Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 1868/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2019-03-08 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art. 28 ust. 1, 2, 3 i 3a
journal: Dz.U. 2017 poz 1778
law: Ustawa  z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.
article: § 3 ust. 1
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Mirosława Pindelska, Sędzia WSA - Marek Krawczak, Sędzia WSA - Tomasz Zawiślak (spr.), Protokolant st. specjalista - Monika Włochińska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 marca 2019 r. sprawy ze skargi Ł. M. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] sierpnia 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek za osobę prowadzącą pozarolniczą działalność gospodarczą na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy oddala skargę.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi Ł. M. (dalej jako: "strona" lub "skarżący") była decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej jako: "Zakład" lub "ZUS") z [...]sierpnia 2018 r., nr [...]utrzymującą w mocy decyzję własną z [...]maja 2018 r., nr [...]w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy. Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Wnioskiem z 19 lutego 2018 r., uzupełnionym pismem z 10 kwietnia 2018 r. skarżący zwrócił się o umorzenie należności wraz z odsetkami. W uzasadnieniu powołał się na swoją trudną sytuację materialną. Podał, że ze względu na swoją trudną sytuację materialną i zdrowotną nie jest w stanie spłacić zadłużenia bez istotnego uszczerbku koniecznego do utrzymania zarówno siebie jak i rodziny. Strona wyjaśniła, że nie posiada żadnego majątku, z którego można by prowadzić skuteczną egzekucję. W oświadczeniu skarżący podał, że jest osobą bezrobotną i prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z żoną (z którą ma rozdzielność majątkową) oraz małoletnim dzieckiem. Dodatkowo wskazał, że miesięcznie ponosi następujące wydatki: czynsz – 380 zł, opłaty eksploatacyjne – 150 zł, koszty związane z leczeniem 40 zł oraz inne koszty 359 zł.

Zakład ustalił, że zgodnie z danymi Centralnej Bazy Ksiąg Wieczystych skarżący jest właścicielem lokalu mieszkalnego o pow. 35,5 m2 w [...]oraz współwłaścicielem w 1/5 części lokalu mieszkalnego o powierzchni 68,68 m2 w [...].

Decyzją z [...]maja 2018 r. ZUS odmówił umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek za osobę prowadzącą pozarolniczą działalność gospodarczą, w tym na: 1) ubezpieczenia społeczne za okresy 01-05/2013, 06/2015, 06/2016 w łącznej kwocie 4.133,31, w tym z tytułu: składek – 2.966,31 zł; odsetek naliczonych na dzień złożenia wniosku tj. 19 lutego 2018 r. – 1.167 zł; 2) ubezpieczenie zdrowotne za okres 02/2013, 04-05/2013, 06/2015 w łącznej kwocie 1.448,60, w tym z tytułu: składek – 1.064,60 zł; odsetek naliczonych na dzień złożenia wniosku - 384 zł; 3) Fundusz Pracy za okresy 01-02/2013, 04-05/2013, 06/2015 w łącznej kwocie 384 zł, w tym z tytułu: składek – 249,36 zł, odsetek naliczonych na dzień złożenia wniosku - 92 zł.

W uzasadnieniu przedmiotowej decyzji wskazano, że strona argumentowała wniosek o umorzenie należności wystąpieniem przesłanki określonej w art. 28 ust. 3a ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tj. Dz.U. z 2019 r., poz. 300 ze zm., dalej: usus) i § 3 ust. 1 rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. nr 141, poz. 1365, dalej: rozporządzenie w sprawie umarzania).

W ocenie organu w sprawie przesłanki wynikające z powyższego przepisu nie wystąpiły. Zakład stwierdził, że obecnie skarżący nie jest zgłoszony do ubezpieczenia. Podał, że mimo prowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego wraz z żoną i synem, to skarżący nie podał dochodów żony prowadzącej działalność gospodarczą. ZUS wyjaśnił powołując się na obowiązujące przepisy, że strona miała obowiązek podania dochodów małżonka, nawet w wypadku rozdzielności majątkowej małżonków, gdyż oboje małżonkowie mają obowiązek przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny. W związku z tym organ stanął na stanowisku, że miał ograniczone możliwości ustalenia miesięcznego dochodu przypadającego na członka rodziny i tym samym nie mógł potwierdzić, że spłata należności z tytułu składek pozbawi stronę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

Dodatkowo ZUS nie zgodził się ze skarżącym, że nie ma on majątku, z którego można byłoby prowadzić egzekucję. W tym zakresie wskazał na mieszkanie w [...][...], którego skarżący jest właścicielem oraz mieszkanie w [...], którego strona jest współwłaścicielem (1/5 części). Podkreślił również, że na tych nieruchomościach Zakład może ustanowić zabezpieczenie hipoteczne, co może skutkować w przyszłości zaspokojeniem wierzyciela z przedmiotowego majątku.

