Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 4351/16
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2017-12-14 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 13 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 13f ust. 1, art. 13b ust. 1, ust. 7, art. 40d ust. 2
journal: Dz.U. 2015 poz 460
law: Ustawa z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych - tekst jednolity.
article: art. 33 § 1 pkt 1 i pkt 6
journal: Dz.U. 2012 poz 1015
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Krystyna Anna Stec Sędzia NSA Andrzej Skoczylas Sędzia del. WSA Małgorzata Grzelak (spr.) Protokolant Beata Kołosowska po rozpoznaniu w dniu 14 grudnia 2017 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej S. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 13 kwietnia 2016 r. sygn. akt I SA/Gl 1248/15 w sprawie ze skargi S. K. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] sierpnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, wyrokiem z 13 kwietnia 2016 r., sygn. akt I SA/Gl 1248/15 oddalił skargę S. K. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] sierpnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym.

Sąd I instancji za podstawę rozstrzygnięcia przyjął następujący stan sprawy.

W oparciu o tytuły wykonawcze wystawione przez Prezydenta Miasta K. w dniu [...] czerwca 2012 r., obejmujące należności z tytułu opłaty dodatkowej za nieuiszczenie opłaty parkingowej za okres 2008-2011 Naczelnik Urzędu Skarbowego w Z. (dalej również: "organ egzekucyjny" lub "organ pierwszej instancji") wszczął wobec S. K. (dalej również: "skarżący") postępowanie egzekucyjne, doręczając mu w dniu 12 września 2012 r. odpisy tytułów wykonawczych wraz z zawiadomieniem z dnia [...] września 2012 r. nr [...] o zajęciu wynagrodzenia za pracę.

S. K. w piśmie z dnia [...] września 2012 r. zgłosił zarzuty dotyczące tytułów wykonawczych wymienionych w tym zawiadomieniu; podnosząc zarzuty przewidziane w:

1) art. 33 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 1015 ze zm., zwanej dalej: "u.p.e.a" lub "ustawą egzekucyjną"), zarzucając nieistnienie obowiązków objętych tytułami wykonawczymi i wskazując, że wierzyciel nie przedstawił żadnego dowodu potwierdzającego parkowanie pojazdu w przedmiotowych dniach. Zakwestionował jako dowód na okoliczność parkowania pojazdu dokumenty wezwań, które nie są dokumentem ze względu na brak podpisu. Wskazał, że na wierzycielu ciąży obowiązek wykazania faktu i czasu parkowania, a samo twierdzenie wierzyciela nie jest dowodem; wobec czego obowiązek nie istnieje. Nadto, w ocenie skarżącego, brak jest podstaw prawnych do działania wierzyciela polegającego na pozostawianiu wezwań za wycieraczką pojazdu, gdyż upoważnienie do takich czynności nie wynikało z uchwały Rady Miasta K. Nr [...] z dnia [...] stycznia 2004 r. w sprawie ustalenia strefy płatnego parkowania dla pojazdów samochodowych na drogach publicznych na obszarze Miasta K. (dalej również "uchwała"). Skarżący zakwestionował możliwość pobierania opłaty dodatkowej, gdyż treść uchwały w sposób istotny narusza przepisy prawa poprzez niewskazanie sposobu pobierania opłaty. Z powyższego skarżący wywiódł, że obowiązek uiszczania opłaty dodatkowej nie istnieje;

2) art. 33 § 1 pkt 5 (błędnie, winno być: pkt 4) u.p.e.a., wskazując, że wierzyciel nie wykazał, iż osoba na którą wystawiono tytuły wykonawcze była osobą korzystającą z dróg. Skarżący podniósł, że posiadanie pojazdu nie stwarza domniemania, iż posiadacz jest korzystającym z dróg. Wierzyciel powinien wykazać, że dłużnik egzekucyjny parkował samochód;

3) art. 33 § 1 pkt 9 u.p.e.a., zarzucając prowadzenie egzekucji przez niewłaściwy organ egzekucyjny;

4) art. 33 § 1 pkt 10 u.p.e.a., wskazując, że osoba wystawiająca tytuły wykonawcze powołuje się na upoważnienie Prezydenta Miasta K., którego – w ocenie skarżącego – nie ma, a w konsekwencji brak jest podstaw do prowadzenia egzekucji.

Pismem z dnia 19 września 2012 r. skarżący uzupełnił zarzut nieistnienia obowiązku poprzez przedłożenie kopii przelewów na okoliczność uregulowania należności objętych tytułami wykonawczymi nr [...] i [...].

