Wyrok WSA w Kielcach, sygn. akt II SA/Ke 45/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach
Data orzeczenia: 2023-02-01 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a i c
journal: Dz.U. 2023 poz 259
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Detka Sędziowie Sędzia WSA Jacek Kuza (spr.) Sędzia WSA Beata Ziomek po rozpoznaniu w dniu 1 lutego 2023 r. na posiedzeniu niejawnym, w trybie uproszczonym sprawy ze skargi J. Ł. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] października 2022 r. [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję organu I instancji; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz J. Ł. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Kielcach zaskarżoną decyzją z 31 października 2022 r. [...], po rozpatrzeniu odwołania J. Ł. od decyzji z 12 maja 2022 r. wydanej z upoważnienia Prezydenta Miasta Skarżyska-Kamiennej, odmawiającej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowaniem opieki nad matką, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy.

W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że nie było kwestionowane, że J. S. legitymuje się orzeczeniem zaliczającym ją do osób ze znacznym stopniem niepełnosprawności. Orzeczenie wydano na stałe i wynika z niego, że niepełnosprawność powstała po 67 roku życia.

Organ II instancji zaznaczył, że niniejsza sprawa była już analizowana przez Kolegium, które uchyliło decyzję organu I instancji i przekazało sprawę do ponownego rozpoznania. Pomimo jednak wcześniejszego stanowiska organu odwoławczego, Prezydent podtrzymał swoje stanowisko, że żądane świadczenie się nie należy, bo niepełnosprawność nie powstała przed 18 lub 25 rokiem życia. Wobec powyższego Kolegium zaznaczyło, że po wydaniu wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. sygn. K 38/13, ugruntowała się linia orzecznicza, z której wynika, że nie jest dopuszczalne oparcie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tej części art. 17 ust. 1b z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r. poz. 111, ze zm.), dalej zwanej "u.ś.r.", która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. W związku z powyższym, okoliczność, że niepełnosprawność powstała po 18 roku życia, nie wyklucza przyznania prawa do wnioskowanego świadczenia. Nie ma bowiem znaczenia wiek, w którym niepełnosprawność powstała, lecz istotne jest, że występuje ona w stopniu znacznym.

Dalej organ odwoławczy podał, że zgromadzony materiał dowodowy nie potwierdza, aby istniał związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją wnioskodawczyni z aktywności zawodowej, a koniecznością sprawowania opieki nad matką. Kolegium zaznaczyło, że organ I instancji przeprowadził wywiad środowiskowy w miejscu zamieszkania strony odwołującej i jej matki. W toku wywiadu ustalono m.in. że J. S. wyglądała na osobę zaniedbaną pod względem czystości i schludności odzieży, jak również pracownik socjalny zaobserwował, że w domu panował nieporządek. Zaobserwowana i opisana w wywiadzie sytuacja nie pozwala na uwzględnienie wyjaśnień J. Ł., że zakres czynności opiekuńczych wykonywanych w ramach sprawowanej opieki nad matką nie pozwalają jej na podjęcie zatrudnienia. W oświadczeniu z 17 sierpnia 2021 r. i z 9 września 2022 r., określając jakie czynności opiekuńcze składają się na opiekę strona podała, że wykonuje przy matce codzienną poranną i wieczorną toaletę, szykuje ubranie, sprząta, przygotowuje posiłki, leki, robi zakupy. Zdaniem organu II instancji, wykonywania tych czynności nie potwierdzono w toku wywiadu środowiskowego, co może oznaczać, że strona nie poświęca im tyle czasu, aby nie móc podjąć aktywności zawodowej. Ponadto wymienione czynności mogą być wykonywane również przez osoby aktywne zawodowo. Istotnym również jest, że mieszkając w tym samym mieszkaniu wnioskodawczyni sprząta i gotuje prowadząc swoje gospodarstwo domowe.

