Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 3530/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2015-04-01 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6100 Nabycie mienia państwowego z mocy prawa przez gminę
Hasła tematyczne: Komunalizacja mienia
Skarżony organ: Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 5  ust. 1  pkt 1
journal: Dz.U. 1990 nr 32 poz 191
law: Ustawa z dnia 10 maja 1990 r. Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych.
article: art. 3  ust. 1
journal: Dz.U. 2013 poz 707
law: Ustawa z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jolanta Dargas Sędziowie: WSA Magdalena Durzyńska (spr.) WSA Iwona Kosińska Protokolant specjalista Ewelina Dębna po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 1 kwietnia 2015 r. sprawy ze skarg P. R. i J. R. na decyzję Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej z dnia [...] października 2014 r. nr [...] w przedmiocie nabycia z mocy prawa własności nieruchomości oddala skargi.


UZASADNIENIE

Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] sierpnia 2007 r. znak [...] stwierdził nabycie własności nieruchomości położonej w granicach administracyjnych miasta S. w obrębie ewidencyjnym [...] oznaczonej w ewidencji gruntów i budynków jako działki nr [...] i [...] uregulowanej w księdze wieczystej nr [...] na rzecz gminy S.. Decyzja zapadła na podstawie art. 5 ust 1 pkt 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz.U. 1990 nr 32 poz. 191 ze zm.)

Od powyższej decyzji odwołali się J. R. i P. R. (dalej jako skarżący), domagając się jej uchylenia i argumentując, że są oni spadkobiercami użytkowników wieczystych opisanej wyżej nieruchomości, przez co Wojewoda [...] dokonał komunalizacji nieruchomości będącej prywatną własnością.

Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa (dalej jako organ) decyzją z dnia [...] listopada 2007 r. nr [...] umorzyła postępowanie odwoławcze, nie uznając - podobnie jak organ pierwszej instancji - odwołujących jako stron tego postępowania, bowiem nie wykazali oni, że posiadają tytuł prawny uniemożliwiający komunalizację przedmiotowej nieruchomości składającej się z działek nr [...] i [...].

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 10 czerwca 2008 r. I SA/Wa 176/08 uchylił decyzję organu odwoławczego z dnia [...] listopada 2007 r. i w uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia wskazał, że nie wyjaśniono dotąd, kto był właścicielem spornych działek na dzień 27 maja 1990 r., ani zmian jakie zaszły na tym gruncie. Sąd zarzucił także, że nie ustalono też, z jakich działek i kiedy wydzielono działki nr [...] i [...] objęte zaskarżoną decyzją. Sąd wskazał, że dopiero te ustalenia pozwolą również na ocenę, czy skarżący mają przymiot stron spornego postępowania.

Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa decyzją z dnia [...] grudnia 2008 r. nr [...] uchyliła decyzję Wojewody [...] z dnia [...] sierpnia 2007 r. i przekazała mu sprawę do ponownego rozpatrzenia celem udokumentowanego wyjaśnienia wskazanych w wyroku WSA w Warszawie z dnia 10 czerwca 2008 r. okoliczności istotnych dla podjęcia rozstrzygnięcia w tej sprawie.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Wojewoda [...] wydał w dniu [...] września 2013 r. decyzję o numerze [...], którą ponownie stwierdził nabycie przez gminę S. z mocy prawa własności nieruchomości położonej w granicach administracyjnych miasta S. w obrębie ewidencyjnym [...] oznaczonej w ewidencji gruntów i budynków jako działki nr [...] o pow. 19 m. kw. i [...] o pow. 285 m kw., ujawnionej w księdze wieczystej nr [...] przez Sąd Rejonowy w S. Wydział Ksiąg Wieczystych.

