Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VIII SA/Wa 814/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2015-01-07 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję
Powołane przepisy: article: art. 21 ust. 1, 2, 3
journal: Dz.U. 2007 nr 64 poz 427
law: Ustawa z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju  Obszarów Wiejskich
journal: Dz.U.UE.L 2011 nr 25 poz 8 art. 4 ust. 8
law: Rozporządzenie Komisji (UE) Nr 65/2011 z dnia 27 stycznia 2011 r. ustanawiające szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr  1698/2005 w odniesieniu do wprowadzenia procedur kontroli oraz do zasady wzajemnej zgodności w zakresie środków wsparcia rozwoju  obszarów wiejskich.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Justyna Mazur, Sędziowie Sędzia WSA Sławomir Fularski /sprawozdawca/, Sędzia WSA Cezary Kosterna, Protokolant Referent Małgorzata Domagalska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 stycznia 2015 r. sprawy ze skargi [...] Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w W. na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. z dnia [...] czerwca 2014 r. nr [...] w przedmiocie płatności rolnośrodowiskowych 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w B. z dnia [...] września 2013 r. nr [...]; 2) stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości do chwili uprawomocnienia się niniejszego wyroku; 3) zasądza od Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. na rzecz skarżącej [...] Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w W. kwotę [...] ([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] czerwca 2014 r., nr [...], Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. po rozpatrzeniu odwołania złożonego przez B.A. Sp. z o.o. z siedzibą w B., utrzymał w mocy decyzję nr [...] z dnia [...] września 2014 r. wydaną przez Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w B. o odmowie przyznania ww. spółce płatności rolnośrodowiskowej na rok 2010. Zaskarżoną decyzję organ skierował do D.A. sp. z o.o. z siedzibą w W. jako do następcy prawnego B.A. Sp. z o.o. z siedzibą w B..

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji w pierwszej kolejności organ odwoławczy przedstawił stan faktyczny sprawy. Wskazał, że w dniu [...] maja 2010 r. wpłynął wniosek B.A. sp. z o.o. o przyznanie przedmiotowej płatności na 2010 r. W wyniku przeprowadzonego postępowania administracyjnego, w dniu [...] marca 2011 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w B., wydał decyzję, w której odmówił przyznania płatności rolnośrodowiskowej na rok 2010. W dniu [...] października 2011 r. Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego ARIMR w W., po rozpoznaniu odwołania strony, decyzją nr [...] uchylił decyzję organu I instancji z dnia [...] marca 2011 r. i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania. W dniu [...] kwietnia 2013 r. strona złożyła wnioski dowodowe o przesłuchanie w charakterze świadków osób uczestniczących w istotnych czynnościach. W dniu [...] maja 2013 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w B. postanowieniem nr [...] odmówił przeprowadzenia dowodu w postaci przesłuchania w charakterze świadków zgłoszonych przez stronę osób. Po przeprowadzeniu kontroli administracyjnej sprawy wniosku, w dniu [...] września 2013 r., Kierownik Biura Powiatowego ARiMR wydał decyzję nr [...], w której odmówił przyznania płatności rolnośrodowiskowej dla B.A. Sp. z o.o. na rok 2010. Powodem odmowy przyznania płatności było stworzenie przez producenta sztucznych warunków dla uzyskania płatności poprzez sztuczny podział gospodarstwa rolnego.

Odwołanie od powyższej decyzji wniosła B. A. sp. z o.o.

W dniu [...] marca 2014 r. wpłynęło pismo ww. spółki będące uzupełnieniem odwołania. Z ww. pisma wynika, że D. A. Sp. z o.o. reprezentowana przez M.P. wstępuje do toczącego się postępowania na miejsce odwołującej się spółki B.A. Sp. z o.o., w związku z przejęciem przez połączenie spółki B. A. Sp. z o.o.

Następnie w dniu [...] czerwca 2014 r. wpłynęło uzupełnienie odwołania złożone przez D.A. Sp. z o.o., w którym strona ponowiła wnioski dowodowe.

Organ odwoławczy wskazał, że strona nie była posiadaczem zgłoszonych przez siebie gruntów rolnych w rozumieniu § 2 ust. 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 26 lutego 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007 - 2013 (Dz. U. z 2009 r., nr 40, poz. 329 ze zm., dalej jako "rozporządzenie rolnośrodowiskowe"), ponieważ grunty te wchodziły w skład gospodarstwa rolnego P. M. i były przez niego zarządzane: w niniejszej sprawie doszło zatem, do sztucznego podziału gospodarstwa rolnego w celu obejścia prawa i uzyskania nienależnych uprawnień do płatności. Zgodnie zaś z art. 4 ust. 3 rozporządzenia Rady (WE EURATOM) nr 2988/95 z dnia 18 grudnia 1995 r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich (Dz. Urz. WE L 312/1 z 23.12.1995), działania skierowane na pozyskanie korzyści w sposób sprzeczny z odpowiednimi celami prawa wspólnotowego mającymi zastosowanie w danym przypadku poprzez sztuczne stworzenie warunków w celu uzyskania tej korzyści, prowadzą do nieprzyznania lub wycofania korzyści. W myśl z kolei art. 4 ust. 8 rozporządzenia Komisji nr 65/2011 nie naruszając przepisów szczegółowych, nie dokonuje się żadnych płatności na rzecz beneficjentów, w odniesieniu do których ustalono, że sztucznie stworzyli warunki wymagane do otrzymania takich płatności, aby uzyskać korzyści sprzeczne z celami danego systemu wsparcia. Również zgodnie z art. 30 rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009, nie naruszając szczególnych przepisów odnoszących się do poszczególnych systemów wsparcia, nie dokonuje się żadnych płatności na rzecz beneficjentów, w odniesieniu do których ustalono, że sztucznie stworzyli warunki wymagane do otrzymania takich płatności, aby uzyskać korzyści sprzeczne z celami danego systemu wsparcia. Z pkt 25 preambuły do ww. rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009 wynika, iż aby przeciwdziałać każdemu niewłaściwemu przydzielaniu środków wspólnotowych, nie należy przekazywać płatności w ramach wsparcia rolnikom, którzy sztucznie stworzyli warunki niezbędne do uzyskania takiego wsparcia.

Organ odwoławczy podzielił twierdzenie zawarte w uzasadnieniu decyzji organu I instancji, iż idea płatności wynika ze wspólnotowej polityki wspierania dochodów rolników i dotyczy, pomocy finansowej udzielanej tym podmiotom, które są faktycznymi użytkownikami gruntów rolnych (tzn. decydują jakie rośliny uprawiać, i swobodnie dokonują odpowiednich zabiegów agrotechnicznych, zbierają plony oraz utrzymują te grunty w dobrej kulturze rolnej przy zachowaniu wymogów ochrony środowiska zgodnie z normami). Wyjaśnił przy tym, że chodzi tu o wszelkie czynności niezbędne dla prawidłowego funkcjonowania gospodarstwa. Mogą nimi być działania organizacyjne, kierownicze, jak i osobiste zaangażowanie w bezpośrednim wykonywaniu pracy fizycznej w gospodarstwie. Prowadzenie działalności rolniczej obejmuje również: swobodne decydowanie o tym, jakie rośliny uprawiać, jakich należy dokonywać zabiegów agrotechnicznych, zbieranie samodzielnie bądź przy udziale innych osób plonów itp. Prowadzenie działalności rolniczej można więc definiować jako dokonywanie nakładów i czerpanie ewentualnych korzyści.