Organ egzekucyjny pismem z dnia [...] września 2012 r. zwrócił się do wierzyciela - Prezydenta Miasta K. o zajęcie stanowiska w sprawie zgłoszonych przez skarżącego zarzutów.

Dyrektor MZUiM w K., działający z upoważnienia wierzyciela, postanowieniem z dnia [...] października 2013 r. 1) zaopiniował negatywnie część zarzutów zgłoszonych przez skarżącego, identyfikując je poprzez szczegółowe opisanie, ze wskazaniem numeru i daty wystawienia tytułu wykonawczego, jak też numeru i daty wezwania, 2) zaopiniował pozytywnie część zarzutów zgłoszonych przez skarżącego – identyfikując je analogicznie jak zarzuty wymienione w punkcie 1 komparycji postanowienia.

Na powyższe postanowienie wierzyciela skarżący wniósł zażalenie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K., które postanowieniem z dnia [...] stycznia 2015 r. utrzymało je w mocy.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, wyrokiem z dnia 10 listopada 2015 r., sygn. akt I SA/Gl 319/15 oddalił skargę S. K. na ww. postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego.

Następnie, Naczelnik Urzędu Skarbowego w Z., stosując się do wytycznych z art. 34 § 4 ustawy egzekucyjnej, postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2015 r. nr [...] w: punkcie 1 uznał za bezzasadne zarzuty dotyczące tytułów wykonawczych nr [...] w zakresie opłat dodatkowych za nieuiszczenie opłaty za parkowanie pojazdu w dniach 25 i 27 luty 2008 r. oraz w dniu 17 marca 2008 r., [...] w całości, [...] w zakresie opłat dodatkowych za nieuiszczenie opłaty parkingowej w związku z parkowaniem pojazdu w dniach 15 i 24 kwietnia 2008 r., od [...] do [...] w całości, [...] w zakresie opłat dodatkowych za nieuiszczenie opłaty parkingowej w związku z parkowaniem pojazdu w dniach: 16, 26 i 27 stycznia 2009 r., [...] w zakresie opłat dodatkowych za nieuiszczenie opłaty za parkowanie pojazdu w dniach 26 i 27 luty 2009 r., od [...] do [...] w całości, [...] w zakresie opłat dodatkowych za nieuiszczenie opłaty parkingowej w związku z parkowaniem pojazdu w dniach: 22 września, 5 października i 8 listopada 2010 r., od [...] do [...] w całości, natomiast w punkcie 2 uznał zarzuty za zasadne i w tym zakresie umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone w oparciu o tytuły wykonawcze nr [...] w zakresie opłaty dodatkowej za nieuiszczenie opłaty za parkowanie pojazdu objętej wezwaniem o numerze [...] z dnia 18 lutego 2008 r., [...] w zakresie opłaty dodatkowej za nieuiszczenie opłaty za parkowanie pojazdu objętej wezwaniem o numerze [...] z dnia 22 kwietnia 2008 r., [...] w zakresie opłaty dodatkowej za nieuiszczenie opłaty za parkowanie pojazdu objętej wezwaniem o numerze [....] z dnia 10 lutego 2009 r., [...] w zakresie opłaty dodatkowej za nieuiszczenie opłaty za parkowanie pojazdu objętej wezwaniem o numerze [...] z dnia 10 lutego 2009 r. oraz nr [...] z dnia 12 lutego 2009 r., [...] w zakresie opłaty dodatkowej za nieuiszczenie opłaty za parkowanie pojazdu objętej wezwaniem o numerze [...] z dnia 28 października 2010 r. [...] w całości.

Dyrektor Izby Skarbowej w K. (dalej również: "organ odwoławczy"), po rozpoznaniu zażalenia S. K. na powyższe postanowienie, postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2015 r. nr [...] , wydanym na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 144 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2013 r., poz. 267 ze zm., dalej k.p.a.) oraz art. 17, art. 18, art. 34 § 4 i § 5 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji utrzymał w mocy zakwestionowane rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji.

W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał na wiążący charakter stanowiska wierzyciela w zakresie zarzutów wniesionych przez skarżącego w oparciu o art. 33 § 1 pkt 1 do 5 ustawy egzekucyjnej, które zawarte zostało w ostatecznym postanowieniu Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] stycznia 2015 r.

Natomiast, co do pozostałych zarzutów wniesionych na podstawie art. 33 § 1 pkt 9 i 10 ustawy egzekucyjnej, organ odwoławczy wskazał, iż Prezydent Miasta K. jest organem egzekucyjnym w rozumieniu art. 19 § 2 ustawy egzekucyjnej, jednakże właściwość organów egzekucyjnych reguluje art. 22 § 2 ustawy, zgodnie z którym w egzekucji należności pieniężnych, z wyjątkiem egzekucji z nieruchomości, właściwość organu egzekucyjnego ustala się według miejsca zamieszkania zobowiązanego.

