Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt II SA/Gl 743/08
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2009-01-08 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6014 Rozbiórka budowli lub innego obiektu budowlanego, dokonanie oceny stanu technicznego obiektu, doprowadzenie obiektu do s
Hasła tematyczne: Budowlane prawo
Skarżony organ: Inspektor Nadzoru Budowlanego
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 50 ust. 1 pkt 4, art. 51 ust. 1 pkt 1 i pkt2 w zw. z art. 51 ust. 7,  art. 61
journal: Dz.U. 2006 nr 156 poz 1118
law: Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Bogucka, Sędziowie Sędzia WSA Elżbieta Kaznowska,, Sędzia WSA Włodzimierz Kubik (spr.), Protokolant sekretarz sądowy Anna Trzuskowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 stycznia 2009r. sprawy ze skargi S.C. na decyzję (...) Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. z dnia (...). nr (...) w przedmiocie wykonania określonych robót budowlanych 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w R. z dnia (...). nr (...), 2. orzeka, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości, 3. zarządza od (...) Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. na rzecz skarżącej kwotę (...) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego w R. (dalej PINB) po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego w trybie art. 51 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 51 ust. 7 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane ( Dz. U. z 2006 r. Nr 156, poz. 1118 ze zm.) i działając w oparciu o art. 104 k.p.a., odmówił nakazania R. P. wykonania oddzielnej rury spustowej odprowadzającej wody opadowe z dachu budynku przy ul. [...] w R.

Postępowanie w sprawie zostało wszczęte w związku ze zdemontowaniem, przez właściciela budynku nr [...] przy ul. [...] w R., zainstalowanej na części frontowej tego obiektu rury spustowej odprowadzającej wody opadowe z dachu budynku i podłączenia rynny z budynku nr [...] do rury spustowej zainstalowanej na budynku nr [...] oraz wymianie dolnego żeliwnego odcinka rury spustowej na rurę z tworzywa sztucznego. W toku postępowania ustalono, że roboty te nie były objęte udzielonym w dniu [...] r. przez Starostę R. pozwoleniem na przebudowę dachu wraz z adaptacją poddasza na część mieszkalną budynku przy ul. [...] w R. Inwestor nie dokonał także zgłoszenia tych robót w trybie art. 30 ust. 1 pkt 2 i ust. 5 ustawy Prawo budowlane. Wskazana na wstępie decyzja PINB była już piątym orzeczeniem tego organu wydanym w sprawie zmiany sposobu odprowadzania wód z dachu budynku R. P. Pierwszymi wcześniejszymi czterema decyzjami z dnia [...] r. [...], z dnia [...] r. nr [...], z dnia [...] r. nr [...] oraz [...] r. nr [...] organ nakładał na inwestora, w oparciu o art. 51 ust. 1 pkt 2 Prawa budowlanego rozmaite obowiązki. W szczególności trzema pierwszymi decyzjami nakazywał przywrócenie poprzedniego sposobu odprowadzania wód opadowych z dachu przedmiotowego budynku , demontażu leja wprowadzającego odpływ rynny budynku nr [...] do rury spustowej budynku nr [...] na wysokości gzymsu wieńczącego oraz wykonania oddzielnej rury spustowej odprowadzającej wody opadowe z dachu budynku nr [...] i podłączenia jej na wysokości [...] m nad poziomem terenu do rury znajdującej się nad gajgerem odprowadzającym wody do kanalizacji,. W ostatniej zaś z wymienionych decyzji nakazał wymianę rury z tworzyw sztucznych na rurę wykonaną z odpowiednich materiałów i o prawidłowej długości, a także szczelne połączenie nowego odcinka rury z rurą spustową i wpustem kanalizacyjnym oraz skręcenie śrubą mocującą pierwszego dolnego uchwytu mocującego rurę spustową.

Wszystkie te orzeczenia zostały uchylone decyzjami kasatoryjnymi Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. (dalej WINB) z dnia [...] r. nr [...], z dnia [...] r. nr [...], z dnia [...] r. nr [...] i [...] r. nr [...]. Uzasadniając ostatnią z wymienionych decyzji organ II instancji powołał się na stanowisko zajęte przez Sąd Rejonowy w R., w wyroku z dnia [...] r. sygn. akt [...], którym m.in. oddalone zostało powództwo o nakazanie R. P. przywrócenia stanu pierwotnego wykonanej przez niego instalacji odprowadzającej wody deszczowe z budynku nr [...]. Równolegle bowiem do postępowania przed organami nadzoru budowlanego toczyło się przed SR w R., z powództwa S. C., postępowanie o zapłatę i nakazanie . W kwestii będącej przedmiotem postępowania toczącego się przed organami nadzoru budowlanego Sąd Rejonowy stwierdził, że prace wykonane przy żeliwnej rurze spustowej wynikały z jej niesprawności technicznej i zagrożenia porażeniem prądem. Nadto uznał, że zważywszy na istniejący przed [...] r. sposób odprowadzania wód deszczowych z frontu budynków stron, dokonana w tym roku jego zmiana polegająca na podniesieniu podłączenia z wysokości około [...] m pod dachy budynków, nie wydaje się wkraczać w prawo własności powódki. Sąd ten ustalił także, że przed zmianą miejsca połączenia rur spustowych budynki stron nie posiadały całkowicie odrębnych instalacji kanalizacji deszczowej, gdyż rury spustowe budynków łączyły się do wspólnego spustu, przyjmującego wodę z dachów obu budynków. W tym stanie rzeczy w ocenie Sądu Rejonowego nie doszło do takiej zmiany urządzeń odwadniających, która wkraczałaby w sferę właścicielską powódki, dając jej prawo do żądania przywrócenia stanu pierwotnego.

