Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 2972/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2014-02-25 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6171 Radcowie prawni i aplikanci radcowscy
Hasła tematyczne: Zawody prawnicze
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 30 ust. 1 i 2 pkt 4 i art. 30 ust. 5 pkt 3
journal: Dz.U. 2013 poz 1456
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jednolity
article: art. 36 - art. 36(9)
journal: Dz.U. 2010 nr 10 poz 65
law: Ustawa z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jolanta Królikowska-Przewłoka Sędziowie Sędzia WSA Elżbieta Olechniewicz (spr.) Sędzia WSA Dorota Wdowiak Protokolant st. ref. Renata Lewandowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 lutego 2014 r. sprawy ze skargi D. W. na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia Nr 4 przy Ministrze Sprawiedliwości do rozpoznania odwołań od uchwał o wynikach egzaminu radcowskiego, który został przeprowadzony w dniach [...] marca 2013 r. z dnia [...] sierpnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego oddala skargę


UZASADNIENIE

Komisja Egzaminacyjna II stopnia Nr [...] przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od uchwał o wynikach egzaminu radcowskiego, który został przeprowadzony w dniach 19-22 marca 2013r. (zwana dalej "Komisją Egzaminacyjną II Stopnia") uchwałą z dnia [...] sierpnia 2013r. utrzymała w mocy uchwałę Komisji Egzaminacyjnej Nr[...] do przeprowadzenia egzaminu radcowskiego w 2013r. (zwaną dalej "Komisją egzaminacyjną") z dnia [...] kwietnia 2013r. w której, na podstawie art. 366 ust. 2 ustawy z dnia 6 lipca 1982r. o radcach prawnych (Dz. U. z 2010r. Nr 10, poz. 65 ze zm., zwanej dalej "u.o.r.p."), stwierdzono, że D. W. (zwana dalej "Skarżącą") uzyskała wynik negatywny z egzaminu radcowskiego. Powyższe uchwały zapadły w następującym stanie faktycznym.

W dniach od 19 do 22 marca 2013r. Skarżąca przystąpiła do egzaminu radcowskiego na podstawie art. 361 ust. 1 u.o.r.p. przed Komisją egzaminacyjną powołaną zarządzeniem Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] kwietnia 2012r. Nr [...].

Komisja egzaminacyjna uchwałą z dnia [...] kwietnia 2013r. stwierdziła, że Skarżąca uzyskała wynik negatywny z egzaminu radcowskiego.

Uzasadniając rozstrzygnięcie Komisja egzaminacyjna wskazała, że Skarżąca z części pierwszej egzaminu otrzymała ocenę dobrą, z drugiej części egzaminu ocenę dostateczną, z trzeciej części egzaminu ocenę dostateczną, z czwartej części egzaminu ocenę dobrą, zaś z piątej części egzaminu ocenę niedostateczną. Powołując się na treść przepisu art. 366 ust. 1 u.o.r.p., który to przepis określa, że pozytywny wynik z egzaminu radcowskiego, otrzymuje zdający, który z każdej części egzaminu radcowskiego otrzymał ocenę pozytywną, Komisja stwierdziła, że z uwagi na powyższe należało uznać, że Skarżąca uzyskała wynik negatywny z egzaminu radcowskiego.

W odwołaniu od powyższej uchwały Skarżąca wniosła o zmianę oceny cząstkowej z zadania z piątej części egzaminu radcowskiego z zakresu prawa administracyjnego z oceny negatywnej na ocenę pozytywną, a co za tym idzie uchylenie uchwały z dnia [...] kwietnia 2013r. i podjęcie uchwały stwierdzającej pozytywny wynik z egzaminu radcowskiego. Ww. uchwale zarzuciła wystawienie oceny niedostatecznej:

1) w wyniku naruszenia przez egzaminatorów, a w konsekwencji komisję zasad logicznego rozumowania, polegającego na przyjęciu, że sporządzenie w pełni skutecznej i zgodnej z interesem reprezentowanego skargi do sądu administracyjnego oraz spełnienie wymogów określonych w art. art. 365 ust. 2 u.o.r.p., nie stanowi wystarczającej podstawy do wystawienia oceny pozytywnej,

2) na podstawie wskazanych w uzasadnieniach ocen cząstkowych błędów, które nie uzasadniały wystawienia takiej oceny w pięciostopniowej skali (art. art. 364 ust. 10 u.o.r.p.),

3) przez błędne przyjęcie przez egzaminatorów, iż skarga nie wskazuje na należyte przygotowanie z zakresu prawa administracyjnego, pozwalające na należyte wykonywanie zawodu radcy prawnego.

