Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt III SA/Wa 2154/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2019-05-16 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6112 Podatek dochodowy od osób fizycznych, w tym zryczałtowane formy opodatkowania
Hasła tematyczne: Podatek dochodowy od osób fizycznych
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 25, art. 17 ust. 1 pkt 9
journal: Dz.U. 2010 nr 51 poz 307
law: Ustawa z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Marta Waksmundzka-Karasińska (sprawozdawca), Sędziowie sędzia del. SO Agnieszka Baran, sędzia WSA Jacek Kaute, Protokolant referent stażysta Magdalena Frąckiewicz, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 maja 2019 r. sprawy ze skargi R. W. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. z dnia [...] czerwca 2018 r. nr [...] w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2012 r. 1) uchyla zaskarżoną decyzję, 2) zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. na rzecz R. W. kwotę 5617 zł (słownie: pięć tysięcy sześćset siedemnaście złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

W dniu 18 kwietnia 2013r. do Naczelnika Urzędu Skarbowego W. wpłynęło, złożone przez Skarżącego R. W.(dalej też jako "Strona"), zeznanie o wysokości osiągniętego dochodu w 2012 r. (PIT-38).

Dyrektor Urzędu Kontroli Skarbowej w L. na podstawie postanowienia z dnia [...] listopada 2016r. wszczął postępowanie kontrolne wobec Skarżącego w zakresie prawidłowości obliczania i wpłacania podatku dochodowego od osób fizycznych za 2012 r. od dochodów uzyskanych z odpłatnego zbycia papierów wartościowych (sprzedaż krótka) lub pochodnych instrumentów finansowych i z realizacji praw z nich wynikających oraz odpłatnego zbycia udziałów w spółkach mających osobowość prawną oraz z tytułu objęcia udziałów (akcji) w spółkach mających osobowość prawną albo wkładów w spółdzielniach w zamian za wkład niepieniężny w postaci innej niż przedsiębiorstwo lub jego zorganizowana część.

Ustalono, że w dniu 21 października 2010r. Strona, jako akcjonariusz O. S.A., działając wraz z pozostałymi akcjonariuszami ww. spółki, zawarła umowy opcji kupna akcji w kapitale zakładowym O. S.A. W wyniku zawartych umów akcjonariusze skierowali do uprawnionych nieodwołalną ofertę sprzedaży, w ramach której Strona zobowiązała się do sprzedaży łącznie 1.750.000 akcji w kapitale zakładowym ww. spółki po cenie wynikającej z umowy opcji, tj. 1,00 zł za akcję. W wykonaniu opcji kupna (trzy oświadczenia z dnia 17 maja 2012r.) N. Limited z siedzibą w Nikozji, Cypr, zarejestrowanej w Rejestrze Spółek pod numerem [...], przyjęła ofertę złożoną Spółce przez M. K., M. I., P. N., A. K.. Oferta wynikała z umów opcji kupna akcji w kapitale zakładowym O. S.A., zawartych w dniu 21 października 2010r. Ustalono także, że w dniu 21 października 2010r. R. W.(uprawniony) z: M. I., M. K., P. N., A. K.(akcjonariusze) zawarli umowę opcji kupna akcji w kapitale zakładowym O. S.A. (po zmianie nazwy C.). W wyniku zawartej umowy akcjonariusze skierowali do ww. uprawnionego nieodwołalną ofertę sprzedaży, w ramach której zobowiązali się do sprzedaży 250.000 akcji w kapitale zakładowym ww. spółki za cenę 1 zł i na warunkach określonych w umowie. W dniu 20 kwietnia 2012r. R. W. zwrócił się do: M. I., M. K., P. N., A. K. o zgodę na przeniesienie w formie aportu wszelkich przysługujących mu jako uprawnionemu praw i obowiązków jakie otrzymał na mocy umowy opcji kupna akcji z dnia 21 października 2010r., na spółkę N. Limited (utworzoną i działającą zgodnie z prawem cypryjskim, z siedzibą w Nikozji). Osoby te wyraziły zgodę na przeniesienie praw.

