Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 73/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2010-04-08 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6293 Przejęcie gospodarstw rolnych
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Stwierdzono nieważność zaskarżonej decyzji
Powołane przepisy: article: art. 156 par. 1 pkt 2,  art. 156 par. 1 pkt 4-5
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Teresa Zyglewska (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Kaja Angerman, Sędzia WSA Grzegorz Czerwiński, Protokolant Izabela Urbaniak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 kwietnia 2010 r. sprawy ze skarg B. P., H. M., Z. R., B. D., S. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] listopada 2009 r. nr [...], [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji 1. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącego B. P. kwotę 440 (czterysta czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

IV SA/Wa 73/10

UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] listopada 2009 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. utrzymało w mocy własną decyzję z dnia [...] stycznia 2007 r. odmawiającą stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Miasta M. z [...] lutego 1976 r., na mocy której przejęto na własność Państwa gospodarstwo rolne bez budynków, położone w M., zapisane w rejestrze gruntów m. M. pod nr [...] i [...], stanowiące własność S. R.

Powyższa decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

Decyzją z dnia [...] lutego 1976 r. Naczelnik Miasta M. przejął na własność Państwa przedmiotowe gospodarstwo rolne, na podstawie art. 9 i art. 31 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne (Dz. U. Nr 21, poz. 118). Z treści wynika, że została ona wydana w wyniku rozpatrzenia wniosku S. R., a w jej uzasadnieniu wskazano zaś, że "właścicielka gospodarstwa ob. R. S., ze względu na podeszły wiek i zły stan zdrowia nie może prowadzić gospodarstwa".

Jak wynika z akt sprawy, dokumenty dotyczące postępowania zakończonego powyższą decyzją zostały wybrakowane i zniszczone w dniu 20 czerwca 1997 r.

Wnioskiem z dnia 11 marca 2002 r. W. R., J. R., C.R., E. S., G. K., H. M. i J. R., następcy prawni S. R., wystąpili o stwierdzenie nieważności decyzji Naczelnika Miasta M. z dnia [...] lutego 1976 r. Zdaniem wnioskodawców, stosownie do art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne, "nieruchomość, na której gospodarują zstępni rolnika, może być przez niego przekazana na własność Państwa tylko za ich zgodą", a "w przypadku stanu faktycznego, będącego podstawą wydania powyższej decyzji zachodziła okoliczność gospodarowania zstępnych rolnika i praca ich była głównym źródłem utrzymania. Zatem koniecznym było uzyskanie zgody zstępnych. Zgoda ta nie została wyrażona w żaden sposób. W związku z powyższym ww. decyzja została wydana z rażącym naruszeniem przepisów ustawy i w tym samym bez podstawy prawnej".

Z analogicznym wnioskiem - w dniu 27 marca 2002 r. - wystąpił B. P., inny następca S. R.

IV SA/Wa 73/10

W piśmie z 6 czerwca 2002 r. B. P. wskazał, że "współposiadaczami i współwłaścicielami gospodarstwa po śmierci J. R. byli wszyscy spadkobiercy, czyli żona i pięcioro dzieci. O wydaniu Aktu Własności Ziemi nie zostały zawiadomione dzieci J. i S. R. W związku z tym spokojnie zajmowali się tą ziemią jako swoją własną do dnia dzisiejszego. Przedmiotem przekazania na Skarb Państwa był tylko las o powierzchni ok. [...] ha. S. R. była pewna, że ziemię rolną przekazała dzieciom. Gospodarstwo do dnia dzisiejszego pozostało w posiadaniu spadkobierców J. R. (ojca). Skarb Państwa ziemi nigdy nie przejął. Z racji analfabetyzmu S. R. nie było możliwe świadome samodzielne przekazanie w formie pisemnej czegokolwiek, a szczególnie całego gospodarstwa. Dla wszystkich dzieci S. R. w latach 1970-1977 praca w gospodarstwie stanowiła główne bądź jedyne źródło utrzymania. Po roku 1977 gospodarstwo uprawiali głównie J. R. z bratem M. R. oraz S. R. działkę przyzagrodową. G. K. i H. M. pomimo założenia rodzin i uzyskania zameldowania w domach mężów zachowały własne pomieszczenie bądź całe budynki w gospodarstwie rodzinnym przy ul. [...] dawniej K., w których przebywały w sezonie upraw polowych".