ZUS odniósł się także do stanu zdrowia skarżącego i wyjaśnił, że nie neguje faktu kłopotów zdrowotnych, jednakże wskazane problemy zdrowotne nie stanowią podstawy do umorzenia należności. Podkreślił, że strona jest w wieku aktywności zawodowej, zawiesiła działalność gospodarczą i oświadczyła, że prognozowany sposób uregulowania należności to praca zarobkowa. Wobec tego stwierdził, że stan zdrowia nie ma wpływu na możliwość uzyskiwania dochodu. Zauważył, że skarżący nie załączył orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, które wskazywałoby na ograniczenia w możliwości podjęcia zatrudnienia ze względu na stan zdrowia. Strona nie załączył materiału dowodowego wskazującego, na konieczność sprawowania osobistej opieki nad chorym członkiem rodziny.

W związku z powyższym Zakład stanął na stanowisku, że w sprawie istnieją możliwości wyegzekwowania należności w przyszłości. Organ wyjaśnił, że natychmiastowa rezygnacja z należności składkowych nie znajduje racjonalnego uzasadnienia

W wyniku rozpoznania wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy Zakład decyzja z [...]sierpnia 2018 r. utrzymał w mocy swoją decyzję. W uzasadnieniu w całości podtrzymał dotychczas prezentowaną argumentację. W uzupełnieniu wyjaśnił, że należności nie uległy przedawnieniu, gdyż organ wydał decyzję w dniu [...][...]kwietnia 2018 r. określającą wysokość zadłużenia.

Ponownie podkreślił, że skarżący nie ujawnił dochodów swojej żony, a jego przychody z lat 2015 (18.800 zł) i 2016 (82.927 zł) wskazują, na możliwość co najmniej częściowego uregulowania należności.

Pismem z 19 października 2018 r. skarżący złożył skargę na ww. decyzję ZUS, zaskarżając ją w całości i wnosząc o ponowne rozpatrzenie sprawy i umorzenie należności, ewentualnie o uchylenie decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez ZUS.

Skarżący podkreślił, że organ I instancji nie uwzględnił jego trudnej sytuacji materialnej. Dlatego też w jego ocenie decyzja Zakładu jest niezgodna ze stanem faktycznym i przepisami prawa, gdyż organ przy rozpoznawaniu sprawy pominął istotne okoliczności. Zdaniem strony jego obecna trudna sytuacja materialna nie pozwala na uregulowanie należności z tytułu składek bez istotnego uszczerbku dla utrzymania strony i jego rodziny. Natomiast ewentualne ściągnięcie należności jest niemożliwe i spowodowałoby ciężkie skutki. W ocenie strony, w sprawie zachodzi szczególna sytuacja uzasadniająca umorzenie zadłużenia.

Dodatkowo skarżący podniósł zarzut przedawnienia należności z tytułu składek oraz odsetek, gdyż należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne uległy przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym składka stała się wymagalna. W tym zakresie skarżący wniósł o rozpatrzenie zarzutu przedawnienia należności z tytułu składek i tym samym zarzucił naruszenie przez ZUS prawa materialnego i przepisów postępowania.

W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał dotychczas prezentowane stanowisko i wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych - Dz. U. z 2018 r. poz. 2107 ze zm.).

Rolą sądu jest ocena czy organ nie dopuścił się naruszeń prawa materialnego i procesowego, które skutkowałyby wadliwością zaskarżonej decyzji wymagającą wyeliminowania jej z obrotu prawnego na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz.U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm., dalej jako: "ppsa").

