Postanowienie NSA, sygn. akt I GZ 317/14
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2014-09-16 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6111 Podatek akcyzowy
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Oddalono zażalenie
Powołane przepisy: article: art. 199, art. 246 § 2 pkt 2, art. 252 § 1
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 45 ust. 1
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Magdalena Bosakirska po rozpoznaniu w dniu 16 września 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia "E." Spółki z o.o. w M. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we W. z dnia 9 lipca 2014 r., sygn. akt I SA/Wr 2085/13 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi "E." Spółki z o.o. w M. na decyzję Dyrektora Izby Celnej we W. z dnia [...] września 2013 r. nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego postanawia: oddalić zażalenie


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny we W. postanowieniem z dnia 9 lipca 2014 r., sygn. akt I SA/Wr 2085/13, po rozpoznaniu wniosku "E." Spółki z o.o. z siedzibą w M. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi tej spółki na decyzję Dyrektora Izby Celnej we W. z dnia [...] września 2013 r., w przedmiocie podatku akcyzowego, odmówił przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, działając na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.; powoływanej dalej jako: p.p.s.a.).

I

Z uzasadnienia postanowienia Sądu I instancji wynika, że skarżąca spółka złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, twierdząc że obecnie nie dysponuje żadnymi środkami finansowymi z uwagi na to, że jej rachunki bankowe zostały objęte zajęciem egzekucyjnym. Strona oświadczyła, że w latach 2010 - 2011 jej wyniki finansowe były dodatnie, jednakże w roku obrotowym 2012 została odnotowana strata w wysokości 72.117,31 zł. W toku postępowania w przedmiocie wniosku o przyznanie prawa pomocy strona przedłożyła wystawiony w dniu 26 marca 2014 r. przez Dyrektora Izby Celnej we W. wykaz tytułów wykonawczych, na podstawie których wszczęto wobec spółki postępowania egzekucyjne (z pisma tego wynika, że część dochodzonych należności - w wysokości ok. 29.000 zł - została wyegzekwowana, zaś część postępowań egzekucyjnych umorzono ze względu na bezskuteczność egzekucji). Spółka nadesłała również rachunek zysków i strat ze stanem na 31 grudnia 2013 r. oraz za poszczególne miesiące od stycznia do kwietnia 2014 r., a także deklaracje VAT-7 za styczeń, luty i marzec 2014 r. Z dokumentacji tej wynika, że na koniec 2013 r. przychód netto spółki wyniósł ponad 2.000.000 zł, a zysk 444.000 zł, zaś w poszczególnych miesiącach 2014r. spółka odnotowała przychód o wartości ponad 400.000 zł i zysk ponad 200.000 zł, zaś wartość sprzedanych towarów i usług od stycznia do marca 2014 r. wyniosła kolejno: 512.151 zł, 129.108 zł i 0 zł.

Zdaniem Sądu I instancji, ocena sytuacji skarżącej w powiązaniu z przedłożoną dokumentacją nie dawała podstawy do uznania, że spółka spełnia przesłanki do przyznania jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.

Sąd uznał, że konieczność opłacenia kosztów sądowych w niniejszej sprawie, nawet po uwzględnieniu istnienia tego obowiązku jednocześnie we wszystkich sprawach spółki zawisłych przed WSA, nie wpłynie znacząco na działalność skarżącej. Spółka co miesiąc osiąga bowiem wysokie przychody i jednocześnie odnotowuje znaczny zysk, w wysokości około 200.000 zł, przy czym na wartości te nie miał wpływu spadek kwot sprzedanych towarów i usług w pierwszych miesiącach 2014 r. Odnosząc się do egzekucji prowadzonej przez organy podatkowe, Sąd stwierdził, że: 1) nie wiadomo, jakie środki egzekucyjne zostały zastosowane, 2) wskazywane przez stronę zajęcie towaru o wartości powyżej 300.000 zł miało miejsce w 2011 r. i nie miało istotnego wpływu na funkcjonowanie spółki, na co wskazują przedstawione wyniki finansowe, 3) z pisma Dyrektora Izby Celnej wynika, że mimo braku składników majątkowych, egzekucja wobec spółki jest częściowo skuteczna.

II

"E." Spółka z o.o. złożyła zażalenie na powyższe postanowienie.

Orzeczenie zaskarżyła w całości. Wniosła o zmianę zaskarżonego postanowienie poprzez przyznanie jej prawa pomocy w zakresie zwolnienia od ponoszenia kosztów sądowych, ewentualnie o uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd I instancji. Zaskarżonemu postanowieniu zarzuciła naruszenie przepisów postępowania, to jest art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. poprzez jego błędne niezastosowanie, podczas gdy skarżąca spółka nie posiada środków na pokrycie kosztów postępowania.

W uzasadnieniu strona wskazała w szczególności, że przedłożone przez nią dokumenty jednoznacznie wskazują, iż spółka nie posiada żadnych środków finansowych. W piśmie Dyrektora Izby Celnej wprost wskazano, że egzekucja została umorzona ze względu na brak jakichkolwiek składników majątkowych, z których można by ją przeprowadzić. Oznacza to, że wszelkie zastosowane środki egzekucyjne nie przyniosły rezultatu i przynieść nie mogły, ponieważ spółka nie posiada żadnych składników majątkowych umożliwiających wyegzekwowanie zaległości.

