Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt I SA/Sz 797/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2012-01-11 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 64 ust 1 , art 5 ust 1 i 2 pkt 1, art 13 f ust 1 i3 , art 67 , art 55 w zw. z art 56, 58,60 ,
journal: Dz.U. 2009 nr 157 poz 1240
law: Ustawa z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzena Kowalewska, Sędziowie Sędzia WSA Joanna Wojciechowska, Sędzia WSA Ewa Wojtysiak (spr.), Protokolant Anna Kalisiak, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 21 grudnia 2011 r. sprawy ze skargi T. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 19 lipca 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu opłat dodatkowych 1. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta z dnia 7 kwietnia 2011 r., nr [...], 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu, 3. zasądza od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie na rzecz radcy prawnego A. W. kwotę [...] złotych powiększoną o należny podatek od towarów i usług tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie decyzją z dnia [...] r. Nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S., po rozpoznaniu odwołania T. G. na decyzję Prezydenta Miasta S. z dnia [...] r. nr [...]

w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu opłat dodatkowych za nieopłacone parkowanie pojazdu z strefie płatnego parkowania, utrzymało tę decyzję w mocy.

Z akt sprawy wynika, iż Prezydent Miasta S., występując jako wierzyciel wystawił wobec T. G. upomnienia, a następnie tytuły wykonawcze o nr[...] , [...] i [...] obejmujące należności z tytułu opłaty dodatkowej za nieopłacony postój w strefie płatnego parkowania pojazdów Marki [...] o nr rej [...] oraz marki [...] o nr rej [...] w łącznej kwocie [...] zł. Dłużniczce zajęto wynagrodzenie za pracę. Z akt sprawy wynika także, iż T. G., w związku z powyższym zwracała się do Prezydenta Miasta S. o umorzenie, zawieszenie, wstrzymanie postępowania egzekucyjnego, a także o umorzenie należności objętych ww. tytułami wykonawczymi, uzasadniając swoje wnioski tragiczną sytuację bez wyjścia, trudną sytuacją osobistą i majątkową, w załączeniu przedkładając dokumenty źródłowe dotyczące braku dochodów w latach 2006-2008, wysokości dochodu uzyskanego w 2009 r., stanu zdrowia córki i jej niepełnosprawności, korzystania z pomocy społecznej, bezskuteczności egzekucji alimentów na rzecz dzieci, a także dokumenty potwierdzające wysokość ponoszonych wydatków na utrzymanie oraz niekaralność zobowiązanej.

Prezydent Miasta S. decyzją z dnia [...] r., wydaną na podstawie art. 64 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz.U. z 2009 r. Nr 157, poz. 1240, ze zm.) oraz art. 104 i art. 107 kpa, po przeprowadzeniu postępowania w przedmiocie umorzenia należności z tytułu opłat dodatkowych, odmówił ich umorzenia w wysokości [...] zł (według stanu na 30 marca 2011 r.).

W uzasadnieniu decyzji, organ I instancji na wstępie wskazał, że podstawą rozpatrzenia wniosku o umorzenie lub rozłożenie na raty należności z tytułu nieopłaconych postojów pojazdu w strefie płatnego parkowania jest art. 64 ust. 1 ustawy o finansach publicznych, zgodnie z którym prezydent miasta na wniosek zobowiązanego może udzielić ulgi w spłacie takich zobowiązań, a ulga taka nie jest obligatoryjna i może być zastosowana jedynie w wyjątkowo uzasadnionych przypadkach. Następnie, na podstawie zgromadzonych dokumentów i oświadczeń ustalił, że zobowiązana w latach 2006-2008 nie zadeklarowała we właściwym urzędzie skarbowym przychodów i dochodów, a w 2009 r. jej dochód wyniósł [...] zł, do 30 września 2010 r. była zatrudniona na umowę o pracę (czego nie potwierdziła dokumentem), a w dniu 29 grudnia 2010 r. zarejestrowała się w PUP

w Szczecinie jako bezrobotna, do dnia wydania decyzji nie uzyskano informacji

o podjęciu zatrudnienia. Ustalono także, że zobowiązana korzysta z pomocy społecznej, w listopadzie i grudniu 2010 r. otrzymała zasiłki w wysokości [...] zł,

w styczniu w wysokości [...] , pobiera świadczenia z funduszu alimentacyjnego

w wysokości [...] zł na córkę i [...] zł na syna, zasiłek pielęgnacyjny z tytułu niepełnosprawności córki w kwocie [...] zł, zasiłki rodzinne w wysokości [...] zł na syna i [...] zł na córkę, wobec czego łączny miesięczny dochód z tytułu zasiłków wynosi [...] zł. Dodatkowo organ ustalił, że zobowiązana otrzymała dodatek jednorazowy do zasiłku rodzinnego w kwocie [...] zł. Z uzyskiwanych dochodów T. G. opłaca przedszkole w łącznej kwocie[...] zł, w tym dodatkowe zajęcia syna. Wskazano także na poniesione jednorazowo wydatki na ubezpieczenie dziecka w przedszkolu w kwocie [...] zł, coroczną wyprawkę w kwocie [...] zł, zakup podręczników kwocie [...] zł, a także zakup biletów na wyjścia na koncerty. Stosownie do przedłożonych rachunków, organ stwierdził, że łączne wydatki na utrzymanie mieszkania wynoszą [...] zł (czynsz, energia elektryczna, gaz).Na podstawie powyższych danych organ doszedł do wniosku, iż z prostego rachunku arytmetycznego wynika, że zobowiązanej na tzw. "przeżycie", po opłaceniu koniecznych wydatków, w zależności od źródeł utrzymania pozostawało [...] zł – gdy otrzymywała jedynie zasiłki albo [...] zł – gdy także pracowała (czerwiec 2010 r.). Przy czym nie uwzględniono w tych wyliczeniach wydatków poniesionych na Internet, dobrowolne ubezpieczenie zobowiązanej oraz zajęć dodatkowych, na które uczęszcza syn zobowiązanej, oceniając te wydatki jako niekonieczne. Jednocześnie organ I instancji stwierdził także, iż nie jest w stanie określić aktualnych dochodów zobowiązanej ze względu na brak udokumentowania aktualnej sytuacji zobowiązanej.