Decyzją z dnia [...] lutego 2003r. Wojewoda [...] odmówił stwierdzenia nieważności przedmiotowej decyzji Naczelnika Miasta M.

W. R., E. S., C. R., D.R., P.R. oraz B. P., działający w imieniu własnym oraz H. M., G. K. i J. R., złożyli odwołania od powyższej decyzji.

Po ich rozpoznaniu, decyzją z dnia [...] grudnia 2003r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

B. P., W.R., C. R., E. S., D. R., P. R., J. R. i H. M. zaskarżyli powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie.

Wyrokiem z dnia 8 grudnia 2005r. (sygn. akt IV SA/Wa 1700/05) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji oraz utrzymanej nią w mocy decyzji organu I pierwszej instancji, gdyż, jego zdaniem,

IV SA/Wa 73/10

decyzje te wydane zostały z naruszeniem przepisów o właściwości. Zdaniem Sądu, organem właściwym do rozpatrzenia wniosków o stwierdzenie nieważności decyzji ostatecznej Naczelnika Miasta M. z dnia [...] lutego 1976 r. jest Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W.

Postanowieniem z dnia [...] września 2006 r. akta niniejszej sprawy - wraz z wnioskami o stwierdzenie nieważności przedmiotowej decyzji - Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi przekazał Samorządowemu Kolegium Odwoławczemu w W. Dokumentacja ta wpłynęła do Kolegium w dniu 18 września 2006 r.

Decyzją z dnia [...] stycznia 2007 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. odmówiło stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Miasta M. z dnia [...] lutego 1976 r. W uzasadnieniu decyzji podano, że zostały spełnione warunki niezbędne do przejęcia gospodarstwa rolnego stanowiącego własność S.R. Akt własności ziemi z dnia [...] maja 1975 r. objął jedynie S. R., co może świadczyć, że gospodarstwo rolne, którego decyzja dotyczy znajdowało się wyłącznie w posiadaniu S. R.

Wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy złożył B. P. podnosząc,

że pracownicy Urzędu Miasta M.nie mogli podpisywać decyzji ani odpisów

decyzji. Decyzja o przejęciu gospodarstwa rolnego, jest jego zdaniem,

nieprawomocna, ponieważ nie było żadnych podstaw prawnych w 2000 r. do

samowolnego ustalenia prawomocności decyzji poprzez mechaniczne

przystawienie pieczęci prawomocności na decyzji z 1976r. W ocenie odwołującego się, nie wiadomo kto dostarczył do ZUS kopie decyzji i złożył w dniu 3 marca 1976 r. wniosek o rentę, kto i na jakiej podstawie podjął domniemanie uprawomocnienia decyzji Naczelnika Miasta oraz nie przedstawiono jakiegokolwiek pokwitowania pobrania z ZUS jakichkolwiek pieniędzy przez S.R. Gdyby nawet pracownicy przedstawili upoważnienie do takiej czynności przez samego Naczelnika to byłoby to upoważnienie i czynność wykonana na jego podstawie nieważna. B.P. stwierdził, że nie ma wniosku o przejęcie gospodarstwa rolnego, bowiem Naczelnik Miasta M. błędnie zinterpretował złożony przez S. R. druk - wniosek o przyznanie renty rolniczej. S. R. nie miała do przedmiotowego gospodarstwa tytułu prawnego i toczyła spór prawny z jednym z byłych współwłaścicieli. Tymczasem wniosek o rentę dotyczył gospodarstwa rolnego przejętego wcześniej (wywłaszczonego) na

IV SA/Wa 73/10

Skarb Państwa w roku 1972r. lub 1973r. stanowiącego działkę nr ew. [...] uregulowanego Aktem Własności Ziemi [...].

