Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt II SA/Gd 481/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2022-09-28 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jolanta Górska (spr.) Asesor WSA Justyna Dudek-Sienkiewicz Asesor WSA Wojciech Wycichowski po rozpoznaniu w Gdańsku w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 28 września 2022 r. sprawy ze skargi B. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 13 kwietnia 2022 r., nr SKO Gd/5438/21 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku na rzecz skarżącej B. R. kwotę 480 zł (czterysta osiemdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Skarga B. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 13 kwietnia 2022 r., nr SKO Gd/5438/21, wniesiona została w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy:

W dniu 8 grudnia 2020 r. skarżąca złożyła do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w P. wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad niepełnosprawną matką – T. P.

Wójt Gminy Pruszcz Gdański decyzją z dnia 28 stycznia 2021 r., odmówił przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia, powołując się na negatywną przesłankę z art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych. Decyzja ta została uchylona przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku decyzją z dnia 23 lipca 2021 r. a sprawa została przekazana do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji.

Po ponownym rozpoznaniu sprawy, Wójt Gminy Pruszcz Gdański decyzją z dnia 15 września 2021 r., nr GOPS.ŚR.OD.4332.5.2021, wydaną na podstawie art. 17 ust. 1 i art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2020 r., poz. 111 z poźn. zm.), odmówił przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.

Wójt uznał bowiem, że skarżąca nie spełnia przesłanki określonej w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, zgodnie z którym prawo do świadczenia pielęgnacyjnego przysługuje jeśli niepełnosprawność powstała nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia. Matka skarżącej posiada zaś orzeczenie o niepełnosprawności z dnia 4 listopada 2014 r. wydane na stałe, z którego wynika, że w chwili powstania niepełnosprawności była ona w wieku 32 lat.

Jednocześnie, Wójt wskazał, że podczas przeprowadzonego w dniu 24 sierpnia 2021 r. wywiadu środowiskowego ustalono, że skarżąca zamieszkuje wspólnie z matką. Matka skarżącej ma 72 lata i jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym (jest osobą niewidomą). Otrzymuje ona rentę wraz z zasiłkiem pielęgnacyjnym. Skarżąca sprawuje bezpośrednią opiekę nad matką już od 35 lat. Przygotowuje całodzienne posiłki, utrzymuje w domu porządek, pomaga przy potrzebach fizjologicznych, toalecie porannej i wieczornej, robi pranie, załatwia sprawy urzędowe, umawia wizyty lekarskie, wykupuje leki. Matka skarżącej, ze względu na swoją niepełnosprawność nie może przebywać sama przez dłuższy czas. Nie jest ona osobą leżącą, po domu porusza się samodzielnie. Natomiast na zewnątrz mieszkania wychodzi przy pomocy córki. Pozostając bez opieki stwarza dla siebie zagrożenie, np. może się przewrócić lub spaść ze schodów. W związku z tym, że skarżąca już od 35 lat współuczestniczy w życiu matki, nie była aktywna zawodowo, obecnie ze względu na stan zdrowia matki nie chce być aktywna zawodowo. Skarżąca nie podejmuje zatrudnienia z uwagi na stan zdrowia matki.

Skarżąca złożyła odwołanie od powyższej decyzji, zarzucając jej:

1. naruszenie prawa materialnego mającego istotny wpływ na wynik sprawy poprzez błędne zastosowanie normy prawnej wyrażonej w art. 17 ust. 1b pkt 1 i 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych bez uwzględnienia okoliczności, iż na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez to naruszenie art. 7 i art. 190 ust. 1 Konstytucji RP;

2. naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 § 1, art. 7 w zw. z art. 80 k.p.a., poprzez nie wyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, przyjęcie, iż sam fakt zwrócenia się z przedmiotowym wnioskiem przez skarżącą, tj. córkę dorosłej osoby wymagającej opieki, skutkuje brakiem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i zwalnia organy rozstrzygające w sprawie z podejmowania działań zmierzających do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, pozwalającego na wydanie rozstrzygnięcia z uwzględnieniem słusznego interesu strony.

