Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt II SA/Gl 1009/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2019-11-25 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 61; 64; 64a; 106 ust. 5
journal: Dz.U. 2018 poz 1508
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jedn.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Kaznowska, Sędziowie Asesor WSA Tomasz Dziuk, Sędzia WSA Renata Siudyka (spr.), Protokolant Specjalista Anna Trzuskowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 listopada 2019 r. sprawy ze skargi J.L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] r. nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach, po rozpoznaniu odwołania J. L. na decyzję Prezydenta Miasta D. z dnia [...] r. nr [...] zmieniającą decyzję organu I instancji z dnia [...] r. nr [...] ustalającą stronie opłatę za pobyt jej matki - A. L. w Domu Pomocy Społecznej w P. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

Stan faktyczny i prawny sprawy przedstawia się następująco;

Pismem z dnia [...] r. organ I instancji zawiadomił J. L. (strona, skarżący) o wszczęciu z urzędu postępowania administracyjnego dotyczącego zmiany decyzji administracyjnej z dnia [...] r. w sprawie ustalenia odpłatności za pobyt matki strony w Domu Pomocy Społecznej w P. (DPS). Wezwał stronę do przedłożenia dokumentów potwierdzających jej sytuację dochodową. Z wywiadu środowiskowego wynika, że strona prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, źródłem dochodu strony jest wynagrodzenie za pracę w wysokości 2 958,50 zł miesięcznie. Na podstawie złożonych przez stronę dokumentów organ I instancji dokonał analizy jej budżetu domowego. Stwierdził, że DPS pismem z dnia [...] r. potwierdził, iż strona sporadycznie odwiedza matkę. Z akt sprawy wynika także, że zaciągnięte kredyty przeznaczone na zakup mieszkania, znacznie obciążają budżet domowy strony. Ustalono dalej, iż strona ma pozytywny stosunek do matki, utrzymuje z nią regularny kontakt, zabiera ją na okres świąteczny do domu oraz dłuższe weekendy i wakacje. Nie pomaga matce finansowo lecz pomaga w formie żywności, zakupu odzieży, środków czystości. Organ I instancji stwierdził że strona nie wyraża zgody na dofinansowanie do DPS, gdyż ma duże obciążenie finansowe i wydatki związane z: utrzymaniem mieszkania, kosztami dojazdu do pracy i opłatami. W oświadczeniu z dnia 22 lutego 2019 r. skarżący podał, że : "sytuacja finansowa jest ciężka m.in. z powodu wzięcia kredytu hipotecznego w listopadzie 2017 r. na wykup mieszkania. Kredyt będę spłacał jeszcze przez najbliższych 11 lat. Mieszkanie, które wykupiłem muszę odremontować, gdyż jego stan tego wymaga a na to potrzeba środków finansowych". Dalej podał, że "od 14. roku życia wychowywał się w rodzinie zastępczej. W tym czasie mama strony była i jest do dziś osobą ubezwłasnowolnioną całkowicie i miała sądownie ustanowionego opiekuna prawnego w osobie mojego wujka M. K.-brata mamy". Dalej wskazał, że utrzymywał się z zasiłków z MOPS. Podkreślił, że ma pozytywne stosunek do mamy, regularnie odwiedza mamę w DPS dwa razy w miesiącu. Podczas wizyt zaopatruje mamę w artykuły spożywcze, higieniczne oraz odzież. Ponadto zabiera mamę na spacery, do domu na dłuższe weekendy, przerwy świąteczne i w okresie wakacyjnym. Strona wniosła o całkowite zwolnienie z odpłatności za pobyt matki w DPS.