Skarga nie jest zasadna, ponieważ zaskarżona decyzja nie narusza prawa w sposób dający podstawę do jej uchylenia. Sąd podzielił też, uznając za niewadliwe, ustalenia organu w zakresie stanu faktycznego, które znajdują potwierdzenie w zebranym materiale dowodowym.

W tym miejscu, zanim sąd przejdzie do merytorycznej oceny sprawy, to zauważa, że skarżący w skardze podniósł zarzut przedawnienia należności. Odnosząc się do powyższego należy zwrócić uwagę, że powyższy zarzut wymyka się z pod kontroli sądu administracyjnego w tym postępowaniu. Należy wyjaśnić, że zakresem kognicji, czyli czynności procesowych prowadzonych dla ustalenia stanu faktycznego, objęte były przesłanki z art. 28 ust. 1, 2, 3 i ust. 3a usus oraz z § 1 rozporządzenia w sprawie umarzania. Poza zakresem orzekania pozostają zatem przesłanki dotyczące istnienia należności i przedawnienia. Kwestia istnienia zobowiązania z tytułu składek może być objęta zakresem kognicji sądu powszechnego. W związku z tym samo istnienie zobowiązania z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne nie może być kwestionowane w postępowaniu w przedmiocie umorzenia należności, przed sądem administracyjnym, a wcześniej przed organem. Należy zwrócić uwagę, że decyzja odmawiająca umorzenia należności nie stanowiła i nie mogła stanowić podstawy do wszczęcia postępowania egzekucyjnego. Nie jest to bowiem decyzja stwierdzająca istnienie i wymagalność obowiązku, do wykonania którego ma doprowadzić postępowanie egzekucyjne. Ewentualna decyzja o umorzeniu obowiązku mogłaby stanowić podstawę do umorzenia postępowania egzekucyjnego (art. 59 §1 pkt 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tj. Dz.U. z 2017 r., poz. 1314 ze zm., dalej: "upea"). Natomiast odmowa umorzenia takiego obowiązku nie stanowi podstawy do wystawienia tytułu wykonawczego i wszczęcia postępowania egzekucyjnego. Zarzut dotyczący przedawnienia nie dotyczy kwestii związanych z odmową umorzenia należności z tytułu składek, lecz postępowania egzekucyjnego i wiąże się z kwestią umorzenia postępowania egzekucyjnego (art. 59 § 1 pkt 2 upea). Te kwestie wykraczają poza granicę sprawy rozpoznanej przez sąd, a dotyczącej odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Zatem w postępowaniu w przedmiocie wniosku o umorzenie należności nie bada się istnienia oraz wysokości zadłużenia, gdyż umorzyć można jedynie należności, które istniejącą. Sąd zauważa również, że złożenie przez skarżącego wniosku o umorzenie należności winno nastąpić dopiero wówczas, gdy zgadza się on z kwotą zadłużenia, a jedynie z różnych względów wnosi o zastosowanie ulgi. Tym samym podnoszona przez stronę kwestia wysokości zadłużenia i jego istnienia nie miała znaczenia w tym postepowaniu i nie mogła być skutecznie podnoszone w tym postępowaniu, gdyż wymyka się z pod kontroli sądu.

Jak wynika z akt sprawy, organ rozpatrywał wniosek o umorzenie zaległych składek w kontekście dwóch podstaw prawnych, a mianowicie art. 28 ust.1-3 usus i art. 28 ust. 3a usus w zw. z § 3 ust. 1 rozporządzenia w sprawie umarzania.

W tym miejscu sąd zauważa, że organ nie dokonywał szczegółowej (dokonał jedynie lakonicznej analizy) sprawy pod kątem wystąpienia przesłanek z art. 28 ust. 2 i 3 usus, gdyż skarżący jedynie powoływał się na przesłanki z § 3 rozporządzenia w sprawie umarzania. W ocenie sądu organ winien, mimo powoływanie się przez skarżącego jedynie na przesłanki z rozporządzenia, także rozpoznać sprawę w kontekście przesłanek związanych z całkowitą nieściągalnością. Jednakże mimo tej wadliwości, to brak jest powodów aby wyeliminować to rozstrzygnięcie z obiegu prawnego, gdyż wada ta nie ma wpływu na wynik sprawy, a tym bardziej istotnego wpływu, co jest wymagane art. 145 § 1 pkt 1 lit c) ppsa.