Zaskarżoną w niniejszej sprawie decyzją z dnia 13 kwietnia 2022 r., wydaną na podstawie art. 17 i art. 24 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2022 r., poz. 615), Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

Kolegium uznało bowiem, że organ I instancji prawidłowo odmówił przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia. Wprawdzie, niespełnienie przesłanki z art. 17 ust. 1b ustawy oświadczeniach rodzinnych nie mogło stanowić uzasadnienia dla odmowy przyznania tego świadczenia, jednakże, w niniejszej sprawie, zdaniem Kolegium, nie została spełniona przesłanka warunkująca przyznanie tego świadczenia z art. 17 ust. 1 ustawy. Brak jest bowiem związku przyczynowo–skutkowego pomiędzy sprawowaniem opieki nad matką skarżącej a rezygnacją z pracy zarobkowej i jej niepodejmowaniem przez skarżącą.

Kolegium wskazało, że matka skarżącej urodziła się w 1949 r. i legitymuje się wydanym na stałe orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności z dnia 4 listopada 2014 r., w którym stwierdzono, że jej niepełnosprawność istnieje od 32 roku życia, zaś znaczny stopień niepełnosprawności datuje się od dnia 26 sierpnia 2014 r. Zgodnie z tym orzeczeniem matka skarżącej wymaga stałej lub długotrwałej pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Matka skarżącej jest wdową, zamieszkuje wspólnie z córką. W trakcie przeprowadzonego w dniu 24 sierpnia 2021 r. wywiadu środowiskowego ustalono, że matka skarżącej jest niewidoma, czuje się dobrze, jednak nie może pozostać sama w domu przez dłuższy czas, gdyż nie poradziłaby sobie sama. Nie jest osobą leżącą, po domu porusza się samodzielnie. Poza domem porusza się tylko przy pomocy skarżącej. Posiłki przygotowane przez skarżącą spożywa samodzielnie i samodzielnie korzysta z toalety. Gdyby pozostała sama w domu, mogłaby stworzyć dla siebie zagrożenie, przykładowo przewrócić się lub spaść ze schodów. Skarżąca sprawuje opiekę nad matką, nie pracuje i nie jest rejestrowana jako osoba bezrobotna. Obecnie ma 54 lata. Podczas wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 12 maja 2020 r. ustalono, że skarżąca jest zaangażowana w pomaganie matce poprzez: stałe podawanie leków, organizowanie comiesięcznych wizyt u lekarzy specjalistów, sprawowanie opieki nocnej, przygotowanie posiłków, pomoc w czynnościach higienicznych (toaleta poranna i wieczorna), załatwianie spraw urzędowych, wykupywanie leków, robienie zakupów i prowadzenie gospodarstwa domowego, w razie potrzeby wzywanie pogotowania, lekarza rodzinnego, pielęgniarki. W trakcie wywiadu przeprowadzonego w dniu 24 sierpnia 2021 r. ustalono, że skarżąca opiekuje się matką od 35 lat. Przed podjęciem się sprawowania opieki nad matką nie była aktywna zawodowo. Obecnie, z uwagi na stan zdrowia matki, nie chce być aktywna zawodowo.

Zdaniem Kolegium, z powyższego nie wynika, aby skarżąca zrezygnowała z aktywności zawodowej z uwagi na sprawowaną opiekę. Okolicznością bezsporną jest to, że skarżąca nigdy nie była aktywna zawodowo. Obecnie ma 54 lata, a podała, że opiekę nad matką sprawuje od 35 lat, czyli od 1986 r. Według orzeczenia o niepełnosprawności matka skarżącej jest niepełnosprawna od 32 roku życia, tj. od 1981 r., zaś niepełnosprawna w stopniu znacznym od dnia 26 sierpnia 2014 r. Skoro skarżąca nigdy i nigdzie nie pracowała zarobkowo, podjęcie się sprawowania opieki nad matką nie wiązało się w jej przypadku z koniecznością odejścia z pracy.

Zdaniem Kolegium w przypadku skarżącej nie może też być mowy o niemożności rozpoczęcia aktywności zawodowej z uwagi na opiekę nad matką. Wprawdzie skarżąca podała, że matką opiekuje się od 35 lat, czyli od momentu, w którym miała 19 lat, jednakże matka skarżącej za osobę niepełnosprawną w stopniu znacznym uznana została dopiero od dnia 26 sierpnia 2014 r.