W związku z tym, że skarżący mieszka w Z., a nie w K., właściwym dla niego organem egzekucyjnym jest prowadzący postępowanie egzekucyjne Naczelnik Urzędu Skarbowego w Z., a nie w K., co z kolei dowodzi, iż nie zaistniała w tym postępowaniu egzekucyjnym, przesłanka niedopuszczalności egzekucji z art. 33 § 1 pkt 9 ustawy egzekucyjnej.

W sprawie natomiast zarzutu z art. 33 § 1 pkt 10 ustawy egzekucyjnej organ odwoławczy wyjaśnił, iż wierzycielem należności dochodzonych od S. K. jest oznaczony w tytułach wykonawczych Prezydent Miasta K., a tytuły wykonawcze sporządził upoważniony przez wierzyciela i wskazany w pieczątce imiennej – Dyrektor MZUiM, co wynika z rubryki 82 tytułów wykonawczych. Organ odwoławczy argumentował, że żaden przepis ustawy egzekucyjnej nie wymaga załączania do tytułów wykonawczych upoważnienia, ani jego konkretyzowania, czy uszczegóławiania i w jego ocenie wystarczające jest samo powołanie się na posiadane upoważnienie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny, wyrokiem opisanym na wstępie niniejszego uzasadnienia, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., dalej: "p.p.s.a.") oddalił skargę S. K. na ww. postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z [...] sierpnia 2015 r. WSA wskazał, że doręczone skarżącemu tytuły wykonawcze zawierają pouczenie o terminie do zgłoszenia zarzutów oraz wskazują podstawę prawną ich zgłoszenia, poprzez przytoczenie treści art. 33 § 1 u.p.e.a. W piśmie z dnia 18 września 2012 r. złożonym w siedmiodniowym terminie na zgłoszenie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym, skarżący – będący adwokatem – wniósł zarzuty określone w art. 33 § 1 pkt 1, 5 (oznaczenie błędne, winno być: 4), 9 i 10 u.p.e.a. W skardze do Sądu, strona podtrzymała zarzut nieistnienia obowiązku z tytułu opłat dodatkowych za nieuiszczenie opłaty parkingowej, czyli zarzut oparty o art. 33 § 1 pkt 1 u.p.e.a. oraz zarzut błędu, co do osoby zobowiązanego, czyli zarzut oparty na art. 33 § 1 pkt 4 u.p.e.a.

Dalej Sąd I instancji zauważył, że wydanie postanowienia przez organ pierwszej instancji nastąpiło, zgodnie z art. 34 § 4 u.p.e.a., po uzyskaniu ostatecznego stanowiska wierzyciela, które w zakresie zarzutów skargi, stosownie do postanowień art. 34 § 1 u.p.e.a. jest dla organu egzekucyjnego wiążące, przy czym ostateczne orzeczenie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] stycznia 2015 r. utrzymujące w mocy postanowienie wierzyciela z dnia [...] października podlegało kontroli sądowoadministarcyjnej, której efektem jest wyrok WSA w Gliwicach z dnia 10 listopada 2015 r. (sygn. akt I SA/Gl 319/15) oddalający skargę S. K. na to postanowienie.

WSA wskazał dalej, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze w postanowieniu z dnia [...] stycznia 2015 r. przedstawiło stanowisko, że obowiązek zapłaty opłaty parkingowej powstaje z mocy prawa, a warunkiem jego powstania nie jest doręczenie kierowcy wezwania do zapłaty, gdyż wezwanie takie ma jedynie charakter informacyjny. Organ ten nie podzielił zastrzeżeń skarżącego, co do wiarygodności dowodów w postaci wezwań sporządzonych przez pracowników służby parkingowej Miejskiego Zarządu Ulic i Mostów. Nie zgodziło się również z twierdzeniem, że wobec braku w uchwale Rady Miasta K. przepisów nakazujących sporządzenie wezwań, posługiwanie się takimi dokumentami dla wykazania parkowania w strefie płatnego parkowania jest nieuprawnione. Samorządowe Kolegium Odwoławcze stwierdziło także, że skarżący, jako posiadacz pojazdu będący jego leasingobiorcą – co zostało udokumentowane, traktowany powinien być jako korzystający z pojazdu. Ponadto podkreślił Sąd I instancji, że SKO nie podzieliło zarzutów skarżącego, co do prowadzenia postępowania egzekucyjnego przez niewłaściwy organ wyjaśniając, że Prezydent Miasta K., będąc właściwym rzeczowo, nie był właściwy miejscowo do prowadzenia egzekucji administracyjnej wobec skarżącego, który mieszka w Z., odwołując się w tym zakresie do stosownych uregulowań prawnych. W dalszej kolejności Sąd I instancji przytoczył stanowisko WSA w Gliwicach zawarte w przywołanym wyżej wyroku z 10 listopada 2015r. sygn. akt I SA/GL 319/15.