Organ I instancji wyjaśnił, że A. L. przebywa w DPS od dnia [...] 2015 r. na podstawie decyzji MOPS w P. nr [...]. z dnia [...] r. Przywołał brzmienie art. 61 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz.1508 z późn. zm.- dalej "u.p.s."), z którego wynika zarówno kolejność w obowiązku uiszczania odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej oraz zasady wnoszenia i ustalania tejże opłaty, a także brzmienie art. 106 ust. 5 u.p.s. określający warunki zmiany lub uchylenia decyzji. Zauważył dalej, że od dnia 1 marca 2019 r. średni miesięczny koszt utrzymania w DPS wynosi 3 966,00 zł. Na mocy decyzji z dnia [...] r. matka strony zobowiązana jest do wnoszenia opłaty za pobyt w DPS w wysokości 744.51 zł, a zatem do dopłaty pozostaje kwota 3221,49 zł, którą to kwotę zobowiązani są uiszczać trzej synowie A. L. – po 1073,83 zł każdy. Dalej przedstawiło przebieg postępowania dotyczącego ustalenia opłaty za pobyt matki strony w DPS. Ostatecznie decyzją z dnia [...] r. organ I instancji wydał decyzję, w której ustalił stronie opłatę za pobyt matki w DPS w wysokości 855,50 zł miesięcznie; zwolnił całkowicie stronę od uiszczania wskazanej opłaty w okresie od 1 marca 2019 r. do 29 lutego 2020 r. i zaznaczył, że od dnia 1 marca 2020 r.

W odwołaniu strona zarzuciła organowi I instancji naruszenie przepisów prawa procesowego, a to art. 7 K.p.a., art. 77 K.p.a., art. 107 K.p.a. i art. 11 Kp.a. poprzez przeprowadzenie postępowania administracyjnego w sposób sprzeczny z podstawowymi zasadami postępowania, w szczególności poprzez nie zbadanie i pominięcie okoliczności, iż matka strony jako osoba ubezwłasnowolniona całkowicie nie posiada zdolności do czynności prawnych, co wpływa na pozbawienie jej wykonywania władzy rodzicielskiej, a w konsekwencji ustanowienie dla strony rodziny zastępczej, wobec powyższego strona spełnia przesłanki zawarte w art. 64a u.p.s.; naruszenie przepisów prawa procesowego, a to art. 8 K.p.a. w związku z art. 11 K.p.a. poprzez niewłaściwe ich zastosowanie tj. rozpoznanie sprawy bez dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli; naruszenie przepisów art. 64a u.p.s. poprzez nie uwzględnienie okoliczności, że strona pozostaje w kręgu zobowiązanych, którzy winni zostać zwolnieni całkowicie z obowiązku ponoszenia odpłat za pobyt w domu pomocy społecznej. Wniosła o uchylenie decyzji organu I instancji w części w zakresie pkt 3 i odstąpienie od ustalenia opłaty za pobyt jego matki w DPS za pozostały okres pobytu matki biologicznej w tym domu, przyznanie stronie kosztów postępowania odwoławczego według norm przepisanych ewentualnie uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia. Dodatkowo wniosła o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodów wskazanych w treści uzasadnienia. W uzasadnieniu wyraziła niezadowolenie z rozstrzygnięcia uznając je za bezzasadne i oparte na błędnych ustaleniach faktycznych w szczególności w zakresie ustalenia, iż strona zobowiązana jest do ponoszenia opłat za pobyt matki w DPS. Podkreśliła, że jego matka w 1998 r. została ubezwłasnowolniona całkowicie, nie posiadała zdolności do czynności prawnych, a zatem nie miała możliwości wykonywania władzy rodzicielskiej nad małoletnim synem. Odwołała się do brzmienia art. 94 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego wskazując, że warunkiem koniecznym przysługiwania władzy rodzicielskiej jest pełna zdolność do czynności prawnych. Dalej stwierdziła, że skutkiem ubezwłasnowolnienia matki było ustanowienie w 2002 r. dla strony i jej braci rodziny zastępczej. Zdaniem strony decyzja organu I instancji została wydana z rażącym naruszeniem prawa, a w opisanym stanie faktycznym spełnione zostały warunki określone w art. 64a u.p.s. do zwolnienia od uiszczania odpłatności za pobyt matki w DPS. Na okoliczność ubezwłasnowolnienia całkowitego matki wpływających na brak możliwości wykonywania przez nią władzy rodzicielskiej strona załączyła do odwołania postanowienia Sądu Wojewodzkiego w K. oraz Sądu Rejonowego w D..