Zasadą ustaloną w art. 28 ust. 2 usus jest, że należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem postanowień ust. 3a.

Sytuacje całkowitej nieściągalności zostały wyliczone w art. 28 ust. 3 usus. Wyliczenie zawarte w przepisie art. 28 ust. 3 u.s.u.s. jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek.

Całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2 zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2016 r. poz. 2171, 2260 i 2261 oraz z 2017 r. poz. 791);

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Sąd zauważa, że wyliczenie zawarte w art. 28 ust. 3 usus stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności. Nawet wówczas oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia. Trzeba bowiem zauważyć, że art. 28 ust. 2 usus oparty jest na konstrukcji tzw. "uznania administracyjnego", co oznacza, że decyzja w zakresie spraw dotyczących umorzenia należności przysługuje każdorazowo ZUS, który w przypadku stwierdzenia całkowitej nieściągalności składek, zachodzącej w przypadkach wymienionych w art. 28 ust. 3 usus, może, ale nie musi umorzyć zaległości. Użycie przez ustawodawcę w art. 28 ust. 1 usus słów "mogą być umarzane" wyraźnie wskazuje na brak obowiązku umorzenia należnych składek w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Natomiast w wypadku ustalenia przez Zakład braku całkowitej nieściągalności (ustalanej według kryteriów wskazanych w art. 28 ust. 3 usus), organ na podstawie art. 28 ust. 2 usus pozbawiony jest w ogóle prawnej możliwości umorzenia należności z tytułu składek. Innymi słowy zobowiązany będzie do odmowy umorzenia należności.

W sprawie nie ulega wątpliwości, że przesłanka wskazana w pkt 1 i 3 tej ustawy nie wystąpiła, gdyż strona jedynie zawiesiła działalność gospodarczą i w każde chwili ją może podjąć, a ponadto posiada majątek w postaci nieruchomości lokalowej w [...], której jest właścicielem i nieruchomości lokalowej w [...], której jest współwłaścicielem (1/5 części). W tym miejscu należy wyjaśnić, że dla braku zaistnienia tej przesłanki liczy się jedynie sama możliwość prowadzenia egzekucji z określonego źródła, co w sprawie jest niewątpliwie nie występuje.

W przypadku skarżącego także przesłanki wskazane w pkt 2, 4 i 4b art. 28 ust. 3 usus także nie występują. W stosunku bowiem do strony nie było prowadzonego postępowania upadłościowego, ani też nie było wszczęte postępowanie likwidacyjne (strona na ten fakt się nie powoływała). Również wysokość nieopłaconej składki przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym. Zgodnie z § 1 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 11 września 2015 r. w sprawie wysokości kosztów upomnienia skierowanego przez wierzyciela do zobowiązanego przed wszczęciem egzekucji administracyjnej (Dz. U. z 2015 r., poz. 1526) koszty upomnienia, o których mowa w art. 15 § 1 upea wynoszą 11,60 zł. Kwota należności przekracza więc koszty upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym, co wyklucza możliwość umorzenia należności w oparciu o art. 28 ust. 3 pkt 4a usus.

Należy również wskazać, że w sprawie nie wystąpiły przesłanki z pkt 5 i 6 art 28 usus, gdyż przede wszystkim skarżący na te przesłanki się nie powołuje i co najważniejsze skarżący posiada majątek, z którego można prowadzić egzekucję. Dlatego też na obecnym etapie nie można w żaden sposób stwierdzić, że w trakcie trwania egzekucji nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Zgodnie z art. 64 upea wysokość opłat egzekucyjnych wyrażona jest przeważnie stawką procentową w stosunku do egzekwowanych należności, z zastrzeżeniem minimalnej kwoty, bądź też kwotowo w odniesieniu do każdej czynności podjętej przez organ egzekucyjny. Co do zasady koszty postępowania egzekucyjnego w administracji w stosunku do kwoty dochodzonej należności określone zostały w formie procentowej – opłata manipulacyjna w wysokości 1% oraz opłata za czynności egzekucyjne w wysokości od 4 do 8%, w zależności od rodzaju dokonanego zajęcia. Biorąc powyższe pod uwagę nie sposób stwierdzić, że przewidywane koszty dochodzenia i egzekucji należności będą wyższe od kwoty możliwej do uzyskania w postępowaniu egzekucyjnym, co mogłoby stanowić przesłankę umorzenia w oparciu o art. 28 ust. 3 pkt 6 usus. Z treści tego przepisu wynika, że przepis ten odnosi się wyłącznie do możliwości umorzenia należności jedynie wówczas, gdy przewidywane koszty dochodzenia i egzekucji należności, będą wyższe od kwoty potencjalnie możliwej do uzyskania w toku egzekucji. Nie ma tu więc powiązania z koniecznością uzyskania całej dochodzonej należności (wystarczy, że będzie wyższa od przewidywanych kosztów egzekucji). Dlatego też powyższa przesłanka nie wystąpiła.