Odnosząc się natomiast do zarzutów podniesionych przez S. K. Sąd I instancji stwierdził, że w jego ocenie, Samorządowe Kolegium Odwoławcze prawidłowo uznało za niezasadny zarzut skarżącego dotyczący błędu, co do osoby zobowiązanego. W tym zakresie WSA wskazał, że błąd, co do osoby zobowiązanego dotyczy sytuacji, w której organ egzekucyjny lub egzekutor podjęli czynności egzekucyjne wobec osoby, którą błędnie uznali za zobowiązanego i której doręczyli tytuł wykonawczy wraz z pouczeniem o prawie wniesienia zarzutów, jak i sytuacji, gdzie w tytule wykonawczym wskazano osobę, na której nie ciąży obowiązek. Według WSA, zarzut w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego, podnoszący błąd, co do osoby zobowiązanego, nie może zmierzać do ustalenia osoby zobowiązanego, gdyż byłoby to badanie zasadności i wymagalności tytułu wykonawczego. Zarzut błędu, co do osoby zobowiązanego powinien bowiem dotyczyć jedynie kontroli formalnej tożsamości osoby, co do której prowadzi się egzekucję. WSA w Gliwicach zgodził się z Samorządowym Kolegium Odwoławczym, że w przypadku, gdy osoba wskazana w tytule wykonawczym kwestionuje okoliczność, że powstał w stosunku do niej dochodzony egzekucyjnie obowiązek – a tak wywodził skarżący – to tak sformułowany zarzut kwalifikuje się, jako zarzut nieistnienia obowiązku, który słusznie Samorządowe Kolegium Odwoławcze uznało za bezzasadne. Sąd stwierdził, że zgodnie z art. 34 § 1 u.p.e.a. stanowisko wierzyciela w zakresie zarzutów skargi jest dla organu egzekucyjnego wiążące, dlatego zasadnie organ egzekucyjny odmówił merytorycznego ich rozpatrzenia, co trafnie organ odwoławczy w zaskarżonym postanowieniu zaakceptował. Wskazać bowiem należy, jak dalej wywodzi Sąd I instancji, że zakres kognicji organu egzekucyjnego jest uzależniony od rodzaju zarzutów postawionych przez zobowiązanego. Odmienny jest w przypadku zarzutów określonych w art. 33 § 1 pkt 1-5 i 7 u.p.e.a., inny zaś w zakresie zarzutów z art. 33 § 1 pkt 6, 8, 9 i 10 u.p.e.a. W pierwszej sytuacji organ egzekucyjny jest związany stanowiskiem wierzyciela. Nie jest więc uprawniony do prowadzenia postępowania wyjaśniającego w celu ustalenia podstaw do uwzględnienia zarzutów i badania w tym trybie stanowiska wierzyciela. Organ egzekucyjny nie może wnikać w merytoryczną zasadność stwierdzenia obowiązku będącego przedmiotem egzekucji, skoro w tym zakresie sprawa może być przedmiotem analizy w odrębnym postępowaniu, co w rozpatrywanej sprawie już nastąpiło. WSA podniósł, że trafnie w judykaturze wskazuje się, iż zobowiązany, który w drodze przysługujących mu odrębnych środków prawnych nie zdołał podważyć wiążącej organy egzekucyjne merytorycznej oceny wierzyciela w zakresie zgłoszonych zarzutów egzekucyjnych, nie może żądać ponownej kontroli wypowiedzi wierzyciela w ramach postępowania w przedmiocie postanowienia organu egzekucyjnego o odmowie uwzględnienia zarzutów na postępowanie egzekucyjne. Innymi słowy, ostateczne postanowienie w sprawie stanowiska wierzyciela wyklucza ponowne rozważanie przez organ egzekucyjny zasadności zarzutów skarżącego zgłoszonych na podstawie art. 33 § 1 pkt 1 i 5 u.p.e.a.