W ocenie Skarżącej, skarga spełniała wymogi formalne, a wskazane drobne uchybienia w tym zakresie nie wpływały na jej ważność. Stwierdziła, że podniesiony zarzut naruszenia art. 10 ust. 5 pkt 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych świadczył o skuteczności skargi. Potwierdziła zasadność braku zarzutu naruszenia art. 151 K.p.a. Zaznaczyła, iż pominięcie zarzutu naruszenia art. 10 ust. 3 pkt 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych mogłoby doprowadzić do sytuacji, w której organy ponownie rozpoznając sprawę naprawiłyby błędy proceduralne i wydały prawidłowo decyzję, ale niekorzystną dla mocodawczymi. Podobnie odwołująca uzasadniała brak zarzutu naruszenia art. 105 § 1 K.p.a. Z kolei sformułowanie zarzutu naruszenia art. 30 ust. 1 i ust. 2 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych oceniła jako zbyteczne ze względu na występujące rozbieżności w orzecznictwie. Natomiast brak wniosku o uchylenie również decyzji organu pierwszej instancji nie umniejszał skuteczności skargi. W istocie, wbrew twierdzeniom egzaminatorów, na końcu pracy zawarto uzasadnienie wniosku o wstrzymanie wykonania decyzji.

Zdaniem Skarżącej skoro egzaminatorzy uznali, że zarzuty sformułowane w skardze są słuszne, to niezrozumiałym było wystawienie oceny negatywnej przy pięciostopniowej skali ocen wynikającej z art. 364 ust. 10 u.o.r.p.

Skarżąca podniosła, że egzamin nie służył wykazywaniu się wszechstronną wiedzą z zakresu postępowania administracyjnego, dokładnie trafiającą w wytyczne zawarte w "Opisie istotnych zagadnień", chodziło natomiast o sporządzenie skutecznej skargi zawierającej istotne zarzuty z punktu widzenia strony oraz względne zachowanie wymogów formalnych określonych przepisami prawa.

Komisja Egzaminacyjna II stopnia uchwałą z dnia [...] sierpnia 2013r. utrzymała w mocy powyższą uchwałę Komisji egzaminacyjnej.

Komisja wskazała na wstępie, że zgodnie z art. 364 ust. 1 u.o.r.p., egzamin radcowski polega na sprawdzeniu przygotowania prawniczego osoby przystępującej do egzaminu radcowskiego do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego. W myśl art. 365 ust. 2 ww. ustawy, oceny rozwiązania każdego z zadań z części drugiej do piątej egzaminu radcowskiego dokonują niezależnie od siebie dwaj egzaminatorzy z dziedzin prawa, których dotyczy praca pisemna - jeden spośród wskazanych przez Ministra Sprawiedliwości, drugi zaś spośród wskazanych przez Krajową Radę Radców Prawnych, biorąc pod uwagę w szczególności zachowanie wymogów formalnych, właściwość zastosowanych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji, poprawność zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie z zadaniem reprezentuje. Określone w ww. przepisie kryteria muszą być spełnione łącznie, bo tylko wtedy uprawniona jest ocena, że zdający jest przygotowany do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego.

W ocenie Komisji egzaminacyjnej II stopnia za trafne należy uznać stanowisko prezentowane w orzecznictwie sądów administracyjnych, że opis istotnych zagadnień nie może stanowić kryterium ocen. Określony bowiem w art. 36 ust. 12 u.o.r.p. zakres upoważnienia dla Ministra Sprawiedliwości do wydania rozporządzenia nie uprawniał do uregulowania w akcie wykonawczym kryteriów ocen zadań pisemnych części drugiej do piątej.

Komisja Egzaminacyjna II Stopnia wskazała, że Skarżąca kwestionowała ocenę uzyskaną z pracy z zakresu prawa administracyjnego, to jest w zakresie sporządzenia skargi do sądu administracyjnego.