W związku z powyższym, w ocenie sądu, w sprawie nie występują przesłanki umożliwiające umorzenie należności z art. 28 ust. 3 usus.

Przechodząc do dalszej analizy sprawy związanej z możliwością umorzenia należności składkowych za osobę prowadzącą działalność gospodarczą na podstawie art. 28 ust. 3a usus w zw. z § 3 ust. 1 rozporządzenia w sprawie umarzania, należy zauważyć, że w art. 28 ust. 3a usus ustawodawca przewidział możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Przesłanki umorzenia należności w oparciu o przepis art. 28 ust. 3a usus określone zostały w § 3 ust. 1 rozporządzenia z w sprawie umarzania.

Zgodnie z § 3 ust. 1 rozporządzenia w sprawie umarzania zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną, nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

ZUS uznał, że w przypadku skarżącego nie została spełniona żadna z przesłanek wspomnianego przepisu.

W ocenie sądu poczynione w tej kwestii przez organ ustalenia są prawidłowe. W tym miejscu należy wyjaśnić, że umorzenie jest możliwe w wypadku, gdy sam skarżący przedstawi określoną argumentację przemawiającą za umorzeniem, którą to argumentację poprze określonymi dowodami. Skarżący w sprawie takiej argumentacji nie przedstawił. Przeciwnie, jak zasadnie zwraca uwagę ZUS, strona w postępowaniu zachowuje się nielojalnie, gdyż przedstawia jedynie dowody w sposób wybiórczy i nie wskazujące na ogólną sytuację strony i jego całej rodziny. Zasadnie organ zwrócił uwagę ma fakt, że skarżący mimo wezwania nie przedstawił dochodów swojej żony, podając jedynie, że posiada z żoną rozdzielność majątkową. W tym zakresie słusznie organ po raz pierwszy rozpoznający sprawę wyjaśnił skarżącemu, że rozdzielność majątkowa to ustrój majątkowy małżeński, w którym nie występuje majątek wspólny małżonków, lecz jedynie dwa majątki osobiste, a każde z małżonków zarządza i dysponuje samodzielnie swoim majątkiem.

Zgodnie z art. 27 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (tj. Dz.U. z 2017 r., poz. 682 ze zm.) oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Zadośćuczynienie temu obowiązkowi może polegać także, w całości lub w części, na osobistych staraniach o wychowanie dzieci i na pracy we wspólnym gospodarstwie domowym. Tym samym obowiązkiem strony było rzetelnie podać wszelkie informacje, w tym związane z dochodami żony. Czego strona nie uczyniła. Także skarżący zataił fakt posiadania 1/5 udziałów w nieruchomości lokalowej w [...], co dopiero samodzielnie ustalił organ, na podstawie bazy danych. Brak możliwości ustalenia rzeczywistej sytuacji skarżącego i jego rodziny musiał spowodować odmowę umorzenia należności.

W sprawie jak zasadnie zauważył organ nie można ustalić, czy skarżący, po zawieszeniu działalności gospodarczej pracował, czy też jest na wyłącznym, utrzymaniu żony (strona nie podała, że uzyskuje pomoc społeczną lub też inną pomoc np. od innych członków rodziny). Brak przedstawienia rzetelnej sytuacji materialnej (strony dochodowej oraz kosztowej) pozwala na przyjęcie tezy, że skarżący nie wykazał aby spłata zadłużenia mogła pozbawić stronę i jego rodzinę zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych.