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. decyzją z [...] października 2007r. utrzymało w mocy własną decyzję z dnia [...] stycznia 2007 r.

Na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożył B. P. podnosząc, że "projektowana decyzja [...] dotycząca rzekomo przejęcia całego gospodarstwa S. R. wypełnia znamiona czynności pozornej, mającej za cel jedynie zapewnić dostęp do renty dla wdowy po J. R.".

Wyrokiem z dnia 12 lutego 2008 r. sygn. Akt IV SA/Wa 2407/07 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] października 2007 r. wskazując w uzasadnieniu, że "Kolegium nie mogło prowadzić postępowania wyjaśniającego i ustalać na czas obecny czy został złożony wniosek o przejęcie gospodarstwa przez S.R., czy też nie, lecz powinien zbadać czy organy orzekające w 1976 r. - na tamten czas - dysponowały stosownym wnioskiem uprawnionej osoby lub osób. W istocie bowiem gdyby wniosek taki nie został złożony, a w świetle obowiązujących wówczas przepisów nie byłoby możliwe przejęcie gospodarstwa bez takiego żądania, można uznać, że organy dopuściły się rażącego naruszenia prawa. Tożsamo dotyczy kwestii zgody zstępnych właścicielki na przejęcie nieruchomości. Nie jest zadaniem Kolegium ustalanie, czy taka zgoda była złożona czy też nie, lecz ocena czy w świetle zgromadzonych w tamtym postępowaniu dowodów, organ dopuścił się naruszenia prawa poprzez pominięcia wymogu uzyskania zgody zstępnych mimo, że powinien był taką zgodę uzyskać".

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. decyzją z dnia [...] listopada 2008 r. po ponownym rozpoznaniu sprawy, uchyliło własną decyzję z [...] stycznia 2007 r. i umorzyło postępowanie w ww. sprawie, wskazując, iż organem właściwym do rozpoznania wniosku o stwierdzenie nieważności ww. decyzji naczelnika gminy jest Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi.

Wnioskiem z 24 listopada 2008 r. Kolegium wystąpiło do Naczelnego Sądu Administracyjnego o rozpoznanie negatywnego sporu kompetencyjnego pomiędzy Kolegium a Ministrem Rolnictwa i Rozwoju Wsi poprzez wskazanie Ministra jako organu właściwego do rozpoznania wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji Naczelnika Miasta M. z dnia [...] lutego 1976 r.

IV SA/Wa 73/10

Skargę do WSA w Warszawie na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] listopada 2008 r. złożył B. P.

Postanowieniem z 11 marca 2009 r. sygn. I OW 179/08 Naczelny Sąd Administracyjny odrzucił wniosek Kolegium o rozpoznanie sporu kompetencyjnego. Wskazując na treść art. 153 i 170 P.p.s.a. NSA podniósł, iż Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi zobligowany był przekazać - zgodnie z właściwością - sprawę do rozpoznania Samorządowemu Kolegium Odwoławczemu w W., w myśl wyroku z 8 grudnia 2005 r. Prawomocne orzeczenie pociąga za sobą te konsekwencje, iż nikt nie może negować faktu istnienia orzeczenia o określonej treści. W niniejszej sprawie treść wyroku jest bezpośrednio związana z uznaniem przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie braku właściwości po stronie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi do rozpoznania sprawy i wskazania jako organu właściwego - Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. Nie można więc oderwać treści wyroku od dokonanej przez ten Sąd oceny prawnej właściwości organów. W takiej sytuacji Kolegium musi brać pod uwagę fakt istnienia treści prawomocnego orzeczenia Sądu, a co za tym idzie nie jest dopuszczalne wystąpienie ze sporem kompetencyjnym. Kwestie właściwości organu zostały bowiem już rozstrzygnięte prawomocnym wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie i nie ma tu znaczenia fakt, czy wyrok ten jest błędny.