Komisja Egzaminacyjna II Stopnia nie zgadzając się z zarzutami zawartymi w odwołaniu wskazała, że Skarżąca sporządziła skargę do sądu uznając, że zaskarżona decyzja narusza prawo procesowe, wymieniła przy tym szereg przepisów postępowania tj. art. 7, 8, 9, 11, 67 § 2, 77, 80, 86, 138 § 1 K.p.a., a także prawa materialnego, tj. art. 10 ust. 5 pkt 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Komisja Egzaminacyjna II Stopnia wskazała, iż jednym z najbardziej istotnych elementów stanu faktycznego i prawnego przedstawionego w zadaniu egzaminacyjnym było to, że postępowanie administracyjne zostało wznowione (postanowienie organu pierwszej instancji z [...] lipca 2012r. o wznowieniu postępowania z powołaniem się na art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a.), powinno się zatem toczyć w trybie i na zasadach określonych w przepisach zawartych w rozdziale 12 działu II K.p.a. zatytułowanym "wznowienie postępowania". Kwestia ta stanowiła istotę zadania, głównie z uwagi na charakter i wagę popełnionych w tym zakresie przez organy administracyjne uchybień proceduralnych. W ocenie Komisji analiza kilku artykułów zawartych w tym rozdziale, a w tym przypadku zwłaszcza art. 151 K.p.a., powinna prowadzić do wniosku, że rozstrzygnięcie, jakie zostało wydane w przedstawionej sprawie, nie odpowiada żadnemu z dopuszczalnych tym przepisem sposobów zakończenia wznowionego postępowania. Natomiast w wydanych po wznowieniu postępowania decyzjach w żaden sposób nie odniesiono się do pozostawionej nadal w obrocie prawnym dotychczasowej decyzji z [...] lipca 2009r. przyznającej mocodawczyni wymienione w niej świadczenia rodzinne.

Ponadto decyzja o uznaniu świadczenia za nienależnie pobrane oraz o zobowiązaniu do jego zwrotu wydana została na podstawie art. 30 ust. 1 i ust. 2 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Przepis ten (zamieszczony w materiałach egzaminacyjnych) stanowił, iż za nienależnie pobrane świadczenie rodzinne uważa się świadczenie rodzinne przyznane na podstawie decyzji, której następnie stwierdzono nieważność z powodu jej wydania bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa albo świadczenie rodzinne przyznane na podstawie decyzji, która została następnie uchylona w wyniku wznowienia postępowania i osobie odmówiono prawa do świadczenia rodzinnego. Brak sformułowania w skardze zarzutów w tym zakresie uznano na oczywisty błąd, niezależnie od powodów takiego stanu rzeczy. W istocie zasadnie zwrócili na to uwagę również dwaj egzaminatorzy Komisji Egzaminacyjnej, którzy słusznie wytknęli Skarżącej pominięcie w skardze najistotniejszych błędów organów i pominięcie stosownych zarzutów - art. 151 K.p.a. oraz art. 30 ust. 1 i ust. 2 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz art. 105 § 1 K.p.a.

Komisja Egzaminacyjna II stopnia wskazała ponadto, że uzasadniając postawione zarzuty, Skarżąca wskazała na możliwość "wielotorowego" rozwiązania zadania. Taka możliwość nie mogła usprawiedliwiać braku wskazania podstawowych w tej sprawie zarzutów skargi. Wznowienie postępowania administracyjnego zakończonego ostateczną decyzją Prezydenta Miasta Kołobrzeg z 23 lipca 2009r. zobowiązywało ten organ do wydania jednej z decyzji przewidzianej treścią art. 151 K.p.a. Skoro doszło do wznowienia postępowania, to należało ten fakt zauważyć i wskazać na błędne zakończenie sprawy rozstrzygnięciem wydanym w trybie zwykłym na podstawie ustawy o świadczeniach rodzinnych. W konsekwencji zarzuty naruszenia art. 10 ust. 5 pkt 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz szeregu przepisów postępowania były przedwczesne i nie mogłyby stanowić podstawy rozważań sądu administracyjnego.