Nadto, w ocenie Kolegium, w przypadku skarżącej nie zachodzi również sytuacja, w której jest ona zmuszona do niepodejmowania pracy zarobkowej z uwagi na rozmiary opieki nad matką. Przede wszystkim, wskazanie w orzeczeniu o niepełnosprawności, że osoba niepełnosprawna wymaga stałej lub długotrwałej pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji nie oznacza automatycznie, że osoba ta wymaga wielogodzinnej, nieprzerwanej obecności opiekuna. Matka skarżącej jest bowiem jest w dużym stopniu samodzielna. Sama spożywa przygotowane posiłki, sama porusza się po mieszkaniu i sama załatwia potrzeby fizjologiczne. Nie podejmuje zachowań nieracjonalnych.

We wniesionej do Sądu skardze skarżąca wniosła o uchylenie zarówno zaskarżonej decyzji, jak i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, zarzucając naruszenie:

1. prawa materialnego mającego istotny wpływ na wynik sprawy poprzez dokonanie błędnej wykładni przepisu art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych:

- zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie przez organ, że brak jest związku pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą a sprawowaniem przez nią opieki nad matką, podczas gdy w przedmiotowej sprawie taki związek przyczynowo - skutkowy istnieje, skoro w chwili podejmowania decyzji w sprawie skarżąca faktycznie jest pozbawiona możliwości podjęcia zatrudnienia z uwagi na konieczność sprawowania opieki;

- zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie przez organ, że zakres opieki świadczony przez skarżącą nie wypełnia ww. dyspozycji, podczas gdy w rozumieniu ww. przepisu osoba niepełnosprawna w stopniu znacznym wymaga - w zależności od rodzaju schorzenia oraz aktualnego stanu zdrowia opieki stałej lub długotrwałej, lecz niekoniecznie całodobowej.

2. przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 6,

art. 8, art. 9, art. 77 § 1, art. 7 w zw. z art. 80 k.p.a., poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy tj. faktycznego zakresu opieki skarżącej nad matką oraz związku przyczynowego pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą a pogorszającym się stanem zdrowia jej matki, determinującym konieczność stałego sprawowania opieki, co skutkuje brakiem ustalenia prawa skarżącej do świadczenia pielęgnacyjnego.

W odpowiedzi na skargę, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku wniosło o jej oddalenie, w pełni podtrzymując stanowisko i argumentację zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny, zważył co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Przeprowadzona przez Sąd, na podstawie art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2021 r., poz. 137) oraz art. 3 § 2 pkt 1 w zw. z art. 135 i art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przez sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r., poz. 329 ze zm.) - zwanej dalej p.p.s.a., kontrola legalności wykazała, że decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 13 kwietnia 2022 r. wydana została z naruszeniem przepisów prawa.

Materialnoprawną podstawą rozstrzygnięć organów obu instancji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2022 poz. 615), zwaną u.ś.r.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Natomiast przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.

Podkreślić należy, że przepis powyższy winien być, jak słusznie wskazało orzekające Kolegium, interpretowany z uwzględnieniem wiążącego, w myśl art. 190 Konstytucji RP, wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, z którego wynika, że w odniesieniu do grupy opiekunów osób, których niepełnosprawność wymagająca opieki powstała po ukończeniu 18 roku życia, przesłanka nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego utraciła cechę konstytucyjności. W konsekwencji przysługiwanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tej grupie osób należy rozpatrywać bez wskazanej przesłanki. Organy administracji rozstrzygające o prawie do świadczenia pielęgnacyjnego mają zatem obowiązek procedować w oparciu o przepisy u.ś.r. z wyłączeniem tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., która z dniem wejścia w życie wyroku Trybunału Konstytucyjnego, tj. w dniu 23 października 2014 r., została ostatecznie uznana za niekonstytucyjną.

W niniejszej sprawie bezsporne jest, że zarówno okoliczność posiadania przez matkę skarżącej orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności z dnia 4 listopada 2014 r., jak i zaliczenie skarżącej do kręgu podmiotów zobowiązanych do opieki i uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego.

Istota sporu pomiędzy skarżącą a organem dotyczy natomiast istnienia związku przyczynowo – skutkowego pomiędzy koniecznością rezygnacji (niepodejmowania) zatrudnienia przez skarżącą a potrzebą sprawowania stałej opieki nad matką niepełnosprawnym w stopniu znacznym, wymagającym stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

Z przepisu art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, że osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne musi sprawować opiekę nad osobą niepełnosprawną w takim wymiarze, że w związku z tym rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a między obiema tymi okolicznościami zachodzi bezpośredni związek przyczynowy. Oznacza to, że w każdej sprawie o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego istotna jest ocena, czy zakres i rozmiar sprawowanej przez wnioskodawcę opieki nad osobą niepełnosprawną wypełnia ustawowe przesłanki warunkujące przyznanie tego uprawnienia, oraz czy istnieje opisany wyżej związek przyczynowo - skutkowego.