W niniejszej sprawie ustalono również, że matka odwołującej nie jest osobą leżącą, ale porusza się po domu za pomocą kul. Nie wykazano także, aby miała trudności ze spożywaniem przygotowanych posiłków. Ponadto, odwołująca i jej matka mieszkają wraz z rodziną córki wnioskodawczyni. W sprawie ujawniono, że wnuczka J. S. - M. Ł. , jest osobą niepracującą, otrzymującą świadczenia rodzinne i z funduszu alimentacyjnego.

Mając powyższe na uwadze Kolegium stwierdziło, że zgromadzony na obecnym etapie materiał dowodowy nie pozwala na uznanie, że zachodzi związek przyczynowy pomiędzy brakiem aktywności zawodowej strony, a sprawowaną opieką. Takie czynności jak: sprzątanie, gotowanie i pomoc matce w utrzymaniu higieny osobistej nie zajmują aż tak dużo czasu, by strona nie mogła podjąć zatrudnienia choćby w ograniczonym wymiarze czasu. Nie znajduje poparcia w aktach sprawy podnoszona okoliczność, że odwołująca nie może liczyć na pomoc w opiece ze strony córki, bowiem ta nie ma czasu. W sprawie nie ujawniono powodów, dla których córka nie może dzielić z matką opieki nad babcią, która w zasadzie sprowadza się do pozostawania w gotowości przy ewentualnym nagłym pogorszeniu się stanu jej zdrowia i wezwania np.karetki pogotowia lub też do asysty w poruszaniu się po domu, głównie do toalety. Ciągła obecność w domu większości członków

rodziny pozwala na przyjęcie, że strona odwołująca ma możliwość zapewnienia matce prawidłowej opieki i podjęcia pracy. Kolegium uznało, że nie ma podstaw do przyjęcia, że tylko i wyłącznie wnioskodawczyni może asystować matce w poruszaniu się po domu lub przygotowywać posiłki. W kontekście spraw z zakresu świadczeń pielęgnacyjnych prowadzenie odrębnych gospodarstw przez mieszkających wspólnie członków jednej rodziny, nie ma istotnego wpływu na ocenę sytuacji rodzinnej. Poza sporem pozostaje, że członkowie rodziny strony odwołującej, mieszkający w jednym lokalu mają dobre relacje, są zobowiązani do alimentacji względem siebie (w dalszym lub bliższym stopniu, ale w bezpośredniej kolejności), a skoro tak to mają obowiązek świadczenia wzajemnej pomocy. Zatem J. Ł. ma możliwość podjęcia pracy choćby na część etatu.

Dalej Kolegium zauważyło, że organ I instancji przeprowadził wywiady środowiskowe z pozostałymi dziećmi J. S.. W toku rozmów ustalono, że co do zasady sytuacja finansowa większości dzieci faktycznie nie pozwala na partycypowanie w kosztach zapewnienia matce profesjonalnej opieki. Niemniej, żadne z dzieci nie podnosiło, aby relacje z matką były niepoprawne. Utrzymywanie więc przez stronę, że matka nie akceptuje opieki ze strony innych dzieci, nie znajduje poparcia. Przeciwnie, np. M. S. podaje, że zawsze służy pomocą przy zawiezieniu matki do lekarza. Jednak z uwagi na sytuację rodzinną, głównie stan zdrowia żony oraz ograniczone środki finansowe nie ma możliwości większego zaangażowania się w opiekę nad matką.

Organ II instancji podkreślił także, że z akt sprawy wiadomo, że strona odwołująca jest uprawniona do specjalnego zasiłku opiekuńczego. Obecnie prezentowane w orzecznictwie stanowisko zwraca uwagę, że art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów.

Z kolei zgodnie z art. 27 ust. 5 pkt 2 i 3 u.ś.r, w przypadku zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego lub specjalnego zasiłku opiekuńczego - przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną - także w przypadku gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami.