Skarżąca nie zwróciła uwagi, że nakazanie zwrotu świadczenia nienależnie pobranego nie mogło być orzeczone w tej samej decyzji, co uznanie świadczenia za nienależnie pobrane. Wykazano w pracy Skarżącej brak zarzutu naruszenia art. 30 ust. 1 i ust. 2 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych i to zarówno przez wydanie decyzji o uznaniu świadczenia za nienależne i o zwrocie tego świadczenia bez uprzedniego wzruszenia decyzji przyznającej świadczenia, jak i poprzez orzeczenie o uznaniu świadczenia za nienależne i o jego zwrocie w jednej decyzji. W sporządzonej skardze nie wskazano na występowanie rozbieżności w orzecznictwie w tym zakresie. Występując w imieniu strony należało przywołać argumentację przeciwną. Zasadnie oceniono również brak zarzutu naruszenia art. 105 § 1 K.p.a. przez wydanie decyzji o odmowie umorzenia postępowania, której procedura administracyjna nie przewiduje.

Komisja Egzaminacyjna II Stopnia, dokonując ponownej oceny pracy egzaminowanej, zgodziła się z ocenami egzaminatorów o wystawionej ocenie niedostatecznej z tej części egzaminu.

Według Komisji Egzaminacyjnej II stopnia projekt skargi pomijał podstawowe naruszenia prawa, również z punktu widzenia interesu reprezentowanej strony. Natomiast zauważone inne uchybienie: brak dostrzeżenia, że strona była zwolniona ustawowo od kosztów sądowych, mylne wskazanie organu pierwszej instancji (Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w Kołobrzegu zamiast Prezydenta Miasta Kołobrzeg), brak wskazania podstawy prawnej uchylenia decyzji, nie miały przesądzającego wpływu na negatywną ocenę pracy, choć wpływały na jej ogólną wartość. Komisja Egzaminacyjna II Stopnia podkreśliła, że okolicznością przesądzającą o ocenie negatywnej było przede wszystkim niedostrzeżenie istoty sprawy i brak podniesienia zarzutów naruszenia art. 151 K.p.a. i art. 30 ust. 1 i ust. 2 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

W skardze do Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Warszawie Skarżąca wniosła o uchylenie w całości uchwały Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia z dnia [...] sierpnia 2013r., zarzucając naruszenie:

1) przepisów postępowania, mających istotny wpływ na wynik sprawy:

a) art. 8 K.p.a. przez naruszenie zaufania do Komisji na wskutek nieuwzględnienia prawidłowej wykładni prawa (art. 10 ust. 5 pkt 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych) zawartej w prawomocnych orzeczeniach sądów i wystawienie Skarżącej oceny negatywnej z pracy z prawa administracyjnego wyłącznie z uwagi na brak zarzutów zawartych w opisie istotnych zagadnień do zadania z prawa administracyjnego,

b) art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 K.p.a. polegające na:

- nie wyczerpującym rozpatrzeniu całego materiału dowodowego w sprawie wbrew ciążącemu na organie II instancji obowiązkowi i w konsekwencji niepodjęcia wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia sprawy,

- braku odniesienia się przez organ drugiego stopnia do wszystkich zarzutów podniesionych w odwołaniu, w tym nienależyte uzasadnienie zaskarżonej uchwały z dnia [...] sierpnia 2013r. przez Komisję Egzaminacyjną II Stopnia, w części w której w sposób zdawkowy i wymijający wypowiada się ona odnośnie zasadności zarzutu postawionego w pracy Skarżącej, a mianowicie art. 10 ust. 5 pkt 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych, jego wpływu dla korzystnego zabezpieczenia interesów reprezentowanej strony oraz braku odniesienia się Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia w kwestii ogólnej skuteczności sporządzonej podczas egzaminu radcowskiego skargi,

- przez dowolną ocenę materiału dowodowego w sprawie i brak uwzględnienia przez Komisję Egzaminacyjną II Stopnia pozytywnych elementów skargi,

- przez brak logiki oraz sprzeczności pojawiające się w rozumowaniu Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia w kwestii tego, że mimo iż "Opis istotnych zagadnień do zadania z prawa administracyjnego" nie może stanowić żadnego kryterium ocen, to jednak obie Komisje rozpatrujące przedmiotową sprawę na uzasadnienie postawienia oceny negatywnej (lub jej utrzymania) wskazują wyłącznie brak zarzutów zawarty w tymże "Opisie...", bez odniesienia się do niewątpliwie pozytywnych aspektów pracy Skarżącej,