Wyrokiem z dnia 9 lipca 2009 r. sygn. akt IV SA/Wa 147/09 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił z kolei decyzję Kolegium z dnia [...] listopada 2008 r. i wskazał, że "co do zasady stanowisko Samorządowego Kolegium Odwoławczego, iż organem właściwym do stwierdzenia nieważności decyzji o przejęciu gospodarstwa rolnego za rentę jest Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, jest prawidłowe. Zauważyć jednak należy, iż wyrokiem z dnia 8 grudnia 2005r. Sygn. akt IV SA/Wa 1700/05 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że właściwym do rozpoznania sprawy jest Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. Wyrok ten nie został wyeliminowany z obrotu prawnego i jest wiążący dla organów administracji". Prawomocny wyrok WSA wpłynął do Kolegium w dniu 21 października 2009r.

Mając zatem na względzie w/w postanowienie NSA oraz wyrok WSA z dnia 9 lipca 2009 r., Kolegium uznało, iż jest zobligowane do rozpoznania wniosku

IV SA/Wa 73/10

B. P. z dnia 12 lutego 2007r. o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej wydaniem przez Kolegium decyzji z dnia [...] stycznia 2007r.

Decyzją z dnia [...] listopada 2009 r. Kolegium utrzymało w mocy własną decyzję z [...] stycznia 2007 r. W uzasadnieniu podniesiono, iż decyzja o przejęciu gospodarstwa rolnego została podpisana przez Naczelnika Miasta M., o czym świadczy oryginał decyzji znajdujący się w aktach sprawy. Na odpisie przedmiotowej decyzji znajduje się adnotacja z dnia 27 czerwca 1976 r., iż decyzja jest prawomocna i podlega wykonaniu. Decyzja została wydana i podpisana przez Naczelnika Miasta M., a nie jak zarzucono we wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy przez osobę nieuprawnioną. Z Aktu Własności Ziemi z 1975r. i z protokołu z posiedzenia Powiatowej Komisji d/s Uwłaszczenia w dniu 23 października 1974 r. wynika, że S. R. była właścicielką nieruchomości oznaczonych w ewidencji gruntów jako działki nr ew. [...] i [...], zaś "syn kawaler i inne dzieci (...) pomagają". Również z protokołu z przesłuchania strony z dnia 16 listopad 1974r. wynika, że stroną postępowania na okoliczność stanu faktycznego i prawnego przedmiotowej nieruchomości oraz nieoficjalnym nabywcą jest S. R. Z żadnego dokumentu nie wynika, że gospodarstwo rolne prowadziła S. R., zaś dzieci jedynie pomagały. Na kopii pisma Powiatowego Biura Geodezji i UR w W. z dnia 13 listopada 1974 r. znajduje się adnotacja Urzędu Powiatowego w W., z której wynika, że całość działek ewidencyjnych nr [...] i [...] użytkuje Ob. R. S. Zatem wymóg uzyskania zgody zstępnych nie był w tym przypadku wymagany.

Odnosząc się do stwierdzenia zawartego we wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy, iż S. R. nie przysługiwał tytuł prawny do przedmiotowego gospodarstwa rolnego, Kolegium uznało, że jest ono całkowicie bezpodstawne. Tytułem prawnym do gospodarstwa rolnego składającego się z działek ewidencyjnych nr [...] i [...] był Akt Własności Ziemi z dnia [...] maja 1975 r.

