nieodpłatnie na własność działka gruntu, na której te budynki zostały wzniesione. Z własnością wyłączonej nieruchomości jest związana służebność gruntowa w zakresie niezbędnym do korzystania z niej. O przeniesieniu własności działki, jej wielkości oraz o ustanowieniu służebności orzeka terenowy organ administracji państwowej o właściwości szczególnej stopnia podstawowego (od dnia 27 maja 1990 r. rejonowy organ rządowej administracji ogólnej – zgodnie z art. 5 pkt 22 ustawy z dnia 17 maja 1990 r. o podziale zadań i kompetencji określonych w ustawach szczególnych pomiędzy organy gminy a organy administracji rządowej oraz o zmianie niektórych ustaw; Dz.U. z 1990 r. nr 34, poz.198). Przepis ten określa warunki podmiotowe i przedmiotowe do uzyskania prawa własności gruntu i przyznaje uprawnienie każdemu właścicielowi budynków, bez względu na to kiedy i jak je nabył, o ile tylko budynki te znajdują się na działce wchodzącej w skład gospodarstwa rolnego przekazanego Państwu (tak Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 30 września 2010 r. sygn. akt II OSK 1374/09, dostępnym w bazie orzeczeń pod adresem: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Jak zarazem stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 25 kwietnia 1991 r. sygn. akt II SA 194/91 (publ. OSP 1992/3/63), odrębna własność budynków oznacza, że jak długo istnieje jakikolwiek substrat tej odrębnej własności, tak długo istnieje odrębne prawo własności. Nie może więc mieć znaczenia stan techniczny zabudowań będących odrębnym przedmiotem własności, a zwłaszcza ocena, czy zabudowania te nadają się do użytku.

Dalsze pogłębione rozważania w tym zakresie przedstawił Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w wyroku z dnia 16 maja 2013 r. sygn. akt II SA/Po 107/13 (dostępnym jw.), który podkreślił, że roszczenie o przeniesienie własności działki gruntu wiąże z własnością budynków znajdujących się na gruncie, jednak pamiętać należy, że roszczenie to ma charakter prawa majątkowego i jest dziedziczne. Co za tym idzie, jeżeli budynki istniały w dacie 1 stycznia 1989 r., to osoba uprawniona nabywała prawo do nieodpłatnego nabycia działki gruntu, na których zostały one wzniesione. Stąd też niezależnie od tego, w jakim stanie technicznym budynki te znajdowały się na działce były rolnik bądź jego następca prawny nabywał uprawnienie do uzyskania własności działki gruntu. A contrario – o ile do usunięcia budynków doszło przed wejściem w życie przepisu ustanawiającego uprawnienie dla właścicieli budynków, to roszczenie o przeniesienie własności działki gruntu, na której te budynki zostały wzniesione, nie powstawało, która to okoliczność wykluczałaby w ogóle możliwość skutecznego wystąpienia z wnioskiem na podstawie art. 6 powołanej ustawy.

Sąd orzekający w niniejszej sprawie podziela stanowisko wyrażone w wyżej przywołanym wyroku tutejszego Sądu, że celem wprowadzenia do systemu prawnego art. 6 ustawy zmieniającej ustawę o ubezpieczeniu społecznym rolników było nie tylko zlikwidowanie sytuacji, w której własność budynków była oddzielona od własności gruntu, na którym budynki te były wzniesione (który to pogląd wyrażono w wyroku NSA z dnia 1 grudnia 2010 r. sygn. I OSK 1648/10, dostępnym jw.), lecz przede wszystkim usunięcie dyskryminacji rolników i ich spadkobierców, którzy przekazali gospodarstwa państwu przed 1 stycznia 1983 r. w stosunku do tych rolników i ich spadkobierców, którzy przekazali gospodarstwa po 1 stycznia 1983 r. (który to pogląd wyrażono w wyrokach NSA z dnia 25 kwietnia 1991 r. sygn. II SA 194-195/91 oraz wyroku NSA z dnia 24 września 2009 r. sygn. I OSK 643/08, dostępnym jw.). Rolnik, który przekazał na rzecz Państwa gospodarstwo rolne w zamian za emeryturę po dniu 1 stycznia 1983 r., miał bowiem prawo pozostawić sobie własność działki siedliskowej wraz z zabudowaniami, rolnik zaś, który przekazywał takie gospodarstwo na rzecz Państwa przed dniem 1 stycznia 1983 r., miał prawo pozostawić sobie wyłącznie własność budynków, nie mógł natomiast pozostawić sobie własności działki, na której te budynki zostały wzniesione. Powyższa argumentacja pozwala na stwierdzenie, że nie ma podstaw do stosowania zwężającej wykładni art. 6 powołanej ustawy, która powodowałaby ograniczenie zastosowania tego przepisu tylko do właścicieli takich budynków, które fizycznie istnieją w dniu orzekania, czy też w dniu wystąpienia z wnioskiem o przeniesienie własności działki.