Uzasadniając swoją decyzję z dnia [...] r. PINB podał, że postępowanie w sprawie toczyło się z wniosku S. C. współwłaścicielki budynku nr[...] przy ul. [...] w R., która domagała się nakazania właścicielowi sąsiedniego budynku nr[...] wykonania oddzielnej rury spustowej odprowadzającej wody opadowe z dachu jego obiektu niezależnie od już istniejącej rury spustowej oraz demontaż istniejącej i przywrócenie poprzedniej rury łączącej istniejącą rurę spustową z wpustem do kanalizacji. Treść tego żądania wyznaczała zatem – zdaniem organu - ramy postępowania prowadzonego z wniosku strony. W toku postępowania PINB ustalił, że rura odprowadzająca wody opadowe z dachów obu budynków do kanalizacji ma wpust na działce będącej własnością Skarbu Państwa, a zatem brak jest dowodów, że wnioskodawczyni była jedynym właścicielem wpustu łączącego rurę spustową z istniejącą kanalizacją deszczową. W konsekwencji tego właściciel budynku nr [...] miał takie samo prawo podłączenia się do tego wpustu kanalizacyjnego, jak współwłaściciele budynku nr [...]. Organ zauważył także, że w ścianie budynku nr [...] pod zdemontowaną rurą spustową znajduje się skrzynka z rozdzielczą tablicą elektryczną wspólną dla obu budynków. Tym samym istniejąca rura spustowa na budynku nr [...] stwarzała zagrożenie porażenia prądem lub pożarem spowodowane możliwością zalania złącza elektrycznego w wyniku rozszczelnienia się połączenia rury nad skrzynką rozdzielczą. Wymiana zaś uszkodzonej rury żeliwnej była ustawowym obowiązkiem wynikającym z art. 61 Prawa budowlanego zobowiązującym właściciela do utrzymywania obiektu w należytym stanie technicznym. Z dostarczonych przez stronę obliczeń zweryfikowanych przez Inspektorat wynika, że zainstalowana na budynku nr [...] rura spustowa o średnicy 10 cm zapewnia odpowiednie odprowadzenie wód opadowych z obsługiwanej powierzchni dachu budynku nr [...] oraz części dachu budynku nr [...]. Nadto organ obliczył, że likwidacja przez R. P. drugiej rury spustowej poprawiła odpływ wody do wpustu kanalizacyjnego, bowiem doprowadzenie wód opadowych dwoma rurami do jednego wpustu utrudniało ten odpływ z uwagi na dużą szybkość wody spadającej w dół. Odnosząc się do żądań S. C. domagającej się przyznanie jej prawa wyłącznego korzystania z wpustu do kanalizacji i rury wpustowej zainstalowanej na budynku nr [...] organ wskazał, że usytuowanie rury spustowej na elewacji jej budynku związane jest z miejscem usytuowania wpustu łączącego tę rurę z kanalizacją deszczową. W tej kwestii PINB powołał się także na cytowany już wyżej wyrok Sądu Rejonowego w R. z dnia [...] r. sankcjonujący poprawność koncepcyjną sposobu odprowadzania wód opadowych z dachów obu budynków. Wskazał także, że apelacja od tego wyroku wniesiona przez powódkę została oddalona wyrokiem Sądu Okręgowego w G. z dnia [...] r. sygn. akt [...]. PINB podał także, że niezrozumiały jest dla niego zarzut S. C. naruszenia zabytkowego charakteru obiektu poprzez wymianę rury żeliwnej na rurę z tworzywa sztucznego, bowiem nie był to element dekoracyjny posiadający charakter zabytkowy, a większą szkodę dla budynku mogłoby spowodować pozostawienie niesprawnej rury.

W odwołaniu S. C. domagała się zmiany opisanej decyzji zgodnie z jej żądaniem lub jej uchylenia i skierowania sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. Wskazała, że wydanie tego aktu nastąpiło w oparciu o błędnie ustalony stan faktyczny, co w jej ocenie było związane z naruszeniem art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a. Zarzuciła także, że decyzja PINB narusza art. 5 ust. 1 pkt 9, art. 30 ust. 1 pkt 2 i ust. 5 i art. 51 ust. 1 pkt 2 ustawy Prawo budowlane oraz przepisy rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie ( Dz. U. Nr 75, poz. 690 ze zm.), a także narusza jej prawo własności oraz przepisy o ochronie i opiece nad zabytkami. W uzasadnieniu odwołująca się zakwestionowała ustalenia organu dotyczące położenia rury spustowej na działce stanowiącej własność gminy R. Wskazała jednocześnie, że nie kwestionuje położenia wlotu do kanalizacji deszczowej na działce gminy, a jedynie iż należy do niej rura spustowa odprowadzająca wody opadowe. Trudno bowiem przyjąć, że gmina sprzedała budynek nr [...] z wyłączeniem rur spustowych, a nadto akt notarialny sprzedaży nie wspomina nic na ten temat, podobnie jak na temat jakichkolwiek części wspólnych z sąsiednim budynkiem nr [...]. Jej zdaniem zrealizowana przez sąsiada instalacja odprowadzająca wody opadowe jest niezgodna z § 28 i § 29 rozporządzenia w sprawie warunków technicznych, bowiem budynek sąsiedni nie posiada własnej kanalizacji. Roboty te zostały także zrealizowane bez wymaganego zgłoszenia, przez co naruszają art. 30 ust. 1 pkt 2 i ust. 5 Prawa budowlanego oraz naruszają ustanowioną w art. 5 ust. 1 pkt 9 tej ustawy zasadę ochrony uzasadnionych interesów osób trzecich. Odwołująca się poddała w wątpliwość stanowisko PINB dotyczące braku technicznej możliwości innego podłączenia rury spustowej z budynku nr [...] do wpustu kanalizacji deszczowej wskazując, że można to zrealizować przez odprowadzenie wód opadowych spustem usytuowanym w granicy z budynkiem nr [...] (po połączeniu dwóch rynien zainstalowanych na budynku nr [...]). Zarzuciła także oparcie decyzji na błędnej podstawie prawnej wskazując, że jej zdaniem w sprawie winien znaleźć zastosowanie art. 49 b Prawa budowlanego. Wreszcie w jej ocenie odmowa wydania nakazu wykonania określonych czynności lub robót budowlanych w celu doprowadzenia wykonanych robót budowlanych do stanu zgodnego z prawem w żaden sposób nie ma oparcia w przepisie art. 51 ust. 1 pkt 2 Prawa budowlanego. Tym samym skoro organ ustalił, że wykonane roboty budowlane nie odpowiadają warunkom technicznym, to fakt ten powinien skutkować wydaniem odpowiednich nakazów wynikających z dyspozycji tego przepisu.