Z powołanych przepisów jasno więc wynika, że w przypadku zbiegu powyższych świadczeń, nie ma możliwości równoczesnego przyznania obu świadczeń za ten sam okres. W tej sytuacji osoba, która ma już przyznany np. specjalny zasiłek opiekuńczy, z wnioskiem o uzyskanie świadczenie pielęgnacyjne może wystąpić albo wtedy, gdy wygaśnie decyzja (terminowa) przyznająca jej prawo do tego zasiłku, albo wystąpić o uchylenie tego rodzaju decyzji. Nie jest bowiem możliwe najpierw przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, a dopiero po jego otrzymaniu zrezygnowanie z dotychczas pobieranego specjalnego zasiłku opiekuńczego. Zatem, nie jest możliwe przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na okres, w którym strona posiada jednocześnie prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, określone wcześniejszą decyzją, która nie została wzruszona za ten sam okres.

Kolegium podniosło, że zwracanie się do strony o dokonanie wyboru pomiędzy świadczeniami było w tej sprawie nieuzasadnione, gdyż nie spełnia ona warunków z art. 17 ust. 1 u.ś.r, a tylko przy spełnieniu wszystkich przesłanek ustawowych należałoby stronę zobowiązać do dokonania takiego wyboru.

W skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach skardze na powyższą decyzję, domagając się jej uchylenia oraz uchylenia decyzji organu I instancji, J. Ł. zarzuciła naruszenie art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez uznanie, że stan zdrowia osoby niepełnosprawnej oraz zakres sprawowanej opieki nie wymaga rezygnacji z zatrudnienia przez osobę zobowiązaną do opieki.

W uzasadnieniu skargi jej autor stwierdził, że organ formułując wskazane w decyzji tezy, nie wziął pod uwagę ustaleń wywiadu środowiskowego, w trakcie którego pracownik socjalny w żaden sposób nie zakwestionował samego faktu sprawowania opieki jak i zakresu czynności opiekuńczych deklarowanych przez skarżącą w złożonym oświadczeniu. Organ dokonał nadto pobieżnej oceny oświadczenia wnioskodawczyni odnoszącego się do zakresu i harmonogramu sprawowanej opieki. Tymczasem wskazane dokumenty w wystarczający sposób potwierdzają, że matka wnioskodawczyni potrzebuje codziennej i stałej opieki. Ponadto okoliczność, że matka skarżącej nie jest w stanie samodzielnie funkcjonować bez stałej lub długotrwałej opieki drugiej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, została potwierdzona przez wyspecjalizowany w tym zakresie organ.

Wnoszący skargę podkreślił, że z wywiadu środowiskowego sporządzonego w niniejszej sprawie wynika, że osoba niepełnosprawna jest przewlekle chora. W wywiadzie szczegółowo opisano codzienne czynności wykonywane w ramach stałej, całodobowej opieki sprawowanej przez skarżącą nad matką. Czynności te składają się na kompleksową opiekę i pomoc w zwykłych czynnościach życia codziennego dla osoby, która jest niezdolna do samodzielnej egzystencji.

W ocenie strony skarżącej, Kolegium pochopnie wykluczyło zwykłe czynności życia codziennego z zakresu opieki i pomocy uzasadniającej prawo do świadczenia. Kolegium nie przedsięwzięło także jakiejkolwiek inicjatywy dowodowej w celu wykazania zbędności podejmowania określonych czynności w ramach opieki i pomocy nad matką, uzasadniających konieczność rezygnacji z zatrudnienia (niepodejmowania zatrudnienia).