Dalej w uzasadnieniu decyzji, organ odniósł się do orzeczenia

o niepełnosprawności córki, stwierdzając, że treść tego orzeczenia nie spełnia przesłanek, aby córka uzyskała prawo do bezpłatnego abonamentu na parkowanie

w SPP na podstawie art. 8 ust. 1 ustawy Prawo o ruchu drogowym. Wskazał także na okoliczność zakupu w 2008 r. przez zobowiązaną fabrycznie nowego samochodu marki [...] ze środków uzyskanych z Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych przy udziale wkładu własnego wynoszącego 20% wartości samochodu, w kwocie oszacowanej na [...] zł, co - w zestawieniu ze świadomością istnienia obowiązku jednorazowej zapłaty częściowo umorzonej należności z tytułu nieopłaconych postojów w kwocie [...] zł, brakiem dobrowolnych wpłat i niewykupieniem abonamentu na parkowanie na ulicę, przy której jest zameldowana - zostało ocenione jako lekceważenie prawa lokalnego. Organ stwierdził, że lekceważenia prawa lokalnego nie można uznać za szczególnie uzasadniony przypadek umożliwiający umorzenie należności.

Niezależnie od powyższego, Prezydent Miasta S. zaproponował także, że w sytuacji zobowiązanej, ocenionej jako przeciętna, może udzielić jej ulgi

i umorzyć część należności w wysokości [...] zł, a pozostałą kwotę w wysokości [...] zł rozłożyć na raty, o ile zobowiązana złoży stosowny wniosek w tym zakresie.

Od powyższej decyzji organu I instancji T. G. złożyła odwołanie wnosząc o humanitarne potraktowanie przede wszystkim jej dzieci i umorzenie zadłużenia w całości, gdyż jakakolwiek spłata długu mogłaby zagrozić ich egzystencji. Skarżąca zarzuciła decyzji błędną ocenę zgromadzonych dokumentów i jej sytuacji. Nie zgodziła się z uwzględnieniem jedynie wydatków w postaci opłat za mieszkanie, za przedszkole i na zakup leków i ocenieniem jej sytuacji jako przeciętnej. Odniosła się także, do okoliczności powołanej przez organ, dotyczącej zakupu samochodu ze środków PFRON, wskazując, iż to właściwe organy oceniły, że samochód jest niezbędny ze względu na niepełnosprawność córki. Ponadto

w kwestii propozycji częściowego umorzenia zadłużenia i rozłożenia na raty, wskazała, iż jedyny układ ratalny z jakiego mogłaby się wywiązać to 10-12 rat

w wysokości [...] zł –[...] zł. Skarżąca argumentowała także, że jej dług powstał nie z lekceważenia prawa ale z biedy, stwierdzając, że jej trudna sytuacja finansowa wynikła i jest powiązana z jej sytuacją osobistą.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S., rozpoznając sprawę ponownie, wskutek powyższego odwołania nie znalazło podstaw do jego uwzględnienia, podzielając faktyczne i prawne podstawy zaskarżonej decyzji organu I instancji.

Organ odwoławczy uznał, że w pełni podziela na podstawie obowiązującego prawa oraz zgromadzonego materiału dowodowego stanowisko organu I instancji, iż brak jest podstaw do wnioskowanego przez zobowiązaną umorzenia należności

z tytułu nieopłaconych postojów.

Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie, organ odwoławczy powołał treść art. 64 ust. 1 ustawy o finansach publicznych, który stanowi, że na wniosek zobowiązanego właściwy organ może udzielić określonych w art. 55 ulg w spłacie zobowiązań

z tytułu należności, o których mowa w art. 60. Wymienił także zawarty w art. 60 ww. ustawy katalog należności budżetowych publicznoprawnych, stanowiących dochody budżetu państwa jak i budżetu jednostki samorządu terytorialnego. Wskazał także na wynikającą z art. 55 tej ustawy kompetencję do udzielania ulg w spłacie należności pieniężnych mających charakter cywilnoprawny przypadających organom administracji rządowej, państwowym jednostkom budżetowym i państwowym funduszom celowym, w postaci ich umorzenia, odraczania terminu spłaty, rozkładania na raty, podkreślając jednocześnie uznaniowy charakter decyzji podejmowanych w tym zakresie. Wyjaśnił także, powołując się na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z 18 czerwca 2007 r. (sygn.

akt I SA/Łd 1874/06) pojęcie uznania administracyjnego oraz kompetencje organu orzekającego w ramach takiego uznania.