Zaskarżoną decyzją WINB utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu organ przywołał obszerny fragment uzasadnienia wyroku Sądu Rejonowego w R. oddalającego powództwo S. C. wytoczone przeciwko właścicielowi budynku nr [...]. Następnie wskazał, że to prawomocne orzeczenie sądu powszechnego oraz istniejące uwarunkowania dotyczące usytuowania skrzynki złącza elektrycznego nieopodal wspólnej rury spustowej wykluczają możliwość uwzględnienia żądania odwołującej się. Odnosząc się do przedłożonego przez odwołującą się projektu odprowadzania wód deszczowych z dachu budynku nr [...] organ odwoławczy podał, że brak jest upoważnienia ustawowego dla nadzoru budowlanego do wydania właścicielowi budynku takiego nakazu. Podzielił także stanowisko PINB, że bezzasadność żądania strony musi być wykazana w decyzji załatwiającej sprawę co do jej istoty, a nie prowadzić do umorzenia postępowania. Dodatkowo organ wskazał, że aby całkowicie wyeliminować zagrożenie bezpieczeństwa ludzi i mienia PINB z urzędu winien wszcząć odrębne postępowanie w sprawie usytuowania skrzynki złącza elektrycznego nieopodal rury spustowej zawieszonej na ścianie frontowej budynku nr [...].

W skardze na to orzeczenie S. C. domagała się uchylenia decyzji organów obu instancji i zasądzenia zwrotu kosztów sądowych. Ponadto wniosła o zobowiązanie organów nadzoru budowlanego do przekazania całości akt sprawy. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie:

- art. 5 ust. 1 pkt 9 i ust. 2 Prawa budowlanego poprzez nieuwzględnienie w decyzji jej uzasadnionego interesu i ochrony prawa własności,

- art. 32 ust. 1 pkt 2 tej ustawy w związku z § 3 ust. 3 i § 4 rozporządzenia Ministra Kultury i Sztuki z dnia 11 stycznia 1994 r. o zasadach i trybie udzielania zezwoleń na prowadzenie prac konserwatorskich przy zabytkach oraz prac archeologicznych i wykopaliskowych, warunkach ich prowadzenia i kwalifikacjach osób, które mają prawo prowadzenia tej działalności (Dz. U. Nr 16, poz. 55) poprzez realizację robót budowlanych bez uzyskania zgody wojewódzkiego konserwatora zabytków,

- art. 61, art. 66 ust. 1 pkt 1,2,3 Prawa budowlanego,

- § 11 ust. 1 i 2, § 29, § 122 ust. 2, § 126 rozporządzenia w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie,

- § 8 ust. 2 i § 13 ust. 1 i 2, § 15 i § 16 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 16 sierpnia 1999 r. w sprawie warunków technicznych użytkowania budynków mieszkalnych (Dz. U. Nr 74, poz. 836)

oraz

- naruszenie art. 7, art. 77, art. 75, art. 78 i art. 80 k.p.a.