Z art. 18 ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (Dz. U. z 2007 r., nr 64 poz. 427) wynika, że jeżeli warunkiem przyznania pomocy jest posiadanie gospodarstwa rolnego lub gruntu i pomoc jest przyznawana do powierzchni gruntu, a grunt ten stanowi przedmiot współposiadania, pomoc przysługuje temu współposiadaczowi gruntu, co do którego pozostali współposiadacze wyrazili pisemną zgodę. Zgodę, o której mowa, dołącza się do wniosku o przyznanie pomocy. Zapis ten ma na celu wyeliminowanie "sztucznych" podziałów gospodarstw celem ominięcia modulacji m.in. w przypadku płatności rolnośrodowiskowych. Podział dużego gospodarstwa na mniejsze części, przekazane w posiadanie różnym podmiotom, zarejestrowanym w ewidencji producentów, przekładałby się na przyznanie płatności z ominięciem przepisów modulujących. Działanie takie byłoby dopuszczalne, jedynie pod warunkiem, że dojdzie do rzeczywistego podziału dużego gospodarstwa na mniejsze części, a wnioskujący o pomoc rzeczywiście obejmą w posiadanie wydzielone im działki i staną się w ten sposób odrębnymi producentami rolnymi. Celem takich rozwiązań w zakresie definicji "producenta rolnego" jest właściwy podział różnych rodzajów pomocy finansowej dla rolników będących faktycznymi posiadaczami gospodarstwa rolnego.

Organ zauważył, że stroną niniejszego postępowania była B.A. Sp. z o.o., przejęta przez D.A. Sp. z o.o., której wspólnikami w 2010 r. byli: P.M. a także Pan D.M.. Podkreślić zaś należy, że P.M. został zarejestrowany w ewidencji producentów jako osoba fizyczna prowadząca gospodarstwo rolne oraz dodatkowo jako wspólnik [...] podmiotów (stan na rok 2010), w tym spółek z ograniczoną odpowiedzialnością i spółek cywilnych, które uzyskały odrębne wpisy do ewidencji producentów. Dodatkowo P.M. prowadzi działalność gospodarczą pod nazwą N.O., a także jest właścicielem K.L. S.A. Również D.M. (syn R. i P.M.) został zarejestrowany w ewidencji producentów jako osoba fizyczna prowadząca gospodarstwo rolne oraz dodatkowo jako wspólnik [...] spółek z ograniczoną odpowiedzialnością w których wraz z P. M. są jedynymi wspólnikami.

W postępowaniu prowadzonym przez organ I instancji zostało ustalone, że R. i P. M., pozostający wówczas w związku małżeńskim, będąc w posiadaniu odrębnych numerów w ewidencji producentów nadanych osobom fizycznym utworzyli dodatkowo [...] spółek (A. E. K. sp. z o.o., B. A. s.c., B.A. s.c., D.A. s.c., K. A. s.c., M. A. s.c., N.P.A. s.c., P. A. s.c, S. A. s.c., S. A. s.c.), w których są jedynymi wspólnikami, a w pozostałych spółkach jedno z małżonków jest wspólnikiem a drugim wspólnikiem jest zamiennie K.C. Sp. z o.o., K.L. S.A. lub D. M. - syn P. i R.M.. O płatność rolnośrodowiskową wystąpiono na łączną powierzchnię [...] ha - w ramach pakietu Rolnictwo ekologiczne oraz powierzchnię [...] ha - w ramach pakietu 3 Utrzymywanie łąk ekstensywnych. Z umów spółek cywilnych oraz z odpisów KRS spółek z ograniczoną odpowiedzialnością wynika, że są one powiązane ze sobą osobowo poprzez wymienione wyżej osoby P.M., R. M. oraz D.M.. Przemawia za tym zarówno struktura organizacyjna spółek, w których wymienione osoby mają bezpośredni wpływ na funkcjonowanie spółki albo bezpośrednio, będąc jej wspólnikami bądź pełniąc inne funkcje umożliwiające im prowadzenie spraw spółki, np. prokurenta lub prezesa zarządu, względnie pośrednio, gdzie jako wspólnik występuje inna spółka, której wspólnikami są wymienione osoby.

Organ odwoławczy podkreślił, że dane zamieszczone w tabeli są znane organowi z urzędu, a strona nie kwestionuje prawdziwości tych danych, twierdząc jedynie, że prowadzona działalność w formie wielu spółek jest dozwolona, a spółki zachowują odrębność. Podmioty ubiegające się o płatności w 2010 r. w większości podawały jako adres siedziby: ul. K. [...] w B., względnie ul. Ż. [...] w B., będący adresem zamieszkania P.M.. Adresy te były także podawane jako korespondencyjne. Spółka B.A. Sp. z o.o. podała jeden z wymienionych adresów jako korespondencyjny. W danych [...] spółek funkcjonujących w 2010 r. podano jedno konto bankowe w [...] Banku o nr [...] należące do D.M. Ten numer konta figurował także w ewidencji producentów przy B.A. Sp. z o.o. Oprócz tego P.M. w [...] spółkach podał również numer konta K. Banku: [...] należący do A.E.K. Sp. z o.o., w której wspólnikami są P.M. i Pani R.M.. W innych spółkach również podaje numery kont bankowych, których albo jest właścicielem albo współwłaścicielem z D.M. lub właścicielem rachunku są inne spółki, w których P.M. jest wspólnikiem, np. A.E. M. Sp. z o.o., A. E. P. Sp. z o.o., A.E.G. Sp. z o.o. lub A.E.T. Sp. z o.o. Również organizacyjnie wymienione podmioty nie wykazywały odrębności i samodzielności. Poszczególne działki ewidencyjne stanowiące składnik gospodarstwa rolnego były w kolejnych latach deklarowane przez kolejne spółki, które swobodnie przenosiły między sobą posiadanie działek, legitymując to umowami przeniesienia posiadania podpisywanymi na ogół przez P.M.. Spółki, w których P. M. pełnił istotne funkcje, ubiegały się o przyznanie płatności rolnośrodowiskowych w ramach pakietu 2 - rolnictwo ekologiczne, w roku 2010 do łącznej powierzchni [...] ha.

Organ odwoławczy zauważył, że w przypadku złożenia jednego wniosku i zadeklarowania całej powierzchni, tj. [...] ha, kwota uzyskana z tytułu realizacji pakietu 2.1 (uprawy rolnicze, dla których zakończono okres przestawiania), wyniosłaby szacunkowo: [...] zł. W przypadku zaś złożenia wielu wniosków, tak aby powierzchnia w pojedynczym wniosku nie przekroczyła pierwszego progu modulacji (powierzchnia nie większa niż 100 ha), łączna kwota uzyskana w taki sposób mogła wynieść aż [...] zł. Dochód uzyskany poprzez ominięcie modulacji płatności rolnośrodowiskowej, dzięki podziałowi gospodarstwa na wiele mniejszych, sięgnąłby w ten sposób szacunkowo kwoty [...]złotych. W tym stanie rzeczy, tworzenie przez P. M. wielu spółek, które następnie odrębnie zgłaszały działki rolne, które gdyby musiały zostać zgłoszone łącznie zakwalifikowałyby się do przyznania znacząco niższej pomocy (przekraczałyby bowiem powierzchnię podlegającą modulacji) w ocenie organów obu instancji jest działaniem obchodzącym prawo i w tym sensie winno być uznane jako stworzenie sztucznych warunków w celu uzyskania korzyści sprzecznych z celami wsparcia. Zawiązywanie przez P.M. wielu spółek cywilnych i spółek z ograniczoną odpowiedzialnością i dzielenie łącznie posiadanego areału na mniejsze gospodarstwa, nie może zostać uznane za działanie pozostające w zgodzie z celem i sensem przepisów regulujących wspieranie rolników gospodarujących na niekorzystnych warunkach oraz ubiegających się o płatności rolnośrodowiskowe.