2) naruszenie następujących przepisów prawa materialnego:

a) art. 364 ust. 1 u.o.r.p. przez błędne nadanie temu przepisowi nadrzędnego znaczenia względem przepisów ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi określających wymogi skargi do sądu administracyjnego, które są jednakowe dla pełnomocników profesjonalnych, jak i osób nimi nie będących,

- art. 364 ust. 10 u.o.r.p. przez jego niewłaściwe zastosowanie i niewykorzystanie w stosunku do pracy Skarżącej skali ocen przewidzianych przez ustawę,

- art. 365 ust. 2 u.o.r.p.

- przez nadanie przy rozpatrywaniu pracy Skarżącej nadrzędnego znaczenia "Opisowi istotnych zagadnień do zadania z prawa administracyjnego", którego zarzuty nie stanowią wystarczającego zabezpieczenia interesów klienta, a tym samym są sprzeczne z wskazanymi we wskazanym powyżej przepisie elementami branymi pod uwagę do wystawienia oceny, a także orzeczeniami sądów,

- przez jego niewłaściwe zastosowanie i wystawienie oceny niedostatecznej z prawa administracyjnego w wyniku naruszenia przez Komisję Egzaminacyjną II Stopnia zasad logicznego rozumowania, polegającego na przyjęciu, że sporządzenie w pełni skutecznej i zgodnej z interesem reprezentowanego skargi, zatem spełniającej inne wymogi określone w art. 365 ust. 2 u.r.p. nie stanowi wystarczającej podstawy do wystawienia oceny pozytywnej,

- przez niesłuszne i nieuzasadnione przyjęcie, że Skarżąca miała obowiązek

wytknięcia wszelkich wad postępowania wynikających z zadania egzaminacyjnego, nie zaś rozwiązać problem prawny z punktu widzenia strony reprezentowanej, z należytym zabezpieczeniem jej interesów, zgodnie z przepisami co do wymagań formalnych skargi,

- nieuzasadnione przyjęcie przez Komisję Egzaminacyjną II Stopnia, że zarzuty są istotne i poprawnie sformułowane tylko, gdy dotyczą wad istotnych postępowania, jak również niesłuszny podział zarzutów na pierwszoplanowe (przedwczesne) i drugoplanowe, umniejszając i pomijając zupełnie skuteczności i zasadności zarzutom stawianym przez Skarżącą.

Skarżąca w całości podtrzymała argumentację zawartą w odwołaniu od uchwały Komisji egzaminacyjnej, odnoszącą się do obrony przyjętego w skardze stanowiska, jak również polemiki ze stanowiskiem, co do jej pracy zarówno Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia. W ocenie Skarżącej, Komisja Egzaminacyjna II Stopnia nie odniosła się do wszystkich przywołanych argumentów zawartych w odwołaniu, w tym świadczących o okoliczności braku podstaw do rozstrzygnięcia na niekorzyść strony.

Wskazała na pozytywne elementy sporządzonej skargi oraz sprzeczności uzasadnienia zawarte w uchwale Komisji Egzaminacyjnej. Zdaniem Skarżącej, skarga została sporządzona poprawnie i była skuteczna. Zawarto w niej zarzuty (jeden trafny) oraz ich uzasadnienie. Podniosła, że Komisje egzaminacyjne nie zanegowały poprawności zaproponowanego sposobu rozwiązania zadania z uwzględnieniem interesu strony. Skarżąca wskazała, iż nie miała obowiązku wytykania wszelkich uchybień. Miała podnieść tylko najistotniejsze zarzuty z punktu widzenia interesów reprezentowanej strony. Zarzuciła, iż Komisje Egzaminacyjne przeceniły wytyczne zawarte w "Opisie istotnych zagadnień do zadania z prawa administracyjnego".

W ocenie Skarżącej jej praca z piątej części egzaminu radcowskiego wypełniała kryteria zawarte w ww. przepisach i dawała podstawy do przyznania oceny pozytywnej.