W dniu 30 kwietnia 2012r. Strona (zbywca) zawarła z N. Limited (nabywca) umowę przeniesienia praw i obowiązków wynikających z opisanej wyżej umowy opcji kupna akcji O. S.A. Przy czym łączna wartość wszelkich praw i obowiązków przysługujących zbywcy, wynikających z ww. umowy wynosiła 250,00 EUR i po takiej wartości były wnoszone do nabywcy, która powinna odpowiadać 250 udziałów o wartości nominalnej 1,00 EUR każdy w kapitale zakładowym nabywcy. Spółka N. zrealizowała wszystkie umowy opcji kupna akcji, zawarte 21 października 2010r. (z A. B., E. W., R. W. i P. N.) i nabyła 17 maja 2012r, 1.750.000 szt. akcji po cenie 1,00 zł. Nadto, na podstawie informacji zawartych w raporcie z dnia 15 czerwca 2012r. nr 20/2012 ustalono, że wszystkie 1.750.000 szt. akcji nabyte po cenie 1,00 zł zostały zbyte przez Spółkę N. w dniach 12 i 13 czerwca 2012r., po cenie 4,47 zł za akcję. Ustalono także, iż w 2012 r. Podatnik posiadał udziały w kapitale N. w wysokości przekraczającej 5%, przy czym przed wniesieniem wkładu niepieniężnego do spółki posiadał 250 udziałów po 1 EUR każdy. W związku z powyższym w toku postępowania kontrolnego uznano, że w przedmiotowym przypadku znajdzie zastosowanie art. 25 ustawy z dnia 26 lipca 1991r, o podatku dochodowym od osób fizycznych (t. j. Dz. U. z 2010 r. Nr 51, poz. 307, ze zm., zwanej dalej u.p.d.o.f.), w brzmieniu obowiązującym w 2012r. Skoro doszło do przeniesienia własności praw w postaci opcji na akcje wnoszonych jako aport do spółki powiązanej (N. Limited z siedzibą na Cyprze), jak również "podmiot krajowy" (R. W.) wnoszący ten aport, zgodnie z przepisami ww. ustawy, zidentyfikował i wykazał w złożonym zeznaniu podatkowym z tytułu dokonania tej czynności przychód, to okoliczności te przesądzają, że podjęte przez Stronę działania należało zdefiniować jako "transakcję" w rozumieniu § 3 ust. 3 rozporządzenia Ministra Finansów z 10 września 2009r. w sprawie sposobu i trybu określenia dochodów osób fizycznych w drodze oszacowania oraz sposobu i trybu eliminowania podwójnego opodatkowania osób fizycznych w przypadku korekty zysków podmiotów powiązanych (Dz. U. z 2014 r., poz. 1186. dalej rozporządzenie MF), w brzmieniu obowiązującym w 2012 r. i ma tu zastosowanie art. 25a u.p.d.o.f.. Transakcja podwyższenia kapitału zakładowego pokrytego wkładem niepieniężnym zawarta pomiędzy podmiotami powiązanymi została przeprowadzona na warunkach odbiegających od warunków na jakich zawierają takie transakcje podmioty niezależne. Podatnik nie dokonał wyceny przenoszonego prawa i bez uzasadnionej przyczyny, niewynikającej z rzeczywistych i obiektywnych przesłanek, określił w umowie przeniesienia praw i obowiązków wynikających z umowy opcji jego wartość na kwotę 250 EURO. tj. 1.045.50 zł. Zwrócono też uwagę, że podmioty w sprawie nie były zainteresowane ustaleniem fatycznej wartości wkładu niepieniężnego, podatnik nie wykazał dochodu jakiego należałoby oczekiwać, gdyby dana transakcja nie była zawarta pomiędzy podmiotami powiązanymi, celem ekonomicznym przedmiotowej transakcji nie było rzetelne wykazanie dochodu podatkowego z tej transakcji, a jedynie przerzucenie majątku na zagraniczny podmiot zależny opodatkowany na preferencyjnych zasadach.

Naczelnik Urzędu Celno-Skarbowego w B. ("Naczelnik"), decyzją z dnia [...] marca 2018r. nr [...] określił Skarżącemu z tytułu uzyskanego dochodu z odpłatnego zbycia papierów wartościowych i pochodnych instrumentów finansowych zobowiązanie podatkowe w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2012 r. w wysokości 189.347,00 zł.

Skarżący w odwołaniu z dnia 23 marca 2018r. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości zarzucając naruszenie art. 25 ust. 1 w zw. z art. 25a ust. 1 u.p.d.o.f.; art. 122, art. 187 § 1 i art. 191 O.p. w związku z § 6 ust. 3 pkt 1 i 4 rozporządzenia MF; art. 17 ust. 1 pkt 9 u.p.d.o.f.

Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w W. ("Dyrektor") decyzją z dnia [...] czerwca 2018r. nr [...]. utrzymał w mocy decyzję Naczelnika z dnia [...] marca 2018r. Powołał się na to, że użyte w art. 25 i art. 25a pojęcie "transakcja" należało rozumieć w sposób zakładający jego szerokie językowe znaczenie, oparte na jego słownikowej analizie, a ponadto wskazane w judykaturze utożsamione jako synonim pojęcia "umowa". W szczególności, w sprawie doszło do przeniesienia własności praw w postaci opcji na akcje wnoszonych jako aport do spółki powiązanej (N. Limited z siedzibą na Cyprze) przez podmiot krajowy Pana R. W., który zidentyfikował i wykazał w zeznaniu PIT-38 za 2012 r. przychód z dokonania tej czynności. Zdaniem Dyrektora, warunki kwestionowanej transakcji zostały ustalone lub narzucone w sposób różniący się od warunków, które ustaliłyby między sobą niezależne podmioty, w wyniku czego skarżący wykazał dochody niższe od tych, jakich należałoby oczekiwać, gdyby wymienione powiązania nie istniały. W konsekwencji Skarżący zmniejszył swoje zobowiązania podatkowe

W złożonej skardze Strona, reprezentowana przez pełnomocnika, wniosła o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji Dyrektora, zarzucając jej:

1) naruszenie art. 122, art. 187 § 1 i art. 191 O.p. w zw. z § 6 ust. 3 pkt 1 i 4 rozporządzenia MF; 2) naruszenie art. 2a O.p. w zw. z art. 84 w: zw. z art. 217 Konstytucji RP w zw. z art. 25 ust. 1 i ust. 2 i art. 25a ust. 1 u.p.d.o.f.; 3) naruszenie art. 17 ust. 1 pkt 9 u.p.d.o.f.; 4) naruszenie art. 25 ust. 1 w zw. z art. 25a ust. 1 u.p.d.o.f.

Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie. .

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna, choć nie wszystkie zarzuty podniesione w skardze zasługiwały na uwzględnienie.

Istota sporu w niniejszej sprawie dotyczy tego, czy w stanie prawnym obowiązującym w roku 2012, przychód (z kapitałów pieniężnych) z tytułu udziałów obejmowanych w spółce mającej osobowość prawną w zamian za wkład niepieniężny stanowi, zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 9 u.p.d.o.f. wartość nominalna udziałów (i wyłączone w związku z tym jest określanie przychodu w inny sposób, tj. w następstwie zastosowania art. 25 u.p.d.o.f.) – jak uważa Skarżący, czy też przychód ten może zostać inaczej określony w następstwie zastosowania art. 25 ust. 1 w zw. z art. 17 ust. 1 pkt 9 u.p.d.o.f. – jak uważa Organ.

Dalsze rozważania należy poprzedzić spostrzeżeniem, że w podobnej sprawie wypowiedział się już tutejszy Sąd w wyroku z dnia 26 kwietnia 2019 r., sygn. akt III SA/Wa 1992/18. Sąd w składzie orzekającym podziela w całości wyrażone w tym judykacie stanowisko wraz z powołaną argumentacją prawną i przyjmuje za własne.

Bez wątpienia czynność wniesienia wkładu niepieniężnego (aportu) do spółki kapitałowej mającej osobowość prawną, generuje przychód z kapitałów pieniężnych. Przepis art. 10 ust. 1 u.p.d.o.f. zawiera generalną kwalifikację przysporzeń majątkowych (w tym pkt 7 zawiera regulację, wg której źródłem przychodów są kapitały pieniężne), której uszczegółowienie znajduje się w przepisach następnych. Konkretyzacja art. 10 ust. 1 pkt 7 u.p.d.o.f. została dokonana w art. 17 ust. 1 pkt 9 u.p.d.o.f., który dotyczy przychodów z kapitałów pieniężnych. W zamian za wniesienie wkładu niepieniężnego podatnik otrzymuje udziały w spółce kapitałowej. Wniesienie wkładu niepieniężnego do spółki, niezależnie od tego, co było przedmiotem aportu, tworzy przychód z kapitałów pieniężnych. Art. 17 ust. 1 pkt 9 u.p.d.o.f. określa moment powstania obowiązku podatkowego (objęcie udziałów) oraz sposób identyfikacji wysokości osiągniętego przychodu - przychodem jest wartość nominalna objętych udziałów (por. też wyrok NSA z dnia 22 maja 2013 r. sygn. akt II FSK 1838/11; LEX nr 1335243 oraz: wyrok NSA z dnia 8 grudnia 2009 r. sygn. akt II FSK 1149/08 i wyrok WSA w Gdańsku o sygn. akt I SA/Gd 917/07 - dostępne na stronie internetowej: www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Głównymi zarzutami w sprawie są zarzuty naruszenia art. 25 ust. 1 i ust. 2 w zw. z art. 25a ust. 1 u.p.d.o.f oraz art. 17 ust. 1 pkt 9 u.p.d.o.f. Zarzuty naruszenia Konstytucji i procedury (m.in. art. 122, art. 187 § 1 i art. 191 O.p.) i ich skuteczność są konsekwencją prawidłowości sposobu rozumienia prawa materialnego.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 9 u.p.d.o.f., za przychody z kapitałów pieniężnych uważa się nominalną wartość udziałów (akcji) w spółce mającej osobowość prawną albo wkładów w spółdzielni objętych w zamian za wkład niepieniężny