Z analizy przeprowadzonej przez organ I instancji wynika, że poszczególne spółki są powiązane ze sobą osobowo poprzez osoby P.M., R.M. oraz D. M. (syna P.M.). Przemawia za tym zarówno struktura organizacyjna spółek, w których wymienione osoby mają bezpośredni wpływ na funkcjonowanie spółki albo bezpośrednio, będąc jej wspólnikami bądź pełniąc inne funkcje umożliwiające im prowadzenie spraw spółki, np. prokurenta lub prezesa zarządu, względnie pośrednio, gdzie jako wspólnik występuje inna spółka, której wspólnikami są wymienione osoby. W okresie rozpatrywanej sprawy P.M. występuje jako wspólnik, prezes zarządu, prokurent lub pełnomocnik ponad [...] spółek ubiegających się o płatności w ramach wspólnej polityki rolnej.

Organ odwoławczy wskazał, że jak wynika z wypisów KRS dołączanych do wniosków o wpis do ewidencji producentów przez poszczególne spółki, zostały one założone głównie przez P. M. i jego syna D., bądź byłą żonę R. M.. Obecnie, począwszy od 2013 r., struktura właścicielska ulega zmianie w taki sposób aby osoba P. M. nie była obecna w strukturach własnościowych lub jako członka zarządu i nie była widoczna w KRS. W skład organów wykonawczych spółek powoływane są osoby współpracujące dotychczas z P. M. (M.D., M.P., K.R.). Tak jest również w rozpatrywanej sprawie, gdzie w miejsce spółki B.A. Sp. z o.o. w ramach toczącego się postępowania wstępuje inna spółka, tj. D. A. Sp. z o.o., gdzie osobą uprawnioną do reprezentacji zgłoszoną we wniosku o wpis do ewidencji producentów jest M.P., która jest prezesem Zarządu, co wynika z aktualnego KRS. Jednakże nadal spółka jest powiązana osobowo z D.M., który jest wspólnikiem spółki D.A. Sp. z o.o. wraz z M.M., córką P.M. oraz R.M.. Również adres korespondencyjny został wskazany jako ul. Ż. [...], który jest adresem zamieszkania P.M.. Zmiany te mają miejsce jednak w okresie nie dotyczącym rozpatrywanej sprawy. O zaistniałych zmianach w składzie spółek P.M. wspomina również w odwołaniu, w którym wskazuje na brak odniesienia się do zmian w strukturze S.A. Sp. z o.o. Jednakże należy zauważyć, że weryfikacji poddano kampanię 2010 i stan istniały w tym okresie, o czym świadczy zawarta w treści uzasadnienia faktycznego tabela dotycząca deklarowanych powierzchni.

Organ odwoławczy wskazał, że wspólnikami B.A. Sp. z o.o. był P.M. i D.M.. Jednakże w dniu wydania niniejszej decyzji spółka została przejęta przez D. A. Sp. z o.o., której siedziba znajduje się na ul. N. w W. oraz której prezesem zarządu jest M.P.. Wspólnikami zaś zostali: D.M. oraz M.M.. Również organizacyjnie wymienione podmioty nie wykazywały odrębności i samodzielności. Poszczególne działki ewidencyjne stanowiące składnik gospodarstwa rolnego były w kolejnych latach deklarowane przez kolejne spółki, które swobodnie przenosiły między sobą posiadanie działek, legitymując to umowami przeniesienia posiadania podpisywanymi na ogół przez P. M.. Istotny jest również fakt, że spółka B. A. a także inne spółki, które występowały o przyznanie płatności zlecały wykonanie usług rolniczych na gruntach firmie N.O. P.M., której głównym i jedynym założycielem jest P. M. oraz spółce G. A. E. sp. z o.o. z/s K. [...], B., w której z kolei P.M. jest prezesem zarządu, a wspólnikami są inne spółki z nim powiązane (G., K., T., D. i K.). Spółki tworzone przez P. M. nie dysponowały własnością gruntów (grunty dzierżawione od ANR), ani również nie posiadały wystarczających środków produkcji (maszyn i urządzeń) umożliwiających samodzielne prowadzenie produkcji rolniczej. Jak wynika z informacji przekazanych z Agencji Nieruchomości Rolnych Oddział Terenowy kontrahentem umów zawartych z ANR był właśnie P.M..

Jak wynika zaś z materiału dowodowego zgromadzonego w trakcie postępowań prowadzonych w sprawach innych spółek P.M. jest osobą podejmującą kluczowe dla podmiotów gospodarczych decyzje, np. zatrudnianie pracowników, zlecanie prac, udzielania wyjaśnień w imieniu spółek, w sprawach toczących się przed organami ARiMR, reprezentowanie spółek w kontaktach z innymi podmiotami, m.in. zawieranie umów dzierżawy z Agencją Nieruchomości Rolnych, podpisywanie protokołów zdawczo odbiorczych. Co również istotne, z przedstawionych przez stronę dowodów (faktury Vat za usługi) wynika, że prace polowe na zgłoszonych do płatności działkach w 2010 r. nie były wykonywane przez wnioskodawcę (bowiem spółka B.A. nie miała technicznych możliwości, brak sprzętu itp.) a zlecane były podmiotom zewnętrznym, np. firmie N.O. prowadzoną przez P. M.. Grunty zgłoszone do płatności przez B.A. Sp. z o.o., są zarządzane przez P.M. i stanowią część posiadanego przez niego gospodarstwa rolnego. W celu obejścia przepisów dotyczących modulacji płatności dokonał on sztucznego podziału gospodarstwa rolnego, tworząc podmioty faktycznie zarządzane przez niego, a formalnie występujące o płatności jako odrębni rolnicy. Takim podmiotem zdaniem organu odwoławczego była także B.A. Sp. z o.o. W tym stanie rzeczy nie sposób uznać, że spółka B.A. Sp. z o.o. posiadała grunty rolne w rozumieniu § 2 ust. 1 rozporządzenia rolnośrodowiskowego.

W konsekwencji, uznać należy, że organ I instancji prawidłowo odmówił stronie przyznania płatności rolnośrodowiskowej, w oparciu o ww. przepis rozporządzenia rolnośrodowiskowego w związku art. 5 ust. 3 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1975/2006 z dnia 7 grudnia 2006 r i art. 4 ust. 3 rozporządzenia Rady (WE EURATOM) nr 2988/95 z dnia 18 grudnia 1995 r.