Końcowo w skardze podkreślono, że wykładni zawartej w art. 17 ust 1 pkt 4 u.ś.r., a spornej w tej sprawie przesłanki wyrażonej sformułowaniem "nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności" należy dokonywać przez pryzmat zasad i wartości wyrażonych w Konstytucji RP, z uwzględnieniem celu tych unormowań (tak wyrok WSA w Łodzi z 24 stycznia 2018 r., II SA/Łd 1008/17). Wykładnia przepisów art. 17 ust. 1 pkt 4 i 1a u.ś.r. w oderwaniu od całej regulacji tej ustawy i wartości przyjętych w Konstytucji RP stanowić może naruszenie prawa materialnego mogące mieć wpływ na treść decyzji (tak wyrok NSA z 12 maja 2017 r., I OSK 328/16). Celem tej regulacji jest natomiast udzielenie przez państwo pomocy osobie, która podejmuje się sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną i na czas tej opieki dobrowolnie pozbawia się możliwości zarobkowania. Świadczenie pielęgnacyjne ma tym samym zrekompensować jej utratę uzyskiwanego dotychczas, czy też potencjonalnego dochodu (por. wyrok NSA z 21 czerwca 2017 r., I OSK 829/16).

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r. poz. 329 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a." niniejsza sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, albowiem zarówno skarżący jak i organ wyrazili zgodę na taki tryb rozpoznania sprawy.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Przedmiotem kontroli sądowoadministracyjnej pod względem legalności, była decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta Skarżyska-Kamiennej odmawiającą skarżącej J. Ł. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z rezygnacją z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad matką J. S..

Zasadniczą przyczyną zaakceptowania odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia było uznanie przez organ odwoławczy, że wnioskująca o nie córka wymagającej opieki J. S., ma możliwość zorganizowania opieki nad matką w taki sposób, aby pogodzić ją z aktywnością zawodową, choćby na część etatu. Może bowiem skorzystać z pomocy innych członków rodziny, w tym mieszkającej wspólnie z J. Ł. i J. S. ich córki i wnuczki M. Ł., a także innych dzieci J. S., które choć nie mieszkają ze swoją mamą, ani też ich sytuacja finansowa nie pozwala na udzielenie pomocy, to jednak żadne z nich nie podnosiło, aby ich relacje z matką były niepoprawne. Organ zauważył również, że w toku wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania odwołującej się i jej matki, pracownik organu zauważył, że J. S. wyglądała na osobę zaniedbaną pod względem czystości i schludności odzieży, a w domu panował nieporządek. W nawiązaniu do ustawowych przesłanek prawa do świadczenia pielęgnacyjnego SKO w Kielcach zauważyło, że w sprawie nie zachodzi związek przyczynowy pomiędzy brakiem aktywności zawodowej strony, a sprawowaniem opieki. Odnośnie pozostałych ustawowych przesłanek prawa do wnioskowanego świadczenia, w sprawie nie było co do zasady kwestionowane, że skarżąca je spełnia. Kolegium wyraziło jednak pogląd, że przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, z uwagi na charakter i źródło finansowania ze środków publicznych, powinno być ostatecznością, a nie regułą.

Odnosząc się do takich argumentów Sąd wyraża pogląd, że opierają się one na wadliwych i niedostatecznych ustaleniach faktycznych, bazujących na wątpliwych,

bądź niewystarczających dowodach, a źródłem wadliwości tych ustaleń była błędna wykładnia przepisów prawa, które miały w sprawie zastosowanie.

Świadczenie, którego skarżąca się domagała – zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. - przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami k.r.o. ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że jedyną z przewidzianych w przytoczonym przepisie przesłanek prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, której brak stwierdził organ II instancji, było nieistnienie związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją przez J. Ł. z zatrudnienia lub innej pracy zawodowej, a sprawowaniem przez nią opieki nad legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Przyczyny braku tego związku przyczynowego organ upatrywał natomiast przede wszystkim w tym, że skarżąca ma możliwość korzystania przy sprawowaniu tej opieki z pomocy głównie córki, a być może również rodzeństwa, a dodatkowo w tym, że rodzaj czynności deklarowanych jako wykonywanych w ramach tej opieki nie wymaga rezygnacji z zatrudnienia, bo takie czynności wykonują również inni pracujący nie obciążeni opieką, a nadto jakość tej opieki stwierdzona w czasie wywiadu środowiskowego wskazuje, że nie wymaga ona całkowitej rezygnacji z pracy.