Zgodnie z art. 25 ust. 1 u.p.d.o.f., jeżeli :

1) podatnik podatku dochodowego mający siedzibę (zarząd) lub miejsce zamieszkania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, zwany dalej "podmiotem krajowym", bierze udział bezpośrednio lub pośrednio w zarządzaniu przedsiębiorstwem położonym za granicą lub w jego kontroli albo posiada udział w kapitale tego przedsiębiorstwa, albo

2) osoba fizyczna lub prawna mająca miejsce zamieszkania albo siedzibę (zarząd) za granicą, zwana dalej "podmiotem zagranicznym", bierze udział bezpośrednio lub pośrednio w zarządzaniu podmiotem krajowym lub w jego kontroli albo posiada udział w kapitale tego podmiotu krajowego, albo

3) te same osoby prawne lub fizyczne równocześnie bezpośrednio lub pośrednio biorą udział w zarządzaniu podmiotem krajowym i podmiotem zagranicznym lub w ich kontroli albo posiadają udział w kapitale tych podmiotów

- i jeżeli w wyniku takich powiązań zostaną ustalone lub narzucone warunki różniące się od warunków, które ustaliłyby między sobą niezależne podmioty, i w wyniku tego podmiot nie wykazuje dochodów albo wykazuje dochody niższe od tych, jakich należałoby oczekiwać, gdyby wymienione powiązania nie istniały - dochody danego podmiotu oraz należny podatek określa się bez uwzględnienia warunków wynikających z tych powiązań.

Zanim Sąd odniesie się do wykładni wskazanych przepisów u.p.d.o.f., zasadne jest przywołanie wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego w poszerzonym składzie z dnia 20 lipca 2015 r., sygn. akt II FSK 1772/13, który dotyczy braku możliwości na tle przepisów ustawy z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych (Dz. U. z 2011 r., Nr 74, poz. 397 ze zm.) , dalej zwana "u.p.d.o.p", określania przychodu z tytułu obejmowanych udziałów (akcji) w innej wysokości niż wartość nominalna objętych udziałów (akcji) (art. 12 ust. 1 pkt 7 w zw. z art. 14 ust. 1 – 3 tej ustawy).

Zgodnie z art. 12 ust. 1 pkt 7 u.p.d.o.p. przychodami, z zastrzeżeniem ust. 3 i 4 oraz art. 14, są w szczególności nominalna wartość udziałów (akcji) w spółce albo wartość wkładów w spółdzielni objętych w zamian za wkład niepieniężny w innej postaci niż przedsiębiorstwo lub jego zorganizowana część; przepisy art. 14 ust. 1-3 stosuje się odpowiednio. Zgodnie natomiast z art. 14 tej ustawy przychodem z odpłatnego zbycia rzeczy lub praw majątkowych, z zastrzeżeniem ust. 4 i 5, jest ich wartość wyrażona w cenie określonej w umowie. Jeżeli jednak cena bez uzasadnionej przyczyny znacznie odbiega od wartości rynkowej tych rzeczy lub praw, przychód ten określa organ podatkowy w wysokości wartości rynkowej (ust.1). Wartość rynkową rzeczy lub praw majątkowych określa się na podstawie cen rynkowych stosowanych w obrocie rzeczami lub prawami tego samego rodzaju i gatunku, z uwzględnieniem w szczególności ich stanu i stopnia zużycia oraz czasu i miejsca odpłatnego zbycia (ust. 2).