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach po rozpatrzeniu odwołania strony utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu przedstawiło przebieg postępowania według chronologii zdarzeń, a także przepisy mające zastosowanie w rozpatrywanej sprawie. Po zapoznaniu się z aktami sprawy oraz po analizie odwołania strony wyjaśniło, że z akt sprawy wynika, że A. L. przebywa w DPS od dnia [...] 2015 r. na podstawie decyzji MOPS w P. nr [...] z dnia [...] r. Wskazało, iż postanowieniem z dnia [...] r. sygn. akt [...] Sąd Wojewódzki w K. Wydział Cywilny ubezwłasnowolnił całkowicie A. L. z powodu [...] z nakładającymi się zespołami typu [...] lub [...] Postanowieniem z dnia [...] r. sygn. akt [...] Sąd Rejonowy w D. Wydział [...] Rodzinny i Nieletnich, z urzędu ustanowił opiekę prawną dla całkowicie ubezwłasnowolnionej A. L. w osobie jej męża J. L.. Następnie ten sam Sąd, postanowieniem z dnia [...] r. sygn. akt [...] z wniosku Prokuratora Rejonowego w D., dokonał zmiany opiekuna dla całkowicie ubezwłasnowolnionej A. L., zwalniając J. L. z obowiązków opiekuna prawnego wobec jego żony A. L. i ustanowił dla A. L. opiekuna prawnego w osobie jej brata M. K.. Z kolei postanowieniem z dnia [...] r. ww. Sąd, sygn. akt [...] ustanowił rodzinę zastępczą dla małoletnich: L. L., P. L., J. L. w osobie wujka M. K.

Kolegium wskazało na wynikające z art. 61 ust. 1 u.p.s. obowiązki związane z wnoszeniem opłat za pobyt w domu pomocy społecznej oraz zasady ustalania tej odpłatności. Stwierdziło, iż zgodnie z art. 64 u.p.s. całkowite lub częściowe zwolnienie z opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej opiera się na uznaniu administracyjnym, a przypadki uprawniające do zwolnień zostały w przepisie wymienione jedynie przykładowo. Każdorazową decyzję rozstrzygającą o wniosku o przyznanie zwolnienia organ winien uzasadnić w sposób pozwalający prześledzić lok

rozumowania organu i poznać kryteria podjęcia danej decyzji. Dalej wyjaśniło, że w przypadku, gdyby po okresie zwolnienia z opłat nadal utrzymywała się u strony trudna sytuacja braku środków finansowych, to może ona złożyć wniosek o dalsze zwolnienie z przedmiotowej odpłatności. Ponadto wskazało, iż zgodnie z art. 64a u.p.s osobę zobowiązaną do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej zwalnia się całkowicie z tej opłaty na jej wniosek pod warunkiem, iż przedstawi prawomocne orzeczenie sądu o pozbawieniu rodzica władzy rodzicielskiej nad tą osobą i oświadczy, że władza rodzicielska nie została przywrócona, co w sytuacji strony nie miało miejsca. Strona nie przedstawiła dowodów na spełnienie przesłanki, o jakiej mowa w art. 64a u.p.s., a tym samym pozbawiła organ możliwości zwolnienia go od ustawowego obowiązku wnoszenia opłaty za matkę przebywającą w DPS ze względu na przesłankę określoną w tym przepisie.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach na decyzję Kolegium skarżący zarzucił naruszenie przepisów art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. w związku z art. 77 § 1 K.p.a. i art. 80 K.p.a., poprzez to, że organ nie przeanalizował i nie odniósł się w sposób wyczerpujący do przedstawionych przez skarżącego argumentów i dowodów w zakresie, w jakim wskazywały one, że skarżący spełnia przesłanki zawarte w art. 64a u.p.s.; art. 7 K.p.a. w związku z art. 77 § 1 K.p.a. poprzez nierozpatrzenie w całości materiału dowodowego i pominięcie okoliczności związanych z ubezwłasnowolnieniem całkowitym matki skarżącego oraz naruszenie przepisu art. 64a u.p.s., poprzez nieuwzględnienie okoliczności, iż odwołujący pozostaje w kręgu zobowiązanych którzy winni zostać zwolnieni całkowicie z obowiązku ponoszenia opłat za pobyt w domu pomocy społecznej. Wniósł o uchylenie decyzji w całości i odstąpienie od ustalenia opłaty za pobyt jego matki w DPS za cały okres pobytu matki biologicznej skarżącego w DPS. Nadto o rozważenie kwestii zwrócenia się z pytaniem prejudycjalnym do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej o ustalenie czy przepis art. 64a u.p.s, jest zgodny z prawem Unii Europejskiej w zakresie w jakim dziecko ma ponosić koszty utrzymania rodzica, który jako osoba ubezwłasnowolniona nie wykonywał władzy rodzicielskiej, nie alimentował dziecka, a samo dziecko przez cały okres pozostało w pieczy zastępczej, jak i wobec faktu, że skarżący będąc osobą niepełnoletnią nie miał możliwości prawnych złożenia wniosku o pozbawienie wykonywania władzy rodzicielskiej matki, która de facto władzy tej nie posiadała. Dodatkowo wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu stwierdził, iż organy orzekając odmownie w przedmiocie wniosku o zwolnienie z obowiązku ponoszenia opłaty za pobyt jego matki w DPS, naruszyły przepisy prawa materialnego, a to art. 64 u.p.s. poprzez błędną jego wykładnię polegająca na pominięciu przy rozstrzyganiu sprawy istnienia w niej szczególnie uzasadnionej okoliczności wynikającej z ubezwłasnowolnienia całkowitego matki skarżącego. Nie dokonały wszechstronnej i wnikliwej oceny zebranego w sprawie materiału, przekroczyły granice swobodnej oceny prawnej stanu faktycznego, nie rozważyły wszystkich istotnych, w tym podnoszonych przez skarżącego w toku postępowania okoliczności związanych z jego sytuacją rodzinną, w szczególności w zakresie umieszczenia skarżącego w rodzinie zastępczej. Nadto w sprawie istnieją okoliczności pozwalające na całkowite zwolnienie skarżącego z opłaty za pobyt w domu opieki społecznej na mocy art. 64a u.p.s. Nie zgodził się ze stanowiskiem Kolegium, iż nie przedstawił dowodów określonych w art. 64 a u.p.s., gdyż w toku postępowania administracyjnego przedłożył orzeczenia sądowe potwierdzające okoliczność ubezwłasnowolnienia całkowitego matki. Zauważył, że osoba ubezwłasnowolniona całkowicie nie może sprawować władzy rodzicielskiej zgodnie z treścią przepisów zawartych w Kodeksie rodzinnym i opiekuńczym, co zostało pominięte przez organ. Z art. 94 § 1 K.r.i.o. wynika, że konieczną przesłanką przysługiwania władzy rodzicielskiej jest pełna zdolność do czynności prawnych rodzica. Władza rodzicielska nie przysługuje rodzicom nieposiadającym zdolności do czynności prawnych, jak również posiadającym ograniczoną zdolność do czynności prawnych. Stwierdził, że zaskarżona decyzja doprowadza do sytuacji, w której ponoszenie przez syna opłaty za pobyt matki biologicznej w domu pomocy społecznej pozostają w kolizji z zasadami współżycia społecznego, a skarżący spełnienia przesłanki zawarte w art. 64a u.p.s.