Po przedstawieniu wykładni zastosowanego przez organu przepisu art. 6 powołanej ustawy, stwierdzić należy, że organy obu instancji w istocie zaniechały wszechstronnego rozpatrzenia sprawy, gdyż w zasadzie całkowicie pominęły rozważenie zarzutów skarżącego zgłoszonych w odwołaniu oraz w samej skardze. Organy ograniczyły się do stwierdzenia, że w wyniku podziału działki nr [...] o pow. 0,2800 ha powstała działka nr [...]/Y o pow. 0,1500 ha, na której znajdują się zabudowania i która została przekazana na własność zainteresowanemu decyzją z dnia [...] 1991 r., a także działka nr [...]/X o pow. 0,1300 ha, która jest użytkowana rolniczo i nie znajdują się na niej żadne zabudowania, w związku z czym nie podlega ona przekazaniu na własność wnioskodawcy na podstawie art. 6 ustawy zmieniającej. Tym samym całość swoich rozważań odniosły do aktualnego stanu zagospodarowania części działki nr [...], stanowiącej obecnie działkę nr [...]/X, podczas gdy kluczowe w tym zakresie było ustalenie stanu zabudowań na przedmiotowej działce na dzień 1 stycznia 1989 r., to jest na dzień wejścia w życie art. 6 przywołanej ustawy ustanawiającej prawo do nieodpłatnego nabycia własności gruntu przez właściciela posadowionych na nim budynków. Uchybienie to jest to tym bardziej jaskrawe, że skarżący przedstawił twierdzenia dotyczące wcześniejszego znajdowania się na części działki nr [...], która odpowiada działce nr [...]/X, takiego zabudowania, jak murowana piwnica (odwołanie z dnia 12 października 2015 r.) – którą następnie "zrujnowano [...] w trakcie budowy kanalizacji na ul. [...]" – oraz wskazywał na znajdowanie się na części działki nr [...] barakowozu, który miał spełniać funkcję budynku gospodarczego (pismo z dnia 29 października 2015 r.). Ponadto w postępowaniu odwoławczym podnosił, że linia podziału działki nr [...] przebiegała pomiędzy zabudowaniami gospodarskimi – wprawdzie drewnianymi, ale służącymi prowadzeniu gospodarstwa rolnego – a teren ten również nie został mu zwrócony. Stąd też skarżący argumentował, że wniósł o zwrot działki nr [...]/X, jako integralnej części dawnej działki nr [...]. Stanowisko swoje próbował wykazać, przedstawiając materiał poglądowy, w tym fotokopię mapy sytuacyjnej z lat siedemdziesiątych ubiegłego wieku, z naniesionym ręcznym szkicem usytuowania poszczególnych obiektów budowlanych, w tym piwnicy.

Przedstawione uchybienie stanowiło wystarczającą i samoistną podstawę do uchylenia zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, skoro organy zaniechały poczynienia podstawowych ustaleń faktycznych istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy. Ze stwierdzonymi brakami postępowania administracyjnego wiążą się i dalej idące hipotetyczne konsekwencje, jakie mogłyby być skutkiem poczynienia prawidłowych ustaleń faktycznych w sprawie.