W obszernym uzasadnieniu skargi S. C. zarzuciła błędne powołanie się przez WINB na uzasadnienie wyroku sądu powszechnego, bowiem w jej ocenie organ jest władny samodzielnie dokonywać ustaleń faktycznych. Nadto wskazała, że oddalenie jej powództwa wytoczonego przeciwko inwestorowi nie oznacza, że nie może domagać się przywrócenia odrębnej kanalizacji deszczowej od wykonawców, którym powierzył on wykonanie przedmiotowych robót (według oświadczenia skarżącej toczą się przed Sądem Rejonowym takie postępowania). Zauważyła także, że w świetle orzecznictwa Sądu Najwyższego unormowana art. 365 § 1 k.p.c. moc wiążąca prawomocnego wyroku dotyczy związania treścią sentencji, a nie uzasadnienia. Zarzuciła niedostateczne zapoznanie się organu odwoławczego z jej propozycją zgodnego z prawem odprowadzania wód opadowych z budynku nr [...] oraz pominięcie dowodu ze świadka, który mógł pomóc w ustaleniu pierwotnego podłączenia do kanalizacji deszczowej budynków nr [...] i nr [...]. Skarżąca upatrywała także naruszenia przez orzekające w sprawie organy przepisów postępowania administracyjnego w związku z brakiem ustalenia przyczyn przelewania się wody z rynny budynku nr [...]. Spowodowało to w konsekwencji niemożność wydania prawidłowego rozstrzygnięcia w trybie art. 51 ust. 1 pkt 2 Prawa budowlanego mimo ustalenia, że przedmiotowe roboty zostały wykonane niezgodnie z art. 30 ust. 1 pkt 2 i ust. 5 Prawa budowlanego, a nadto, że zła jest jakość wykonania i montażu zrealizowanych robót. Skarżąca podniosła także, że w sprawie nieprawidłowego wykonania podłączenia rynny budynku nr [...] do rury spustowej, wadliwego wykonania uchwytów mocujących rurę spustową do ściany budynku oraz do wpustu do kanalizacji, a także nieszczelności wykonanych połączeń zastosowanie winien znaleźć przepis art. 66 ust. 1 pkt 3 Prawa budowlanego. W związku z niefachowym wykonaniem tych robót nie ma też żadnej pewności, iż w przyszłości nie nastąpi żadne zagrożenie dla jej budynku. W ocenie skarżącej zaskarżona decyzja poprzez nieuwzględnienie pogorszenia stanu technicznego i właściwości użytkowych jej budynku oraz naruszenia interesów użytkowników znajdujących się w nim lokali wydana została także z obrazą przepisów rozporządzenia w sprawie warunków technicznych użytkowania budynków mieszkalnych. Powtórzyła także podnoszone w toku postępowania administracyjnego zarzuty dotyczące naruszenia warunków technicznych regulujących dozwolone sposoby odprowadzania wód opadowych do kanalizacji deszczowej. Wskazała, że zarówno jej budynek, jak i budynek nr [...] są obiektami zabytkowymi wpisanymi do ewidencji zabytków i objętymi ochroną konserwatorską. W związku z tym m konieczne było uzgodnienie wykonanych prac z Wojewódzkim Konserwatorem Zabytków w K., co w sprawie nie miało miejsca, a w konsekwencji spowodowało naruszenia art. 39 ust. 3 Prawa budowlanego. Podniosła wreszcie, że rura spustowa do której przyłączył się właściciel budynku nr [...] należy wyłącznie do jej budynku, co potwierdza opinia biegłego geodety, a zatem organy wydając zaskarżone decyzje niezależnie od naruszenia art. 5 ust. 1 pkt 9 Prawa budowlanego naruszyły także art. 32 ust. 4 pkt 2 tej ustawy, bowiem inwestor nie miał prawa dysponowania nieruchomością na cele budowlane. Nie można się było także, jej zdaniem, oprzeć w tej kwestii na wyroku sądu powszechnego, gdyż wyrok ten zapadł kilka lat po samowolnie wykonanych robotach. Wreszcie stwierdziła, że nie może zgodzić się z opinią organu II instancji, że ewentualne usunięcie zagrożenia związanego z usytuowaniem skrzynki elektrycznej, będzie możliwe dopiero po wszczęciu z urzędu osobnego postępowania. Do skargi został dołączony plik kopii rozmaitych dokumentów.

W odpowiedzi na skargę WINB wniósł o jej oddalenie. Odnosząc się do zarzutów skargi organ uznał je za całkowicie nieuzasadnione. W szczególności wskazał, że skoro sporna rura odprowadzająca wody opadowe ma wpust do kanalizacji deszczowej znajdującej się na działce stanowiącej własność Skarbu Państwa to można było przyjąć, że możliwym jest jego użytkowanie przez właścicieli obu budynków. Istnienie jednej rury spustowej odprowadzającej wody do wspólnego wpustu kanalizacyjnego jest też najprawdopodobniej stanem, który trwa od II wojny światowej, a dowody przedłożone przez skarżącą nie wniosły nic nowego do sprawy. WINB podtrzymał też argumentację organu I instancji o konieczności demontażu uszkodzonej rury spustowej z powodu zagrożenia porażenia prądem. Wskazał, że jak wynika z oceny stanu zagrożenia porażeniowego sporządzonej w dniu [...] r., aktualny sposób odprowadzania wód opadowych w obu budynkach jest prawidłowy, z uwagi na zachowanie wymaganej odległości skrzynki rozdzielczej od złącza elementów rozgałęźnych rury spustowej, która powinna wynosić [...] m. Wobec powyższego nie jest możliwe podłączenie rury spustowej biegnącej po ścianie budynku nr [...] bezpośrednio nad tablicą rozdzielczą. Wymiana żeliwnych elementów rury spustowej i zastąpienie ich nowymi elementami należy zaś zakwalifikować jako wykonanie obowiązków nałożonych przepisem art. 61 Prawa budowlanego. W odniesieniu do zarzutów odnoszących się do naruszenia prawa własności skarżącej organ II instancji ponownie powołał się na ocenę prawną zamieszczoną w wyroku Sądu Rejonowego w R. Za nieuzasadnione organ uznał wreszcie zarzuty dotyczące naruszenia przepisów regulujących postępowanie w sprawach robót budowlanych na obiektach objętych ochroną konserwatorską wskazując, że Miejski Konserwator Zabytków w R. pismem z dnia [...] r. nie wniósł zastrzeżeń do realizacji elewacji budynku nr [...].

Poza skargą skarżąca wniosła jeszcze dwa pisma procesowe (z załącznikami) z dnia [...] r. oraz z dnia [...]r. W pierwszym z pism odniosła się do argumentów zamieszczonych w odpowiedzi na skargę udzielonej przez WINB wskazując m.in. na:

- rozbieżności w zeznaniach udzielonych przez inwestora R. P. w kwestii terminu, w jakim dokonał on wymiany rury żeliwnej i jej stanu technicznego, co czyni te zeznania niewiarygodnymi,

- oparcie oceny technicznej zagrożenia porażeniowego, na którą powołały się organy, na przepisach nieobowiązującego rozporządzenia Ministra Gospodarki Przestrzennej i Budownictwa z dnia 14 grudnia 1994 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie ( tekst pierwotny Dz. U. z 1995 r. Nr 10, poz. 46 ze zm.),

- nałożenie na inwestora postanowieniem PINB z dnia [...] r. obowiązku przedłożenia projektu przebudowy instalacji odprowadzającej wody opadowe z dachów budynków nr [...] i nr [...] oraz inwentaryzacji geodezyjnej wykonawczej, wskazując na brak podstaw prawnych nałożenia tego obowiązku na R. P. w zakresie odnoszącym się do budynku nr [...].