Pierwszy ze wskazanych powodów braku związku przyczynowego opiera się na błędnym i niesprawiedliwym rozumieniu istoty prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Sąd zauważa bowiem, że skoro krąg osób uprawnionych do uzyskania tego świadczenia określony jest w okolicznościach niniejszej sprawy na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., a więc determinowany jest istnieniem obowiązku alimentacyjnego po stronie wnioskującego o świadczenie względem osoby wymagającej opieki, natomiast inne osoby, w tym również obciążone obowiązkiem alimentacyjnym, ale w dalszej kolejności, nie mają, co do zasady możliwości ubiegania się o takie świadczenie pielęgnacyjne, to odmawianie prawa do tego świadczenia osobie zobowiązanej do alimentacji w pierwszej kolejności z powodu tego, że osoby zobowiązane w dalszej kolejności mogą taką pomoc również świadczyć, choć nie będą mogły uzyskać świadczenia pielęgnacyjnego – jest sprzeczne z art. 17 ust. 1 pkt 4) u.ś.r., a nadto niesprawiedliwe. Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji można natomiast wywieść, że skoro istnieją inni, niż córka J. S. jej krewni, też zobowiązani do alimentacji, nawet w dalszej kolejności, to skoro mogą oni pomagać przy sprawowaniu opieki, to znaczy, że wnioskująca o świadczenie pielęgnacyjne J. Ł. "ma możliwość podjęcia pracy choćby na część etatu", a to uniemożliwia jej uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego. Taka wykładnia przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych jest całkowicie wadliwa, bowiem przesłanką przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego nie jest to, aby wnioskujący o taką pomoc był jedyną osobą z kręgu zobowiązanych do alimentacji względem osoby wymagającej opieki. Taka wykładnia w większości występujących w praktyce przypadków prowadziłaby do praktycznego pozbawienia możliwości uzyskiwania świadczenia pielęgnacyjnego przez osoby obciążone względem osoby wymagającej opieki obowiązkiem alimentacyjnym w pierwszej kolejności i rzeczywiście rezygnujące z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem tej opieki. Sprzeciwiając się takiej wykładni trzeba przypomnieć, że osoby podejmujące się opieki nad osobą niepełnosprawną odciążają w ten sposób Państwo, zwalniając instytucje państwowe z obowiązku zapewnienia takim osobom opieki zorganizowanej w wyspecjalizowanych jednostkach, które zwykle pochłaniają znacznie wyższe środki finansowe niż te, które przeznaczane są na wsparcie udzielane rodzinom opiekującym się osobami niepełnosprawnymi (wyrok NSA z 30 sierpnia 2022 r. I OSK 1971/21).

Nie można się również zgodzić z tezą przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że z uwagi na charakter i źródło finansowania ze środków publicznych, przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego powinno być ostatecznością, a

nie regułą. Obowiązujące przepisy w żadnym razie nie upoważniają do takiego wniosku. Przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego zależne jest od spełnienia wszystkich przesłanek określonych w przepisach ustawy o świadczeniach rodzinnych, ale zarazem tylko tych przesłanek. Niedopuszczalne jest uzależnianie przyznania, bądź odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od warunków nieprzewidzianych w obowiązujących przepisach. Przy rozstrzyganiu wniosków o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego organy administracji nie dysponują uznaniem administracyjnym, przez co niedopuszczalne jest ich ocenianie w kategoriach reguły, bądź ostateczności.