We wspomnianym wyroku z 20 lipca 2015 r. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł, iż "wśród możliwych reguł interpretacyjnych dyrektywy wykładni językowej powinny mieć zawsze pierwszeństwo (por. wyrok NSA z 14 grudnia 2000 r., FSA 2/00, ONSA 2001, nr 2, poz. 49; wyrok TK z 28 czerwca 2000 r., K 25/99, OTK 2000, nr 5, poz. 141). Taka kolejność wykładni przepisów prawa nie budzi wątpliwości w piśmiennictwie (por. R. Mastalski, Wykładnia językowa w interpretacji prawa podatkowego, Przegląd Podatkowy 1999, nr 8, str. 3-5; L. Morawski, Wykładnia w orzecznictwie sądów, Toruń 2002, str. 85; B. Brzeziński, Wstęp do nauki prawa podatkowego, Toruń 2003, str. 194). W szczególności zasada ta dotyczy prawa podatkowego, którego przepisy powinny być interpretowane ściśle i w jak największym stopniu odpowiadać ich literalnemu brzmieniu. Oczywiście w procesie wykładni prawa interpretatorowi nie wolno ignorować wykładni systemowej lub funkcjonalnej poprzez ograniczenie się wyłącznie do wykładni językowej pojedynczego przepisu. Może się bowiem okazać, że sens przepisu, który się wydaje językowo jasny, okaże się wątpliwy, gdy go skonfrontujemy z innymi przepisami lub weźmiemy pod uwagę cel regulacji prawnej. Jednym z najmocniejszych argumentów o poprawności interpretacji jest okoliczność, że wykładnia językowa, systemowa i funkcjonalna dają zgodny wynik (por. postanowienie SN z 26 kwietnia 2007 r., I KZP 6/07, OSNKW 2007, nr 5, poz. 37; postanowienie NSA z 9 kwietnia 2009 r., II FSK 1885/07; wyrok NSA z 2 marca 2010 r., II FSK 1553/08, publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl; uchwała składu siedmiu sędziów NSA z 25 czerwca 2007 r., I FPS 4/06, ONSAiWSA 2007, nr 5, poz. 112; M. Zieliński, Wykładnia prawa. Zasady, reguły, wskazówki, Warszawa 2010, str. 291 i nast.; L. Morawski, Zasady wykładni prawa, Toruń 2010, str. 74 – 83; R. Mastalski, Wprowadzenie do prawa podatkowego, Warszawa 1995, str. 106).

Z treści art. 12 ust. 1 pkt 7 u.p.d.o.p. wynika, że ustawodawca określa przychód z tytułu objęcia udziałów (akcji) w zamian za wkład niepieniężny w innej postaci niż przedsiębiorstwo lub jego zorganizowana część, jako ich wartość nominalną. Jednocześnie pojęcia "wartość nominalna" ustawodawca nie zdefiniował, co przy braku takiej definicji w innych aktach prawnych obliguje Sąd do poszukiwania jego znaczenia w języku polskim. Zgodnie z definicją zawartą w Słowniku języka polskiego PWN, "wartość nominalna" oznacza "wartość emisyjną banknotów, papierów wartościowych, znaczków pocztowych itp. uwidocznioną na nich" (patrz: www.sjp.pwn.pl) . Należy zatem uznać, że wartość nominalna to taka wartość, która uwidoczniona została na określonym dokumencie (nominale), a więc już ze swej istoty ma charakter stały.

Na gruncie analizowanego przepisu wartość nominalna nie odnosi się wprost do ceny rynkowej, nie musi być więc z nią tożsama (por. wyrok WSA w Poznaniu z 23 września 2011 r., I SA/Po 522/11; A. Dembiński, Rozpoznanie przychodu w postaci wartości nominalnej udziałów objętych za aport, Biuletyn Instytutu Studiów Podatkowych 2015, nr 1, str. 51). Wskazuje na to również kontekst językowy innych przepisów ustawy. Ich analiza pozwala przyjąć, że ustawodawca rozróżnia znaczenie użytych w ustawie słów, skoro przy określeniu przychodów podatkowych posługuje się zarówno określeniem wartość rynkowa (np. w art. 12 ust. 1 pkt 9, art. 12 ust. 5, art. 14 ust. 1 u.p.d.o.p.), jak i określeniem wartość nominalna (np. w art. 10 ust. 1 pkt 6 i ust. 2, art. 17 ust. 1 pkt 19 u.p.d.o.p.). Założyć więc należy, że zgodnie z zasadami techniki prawodawczej używał on różnych zwrotów na określenie różnych pojęć, a wobec ich niezdefiniowania na potrzeby ustawy podatkowej - używa tych zwrotów w ich podstawowym i powszechnie przyjętym znaczeniu (por. § 8 ust. 1 i § 10 załącznika do rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 20 czerwca 2002 r. w sprawie "Zasad techniki prawodawczej"- Dz. U. Nr 100, poz. 908).