Organ odwoławczy nie uwzględnił wniosków dowodowych strony zawartych w piśmie z dnia [...] marca 2013 r. oraz w piśmie z dnia [...] lipca 2013 r. o przesłuchanie świadków na okoliczność posiadania przez spółkę oraz prowadzenia gospodarstwa rolnego na jej odrębny rachunek, rzecz i ryzyko. Zgodnie bowiem z art. 78 § 2 K.p.a. organ administracji publicznej może nie uwzględnić żądania (§ 1), które nie zostało zgłoszone w toku przeprowadzania dowodów lub w czasie rozprawy, jeżeli żądanie to dotyczy okoliczności już stwierdzonych innymi dowodami, chyba że mają one znaczenie dla sprawy. Ewentualne zeznania świadków nie miałyby znaczenia dla sprawy. Należy bowiem odróżnić samodzielny byt B. A. Sp. z o.o. jako osoby prawnej, utworzonej na podstawie przepisów Kodeksu spółek handlowych, od samodzielnego prowadzenia gospodarstwa rolnego, czego, jak wykazano powyżej, strona nie czyniła. Organ nie kwestionuje, że spółka B.A. Sp. z o.o. jako osoba prawna prowadziła działalność gospodarczą na własną rzecz i ryzyko, jednakże działalność ta nie obejmowała samodzielnego prowadzenia gospodarstwa rolnego. Natomiast nie wyklucza to prowadzenia innej działalności, jako że spółka z ograniczoną odpowiedzialnością może być zawiązana w jakimkolwiek celu dopuszczonym prawem. W konsekwencji należy uznać, że zgłaszanie przez stronę postępowania dowodu ze świadków miało na celu jednie przedłużenie postępowania.

Organ odwoławczy wyjaśnił, że zasada określona w art. 21 ust. 2 pkt 2 ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich stanowi odejście od zasady prawdy obiektywnej wyrażonej w części 2 art. 7 K.p.a. W związku z tym uznać za bezpodstawne należy występowanie do firm, których pracownicy świadczyli prace w gospodarstwie rolnym spółki w ramach zleconych dla ich pracodawców usług o wskazanie pracowników i ich danych osobowych i adresowych, o co wnosiła strona w piśmie z dnia [...] lipca 2013 r. Organ odstąpił również od przeprowadzenia dowodu w formie wystąpienia do usługobiorców o przekazanie informacji używanych do wykonywania usług pojazdach i maszynach w konkretnych gospodarstwach i okresach, a także o przedłożenie dokumentów zatrudnienia pracowników świadczących prace m.in. na przedmiotowych dla sprawy gruntach. Wnioski te składał P.M. w pismach z dnia [...] lutego 2013 r. oraz [...] lipca 2013 r., a także powtórnie wnosząc o to w odwołaniu od decyzji z dnia [...] września 2013 r. Zdaniem Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego ARiMR prowadzenie takiego postępowania prowadziłoby jedynie do przedłużania postępowania administracyjno-odwoławczego, lecz przede wszystkim nie wniosłoby żadnych nowych dowodów w sprawie.

Organ odwoławczy wskazał dodatkowo, iż to strona była wzywana w toku postępowania administracyjnego do złożenia dokumentów mogących świadczyć o odrębności gospodarstwa rolnego, m.in. wezwaniem z dnia [...] stycznia 2013 r. Do dnia wydania decyzji przez organ I instancji strona nie przedłożyła jednak właściwych dokumentów w sprawie, a więc nie wykazała, że posiadała grunty rolne w 2010 r.

Odnosząc się do zarzutu błędnej wykładni artykułu 3 ust. 5 rozporządzenia Komisji WE nr 1975/2006, dokonanej przez Trybunał Europejski (wyrok z 12.09.2013 r. sygn. C-434/12) organ odwoławczy wskazał, że zgodnie z art. 4 ust. 8 rozporządzenia Komisji nr 65/2011 bez uszczerbku dla przepisów szczegółowych, nie dokonuje się żadnych płatności na rzecz beneficjentów, w odniesieniu do których stwierdzono, że sztucznie stworzyli warunki wymagane do otrzymania takich płatności, aby uzyskać korzyści sprzeczne z celami systemu wsparcia. Ponieważ P. M. w prowadzonym postępowaniu nie wykazał aby uzyskał inną korzyść niż tą, którą miał uzyskać w postaci większej płatności poprzez ominięcie przepisów modulacyjnych, organy ARiMR uznały, że korzyść w postaci ominięcia przepisów modulacyjnych była jedyną uzyskaną przez stronę.

Konkludując organ odwoławczy stwierdził, że B.A. Sp. z o.o. składając wniosek o przyznanie płatności nie była posiadaczem gospodarstwa deklarowanego do płatności, ponieważ gospodarstwo to posiadał P. M.. Brał on udział w załatwianiu wszystkich spraw prowadzonych dla strony niniejszego postępowania (jak i wszystkich innych ww. spółek), związanych zarówno z bieżącym funkcjonowaniem gospodarstw rolnych, co potwierdzają, załączone przez stronę protokoły z dokonanego obmiaru produkcji roślinnej oraz protokoły z inspekcji gospodarstwa rolnego, a także wszelkich spraw formalnych w kontaktach z ARiMR. Gospodarstwo należy rozpatrywać jako całość wszystkich gruntów będących przedmiotem posiadania, a nie są to poszczególne działki ewidencyjne. Natomiast programy są realizowane w gospodarstwach a nie na poszczególnych działkach ewidencyjnych (które nie stanowią odrębnego gospodarstwa). Zgromadzona dokumentacja w sprawie wykazała, że to P.M. prowadził gospodarstwo rolne, ponosił nakłady i czerpał z tego tytułu zyski, zaś gospodarstwo B.A. Sp. z o.o., zostało sztucznie utworzone w celu uzyskania wyższych płatności. Zatem przyznanie wnioskowanej płatności byłoby sprzeczne ze wskazanymi wyżej przepisami.

Skargę na powyższą decyzję wniosła D. A. spółka z o.o. w W. (dalej jako "skarżąca"). Organom zarzuciła:

1. błędy w ustaleniach faktycznych, błędy postępowania dowodowego, błędy oceny materiału dowodowego mające istotny wpływ na wynik sprawy

2. błędną wykładnię i stosowanie art. 4 ust. 8 rozporządzenia Komisji WE 65/2011 oraz art. 30 rozporządzenia Komisji WE 73/2009; podniosła również zarzuty w zakresie niekonstytucyjności stosowania tegoż przepisu w sprawach niniejszych.

Wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji w całości oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania sądowego.

W uzasadnieniu podniosła, że organ pierwszej instancji dopuścił się fundamentalnych błędów w ustaleniach w kluczowych dla rozstrzygnięcia w kwestiach. Organ drugiej instancji zaakceptował błędy w ustaleniach organu pierwszej instancji, sam dopuszczając się popełniania kolejnych oczywistych pomyłek w ustaleniach faktycznych. Organy obydwu instancji nie przeprowadziły żądanych przez stronę postępowania dowodów na istotne dla rozstrzygnięcia okoliczności: posiadania przez spółkę oraz prowadzenia samodzielnego gospodarstwa rolnego na jej odrębny rachunek, na rzecz i ryzyko łączne współdziałających wspólników; na czyją rzecz, w czyim imieniu na czyje ryzyko prowadzone było gospodarstwo spółki, w czyim imieniu świadkowie podejmowali czynności gospodarcze i prawne związane z działalnością spółki, prowadzeniem i zarządzaniem gospodarstwem spółki. Wnioski dowodowe o przeprowadzenie dowodów osobowych złożone przez stronę w postępowaniu stanowią zaś realizację prawa strony. Ciężar dowodu, który spoczywa na stronie nie oznacza, że organ z zasady nie ma obowiązku przeprowadzania na żądanie strony dowodów osobowych. Przesłuchania świadków stanowią usankcjonowany przez prawo środek dowodowy w postępowaniu administracyjnym. Jest zaś oczywiste, że strona ze względu na sam charakter dowodu nie może tego dowodu przeprowadzić bez udziału organu. Zgłoszenie wniosku o przeprowadzenie dowodu ze źródeł osobowych jest realizacją spoczywającego na stronie ciężaru dowodu, na osobie, która z tego faktu będzie wywodzić skutki prawne. Nie zwalnia natomiast z przeprowadzenia dowodów osobowych zawnioskowanych przez stronę.