W konsekwencji, zdaniem Skarżącej, błędne było stanowisko Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia, która ewentualne braki i uchybienia w pisemnej pracy Skarżącej z zakresu prawa administracyjnego, przy stwierdzonej prawidłowości formalnoprawnej i jednoczesnym podniesieniu i zauważeniu trafnego zarzutu o charakterze merytorycznym, zakwalifikowała jako istotne w stopniu dyskwalifikującym przedmiotową pracę.

W odpowiedzi na skargę Komisja Egzaminacyjna II Stopnia wniosła o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej uchwale.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z przepisem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle powołanego przepisu ustawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną uchwałę z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie jej wydania.

Kontrolując zaskarżoną uchwałę pod kątem powyższych kryteriów Sąd doszedł do przekonania, iż skarga nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem przy wydawaniu zaskarżonej uchwały nie doszło do naruszenia przez Komisję II Stopnia przepisów prawa.

Na wstępie należy podkreślić rolę sądu administracyjnego, który nie jest trzecią komisją egzaminacyjną, lecz jedynie bada czy organ nie dopuścił się rażących uchybień, czy dysponował niezbędnym materiałem dowodowym uzasadniającym rozstrzygnięcie sprawy i czy dokonał wszechstronnej oceny okoliczności faktycznych istotnych dla takiego rozstrzygnięcia. Jest to więc kontrola prawidłowości postępowania poprzedzającego wydanie uchwały i jego zgodności z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a.

Szczegółowy tryb składania egzaminu radcowskiego został uregulowany w art. od 36 do 369 u.o.r.p. oraz w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 24 września 2009 r. w sprawie przeprowadzania egzaminu radcowskiego (Dz. U. Nr 163 poz. 1302), wydanym na podstawie art. 361 ust. 16 ww. ustawy.

Wynik egzaminu radcowskiego ustalany jest w drodze uchwały Komisji Egzaminacyjnej (art. 366 ust. 2 tej ustawy), od której przysługuje zdającemu odwołanie do Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości (komisji odwoławczej) w terminie 14 dni od dnia otrzymania zaskarżonej uchwały (art. 368 ust. 1 ustawy). Z kolei od uchwały komisji odwoławczej służy skarga do sądu administracyjnego (art. 368 ust. 11 u.o.r.p.).

W myśl art. 368 ust. 12 u.o.r.p. do postępowania przed komisją odwoławczą stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Oznacza to, że w sprawie znajduje odpowiednio zastosowanie art. 138 K.p.a., według którego, zgodnie z zasadą dwuinstancyjności organ odwoławczy obowiązany jest ponownie rozpoznać i rozstrzygnąć sprawę rozstrzygniętą decyzją organu I instancji z zastrzeżeniem rozwiązania przyjętego w art. 138 § 3 K.p.a. Organ odwoławczy nie może zatem ograniczyć się do kontroli decyzji organu I instancji, a obowiązany jest ponownie rozstrzygnąć sprawę (patrz m.in. wyrok NSA z 22 marca 1996 r., sygn. SA/Wr 1996/95, ONSA 1997, Nr 1, poz. 35, wyrok NSA z 14 sierpnia 1987 r., sygn. IV SA 385/87).

Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 16 czerwca 2013 r. sygn. akt II GSK 319/12 stwierdził, że kontrolując uchwałę komisji egzaminacyjnej w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego, o której mowa w art. 366 ust. 2 w związku z art. 364 ust. 1 u.o.r.p., sąd administracyjny czyni to według kryterium zgodności z prawem, kwalifikując tę uchwałę do grupy decyzji związanych, nie zaś według uznania administracyjnego.

Z uzasadnienia uchwały Komisji II Stopnia wynika, że zdająca z części pierwszej egzaminu (test) otrzymała ocenę dobrą, z drugiej części egzaminu (prawo karne) ocenę dostateczną, z trzeciej części egzaminu (prawo cywilne) ocenę dostateczną, z czwartej części egzaminu (prawo gospodarcze) ocenę dobrą, zaś z piątej części egzaminu (prawo administracyjne) ocenę niedostateczną. Powołując się na treść przepisu art. 366 ust. 1 u.o.r.p., który to przepis określa, że pozytywny wynik z egzaminu radcowskiego, otrzymuje zdający, który z każdej części egzaminu radcowskiego otrzymał ocenę pozytywną Komisja II Stopnia wskazała, iż zdająca uzyskała wynik negatywny z egzaminu radcowskiego. Zatem o ostatecznym negatywnym wyniku egzaminu radcowskiego zadecydowała ocena niedostateczna z prawa administracyjnego.