Odnosząc się natomiast do zarzutu prowadzenia egzekucji przez niewłaściwy organ (art. 33 § 1 pkt 9 u.p.e.a.) oraz zarzutu motywowanego wadliwością pełnomocnictwa Dyrektora MZUiM w K. (art. 33 § 1 pkt 10 u.p.e.a.) Sąd I instancji stwierdził, że w pełnym zakresie podziela ocenę tego zarzutu dokonaną przez organ odwoławczy, jak również przez WSA w Gliwicach w wyroku z dnia 10 listopada 2015 r. (sygn. akt I SA/Gl 319/15), że Prezydent Miasta K., będąc właściwym rzeczowo, nie był właściwy miejscowo do prowadzenia egzekucji administracyjnej dochodzonego obowiązku wobec skarżącego, który mieszka w Z., a upoważnienie do działania w imieniu wierzyciela zostało udzielone Dyrektorowi MZUiM zgodnie z prawem.

S. K. wniósł skargę kasacyjną od powyższego wyroku.

Opierając skargę na podstawie kasacyjnej wskazanej w art. 174 pkt 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (p.p.s.a.) zarzucił zaskarżonemu orzeczeniu:

1) naruszenie art. 33 § 1 pkt 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w związku z art. 60 pkt 7 w związku z art. 61 w związku z art. 67 ustawy z 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych poprzez uznanie, że egzekucja administracyjna opłat dodatkowych pobieranych w razie nieuiszczenia opłaty za parkowanie jest dopuszczalna i obowiązek uiszczenia opłaty istnieje, w sytuacji gdy należność nie została ustalona decyzją administracyjną;

2) naruszenie art. 13f ust. 1 i 2 ustawy o drogach publicznych w związku z uchwałą Rady Miasta K. nr [...] z dnia 19 stycznia 2004 r. poprzez uznanie, że pobieranie opłat dodatkowych na podstawie tej uchwały jest dopuszczalne oraz że dowodem nieuiszczenia opłaty mogą być wezwania wkładane za wycieraczki parkowanych pojazdów, w sytuacji gdy uchwała Rady Miasta K. nr [...] z dnia [...] stycznia 2004 r. nie przewiduje w ogóle sposobu pobierania opłat;

3) naruszenie art. 42 ust. 3 Konstytucji RP oraz art. 6 ust 2 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka poprzez uznanie, że dopuszczalne jest konstruowanie domniemania, że podmiotem zobowiązanym do uiszczenia opłaty jest posiadacz pojazdu.

W uzasadnieniu skargi przedstawiono argumenty na poparcie podniesionych zarzutów.

Wskazując na powyższe, skarżący kasacyjnie wniósł o uchylenie zaskarżonego orzeczenia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji, ewentualnie zmianę zaskarżonego wyroku poprzez uwzględnienie skargi i uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zarzuty skargi kasacyjnej nie są uzasadnione i dlatego skarga nie może być uwzględniona.

Zgodnie z art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Dodać należy, że w przypadku oparcia skargi kasacyjnej na naruszeniu prawa procesowego (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.) wnoszący skargę kasacyjną musi mieć na uwadze, że dla ewentualnego uwzględnienia skargi kasacyjnej niezbędne jest wykazanie wpływu naruszenia na wynik sprawy.

Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, bowiem stosownie do treści art. 183 § 1 p.p.s.a., rozpoznając sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze z urzędu pod uwagę jedynie nieważność postępowania. Ze wskazanych przepisów wynika, że wywołane skargą kasacyjną postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym podlega zasadzie dyspozycyjności i nie polega na ponownym rozpoznaniu sprawy w jej całokształcie, lecz ogranicza się do rozpatrzenia poszczególnych zarzutów przedstawionych w skardze kasacyjnej w ramach wskazanych podstaw kasacyjnych. Istotą tego postępowania jest bowiem weryfikacja zgodności z prawem orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego oraz postępowania, które doprowadziło do jego wydania.

Wychodząc z tego założenia, należy na wstępie zaznaczyć, że wobec niestwierdzenia z urzędu nieważności postępowania (art. 183 § 2 p.p.s.a.) Naczelny Sąd Administracyjny ogranicza swoje rozważania do oceny zagadnienia prawidłowości dokonanej przez sąd I instancji wykładni wskazanych w skardze kasacyjnej przepisów prawa.

Skarga kasacyjna w niniejszej sprawie oparta jest na podstawie kasacyjnej określonej w art. 174 pkt 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, czyli naruszeniu przepisów prawa materialnego.

W związku z tym, w pierwszej kolejności, należy podkreślić, że autor skargi kasacyjnej nie zarzucił naruszenia jakiegokolwiek przepisu prawa procesowego mogącego stanowić podstawę do zakwestionowania ustalonego przez Sąd pierwszej instancji stanu faktycznego. W tej sytuacji należy stwierdzić, iż w sprawie niniejszej skutecznie nie podważono stanu faktycznego, zatem dla oceny zarzutów materialnoprawnych miarodajny jest stan faktyczny ustalony przez organy podatkowe i zaakceptowany przez Sąd I instancji.