Następnie, Samorządowe Kolegium Odwoławcze stwierdziło, iż organ I instancji podjął niezbędne działania zmierzające do ustalenia stanu faktycznego sprawy wskazując na wezwanie przez ten organ zobowiązanej do przedstawienia wszelkich dowodów obrazujących aktualną sytuację materialną i na zapewnienie jej udziału w postępowaniu jak i możliwości wypowiedzenia się w sprawie. Odnosząc się do zgromadzonego materiału dowodowego organ odwoławczy ocenił go jako niepełny podzielając w tym zakresie stanowisko organu I instancji, iż zobowiązana nie udokumentowała prawidłowo uzyskiwanych dochodów i przychodów. Za prawidłowe uznał także nieuwzględnienie części wydatków dotyczących opłat za Internet, nieobowiązkowego ubezpieczenia oraz zajęć dodatkowych syna. Organ odwoławczy zwrócił także uwagę na ustaloną okoliczność, iż strona nie osiągała w latach 2006-2008 żadnych dochodów a jednocześnie posiadała i utrzymywała dwa samochody, a także posiadała własne środki pieniężne, które wydatkowała na wkład do zakupu samochodu dofinansowanego przez PFRON.

Jak wynika z decyzji, według organu II instancji posiadanie rezerw finansowych i brak dobrowolnej zapłaty wymaganej należności już częściowo umorzonej (w 2008 r.) świadczą o nieprzestrzeganiu przepisów prawa. Samorządowe Kolegium Odwoławcze, uzasadniając w tym zakresie swoje stanowisko, powtórzyło za organem I instancji argumenty dotyczące niewykupienia przez zobowiązaną stałego abonamentu oraz niespełnienia przez nią przesłanek z art. 8 Prawo o ruchu drogowym dotyczącego prawa niestosowania się do określonych zakazów m.in. postoju przez osoby niepełnosprawne i korzystania

z darmowego abonamentu na parkowanie.

Oceniając zgromadzony materiał dowodowy organ odwoławczy uznał za prawidłowe żądanie przedłożenia określonych dokumentów poświadczających wysokość dochodów i wydatków oraz zasadną ocenę, iż nieprzedłożenie jednoznacznych dowodów (również do odwołania), co do aktualnych dochodów, uniemożliwia pozytywne załatwienie sprawy i w konsekwencji uzasadnia odmowę umorzenia zadłużenia.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. nie znalazło także podstaw do wnioskowanego w odwołaniu skorygowania nieopłaconych postojów od 27 grudnia 2003 r. do 31 stycznia 2008 r., wyjaśniając, że powołany przez stronę wyrok NSA z dnia 28 sierpnia 2008 r. uchylający uchwałę Rady Miasta Szczecin Nr VII/134/03 z 23 czerwca 2003 r. nie dotyczy kolejnych uchwał Rady Miasta Szczecin w sprawie opłat za parkowanie; ich niewzruszenie przez sąd administracyjny z kolei oznacza, że naliczane na ich podstawie opłaty są prawidłowe.

W skardze na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego

w S. z dnia [...] r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego

w Szczecinie T. G., wnosząc o jej uchylenie, zarzuciła organom obu instancji naruszenie obowiązującego prawa. Skarżąca nie wskazała jednak konkretnych przepisów prawa, które w jej ocenie zostały naruszone.

W skardze skarżąca odniosła się do zawartych w obu decyzjach propozycji spłaty należności w układzie ratalnym wskazując, że już wyjaśniała z jakich powodów nie jest w stanie w ogóle spłacić zadłużenia.

Z uzasadnienia skargi wynika także, iż skarżąca zarzuca organowi przede wszystkim przekroczenie ram uznania administracyjnego poprzez błędną ocenę zgromadzonych dokumentów i w konsekwencji błędną ocenę jej sytuacji. Nie zgadza się ze stanowiskiem, iż przedłożone przez nią dokumenty nie poświadczają jej sytuacji przede wszystkim w zakresie uzyskiwanych dochodów. Skarżąca uważa, że przedłożyła wszystkie żądane dokumenty, a także inne, które w jej ocenie są ważne

i potwierdzają jej sytuację faktyczną. Skarżąca podtrzymała w tym zakresie w całości zarzuty i argumenty powołane w treści odwołania, jak i wszystkich pismach kierowanych przez nią do organów administracji, które załączyła do skargi,

a dotyczące jej trudnej sytuacji finansowej i rodzinnej (m.in. niepełnosprawności córki, posiadanie statusu matki samotnie wychowującej dzieci) w jej ocenie uniemożliwiającej wywiązanie z obowiązku zapłaty należności z tytułu nieopłaconych postojów. Skarżąca zarzuca organowi odwoławczemu nierozpoznanie jej skargi na bezczynność w związku z jej wcześniejszym wnioskiem o umorzenie należności zawartym w piśmie z dnia 30 czerwca 2010 r. Ponadto nadal uważa za zasadne skorygowanie należności w związku z wyrokiem NSA z dnia 28 sierpnia 2008 r.

W odpowiedzi na skargę, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. wnosząc o jej oddalenie, podtrzymało swoje dotychczasowe stanowisko, prezentowane w zaskarżonej decyzji.