` W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach wniosło o jej oddalenie. Podtrzymało dotychczas prezentowane stanowisko i argumentację prawną.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje.

Skarga nie jest zasadna.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj. Dz. U. z 2019 r. poz. 2167) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Stosownie natomiast do art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. z 2019 r. poz. 2325-dalej "p.p.s.a.") uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie decyzji następuje, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania, inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Oznacza to, że bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze - w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu. Sąd nie może wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności (art. 134 § 2 p.p.s.a.).

Przedmiotem skargi jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach, utrzymującą w mocy decyzję Prezydenta Miasta D. z dnia [...] r. zmieniającą decyzję organu I instancji z dnia [...] r., w której ustalono stronie opłatę za pobyt matki skarżącego w DPS oraz orzeczono o czasowym zwolnieniu z tej opłaty skarżącego.

Materialnoprawną podstawę kwestionowanych decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U z 2018 r., poz. 1508 z późn. zm. – dalej "u.p.s.").

Zgodnie z art. 60 ust. 1 u.p.s. pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny do wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca, z zastrzeżeniem ust. 3. W art. 61 ust. 1 u.p.s określone zostały osoby zobowiązane do wnoszenia opłat za pobyt w domu pomocy społecznej. Są nimi w kolejności: mieszkaniec domu pomocy społecznej, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, małżonek, zstępni przed wstępnymi oraz gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej. Zasada kolejności przyjęta w omawianym przepisie oznacza, że w sytuacji, gdy osoba umieszczona w domu pomocy społecznej nie jest w stanie ponosić kosztów pobytu w placówce, obowiązek wnoszenia opłat spoczywa na małżonku, w następnej kolejności na zstępnych, w dalszej kolejności na wstępnych, a jeszcze w dalszej - na gminie, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej. Wnoszenie opłat nie obciąża równocześnie wszystkich zobowiązanych wymienionych w art. 61 ust. 1 u.p.s., ale obowiązek ten przechodzi na nich w kolejności ustalonej w powołanym przepisie (zob. wyrok NSA z 24 sierpnia 2016 r., I OSK 20/15, LEX nr 2142144).