Art. 364 ust. 1 u.o.r.p. stanowi, iż w ramach egzaminu radcowskiego sprawdzeniu poddawana jest, między innymi, wiedza zdającego z zakresu prawa i umiejętność jej praktycznego zastosowania z zakresu materialnego i procesowego prawa administracyjnego, postępowania sądowoadministracyjnego. Zgodnie natomiast z art. 364 ust. 8 u.o.r.p. piąta część egzaminu radcowskiego polega na rozwiązaniu zadania z zakresu prawa administracyjnego polegającego na przygotowaniu skargi do wojewódzkiego sądu administracyjnego lub skargi kasacyjnej do Naczelnego Sądu Administracyjnego, albo w przypadku uznania, iż brak jest podstaw do ich wniesienia, na sporządzeniu opinii prawnej w oparciu o opracowane na potrzeby egzaminu akta lub przedstawiony stan faktyczny.

Ocenie kandydatów na radców prawnych z zakresu prawa administracyjnego zostały poddane decyzje wydane przez organy administracyjne w sprawie dotyczącej dodatku do zasiłku rodzinnego i w zależności od wyniku tej oceny, należało wnieść skargę do sądu administracyjnego, albo w przypadku uznania, że brak jest do tego podstaw, sporządzić opinię prawną.

Jednym z istotniejszych elementów stanu faktycznego i prawnego przedstawionego w zadaniu egzaminacyjnym było to, że postępowanie administracyjne zostało wznowione, a więc powinno się toczyć w trybie i na zasadach określonych w przepisach w zawartych K.p.a., dotyczących wznowienia postępowania. Kwestia ta stanowiła istotę zadania, głównie z uwagi na charakter i wagę popełnionych w tym zakresie przez organy administracyjne uchybień proceduralnych.

Ponadto istotne było również to, że decyzja o uznaniu świadczenia za nienależnie pobrane oraz o zobowiązaniu do jego zwrotu wydana została na podstawie art. 30 ust. 1 i ust. 2 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Prawidłowe rozwiązanie kazusu egzaminacyjnego sprowadzało się zatem do wniesienia skargi do sądu administracyjnego, w której należało przede wszystkim podnieść zarzut naruszenia art. 151 K.p.a. Prawidłowe rozwiązanie tego zadania egzaminacyjnego powinno wskazywać, że rozstrzygnięcie, jakie zostało wydane w przedstawionej sprawie, nie odpowiada żadnemu z dopuszczalnych tym przepisem sposobów zakończenia wznowionego postępowania. W wydanych po wznowieniu postępowania decyzjach w żaden sposób nie odniesiono się bowiem do pozostawionej nadal w obrocie prawnym dotychczasowej decyzji z [...] lipca 2009 r. przyznającej skarżącej wymienione w niej świadczenia rodzinne.

Ponadto w przedstawionej sprawie decyzja o uznaniu świadczenia za nienależnie pobrane oraz o zobowiązaniu do jego zwrotu wydana została na podstawie art. 30 ust. 1 i ust. 2 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Ten ostatni przepis (zamieszczony w materiałach egzaminacyjnych) stanowi, iż za nienależnie pobrane świadczenie rodzinne uważa się świadczenie rodzinne przyznane na podstawie decyzji, której następnie stwierdzono nieważność z powodu jej wydania bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa albo świadczenie rodzinne przyznane na podstawie decyzji, która została następnie uchylona w wyniku wznowienia postępowania i osobie odmówiono prawa do świadczenia rodzinnego. W związku z tym należało podnieść, iż w niniejszej sprawie nie zostały spełnione przesłanki określone w tym przepisie.