W drugim piśmie skarżąca wniosła o przeprowadzenie na rozprawie dowodu z dołączonej do tego pisma oceny stanu technicznego jej budynku, na okoliczność niezgodności stanowiącej przedmiot postępowania wykonanej instalacji deszczowej z warunkami technicznymi. W piśmie tym podniesione zostały także zarzuty dotyczące bezprawnie wzniesionego ogniomuru przez właściciela sąsiedniego budynku, które nie pozostają w związku z toczącym się postępowaniem.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Poddana kontroli Sądu decyzja Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego nie mogła się ostać, gdyż została wydana z naruszeniem przepisów prawa materialnego oraz procedury administracyjnej w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy, aczkolwiek szereg zarzutów skarżącej nie zasługiwało na uwzględnienie.

Na wstępnie rozważań należy wyjaśnić, iż po myśli art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej. Zgodnie z § 2 tego artykułu kontrola, o której mowa, jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd rozpoznaje zatem sprawę rozstrzygniętą zaskarżonym aktem administracyjnym z punktu widzenia jego legalności, tj. zgodności z prawem całego toku postępowania administracyjnego i prawidłowości zastosowania przepisów prawa materialnego. Uwzględniając skargę sąd administracyjny uchyla zaskarżony akt administracyjny w całości lub w części, gdy stwierdzi: naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego oraz inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm. - dalej p.p.s.a.). Sąd może też stwierdzić nieważność decyzji, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 k.p.a. lub innych przepisach (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.) oraz stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa z przyczyn wskazanych w k.p.a. bądź innych przepisach ( art. 145 § 1 pkt 3 tej ustawy).

Przechodząc do kontroli zaskarżonego aktu wskazać należy, że zapadł on w postępowaniu toczącym się w przedmiocie zmiany sposobu odprowadzania wód opadowych z części połaci dachowej budynku przy ul. [...] w R. Poza granicami kontrolowanej sprawy pozostają tym samym kwestie dotyczące innych robót budowlanych zrealizowanych na tym obiekcie przez jego właściciela , w tym orzeczenia zapadłe w toczącym się postępowaniu nadzwyczajnym dotyczącym stwierdzenia nieważności pozwolenia na przebudowę dachu tego budynku udzielonego decyzją Starosty R. z dnia [...]r. Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy wskazuje, że roboty budowlane, których dotyczyły kontrolowane decyzje zostały zrealizowane w dwóch etapach. W pierwszym etapie inwestor wykonał podłączenia jednej z rynien frontowej części budynku nr [...] do rury spustowej zamocowanej na sąsiednim budynku nr [...]. Ten etap robót zrealizowany został prawdopodobnie w [...] r. w czasie prac budowlanych wykonywanych w oparciu o pozwolenie na przebudowę dachu budynku nr [...]. W drugim etapie robót, które miały miejsce w [...] r., R. P. wymienił rurę żeliwną o długości ok. [...] cm łączącej rurę spustową zainstalowaną na budynku nr[...] z wpustem kanalizacyjnym znajdującym się na działce (chodniku ulicznym) stanowiącej własność gminy R. (WINB błędnie wskazał, że działka na której usytuowany jest wpust do kanalizacji stanowi własność Skarbu Państwa). Tę część zrealizowanych robót, należałoby zaliczyć do bieżącej konserwacji, którą ustawodawca w art. 3 pkt 8 Prawa budowlanego wyraźnie odróżnił od remontu. Zgodnie z § 3 pkt 4 rozporządzenia w sprawie warunków technicznych użytkowania budynków mieszkalnych konserwacja oznacza wykonywanie robót budowlanych mających na celu utrzymanie sprawności technicznej elementów budynku, a zatem w zakresie takich robót mieściłaby się wymiana uszkodzonej rury żeliwnej łączącej rurę spustową z wpustem kanalizacyjnym na rurę wykonaną z tworzyw sztucznych. Zauważyć jednak trzeba, że wykonane w dwóch etapach roboty budowlane złożyły się na jedną całość związaną z realizacją instalacji służącej odprowadzaniu wód opadowych z części połaci dachowej budynku nr [...]. Wykonanie takiej instalacji nie wymaga uzyskania pozwolenia na budowę, ani zgłoszenia jednak bez wątpienia winna ona zostać uwzględniona w projekcie budowlanym, którego przedmiotem była przebudowa dachu budynku mieszkalnego. Wskazuje na to art. 5 ust. 1 pkt 2 lit a Prawa budowlanego, w którego świetle obiekt budowlany wraz ze związanymi z nim, urządzeniami budowlanymi należy, biorąc pod uwagę przewidywany okres użytkowania, projektować i budować w sposób określony w przepisach, w tym techniczno-budowlanych, oraz zgodnie z zasadami wiedzy technicznej, zapewniając m.in. warunki użytkowe zgodne z przeznaczeniem obiektu, w szczególności w zakresie usuwania wody opadowej. Pominięcie tej kwestii w zatwierdzonym projekcie budowlanym powoduje, że inwestor w trakcie prowadzonych robót był uprawniony jedynie do włączenia się do istniejącej wcześniej instalacji odprowadzającej wody opadowe, z wykorzystaniem wspólnego dla budynków nr [...] i nr [...] wpustu do kanalizacji deszczowej usytuowanego w gruncie gminnym. Tym samym realizacja odmiennego sposobu odprowadzania wód opadowych polegająca na wykorzystaniu do tego celu rury spustowej zainstalowanej na fasadzie budynku nr [...] oraz likwidacji rury spustowej zainstalowanej na fasadzie budynku nr [...] stanowiła odstępstwo od zatwierdzonego projektu. Tego rodzaju odstępstwo nie miało jednak charakteru istotnego w rozumieniu art. 50 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 36 a ust. 5 Prawa budowlanego, jednak jego wykonanie wymagało uzyskania zgody współwłaścicieli budynku nr [...], której inwestor nie uzyskał. Powyższe powoduje, że wykonana instalacja nie spełnia wymogów przewidzianych w § 28 rozporządzenia w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie. W konsekwencji zrealizowane roboty budowlane należało zakwalifikować jako wykonane w sposób istotnie odbiegający od warunków określonych w przepisach (art. 50 ust. 1 pkt 4 in fine Prawa budowlanego),a zatem podlegały one legalizacji w trybie art. 51 ust. 1 pkt 1 i pkt 2 i ust. 3 w zw. z art. 51 ust. 7 Prawa budowlanego.