Istota wartości nominalnej udziałów (akcji), jako wielkości stałej, jeszcze bardziej widoczna jest na gruncie ustawy Kodeks spółek handlowych, gdzie wartość nominalna wynika wprost z umowy lub statutu danej spółki. Zmiana wartości nominalnej udziałów (akcji) może nastąpić wyłącznie w trybie przewidzianym w tym Kodeksie, na podstawie decyzji podjętej przez zgromadzenie wspólników w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością lub walne zgromadzenie akcjonariuszy w spółce akcyjnej. Wartość nominalna udziału (akcji) jest określana w momencie tworzenia spółki, podwyższenia wartości udziału lub obniżenia jego wartości. W pierwszym przypadku odpowiada ona kwotom wnoszonym na kapitał zakładowy, stanowiąc określoną część tego kapitału przypisaną do wspólnika (akcjonariusza). W przypadku podwyższenia kapitału zakładowego wartość nominalna odpowiada wartości wniesionych do spółki wkładów na podwyższenie. Wartość nominalna przy obniżeniu obliczana jest w ten sposób, że pierwotna wartość udziału jest pomniejszana o ustaloną kwotę zapisaną w umowie i bilansie.

Z powyższego wynika, że wartość nominalna udziałów (akcji) co do zasady nie podlega mechanizmom rynkowym. Niezależnie od tego, jakim spółka dysponuje majątkiem, jaką zajmuje pozycję na rynku, czy wykazuje zyski, czy straty - wartość nominalna jej udziałów (akcji ) nie ulega zmianie, poza sytuacją, w której dochodzi do utworzenia spółki, podwyższenia wartości udziałów lub obniżenia jego wartości. Dlatego też badanie, jaką wartość rynkową ma wartość nominalna udziałów (akcji) jest po prostu niemożliwe (J. Pustoł, Przychód z tytułu objęcia udziałów (akcji) w zamian za aport - jak rozumieć przepisy dotyczące odpowiedniego stosowania art. 14 ust. 1 - 3 PDOPrU i odpowiednio art. 19 PDOFizU?, Monitor Podatkowy 2008, nr 5, str. 18).

Przy czym z uwagi na brak odniesienia do wartości rynkowej, wartość nominalna udziałów (akcji) może być zarówno wartością rynkową, jak i odbiegającą od wartości rynkowej. Jak wynika bowiem z uregulowań zawartych w Kodeksie spółek handlowych, możliwe jest ustalenie wartości nominalnej udziałów (akcji) spółki kapitałowej wydanych w zamian za wkład niepieniężny w wartości innej niż ich wartość rynkowa. Należy wskazać, że w świetle postanowień art. 154 § 3 oraz art. 309 § 1 K.s.h., udziały w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością oraz akcje w spółce akcyjnej nie mogą być obejmowane poniżej ich wartości nominalnej. A contrario, ustawodawca dopuścił możliwość objęcia udziałów lub akcji powyżej ich wartości nominalnej. W takiej sytuacji, spółka kapitałowa otrzyma nadwyżkę (agio). Jednocześnie przepisy art. 154 § 3 oraz art. 396 § 2 K.s.h. obligują spółkę kapitałową, której kapitał jest podwyższany, do przelania nadwyżki na jej kapitał zapasowy.

W ocenie Sądu przedstawiony wyżej pogląd wyrażony w wyroku poszerzonego składu NSA z dnia 20 lipca 2015 r. sygn. akt II FSK 1772/13 (CBOSA), pozostaje aktualny również na gruncie u.p.d.o.f.

Z tego powodu sporna w sprawie "transakcja" wniesienia do spółki N. Limited wkładu w postaci opcje na akcje spółki O. powinna być wyceniana zgodnie z wartością (nominalną).

Pogląd ten znajduje również uzasadnienie w treści "prawotwórczej" nowelizacji art. 17 ust. 1 pkt 9 u.p.d.o.f. na mocy której, w określonych w przepisie sytuacjach, "za przychód uważa się wartość rynkową takiego wkładu" (zmiana dokonana przez art. 1 pkt 3 lit. a tiret pierwsze ustawy z dnia 5 września 2016 r. (Dz.U.2016.1550) zmieniającej nin. ustawę z dniem 1 stycznia 2017 r.). W uzasadnieniu do projektu ustawy wskazano, że "(...) interpretacja, dokonywana w orzecznictwie, oznacza, iż cel przepisu art. 17 ust. 1 pkt 9 u.p.d.o.f., który uwzględniał możliwość zmiany wysokości przychodu w sytuacjach zmierzających do unikania opodatkowania, nie zostaje osiągnięty w praktyce. Propozycja zmiany odchodzi zatem od ustalania wartości przychodu poprzez odnoszenie się do wartości nominalnej obejmowanych udziałów, na rzecz określenia tego przychodu w wartości wkładu ustalonego w umowie spółki lub w podobnym akcie".

Wskazana wykładnia art. 17 ust. 1 pkt 9 u.p.d.o.f. w zw. z art. 19 u.p.d.o.f. (i argumentacja leżąca u podstaw tej wykładni) nie pozostaje bez wpływu na wykładnię rozpatrywanego art. 25 tej ustawy.