Dodatkowo trzeba zauważyć, że twierdzenie w okolicznościach niniejszej sprawy, że osoby zobowiązane do alimentacji w równym stopniu, co skarżąca, tj. jej rodzeństwo, również mogą świadczyć pomoc J. S., jest nieusprawiedliwione w sytuacji, gdy z jej pisemnego oświadczenia z 9 marca 2022 r. złożonego w obecności pracownika MOPS w Skarżysku-Kamiennej (k. 49 akt administracyjnych) wynika, że nie chce ona, aby opiekował się nią ktoś inny niż córka J. Ł. i że jest bardzo zadowolona z tej opieki. Trzeba dodać, że nawet sam organ II instancji ustalił, że "sytuacja finansowa większości dzieci faktycznie nie pozwala na partycypowanie w kosztach zapewnienia matce profesjonalnej opieki. Niemniej żadne z dzieci nie podnosiło, aby relacje z matką były niepoprawne". W sytuacji, gdy chodzi o niezbędną i pilną potrzebę opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem zaliczającym ją do znacznego stopnia niepełnosprawności, z którego wynika, że osoba ta, czyli J. S. wymaga konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku za znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, ustalenie organu co do możliwości sprawowania opieki nad J. S. również przez inne, nie mieszkające z nią dzieci, oparte zaledwie na braku "niepoprawnych relacji" i jednej deklaracji syna M. S., pomocy przy zawiezieniu matki do lekarza, z zastrzeżeniem, że nie ma on możliwości większego zaangażowania się w opiekę nad matką – nie jest wiarygodne i nie zasługuje na akceptację. Tak wątpliwe i wątłe deklaracje, w sytuacji wyraźnego sprzeciwu ze strony J. S. wobec sprawowania opieki nad nią przez inne dzieci niż skarżąca – nie mogą być argumentem za pozbawieniem wnioskodawczyni prawa do świadczenia pielęgnacyjnego przy spełnieniu pozostałych przesłanek takiego świadczenia.

Kolejne twierdzenie organu mające uzasadniać brak związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją przez skarżącą z zatrudnienia, a koniecznością sprawowania opieki nad matką, tj. sposób sprawowania tej opieki i jej jakość, nie jest oparte na wystarczających dowodach.

Wadliwe jest ustalanie przez organ odwoławczy, że zakres niezbędnej dla J. S. pomocy, ze względu na stan jej zdrowia (nie jest osobą leżącą, ale porusza się po domu przy pomocy kul) "w zasadzie sprowadza się do pozostawania w gotowości przy ewentualnym nagłym pogorszeniu stanu zdrowia[...] i wezwania np. karetki pogotowia lub też do asysty w poruszaniu się po domu, głównie do toalety", przez co może być sprawowany przez mieszkających wspólnie innych członków rodziny. Kwestia kręgu osób, które obciąża obowiązek alimentacyjny została już wyżej wyjaśniona. Natomiast zakres niezbędnej opieki jakiej wymaga J. S., został ostatecznie ustalony i przesądzony w orzeczeniu z 10 lipca 2018 r. zaliczającym ją do znacznego stopnia niepełnosprawności. Orzeczenie takie zostało wymienione w art. 17 ust. 1 u.ś.r. jako pierwsze z orzeczeń, którymi powinna legitymować się osoba wymagająca opieki, aby ta opieka, przy spełnieniu pozostałych ustawowych przesłanek, mogła prowadzić do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego. W jego punkcie 7 stwierdzono przy tym, że J. S. wymaga konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku za znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Takie stwierdzenia nie pozwalają na odmienne ustalenia, zwłaszcza dokonywane przez organ administracji, który nie dysponuje niezbędną w takich sprawach wiedzą medyczną. Póki wspomniane orzeczenie pozostaje w obrocie prawnym, jego podważanie i bagatelizowanie zakresu opieki niezbędnej dla niepełnosprawnej w stopniu znacznym J. S. - jest niedopuszczalne. Dlatego niezasadne jest twierdzenie organu II instancji, że wymaga ona opieki w mniejszym zakresie, niż taki, który usprawiedliwia staranie o uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego w pełnym zakresie. Skoro bowiem ustawodawca przewidział, że takie świadczenie przysługuje osobie, która rezygnuje z pracy zawodowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się takim orzeczeniem, to znaczy, że co do zasady posiadanie takiego orzeczenia wiąże się z koniecznością sprawowania opieki w takim zakresie, który wymaga całkowitej rezygnacji z zatrudnienia.