W toku postępowania organ ustalił, że działki o nr [...] oraz [...] w dniu 5 marca 2007 r. w ewidencji gruntów i budynków miasta S. figurowały jako stanowiące własność Skarbu Państwa. Natomiast w dacie 27 maja 1990 r. działka nr [...] według ewidencji gruntów i budynków stanowiła własność J. i J. T.. Działka o nr [...] powstała z parcel o nr [...],[...] i [...], które na mocy decyzji Naczelnika Powiatu w B. z dnia [...] grudnia 1974 nr [...] stały się własnością Skarbu Państwa oraz parceli nr [...], która pozostała własnością J. T.. Zatem w dacie wejścia w życie ustawy Przepisy wprowadzające (...), zgodnie z ewidencją gruntów i budynków, działka nr [...] zawierała zarówno grunt wywłaszczony w 1974r., jak i grunt nie objęty wywłaszczeniem. W celu sprostowania tego błędu, w 2000r. ww. działka została podzielona na działki o nr [...] i [...], odpowiadające gruntowi wywłaszczonemu na rzecz Skarbu Państwa, oraz działkę nr [...], odpowiadającą powierzchni parceli nr [...], będącą obecnie własnością J. R. i P. R., następców prawnych J. T..

Natomiast odnosząc się do podnoszonej przez J. i P. R. kwestii użytkowania wieczystego przedmiotowych działek przez J. i J. T., organ stwierdził, że przedstawiana przez nich decyzja Prezydenta miasta S. z dnia [...] kwietnia 1977 r. nr [...] nie może stanowić skutecznej podstawy dla stwierdzenia, iż dysponują oni tytułem prawnym dla działek o obecnych numerach [...] i [...] gdyż decyzja ta nie stanowiła podstawy prawnej do wpisania prawa użytkowania wieczystego w księdze wieczystej. Organ przywołał w tym zakresie postanowienie Państwowego Biura Notarialnego w S. z dnia [...] września 1979 r. nr [...] odmawiające założenia księgi wieczystej dla działki nr [...] i wpisania jako jej użytkowników wieczystych małżonków T. (k. 93 akt adm).

Wskazano także, że w toku postępowania nie odnaleziono innych dokumentów świadczących o tym, że J. i P. R. lub ich poprzednicy prawni byli w dniu 27 maja 1990 r. właścicielami podlegających komunalizacji działek o nr ewid. [...] i [...]. Stąd również brak podstaw dla tezy, że są oni stroną postępowania w przedmiocie stwierdzenia nabycia własności nieruchomości przez gminę S.. Natomiast wobec stwierdzenia, że przedmiotowe działki pozostawały w dniu 27 maja 1990 r. własnością Skarbu Państwa, zgodnie z art. 5 ust. 1 pkt Przepisów wprowadzających (...) Wojewoda stwierdził nabycie nieruchomości przez gminę S..

Od powyższej decyzji odwołali się J. i P. R., domagając się jej uchylenia. Organowi I instancji zarzucili błąd w ustaleniach faktycznych dotyczący uznania, że działki nr [...] oraz [...] nie były własnością osób fizycznych, a w szczególności brak wyjaśnienia, jakie działki składały się na działkę nr [...], będącą własnością J. i J. T.. Ponadto podniesiono, że organ opierał się w swoim rozstrzygnięciu na treści księgi wieczystej, zawierającej wpis o własności nieruchomości na rzecz gminy S. oparty na uchylonej decyzji Wojewody z dnia [...] sierpnia 2007 r.

Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa decyzją z dnia [...] października 2014 r. nr [...] utrzymała w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] września 2013 r. W uzasadnieniu swojej decyzji organ zaznaczył, że wbrew twierdzeniom odwołujących się, w sprawie została ustalona geneza powstania działki nr [...], a także jej późniejsze podziały. Ponadto wskazano, że z treści księgi wieczystej nr [...] (obecnie [...]) wynikało już przed wpisem opartym na decyzji Wojewody [...] z dnia [...] sierpnia 2007 r. znak [...], że przedmiotowe nieruchomości były własnością Skarbu Państwa, jako skutek decyzji Naczelnika Powiatu w B. z dnia [...] grudnia 1974 nr [...]. Organ przyjął przy tym za wiarygodne wpisy dokonane w księdze wieczystej, pomimo ich sprzeczności z treścią wypisów w rejestrze gruntów i budynków miasta S..