W piśmie procesowym z dnia 15 grudnia 2011 r., przystępujący do sprawy wyznaczony z urzędu pełnomocnik skarżącej podtrzymał jej stanowisko zawarte

w skardze, formułując jednocześnie przeciwko organom zarzuty naruszenia

w szczególności:

- art. 7 kpa poprzez zaniechanie dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy,

- art. 8 kpa i art. 9 kpa poprzez udzielenie przez pracowników organu wadliwych i wprowadzających w błąd informacji, oraz formułowanie lakonicznych

i nieprecyzyjnych wezwań,

- art. 77 § 1 kpa i art. 88 kpa poprzez zaniechanie wyczerpującego zebrania

i rozpatrzenia materiału dowodowego, a także poprzez dowolną, a nie swobodną ocenę materiału dowodowego,

- art. 55 w zw. z art. 64 ust. 1 ustawy o finansach publicznych poprzez wykroczenie poza granice uznania administracyjnego i wydanie decyzji noszącej cechy dowolności,

- § 3 ust. 4 uchwały nr XIX/505/08 Rady Miasta Szczecin z dnia 26 lutego 2008 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania wierzytelności Gminy Miasto Szczecin i jej jednostek organizacyjnych z tytułu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów ustawy Ordynacja podatkowa oraz udzielania innych ulg

w spłacie tych należności, a także wskazania organów do tego uprawnionych, poprzez przyjęcie, że w sprawie nie zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek, przemawiający za uwzględnieniem wniosku i umorzeniem należności.

Rozwijając powyższe zarzuty pełnomocnik stwierdził, że w przedmiotowej sprawie doszło do naruszenia przez organy administracji podstawowych zasad postępowania zarówno w zakresie gromadzenia dowodów jak i wyciągniętych na ich podstawie wniosków. Uznał także, za sprzeczne stanowisko organu (Prezydenta Miasta S.), który z jednej strony przyznając skarżącej świadczenia socjalne ocenia jej sytuację jako wymagającą wsparcia, a z drugiej tę samą sytuację znaną

z urzędu dyskwalifikuje w zakresie umorzenia należności. Ponadto pełnomocnik podważa ocenę organu co do środków wystarczających oraz zakresu wydatków niezbędnych do przeżycia trzyosobowej rodziny, w tym dwójki dzieci. Podważa także ustalenia faktyczne i ocenę organów dotyczącą dysponowania przez stronę rezerwami finansowymi, o czym według organów, miało świadczyć posiadanie

i utrzymywanie przez nią dwóch samochodów oraz zakup nowego w 2008 r. Pełnomocnik kategorycznie zaprzeczył twierdzeniom organów o jednoczesnym posiadaniu przez skarżącą dwóch pojazdów o wartościach i sprawności takiej, których utrzymanie stanowiłoby przejaw zbytku i potwierdzało posiadanie rezerw pieniężnych. Wyjaśnił także, iż decyzja o zakupie nowego samochodu (dofinansowanego przez PFRON) była racjonalna, a środki na wkład własny wynosiły [...] zł i pochodziły ze sprzedaży pojazdu o złym stanie technicznym, zakupionego wcześniej przy udziale i wsparciu finansowym rodziny. Do pisma procesowego zostały załączone kolejne dokumenty źródłowe dotyczące sytuacji skarżącej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje:

Skarga jest zasadna, jednakże z innych powodów niż wskazanych przez stronę skarżącą.

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270, z późn. zm.) sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. Aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny, konieczne jest zatem stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia przepisów prawa materialnego, bądź przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, albo też do naruszenia przepisów prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania albo stwierdzenia nieważności orzeczenia. A zatem, przedmiotem kontroli legalności przeprowadzanej przez sądy administracyjne jest badanie zachowań kontrolowanych podmiotów (organów wykonujących administrację publiczną) pod względem przestrzegania obowiązującego prawa.

Badając w niniejszej sprawie zaskarżoną decyzję w aspekcie tak nakreślonych kryteriów, a przy tym niezależnie od zarzutów i wniosków skargi i bez związania powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.), Sąd stwierdził naruszenie przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na treść wydanej decyzji, uznając tym samym, że zaistniała przesłanka z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., co skutkuje koniecznością uchylenia zaskarżonej decyzji i ją poprzedzającej.

Przedmiotem zaskarżenia w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] o Nr[...] , utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta S. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu opłat dodatkowych za nieopłacone parkowanie pojazdu z strefie płatnego parkowania.

Jak wynika z akt sprawy, strona skarżąca złożyła wniosek o umorzenie w całości należności powstałej z tytułu opłat dodatkowych za nieopłacone postoje na drogach publicznych w strefie płatnego parkowania, wskazując przy tym na swoją "tragiczną sytuację bez wyjścia". Wyjaśniła, że od wielu lat znajduje się w bardzo ciężkiej sytuacji rodzinnej, życiowej i finansowej, gdyż samotnie wychowuje dwoje dzieci, zaś niepełnosprawność jednego z dzieci (córki) nie pozwala jej na podjęcie pracy. Z tego też powodu nie miała możliwości wykupienia abonamentu w tym okresie. Skarżąca wskazała również, że utrzymuje się jedynie ze świadczeń rodzinnych otrzymywanych na dzieci (zasiłku rodzinnego, dodatku z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego, zasiłku pielęgnacyjnego, funduszu alimentacyjnego oraz zasiłków z Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie.