Zgodnie z art. 25 ust. 1 u.p.d.o.f. jeżeli występują określone w tym przepisie powiązania między podatnikiem podatku dochodowego mającego siedzibę (zarząd) lub miejsce zamieszkania w Polsce a podmiotem zagranicznym (pkt 1-3) i – co szczególnie istotne w niniejszej sprawie - jeżeli w wyniku takich powiązań zostaną ustalone lub narzucone warunki różniące się od warunków, które ustaliłyby między sobą niezależne podmioty (co skutkuje zaniżeniem lub niewykazywaniem dochodów), wówczas dochody oraz należny podatek określa się bez uwzględnienia warunków wynikających z tych powiązań. Hipoteza normy prawnej wynikającej z art. 25 ust.1 u.p.d.o.f. obejmuje sytuację gdy łącznie spełnione są trzy warunki, tj. występują powiązania, o których mowa w art. 25 ust. 1 pkt 1-3 u.p.d.o.f. (warunek pierwszy); zostały ustalone lub narzucone warunki różniące się od warunków, które ustaliłyby między sobą niezależne podmioty – co jest wynikiem tych powiązań (warunek drugi) oraz w następstwie powyższego dochodzi do niewykazywania dochodów albo wykazywania zaniżonych dochodów (warunek trzeci).

Z powyższego wynika, że zastosowanie przepisu art. 25 ust. 1 i nast. u.p.d.o.f. uzależnione jest m.in. od tego, że zostały ustalone (narzucone) warunki inne niż ustaliłyby między sobą niezależne podmioty (warunek drugi), czyli warunki nierynkowe. Jak wskazuje się w doktrynie regulacja z art. 25 u.p.d.o.f. należy do regulacji prawnych – przewidzianych w ramach walki ze zjawiskiem przerzucania dochodów w prawie międzynarodowym, jak i w ustawodawstwach krajowych – których istotą jest przede wszystkim możliwość oszacowania dochodów z transakcji pomiędzy podmiotami powiązanymi na takim poziomie, jaki byłby osiągnięty z transakcji mającej miejsce na warunkach rynkowych. (por. Bartosiewicz Adam, Kubacki Ryszard, PIT. Komentarz, wyd. V, LEX 2015, komentarz do art. 25).

Zastosowanie art. 25 ust. 1 i nast. u.p.d.o.f. do przychodu, o którym mowa w art. 17 ust. 1 pkt 9 u.p.d.o.f, który to przychód z udziałów (akcji) w spółce mającej osobowość prawną albo wkładów w spółdzielni objętych w zamian za wkład niepieniężny ustala się, zgodnie z tym przepisem, według nominalnej wartości udziału (akcji), wymaga zatem ustalenia (gdyż jest to jeden z warunków zastosowania wspomnianego przepisu), że nominalna wartość udziału (akcji) – objętych w zamian za wkład niepieniężny – ma charakter nierynkowy. Jednocześnie jak wskazano wyżej (co stwierdził w cytowanym wyżej wyroku Naczelny Sąd Administracyjny) wartość nominalna udziałów (akcji) co do zasady nie podlega mechanizmom rynkowym. Niezależnie od tego, jakim spółka dysponuje majątkiem, jaką zajmuje pozycję na rynku, czy wykazuje zyski, czy straty - wartość nominalna jej udziałów (akcji ) nie ulega zmianie, poza sytuacją w której dochodzi do utworzenia spółki, podwyższenia wartości udziałów lub obniżenia jego wartości. Dlatego też badanie, jaką wartość rynkową ma wartość nominalna udziałów (akcji) jest po prostu niemożliwe.

Zważywszy na to, że wartość nominalna udziałów (akcji) co do zasady nie podlega mechanizmom rynkowym (i nie bada się w związku z tym jaką wartość rynkową ma wartość nominalna udziałów (akcji), względem przychodu, o którym mowa w art. 17 ust. 1 pkt 9 u.p.d.o.f, który to przychód z udziałów (akcji) w spółce mającej osobowość prawną albo wkładów w spółdzielni objętych w zamian za wkład niepieniężny zgodnie z tym przepisem, ustala się, według nominalnej wartości udziału (akcji), nie znajduje, w ocenie Sądu, zastosowania art. 25 ust. 1 u.p.d.o.f., gdyż warunkiem zastosowania art. 25 ust. 1 u.p.d.o.f. jest ustalenie, że wartość nominalna udziałów (akcji) ma wartość nierynkową – czego nie ustala się.