Przechodząc do oceny sformułowanych w skardze kasacyjnej zarzutów naruszenia prawa materialnego należy zauważyć, że nie ma usprawiedliwionych podstaw zarzut naruszenia art. 33 § 1 pkt 1 i 6 u.p.e.a. w związku z art. 60 pkt 7 w zw. z art. 61 w zw. z art. 67 ustawy o finansach publicznych poprzez uznanie, że egzekucja administracyjna opłat dodatkowych pobieranych w razie nieuiszczenia opłaty za parkowanie jest dopuszczalna i obowiązek uiszczenia opłaty istnieje, w sytuacji, gdy należność nie została ustalona decyzją administracyjną.

Przy ocenie, czy należność z tytułu opłat dodatkowych pobieranych w razie nieuiszczenia opłaty za parkowanie powinna być ustalona w drodze decyzji administracyjnej, czy też powstaje z mocy prawa podstawowe znaczenie ma wykładnia art. 13 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 13f ust. 1 ustawy z 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (tj. Dz.U. 2015. 460, dalej: u.d.p.) oraz art. 13b ust. 7 u.d.p.

W tym kontekście należy uznać, iż zarówno Sąd I instancji, jak i organy administracji dokonały prawidłowej wykładni art. 13 ust. 1 pkt 1 u.d.p. Zgodnie z tym przepisem korzystający z drogi jest zobowiązany do uiszczenia opłaty za parkowanie pojazdu w wyznaczonej przez radę gminy (radę miasta) strefie płatnego parkowania. Opłatę tę pobiera się za parkowanie pojazdów samochodowych w strefie płatnego parkowania, w wyznaczonym miejscu, w określone dni robocze, w określonych godzinach lub całodobowo (art. 13b ust. 1 u.d.p.). Z kolei stosownie do treści art. 13f ust. 1 u.d.p. za nieuiszczenie opłat, o których mowa w art. 13 ust. 1 pkt 1, pobiera się opłatę dodatkową. Rada gminy (rada miasta) określa wysokość tej opłaty oraz sposób jej pobierania.

Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji określa postępowanie i środki przymusu służące doprowadzeniu do wykonania obowiązków objętych egzekucją administracyjną w przypadku, gdy zobowiązani uchylają się od ich wykonania. Egzekucją administracyjną objęte są m.in. należności pieniężne przekazane do tej egzekucji na podstawie innych ustaw. Jedną z takich ustaw jest ustawa o drogach publicznych, która w art. 40d ust. 2 przewiduje ściągnięcie w drodze egzekucji administracyjnej opłat dodatkowych przewidzianych w art. 13f ust. 1 u.d.p. za parkowanie w strefie płatnego parkowania bez uiszczenia opłaty. Podstawę prawną działania organu egzekucyjnego stanowi w takim przypadku art. 13f ust. 1 u.d.p. w zw. z art. 40d ust. 2 u.d.p. Z istoty opłat parkingowych wynika ich związek z korzystaniem w obrębie drogi z miejsca postoju pojazdu samochodowego i obowiązek ich ponoszenia związany jest z pozostawieniem tego pojazdu w strefie płatnego parkowania. Natomiast użycie przez ustawodawcę w przytoczonych powyżej regulacjach prawnych sformułowania: "pobiera" wskazuje jednoznacznie, że obowiązek uiszczenia opłaty za parkowanie i opłaty dodatkowej, jeżeli ta pierwsza nie zostanie uiszczona, jest obowiązkiem wynikającym z mocy prawa (ex lege). W tym zakresie nie jest zatem wymagane konkretyzowanie obowiązku w drodze indywidualnego aktu administracyjnego (por. też np. wyrok NSA z 6 grudnia 2012 r., II GSK 1859/11; wyrok NSA 16 stycznia 2014 r., sygn. akt II GSK 1816/12; wyrok NSA z 22 czerwca 2017 r., sygn. akt II GSK 2783/15 - opublikowane na: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Przyjęcie zatem poglądu, że obowiązek ten powstaje z mocy prawa, prowadzi do konstatacji, że w sprawie obowiązku uiszczenia opłaty parkingowej nie prowadzi się postępowania administracyjnego i nie rozstrzyga w drodze decyzji administracyjnej, a zatem nie prowadzi się również postępowania wyjaśniającego poprzedzającego rozstrzygnięcie sprawy co do jej istoty. Skoro obowiązek uiszczenia opłaty parkingowej powstaje z mocy prawa przyjąć należy, że możliwość dochodzenia swych racji przez korzystającego z drogi publicznej powstaje dopiero na etapie postępowania egzekucyjnego poprzez złożenie zarzutu nieistnienia obowiązku czy błędu, co do osoby zobowiązanego (art. 33 § 1 pkt 1 i 4 u.p.e.a.).