Również przyjęte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji ustalenie co do jakości opieki sprawowanej przez skarżącą nad matką, nie jest wystarczające do zdyskwalifikowania możliwości uzyskania przez nią wnioskowanego świadczenia.

Trzeba zauważyć, że ustalenie organu w omawianym zakresie oparte zostało jedynie na jednym wywiadzie środowiskowym, w toku którego istotnie stwierdzono, że "mieszkanie było brudne. Na podłodze leżało dużo okruchów i brudu, kurz na meblach i bałagan w kuchni i łazience. Ponadto pani J. S. była ubrana w stare ubrania i również była zaniedbana (nie obcięte paznokcie, potłuszczone włosy)". Ponieważ jednak takie ustalenie nie zostało potwierdzone przez inne przeprowadzonymi w sprawie dowody (oświadczenia J. S., J. Ł. i M. Ł. k. 47, 49 i 50, z których wynika, że skarżąca sprawuje w pełnym zakresie taką opiekę nad swoją matką, której ona potrzebuje i którą w pełni akceptuje uznając za wystarczającą), organ miał wynikający z art. 107 § 3 k.p.a. obowiązek wyjaśnienia w uzasadnieniu swej decyzji przyczyn, z powodu których tym innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej. Takiego wyjaśnienia jednak w sprawie zabrakło, co stanowi o naruszeniu wskazanego przepisu postępowania administracyjnego i nie pozwala na bezkrytyczne uwzględnienie ustalenia organu co do jakości opieki sprawowanej przez skarżącą nad matką.

Powyższe rozważania świadczą o naruszeniu przez organ II instancji przepisów prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., które miało wpływ na wynik sprawy, a także o naruszeniu przepisów postępowania administracyjnego, tj. art. 7, 77 §1, art. 80 oraz art. 107 § 1 pkt 6 i §3 k.p.a., w sposób, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Dlatego zaskarżona decyzja, a także decyzja organu I instancji, podlegały uchyleniu, o czym Sąd orzekł na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 p.p.s.a. Uchylenie decyzji organu I instancji jest następstwem naruszenia przez ten organ prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 1b u.ś.r. w sposób wynikający z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, na co szczegółowo i zasadnie wskazał organ II instancji w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Rozpoznając sprawę ponownie organ I instancji przeprowadzi ponownie postępowanie zmierzające do merytorycznej oceny zasadności wniosku J. Ł. z 17 lipca 2021 r. W szczególności organ ten ponowi wywiad środowiskowy w miejscu zamieszkania matki skarżącej, a także uzyska od domowników skarżącej

wyjaśnienia dotyczące przyczyn stanu J. S. i jej mieszkania stwierdzonego w czasie wywiadu środowiskowego z 3 marca 2022 r. W razie potwierdzenia wszystkich pozytywnych przesłanek prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, organ podejmie wskazane w orzecznictwie sądów administracyjnych (np. wyrok NSA z 11 maja 2022 r. I OSK 1400/21) działania mające na celu umożliwienie wnioskodawczyni dokonania wyboru korzystniejszego z ewentualnie zbiegających się praw skarżącej do specjalnego zasiłku opiekuńczego i do świadczenia pielęgnacyjnego. Następnie organ ten wyda stosowne rozstrzygnięcie uwzględniając przedstawioną wyżej wykładnię przepisów prawa i wszystkie przedstawione uwagi. Swoje rozstrzygnięcie organ uzasadni respektując wymogi wskazane w art. 107 § 3 k.p.a.

Wobec uwzględnienia skargi należało zasądzić od organu na rzecz skarżącej zwrot kosztów postępowania sądowego (art. 200 w związku z art. 205 § 2 p.p.s.a.), na które złożyło się wynagrodzenie reprezentującego skarżącą adwokata obliczone według stawek przyjętych na podstawie § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r., poz. 1800 ze zm.).