Po pierwsze, organy pominęły rozważenie stanu faktycznego pod kątem stwierdzenia, czy w sprawie było w ogóle dopuszczalne rozstrzyganie w przedmiocie przekazania skarżącemu własności działki nr [...]/X na podstawie art. 6 ustawy zmieniającej w kontekście wystąpienia przez skarżącego w 1990 r. z wnioskiem o zwrot całości działki nr [...].

Co do zasady wydzielenie z większej działki jej części zabudowanej – jako odrębnej działki i przeniesienie własności tylko części zabudowanej na rzecz dotychczasowego właściciela budynków, a przeznaczenie pozostałej części – jako odrębnej działki na inne cele nie narusza prawa i jest zgodne z celem, jakiemu służyło unormowanie zawarte w art. 6 powołanej ustawy (tak NSA w wyroku z dnia 30 listopada 1990 r. sygn. akt II SA 697/90, publ. ONSA 1991/1/6). Kończy ono również ostatecznie w rozumieniu art. 16 § 1 K.p.a. sprawę przekazania rolnikowi na własność tej części działki, którą objął podział i decyzja o zwrocie. Dla wywołania takiego samego skutku w odniesieniu do pozostałej części działki objętej pierwotnym żądaniem przekazania na własność niezbędne jest wyraźne rozstrzygnięcie odmowne organu. Zaś w razie jego braku nie można przyjąć, że zachodzi tożsamość pod względem podmiotowym i przedmiotowym sprawy o zwrot kolejnej części działki ze sprawą administracyjną rozstrzygniętą po raz pierwszy przez organ decyzją merytoryczną, a wszczęcie następnie postępowania w tej sprawie w trybie zwykłym i wydanie kolejnej decyzji merytorycznej następuje z naruszeniem zasady trwałości decyzji ostatecznej (por. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 12 marca 2014 r. sygn. akt I SA/Gd 8[...]/Y4, dostępny jw.).

W aktach niniejszej sprawy brak jest dokumentacji dotyczącej wydania przez Kierownika Urzędu Rejonowego w T., na wniosek T. D., decyzji znak [...] z dnia [...] 1991 r. o przekazaniu nieodpłatnie wnioskodawcy własności działki nr [...]/Y o pow. 0,1500 ha położoną w obrębie [...], na której znajdują się zabudowania. To nie tylko utrudnia ustalenie, jaki był stan zagospodarowania całej działki nr [...] w tamtym okresie, a w szczególności jej części, która została wyodrębniona geodezyjnie w działkę nr [...]/X. Nie pozwala również na jednoznaczne ustalenie, czy całość żądania skarżącego został już uprzednio rozstrzygnięta inną decyzją, np. decyzją uzupełniającą. Sama zaś decyzja z dnia [...] 1991 r. nie zawiera ani w osnowie, ani w uzasadnieniu jednoznacznego stwierdzenia, że odmawia załatwienia sprawy w odniesieniu do pozostałej części działki nr [...], poprzestając na stwierdzeniu, że wnioskodawca ma prawo tylko do zwrotu gruntu, na którym znajdują się budynki i który jest niezbędny do ich obsługi, czyli stanowi służebność gruntową. Także sam zainteresowany w skardze podnosił, że decyzja z dnia [...] 1991 r. "nie zwracała całej działki siedliskowej[,] a tylko część pomniejszoną o 3 ary", co nie pozwala na korzystanie z zabudowań gospodarczych.

Po drugie, organy nie przedstawiły odpowiednich rozważań dotyczących istoty żądania skarżącego, co również wymagałyby uzyskania szerszego materiału procesowego w sprawie i jego odpowiedniego przeanalizowania.