Zdaniem strony wnoszącej zażalenie, pozostałe dokumenty, o które zwrócił się Sąd nie mają większego znaczenia, ponieważ dokumenty takie jak bilans czy rachunek zysków i strat określają jedynie wartości bilansowe spółki, natomiast nie odzwierciedlają jej rzeczywistej sytuacji finansowej. Sam fakt, że spółka na koniec 2013 r. osiągnęła przychód w wysokości ponad 2.000.000 zł oraz zysk w wysokości 440.000 zł nie przesądza o tym, że środki te spółka w rzeczywistości posiada - zwłaszcza że z bilansu wynika, iż w kasie i na rachunkach spółka nie posiadała żadnych środków.

III

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z treścią art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu.

W myśl art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z treści tego przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Takie stanowisko znajduje również oparcie w treści art. 252 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach.

Z powyższego wynika, że obowiązkiem podmiotu składającego wniosek o przyznanie prawa pomocy jest uprawdopodobnienie i udokumentowanie oświadczeń zawartych we wniosku. Natomiast obowiązkiem sądu jest rzetelna ocena oświadczeń i dokumentów złożonych przez wnioskodawcę pod względem spełnienia bądź niespełnienia przesłanek przyznania prawa pomocy określonych w art. 246 p.p.s.a.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w niniejszym postępowaniu Sąd I instancji wywiązał się z powyższego obowiązku w sposób należyty.

Zasadniczym powodem odmowy przyznania skarżącej przez Sąd I instancji prawa pomocy we wnioskowanym zakresie była okoliczność osiągania przez spółkę wysokich przychodów i odnotowywania jednocześnie znacznego zysku (ok. 200.000 zł), który został osiągnięty mimo prowadzonej egzekucji przez organy podatkowe i mimo spadku kwot sprzedawanych towarów i usług w pierwszych miesiącach 2014 r. W zażaleniu spółka kwestionuje tę ocenę, stwierdzając że potwierdzeniem braku po jej stronie jakichkolwiek środków finansowych jest wskazywany w piśmie Dyrektora Izby Celnej fakt umorzenia postępowań egzekucyjnych przez organy administracji ze względu na brak jakichkolwiek składników majątkowych.

Konfrontując złożone przez stronę w niniejszym postępowaniu wpadkowym oświadczenia z przedłożonymi przez nią dokumentami, Naczelny Sąd Administracyjny podziela ocenę Sądu I instancji, że skarżąca spółka nie wykazała, iż nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Podkreślić należy, że Sąd miał obowiązek ocenić aktualną sytuację majątkową strony skarżącej w kontekście przesłanek przyznania prawa pomocy. Sąd trafnie oparł się zatem na dokumentach dotyczących okresu najbliższego dacie orzekania w sprawie wniosku o przyznanie prawa pomocy, tj. deklaracjach VAT-7 za trzy pierwsze miesiące 2014 r., rachunku zysków i strat ze stanem na 31 grudnia 2014 r. oraz za poszczególne miesiące od stycznia do kwietnia 2014 r. Z dokumentów tych wynika, że na koniec 2013 r. spółka osiągnęła przychód w wysokości ponad 2.000.000 zł, a zysk za tamten rok wyniósł ponad 444.000 zł. Również w pierwszych miesiącach 2014 r. spółka odnotowała znaczny zysk (ponad 200.000 zł przy przychodzie ponad 400.000 zł). Obrazu sytuacji finansowej skarżącej, wynikającego z przedstawionych danych, nie podważa podnoszona w zażaleniu okoliczność umorzenia postępowań egzekucyjnych przez organy administracji. Z nadesłanego przez spółkę pisma Dyrektora Izby Celnej wynika, że umorzenie części postępowań egzekucyjnych nastąpiło w dniu 14 listopada 2013 r. Natomiast powołane wyżej dokumenty pozwalają na postawienie tezy, że po 14 listopada 2013 r. sytuacja finansowa spółki poprawiła się, skoro strona była w stanie osiągnąć wspomniany zysk.

Strona skarżąca, twierdząc że spółka nie posiada środków finansowych i podnosząc, że dokumenty takie, jak bilans czy rachunek zysków i strat określają jedynie wartości bilansowe, a nie rzeczywiste - nie przedstawiła jednocześnie żadnych dokumentów, które przeczyłyby ocenie Sądu I instancji na temat jej aktualnych możliwości finansowych. W szczególności spółka nie nadesłała wydruków historii posiadanych rachunków bankowych - mimo że w niniejszej sprawie była do tego dwukrotnie wzywana (zarządzenie referendarza sądowego z dnia 5 lutego 2014 r. i zarządzenie sędziego WSA z dnia 19 maja 2014 r.). Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela stanowiska autora zażalenia, że tego rodzaju dokumenty nie mają większego znaczenia. Historia posiadanych rachunków bankowych mogłaby bowiem bądź potwierdzić bądź zaprzeczyć oświadczeniu strony, że w toku rozpoznawania jej wniosku o prawo pomocy, nie dysponowała ona dostatecznymi środkami finansowymi na poniesienie kosztów postępowania.

Konkludując, prawidłowa jest ocena Sądu I instancji, że w niniejszym postępowaniu skarżąca spółka nie wykazała, iż znajduje się w sytuacji finansowej uzasadniającej przyznanie jej prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.

Ze wskazanych powodów Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.