Skarżąca, domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji, w istocie skargi podnosi, że organ zaniechał wyjaśnienia w sprawie stanu faktycznego co do jej faktycznej sytuacji finansowej i osobistej, pomimo posiadania obszernego materiału dowodowego mającego wpływ na rozstrzygniecie niniejszej sprawy, który to materiał dowolnie ocenił, uznając że w sprawie nie zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek, przemawiającym za uwzględnieniem wniosku o umorzenie należność.

W pierwszej kolejności należy rozważyć, jakie przepisy mają zastosowanie w niniejszej sprawie.

W zaistniałym stanie faktycznym ustalono, że przedmiotową należność z tytułu opłat dodatkowych za nieopłacone parkowanie w strefie ograniczonego postoju należy klasyfikować jako należność publicznoprawną, stosownie do art. 5 ust.1 i 2 pkt 1 ustawy z dnia z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz.U.09.157.1240 ze zm.), zwanej dalej "u.f.p.", jako opłaty lub także inne świadczenia pieniężne, których obowiązek ponoszenia na rzecz jednostek samorządu terytorialnego wynika z odrębnych ustaw. Do takich należności, stosuje się art.60 u.f.p., który określa katalog tychże należności. Katalog ten jest katalogiem otwartym, na co wprost wskazuje określenie "w szczególności" zawarte w dyspozycji tego przepisu. Zaliczając należność do otwartego katalogu z art. 60, należy w następnej kolejności zastosować do niej art. 64, który uprawnia właściwy organ (tutaj: Prezydent Miasta S. – art. 13 f ust.1 i 3 u.f.p. w związku z 19 ust.5 ustawy z dnia z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych /Dz.U. z 2007 r., Nr 19, poz.115 ze zm./) do stosowania ulg określonych w art. 55 do należności określonych w art. 60. Zasady stosowania ulg (umarzanie w całości lub w części, odraczanie spłaty lub rozkładanie na raty) przewidzianych art. 55 określa art. 56 u.f.p., który znajdzie w spornej sytuacji zastosowanie również do należności publicznoprawnych, które przykładowo, lecz nie wyczerpująco, zostały wymienione w art. 60 u.f.p.

W myśl zaś art. 67 u.f.p. do spraw dotyczących należności, o których mowa w art. 60, nieuregulowanych niniejszą ustawą stosuje się przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071, z późn. zm.5)) i odpowiednio przepisy działu III ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60, z późn. zm.). Oznacza to, że wskazane w art. 67 u.f.p. przepisy, tj. K.p.a. i odpowiednio Ordynacji podatkowej, znajdą zastosowanie w sprawach dotyczących niepodatkowych należności budżetowych wówczas, gdy nie zostały uregulowane w ustawie. W świetle zatem art. 67 u.f.p. należy uznać, że w zaistniałym stanie faktycznym, sprawa została kompleksowo i wyczerpująco uregulowana przepisami ustawy o finansach publicznych. Nie ma zatem potrzeby stosowania przepisów kodeksu postępowania administracyjnego lub Ordynacji podatkowej, ponieważ art. 67 u.f.p. stanowi wyraźnie, że przepisy ww. ustaw stosuje się jedynie w sprawach w ustawie o finansach publicznych nie uregulowanych. Nie sposób więc stosować odpowiednio norm zawartych w Ordynacji podatkowej w sytuacji, w której przepisy ustawy o finansach publicznych znajdują się pełne rozwiązanie danej materii. Prowadziłoby to bowiem do sytuacji, w których w pierwszej kolejności strony będą się kierowały do przepisów zawartych w innych ustawach, podczas gdy bardziej zasadne jest stosowanie regulacji znajdujących się w wewnętrznej treści jednego aktu, gdyż na gruncie art. 67 u.f.p. stosując kolejno odpowiednie przepisy, dochodzimy do sytuacji kompleksowego uregulowania problematyki przez jedną ustawę, przez co niecelowe staje się korzystanie z odpowiednich przepisów wskazanych w art. 67 u.f.p.

A zatem, w sprawie zastosowanie mają przepisy ww. ustawy z dnia o finansach publicznych, w której zgodnie z art. 55 w związku z art.art.56, 58, 60 i art. 64 ust.1, stanowiącym podstawę materialnoprawną zaskarżonego rozstrzygnięcia, ustawodawca przewidział instytucję umarzania spłaty niepodatkowych należności budżetowych o charakterze publiczno-prawnym stanowiących dochody budżetu państwa albo budżetu jednostki samorządu terytorialnego, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej.

Art. 56 ust. 1 stanowi, że należności mogą być umarzane w całości, jeżeli:

1) osoba fizyczna - zmarła, nie pozostawiając żadnego majątku albo pozostawiła majątek niepodlegający egzekucji na podstawie odrębnych przepisów, albo pozostawiła przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty 6.000 zł;

2) osoba prawna - została wykreślona z właściwego rejestru osób prawnych przy jednoczesnym braku majątku, z którego można by egzekwować należność, a odpowiedzialność z tytułu należności nie przechodzi z mocy prawa na osoby trzecie;

3) zachodzi uzasadnione przypuszczenie, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty wyższej od kosztów dochodzenia i egzekucji tej należności lub postępowanie egzekucyjne okazało się nieskuteczne;

4) jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej uległa likwidacji;

5) zachodzi ważny interes dłużnika lub interes publiczny.