Stwierdzenie zawarte we wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy, iż wniosek o rentę dotyczył gospodarstwa rolnego przejętego wcześniej (wywłaszczonego) na Skarb Państwa w roku 1972 lub 1973 stanowiącego działkę [...] uregulowanego Aktem Własności Ziemi [...] nie znajduje żadnego uzasadnienia. W decyzji z dnia [...] lipca 1976 r. Zakładu Ubezpieczeń Społecznych podano wyraźnie, że renta została przyznana za przekazane gospodarstwo rolne o pow. [...] ha, tj. powierzchni, o której mowa w decyzji Naczelnika Miasta M. Ustawa z dnia

IV SA/Wa 73/10

12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. Nr 10, poz. 64 ze. zm.), w brzmieniu obowiązującym w dniu 2 lipca 1976 r. (dzień wydania decyzji o ustaleniu renty), na podstawie której mogło być dokonane wywłaszczenie nie przewidywała możliwości uzyskania rekompensaty za wywłaszczoną nieruchomość w innej formie niż odszkodowanie. Zatem decyzja o wywłaszczeniu nieruchomości, wbrew twierdzeniu B. P., nie mogła stanowić podstawy do przyznania renty.

Odnosząc się do wniosku o przeprowadzenie dowodu z zeznań m.in. E.P., zstępnych S. R. oraz ponowne przesłuchanie byłego Naczelnika Gminy M. – M. L., Kolegium uznało, że zeznania E. P. nie wniosą nic nowego dla sprawy, tym bardziej, iż jest ona nabywcą udziału w spadku po S. R. Odnośnie zeznań byłego Naczelnika Gminy M., Kolegium uznało, że upływ ponad 33 lat od daty wydania decyzji nie spowoduje zmiany zeznań złożonych na wcześniejszym etapie postępowania. Odnośnie zeznań zstępnych S. R.Kolegium uznało, że z dokumentów sprawy zgromadzonych w toku całego postępowania wynika, iż stanowisko tych osób jest znane organowi administracji i zawarte w aktach sprawy. Przesłuchiwanie zstępnych S. R. prowadziłoby do niepotrzebnego przedłużania postępowania w tej sprawie.

Ostatecznie Kolegium uznało, że decyzja z [...] stycznia 2007r. jest zgodna z prawem a tym samym brak jest podstaw prawnych do stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Miasta M. z dnia [...] lutego 1976 r.

Skargi na decyzję z [...] listopada 2009 r. złożyli H. M. i B. P. oraz Z. R., B. D. i S. R.

W jednobrzmiących skargach podniesiono, iż Kolegium nie wykonało całościowej analizy formalnej zebranego materiału dowodowego w sprawie, nie ustaliło uczestników, nie analizowało zasadności zarzutów oraz twierdzeń stron, a ponadto nie wykonało zaleceń prawomocnego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 12 lutego 2008 r. sygn. akt IV SA/Wa/2407/07.

Decyzja Naczelnika M. Marki z [...] lutego 1976 r. zgodnie z art. 9 ust. 1 ustawy z 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne, mogła być wydana jedynie na wniosek rolnika, a takiego wniosku, zdaniem skarżących, S. R. przed dniem

IV SA/Wa 73/10

5 kwietnia 1976 r. nie złożyła. Powołana ustawa nie przewidywała późniejszego uzupełniania decyzji Naczelnika Miasta o wnioski rolnika o wydanie decyzji o przejęciu gospodarstw ponieważ mogły być wydane tylko na wcześniejszy wniosek rolnika, co w tym przypadku nie miało miejsca. Natomiast zgodnie z art. 33 ust. 3 ustawy z 29 maja 1974 r. decyzja o przejęciu gospodarstwa rolnego była wykonalna z chwilą uprawomocnienia się decyzji o której mowa w art. 33 ust. 2 określającym wprost warunek wykonalności decyzji o przejęciu nieruchomości na Państwo. Z kolei w myśl art. 32 w/w ustawy, faktycznie decyzja Naczelnika Miasta M. stanowiła jedynie postawę do ustalenia prawa do renty i jej wysokości. Nie udowodniono nigdy, że taka decyzja o przyznaniu renty rolniczej była wydana we właściwym trybie, na właściwym druku i z właściwym pouczeniem, była właściwie doręczona adresatowi, niezaskarżona i uprawomocniła się. Przed uprawomocnieniem się decyzji ZUS o przyznaniu renty S. R., decyzja Naczelnika Miasta M. z [...] lutego 1976 r. nie stanowiła nawet podstawy wpisu w księdze wieczystej, ani w ewidencji gruntów dla dokonanych wpisów własności oraz władania na rzecz Skarbu Państwa a później Gminy M. Wpisów tych dokonano bezprawnie i legitymowano się niewątpliwie niewykonalną decyzją powołując się na jej rzekomą wykonalność. Organ zignorował zaświadczenie z Oddziału Regionalnego KRUS w W. o tym, że S.R. nie figuruje w ewidencji KRUS i nie pobierała świadczeń.