Postępowanie prowadzone w oparciu przywołane przepisy ma na celu doprowadzenie do zgodności z prawem (legalizacji) zrealizowanych robót budowlanych i w jego toku organ może nakazać w drodze decyzji: zaniechania dalszych robót budowlanych bądź rozbiórkę obiektu budowlanego lub jego części, bądź doprowadzenie obiektu do stanu poprzedniego (art. 51 ust. 1 pkt 1), albo może nałożyć obowiązek wykonania określonych czynności lub robót budowlanych w celu doprowadzenia wykonanych robót do stanu zgodnego z prawem, określając termin ich wykonania (art. 51 ust. 1 pkt 2). W tym drugim przypadku, zgodnie z art. 51 ust. 3 Prawa budowlanego po upływie terminu do wykonania obowiązku lub na wniosek inwestora organ wydaje decyzję o stwierdzeniu wykonania obowiązku albo w przypadku jego niewykonania wydaje decyzję nakazującą zaniechanie dalszych robót budowlanych bądź rozbiórkę obiektu lub jego części, bądź doprowadzenie obiektu do stanu poprzedniego. Przepis art. 51 ust. 7 tej ustawy nakazuje zaś odpowiednie stosowanie przytoczonych przepisów, w przypadkach innych niż określone w art. 48 albo 49 b, do robót budowlanych wykonanych w sposób, o którym mowa w art. 50 ust. 1. Prawa budowlanego. W ocenie Sądu organy nadzoru budowlanego obu instancji błędnie dopatrzyły się zaistnienia w sprawie przesłanki wskazanej w art. 50 ust. 1 pkt 1 Prawo budowlanego uznając, że zrealizowane roboty budowlane, zostały objęte hipotezą art. 30 ust. 1 pkt 2 tej ustawy, a tym samym wymagały zgłoszenia. Wobec jednak ustalenia przez Sąd, że w sprawie wystąpiła przesłanka określona w art. 50 ust. 1 pkt 4 in fine Prawa budowlanego dostrzeżony błąd nie miał wpływu na trafność wyboru trybu postępowania. Skarżącej należy zaś wyjaśnić, że realizacja instalacji odprowadzającej wody opadowe z dachu budynku nie stanowi budowy obiektu budowlanego, do której odnoszą się przepisy art. 48 i art. 49 b Prawa budowlanego. Przyjdzie jej także wskazać, że zgodnie z zasadą legalizmu określoną w art. 6 k.p.a., jako zasadę należy przyjąć orzekanie przez organy administracji publicznej na podstawie przepisów obowiązujących w dacie orzekania, a nie w dacie jakiej miało miejsce zdarzenie uzasadniające wszczęcie postępowania, chyba że przepis przejściowy stanowi inaczej.