Wyliczenie zawarte w ww. art.56 u.f.p. jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, że należności mają charakter "nieściągalnych". Dopiero zaistnienie którejkolwiek z ww. przesłanek daje potencjalną możliwość umorzenia powstałego zadłużenia. Nawet wówczas oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygnięcie jedynie możliwość umorzenia należności, a nie prawny obowiązek ich umorzenia. Przepis art. 56 ust. 1 u.f.p. jest bowiem oparty na konstrukcji tzw. "uznania administracyjnego", posługuje się bowiem sformułowaniem "mogą być umarzane", co oznacza, że decyzja w przedmiocie umorzenia należności przysługuje każdorazowo organowi, który nawet w przypadku stwierdzenia którejkolwiek z przesłanek wymienionych w art. 55 ust. 1 pkt 1 - 5 ustawy może, ale nie musi, umorzyć należności. Innymi słowy odmowa umorzenia należności nie narusza prawa zarówno wtedy, gdy wystąpiły przesłanki ich umorzenia, jak i wtedy, gdy nie miały one miejsca (patrz: uchwała SN z 6 maja 2004 r., sygn. akt II UZP 6/04, OSNP 2004/16/285; wyrok WSA w Warszawie z 23 stycznia 2007 r., sygn. akt III SA/Wa 2737/06, LEX 302417).

Przy rozpatrywaniu sprawy i wydaniu rozstrzygnięcia, organ w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, korzystał ze swobody uznania administracyjnego przewidzianej art. 64 i art. 55 u.f.p. co uzasadniają sformułowania "może udzielać", "mogą być umarzane". Oznacza to, że organ ma prawo wyboru rozstrzygnięcia, może zatem - w przypadku stwierdzenia przesłanki - uwzględnić wniosek lub odmówić jego uwzględnienia. Rozstrzygnięcie nie może mieć jednak charakteru dowolnego, lecz musi być wynikiem wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy (art.7 K.p.a.), wszechstronnego zebrania oraz rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego (art. 77 § 1 K.p.a.), zaś decyzja winna spełniać wymogi określone w art. 107 § 1 i § 3 K.p.a. Z kolei sądowej kontroli legalności decyzji podlega prawidłowość przeprowadzonego postępowania oraz badanie formalne decyzji, nie zaś zasadność jej wydania co do meritum. O uprawnieniach i obowiązkach stron postępowania wynikających z przepisów prawa materialnego rozstrzygają bowiem organy administracji, co w tym przypadku oznacza, że rozstrzygnięcie co do umorzenia przedmiotowych należności leży wyłącznie w kompetencjach organu.

Skarżąca wnosząc o umorzenie należności wskazała na niemożność jej zapłaty z uwagi na "tragiczną sytuację bez wyjścia", przedstawiając na poparcie swojej sytuacji dokumentację w sprawie, w tym dokumenty wskazujące na samotne wychowywanie dwojga dzieci (w wieku szkolnym i przedszkolnym, w tym jedno niepełnosprawne, co wskazuje na konieczność ponoszenia wyższych wydatków niż na zdrowe dziecko), potwierdzające korzystanie z pomocy społecznej, z Funduszu alimentacyjnego i inne wskazujące na trudną sytuację skarżącej, i że nie jest w stanie zapłacić spornej należności, a zatem wskazała na przesłankę ważnego interesu dłużnika w rozumieniu art. 56 ust.1 pkt 5 u.f.p.

Pojęcie interes dłużnika lub interes publiczny nie zostało zdefiniowane w prze[pisach ustawy o finansach publicznych. Przy wykładni tego przepisu należy zatem analogicznie odwołać się do orzecznictwa sądów administracyjnych ukształtowanego w sprawach podatkowych. Przepis art. 67 a Ordynacji podatkowej przy stosowaniu ulg w spłacie zobowiązań podatkowych posługuje się tożsamymi dyrektywami wyboru - ważnego interesu podatnika oraz interesu publicznego. W orzecznictwie sądowym ukształtowany jest pogląd, że skoro umorzenie należności jest instytucją nadzwyczajną, odstępstwem od zasady regulowania należności, to ważny interes dłużnika winien być utożsamiany także z sytuacjami nadzwyczajnymi, losowymi takimi jak klęski żywiołowe powodujące utratę majątku, trwałą niezdolnością do zarobkowania wywołaną kalectwem, chorobą. Należy wskazać też na orzeczenia w których przyjęto, że sytuacja materialna dłużnika może być samodzielną podstawą w ubieganiu się o umorzenie zaległości podatkowych na podstawie art. 67a § 1 Ordynacji podatkowej (por. wyrok NSA z dnia 31 stycznia 2006r. I FSK 570/05 Lex nr. 187593). O ważnym interesie zobowiązanego może decydować jego sytuacja ekonomiczna, możliwość zarobkowania, sytuacja zdrowotna, rodzinna jak również skutki ekonomiczne, jakie wystąpią w wyniku realizacji obciążenia dla niego i jego najbliższej rodziny. Za ważny interes podatnika można uznać zarówno sytuacje nadzwyczajne o charakterze losowym wskutek których podatnik utracił majątek lub możliwości zarobkowania jak i normalną sytuację ekonomiczną, w tym wysokość uzyskiwanych przez stronę dochodów, konieczność ponoszenia określonych wydatków, np. związanych z kosztami leczenia członków rodziny skarżącego (tak wyrok NSA z dnia 2 września 1999 r. SA/Sz 1753/98, niepubl).