Skarżąca podniosła, że organy nie mogą też, tak jak uczyniły to w niniejszej sprawie, z jednej strony przerzucać ciężaru dowodu na skarżącą jako stronę postępowania, a z drugiej strony kwestionować potrzebę przeprowadzenia wnioskowanych przez nią dowodów, czy wręcz stwierdzając, że nie mają one znaczenia dla sprawy i służą jedynie przewlekłości postępowania. Organy mimo żądań strony nie wystąpiły do usługobiorców w zakresie używanych w gospodarstwie spółki maszyn i urządzeń. Nie włączono też do akt sprawy, pomimo żądania strony, będących w posiadaniu organu sprawozdań finansowych spółek - na dowód potwierdzenia ich odrębności ekonomicznej, gospodarczej, odrębnego prowadzenia na własny rachunek i ryzyko zakupów, produkcji, sprzedaży i wszelkich czynności gospodarczych. Organy nie odnoszą się też w ogóle do dowodów z protokołów z inspekcji i kontroli gospodarstwa spółki przez upoważnione organy.

W ocenie skarżącej zastosowanie przepisu dotyczącego stworzenia sztucznych warunków musi być przejrzyste i nie może budzić żadnych wątpliwości, ze względu na ogromne konsekwencje dla potencjalnego beneficjenta. Organ drugiej instancji zaakceptował błędy w ustaleniach organu pierwszej instancji w zakresie przeniesienia posiadania przedmiotowych w sprawie gruntów. Chybione i dowolne jest ustalenie, że przenoszenie posiadania działek było fikcyjne. Podobnie jak ustalenie, że to nie spółka skarżąca ale P.M. był posiadaczem zgłoszonych gruntów. Twierdzenie organu, iż grunty zgłoszone do płatności przez B.A. sp. z o.o. były zarządzane przez P.M. i stanowiły cześć posiadanego przez niego gospodarstwa rolnego jest chybione i nie poparte jakimkolwiek dowodem. To bowiem spółka efektywnie i rzeczywiście korzystała z przedmiotowych gruntów, użytkowała rolniczo na własne ryzyko i rachunek zgłoszone działki, decydując poprzez swoje organy, uprawnione osoby komu zlecić prace polowe, kiedy zebrać plony, gdzie je sprzedać lub jak je wykorzystać, wreszcie miała również pełna swobodę w podejmowaniu decyzji o jakie konkretne dotacje ze środków unijnych występować. Argumenty, które w ocenie organów miałyby przemawiać za ustaleniem istnienia "sztuczności" nie znajdują jakiegokolwiek oparcia w zgromadzonym materiale dowodowym. Wnioski wysuwane przez organ oparte są jedynie na "domysłach" i wynikają zapewne z nieznajomości reguł prowadzenia działalności gospodarczej. Organ przyjmuje, że skoro uprawą działek zajmowali się pracownicy wykonujący polecenia P. M., używający w części jego sprzętu, to przekazywanie działek miało charakter fikcyjny. "Ustalenie" to zostaje przyjęte bezkrytycznie bez przesłuchania w charakterze świadków, czy odebrania wyjaśnień od tychże pracowników. Organ do dowodów ze sprawozdań finansowych, składnych w urzędzie skarbowym i sądzie rejestrowym, czy do protokołów z inspekcji gospodarstwa dokonanych przez jednostkę certyfikującą akredytowana przez Ministra Rolnictwa (stosowny organ nadzorujący pomoc unijną) w ogóle nie odnosi się lub z uwagi na "opisana strukturę własnościową" uznaje (jednym, krótkim zdaniem) za niewiarygodne.

Organ przyjął więc błędną metodykę prowadzenia postępowania dowodowego. Nie przeprowadził żądanych dowodów osobowych. Nie włączono dowodów z dokumentów w zakresie przekazania posiadania przedmiotowych dla sprawy działek rolnych oraz co najmniej decyzji wydanych za lata poprzednie a dotyczących realizacji wieloletnich zobowiązań ONW i RŚ obejmujących przedmiotowe dla sprawy grunty. Dokonana ocena jest arbitralna, dowolna, oparta na stronniczym poparciu przyjętej zawczasu tezy. Skarżone decyzje oparto na błędnej wykładni artykułu art. 4 ust. 8 rozporządzenia Komisji (WE) 65/2011. W świetle dokonanej przez Trybunał Europejski TS w wyroku z dnia 12 września 2013 r. pod sygnaturą C - 434/12 wykładni artykułu 4 ust. 8 rozporządzenia Komisji (WE) 65/2011 stanowisko organów nie może zasłużyć na aprobatę a sposób prowadzenia postępowania jest elementarnie wadliwy w stopniu wymagającym uchylenie skarżonych decyzji. Dla zastosowania normy zawartej w ww. przepisie konieczne jest bowiem kumulatywne zaistnienie dwóch okoliczności, które organ winien wykazać. Po pierwsze, zaistnienie ogółu obiektywnych okoliczności,

z których wynika, że pomimo formalnego poszanowania przesłanek przewidzianych

w stosownych uregulowaniach cel realizowany przez te uregulowania nie został osiągnięty, a po drugie, wystąpienie subiektywnego elementu w postaci woli uzyskania korzyści wynikającej z uregulowań Unii poprzez sztuczne stworzenie wymaganych dla jej uzyskania przesłanek (vide punkty 29-31 wyroku). Samo twierdzenie organu, że beneficjent miał zamiar obejść ograniczenia określone w ustawodawstwie krajowym nie pozwala samo w sobie wykluczyć, że działalność wnioskodawcy przyczyni się do osiągnięcia celów zamierzonych przez rozporządzenie nr 1698/2005 - vide punkty 32-38 wyroku. W przypadku płatności rolnośrodowiskowych prawo unijne nie przewiduje ani degresywności ani modulacji płatności. Nie można mówić więc nawet co do zasady o korzyści sprzecznej z celami działania określonymi w prawie europejskim polegającej na ominięciu zapisów o modulacji płatności. Stosowanie art. 4 ust. 8 rozporządzenia Komisji 65/2011 wymaga spełnienia warunków przyznania płatności. W przypadku hipotetycznie przyjętego braku posiadania rolniczego gruntów ww. normy nie można zastosować, nie ma bowiem spełnionych warunków przyznania płatności (nawet spełnionych sztucznie). Wypełniając treść klauzuli generalnych organy administracji publicznej ograniczyły się do wykazania zmian we władaniu określonymi gruntami, czego zresztą strona skarżąca decyzję nigdy nie podważała, zupełnie pomijając cel dokonywania tych zmian.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoją dotychczasową argumentację.

Na rozprawie w dniu 7 stycznia 2014 r. skarżąca złożyła pismo procesowe, stanowiące uzupełnienie skargi oraz odnoszące się do odpowiedzi na skargę.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

skarga zasługuje na uwzględnienie.