Zdaniem Sądu, ocena dokonana Kolegium dotycząca sprawowanej przez skarżącą opieki i braku związku przyczynowo – skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia a zakresem niezbędnej opieki i pomocy niepełnosprawnej w stopniu znacznym matce jest nieprawidłowa.

Z akt sprawy wynika, że wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego został złożony przez skarżącą z uwagi na niepełnosprawność matki potwierdzoną stosownym orzeczeniem, w którym wskazano na jej znaczny stopnień, a okoliczność ta została uznana za niepodważalną. Ocena stanu zdrowia i sprawności matki skarżącej nastąpiła przed złożeniem wniosku o przyznanie przedmiotowego świadczenia, co nie wyklucza ziszczenia się przesłanek warunkujących przyznanie świadczenia w dacie złożenia wniosku przez skarżącą.

Ustawodawca na potrzeby przepisów u.ś.r. stworzył wykaz definicji ustawowych, który w art. 3 pkt 21 u.ś.r. wskazuje wprost, iż znaczny stopień niepełnosprawności oznacza:

a) niepełnosprawność w stopniu znacznym w rozumieniu przepisów o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych,

b) całkowitą niezdolność do pracy i samodzielnej egzystencji orzeczoną na podstawie przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych,

c) stałą albo długotrwałą niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym i do samodzielnej egzystencji albo trwałą lub okresową całkowitą niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym i do samodzielnej egzystencji, orzeczoną na podstawie przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników w celu uzyskania świadczeń określonych w tych przepisach,

d) posiadanie orzeczenia o zaliczeniu do I grupy inwalidów,

e) niezdolność do samodzielnej egzystencji orzeczoną na podstawie przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych lub przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników.

Przywołany wyżej przepis odsyła do definicji określonych w ustawie z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz.U z 2021 r., poz. 573). W art. 4 ust. 1 ustawy o rehabilitacji określono, iż do znacznego stopnia niepełnosprawności zalicza się osobę z naruszoną sprawnością organizmu, niezdolną do pracy albo zdolną do pracy jedynie w warunkach pracy chronionej i wymagającą, w celu pełnienia ról społecznych, stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innych osób w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji. Jednocześnie wydane na podstawie art. 6c ust. 9 ustawy o rehabilitacji rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 15 lipca 2003 r. w sprawie orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności (Dz.U. 2018 r., poz. 2027) w § 29 ust. 1 określa standardy w zakresie kwalifikowania do znacznego stopnia niepełnosprawności, które zawierają kryteria określające skutki naruszenia sprawności organizmu powodujące:

1) niezdolność do pracy - co oznacza całkowitą niezdolność do wykonywania pracy zarobkowej z powodu fizycznego, psychicznego lub umysłowego naruszenia sprawności organizmu;

2) konieczność sprawowania opieki - co oznacza całkowitą zależność osoby od otoczenia, polegającą na pielęgnacji w zakresie higieny osobistej i karmienia lub w wykonywaniu czynności samoobsługowych, prowadzeniu gospodarstwa domowego oraz ułatwiania kontaktów ze środowiskiem;

3) konieczność udzielania pomocy, w tym również w pełnieniu ról społecznych - co oznacza zależność osoby od otoczenia, polegającą na udzieleniu wsparcia w czynnościach samoobsługowych, w prowadzeniu gospodarstwa domowego, współdziałania w procesie leczenia, rehabilitacji, edukacji oraz w pełnieniu ról społecznych właściwych dla każdego człowieka, zależnych od wieku, płci, czynników społecznych i kulturowych.

W ust. 2 § 29 powołanego wyżej rozporządzenia prawodawca jednocześnie wskazał, że przez długotrwałą opiekę i pomoc w pełnieniu ról społecznych rozumie się konieczność jej sprawowania przez okres powyżej 12 miesięcy w zakresie, o którym mowa w ust. 1 pkt 2 i 3. Przy dokonywaniu ustaleń orzeczniczych uwzględniono więc m.in. sprawność psychofizyczną organizmu w zakresie zdolności do samodzielnego zaspakajania podstawowych potrzeb życiowych, konieczność stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innej osoby w zaspakajaniu podstawowych potrzeb życiowych.