Odnosząc powyższe do rozpatrywanej sprawy należy wskazać, że organ wydając zaskarżoną decyzję przeprowadził postępowanie z naruszeniem przepisów postępowania w wyniku czego wydana decyzja nosi znamiona dowolności. W sprawie organ oparł się na ustaleniach faktycznych, jednak bez poparcia ich dowodami zgromadzonymi w sprawie. Skoro skarżąca we wniosku o umorzenie podała, że ma tragiczną sytuację bez wyjścia, zachodzi podstawa do uznania, że decyzja w przedmiocie umorzenia należności winna uwzględniać dokładny opis jej aktualnej sytuacji rodzinnej i materialnej. Organ uznając sytuację skarżącej jako trudną nie dokonał oceny w przedmiocie jej sytuacji na gruncie przesłanki umorzenia, tj. ważnego interesu dłużnika. Postępowanie w sprawie umorzenia wnioskowanej przez skarżącą należności jest inicjowane wnioskiem, i taki skarżąca złożyła w niniejszej prawie. Jej prawem jest zatem uzyskanie wyczerpującej argumentacji ze strony organu przemawiającej za brakiem podstaw do umorzenia wnioskowanej należności. Inwencja do dokonania ustaleń w zakresie sytuacji materialnej, rodzinnej skarżącej, winna być tym bardziej wykazana przez organ w sytuacji gdy, tak jak niniejszej sprawie skarżąca na etapie postępowania odwoławczego od decyzji organu I instancji sprecyzowała, że za umorzeniem należności w jej sytuacji przemawia jej "ludzkie rozwiązanie", a zatem ważny interes dłużnika oraz, że dochodzona należność stanowi bardzo dużą kwotą do spłacenia, tutaj ponad [...] zł, co wynika z załączonych do akt sprawy tytułów wykonawczych, tj. z dnia [...] na kwotę [...] zł, z dnia [...] r. na kwotę [...] i z dnia [...] r. na kwotę [...] zł. Wobec ogólnikowości i pewnej nieporadności w przedstawieniu swoich racji przez skarżącą odnoszących się do jej sytuacji na organie spoczywał obowiązek wezwania wnioskującej o wskazanie okoliczności istotnych dla oceny jej sytuacji materialnej celem wyjaśnienia, czy zachodzi przesłanka ważnego interesu dłużnika. Dopiero w przypadku, gdy po wykazaniu przez organ podatkowy inwencji w uzyskaniu materiału dowodowego wnioskujący jest bierny, nie może lub nie chce go przedstawić stosownych danych, organ może dokonać rozstrzygnięcia opierając się na dostępnym materiale dowodowym. Organ zaniechał oceny sytuacji skarżącej, czy zachodzi przesłanka ważnego interesu dłużnika, ograniczając się w istocie do powołania okoliczności ważnych z punktu widzenia organu, dla strony skarżącej bowiem istotne są inne okoliczności (jej tragiczna sytuacja bez wyjścia), przy czym organ nawet nie powołuje się na dowody potwierdzające daną tezę i wskazane uzasadnienie prawne jest wyczerpujące, tak by skarżąca strona zrozumiała motywy organu w podjęciu odmownej decyzji. Nie można, jak przyjął organ odwoławczy, ważnego interesu utożsamiać wyłącznie z lekceważeniem prawa, takiej bowiem przesłanki ustawodawca nie przewiduje.

Nie ma też podstaw do przeciwstawiania interesu publicznego jako sprzecznego z indywidualnym interesem obywatela. Jakkolwiek w interesie publicznym leży, by wszyscy zobowiązani wywiązywali się z zapłaty należności stanowiących dochód państwa/ tutaj gminy, to interes publiczny należy rozumieć nie tylko jako potrzebę zapewnienia maksymalnych środków po stronie dochodów w budżecie państwa ale też jako ograniczanie jego ewentualnych wydatków np. na zasiłki dla bezrobotnych czy pomoc społeczną (wyrok NSA z dnia 30 maja 2001r. III SA 830/00, dostępny na www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Nie może bowiem powstać taka sytuacja, w której zapłata zaległych należności spowoduje konieczność sięgania przez zobowiązanego, pozbawionego możliwości zaspokojenia swoich niezbędnych potrzeb materialnych, do środków pomocy państwa, jak to ma miejsce w przedmiotowej sprawie, zaś organ tę okoliczność całkowicie pominął w niniejszej sprawie. Nie byłoby to zgodne z ważnym interesem obywatela, jednocześnie nie byłoby to również zgodne z interesem publicznym (por. wyrok WSA w Warszawie z dn. 8 marca 2011 r., sygn. akt: V SA/Wa 2273/10, dostępny na www.orzeczenia.nsa.gov.pl)

Ponownie należy jednak podkreślić, że sądowa kontrola legalności decyzji wydanych w ramach uznania administracyjnego jest ograniczona w tym znaczeniu, że Sąd nie może nakazać organowi podjęcia określonego rozstrzygnięcia. Jest to bowiem wyłączna kompetencja organu administracji. Innymi słowy, o tym, czy należności powinny być umorzone czy też nie, rozstrzyga nie Sąd, lecz właściwy w sprawie organ administracji publicznej, który - jak zaznaczono powyżej - może je umorzyć, jednak decyzja to musi mieć oparcie w obowiązującym prawie. Jeżeli nie ma takiego oparcia, zachodzi podstawa do uznania, że decyzja organu ma charakter dowolności Kontrola Sądu obejmuje zatem przede wszystkim zbadanie, czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem (patrz: wyrok WSA w Warszawie z dnia 25.01.2011 r. sygn. akt V SA/Wa 1354/10 - Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych www.orzeczenia.nsa.gov.pl oraz www.nsa.gov.pl).