Przedmiotem rozstrzygnięcia Sądu jest kwestia zgodności z prawem decyzji organów ARiMR w sprawie odmowy przyznania płatności rolnośrodowiskowych na rok 2010. Odmowa przyznania wnioskowanych płatności nastąpiła wskutek dokonanych przez organy ustaleń, że skarżąca, w celu uzyskania korzyści sprzecznych z celami systemu wsparcia - sztucznie stworzyła warunki wymagane do otrzymania przedmiotowej płatności oraz nie była posiadaczem gruntów, do których płatność miała być dokonana. Powyższe zdaniem organów w oparciu o § 2 ust. 1 rozporządzenia rolnośrodowiskowego w związku art. 5 ust. 3 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1975/2006 z dnia 7 grudnia 2006 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania art. 4 ust. 3 rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w zakresie wprowadzenia procedur kontroli, jak również wzajemnej zgodności w odniesieniu do środków wsparcia rozwoju obszarów wiejskich (Dz. Urz. Nr L 368/74 z 23 grudnia 2006 r.) oraz art. 4 ust. 8 rozporządzenia Komisji (WE) nr 65/2011z 27 stycznia 2011 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w odniesieniu do wprowadzenia procedur kontroli oraz do zasady wzajemnej zgodności w zakresie środków wsparcia rozwoju obszarów wiejskich (Dz. U. UE L. 2011.25.8, dalej jako "rozporządzenie Komisji (WE) nr 65/2011") stanowi podstawę do odmowy przyznania wnioskowanych płatności.

Wobec treści zarzutów należy określić w pierwszej kolejności ramy prawne zagadnień, na których tle powstał spór, to jest: kwestię rozumienia posiadania i kwestię wykładni ww. przepisów unijnych.

W myśl art. 4 ust. 3 rozporządzenia Rady (WE EUROATOM) nr 2988/95 z dnia 18 grudnia 1995 r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich (Dz. U. L. 312 z 23 grudnia 1995 r.) działania skierowane na pozyskanie korzyści

w sposób sprzeczny z odpowiednimi celami prawa wspólnotowego mającymi zastosowanie w danym przypadku poprzez sztuczne stworzenie warunków w celu uzyskania tej korzyści, prowadzą do nieprzyznania lub wycofania korzyści.

Zgodnie zaś z art. 4 ust. 8 rozporządzenia Komisji (WE) nr 65/2011 nie dokonuje się żadnych płatności na rzecz beneficjentów w odniesieniu do których stwierdzono, że sztucznie stworzyli warunki wymagane do otrzymania takich płatności, aby uzyskać korzyści sprzeczne z celami wsparcia.

Zauważyć należy, że przepisy o płatnościach, zarówno tych bezpośrednich, jak i płatności rolnośrodowiskowych, nie zawierają definicji posiadania. Dlatego też należy posiłkować się rozumieniem tego pojęcia na gruncie przepisów prawa cywilnego (w szczególności art. 336 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. z 2014 r. poz. 121), przy zastrzeżeniu, że posiadanie w ujęciu cywilistycznym nie stanowi wystarczającej przesłanki do ubiegania się o płatności obszarowe. Pojęcie to należy bowiem interpretować w drodze wykładni celowościowej, z uwzględnieniem krajowych i wspólnotowych przepisów dotyczących płatności do gruntów i rozumieć je jako faktyczne użytkowanie gruntów rolnych. Tak rozumiane posiadanie ściśle wiąże się z produkcją rolną, czyli obligatoryjnie z rzeczywistym korzystaniem z rzeczy (gruntów rolnych, gospodarstwa rolnego). Za takim rozumieniem tego pojęcia, przemawia także fakt, że celem płatności (dopłat) jest dofinansowanie do produkcji rolnej, pomoc rolnikom, którzy rzeczywiście użytkują będące w ich posiadaniu grunty rolne, a nie tylko są formalnymi posiadaczami gruntów, co do których wnioskują o dopłaty. Skoro ustawodawca wiąże przyznanie płatności z utrzymaniem gruntów w dobrej kulturze, to nie sposób tego wymogu oddzielić od ich posiadania polegającego na faktycznym władaniu. Płatności mogą być przyznane zatem tym rolnikom, którzy samodzielnie decydują o rodzaju upraw, o dokonaniu zabiegów agrotechnicznych, zbieraniu plonów, a przy tym utrzymują grunty zgodnie z normami dobrej kultury rolnej przez określony czas. Oceniając posiadanie przez pryzmat faktycznego użytkowania należy mieć przy tym na uwadze różny charakter użytkowania różnych gruntów. Niewątpliwie inny jest zakres, intensywność użytkowania, typowych gruntów rolnych przeznaczonych pod uprawy zbożowe, warzywne czy owocowe, co wymaga wielu zabiegów agrotechnicznych o znacznej intensywności, związane jest z osiąganiem znacznych przychodów z jednostki powierzchniowej, a inna intensywność wykorzystywania łąk, zwłaszcza gdy nie jest na nich prowadzony wypas zwierząt, co przecież nie jest warunkiem ich użytkowania. Mając to na uwadze należy oceniać, czy dany podmiot faktycznie jest posiadaczem gruntów.

Posiadanie występuje przy równoczesnym istnieniu faktycznego elementu władania rzeczą (corpus possessionis) oraz psychicznego elementu (animus rem sibi habendi) rozumianego jako zamiar władania rzeczą dla siebie. Władztwo faktyczne musi być stanem trwającym przez przynajmniej określony czas (tu: czas adekwatny do sposobu użytkowania, z którym wiąże się prawo do uzyskania płatności), i polegać na możności korzystania rzeczy. Z kolei zamiar władania rzeczą dla siebie manifestuje się w obiektywnych działaniach podejmowanych przez posiadacza. W przypadku gruntów rolnych zatem, posiadaczem jest ten kto samodzielnie decyduje o rodzaju upraw, o dokonaniu zabiegów agrotechnicznych, zbieraniu plonów, a przy tym utrzymuje grunty zgodnie z normami dobrej kultury rolnej przez określony czas.

Psychiczny element posiadania jest więc bardzo istotny. W sposób prosty można odnosić ten element psychiczny do posiadania wykonywanego przez osoby fizyczne, bo przecież w ścisłym tego słowa rozumieniu nie można doszukiwać się psychiki u osób prawnych czy jednostek organizacyjnych takich jak spółki cywilne. Podmioty takie działają przez swoich reprezentantów, i to świadomość, wola tych reprezentantów musi być oceniana w kontekście istnienia zamiaru władania rzeczą dla siebie (animus rem sibi habendi). Dla określenia stanu woli reprezentantów jednostki organizacyjnej czy osoby prawnej konieczne jest więc ustalenie, czy wykonują oni posiadanie dla tej jednostki, czy też dla siebie lub dla innych jednostek. Nie jest przy tym możliwe określenie tego tylko na podstawie obiektywnych okoliczności, bez oceny subiektywnych zamiarów istniejących po stronie osób podejmujących działania w imieniu reprezentowanego podmiotu. Przy czym ocena subiektywnych zamiarów nie musi się ograniczać tylko do deklaracji tych reprezentantów, ale również może brać pod uwagę rzeczywiste, obiektywne przejawy czy efekty ich działań. Niezbędna jest przy tym ocena wiarygodności deklaracji co do zamiarów reprezentantów w konfrontacji z obiektywnymi okolicznościami.