Konsekwencją uznania braku możliwości stosowania przepisu art. 25 u.p.d.o.f. względem przychodu, o którym mowa w art. 17 ust. 1 pkt 9 u.p.d.o.f. i stwierdzonego naruszenia w tym zakresie, jest brak konieczności dokonywania wykładni terminu "transakcja", o którym mowa w art. 25a ust. 1 u.p.d.o.f. celem ustalenia, czy termin ten obejmuje również czynność dysponowania prywatnym majątkiem celem wyposażenia spółki kapitałowej przez jej wspólnika w majątek pozwalający na rozpoczęcie przez nią działalności podjętą przez podatnika niedziałającego w charakterze podatnika (Skarżący z powyższego w ramach zarzutu skargi wywodził brak zasadności zastosowania art. 25 u.p.d.o.f.). Dokonana przez Sąd wykładnia art. 25 powoduje, że przepis ten nie znajduje zastosowania względem przychodu, o którym mowa w art. 17 ust. 1 pkt 9 u.p.d.o.f. również wówczas, gdy przedmiotowa czynność (wniesienia wkładu niepieniężnego w zamian za udziały) realizowana jest w ramach dysponowania prywatnym majątkiem celem wyposażenia spółki kapitałowej przez jej wspólnika w majątek pozwalający na rozpoczęcie przez nią działalności podjętą przez podatnika niedziałającego w charakterze podatnika niezależnie od tego, czy czynność jest czy nie jest kwalifikowana jako transakcja, o której mowa w art. 25a ust. 1 u.p.d.o.f. Uznając, że art. 25 u.p.d.o.f. w zw. z art. 25a u.p.d.o.f. znajduje zastosowanie względem przychodu, o którym mowa w art. 17 ust. 1 pkt 9 u.p.d.o.f. Organ naruszył te przepisy.

Wobec braku możliwości stosowania art. 25 u.p.d.o.f. względem przychodu, o którym mowa w art. 17 ust. 1 pkt 9 u.p.d.o.f. brak było podstaw do stosowania przez Organ w tym celu przepisów rozporządzenia Ministra Finansów z 10 września 2009 r. w sprawie sposobu i trybu określenia dochodów osób fizycznych w drodze oszacowania oraz sposobu i tryby eliminowania podwójnego podatkowania osób fizycznych w przypadku korekty zysków podmiotów powiązanych (t.j. Dz. U. z 2014, poz. 1186 ze zm.) i stosując te przepisy Organ je naruszył (w tym zakresie stwierdzone naruszenie ma szerszy zakres niż sformułowany w pierwszym zarzucie skargi -gdzie zarzucono naruszenie art. 122, art. 187 §1 i art. 191 O.p. w związku z §3 ust. 3 pkt 1 i 4 tego rozporządzenia poprzez niepodjęcie wszelkich niezbędnych działań w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego raz załatwienia sprawy).

Jednocześnie nie doszło, w ocenie Sądu, do naruszenia art. 2a O.p. w zw. z art. 84 Konstytucji (każdy jest obowiązany do ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych, w tym podatków, określonych w ustawie) w zw. z art. 217 Konstytucji (nakładanie podatków, innych danin publicznych, określanie podmiotów, przedmiotów opodatkowania i stawek podatkowych, a także zasad przyznawania ulg i umorzeń oraz kategorii podmiotów zwolnionych od podatków następuje w drodze ustawy) polegającego na nierozstrzygnięciu na korzyść Podatnika uwidocznionych wątpliwości co do treści art. 25 ust. 1 i 2 w zw. z art. 25a ust. 1 u.p.d.o.f. W ocenie Sądu, w rozpatrywanej sprawie nie doszło do sytuacji, w której występowałyby niedające się usunąć wątpliwości co treści przepisów prawa podatkowego (czego wyrazem jest przedstawiona wyżej interpretacja przepisów art. 25 ust. 1 i 2 w zw. z art. 25a ust. 1 u.p.d.o.f. dokonana bez zastosowania art. 2a O.p.), a co za tym idzie brak było przesłanek do zastosowania przedmiotowej zasady (i jej niezastosowanie nie stanowi naruszenia).

Mając na uwadze powyższe okoliczności, uznając skargę za uzasadnioną, Sąd uchylił zaskarżoną decyzję, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a.

Ponownie prowadząc postępowanie organy uwzględnią powyższe wskazania Sądu, przyjmując że w wartość nominalna, o której mowa w art. 17 ust. 1 pkt 9 u.p.d.o.f. nie powinna być redefiniowana, jak też brak jest podstaw do zastosowania art. 25 i art. 25a u.p.d.o.f. w sprawie. Wobec naruszenia prawa materialnego zbyteczne było badanie zarzutów proceduralnych, będących konsekwencją naruszenia prawa materialnego.

O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a. w zw. art. 205 § 2 w zw. 205 § 4 p.p.s.a..

.