Jednocześnie Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa stwierdziła, że odwołujący się nie wykazali w toku postępowania, że oni lub ich poprzednicy prawni byli właścicielami skomunalizowanych działek, uznał zatem, że nie mogą oni być stroną niniejszego postępowania.

J. R. i P. R. wnieśli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargi na powyższą decyzję Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej, domagając się jej uchylenia i oddalenia wniosku o stwierdzenie nabycia przez gminę własności działek nr [...] i [...].

Uzasadniając swoje skargi, J. i P. R. ponownie podnieśli kwestię oparcia wpisów dotyczących własności nieruchomości w założonej w 2006 r. księdze wieczystej nr [...] na nieprawomocnej decyzji Wojewody z dnia [...] sierpnia 2007 r.

Ponadto skarżący zarzucili organom niezastosowanie się do treści wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia z dnia 10 czerwca 2008 r. I SA/Wa 176/08, nakazującego poczynienie ustaleń w zakresie stanu prawnego spornych działek. Zdaniem skarżących, nie zostały dokonane żadne czynności wyjaśniające a w toku postępowania oparto się na tych samych dokumentach, co przy wydawaniu decyzji uchylonych wcześniej przez WSA w Warszawie.

Ponadto wskazano, że skarżący oraz ich poprzednicy prawni w sposób nieprzerwany od 1974 r. władali ww nieruchomością i zbudowali na niej dom.

Skarżący powołali się również na wypis z ewidencji gruntów i budynków, z którego wynika, że właścicielami spornych działek byli J. i J. T..

W odpowiedzi na skargi Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa wniosła o ich oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Postanowieniem z dnia [...] lutego 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie połączył do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia pod sygnaturą I SA/Wa 3530/14 sprawy ze skarg J. R. i P. R..

Pismem z dnia 20 marca 2015 r. Gmina S. jako uczestnik postępowania wniosła o oddalenie skarg J. i P. R. i przedstawiła swoje stanowisko w sprawie, wyjaśniając powody oraz proces podziału przedmiotowych nieruchomości.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, badając prawidłowość zastosowania przepisów obowiązującego prawa oraz trafność ich wykładni.

Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej: ppsa) uwzględnienie skargi następuje w tylko przypadku stwierdzenia przez Sąd naruszenia przepisów prawa materialnego lub istotnych, mających wpływ na wynik sprawy, wad w postępowaniu administracyjnym, przy czym na podstawie art. 134 § 1 cytowanej ustawy, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną.

Przeprowadzona pod względem zgodności z prawem kontrola zaskarżonej decyzji, w ramach wskazanych kryteriów, prowadzi do oceny, że zaskarżona decyzja oraz decyzja ją poprzedzająca nie naruszają prawa. Sąd nie dopatrzył się w działaniu organu administracji ani naruszenia norm prawa materialnego, ani też naruszenia przepisów postępowania, które uzasadniałoby uchylenie zaskarżonej decyzji.

Kontroli Sądu podlegała decyzja Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej z dnia [...] października 2014 r. nr [...]. utrzymująca w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] września 2013 r. stwierdzającą nabycie przez gminę S. z mocy prawa własności nieruchomości położonej w granicach administracyjnych miasta S. w obrębie ewidencyjnym [...] oznaczonej w ewidencji gruntów jako działki nr [...] o pow. 19 m. kw. i [...] o pow. 285 m kw., ujawnionej w księdze wieczystej nr [...] przez Sąd Rejonowy w S. Wydział Ksiąg Wieczystych. Kwestionowana decyzja została wydana na podstawie art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. – Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz. U. Nr 32, poz. 191 ze zm.), zgodnie z którym mienie ogólnonarodowe (państwowe) należące do rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego staje się w dniu wejścia w życie ustawy tj z dniem 27 maja 1990r. , z mocy prawa, mieniem właściwych gmin.