Dalej skarżący podnieśli, iż bezzasadnie przyjęto, że akta dotyczące przejęcia gospodarstwa rolnego S. R. zostały wybrakowane i zniszczone w dniu 19 czerwca 1997 r., a także wskazali na sprzeczność w tym względzie oświadczeń Urzędu Miasta w M.

Skarżący wywiedli również, iż pomimo zgłoszenia następców zmarłego uczestnika J. R. w osobach B. D., Z. R. i S. R. w sprawie już na etapie rozstrzygnięć Naczelnego Sądu Administracyjnego I OW179/08, Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego IV SA/Wa 147/09 oraz Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W., wydano decyzję bez udziału uczestników i adresowano tę decyzję do nieżyjącego już uczestnika.

W przekonaniu skarżących Kolegium bezpodstawnie pominęło ustawowy wymóg określony w art. 4 powołanej ustawy tj. wymóg uzyskania zgody zstępnych na przekazanie gospodarstwa w którym pracują. Na okoliczność pracy w gospodarstwie

IV SA/Wa 73/10

- głównego źródła utrzymania z okresu trzech lat oraz złożenia wniosku o przejęcie gospodarstwa miały służyć dowody z zeznań uczestników oraz E. P. Dowody z przesłuchań są niezbędne również do ustalenia czy wniosek o przejęcie gospodarstwa rolnego sporządzony w formie pisemnej przewidzianej prawem dla osób niepiśmiennych o przejęcie gospodarstwa pochodził od S. R., a nie np. od G. R. i jeżeli wniosek taki został sporządzony na piśmie to w jakiej dacie. Nadto niezbędne było ustalenie dochodu zstępnych za trzy lata poprzedzające złożenie wniosku o przejęcie gospodarstwa rolnego, a nie za trzy lata sprzed wydania decyzji o przejęciu przez Naczelnika Miasta M.

Wbrew temu co twierdzi Kolegium, E. P. jest nabywcą udziału w spadku po S. R., a nawet gdyby nie była to nie dyskwalifikuje to jej zeznań w sprawie analfabetyzmu, zamiaru przekazania gospodarstwa rolnego na Państwo, czy źródeł utrzymania zstępnych S. R. Nadto Kolegium posiada, w ocenie skarżących, wiedzę, że S. R. brał czynny udział w prowadzeniu przedmiotowego gospodarstwa rolnego, między innymi wraz ze swoją matką S. R., brał czynnie udział w posiedzeniach Komisji Uwłaszczeniowej i składał podpisy na protokołach za niepiśmienną matkę. To, że matkę uważał za właścicielkę nie oznacza, że praca w tym gospodarstwie nie stanowiła dla niego głównego źródła utrzymania, ani nie było równoznaczne z wyrażeniem zgody na przejęcie tego gospodarstwa przez Skarb Państwa. W aktach znajduje się książeczka sprzedaży produktów rolnych J.R. świadcząca o znacznych rozmiarach hodowli prowadzonej w gospodarstwie. Pozostałe dowody przedstawione w sprawie nie budzą najmniejszych wątpliwości że praca w gospodarstwie rolnym w latach 1973-1975 stanowiła dla spadkobierców J.R. (wpisanych w ewidencji gruntów jako posiadacze) główne źródło utrzymania.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko przedstawione w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m. in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. nr 153, poz. 1269, ze zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia

IV SA/Wa 73/10

30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ((Dz. U. nr 153, poz. 1270, ze zm.) - dalej w skrócie: P.p.s.a.), sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego.