Organ przy rozpatrywaniu sprawy i wydawaniu rozstrzygnięcia korzystając ze swobody uznania administracyjnego ma prawo wyboru rozstrzygnięcia, może zatem w przypadku stwierdzenia przesłanki uwzględnić wniosek lub odmówić jego uwzględnienia. Rozstrzygnięcie nie może mieć jednak charakteru dowolnego, lecz musi być wynikiem wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy (art. 7 K.p.a.), wszechstronnego zebrania oraz rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego (art. 77 § 1 K.p.a.), zaś decyzja winna spełniać wymogi określone w art. 107 § 1 K.p.a. Z kolei sądowej kontroli legalności decyzji podlega prawidłowość przeprowadzonego postępowania oraz badanie formalne decyzji, nie zaś zasadność jej wydania. O uprawnieniach i obowiązkach stron postępowania wynikających z przepisów prawa materialnego rozstrzygają bowiem organy administracji, co w tym przypadku oznacza, że rozstrzygnięcie co do umorzenia przedmiotowych należności należy wyłącznie do kompetencji organu.

W ocenie Sądu, w badanej sprawie organy, wypełniając regulację przepisu art. 107 § 3 K.p.a., odniosły się do większości zebranego materiału dowodowego jednak w aspekcie ustaleń faktycznych w sprawie, bez odwołania się do dowodów w niej zgromadzonych i odniesienia do przesłanek umorzenia należności określonych w ustawie o finansach publicznych, w szczególności w świetle ważnego interesu dłużnika.

Sąd podziela stanowisko zawarte w wyroku tut. Sądu z dnia 13 grudnia 2007 r., sygn. akt V SA/Wa 1991/07 (LEX nr 484910), w którym wywiedziono, że: "Uzasadnienie decyzji spełnia szczególnie istotną rolę w przypadku decyzji podejmowanych w ramach tzw. uznania administracyjnego, a do takich należą decyzje w przedmiocie umorzenia należności (...). Pozwala ono bowiem na dokonanie oceny przez organ wyższej instancji, czy decyzja nie została wydana z takim naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a w szczególności, czy organ nie pozostawił poza swoimi rozważaniami argumentów podnoszonych przez stronę, czy nie pominął istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy materiałów dowodowych lub też czy nie dokonał oceny tych materiałów wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego. Prawidłowe uzasadnienie decyzji wiąże się ponadto z realizacją zasady przekonywania, sformułowanej w art. 11 K.p.a. Wyjaśnianie stronom zasadności przesłanek, którymi kieruje się organ przy załatwieniu sprawy, ma bowiem ograniczyć konieczność stosowania środków przymusu przy jej wykonaniu".

Tym samym należy stwierdzić, że organy przy rozpatrywaniu sprawy będącej przedmiotem skargi naruszyły wskazane wyżej przepisy prawa procesowego i materialnego, w szczególności przepis art. 56 ust. 1 pkt 5 ustawy o finansach publicznych, a dokonane ustalenia organów wykraczają poza zakres swobodnej oceny dowodów.

Mając powyższe na uwadze, Sąd dopatrzył się naruszenia przez organ przepisów postępowania administracyjnego, które zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. prowadzi do uwzględnienia skargi. W kontekście wyżej przytoczonych przepisów, stanowią one podstawę do uchylenia zaskarżonego rozstrzygnięcia w świetle podniesionych przez skarżącą zarzutów dotyczących naruszenia przepisów proceduralnych, m.in. braku wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego z punktu widzenia ważnego interesu strony.

Należy bowiem podkreślić, że stosownie do treści powołanego wyżej przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit c p.p.s.a. podstawą do uwzględnienia skargi może być naruszenie przepisów postępowania tylko wtedy, gdy uchybienie to wywarło istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd stwierdza, że co prawda uzasadnienie zaskarżonej decyzji nie odnosi się do wszystkich podnoszonych przez Skarżącego argumentów, to jednak organ nie wyartykułował w sposób czytelny przesłanki, jakimi się kierował odmawiając umorzenia należności pieniężnej.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy, organ I instancji, w związku z tym, że w uzasadnieniach zaskarżonej decyzji i ją poprzedzającej znalazły się odniesienia organów I i II instancji głównie do ustaleń faktycznych sprawy, bez poparcia ich odpowiednimi dowodami, winny rozważyć ponownie sytuację skarżącej w świetle dowodów zgromadzonych w sprawie w kontekście ważnego interesu dłużnika lub ważnego interesu publicznego, o jakim mowa w art. 56 ust.1 pkt 5 u.f.p., przy uwzględnieniu poczynionych wyżej uwag.

Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję i ją poprzedzającą wobec stwierdzenia naruszenia przepisów postępowania, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy. O niewykonywaniu zaskarżonej decyzji orzeczono na podstawie art. 152 p.p.s.a. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. Koszty postępowania obejmowały wynagrodzenie radcy prawnego, które określono na podstawie § 14 ust. 2 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.).