W niniejszej sprawie skarżący kwestionowali okoliczność, że objęte komunalizacją działki nr [...] oraz [...] w dniu 27 maja 1990 r. stanowiły własność Skarbu Państwa. Jednakże podnoszone przez nich zarzuty nie znalazły potwierdzenia w toku postępowania administracyjnego. Również Sąd rozpatrując niniejszą sprawę nie uznał ich za zasadne.

Przede wszystkim należy uznać za nieskuteczne podnoszenie w administracyjnym postępowaniu dotyczącym stwierdzenia nabycia własności nieruchomości na rzecz jednostki samorządu terytorialnego argumentów dotyczących nieprawidłowości wpisu Skarbu Państwa w założonej dla tej nieruchomości księdze wieczystej.

W polskim porządku prawnym obowiązuje zasada domniemania zgodności wpisów zawartych w księdze wieczystej ze stanem rzeczywistym. Wynika ona z art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece ( tekst jednolity Dz. U. 2013 poz. 707 ze zm.). Przepis ten ustanawia zasadę jawności materialnej, która polega na tym, że księga wieczysta ujawnia stan prawny nieruchomości, dla której jest prowadzona. Konsekwencjami tej zasady są dwa domniemania: po pierwsze - domniemanie wiarygodności ksiąg wieczystych, polegające na tym, że prawo jawne z księgi wieczystej jest wpisane zgodnie z rzeczywistym stanem prawnym, i po drugie - domniemanie nieistnienia praw wykreślonych z księgi wieczystej. Ani organy administracji ani sądy administracyjne nie są legitymowane do kwestionowania we własnym zakresie treści wpisów prawa własności zawartych w dziale II księgi wieczystej. Zarzuty odnośnie do prawidłowości treści wpisów w księdze wieczystej rozstrzygane są w drodze postępowania cywilnego przed sądem powszechnym. Zgodnie z art. 10 ww ustawy o księgach wieczystych i hipotece - w razie niezgodności między stanem prawnym nieruchomości ujawnionym w księdze wieczystej a rzeczywistym stanem prawnym osoba, której prawo nie jest wpisane lub jest wpisane błędnie albo jest dotknięte wpisem nieistniejącego obciążenia lub ograniczenia, może żądać usunięcia niezgodności.

W aktach sprawy znajduje się zawiadomienie z dnia [...] stycznia 2007 r. o dokonaniu wpisu w księdze wieczystej nr [...], założonej dla działek nr [...] i [...], na mocy którego jako właściciela tych działek wpisano Skarb Państwa. Podstawą dokonania wpisu była decyzja nr [...] Naczelnika Powiatu w B. z dnia [...] grudnia 1974 r. Zatem błędne jest zawarte w skardze twierdzenie, że wniosek o założenie księgi wieczystej dla przedmiotowych działek nie został rozpoznany, a wpis prawa własności na rzecz Skarbu Państwa odbył się w oparciu o nieprawomocną decyzję Wojewody [...] z dnia [...] sierpnia 2007 r. Akta zawierają też dokumenty potwierdzające wpis do księgi wieczystej nr [...] prawa własności działki nr [...] na rzecz skarżących ( odpowiednio w udziałach ¾ i ¼).

W świetle powyższych rozważań powoływanie się przez skarżących na wypisy z ewidencji gruntów i budynków nie może być skuteczne, albowiem treść wpisów w ewidencji gruntów i budynków nie może w postępowaniu administracyjnym podważać treści wpisów objętych wiarą publiczną ksiąg wieczystych. Wyższość danych ujawnionych w ewidencji gruntów i budynków w stosunku do danych ujawnionych w księdze wieczystej ma miejsce jedynie w zakresie określenia parametrów nieruchomości tj. wpisów dokonywanych w dziale I ksiąg wieczystych, a już nie ma zastosowania co do wpisu prawa własności zawartego w dziale II kw.