Nie mamy zatem w niniejszej sprawie do czynienia ani z sytuacją nieistnienia obowiązku (art. 33 § 1 pkt 1 u.p.e.a.), ani z niedopuszczalnością egzekucji administracyjnej (art. 33 § 1 pkt 6 u.p.e.a.).

Nie jest zasadny także zarzut art. 13f ust. 1 i 2 ustawy o drogach publicznych w związku z uchwałą Rady Miasta K. nr [...] z dnia [...] stycznia 2004 r. poprzez uznanie, że pobieranie opłat dodatkowych na podstawie tej uchwały jest dopuszczalne oraz, że dowodem nieuiszczenia opłaty mogą być wezwania wkładane za wycieraczki parkowanych pojazdów, w sytuacji gdy uchwała Rady Miasta K. nr [...] z dnia [...] stycznia 2004 r. nie przewiduje w ogóle sposobu pobierania opłat.

W ocenie NSA, sporządzane przez inkasentów obsługujących strefy płatnego parkowania zawiadomienia o nieopłaconym postoju w strefie płatnego parkowania, którego kopia jest w aktach sprawy, a oryginał umieszczany jest za wycieraczką pojazdu, stanowi dokument potwierdzający nieuiszczenie opłaty. Ponadto jest dodatkową informacją dla korzystającego z drogi o (powstałym z mocy prawa) obowiązku uiszczenia opłaty dodatkowej. W tym kontekście należy zauważyć, że skoro obowiązek uiszczenia opłaty powstaje z mocy prawa, to ewentualne doręczenie bądź niedoręczenie takiego zawiadomienia nie ma wpływu na powstanie obowiązku uiszczenia opłaty. Zawiadomienie w wystarczający sposób dokumentuje jedynie fakt nieuiszczenia opłaty, stanowiąc jednocześnie dla właściciela pojazdu informację o powstałym obowiązku dokonania opłaty (co implikuje obowiązek uiszczenia opłaty dodatkowej). Natomiast nie nakłada tego obowiązku. Zwyczajowe umieszczanie takiej informacji za wycieraczką pojazdu nie gwarantuje rzeczywiście absolutnej pewności, że korzystający z pojazdu ją otrzyma, jednak żaden przepis prawa nie nakazuje doręczania takiej informacji w inny sposób (por. wyrok NSA z 25 sierpnia 2015 r., sygn. akt II GSK 2409/13, opublikowane na: http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Nie jest zasadny zarzut naruszenia prawa materialnego, tj. art. 42 ust. 3 Konstytucji RP oraz art. 6 ust. 2 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka poprzez uznanie, że dopuszczalne jest konstruowanie domniemania, że podmiotem zobowiązanym do uiszczenia opłaty jest posiadacz pojazdu. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazano, że chodzi tu o naruszenie zasady domniemania niewinności wyrażonej w tych przepisach poprzez domniemanie, że podmiotem zobowiązanym do uiszczenia opłaty jest posiadacz pojazdu, który nie wskazał komu powierzył pojazd do kierowania (używania).

W tym kontekście należy zauważyć, że art. 13 ust. 1 pkt 1 i art. 13f ust. 1 u.d.p. nie mogą być kwalifikowane, jako przepisy wprowadzające odpowiedzialność karną w rozumieniu art. 42 ust. 1 Konstytucji. Zaś konstytucyjna zasada niewinności zawarta w art. 42 ust. 3 Konstytucji RP oraz art. 6 ust 2 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka nie może być rozumiana tak, by ograniczała czy uniemożliwiała pobieranie opłat za parkowanie, w tym pobieranie opłaty dodatkowej. Należy także wskazać, iż dokonana interpretacja art. 13 ust. 1 pkt 1 i art. 13f ust. 1 u.d.p. nie narusza konstytucyjnej zasady niewinności, wyrażonej w art. 42 ust. 3 Konstytucji RP, w myśl której każdego uważa się za niewinnego, dopóki jego wina nie zostanie stwierdzona prawomocnym wyrokiem sądu. Przede wszystkim prowadzone przez organ postępowanie egzekucyjne nie dotyczy materii należącej do kompetencji sądu karnego i nie przesądza o istnieniu winy. Pojęcie winy, co do zasady, jest przypisane postępowaniu karnemu, w którym sąd dokonując kwalifikacji prawnej czynu, orzeka o winie i karze. Organ administracyjny w postępowaniu egzekucyjnym w administracji nie rozstrzyga czy korzystający z drogi popełnił przestępstwo lub wykroczenie (nie bada się winy ani zaistnienia znamion przestępstwa, czy wykroczenia), a jedynie w razie wniesienia stosowanego zarzutu w postępowaniu egzekucyjnym czy na zobowiązanym ciąży powstały z mocy prawa obowiązek uiszczenia opłaty parkingowej i opłaty dodatkowej. Z treści art. 13 ust. 1 pkt 1 i art. 13f ust. 1 u.d.p. wynika, że obowiązek uiszczenia opłaty parkingowej i ewentualnie opłaty dodatkowej, jeżeli ta pierwsza nie zostanie uiszczona, obciąża korzystającego z dróg publicznych. Użyte przez ustawodawcę pojęcie "korzystający" obejmuje, poza właścicielem pojazdu, również inne osoby, tj. osoby korzystające z pojazdu na podstawie tytułu prawnego, za zgodą właściciela, jak i osoby działające bez takiego tytułu czy zgody.