W niniejszej sprawie skarżącemu ustalono opłatę za pobyt matki w DPS w kwotach po 855, 50 zł miesięcznie, przy czym skarżący został zwolniony całkowicie z tej opłaty od dnia 1 marca 2019 r. do dnia 29 lutego 2020 r., a od 1 marca 2020 r. zobowiązano go do uiszczania opłaty po 855.50 zł miesięcznie. Matka skarżącego została obciążona opłatą w wysokości 744,51 zł miesięcznie, która stanowi 70% jej dochodów.

W kontekście powyższych opłat skarżący kwestionuje zakres zwolnienia go z opłat za pobyt matki w DPS domagając się zwolnienia na podstawie art. 64a u.p.s. i wskazując, iż jego matka została ubezwłasnowolniona całkowicie, a w konsekwencji została pozbawiona władzy rodzicielskiej wobec skarżącego.

W pierwszej kolejności Sąd zauważa, że obowiązek ponoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej jest obowiązkiem ustawowym, zaś kolejność podmiotów zobowiązanych została określona w art. 61 ust. 1 u.p.s. Według niego obowiązek zstępnych wyprzedza obowiązek gminy. Zgodnie z treścią art. 64 u.p.s. osoby wnoszące opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej można zwolnić, na ich wniosek, częściowo lub całkowicie z tej opłaty, w przypadkach enumeratywnie wskazanych w tym przepisie. Ustawodawca nie uzależnił obowiązku zwolnienia z ponoszenia opłat przez krewnych (wstępnych i zstępnych) od okoliczności subiektywnych, takich jak wzajemne stosunki w rodzinie

W dacie podjęcia decyzji przez Kolegium przepis art. 64a u.p.s. stanowił, iż osobę zobowiązaną do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej zwalnia się całkowicie z tej opłaty na jej wniosek pod warunkiem, iż przedstawi prawomocne orzeczenie sądu o pozbawieniu rodzica władzy rodzicielskiej nad tą osobą i oświadczy, że władza rodzicielska nie została przywrócona. Zdaniem Sądu jako wyjątek od zasady przepis ten należy interpretować ściśle, a wobec powyższego słusznie organy uznały, że kwestia ubezwłasnowolnienia matki skarżącego nie jest podstawą do zwolnienia skarżącego z odpłatności za pobyt jego matki w DPS na podstawie wskazanego przepisu. Na marginesie należy zauważyć, że art. 64a u.p.s. zmieniony został przez art. 1 pkt 9 ustawy z dnia 19 lipca 2019 r. o zmianie ustawy o pomocy społecznej oraz ustawy o ochronie zdrowia psychicznego, zmieniającej u.p.s. z dniem 4 października 2019 r.( a więc po wydaniu decyzji przez SKO).

Brzmienie przepisu art. 64 u.p.s. wskazuje na działanie organu w ramach tzw. uznania administracyjnego, co nie oznacza wszakże dowolności. Sądowa kontrola decyzji opartych na uznaniu administracyjnym jest ograniczona i sprowadza się wyłącznie do oceny, czy organ administracji uwzględnił całokształt okoliczności faktycznych mających znaczenie w sprawie oraz czy w ramach swego uznania nie naruszył zasady swobodnej oceny dowodów (por. wyrok NSA z dnia 8 maja 2002 r., SA/Sz 2548/00, LEX nr 78302). Kontrola sądu dotyczy więc prawidłowości postępowania organu administracji poprzedzającego wydanie decyzji. W szczególności polega ona na sprawdzeniu, czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem dowodowym oraz wyjaśnieniem stanu faktycznego sprawy zgodnie z obowiązkami nałożonymi na organy administracji w art. 7 K.p.a., art. 77 § 1 K.p.a. i art. 80 K.p.a. W sytuacji, w której organy pomocy społecznej wyjaśnią wszelkie okoliczności sprawy istotne dla jej rozstrzygnięcia i w sposób przekonujący uargumentują swoją decyzję wydaną w ramach przysługującego im uznania zgodnie z art. 64 u.p.s., to sąd administracyjny nie ma podstaw do zakwestionowania takiej decyzji i oceny jej słuszności (zob. wyroki NSA z dnia 9 grudnia 2010 r., I OSK 1156/10, z dnia 11 grudnia 2013 r., I OSK 3119/12, CBOSA).