Dla wyniku sprawy nie ma również znaczenia decyzja Prezydenta S. z dnia [...] lipca 1976 r. nr [...], nadająca własność nieruchomości stanowiącej działkę nr [...] o powierzchni 601 mkw M. T., albowiem została ona następnie uchylona decyzją z dnia [...] stycznia 1977r. ( k. 24 akt adm). Nie bez znaczenia jest też powoływane przez organ postanowienie PBN z dnia [...] września 1979r. wskazujące na to, że po stronie poprzedników prawnych skarżących prawo użytkowania wieczystego co do działki nr [...] nie powstało (k 93 akt). Skarżący nie wykazali także aby będąca podstawą wpisu do kw Skarbu Państwa decyzja z 1974r. została wyeliminowana z obrotu prawnego.

Wreszcie bez znaczenia dla wyniku sprawy są też twierdzenia skarżących, że od 1974r. nieruchomość jest w faktycznym posiadaniu rodziny. Tak bowiem jak organy administracji nie są legitymowane do weryfikowania we własnym zakresie domniemania prawidłowości wpisów prawa własności w księdze wieczystej tak nie mają też kompetencji aby stan prawny ujawniony w księdze wieczystej weryfikować w oparciu o twierdzenia dotyczące posiadania nieruchomości.

W ocenie Sądu niezasadne jest również zarzucanie organowi pominięcie ustaleń zawartych w wyroku WSA w Warszawie sygn. I SA/Wa 176/08. Organom nakazano wyjaśnienie stanu przedmiotowych działek, ale jednocześnie w żaden sposób Sąd nie przesądził o kwestii ich własności. W ocenie Sądu rozpatrującego niniejszą sprawę organ nie naruszył zatem art. 153 ppsa. W sprawie został zebrany wystarczający materiał dowodowy, a organ przedstawił w decyzji dokonane ustalenia i w sposób wyczerpujący opisał drogę powstania oraz procesy przechodzenia własności nieruchomości. Uzasadnienie decyzji odpowiada wymogom z art. 107 § 3 kpa.

Trzeba podkreślić, że dla komunalizacji w trybie ww. ustawy decydujące znaczenie ma stan faktyczny istniejący w dniu 27 maja 1990 r. Stroną prowadzonego na podstawie art. 5 ust. 1 pkt 1 cytowanej ustawy postępowania administracyjnego o stwierdzenie nabycia z mocy prawa przez gminę z dniem 27 maja 1990 r. własności nieruchomości stanowiącej dotychczas własność Skarbu Państwa jest, poza daną gminą, jedynie podmiot, któremu do przedmiotowej nieruchomości przysługuje tytuł prawnorzeczowy albo prawo zarządu (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 maja 2011 r., sygn. akt I OSK 1192/10). Stroną postępowania w sprawie weryfikacji decyzji komunalizacyjnej w trybie zwyczajnym bądź nadzwyczajnym może być wyjątkowo również podmiot, który wykaże, iż w dniu, w którym nastąpiła z mocy prawa komunalizacja spornego mienia, legitymował się tytułem prawnym do nieruchomości objętej postępowaniem komunalizacyjnym.

Jak wynika z akt sprawy właścicielem objętej postępowaniem nieruchomości był Skarb Państwa. Własność Skarbu Państwa przed decyzją komunalizacyjną została ujawniona w księdze wieczystej i oparta była o decyzję wywłaszczeniową z 1974r. Z akt sprawy nie wynika aby domniemanie wynikające z wpisu Skarbu Państwa jako właściciela działek nr [...] i [...] zostało w odpowiednim trybie obalone, skarżący nie uprawdopodobnili także, że poza posiadaniem dysponują jakimkolwiek tytułem prawnym do ww nieruchomości. Powyższe prowadzi do wniosku, ze decyzja komunalizacyjna nie narusza prawa, choć ostatecznie, wobec uznania, że skarżący nie wykazali tytułu prawnego do nieruchomości objętej postępowaniem – postępowanie odwoławcze konsekwentnie winno być umorzone jako zainicjowane przez podmioty nieuprawnione. Uchybienie polegające na utrzymaniu decyzji I instancji w mocy nie narusza jednak prawa w stopniu uzasadniającym wyeliminowanie zaskarżonej decyzji z obrotu.

Z tych przyczyn, na podstawie art. 151 ppsa Sąd oddalił skargę.