Wykazanie po stronie występującego o płatności beneficjenta braku posiadania gruntu, do którego dopłaty mają być dokonane, stanowi wystarczającą przesłankę do odmowy płatności.

Dopiero, gdy nie można wykluczyć posiadania, należy przejść do oceny, czy nie zachodzą inne przesłanki odmowy płatności, takie jak sztuczne tworzenie warunków do przyznania płatności, o jakich mowa w art. 4 ust. 8 rozporządzenia Komisji (WE) nr 65/2011. To tworzenie sztucznych warunków nie jest prawnie zdefiniowane. Próba interpretacji tego przepisu była podjęta przez Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej (TSUE) w wyroku z 12 września 2013 r. w sprawie C-434/12 Słynczewa siła EOOD przeciwko Izpylnitelen direktor na Dyrżawen fond 'Zemedelie' - Razplasztatelna agencja (publ: www.eur-lex.europa.eu) .

W wyroku tym Trybunał orzekł, że:

1) Artykuł 4 ust. 8 rozporządzenia Komisji (WE) nr 65/2011 z dnia 27 stycznia 2011 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w odniesieniu do wprowadzenia procedur kontroli oraz do zasady wzajemnej zgodności w zakresie środków wsparcia rozwoju obszarów wiejskich należy interpretować w ten sposób, że przesłanki stosowania tego przepisu wymagają istnienia elementu obiektywnego i elementu subiektywnego. W ramach pierwszego z tych elementów do sądu odsyłającego należy rozważenie obiektywnych okoliczności danego przypadku pozwalających na stwierdzenie, że nie może zostać osiągnięty cel zamierzony przez system wsparcia Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW). W ramach drugiego elementu do sądu odsyłającego należy rozważenie obiektywnych dowodów pozwalających na stwierdzenie, że poprzez sztuczne stworzenie warunków wymaganych do otrzymania płatności z sytemu wsparcia EFRROW ubiegający się o taką płatność zamierzał wyłącznie uzyskać korzyść sprzeczną z celami tego systemu. W tym względzie sąd odsyłający może oprzeć się nie tylko na elementach takich jak więzi prawna, ekonomiczna lub personalna pomiędzy osobami zaangażowanymi w podobne projekty inwestycyjne, lecz także na wskazówkach świadczących o istnieniu zamierzonej koordynacji pomiędzy tymi osobami.

2) Artykuł 4 ust. 8 rozporządzenia Komisji (WE) nr 65/2011 należy interpretować w ten sposób, iż stoi on na przeszkodzie temu, by wniosek o płatność z systemu wsparcia Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) został oddalony jedynie na tej podstawie, że projekt inwestycyjny, ubiegający się o skorzystanie z pomocy w ramach tego systemu, nie wykazuje niezależności funkcjonalnej lub że istnieje więź prawna między ubiegającymi się o taką pomoc, jednak przy braku uwzględnienia innych elementów obiektywnych rozpatrywanego przypadku.

Pogląd wyrażony w tym wyroku Sąd w składzie rozpoznającym tę sprawę w pełni akceptuje i uważa, że ma on do realiów tej sprawy zastosowanie jako zdefiniowanie sztucznych warunków. Przy czym w polskich realiach prawnych obowiązki nałożone tym wyrokiem na sąd krajowy należy przenieść na organy krajowe podejmujące decyzję o płatnościach, a ich wykonanie będzie podlegać kontroli sądowoadministracyjnej.

Przechodząc na grunt kontrolowanej sprawy zauważyć przede wszystkim należy, że jedyne źródło ustaleń organów to dane i informacje zawarte w Zintegrowanym Systemie Zarządzania i Kontroli (ZSZiK). Organy powołują się na dane, które są im znane niejako z urzędu, poprzez możliwość skorzystania z ww. systemu informatycznego. Zdaniem Sądu, fakt, że system ten jest prawnie zatwierdzony, dopuszczalny i konieczny, nie oznacza jeszcze, że organy wydając swoje decyzje mogą jedynie poprzestać na danych jakie znajdują się w przedmiotowym systemie, nie rozpatrując innego materiału dowodowego niezbędnego do rozstrzygnięcia sprawy. Aby organ mógł powoływać się na dane z ZSZiK, winny one więc znaleźć przede wszystkim stosowne odzwierciedlenie w aktach kontrolowanej przez Sąd sprawy administracyjnej. Innymi słowy, każde ustalenie organu wynikające z przedmiotowego systemu winno wynikać z dokumentów, które znajdują się w tych aktach. Dopiero bowiem wówczas twierdzenia organów nie będą gołosłowne, a ich decyzje można uznać będzie za przekonywujące zgodnie z art. 11 K.p.a. (zasada przekonywania) i art. 107 § 3 K.p.a. (uzasadnienie decyzji). Jeśli zaś w aktach administracyjnych sprawy brak jest takich dokumentów - to ustalenia organów należy uznać za dowolne i arbitralne, a więc naruszające art. 80 K.p.a., tj. swobodną ocenę dowodów.

Zasada przekonywania, o której mowa w art. 11 K.p.a. nie zostanie zrealizowana, gdy organ pominie milczeniem niektóre twierdzenia lub nie odniesie się do faktów istotnych dla danej sprawy. Powołana wyżej zasada obowiązuje zarówno w postępowaniu przed organem pierwszej, jak i drugiej instancji, którego obowiązkiem jest nie tylko kontrola kwestionowanego aktu, ale również ponowne merytoryczne rozpatrzenie sprawy.

Powyższe jest o tyle istotne w niniejszej sprawie, że skarżąca w toku postępowania zarówno przed organami administracji, jak i w postępowaniu przed Sądem, zarzuca szereg błędnych ustaleń faktycznych organów, co w świetle przekazanego przez organ odwoławczy materiału dowodowego jest dla Sądu w zasadzie niemożliwe do zweryfikowania na podstawie akt administracyjnych niniejszej sprawy. Organy nie odnoszą się do szeregu ww. zarzutów co dodatkowo utrudnia tą weryfikację. Tym samym stwierdzić należy, że organy obu instancji nie przeprowadziły szczegółowego postępowania mającego na celu udowodnienie, iż rzeczywiście skarżąca spółka stworzyła sztuczne warunki, o których mowa w art. 4 ust. 8 rozporządzenia Komisji (WE) nr 65/2011 do otrzymania płatności, aby uzyskać korzyści sprzeczne z celami danego systemu.

Zgodnie z art. 21 ust. 1 ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (Dz. U. Nr 64, poz. 427, dalej jako "ustawa

o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich"), z zastrzeżeniem zasad i warunków określonych w przepisach, o których mowa w art. 1 pkt 1, do postępowań w sprawach indywidualnych rozstrzyganych w drodze decyzji stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, chyba, że przepisy ustawy stanowią inaczej. Z ustępu 2 art. 21 ww. ustawy wynika, że w postępowaniu w sprawach dotyczących pomocy, organ przed którym toczy się postępowanie:

1) stoi na straży praworządności;

2) jest obowiązany w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy;

3) udziela stronom, na ich żądanie, niezbędnych pouczeń, co do okoliczności faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania;

4) zapewnia stronom, na ich żądanie, czynny udział w każdym stadium postępowania; przepisu art. 81 K.p.a. nie stosuje się.