Przechodząc do meritum skargi zgodzić się należy z zarzutem kwestionującym treść rozstrzygnięcia organów obu instancji. W ocenie Sądu rozstrzygnięcia te są wadliwe, co najmniej z dwóch powodów. Po pierwsze błędnie organ I instancji uznał, że zakres rozpatrywanej sprawy został ustalony wnioskiem S. C. o wszczęcie postępowania. Tymczasem dyspozycja art. 51 ust. 1 Prawa budowlanego nie pozostawia żadnych wątpliwości, że postępowanie przed organami nadzoru budowlanego prowadzone w trybie tego przepisu toczy się z urzędu, a nie na wniosek strony postępowania. Wskazać należy także na stanowisko doktryny, iż w razie, gdy celem postępowania głównego jest ustalenie sytuacji prawnej jednostki w zakresie ciążących na niej obowiązków, ograniczenia lub cofnięcia uprawnień, przepisy prawa materialnego przyznają organom administracji inicjatywę wszczęcia postępowania. Jeżeli chodzi zaś o ustalenie sytuacji prawnej jednostki w zakresie jej interesu prawnego, zgodnie z zasadą, że jednostka rozporządza swoim prawem, przepisy prawa materialnego przyznają stronie inicjatywę wszczęcia postępowania. Art. 61 § 1 k.p.a. nie można więc tak interpretować, iż daje on podstawę prawną do wszczynania bądź z urzędu bądź na wniosek postępowania w określonych sprawach administracyjnych. Decydują bowiem o tym przepisy prawa materialnego (vide: B. Adamiak i J. Borkowski, Glosa do postanowienia NSA z dnia 3 grudnia 1987 r., SAB/Wr 8/87 [w:] OSP z 1990 r., nr 11-12, poz. 397). Tym samym skoro postępowanie przed organami nadzoru budowlanego było prowadzone z urzędu organ nie mógł w takim postępowaniu wydać decyzji odmawiającej nakazania inwestorowi realizacji opisanych w jej sentencji czynności. Oczywistym jest także, że decyzja tej treści nie legalizuje zrealizowanych niezgodnie z przepisami robót budowlanych. Dostrzeżone uchybienie samo przez się nie stanowiło jednak zasadniczego powodu uchylenia zaskarżonego aktu. Powodem takiego rozstrzygnięcia było bowiem zakończenie opisaną decyzją toczącego się postępowania w sytuacji ustalenia przez organ szeregu nieprawidłowości związanych ze złą jakością zrealizowanych robót oraz użycia w ich toku nieodpowiednich materiałów. W szczególności z uzasadnienia decyzji PINB wynika, że rura z tworzyw sztucznych łącząca rurę spustową z wpustem kanalizacyjnym składa się z 2 prowizorycznie zesztukowananych elementów nieuszczelnionych na złączach. Materiał zaś z którego wykonano rurę nie jest przeznaczony do tego celu, gdyż wykorzystywany jest on do rur spustowych i nie posiada wystarczającej odporności na uderzenia mechaniczne. W innym miejscu uzasadnienia decyzji organ podkreślił, że w czasie podłączenia odpływu z dachu budynku nr [...] do rury spustowej budynku nr [...] oraz w czasie wymiany dolnego odcinka rur żeliwnych inwestor "dokonał poprawek rury, podczas których nie założono 1 śruby skręcającej ze sobą dwie części uchwytu nr 1 od dołu". Stwierdził wreszcie, że stan ten wymaga poprawy. Powyższe ustalenia powodują, że zaskarżona decyzja nie może pozostawać w obrocie prawnym.

Zgodzić należy się także z częścią argumentacji skarżącej podnoszącej pominięcie w toku procedury legalizacyjnej zabytkowego charakteru obu budynków i związanego z tym wymogu uzgadniania z wojewódzkim konserwatorem zabytków robót budowlanych prowadzonych na takich obiektach. Z akt sprawy nie wynika, czy orzekające w sprawie organy dokonały ustaleń dotyczących wpisania obu budynków do ewidencji zabytków w trybie art. 9 ust. 1 bądź art. 142 ust. 1 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków ( Dz. U. Nr 162, poz. 1568 ze zm.), a w szczególności czy uzyskały w tej sprawie stosowne informacje od właściwego w tej sprawie organu. Objęcie ochroną konserwatorską obu obiektów jest tymczasem, co najmniej prawdopodobne, a to z uwagi na treść § 2 przedłożonego przez skarżącą odpisu aktu notarialnego z dnia [...] r. Rep. [...] nr [...], z którego wynika, że zgodnie z oświadczeniem przedstawicieli gminy budynek przy ul. [...] w R. jest wpisany do ewidencji zabytków. W razie gdyby okoliczność ta została potwierdzona, wówczas powołanie się przez organy nadzoru budowlanego na stanowisko Miejskiego Konserwatora Zabytków w R. zajęte w piśmie z dnia [...] r., w którym podał on, że nie wnosi uwag do realizacji projektu elewacji budynku przy ul. [...] (k-100 akt administracyjnych) byłoby co najmniej niewystarczające. W świetle wymogów wynikających z ustawy o ochronie zabytków dotyczących robót budowlanych realizowanych na budynkach wpisanych do rejestru zabytków organ nadzoru budowlanego prowadzący postępowanie legalizacyjne winien wystąpić do wojewódzkiego konserwatora zabytków o rozważenie ewentualnego podjęcia działań w trybie art. 45 ustawy o ochronie zabytków. Na marginesie skarżącej przyjdzie wyjaśnić, że powołane przez nią w skardze rozporządzenie Ministra Kultury i Sztuki z dnia 11 stycznia 1994 r. o zasadach i trybie udzielania zezwoleń na prowadzenie prac konserwatorskich przy zabytkach oraz prac archeologicznych i wykopaliskowych, warunkach ich prowadzenia i kwalifikacjach osób, które mają prawo prowadzenia tej działalności - utraciło moc prawną w z dniem 18 listopada 2000 r. Aktualnie w miejsce tego rozporządzenia obowiązuje rozporządzenie Ministra Kultury z dnia 9 czerwca 2004 r. w sprawie prowadzenia prac konserwatorskich, restauratorskich, robót budowlanych, badań konserwatorskich i architektonicznych, a także innych działań przy zabytku wpisanym do rejestru zabytków oraz badań archeologicznych i poszukiwań ukrytych lub porzuconych zabytków ruchomych ( Dz. U. Nr 150, poz. 1579).