Należy więc uznać, że z przepisu art. 17 ust. 1 u.ś.r., w przypadku osoby wymagającej opieki, legitymującej się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, nie można wyprowadzić imperatywu sprawowania opieki w odpowiednim zakresie jako przesłanki warunkującej przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, negując wymagania dotyczące sposobu i intensywności opieki nad niepełnosprawną osobą, określone w orzeczeniu o niepełnosprawności właściwego organu (tak wyrok WSA w Gdańsku z dnia 24 marca 2022 r., sygn. akt III SA/Gd 1045/21, dostępny https://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Zarówno organy, jak i Sąd, nie są uprawnieni w niniejszym postępowaniu do kwestionowania orzeczenia o niepełnosprawności. Przy czym, należy zaznaczyć, że samo posiadanie orzeczenia nie przesądza o tym, że opiekun osoby legitymującej się takim orzeczeniem, sprawuje opiekę, która uprawnia do przyjęcia związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z pracy a sprawowaniem opieki nad bliską osobą niepełnosprawną. Istnienie tego związku podlega bowiem ocenie w każdej indywidulanej sprawie.

Opieka nad chorym bliskim musi spełniać przede wszystkim cechę stałości lub długotrwałości. Niniejsze wyklucza zatem sprawowanie czynności opiekuńczych sporadycznie, nie oznacza to jednak stricte opieki całodobowej (por. wyrok NSA z dnia 2 lutego 2017 r., sygn. akt I OSK 2201/15, https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Równie istotnym czynnikiem wpływającym na zasadność przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest ustalenie, że sprawowanie opieki przez wnioskodawcę w sposób rzeczywisty uniemożliwia podjęcie lub dalsze wykonywanie pracy zarobkowej, gdyż wskazane świadczenie nie jest wynagrodzeniem za opiekę nad niepełnosprawnym lecz swoistą rekompensatą za brak możliwości w związku z tym podjęcia i kontynuowania działalności zarobkowej (por. wyrok NSA z dnia 13 maja 2015 r., sygn. akt I OSK 2820/13, https://orzeczenia.nsa.gov.pl).

W trakcie prowadzonego w niniejszej sprawie postępowania ustalono, że skarżąca zamieszkuje wraz ze swoją matką. W trakcie przeprowadzonego w dniu 24 sierpnia 2021 r. wywiadu środowiskowego ustalono, że matka skarżącej jest niewidoma, czuje się dobrze, jednak nie może pozostać sama w domu przez dłuższy czas, gdyż nie poradziłaby sobie sama. Nie jest osobą leżącą, po domu porusza się samodzielnie ale poza domem porusza się tylko przy pomocy skarżącej. Posiłki przygotowane przez skarżącą spożywa samodzielnie i samodzielnie korzysta z toalety. Gdyby pozostała sama w domu, mogłaby stworzyć dla siebie zagrożenie, przykładowo przewrócić się lub spaść ze schodów. Podczas wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 12 maja 2020 r. ustalono, że skarżąca jest zaangażowana w pomaganie matce poprzez: stałe podawanie leków, organizowanie comiesięcznych wizyt u lekarzy specjalistów, sprawowanie opieki nocnej, przygotowanie posiłków, pomoc w czynnościach higienicznych (toaleta poranna i wieczorna), załatwianie spraw urzędowych, wykupywanie leków, robienie zakupów i prowadzenie gospodarstwa domowego, w razie potrzeby wzywanie pogotowania, lekarza rodzinnego, pielęgniarki.

Z powyższego, zdaniem Sądu, wynika, że skarżąca sprawuje opiekę nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką codziennie od godzin porannych do wieczornych, a nawet w nocy. Skarżąca świadczy pomoc i opiekę matce samodzielnie, nikt jej w tych czynnościach nie pomaga.