Z kolei ust. 3 art. 21 ww. ustawy stanowi, że strony oraz inne osoby uczestniczące w postępowaniu, o którym mowa w ust. 2 są obowiązane przedstawiać dowody oraz dawać wyjaśnienia co do okoliczności sprawy zgodnie z prawdą i bez zatajania czegokolwiek; ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne.

Nie można do końca zgodzić się z argumentacją organów ARiMR, opartą na art. 21 ust. 3 ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich, że w sprawie, w której zarzuca się podmiotowi wnioskującemu o przyznanie płatności, ciężar dowodu dotyczący wykazania, że nie miało miejsce stworzenie przez niego sztucznych warunków o jakich mowa w art. 4 ust. 8 rozporządzenia Komisji (WE) nr 65/2011 spoczywa tylko właśnie na tym podmiocie.

Zdaniem Sądu, to organy ARiMR winny udowodnić, że zamiarem danego podmiotu jest stworzenie "sztucznych warunków". To na organach, jako tych które chcą wywieść odpowiednie skutki prawne powstałe wskutek takiej sytuacji ciąży obowiązek poszukiwania dowodów. Ustalenia takie winny zaś w sposób nie budzący żadnych wątpliwości wynikać ze zgromadzonego, a następnie rozpatrzonego przez organy materiału dowodowego jaki stanowi podstawę rozstrzygnięcia. W przeciwnym wypadku, ustalenia organów należy uznać za niekompletne i niewystarczające do wykazania stworzenia przez dany podmiot tzw. "sztucznych warunków" w celu uzyskania korzyści sprzecznych z celami danego systemu wsparcia, tj. otrzymania płatności.

Organy nie mogą też, tak jak uczyniły to w niniejszej sprawie, z jednej strony przerzucać ciężar dowodu na skarżącą jako stronę postępowania, a z drugiej strony kwestionować potrzebę przeprowadzenia wnioskowanych przez nią dowodów, czy wręcz stwierdzając, że nie mają one znaczenia dla sprawy i służą jedynie przewleczeniu postępowania.

Zauważyć należy, co wydaje się istotnym w niniejszej sprawie, że dotyczy ona płatności rolnośrodowiskowych za 2010 r., o którą ubiegała się osoba prawna, podmiot prawa handlowego - spółka z ograniczoną odpowiedzialnością. Słusznie zauważa skarżąca, że w polskim systemie prawnym obowiązuje zasada odrębności podmiotów posiadających osobowość prawną, a tym samym przy badaniu stworzenia przez dany podmiot, w tym przypadku spółki z o.o., "sztucznych warunków" o których mowa w art. 4 ust. 8 rozporządzenia Komisji (WE) nr 65/2011 organy winny szczegółowo zbadać kwestie kapitałowe i osobowe wnioskującego podmiotu, czego jednak nie uczyniły w niniejszej sprawie.

W ocenie Sądu, organy winny wyjaśnić, czy podmiot wnioskujący o przyznanie płatności za 2010 r. samodzielnie prowadził działalność rolniczą i mógł być uznany za rolnika w rozumieniu § 2 rozporządzenia rolnośrodowiskowego. W tym zakresie organy również nie poczyniły jednak wystarczających ustaleń, a tym samym nie stały na straży praworządności i nie rozpatrzyły w wyczerpujący sposób całego materiału dowodowego, czym uchybiły art. 21 ust. 2 pkt 1 i 2 ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich.

Organy nie wyjaśniły również w przekonywujący sposób dlaczego za niewiarygodne uznały przedstawione przez skarżącą w toku postępowania dokumenty mające przemawiać za prowadzeniem przez nią samodzielnej działalności rolniczej. Okoliczność, że spółka prawa handlowego zlecała wykonywanie usług rolniczych innej firmie, której przedstawicielem był P. M. nie jest wystarczająca do uznania, że skarżąca nie prowadzi samodzielnie działalności rolniczej. Organy winny w sposób nie budzący żadnych wątpliwości wyjaśnić, czy spółka efektywnie i rzeczywiście korzystała z gruntów za użytkowanie których wnioskowała o przyznanie płatności.

W tym celu, jak słusznie wskazuje skarżąca, organy winny ustalić czy spółka użytkowała rolniczo wskazane przez siebie działki na własne ryzyko i rachunek, decydując poprzez swoje organy lub uprawnione osoby komu np. zlecić prace polowe, kiedy zasiać, zebrać plony, gdzie je sprzedać lub jak je wykorzystać, nadto czy miała ona również pełną swobodę w podejmowaniu decyzji o jakie konkretne dotacje ze środków unijnych występować. W celu ustalenia prowadzenia samodzielnie działalności rolniczej organy winny również wyjaśnić, czy skarżąca składała sprawozdania finansowe, które mogłyby to potwierdzić.

W związku powyższym, w ocenie Sądu w składzie orzekającym w niniejszej sprawie również za dowolne, a co najmniej za przedwczesne należy uznać stwierdzenie organów, że skarżąca nie prowadzi samodzielnej działalności, ale jest organizacyjnie, technicznie i osobowo powiązana z innymi podmiotami założonymi i prowadzonymi przez P. M. co stanowi zorganizowane, celowe działanie zmierzające do obejścia regulacji dotyczących modulacji płatności.

W ocenie Sądu, w sprawie, w której organy chcą wykazać stworzenie "sztucznych warunków", o których mowa art. 4 ust. 8 rozporządzenia Komisji (WE) nr 65/2011 winny zgodnie z art. 75 K.p.a. dopuścić wszelkie możliwe dowody, które mogą przyczynić się do jej wyjaśnienia. Tym samym organ winien uwzględnić wnioski dowodowe składane przez skarżącą w toku postępowania administracyjnego, w tym wniosek o przesłuchanie świadków na okoliczność posiadania przez spółkę oraz prowadzenia przez nią gospodarstwa rolnego na jej odrębny rachunek, rzecz i ryzyko. Organy powinny przy tym przyjąć rozumienie posiadania przez osobę prawną, takie jak wyżej przedstawił Sąd. Ocenę istnienia sztucznych warunków należy przeprowadzić zgodnie z wytycznymi Sądu, to jest w oparciu o wykładnię art. 4 ust. 8 rozporządzenia Komisji WE nr 65/2011.

Ponownie rozpoznając sprawę organ I instancji, mając na względzie art. 21 ust. 1 i 2 ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich, stojąc na straży praworządności, winien dokonać ustaleń po wyczerpującym rozpatrzeniu całego materiału dowodowego w sprawie, a następnie wyjaśnić istotne, wskazane wyżej kwestie w prawidłowo sporządzonym, zgodnie z art. 11, art. 80 i art. 107 § 3 K.p.a. uzasadnieniu. Ustalenia organu winny zaś znaleźć odzwierciedlenie w aktach administracyjnych sprawy, tak aby Sąd miał możliwość dokonania ich weryfikacji.

Mając na względzie powyższe, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przez sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., zwanej dalej "p.p.s.a."), Sąd orzekł, jak w punkcie pierwszym sentencji wyroku.

W punkcie drugim wyroku orzeczono na podstawie art. 152 p.p.s.a.

O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 1 p.p.s.a. w związku z § 18 ust. 1 pkt 1 c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (j.t. Dz. U. z 2013 r. poz. 461), bowiem skarżąca była reprezentowana w postępowaniu przed Sądem przez adwokata.