Dodatkowo należy wskazać także, że skarżący jest osobą młodą, mającą perspektywy uzyskania zatrudnienia i po jego uzyskaniu odwrócenia aktualnie sytuacji finansowej. Skarżący we wniosku, ani też w pismach kierowanych do organu nie podawał informacji dotyczących np. swojego wykształcenia, czy też doświadczenia życiowego mających mieć istotny wpływ na znalezienie zatrudnienia. Dlatego też w ocenie sądu w takiej sytuacji, jak sytuacja skarżącego oraz aktualnej sytuacji na rynku pracy, istnieje duże prawdopodobieństwo możliwości rychłej poprawy sytuacji życiowej zobowiązanego. Można zatem wnioskować, że będzie w stanie samodzielnie wykonać ciążące na nim zobowiązanie. Dlatego też zasadnie organ nie stwierdził wystąpienia przesłanki określonej w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia w sprawie umarzania. Sam fakt posiadania majątku, który mógłby zostać po jego sprzedaży przeznaczony na spłatę należności powoduje brak wypełnienia przesłanki określonej w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia w sprawie umarzania

W sprawie nie wystąpiła także przesłanka określona w § 3 ust. 1 pkt 2 i 3 rozporządzenia w sprawie umarzania, gdyż skarżący nie wykazał poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić go dotychczasowych możliwości zarobkowych, ani nie wykazał wystąpienia przewlekłej choroby lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej go możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Słusznie organ wskazał, że mimo powoływania się przez stronę na kłopoty zdrowotne, to strona nie przedstawiła zaświadczenia lekarskiego, a tym bardziej orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, które mogłoby wskazywać na ograniczenia w możliwości znalezienia zatrudnienia. Tym samym nie została wypełniona przesłanka wskazana w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia w sprawie umarzania.

Reasumując przedstawiona przez skarżącego sytuacja materialna może być trudna, gdyż w chwili obecnej sam skarżący nie dysponuje regularnym dochodem, jednakże posiada majątek nieruchomy, który mógłby pozwolić na zaspokojenie należności składkowych. Z akta sprawy wynika, że w dacie wydania decyzji istniejąca zaległość nie jest egzekwowana a sam fakt jej istnienia nie ma jakiegokolwiek wpływu na poziom zaspokojenia potrzeb bytowych rodziny zobowiązanego. Nie istnieją też, opisane w treści rozporządzenia, szczególne okoliczności przemawiające za natychmiastowym uwolnieniem skarżącego od ciążącej na nim zaległości. Skoro najważniejsze dobra zobowiązanego nie są zagrożone, można również uwzględnić perspektywę czasową istniejącą w przypadku skarżącego, który z uwagi na wiek, rynek pracy, doświadczenie zawodowe ma szansę w nieodległej przyszłości zmienić swoją sytuację majątkową i pozyskać środki na zadośćuczynienie ciążącym na nim zobowiązaniom publicznoprawnym.

Umorzenie wnioskowanych zaległości w opisanym stanie faktycznym byłoby bezzasadnym przenoszeniem zobowiązań jednostki na ogół obywateli, tym bardziej że żadne szczególne przesłanki nie przemawiają za natychmiastowym zwolnieniem skarżącego z przedmiotowych zobowiązań.

Należy mieć na uwadze, że instytucja prawna umorzenia zaległości służy wsparciu obywateli w zupełnie wyjątkowych okolicznościach związanych ze skrajną biedą, nieprzewidzianymi wypadkami losowymi, chorobą czy innymi niemożliwymi do przewidzenia zdarzeniami tj. w sytuacjach gdy status materialny zobowiązanych nie rokuje pozytywnie w kontekście spłaty ciążących na nich zobowiązań, bądź też gdy ewentualna próba ściągnięcia należności mogłaby w sposób negatywny odbić się na sytuacji osobistej zobowiązanych czy ich rodzin. Umorzenie zaległości nie może być jednakże wykorzystywane nagminnie jako środek zwiększający płynność finansową zobowiązanych, których tymczasowa sytuacja materialna uległa pogorszeniu. Tym bardziej, iż ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych obok umorzenia zaległości przewiduje też inne środki mające ulżyć zobowiązanym w razie wystąpienia uzasadnionych okoliczności tj. odroczenie terminu płatności należności z tytułu składek oraz rozłożenie należności na raty.