Zdaniem Sądu także należy przedstawić relację zachodzącą pomiędzy przepisami u.p.s., tj. art. 64 i art. 64a u.p.s. Sąd rozpoznający niniejszą sprawę podziela stanowisko wyrażone przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 7 grudnia 2018 r. (I OSK 3509/18, CBOSA), w którym Sąd stwierdził, że "art. 64 pkt 2 u.p.s. odnosi się przede wszystkim do sytuacji materialnej osoby zobowiązanej, a nie relacji pomiędzy członkami rodziny. Zawarte z kolei w art. 64a u.p.s. zwolnienie z obowiązku ponoszenia opłat za pobyt członka rodziny w domu pomocy społecznej przewidziane w przypadku istnienia prawomocnego orzeczenia w przedmiocie pozbawienia władzy rodzicielskiej wyraźnie wskazuje na wolę ustawodawcy, że w zakresie więzi rodzinnych rozstrzygające znaczenie ma wyłącznie wyrok sądu powszechnego niwelujący więzi rodzinne. Fakt ograniczenia władzy rodzicielskiej, na który wskazywała w toku postępowania administracyjnego skarżąca, sam w sobie nie mógł zatem uzasadniać zwolnienia z opłatności. Trudno też przyjąć, że w tych okolicznościach organ powinien prowadzić jakiekolwiek postępowanie dowodowe na okoliczność relacji jakie łączyły w dzieciństwie skarżącą z jej ojcem". Zdaniem Sądu nie budzi wątpliwości, że katalog przypadków wymieniony w art. 64 u.p.s. nie ma charakteru zamkniętego, na co wskazuje użycie zwrotu "w szczególności" lub posłużenie się przesłanką wystąpienia "uzasadnionych okoliczności". W art. 64 u.p.s. ustawodawca zawarł szeroki katalog okoliczności, w szczególności dotyczących jednak sytuacji majątkowej i osobistej osoby ubiegającej się o zwolnienie z opłat. Zważyć trzeba, że w procesie wykładni prawa interpretatorowi nie wolno całkowicie ignorować wykładni systemowej lub funkcjonalnej poprzez ograniczenie się wyłącznie do wykładni językowej pojedynczego przepisu. Może się bowiem okazać, że sens przepisu, który wydaje się językowo jasny, okaże się wątpliwy, gdy go skonfrontujemy z innymi przepisami lub weźmiemy pod uwagę cel regulacji prawnej. Jednym z najmocniejszych argumentów o poprawności interpretacji jest okoliczność, że wykładnia językowa, systemowa i funkcjonalna dają zgodny wynik (zob. uchwałę składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 marca 2011 r., II FPS 8/10, CBOSA; M. Zieliński, Wykładnia prawa. Zasady, reguły, wskazówki, Warszawa 2010, s. 291 i n.; L. Morawski, Zasady wykładni prawa, Toruń 2010, s. 74-83). Żaden przepis prawa nie jest bowiem oderwaną jednostką, lecz występuje w pewnym kontekście systemowym - jest częścią określonego aktu normatywnego, który z kolei jest częścią określonej gałęzi prawa przynależącej do systemu prawa polskiego. Wykładając więc dany przepis prawa, należy brać pod uwagę jego relacje do innych przepisów danego aktu normatywnego (wykładnia systemowa wewnętrzna) oraz do przepisów zawartych w innych ustawach (wykładnia systemowa zewnętrzna). Tylko realizacja tej dyrektywy wykładni prawa, określanej jako argumentum a rubrica, gwarantuje zupełne i niesprzeczne odczytanie danej instytucji prawa z przepisów prawa (por. L. Morawski, Zasady wykładni prawa, Toruń 2010., s. 152 i n.). Zdaniem Sądu ratio legis normy zawartej w art. 64a u.p.s. (zob. uzasadnienie legislacyjne wprowadzonej zmiany) i wykładnia systemowa ww. przepisów prowadzi do wniosku, że w zakresie więzi rodzinnych decydujące znaczenie posiada wyrok sądu powszechnego pozbawiającego rodzica władzy rodzicielskiej (zob. wyrok NSA z dnia 7 grudnia 2018 r., I OSK 3509/18, wyrok WSA w Gliwicach z dnia 7 lutego 2019 r., IV SA/Gl 839/18, CBOSA).