Sąd, badając legalność zaskarżonej decyzji w oparciu o wyżej powołane przepisy i w granicach sprawy, nie będąc jednak związany - stosownie do art. 134 P.p.s.a. - zarzutami i wnioskami skargi, stwierdził nieważność decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] listopada 2009r.

Przechodząc do rozważań prawnych, które stanowiły podstawę rozstrzygnięcia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie zauważyć należy, że wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji Naczelnika Miasta M. z dnia [...] lutego 1976r. został złożony przez kilku wnioskodawców, w tym i J.R. Z aktu poświadczenia dziedziczenia wynika, że J.R. zmarł 1 grudnia 2008r. Zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. została wydana w dniu [...] listopada 2009r., a więc prawie po upływie roku od śmierci J. R. Decyzja to została skierowana do zmarłego wnioskodawcy i doręczona na jego nazwisko. Przy czym wspomnieć należy, że przed Samorządowym Kolegium Odwoławczym w W. toczyły się także inne postępowania w których uczestniczył J. R., a po jego śmierci, następcy prawni tej strony.

Śmierć strony nastąpiła więc w toku postępowania administracyjnego. Charakter strony przysługujący osobie fizycznej wygasa wraz z jej śmiercią, a więc w stosunku do osoby nie można było prowadzić postępowania i wydać decyzji. Wydanie w takiej sytuacji decyzji przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze powoduje, iż obarczona jest ona wadą nieważności, albowiem została skierowana do osoby nie będącej już stroną w sprawie, a więc była wydana z rażącym naruszeniem prawa i nie wywołałaby skutków prawnych. Wydanie decyzji przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. skierowanej do osoby zmarłej stanowi niewątpliwie rażące naruszenie prawa o jakim mowa w art. 156§1 pkt 2 k.p.a. , jak też wskazuje na wystąpienie przesłanki nieważnościowej o jakiej mowa w art. 156§1 pkt 4 i 5 k.p.a., to jest skierowanie decyzji do osoby nie będącej stroną w sprawie i niewykonalność decyzji w dniu jej wydania, a jej niewykonalność ma charakter

IV SA/Wa 73/10

trwały ( por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 11 marca 2008r., I OSK 1959/06, LEX nr 505429).

Podkreślić należy, że organy w postępowaniu administracyjnym są zobowiązane zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania. Nieuwzględnienie następców prawnych w przypadku śmierci strony stanowi poważne uchybienie proceduralne( por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 21 grudnia 2009r., II SA/Gd 195/09, Wspólnota 2010/6/26).

Rozpoznając więc przedmiotową sprawę organ zapewni następcom prawny J. R. czynny udział w sprawie.

Wobec stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji z przyczyn, które Sąd wziął pod uwagę z urzędu i które wskazane zostały w uzasadnieniu wyroku zbędne było odnoszenie się do zarzutów podniesionych w skargach. Na marginesie jedynie zauważyć należy, że organ winien rozważyć zasadność rozstrzygnięcia kwestii, czy którekolwiek z dzieci S. R. gospodarowało na tej nieruchomości oraz czy praca w przekazywanym gospodarstwie rolnym stanowiła dla nich główne źródło utrzymania (zgodnie z art. 4 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 29 maja 1974r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne, Dz. U. Nr 21, poz. 118).

Z powyższych względów na podstawie art. 145 § 1 pkt 2, art. 200 i art. 205 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. z 2002r. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji wyroku.