Otóż, skarżący już we wniosku z dnia 27 maja 2015 r. stwierdził, że przedmiotowa działka nr [...]/X była jeszcze przez dokonaniem podziału działki nr [...] użytkowana i korzysta z niej również obecnie. Również w piśmie procesowym z dnia 29 października 2015 r. podniósł inną decyzją zwrócono mu działkę nr Z na podstawie "m.in. art. 118 ust. 1-4 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników". Podobnie w skardze powołał się na fakt użytkowania działki nr [...] przez rodziców i powołał podstawę prawną z art. 118 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. Przepis ten w ust. 1 stanowi, że osobie, której przysługuje prawo użytkowania działki gruntu z tytułu przekazania gospodarstwa rolnego Państwu, w myśl dotychczasowych przepisów, na jej wniosek przyznaje się nieodpłatnie własność tej działki, natomiast w ust. 2 przewiduje, że osobie, której przysługuje prawo do bezpłatnego korzystania z lokalu mieszkalnego i pomieszczeń gospodarskich z tytułu przekazania gospodarstwa rolnego Państwu, w myśl dotychczasowych przepisów, na jej wniosek przyznaje się nieodpłatnie własność działki obejmującej budynki, w których znajdują się ten lokal i te pomieszczenia, o powierzchni niezbędnej do korzystania z tych budynków. Jak wynika z art. 118 ust. 2a tej ustawy, z wnioskiem o przyznanie prawa własności działki określonej w ust. 1 lub 2 może wystąpić również zstępny osoby uprawnionej, o której mowa w tych przepisach, który po śmierci tej osoby faktycznie włada, w zakresie odpowiadającym jej uprawnieniom, daną nieruchomością; jeżeli jednak uprawnionymi są oboje małżonkowie, wniosek taki może być zgłoszony dopiero po śmierci obojga małżonków.

Żaden z organów nie przeanalizował sprawy w tym zakresie, tj. co do możliwości innego zakwalifikowania żądania zainteresowanego. Wprawdzie w osnowie decyzji z dnia [...] 1973 r. w punkcie 4. stwierdzono, że za "rezygnację z bezpłatnego dożywotniego użytkowania przysługującej działki gruntu o pow. 0,50 ha – zdającemu przysługuje dodatek do renty", co mogłoby prima facie wskazywać na brak podstaw do kwalifikowania żądania skarżącego z art. 118 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, jednak w postępowaniu administracyjnym, ani tym bardziej sądowym nie ma miejsca na czynienie pobieżnych ustaleń faktycznych i prawnych, zaś organy administracji publicznej wiąże zasada dążenia do wyjaśnienia prawdy materialnej (art. 7 K.p.a.). W niniejszej sprawie organy nie poczyniły żadnych rozważań, które w sposób jednoznaczny wykluczałyby w sprawie możliwość zastosowania tego przepisu w odniesieniu do sytuacji prawnej skarżącego. Tym samym zaniedbały obowiązek wyjaśnienia wszystkich istotnych okoliczności sprawy oraz odniesienia się do wszystkich podnoszonych przez skarżącego kwestii.

Po trzecie, organy zaniechały także rozważenia i wyjaśnienia, czy intencją strony nie było doprowadzenie do wzruszenia decyzji z 1991 r. w jednym z trybów nadzwyczajnych. Tymczasem w pismach procesowych składanych w toku postępowania administracyjnego (odwołanie z dnia 12 października 2015 r. oraz podania uzupełniające z dnia 19 października 2015 r. i 29 października 2015 r.) kwestionował on prawidłowość doręczenia – a w zasadzie podnosił brak prawidłowego doręczenia – mu decyzji Kierownika Urzędu Rejonowego w T. z dnia [...] 1991 r. Ponadto zarzucał naruszenie prawa przy jej wydaniu, polegające na zwrocie jedynie części działki nr [...], której zwrotu się domagał, ale również na tym, że podziału działki nr [...] dokonano niezgodnie z początkowymi intencjami Urzędu Miasta i Gminy w K., który zlecił wydzielenie z działki nr [...] działki siedliskowej o pow. 0,18 ha.