Tym samym wbrew stanowisku skarżącego, trafnie w tej sprawie przyjęto, że wierzyciel ma prawo domniemywać, iż korzystającym z drogi publicznej jest z reguły właściciel pojazdu albo osoba korzystająca z pojazdu na podstawie tytułu prawnego, a w niniejszej sprawie skarżący jako leasingobiorca, który w związku z zawarciem odpowiedniej umowy był użytkownikiem pojazdu i w związku z tym, to na nim spoczywał obowiązek ponoszenia opłaty, o której mowa w art. 13 ust. 1 pkt 1 u.d.p. Podzielić zatem należy pogląd, że skierowanie egzekucji do leasingobiorcy, który jest posiadaczem i użytkownikiem pojazdu opiera się na domniemaniu prawnym i faktycznym. W rozpoznawanej sprawie bezspornym jest, że to skarżący kasacyjnie, jako leasingobiorca był posiadaczem i użytkownikiem pojazdu - w związku z tym organ egzekucyjny w sposób prawidłowy wystawił na skarżącego tytuły wykonawcze. Kierowanie egzekucji w niniejszej sprawie do leasingobiorcy samochodu opiera się na dwóch powiązanych elementach. Pierwszym jest domniemanie faktyczne, że to leasingobiorca jest korzystającym z dróg publicznych. Do przyjęcia takiego domniemania uprawniają zasady doświadczenia życiowego i logicznego rozumowania. Jeśli ktoś jest leasingobiorcą samochodu (w tym jego posiadaczem i użytkownikiem), to przede wszystkim on z niego korzysta. Drugim elementem jest założenie, że jeśli leasingobiorca samochodu (podobnie jak właściciel) z niego w danym dniu nie korzystał to wie, kto to uczynił (por. wyrok NSA z dnia 18 sierpnia 2009 r., sygn. akt II FSK 591/08, publik. Lex nr 544582), chyba że leasingobiorca skutecznie wykaże, że wyzbył się władztwa fizycznego nad pojazdem na rzecz innej osoby wbrew własnej woli, co w rozpoznawanej sprawie – jak zasadnie przyjęto – nie wystąpiło.

Skoro autor skargi kasacyjnej nie wykazał, aby w dacie powstania egzekwowanego obowiązku, to nie on użytkował przedmiotowy pojazd, organy prawidłowo uznały go za zobowiązanego w niniejszym postępowaniu egzekucyjnym. Natomiast w sytuacji, kiedy korzystającym z drogi publicznej jest inna osoba, a nie leasingobiorca pojazdu, to w ramach zarzutu w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej zaległych opłat, leasingobiorca może zgłosić zarzut błędu co do osoby zobowiązanego. Tak więc, jeżeli skarżący kasacyjnie nie był korzystającym z drogi publicznej, to powinien - w trybie art. 33 pkt 4 u.p.e.a. - wskazać osobę korzystającą jego pojazdem z drogi publicznej. Skoro tego nie uczynił, stanowisko wyrażone przez organy, zaaprobowane przez Sąd I instancji w zaskarżonym wyroku zasługuje na akceptację (podobnie wyrok NSA z 18 listopada 2016 r., sygn. akt II GSK 702/15, publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Domniemania prawne i faktyczne nie zostały w rozpoznawanej sprawie skutecznie obalone dowodem przeciwnym, a ich przyjęcie przez organy administracji i Sąd I instancji nie narusza art. 42 ust. 3 Konstytucji RP oraz art. 6 ust 2 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka.

Skoro skarga kasacyjna nie została oparta na usprawiedliwionych podstawach Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.