Odnosząc się do zarzutu skarżącej dotyczącego naruszenia przez organy art. 365 k.p.c., zgodnie z którym orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy oraz inne organy państwowe i organy administracji publicznej, a w wypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Wskazać należy, że za dominujące w doktrynie należy uznać stanowisko, że inne sądy, organy państwowe oraz organy administracji publicznej rozstrzygające w sprawach innych niż karne ( § 2) są związane prawomocnym wyrokiem prejudycjalnie, czyli nie mogą dokonać odmiennej oceny prawnej roszczenia niż zawarta w prejudykacie, ale także nie mogą dokonać odmiennych ustaleń faktycznych ( vide: Komentarz do art. 365 kodeksu postępowania cywilnego, [w:] Bodio J., Demendecki T., Jakubecki A., Marcewicz O., Telenga P., Wójcik M.P., Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz, Oficyna, 2008, wyd. III.). Tym samym wyrok Sądu Rejonowego w R. z dnia [...] r. wiązał organy nadzoru budowlanego, jak i WSA w Gliwicach w przedmiotowej sprawie tylko w kwestii oddalenia powództwa o nakazanie przywrócenia R. P. stanu pierwotnego przez przywrócenie osobnej kanalizacji deszczowej dla budynków nr [...] i nr [...], a to rynny i rury spustowej z frontu budynku – odłączenie się od tych urządzeń należących do budynku powódki oraz zamontowanie zdemontowanej przez pozwanego rury spustowej żeliwnej wraz z kielichami. W ocenie składu Sądu orzekającego w niniejszej sprawie w wyroku tym sąd powszechny wypowiedział się jedynie w kwestii odmowy przywrócenia stanu pierwotnego określonego przez powódkę, jako stan posiadania przez oba budynki całkowicie odrębnych kanalizacji deszczowych. Wypowiadając się w tej kwestii Sąd Rejonowy w R. wykazał, że oba budynki nie posiadały odrębnej kanalizacji deszczowej, gdyż rury spustowe łączyły się do wspólnego wpustu. Wskazał także, że całkowicie chybione było żądanie powódki ponownego zamontowania pękniętej żeliwnej rury wpustowej. Oddalenie tak sformułowanego roszczenia oznacza zatem, że organ nadzoru budowlanego nie mógł w sprawie wydać decyzji opartej na przepisie art. 51 ust. 1 pkt 1 Prawa budowlanego (doprowadzenia obiektu do stanu poprzedniego). Powyższe nie oznacza jednak, że orzekające w sprawie organy nadzoru budowlanego będąc związane tym wyrokiem nie mogły nałożyć obowiązku wprowadzenia zmian w istniejącym sposobie odprowadzania wód opadowych z dachu budynku nr [...], a w szczególności wydać nakazów doprowadzenia tych instalacji do odpowiedniego stanu technicznego. Nie może jednak ulegać wątpliwości, że wyrokiem tym Sąd Rejonowy przesądził, że część instalacji odprowadzającej wodę z dachów obu budynków była wspólna, a zatem winna taką pozostać chyba, że dojdzie do zmiany stanowiska stron w tej kwestii.

W kwestii zagrożenia porażenia prądem oraz zagrożenia pożarowego związanych z nadmiernym zbliżeniem instalacji odprowadzającej wodę do skrzynki rozdzielczej z elektrycznymi złączami kablowymi wskazać należy, że zasadnie PINB uznał, iż właściciel obiektu zobowiązany był do ich wyeliminowania. Obowiązek taki wynika bowiem wprost z art. 61 pkt 1 ustawy - Prawo budowlane nakazującego właścicielom lub zarządcom obiektu budowlanego utrzymywać i użytkować obiekt zgodnie z zasadami, o których mowa w art. 5 ust. 2. Oznacza to, że obiekt winien być użytkowany w sposób zgodny z jego przeznaczeniem i wymaganiami ochrony środowiska oraz utrzymywany w należytym stanie technicznym i estetycznym. Podmioty wskazane w przepisie art. 61 Prawa budowlanego winny też nie dopuszczać do nadmiernego pogorszenia właściwości użytkowych obiektu i jego sprawności technicznej, w szczególności w zakresie związanym z wymaganiami, o których mowa w art. 5 ust. 1 pkt 1-7 tej ustawy. Odnosząc przywołane przepisy do przedmiotu kontrolowanego postępowania należy stwierdzić, że ich dyspozycjami objęte zostały m.in. obowiązki właścicieli obu budynków dotyczące utrzymywania w odpowiednim stanie technicznym instalacji odprowadzających wody opadowe z dachów ich budynków, a co zatem idzie obowiązek wymiany pękniętej rury spustowej oraz zmiany miejsca podłączenia rury spustowej odprowadzającej wody z dachu budynku nr [...] do wspólnego wpustu kanalizacyjnego z uwagi na istniejące zagrożenia porażenia prądem, czy pożarowe. Zwrócić trzeba też uwagę, że wskazana wyżej skrzynka rozdzielcza obsługuje oba budynki. W kwestii zarzutu powołania się WINB w odpowiedzi na skargę na przepisy nieobowiązującego rozporządzenia Ministra Gospodarki Przestrzennej i Budownictwa z dnia 14 grudnia 1994 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie, wskazać należy, że identycznej treści przepisy zostały zawarte w obowiązującym rozporządzeniu z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie.

Z powyższych względów Sąd kierując się przepisem art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a uchylił zaskarżoną decyzję, a także kierując się nakazem zawartym w art. 135 p.p.s.a. poprzedzającą ją decyzję organu I instancji. O niewykonalności zaskarżonego orzeczenia do czasu uprawomocnienia się wyroku Sąd orzekł na podstawie art. 152 p.p.s.a. O zwrocie kosztów postępowania orzeczono na zasadzie art. 200, art. 205 § 1 oraz art. 209 p.p.s.a.

Ponownie rozpatrując sprawę PINB wystąpi do Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w K. o udzielenie informacji czy budynki przy ul. [...] i [...] w R. zostały wpisane do rejestru zabytków, a przypadku potwierdzenia tej informacji powiadomi ten organ o prowadzonym postępowaniu. W oparciu o stanowisko zajęte przez organ konserwatorski PINB podejmie dopiero dalsze czynności w sprawie kierując się wskazaniami zawartymi w niniejszym wyroku. W szczególności organ ten przyjmie, że oddalenie roszczenia skarżącej przez Sąd Rejonowy w R. nie oznacza, że zrealizowany przez właściciela budynku nr [...] sposób odprowadzania wód opadowych powinien zostać zachowany w niezmienionym kształcie i w nieodpowiednim stanie technicznym.