Skarżąca sporządziła skargę do sądu administracyjnego uznając, że zaskarżona decyzja narusza prawo procesowe, wymieniła przy tym szereg przepisów postępowania tj. art. 7, 8, 9, 11, 67 § 2, 77, 80, 86, 138 § 1 K.p.a., a także prawa materialnego, tj. art. 10 ust. 5 pkt 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Zgodnie z art. 365 ust. 2 u.o.r.p. ocena rozwiązań każdego z zadań z części drugiej do piątej egzaminu radcowskiego dokonywana jest niezależnie od siebie przez dwóch egzaminatorów z dziedzin prawa, której dotyczy praca pisemna, a egzaminatorzy mają brać "pod uwagę w szczególności zachowanie wymogów formalnych, właściwość zastosowanych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji oraz poprawność zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu, z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie z zadaniem reprezentuje".

Odnosząc powyższe kryteria do pracy Skarżącej należy zauważyć, że Komisja II Stopnia do najistotniejszych uchybień oraz braków sporządzonej przez Skarżącą skargi zaliczyła brak dostrzeżenia istoty zadania egzaminacyjnego i wynikający z tej okoliczności brak podniesienia podstawowych naruszeń prawa przez organ tj. art. 151 K.p.a. i art. 30 ust. 1 i ust. 2 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Do mniej istotnych mankamentów pracy Komisja zaliczyła brak dostrzeżenia, że strona była zwolniona ustawowo od kosztów sądowych, a więc nie potrzebne było wniesienie wpisu od skargi, mylne wskazanie organu pierwszej instancji, brak wskazania podstawy prawnej uchylenia decyzji.

Ponadto, w ocenie Komisji II Stopnia, aby praca mogła zostać oceniona jako poprawna, na ocenę pozytywną, powinna spełniać wymogi formalne, zawierać powołanie właściwych przepisów, a zdający powinien wykazać się umiejętnością interpretacji tych przepisów w aspekcie interesów reprezentowanej strony. Ocena pracy egzaminacyjnej sporządzanej w trakcie egzaminu radcowskiego musi uwzględniać oczekiwany poziom fachowości i profesjonalizmu zdającego. Wskazane uchybienia w pełni uzasadniają, zdaniem Komisji II Stopnia, stanowisko obu egzaminatorów, iż sporządzone przez Skarżącą opracowanie wskazywało na brak wystarczającej znajomości stosownych przepisów prawa, co uzasadniało wystawienie oceny niedostatecznej.

Sąd podziela powyższe stanowisko Komisji II Stopnia, uznając, że wskazane przez egzaminatorów i potwierdzone przez organy wady sporządzonej skargi są istotne. W konsekwencji, zdaniem Sądu, egzaminatorzy prawidłowo uznali, że rozwiązanie sprawy zaproponowane przez Skarżącą nie spełnia oczekiwań stawianych profesjonalnemu pełnomocnikowi w postępowaniu administracyjnym i prawidłowo zostały Skarżącej postawione oceny niedostateczne z powyższego egzaminu.

Wobec powyższego Sąd nie dopatrzył się naruszenia wskazanych w skardze przepisów art. 7, 77 § 1, 80 i art. 107 § 3 K.p.a. w związku z art. 365 ust. 2 u.o.r.p. Uzasadnienie zaskarżonej uchwały zawiera bowiem wszystkie elementy wskazane w art. 107 § 3 K.p.a., a postępowanie w sprawie było prowadzone zgodnie ze wskazaniami zawartymi w art. 8 K.p.a.

Zdaniem Sądu, niezasadne są także zarzuty dotyczące naruszenia prawa materialnego tj. art. 364 ust. 1 i ust. 10 u.o.r.p. oraz art. 365 ust. 2 tej ustawy. Oceny wystawione przez obu egzaminatorów, zdaniem Sądu, zostały w sposób prawidłowy uzasadnione i następnie w całości podzielone przez organ drugiej instancji. Komisja II Stopnia w sposób obszerny, szczegółowy i konkretny wyjaśniła, dlaczego rozwiązanie zaproponowane przez Skarżącą jest nieprawidłowe. W tej sytuacji ocenę tę należy uznać za kompleksową. Biorąc pod uwagę kryteria oceniania wyszczególnione w ustawie o radcach prawnych Komisja II Stopnia słusznie uznała, iż sporządzona skarga do wojewódzkiego sądu administracyjnego nie mogła zostać oceniona pozytywnie.

Biorąc powyższe pod rozwagę na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), orzeczono jak w sentencji.