Jeśli zatem nie istnieją szczególne przesłanki natychmiastowego umorzenia zaległości, tj. zobowiązanemu nie grozi niemożność zaspokojenia podstawowych potrzeb bytowych, niemożność odbudowania majątku po klęsce żywiołowej czy też konieczność sprawowania opieki nad chorym członkiem rodziny – w sytuacji faktycznej skarżącego trudno dopatrywać się przesłanek do umorzenia zaległości. Tym samym, kontrolując prawidłowość zaskarżonej decyzji, należy stwierdzić, że organ orzekający wziął pod uwagę podnoszone przez wnioskodawcę okoliczności i dokonał ich oceny, co znalazło swoje odzwierciedlenie tak w materiale dowodowym sprawy, jak również w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Podnoszone okoliczności nie zostały pominięte przez organ orzekający, jednakże zostały one ocenione jako nie dające wystarczających podstaw do zastosowania instytucji umorzenia zaległości. Tym samym sąd nie stwierdził naruszenia art. 28 ust. 1 i 3a usus oraz § 3 ust.1 rozporządzenia w sprawie umarzania. W ocenie sądu, w rozpatrywanej sprawie nie doszło również do naruszenia przepisów prawa procesowego.

W tym miejscu przypomnieć trzeba, iż umorzenie należności jest definitywną rezygnacją z możliwości ich wyegzekwowania, w związku z powyższym taka decyzja musi być podejmowana bardzo rozważnie. Organ zobowiązany jest uwzględnić aktualne możliwości płatnicze zobowiązanego, ale także powinien mieć na względzie możliwość spłaty zadłużenia w przyszłości. W ocenie sądu, skarżący takim potencjałem na przyszłość dysponuje, czego dowodem jest wiek skarżącego oraz brak orzeczonej niezdolności do pracy.

Należy wskazać, że obowiązkiem ZUS jest wykorzystanie wszelkich dostępnych środków w celu dochodzenia należności z tytułu składek w tym także środków przymusowego dochodzenia należności. Szczególna wnikliwość i staranność działania przy rozpoznawaniu wniosku o umorzenie należności z tytułu składek wynika z ich publicznego charakteru i celu na które są one przeznaczone, dlatego przy podejmowaniu takich decyzji konieczna jest konfrontacja interesu dłużnika z interesem ogólnospołecznym. Z tego wynika także wyjątkowość instytucji umorzenia należności z tytułu składek.

W ocenie sądu ZUS rozważył i skonfrontował, w realiach rozpoznawanej sprawy, ważny interes strony i interes społeczny. Wynik tej konfrontacji, znajdujący odzwierciedlenie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, nie może być uznany za dowolny lub sprzeczny z prawem. Należy wskazać, że organ prawidłowo zebrał i ocenił niezbędny dla rozstrzygnięcia wniosku materiał dowodowy. Sąd nie dopatrzył się w działaniach ZUS naruszeń przepisów proceduralnych, które mogłyby mieć istotny wpływ na wynik postępowania a tylko takie uchybienia stosownie do treści art. 145 § 1 pkt 1 lit c) ppsa jest podstawą do uchylenia zaskarżonej decyzji.

Na marginesie już tylko wskazać należy, że sąd dokonywał oceny decyzji w dacie jej wydania i każda zmiana okoliczności faktycznych, w szczególności sytuacji majątkowej, rodzinnej lub zdrowotnej osoby zobowiązanej, może być zawsze podstawą do ponownego wystąpienia z ponownym wnioskiem o umorzenie zaległości, bowiem odmowa ich umorzenia nie stwarza sytuacji powagi rzeczy osądzonej i - jak podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 18 lutego 2000 r. w sprawach o sygn. akt III SA 398-399/99 – zobowiązany do uiszczenia zaległości może występować o jej umorzenie tak długo, jak długo zaległość ta istnieje, zwłaszcza zaś jeśli jego sytuacja ulegnie pogorszeniu. Aczkolwiek pogląd ten wypowiedziano w oparciu o przepisy ustawy – Ordynacja podatkowa, to jednak jest on w pełni aktualny także na gruncie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

Mając na względzie powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznając, że zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem, a podjęte rozstrzygnięcie nie wykracza poza ramy uznania administracyjnego, na podstawie art. 151 ppsa, orzekł jak w sentencji wyroku.