W rozpoznawanej sprawie organy wzięły pod uwagę relację łączącą skarżącego z matką. Nie zakwestionowały również, że ubezwłasnowolnienie matki miało wpływ na relacje w rodzinie. W tym kontekście należy dodać, że w orzecznictwie wskazuje się, że inne okoliczności nie wymienione w pkt 1-4 art. 64 u.p.s. powinny mieć charakter obiektywny, wyjątkowy i nadzwyczajny. Muszą być to zatem okoliczności szczególnie uzasadnione i związane z wyjątkową lub trudną sytuacją podmiotu ubiegającego się o zwolnienie (zob. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 4 lipca 2018 r., IV SA/Gl 15/18, wyrok WSA w Szczecinie z dnia 26 października 2017 r., II SA/Sz 892/17, CBOSA). Zdaniem Sądu ocena organów nie przekracza granic uznania administracyjnego. Organy wzięły pod uwagę istotne dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności.

Nie powinno budzić wątpliwości, że rozpoznając wniosek o zwolnienie z opłat za pobyt w domu opieki społecznej organy powinny mieć na uwadze całokształt sytuacji materialnej i osobistej strony ubiegającej się o taką ulgę. Należy mieć również na uwadze, że ustawodawca nie uzależnił obowiązku ponoszenia opłat przez krewnych (wstępnych i zstępnych) od okoliczności subiektywnych, takich jak wzajemne stosunki w rodzinie. Nie można także tracić z pola widzenia, że rozpatrując wniosek o zwolnienie z opłat, organ powinien mieć na uwadze nie tylko słuszny interes wnioskodawcy, ale także interes społeczny. Zdaniem Sądu, nie można doprowadzać do sytuacji, w której obowiązki członków rodziny w zakresie pokrywania kosztów pobytu w domu pomocy społecznej jej członka byłyby w sposób zbyt swobodny i nieznajdujący uzasadnienia w wyjątkowych okolicznościach przerzucane na jednostki samorządu terytorialnego, powodując nadmierne obciążenie sektora finansów publicznych, a w konsekwencji całego społeczeństwa. Wniosek o zwolnienie z odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej jest bowiem de facto wnioskiem o udzielenie pomocy ze środków publicznych jednak na stronie skarżącej ciąży już obowiązek ponoszenia tej odpłatności ustalony w drodze decyzji administracyjnej. Zważyć trzeba, że w dalszej kolejności obowiązek ponoszenia opłat za pobyt matki skarżącego w placówce pomocy społecznej przechodzi na gminę, a zatem przechodziłby de facto na społeczeństwo. W sytuacji, gdy skarżący jest w dobrej kondycji finansowej rozwiązanie takie godziłoby w idee i cele pomocy społecznej. Takie niezasadne zwolnienie byłoby sprzeczne z zasadą pomocniczości, przerzucałoby bowiem na jednostki samorządu terytorialnego i obywateli koszty utrzymania osób, które są samowystarczalne pod względem finansowym lub mogą być utrzymywane przez swoich krewnych (zob. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 11 października 2017 r., IV SA/Gl 436/17, CBOSA; I. Sierpowska, Pomoc społeczna. Komentarz, wyd. IV, WKP 2017).

Zdaniem Sądu organy administracji zebrały w sposób prawidłowy materiał dowodowy, istotne elementy stanu faktycznego sprawy zostały ustalone, a przesłuchiwanie zawnioskowanych świadków w realiach sprawy nie byłoby zasadne. Wyprowadzone wnioski nie naruszają granic swobodnej oceny dowodów i w konsekwencji granic uznania administracyjnego. Tym samym nie doszło w postępowaniu administracyjnym do naruszenia art. 7 K.p.a., art. 77 § 1 K.p.a. i art. 80 K.p.a., a także art. 138 § 1 K.p.a.

Powyższe ustalenia czynią zbędnym kierowanie do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej pytania prejudycjalnego, ponieważ w ocenie składu orzekającego w tej sprawie brak jest ku temu podstaw.

Mając na uwadze przedstawione powyżej argumenty Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę.