Wyrok NSA, sygn. akt II OSK 2445/16
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2018-02-15 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6272 Wizy, zezwolenie na zamieszkanie na czas oznaczony, na osiedlenie się, wydalenie z terytorium Rzeczypospolitej Polskiej
Hasła tematyczne: Cudzoziemcy
Skarżony organ: Szef Urzędu do Spraw Cudzoziemców
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 302 ust. 1 pkt 1 i 4, art. 315 ust. 1, art. 318 ust. 1 i ust. 2 pkt 2, art. 319 pkt 2
journal: Dz.U. 2013 poz 1650
law: Ustawa z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach
article: art. 184
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Grzegorz Czerwiński (spr.) Sędziowie sędzia NSA Roman Ciąglewicz sędzia del. NSA Janina Kosowska Protokolant asystent sędziego Tomasz Muszyński po rozpoznaniu w dniu 15 lutego 2018 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej M. B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 19 maja 2016 r. sygn. akt IV SA/Wa 443/16 w sprawie ze skargi M. B. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców z dnia [...] grudnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie zobowiązania do powrotu oraz zakazu ponownego wjazdu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i innych państw obszaru Schengen oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 19 maja 2016 r., sygn. akt IV SA/Wa 443/16, oddalił skargę M. B. (dalej jako skarżący) na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców z dnia [...] grudnia 2015 r. nr [...], w przedmiocie zobowiązania do powrotu oraz zakazu ponownego wjazdu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i innych państw obszaru Schengen.

Powyższy wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Skarżący, obywatel Republiki Turcji, przyjechał do Polski w 2013 r. na podstawie swojego paszportu i włoskiej wizy turystycznej. Celem pobytu były odwiedziny rodziny i późniejsze podjęcie pracy. W dniu [...] sierpnia 2015 r. został zatrzymany przez funkcjonariuszy Placówki Straży Granicznej w Gorzowie Wielkopolskim na ul. S. [...] lok [...]. Zatrzymania dokonano po przeprowadzeniu kontroli legalności pobytu cudzoziemców na terenie RP, w związku ze stwierdzeniem faktu, iż skarżący przebywa na terytorium RP bez ważnej wizy lub innego ważnego dokumentu uprawniającego do wjazdu na to terytorium i pobytu na nim, ponadto w wyniku przeprowadzonej w dniach [...] czerwca - [...] sierpnia 2015 r. kontroli legalności wykonywania pracy przez cudzoziemców w firmie "B." Sp. z o.o., ul. M. [...] w G. podczas której stwierdzono, że cudzoziemiec wykonywał pracę bez wymaganego zezwolenia na pracę uprawniającego do wykonywania pracy na rzecz w/w firmy, tym samym wykonywał pracę niezgodnie z ustawą z 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz.U. z 2015 r. poz. 149, z późn. zm., zwanej dalej "ustawą o promocji zatrudnienia").

Komendant Placówki Straży Granicznej w Gorzowie Wielkopolskim decyzją z [...] sierpnia 2015 r. znak [...] zobowiązał skarżącego do powrotu oraz zakazał jego ponownego wjazdu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez okres 1 roku a także o zakazał ponownego wjazdu cudzoziemca na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i innych państw obszaru Schengen przez okres 2 lat na wypadek, jeżeli cudzoziemiec nie opuści terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w terminie określonym w tej decyzji albo przekroczy granicę lub będzie usiłował przekroczyć granicę wbrew przepisom prawa. Organ podkreślił, że wobec cudzoziemca zachodzą okoliczności uzasadniające wydanie decyzji o zobowiązaniu do powrotu w oparciu o art. 302 ust. 1 pkt 1 i 4 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach (Dz. U. z 2013 r., poz. 1650 z późn. zm., zwanej dalej "u.o.c." lub "ustawą o cudzoziemcach"). Zastosowanie ww. podstawy prawnej uzasadniał fakt, że w dniu zatrzymania przez funkcjonariuszy Straży Granicznej cudzoziemiec nie posiadał ważnej wizy lub innego ważnego dokumentu uprawniającego do wjazdu na terytorium RP i pobytu na nim. Wobec tego stwierdzono, że skarżący przebywał na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej nielegalnie, bez ważnej wizy lub innego ważnego dokumentu uprawniającego go do wjazdu na to terytorium i pobytu na nim - co zostało udokumentowane w protokole legalności pobytu. Nie miał zanczenia fakt złożenia przez cudzoziemca w dniu [...] czerwca 2015 r. do Wojewody Lubuskiego wniosku o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy i pracę, skoro wniosek ten nie został rozpatrzony z uwagi na nie usunięcie na wezwanie organu braków formalnych tego wniosku w postaci informacji starosty o braku mozliwości zaspokojenia potrzeb kadrowych pracodawcy na lokalnym rynku pracy. Tym samym jego pobyt stał się nielegalny.

Organ podkreślił ponadto, że w związku z weryfikacją zezwoleń na pracę cudzoziemców na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej [...] czerwca 2015 r. Funkcjonariusze Placówki Straży Granicznej w Gorzowie Wielkopolskim udali się do firmy "B." Sp. z o.o. W wyniku przeprowadzonej kontroli stwierdzono, że skarżący wykonywał w okresie od [...] maja 2015 r. do [...] sierpnia 2015 r. nielegalnie pracę na rzecz firmy "B." Sp. z o.o. Cudzoziemiec we wskazanym okresie wykonywał pracę na rzecz firmy "B." Sp. z o.o., na podstawie umowy o pracę nr [...] zawartej [...] maja 2015 r. ważnej do dnia [...] grudnia 2015 r. pomiędzy firmą "B." Sp. z o.o., skarżącym na stanowisku kucharz. W trakcie kontroli przedstawiono kartę wynagrodzenia ww. pracownika od daty przyjęcia do pracy, tj. [...] maja 2015 r. oraz miesięczną ewidencję czasu pracy od [...] maja 2015 r. Cudzoziemiec w trakcie kontroli nie przedstawił natomiast wymaganego zezwolenia na pracę uprawniającego do wykonywania pracy na rzecz ww. firmy czym naruszył art. 2 ust. 1 pkt 14 ustawy o promocji zatrudnienia. W trakcie przesłuchania cudzoziemiec zeznał, że nie wiedział o tym, że przebywa na terytorium Polski nielegalnie i pracuje nielegalnie, ponieważ wszystkie dokumenty przekazywał księgowej, która załatwiała sprawy urzędowe. Częścią jego spraw zajmował się także pełnomocnik M. N.

Zdaniem organu nie wystąpiły przesłanki negatywne wydania decyzji o zobowiązaniu do powrotu bowiem żona skarżacego na stałe przebywa w Niemczech. Z materiału dowodowego nie wynikało, aby wobec cudzoziemca zachodziła którakolwiek z przesłanek uzasadniających udzielenie zgody na pobyt ze względów humanitarnych lub zgody na pobyt tolerowany na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Organ zbadał też, czy w sprawie występuje którakolwiek z przesłanek negatywnych, która uniemożliwiałaby wydanie lub wykonanie decyzji i stwierdził, że wydanie decyzji o zobowiązaniu skarżącego do powrotu jest zasadne.

W odwołaniu od powyższej decyzji skarżący wskazał na brak jego świadomości co do nielegalności pobytu oraz nielegalnego zatrudnienia. Podniósł, że zachodziły przesłanki do udzielenia mu zgody na pobyt ze względów humianitarnych bowiem w Niemczech przebywa legalnie jego ojciec a zatem wykonanie zaskarżonej decyzji naruszałoby praw skarżącego do ochrony jego życia rodzinnego.

W wyniku rozpozania odwoławnia , Szef Urzędu do Spraw Cudzoziemców decyzją z dnia 2 grudnia 2015 r., na podstawie art. 302 ust. 1 pkt 1 i 4, art. 315 ust. 1, art. 318 ust. 1 i ust. 2 pkt 2, art. 319 pkt 2 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach (Dz. U. z 2013 r., poz. 1650 ze zm., zwana dalej: u.c.) oraz art. 127 § 2 i art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r. poz. 267 ze zm., zwana dalej: K.p.a.), uchylił zaskarżoną decyzję w części dotyczącej terminu dobrowolnego powrotu i wyznaczył nowy termin - 30 dni od dnia doręczenia niniejszej decyzji oraz utrzymał zaskarżonej decyzji w mocy w pozostałej części.

Organ stwierdził, że obowiązkiem cudzoziemca spoza Unii Europejskiej chcącego przebywać na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej jest przede wszystkim posiadanie stosownego zezwolenia na pobyt, to jest wizy lub zezwolenia na pobyt czasowy, pobyt stały czy pobyt rezydenta długoterminowego UE. Skarżący, jako obywatel Republiki Turcji, powinien posiadać stosowne zezwolenie na pobyt w naszym kraju. Fakt, że skarżący powierzył załatwianie wszelkich formalności związanych z legalizacją pobytu i pracy w Polsce pełnomocnikowi czy księgowej firmy nie zdejmuje z niego odpowiedzialności za niedopełnienie tych formalności. Skarżący dopuścił się deliktów polegających nielegalnym pobycie i wykonywaniu pracy, wyczerpując tym samym dyspozycję art. 302 ust. 1 pkt 1 i 4 u.c. Obligatoryjny charakter tych przepisów powoduje, iż w razie stwierdzenia, że cudzozoemiec przebywał w Polsce nienlegalnie lub wykonywał pracę niezgodnie z przepisami ustawy o promocji zatrudnienia organ zobligowany jest do wydania decyzji o zobowiązaniu do powrotu.

Przed podjęciem pracy skarżący powinien zapoznać się z obowiązującymi w Polsce przepisami dotyczącymi podejmowania pracy przez cudzoziemców i domagać się od pracodawcy dopełnienia wymaganych w tym zakresie formalności oraz przekazania mu, zgodnie z postanowieniami art. 88h ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz. U. z 2013 r. poz. 674 ze zm.), jednego egzemplarza zezwolenia na pracę.

Organ odwoławczy stwierdził, że w przedmiotowej sprawie nie zachodzi żadna z przesłanek wskazanych w art. 303 ust. 1 w związku z art. 348 i 351 u.c. uniemożliwiająca wydanie przedmiotowej decyzji. Brak jest podstaw do uznania, iż powrót cudzoziemca do kraju pochodzenia będzie się wiązał z zagrożeniami, o których mowa w powyższych przepisach, co potwierdza treść protokołu przesłuchania.

Skarżący nie jest małżonkiem obywatelki polskiej ani cudzoziemki posiadającej zezwolenie na pobyt stały lub zezwolenie na pobyt rezydenta długoterminowego UE na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Wykonanie zaskarżonej decyzji nie naruszy prawa cudzoziemca do poszanowania jego życia rodzinnego czy prywatnego. Organ wskazał, że inni obywatele tureccy zatrudnieni w firmie należącej do ojca skarżącego tj. S. B. i E. B. uzyskali decyzję o zobowiązaniu do powrotu, natomiast A. B. otrzymał decyzję o odmowie udzielenia mu kolejnego zezwolenia na pobyt czasowy. W tych okolicznościach organ uznał, że wykonanie zaskarżonej decyzji nie naruszy prawa cudzoziemca do ochrony życia rodzinnego. Orzeczony okresowy zakaz ponownego wjazdu dotyczy terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, nie zaś Niemiec, gdzie mieszka ojciec skarżącego.

W ocenie organu odwoławczego, zaskarżona decyzja nie naruszała również prawa cudzoziemca do ochrony życia prywatnego w rozumieniu Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności. Szczególną ochroną przed wydaleniem z kraju goszczacego są objęci tzw. emigranci drugiej generacji, co nie dotyczy skarżącego, który przebywa w Polsce dopiero od 2013 r.

W skardze do sądu administracyjnego zarzucono niewyjaśnienie sprawy w sposób wszechstronny a to przez przyjęcie, że cudzioziemiec wiedział, iż nie posiada dokumentów upoważniających go do przebywania w Polsce a także wykonywania pracy na terytorium Polski, a to nie wynika z materiałów sprawy. Błędnie ustalono, że nie zachodzą przesłanki do udzielenia zgody na pobyt ze względów humanitarnych. Nie było podstaw do wydania decyzji o zobowiązaniu do powrotu.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 19 maja 2016 r., sygn. akt IV SA/Wa 443/16, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przez sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270, dalej jako: P.p.s.a.), oddalił skargę, uznając za niezasadne wszystkie podniesione w niej zarzuty. Sąd uznał, że zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem. Ponadto poczynione przez organy ustalania faktyczne miały oparcie w zebranym materiale dowodowym, a dokonana wykładnia i subsumcja prawa materialnego była trafna.

Sąd wskazał, że podstawą materialnoprawną zobowiązania skarżącego do powrotu był art. 302 ust. 1 pkt 1 i 4 ustawy o cudzoziemcach. Zgodnie z tymi przepisami, decyzję o zobowiązaniu cudzoziemca do powrotu wydaje się cudzoziemcowi, gdy:

- przebywa lub przebywał na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej bez ważnej wizy lub innego ważnego dokumentu uprawniającego go do wjazdu na to terytorium i pobytu na nim, jeżeli wiza lub inny dokument są lub były wymagane lub

- wykonuje lub wykonywał pracę bez wymaganego zezwolenia na pracę lub zarejestrowanego w powiatowym urzędzie pracy oświadczenia pracodawcy o zamiarze powierzenia mu wykonywania pracy, lub został ukarany karą grzywny za nielegalne wykonywanie pracy.

Sąd podkreślił, że decyzja o zobowiązaniu do powrotu jest decyzją związaną (verba legis: "decyzję o zobowiązaniu cudzoziemca do powrotu wydaje się"). Organom nie pozostawiono zatem uznania, czy w razie zajścia okoliczności określonych w art. 302 ust. 1 ustawy o cudzoziemcach można zastosować ten środek prawny kierując się np. względami słuszności. Organy nie mogły zatem, powołując się m. in. na wskazany w skardze art. 7 k.p.a., odstąpić od wydania decyzji zobowiązującej do powrotu w razie ustalenia, że zachodzi chociażby jedna z przesłanek wskazanych w art. 302 ust. 1 ustawy o cudzoziemcach. Ponadto, obowiązek wydania decyzji o zobowiązaniu do powrotu jest niezależny od tego, czy w realiach danej sprawy cudzoziemiec miał świadomość okoliczności określonych w art. 302 ust. 1 u.c. Chodzi tu bowiem o obiektywną odpowiedzialność administracyjną, a nie odpowiedzialność karną opartą na zasadzie winy (por. np. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 31 sierpnia 2011 r., II OSK 1123/10, CBOSA; wyrok WSA w Warszawie z 25 marca 2013 r., IV SA/Wa 2918/12, CBOSA). Sąd zauważył, że tylko zaistnienie okoliczności wyraźnie wskazanych w innych przepisach prawa może uzasadniać niewydanie w takim przypadku decyzji zobowiązującej do powrotu. Okoliczności takie zostały wskazane m. in. w art. 303 ust. 1 ustawy o cudzoziemcach. Ponieważ okoliczności te stanowią wyjątek od zasady wydawania decyzji o zobowiązaniu do powrotu w razie zajścia okoliczności określonych w art. 302 ust. 1 ustawy o cudzoziemcach, Sąd podniósł, że nie mogły być one poddawane wykładni rozszerzającej (exceptiones non sunt extendendae). Sąd wskazał na art. 303 ust. 1 pkt 2 (udzielanie cudzoziemcowi zgody na pobyt ze względów humanitarnych lub zgody na pobyt tolerowany lub zajście przesłanki do ich udzielenia). Z treści skargi wynikało, że cudzoziemiec powołuje się na ochronę życia rodzinnego (art. 348 pkt 2 ustawy o cudzoziemcach).

Przenosząc powyższe ustalenia na grunt niniejszej sprawy Sąd stwierdził, że w sprawie spełnione były zarówno okoliczności z art. 302 ust. 1 pkt 1, jaki i pkt 4 ustawy o cudzoziemcach. Zajście każdej z tych okoliczności samodzielnie uzasadnia wydanie decyzji o zobowiązaniu do powrotu.

Jeżeli chodzi o pierwszą przesłankę Sąd zauważył, że w świetle akt sprawy oraz oświadczeń cudzoziemca jest oczywiste, że w dacie wydawania zaskarżonej decyzji przebywał na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej bez ważnej wizy lub innego ważnego dokumentu uprawniającego go do wjazdu na to terytorium i pobytu na nim. Pobyt skrżącego na terytorium Polski był nielegalny. W skardze okoliczność ta nie jest zresztą kwestionowana. Z uwagi na pozostawienie podania cudzoziemca o zgodę na pobyt czasowy złożonego w dniu [...] czerwca 2015 r. bez rozpoznania w związku z nieuzupełnieniem braków formalnych podania (zob. k. 31-34 akt administracyjnych), kolejny wniosek złożony w tej sprawie w dniu [...] sierpnia 2015 r. nie mógł wywrzeć skutku w postaci czasowej legalizacji pobytu (zob. art. 108 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 105 ust. 1 ustawy o cudzoziemcach). Ten drugi wniosek został bowiem złożony po upływie terminu ważności poprzedniego pozwolenia na pobyt czasowy, tj. po dniu [...] czerwca 2015 r.

Bez znaczenia dla administracyjnoprawnej odpowiedzialności skarżącego ma okoliczność, czy rzeczywiście pozostawał w usprawiedliwionym błędnym przekonaniu o legalności swojego pobytu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.

Zdaniem Sądu, organy miały również prawo przyjąć zaistnienie przesłanki z art. 302 ust. 1 pkt 4 ustawy o cudzoziemcach. Otóż nie było kwestionowane w sprawie, że skarżący wykonywał pracę w spółce B. sp. z o.o. bez wymaganego zezwolenia na pracę. Od wymogu posiadania takiego zezwolenia nie zwalniał skarżącego sam fakt pozostawania w związku małżeńskim z obywatelką Niemiec (wg zeznań skarżącego małżeństwo to zawarto [...] maja 2015 r. w A. w Niemczech – k. 37 akt administracyjnych) w sytuacji, gdy jego pobyt na terytorium Polski wymagał zezwolenia (art. 87 ust. 1 pkt 10 w zw. z pkt 12 lit.c w zw. z ust. 2 pkt 2 oraz w zw. z art. 88 ustawy o promocji zatrudnienia). Ponadto, również w tym przypadku podnoszona przez skarżącego nieświadomość niezałatwienia wymaganego pozwolenia z uwagi na powierzenie tej sprawy pełnomocnikowi lub księgowej nie mogła być podstawą do zaniechania wydania przez organy decyzji zobowiązującej do powrotu.

Sąd stwierdził, że brak było podstaw do uznania, iż zobowiązanie skarżącego do powrotu naruszałoby jego prawo do życia rodzinnego w rozumieniu przepisów Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, sporządzonej w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r. (art. 348 pkt 2 ustawy o cudzoziemcach). Sąd podzielił argumentację zaprezentowaną w zaskarżonej decyzji, a prowadzącą do wniosku, że brak jest podstaw do zastosowania tego przepisu wobec skarżącego (zob. s. 5-6 uzasadnienia tej decyzji). Oceniając, czy zobowiązanie cudzoziemca do powrotu naruszałoby jego prawo do życia rodzinnego w rozumieniu art. 8 Konwencji należy ustalić, po pierwsze, czy w rozpatrywanej sprawie mamy do czynienia ze stanem faktycznym stanowiącym wartość chronioną, a więc z życiem rodzinnym cudzoziemca na terytorium Polski. Istotna rolę odgrywa tu m. in. wspólne zamieszkiwanie, posiadanie dzieci oraz długotrwałość przebywania na terytorium Polski. Po drugie, oceny wymaga, czy zobowiązanie do powrotu nie będzie stanowić nadmiernej ingerencji w to życie (por. np. Ustawa o cudzoziemcach. Komentarz, pod red. J. Chlebnego, Warszawa 2015, teza 11 komentarza do art. 348). Podzielić przy tym należy pogląd, że ustalenie, iż cudzoziemiec może prowadzić życie rodzinne w innym kraju, prowadzi zasadniczo do konkluzji, że nie dojdzie do ingerencji w prawo do życia rodzinnego (por. np. wyrok WSA w Warszawie z dnia 14 października 2011 r., V SA/Wa 1070/11). Przenosząc te ustalenia na grunt niniejszej sprawy Sąd stwierdził, że żona cudzoziemca zamieszkuje w Niemczech, a nie w Polsce. Po drugie, cudzoziemiec nie ma małoletnich dzieci zamieszkujących w Polsce. Po trzecie, w Niemczech – wedle twierdzeń skargi (s. 3) – przebywa również ojciec cudzoziemca. Po czwarte, związki cudzoziemca z Polską mają przede wszystkim charakter ekonomiczny i trwają dopiero od roku 2013. Sąd dodał, że organy uwzględniły okoliczność zamieszkiwania żony cudzoziemca w Niemczech. Zauważył, iż o zakazie ponownego wjazdu cudzoziemca na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i innych państw obszaru Schengen przez okres 2 lat orzeczono na wypadek, jeżeli cudzoziemiec nie opuści terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w terminie określonym w decyzji albo przekroczy granicę lub będzie usiłował przekroczyć granicę wbrew przepisom prawa. Wobec tego w razie dobrowolnego i terminowego wykonania decyzji, wobec skarżącego nie będzie obowiązywał zakaz wjazdu na terytorium Niemiec.

W skardze kasacyjnej skarżący zaskarżył powyższy wyrok w całości. Na podstawie art. 174 P.p.s.a. zarzucił naruszenie przepisów prawa procesowego i materialnego.

W tym pierwszym przypadku wskazał na naruszenie:

1. art. 7 k.p.a. poprzez niewyjaśnianie sprawy w sposób wszechstronny m.in. polegające na ustaleniu, czy cudzoziemiec M. B. wiedział o tym, iż nie posiada już dokumentów upoważniających go do wykonywania pracy na terytorium Polski oraz czy nie przysługują mu uprawnienia w świetle prawa międzynarodowego uprawniające do pobytu i pracy na terytorium RP, podczas gdy nie wynika to ze zgromadzonego materiału dowodowego,

2. art. 77 ust. 1 k.p.a. poprzez niezebranie i nierozpatrzenie materiału dowodowego w sposób wyczerpujący pozwalający na ustalenie stanu faktycznego,

3. art. 10 k.p.a. poprzez naruszenie zasady dwuinstancyjności polegającej na prowadzeniu postępowania w sposób powtarzalny przez organ II Instancji i zaniechanie przeprowadzenia dowodów mogących wyjaśnić sprawę.

Zarzucając z kolei naruszenie prawa materialnego wskazano na naruszenie:

4. art. 186 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach w zw. z art. 6 ust 1 i 2 decyzji nr 1/80 Rady Stowarzyszenia Republiki Tureckiej i EWG z dnia 19 września 1980 r. w sprawie rozwoju Stowarzyszenia, która to Rada została powołana na podstawie Układu ustanawiającego stowarzyszenie między. Europejską Wspólnotą Gospodarczą a Turcją, podpisanego w Ankarze w dniu 12 września 1963 r. poprzez niezastosowanie powyższej normy w sytuacji gdy skarżący spełnia przesłanki określone w powyższych przepisach.

5. art. 356 ust. 1 ustawy o cudzoziemcach poprzez błędne ustalenie, iż nie zachodzą przesłanki uzasadniające udzielenie zgody na pobyt ze względów humanitarnych,

6. art. 302 ust. 1 ustawy o cudzoziemcach poprzez jego błędne zastosowanie wyrażające się w decyzji o zobowiązaniu M. B. do powrotu w terminie 30 dni oraz zakazów wyrażonych decyzji.

Na podstawie tak sformułowanych zarzutów wniesiono o zmianę wyroku poprzez uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. Ewentualnie uchylenie wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Ponadto pełnomocnik skarżącego wystąpił o rozpoznanie sprawy na rozprawie i o zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej została przedstawiona argumentacja potwierdzająca słuszność postawionych wyżej zarzutów.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.

Na wstępie należy wskazać, że Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę tylko w granicach skargi kasacyjnej (art. 183 § 1 P.p.s.a.), z urzędu biorąc pod uwagę jedynie nieważność postępowania, co oznacza związanie przytoczonymi w skardze kasacyjnymi jej podstawami, określonymi w art. 174 P.p.s.a. Nadto, zgodnie z treścią art. 184 P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny oddala skargę kasacyjną, jeżeli zaskarżone orzeczenie mimo błędnego uzasadnienia odpowiada prawu.

Zdaniem NSA, skarga kasacyjna M. B. jest pozbawiona usprawiedliwionych podstaw i jako taka podlega oddaleniu.

W przedmiotowej sprawie zasadnicze znaczenie ma ustalenie czy skarżący legitymował się w okresie swojego pobytu na terytorium Polski dokumentami upoważniającymi go do pobytu a nadto, że w podczas zatrudnienia w firmie B. Sp. z o.o. z siedzibą w G. dysponował aktualnym zezwoleniem na wykonywanie pracy na terenie Rzeczypospolitej Polskiej.

Z ustaleń dokonanej przez funkcjopnariuszy Straży Granicznej kontroli legalności pobytu cudzoziemca z dnia [...] sierpnia 2015 r. w oparciu o paszport skarżącego nr [...] wydany przez władze Turcji ważny od [...] lipca 2014 r. do [...] grudnia 2022 r. wynikało, że przebywa on w Polsce bez ważanego tytułu pobytowego lub wizy. Posiadał zezwolenie na pobyt czasowy na okres od [...] czerwca 2014 r. do [...] czerwca 2015 r. wydane przez Wojewodę Lubuskiego. Cudzoziemiec złożył w dniu [...] czerwca 2015 r. wniosek o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy i pracę ale z uwagi na braki formalne tego wniosku nie uzupełnione na wezwanie organu został on pozostawiony bez rozpoznania. Wniosek ten nie wywierał żadnych skutków prawnych, w szczególności nie świadczył o tym, że wobec skarżącego toczy się postępowanie o wydanie zezwolenia na pobyt czasowy i pracę. Wobec tego słusznie organy uznały, że wystąpiła podstawa do wydania decyzji o zobowiazaniu do powrotu z art. 302 ust. 1 pkt 1 u.c. W istocie bowiem ustalony w chwili zatrzymania status pobytu skarżącego jednoznacznie wykazał, że przebywa on na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej bez ważnej wizy lub innego ważnego dokumentu uprawniającego go do wjazdu na to terytorium i pobytu na nim, w sytuacji kiedy wiza lub inny dokument były wymagane.

Sąd jak i organy właściwie uznały, odnosząc się do wiążącego charakteru art. 302 ust 1 u.c., że dla rozstrzygnięcia sprawy i właściwego zastosowania tegoż przepisu nie mają znaczenia twierdzenia skarżącego o braku wiedzy co do legalności jego pobytu. Niewątpliwie brak świadomości o nielegalości swojego pobytu w Polsce czy błędne prześwadczenie o jego legalności z uwagi na powierzenie własnych spraw osobom trzecim nie zwalnia cudzoziemca z odpowiedzialności i obowiązku dysopnowania dokumentami legalizującymi jego pobyut w kraju goszczącym. By zastosować wspomniany przepis wystarczyło aby organy wykazały istnienie jednej z przesłanek w nim wskazanych, co w niniejszej sprawie jest bezsprzecznie nastąpiło. Ważny był obiektywny stan a nie zawinienie czy świadomość zaistnienia danej okoliczności.

Ponadto w niniejszej sprawie niewątpliwie wystąpiła także kolejna przesłanka wydania decyzji o zobowiązaniu do powrotu wymieniona w pkt 4 art. 302 ust. 1 u.c. Z ustaleń kontroli legalności zatrudnienia cudzoziemców przeprowadzonej przez funkcjonariuszy Straży Granicznej w firmie B. Sp. z o.o. z siedzibą w G. w okresie od [...] czerwca do [...] sierpnia 2015 r. wynikało, że skarżący był zatrudniony w tej firmie na podstawie umowy o pracę nr [...] na okres od [...] maja do [...] grudnia 2015 r. nie posiadał ważnego w tym okresie zezwolenia na zatrudnienie. Jak wynikało z materiałów sprawy cudzoziemiec wystąpił do Wojewody Lubuskiego o udzielenie mu zezwolenia na pobyt czasowy i pracę wnioskiem z dnia [...] czerwca 2015 r. ale wniosek ten wobec nieuzupełnienia w terminie do tego przewidzianym braków formalnych na wezwanie organu pozostał bezrozpoznania. Nikt poza skarżącym nie ponosi winy za to, że nie dołożył staranności w prowadzeniu własnych spraw w ww. zakresie. Należało uznać zatem, że skarżący w okresie od [...] maja 2015 r. do [...] grudnia 2015 r. świadczac pracę wobec B. Sp.z o.o. w G. wykonywał pracę bez wymaganego zezwolenia na pracę. Tym samym wypełnił dyspozycję art. 302 ust. 1 pkt 4 u.c. Jak już była mowa wniosek o zezwolenie na pobyt czasowy i pracę nie mógł zmienić sytaucji prawnej skarżącego bowiem nie został rozpoznany. Sytuacja taka nie uprawniała skarżącego do podjęcia pracy bowiem dopiero uzyskanie ważnego zezwolenia na pracę lub wykazanie, że nie jest wymagane takie zezwolenie uprawniało go do wykonywania pracy. Zasadnie zatem uznały organy a Sąd I instancji podzielił ich stanowisko, że zaistaniały podstawy do wydania decyzji o zobowiązaniu skarżącego do powrotu zgodnie z dyspozycją art. 302 ust. 1 pkt 4 u.c. W okresie związania umową o pracę wykonywał on pracę bez wymaganego zezwolenia na pracę lub zarejestrowanego w powiatowym urzędzie pracy oświadczenia pracodawcy o zamiarze powierzenia mu wykonywania pracy. Takie ustalenie z racji wiążacego charakteru ww. przepisu (decyzję o zobowiązaniu do powrotu wydaje się) obligowało organ do wydania zaskarżonej decyzji.

Oceny legalności zatrudnienia nie zmienia także okoliczność, że małżonką skarżącego jest obywatelka Niemiec skoro wykonując pracę w Polsce nie dopełnił obowiązku zalegalizoweania swojego pobytu zgodnie z art. 87 ust. 1 pkt 10 z zw. z pkt 12 lit. c w zw. z ust. 2 pkt 2 oraz w zw. z art. 88 ustawy o poromocji zatrudnienia.

Sąd I instancji prawidłowo wskazał, że nie ma zanaczenia dla wydania tej decyzji brak świadomości skarżącego o dopełnieniu formalności związanych z jego legalnym pobytem czy też legalnym zatrudnieniem na podstawie zezwolenia. Nic nie zwalniało cudzoziemca z obowiązku zalegalizowania swojego pobytu a także z zapozania się z warunkami formalnymi podjęcia legalnej pracy na terenie Polski. Nieupewniając się co do rzeczywistego posiadania zezwolenia na pracę i legalności swojego pobytu na podstawie ważnej wizy lub innego ważnego dokumentu uprawniającego go do wjazdu na to terytorium i pobytu na nim zgodził się na nielegalny pobyt i podjęcie zatrudnienia bez wymaganego prawem zezwolenia. Skutkiem czego jest wydanie decyzji o zobowiązaniu do powrotu a w konsekwencji określenie zakazów ponownego wjazdu na terytoruim RP oraz zakazu ponownego wjazdu na terytorium RP i innych państw obszaru Schengen. Treść art. 315 ust. 1, art. 318 ust. 1, art. 318 ust. 2 pkt 2, art. 319 pkt 2 u.c. potwierdza właściwe zastowowanie tych przepisów w niniejszej sprawie.

Wobec powyższego uznać należy, że ustalenia organów dokonane w oparciu o zebrany w sprawie materiał dowodowy były wystarczające do wydania decyzji o zobowiązaniu skarzącego do powrotu i nałożenia na niego stosownych zakazów. Organy nie musiały prowadzić szerokiego postępowania dowodowego skoro zostały ustalone okoliczności istotne z punktu widzenia wydanego rozstrzygnięcia. Niewątpliwym był fakt wykonywania pracy bez wymaganego prawem zezwolenia. W zwiażku z tym chybione są zarzuty jakoby Sąd naruszył art. 7, art. 77 ust. 1 czy art. 10 k.p.a. Sąd nie prowadził postępowania dowodowego a jedynie oceniał czy postępowanie dowodowe organów w trakcie prowadzenia postępowania administracyjnego było zgodne z wymogami i zasadami określonymi w k.p.a. Sąd I instancji właściwie przyjął, że materiał dowodowy, ustalenia w opoarciu o ten materiał i podejmowane czynności procesowe są zgodne z wymogami procedury administracyjnnej i nie noszą znamion istotnego naruszenia, majacego wypływ na wynik sprawy. Zatem uchylenie zaskarżonej decyzji nie miało podstaw.

Zdaniem NSA, organy obu instancji jak i Sąd I instancji słusznie przyjęły, że nie było podstaw do zastowowania w okolicznościach sprawy art. 303 ust. 1 pkt 2 u.c. W myśl tego przepisu decyzji o zobowiązaniu cudzoziemca do powrotu nie wydaje się cudzoziemcowi, gdy udzielono mu zgody na pobyt ze względów humanitarnych lub zgody na pobyt tolerowany lub zachodzą przesłanki do ich udzielenia. Sytuacje jakie warunkują udzielenie zgody na pobyt ze wzglęgów humanitarnych wskazane zostały z art. 348 u.c. Pkt 2 tego przepisu stanowi, że cudzoziemcowi udziela się zgody na pobyt ze względów humanitarnych na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli zobowiązanie go do powrotu naruszałoby jego prawo do życia rodzinnego lub prywatnego, w rozumieniu przepisów Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, sporządzonej w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r.

Skarżący w skardze kasacyjnej wyraził pogląd, że organy nie uwzględniły jego więzów rodzinnych i orzekły o jego wydaleniu z terytorium RP a także o zakazie wjazdu na terytorium RP i innych państw obszaru Schengen co jest sprzeczne z zasadą humanitaryzmu. Wykonanie decyzji spowoduje utratę kontaktu z ojcem przebywającym w Niemczech i braćmi S. B. lub E. B. przebywającym legalnie na terytorium RP. W odpowiedzi na te zarzuty należy zauważyć, że Sąd I instancji słusznie stwierdził, że organy w wydanach decyzjach przytoczyły trafne argumenty świadczące o braku podstaw do udzielenia skarżącemu zgody na pobyt ze względów humanitarnych. Skarżący przebywając w Polsce nie prowadzi życia rodzinnego na które składa się m.in. wspólne zamieszkiwanie, posiadanie dzieci oraz długotrwałość pobytu w Polsce. Słusznie Sąd I instancji zauważył, że do naruszenia życia rodzinnego nie dochodzi jeśli możliwe jest jego prowadzenie w innym kraju. Jeśli skarżący dobrowolnie opuści terytorium RP w terminie wskazanym w decyzji o zobowiązaniu do powrotu i nie przekroczy granicy lub nie będzie usiłował jej przekroczyć wbrew przepisom prawa to wskazany w decyzji zakaz ponownego wjazdu na terytorium RP lub iunnych państw obszaru Schengen na okres 2 lat nie będzie obowiązywał. Zatem opuszczając Polskę stosownie do zaskarżonej decyzji skarżący będzie mógł udac się np. do Niemiec gdzie przebywa jego ojciec i małżonka. Jak ustalił organ odwoławczy wobec krewnych skarżącego S. B. oraz E. B. również zostały wydane decyzje o zobowiązaniu do powrotu. A. B. otrzymał decyzję o odmowie udzielenia mu kolejnego zezwolenia na pobyt czasowy. Słusznie zatem uznał Sąd I instancji, że wykonanie decyzji nie naruszy życia rodzinnego skarżącego.

W ocenie NSA, dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy nie ma znaczenia treść art. 186 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach w zw. z art. 6 ust 1 i 2 decyzji nr 1/80 Rady Stowarzyszenia Republiki Tureckiej i EWG z dnia 19 września 1980 r. w sprawie rozwoju Stowarzyszenia, która to Rada została powołana na podstawie Układu ustanawiającego stowarzyszenie między. Europejską Wspólnotą Gospodarczą a Turcją, podpisanego w Ankarze w dniu 12 września 1963 r. Jego zastosowanie w sprawie było pozbawione podstaw bowiem regulacja art. 6 ust. 1 i 2 decyzji nr 1/80 Rady Stowarzyszenia Republiki Tureckiej i EWG z dnia 19 września 1980 r. w sprawie rozwoju Stowarzyszenia może mieć znaczenie dla ustalenia czy skarżącemu można przyznać zgodnie z art. 186 ust. 1 pkt 5 u.c. zezwolenia na pobyt czasowy ze względu na inne okoliczności. To zostanie ustalone w postępowaniu prowadzonym w tym zakresie przez Wojewodę Lubuskiego.

Należy podkreślić, że w chwili wydawania zaskarżonej decyzji rozstrzygnięcie co do zezwolenia na pobyt czasowy z uwagi na inne okoliczności nie nastąpiło a zatem organy w przedmiotowej sprawie nie mogły brać pod uwagę ustaleń z tamtego postępowania. Nie miało zatem znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy, że toczy się postępowanie o zezwolenie na pobyt czasowy. Także ustalenie w tamtym postępowaniu, iż skarżący korzysta z uprawnień wynikających z art. 6 ust. 1 i 2 decyzji nr 1/80 Rady Stowarzyszenia Republiki Tureckiej i EWG z dnia 19 września 1980 r. w sprawie rozwoju Stowarzyszenia nie będzie miało znaczenia dla wydania decyzji o zobowiązaniu do powrotu. Stwierdzić należy, że udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy z uwagi na inne okoliczności nie przeczy temu, że skarżący w chwili wydania decyzji przez organy nie dysponował zezwoleniem na legalne zatrudnienie.

Ponadto wskazywany przepis art. 6 ust. 1 i 2 decyzji nr 1/80 Rady Stowarzyszenia Republiki Tureckiej i EWG mówi o uprawnieniu do odnowienia pozwolenia na pracę u tego samego pracodawcy po roku legalnego zatrudnienia a także o uprawnieniu do przyjęcia oferty pracy w tym samym zawodzie u dowolnego pracodawcy po trzech latach legalnego zatrudnienia czy wreszcie o prawie do swobodnego dostępu do dowolnej pracy po czterech latach legalnego zatrudnienia. W żaden sposób z regulecji tej nie wynika, że np. po przepracowaniu legalnie wskazanego tu okresu dalsze zatrudnienie we wskazanym tu zakresie także jest legalne. Wobec tego regulacja ta nie dowodzi dalszej legalności zatrudnienia obywatela tureckiego po przepracowaniu danego okresu. Zatrudnienie tam wskazane ma być legalne cały czas a jedynie z czasem obywatel turecki uzyskuje prawo do wolności wyboru pracodawcy i profesji w jakiej może być zatrudniony.

Tym samym NSA stwierdza, że podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty okazały się bezzasadne i w związku z tym skarga ta podlegała oddaleniu.

Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.