Po czwarte wreszcie, Sąd nie mógł rozstrzygnąć żadnej z powyżej zasygnalizowanych kwestii – i to nawet gdyby materiał procesowy zgromadzony przez organy był wystarczający po temu, bowiem byłoby to równoznaczne z przejęciem przez sąd administracyjny jurysdykcji zastrzeżonej dla organów administracyjnych, których działanie sąd administracyjny jedynie kontroluje pod względem zgodności z prawem, a których w rozstrzyganiu spraw nie zastępuje (por. wyroki NSA z dnia: 25 listopada 2009 r. sygn. I OSK 558/09, 13 lutego 2007 r. sygn. akt II OSK 12/06 i 20 grudnia 2006 r. sygn. akt I FSK 259/06 – dostępne jw.). Z całą pewnością można jednak stwierdzić, że z całokształtu stanowiska skarżącego należy wywnioskować, że jego intencją jest uruchomienie takiego postępowania (trybu zwykłego lub nadzwyczajnego), które odpowiada jego sytuacji faktycznej i prawnej, nie zaś takiego, w którym w sposób oczywisty jego żądanie nie mogłoby zostać uwzględnione.

Reasumując wszystko powyższe, Sąd stwierdza, że w przedmiotowej sprawie po stronie organów doszło do szeregu naruszeń przepisów postępowania, związanych z podstawowymi zasadami postępowania administracyjnego, co niewątpliwie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, determinując kierunek jej rozstrzygnięcia. Organy administracji nie poczyniły bowiem odpowiednich ustaleń co do możliwości istnienia na części działki nr [...], wydzielonej następnie pod działkę nr [...]/X, zabudowań gospodarskich, jak i co do czasu, w jakim tego rodzaju obiekty budowlane mogły istnieć na przedmiotowej działce. Ponadto nie rozważyły całokształtu okoliczności sprawy pod kątem stwierdzenia, jak powinno być zakwalifikowane żądanie skarżącego w kontekście licznych zarzutów i argumentacji, którą prezentował w postępowaniu administracyjnym. Zamiast tego organy administracji ograniczyły się do ustalenia, że na działce nr [...]/X nie znajdują się żadne budynki, a działka jest przeznaczona pod użytkowanie rolnicze i nie ma podstaw do przekazania jej nieodpłatnie na własność skarżącego na podstawie art. 6 ustawy zmieniającej ustawę o ubezpieczeniu społecznym rolników.

W wyniku działania organów obu instancji zostały naruszone zasady postępowania określone w art. 7, art. 8, art. 9 K.p.a., które to zasady znajdują swoje odzwierciedlenie również w przepisach art. 77 § 1 i art. 80, jak i art. 107 § 3 K.p.a.

W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 P.p.s.a. orzekł, jak w punkcie I sentencji wyroku.

Uchylenie zarówno zaskarżonej decyzji, jak i decyzji organu I instancji uzasadnione jest potrzebą przeprowadzenia przy ponownym rozpatrywaniu sprawy pogłębionego postępowania wyjaśniającego co do istoty sprawy. To z kolei uniemożliwia konwalidowanie braków postępowania organu I instancji przez organ odwoławczy bez faktycznego naruszenia zasady dwuinstancyjności postępowania, wyrażonej w art. 15 K.p.a.

Ponownie prowadząc postępowanie, organy powinny uzupełnić postępowanie w kierunku wskazanym w niniejszym uzasadnieniu oraz wziąć pod uwagę przedstawione w nim rozważania i oceny prawne. Wyniki poczynionych ustaleń faktycznych i prawnych powinny zaś zostać następnie odpowiednio uzewnętrznione w uzasadnieniu decyzji, spełniającym wymogi określone w art. 8, art. 11 i art. 107 § 3 K.p.a.

O kosztach postępowania Sąd rozstrzygnął w punkcie II wyroku na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 P.p.s.a., uwzględniając wniosek strony skarżącej oraz wysokość poniesionych przez nią kosztów sądowych (uiszczonego wpisu) i fakt korzystania przez nią z zastępstwa procesowego.