Zauważyć przy tym należy, że artykuł 17 ust. 1 u.ś.r. nie uzależnia otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego od sprawowania opieki nieustannie przez całą dobę (por. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 9 czerwca 2022 r., sygn. akt III SA/Gd 215/22, https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Warunku "stałej" opieki, nie można bowiem rozumieć jako wykonywania opieki nieustannie i przez 24 godziny na dobę, lecz ma to być stała, w sensie trwałości, a ciągła w sensie rozciągłości w czasie, opieka nad niepełnosprawną osobą, której zakres wyznaczony jest niepełnosprawnością osoby wymagającej opieki. W zakres opieki wchodzą zarówno czynności opiekuńcze związane z obsługą chorego, jak i prowadzenie gospodarstwa domowego, gdyż osoba ze znacznym stopniem niepełnosprawności, nie może - co do zasady - sama wykonywać tych czynności, a są one niezbędne do codziennego funkcjonowania. (zob. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 19 lipca 2022 r., sygn. akt II SA/Po 354/22, https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Opieka, o jakiej mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., nie dotyczy przy tym wyłącznie niezdolnej do samodzielnej egzystencji osoby leżącej. Za niezdolne do samodzielnej egzystencji z mocy ustawy uznano także osoby cierpiące na schorzenia nieskutkujące brakiem możliwości poruszania się, a konieczność sprawowania nad nimi stałej lub długotrwałej opieki oceniać należy w świetle rodzaju schorzeń oraz sprawności psychofizycznej danej osoby. Pamiętać należy, że rezygnacja z zatrudnienia w związku z opieką nad osobą potrzebującą oznacza całkowite poświęcenie się na rzecz drugiej osoby, co stanowi wielokrotnie o poświęceniu fizycznym oraz psychicznym. Okoliczności powyższe muszą niewątpliwie być uwzględniane również w sytuacji przyznawania świadczeń pielęgnacyjnych. Orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności jest wystarczające do przyjęcia, że stała lub długotrwała opieka jest konieczna, tylko zmiana tego orzeczenia we właściwym trybie przez odpowiednie organy pozwala na odmienną ocenę (por. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 21 czerwca 2022 r., sygn. akt II SA/Po 20/22, https://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Konfrontacja potwierdzonego w orzeczeniu znacznego stopnia niepełnosprawności matki skarżącej wymagającego stałej lub długotrwałej opieki innej osoby w związku ze stwierdzoną znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji ze wskazanymi czynnościami opiekuńczymi świadczonymi jej w sposób ciągły i stały przez skarżącą, nie pozostawia, w ocenie Sądu, wątpliwości, że zakres tej opieki i pomocy uniemożliwia skarżącej podjęcie zatrudnienia w jakimkolwiek wymiarze. Tym bardziej, że, jak stwierdzono, matka skarżącej jest niewidoma i nie może pozostać sama w domu przez dłuższy czas, gdyż nie poradziłaby sobie sama. Gdyby pozostała sama w domu, mogłaby stworzyć dla siebie zagrożenie, przykładowo przewrócić się lub spaść ze schodów.

Przy tym, organ nie przedstawił żadnych przekonywujących argumentów przemawiających za możliwością pogodzenia niezbędnej opieki nad matką z określonym zajęciem zarobkowym. Już tylko fakt znacznie ograniczonej, potwierdzonej przez właściwy organ, możliwości matki skarżącej do samodzielnej egzystencji, spowodowany obciążającymi ją licznymi i poważnymi schorzeniami, wyznacza zakres niezbędnej pomocy innej osoby, którą wypełniają czynności opiekuńcze i inne czynności życia codziennego wykonywane przez skarżącą, których niezbędności nie zdołały poważyć organy. Wszystkie wskazane czynności są konieczne, aby zapewnić osobie ograniczonej w możliwościach samodzielnej egzystencji właściwe warunki życia i zadbać o jej dobrostan adekwatnie do wieku i stopnia niepełnosprawności. Z zakresu tych czynności nie można wykluczyć zwykłych czynności życia codziennego, takich jak sprzątanie, gotowanie, robienie zakupów, którym osoba o znacznym stopniu niepełnosprawności nie może sprostać ze względu na swoje ograniczenia zdrowotne.

Nie jest zaś zasadne argumentowanie przez Kolegium, że skoro dotąd skarżąca nie podjęła próby uzyskania zatrudnienia czy zarobkowania w inny sposób to brak jest związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia a sprawowaniem opieki nad matką. W razie spełnienia przesłanek ustawowych odmowa przyznania świadczenia pielęgnacyjnego nie może zostać oparta jedynie na negatywnej (nawet jeżeli w jakimś stopniu osadzonej w okolicznościach sprawy) ocenie dotychczasowej aktywności (czy też braku aktywności) wnioskodawcy na rynku pracy (zob. wyrok WSA W Poznaniu z dnia 26 sierpnia 2022 r., sygn. akt II SA/Po 432/22, https://orzeczenia.nsa.gov.pl).

W ocenie Sądu, ze zgromadzonych w sprawie dowodów wynika, że opieka sprawowana przez skarżącą jest codzienna i ciągła, a ponadto jej zakres uniemożliwia skarżącej podjęcie pracy zarobkowej w jakimkolwiek wymiarze z uwagi na potrzeby matki związane z jej stopniem niepełnosprawności i stanem zdrowia. Materiał dowodowy nie potwierdza stanowiska przeciwnego organów w powyższym zakresie. Należy bowiem uwzględnić, że czynności opiekuńcze świadczone osobie niepełnosprawnej w stopniu znacznym, ze znacznie ograniczonymi możliwościami samodzielnej egzystencji, wymagają większej niż przeciętnie intensyfikacji i systematyczności, gdyż ich podmiotem jest osoba niepełnosprawna, cierpiąca na przewlekłe, pogłębiające się schorzenia i wymagająca specjalistycznego leczenia. Nie można bagatelizować również faktu, że skarżąca pozostaje w ciągłej gotowości do świadczenia pomocy i opieki, w tym wsparcia emocjonalnego. Ponadto, nie można wykluczyć z czynności opiekuńczych, wyręczania osoby bliskiej od jej normalnych, codziennych obowiązków rodzinnych i życiowych, którym nie może sprostać z uwagi na swą niepełnosprawność, co stanowi przejaw opieki nad nią. Ograniczenie form opieki nad osobą niepełnosprawną do czynności pielęgnacyjnych sensu stricto z pominięciem innych, szerzej rozumianych czynności opiekuńczych prowadziłoby do zdeformowania znaczenia pojęcia opieki, a co za tym idzie naruszałoby istotę świadczenia pielęgnacyjnego. Istotą tą jest bowiem udzielenie wsparcia osobom, które poświęcając się w pełnym wymiarze opiece nad najbliższą osobą niepełnosprawną nie mogą pracować zarobkowo, by zaspokoić potrzeby życiowe swoje i swojej rodziny (por. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 10 czerwca 2021 r., sygn. akt III SA/Gd 319/21, https://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. wskazuje wyraźnie przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Niedopuszczalne jest wprowadzanie przez organy administracyjne dodatkowych negatywnych przesłanek przyznania świadczenia (zob. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 21 lipca 2021 r., sygn. akt II SA/Gl 504/21, LEX nr 3209641, https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Organy zobligowane były wyłącznie do zbadania okoliczności odnoszących się do rezygnacji bądź niepodejmowania zatrudnienia przez skarżącą oraz związku tej okoliczności z potrzebą sprawowania opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym ojcem w takim zakresie, w jakim świadczy ją skarżąca.

W konsekwencji, Sąd uznał, że organ dokonał wadliwej oceny materiału dowodowego w świetle nieprawidłowo interpretowanych przepisów art. 17 ust. 1 u.ś.r., wydając decyzję naruszającą zarówno przepisy prawa materialnego, jak i przepisy postępowania administracyjnego. Uchybienie organu polega przede wszystkim na niewłaściwej ocenie związku przyczynowo – skutkowego pomiędzy zatrudnieniem a opieką sprawowaną przez skarżącą. W ocenie Sądu, postępowanie wyjaśniające pozwoliło na zgromadzenie materiałów, których analiza umożliwia dokonanie właściwego rozstrzygnięcia merytorycznego przez organ.

Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 145 § 1 ust. 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję, uznając to za wystarczające do ponownego, właściwego załatwienia sprawy. Kolegium posiada bowiem kompetencje merytoryczno-reformacyjne umożliwiające wydanie prawidłowego rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie, zgodnego z wiążącą oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania wyrażonymi w niniejszym wyroku.

O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 oraz art. 205 § 2 p.p.s.a.

Sąd orzekł w niniejszej sprawie na posiedzeniu niejawnym w postępowaniu uproszczonym, zgodnie z treścią art.119 pkt 2 p.p.s.a., wobec wniosku skarżącej o rozpoznanie sprawy w tym trybie i braku sprzeciwu organu.