Wyrok NSA, sygn. akt II OSK 1441/09
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2010-09-17 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6050 Obowiązek meldunkowy
Hasła tematyczne: Ewidencja ludności
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art 15 ust 2
journal: Dz.U. 2001 nr 87 poz 960
law: Obwieszczenie Marszałka Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 18 lipca 2001 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Marek Stojanowski Sędziowie Sędzia NSA Alicja Plucińska-Filipowicz Sędzia del. NSA Leszek Kiermaszek (spr.) Protokolant Rafał Kopania po rozpoznaniu w dniu 17 września 2010r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej G. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 12 maja 2009 r., sygn. akt II SA/Ol 931/08 w sprawie ze skargi G. K. na decyzję Wojewody Warmińsko-Mazurskiego z dnia [...] września 2008 r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania oddala skargę kasacyjną


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie wyrokiem z dnia 12 maja 2009 r., sygn. akt II SA/Ol 931/08, oddalił skargę G. K. na decyzję Wojewody Warmińsko-Mazurskiego z dnia [...] września 2008 r., nr [...] w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego oraz orzekł o kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu.

W uzasadnieniu wyroku Wojewódzki Sąd Administracyjny przytoczył następujący stan sprawy:

Decyzją z dnia [...] lipca 2008 r., nr [...] Burmistrz Miasta Nidzicy, działając na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) oraz art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 2001 r. Nr 87, poz. 960 ze zm.), orzekł o wymeldowaniu G. K. z pobytu stałego z lokalu położonego przy ul. [...] nr 7 w Nidzicy. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że z wnioskiem o wymeldowanie wyżej wymienionej zwrócił się w dniu 22 stycznia 2008 r. L. K. przedstawiając dokumenty stwierdzające, że jest właścicielem przedmiotowej nieruchomości. Organ ustalił na podstawie informacji z Komendy Powiatowej Policji w Nidzicy, że G. K. nie zamieszkuje w Nidzicy w miejscu zameldowania, gdyż od około czterech lat mieszka w Olsztynie. Organ przyznał, że w trakcie postępowania G. K. wielokrotnie wskazywała, iż musiała opuścić lokal mieszkalny w obawie o własne bezpieczeństwo, wobec zastraszania jej przez męża i gróźb użycia w stosunku do niej przemocy fizycznej i psychicznej, jednak interwencje Policji dotyczące awantur domowych w lokalu mieszkalnym w Nidzicy po raz ostatni miały miejsce w 2005 r., a po opuszczeniu przedmiotowego lokalu G. K. przez ostatnie trzy lata nie podejmowała żadnych prób ponownego w nim zamieszkania. Ponadto w 2007 r. wyrokiem sądu utraciła prawo własności lokalu na rzecz męża, a następnie jej małżeństwo zostało rozwiązane przez rozwód. Organ dodał, iż ewidencja ludności służy wyłącznie zbieraniu informacji w zakresie danych o miejscu zamieszkania i pobytu osoby, a więc rejestracji stanu faktycznego. Skoro więc wszystkie okoliczności wskazują, że G. K. cztery lata temu opuściła w sposób dobrowolny i trwały miejsce pobytu stałego to, w ocenie organu, zostały spełnione przesłanki jej wymeldowania.

G. K. odwołując się od powyższej decyzji zakwestionowała stwierdzenie, iż opuszczenie przez nią lokalu w Nidzicy miało charakter dobrowolny i podniosła, iż było ono wymuszone zachowaniem męża. Wskazała, że jej pobyt w lokalu w Olsztynie, należącym do L. K. ma charakter tymczasowy, gdyż bez zgody męża nie może się tam zameldować na pobyt stały. Podniosła również, że prawdopodobnie będzie zmuszona powrócić do budynku przy ul. [...] 7 w Nidzicy i zamieszkiwać tam do czasu, gdy zainteresowany spłaci wobec niej swoje zobowiązania.

Decyzją z dnia [...] września 2008 r., nr [...] Wojewoda Warmińsko-Mazurski, działając na podstawie art. 50 ust. 3 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych oraz art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a., utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Organ odwoławczy przyjął, że G. K. od około czterech lat nie zamieszkuje w miejscu zameldowania przy ul. [...] 7 w Nidzicy. W konsekwencji organ ten uznał, że odwołująca trwale i całkowicie opuściła przedmiotowy lokal, w związku z czym zasadne było jej wymeldowanie. Organ wskazał, że lokal mieszkalny G. K. opuściła po raz pierwszy w 1996 r. i powróciła do niego za zgodą męża dopiero w grudniu 2004 r., wówczas nie dokonała wymeldowania. W tym czasie przebywała w różnych lokalach w Ostródzie, Olsztynie i Sopocie. Po jej powrocie między małżonkami dochodziło do nieporozumień i awantur. Po krótkim okresie pobytu, wiosną 2005 r. G. K. opuściła lokal mieszkalny w Nidzicy, zabierając większą część swoich rzeczy i zamieszkała w Olsztynie, tam też skoncentrowały się jej sprawy życiowe. Organ odwoławczy podniósł, że L. K. został skazany przez Sąd Rejonowy w Nidzicy za to, że w dniach 13 i 14 lutego 2005 r. groził żonie pozbawieniem życia i uszkodzeniem ciała. Zdaniem tego organu powyższa okoliczność nie przesądza jednak, iż opuszczenie przez G. K. przedmiotowego lokalu miało wyłączny i bezpośredni związek ze zdarzeniem z lutego 2005 r., gdyż opuszczenie lokalu nastąpiło jakiś czas później po tym zdarzeniu. Ponadto wyrokiem z dnia 8 listopada 2007 r. Sąd Okręgowy w Olsztynie rozwiązał przez rozwód małżeństwo L. i G. K. z winy obu stron, wskazując w uzasadnieniu wyroku, iż małżeństwo od początku nie było udane, a obie strony nie potrafiły się porozumieć w sprawach życia codziennego i urządzały sobie wzajemnie awantury. Powyższe okoliczności wskazują, że ze względu na istniejące między stronami stosunki, ich wspólne zamieszkanie w domu nr 7 przy ul. [...] w Nidzicy okazało się niemożliwe. Organ podniósł również, że na przestrzeni ostatnich trzech i pół roku skarżąca nie podejmowała żadnych prób powrotu do domu. Swoje osobiste i majątkowe interesy skoncentrowała w innym miejscu, a opuszczając dom zabrała większość swoich rzeczy osobistych. Dodał, że mimo tego, iż G. K. deklaruje wolę powrotu do domu, to pozostaje to w sprzeczności z obiektywnymi możliwościami jej powrotu, gdyż aktualnie prawo własności tej nieruchomości posiada wyłącznie jej były mąż i wobec braku jego zgody na zamieszkanie, nie ma możności ponownego zamieszkania w miejscu zameldowania na pobyt stały. Organ odwoławczy zauważył także, iż nie można pominąć faktu, że ewentualność wymeldowania z przedmiotowego lokalu skarżąca w sposób wyraźny uzależniła od spłaty przez byłego męża zobowiązań finansowych wobec niej. Reasumując organ odwoławczy wskazał, że w obowiązującym stanie prawnym ewidencja ludności jest instytucją służącą wyłącznie odzwierciedlaniu stanu faktycznego. Zatem, jeżeli znajdująca się w ewidencji informacja o pobycie osoby w danym miejscu nie odzwierciedla stanu faktycznego, to powinna być usunięta ze zbioru meldunkowego.

W skardze na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie G. K. ponowiła zarzuty zawarte w odwołaniu akcentując, że opuszczenie przez nią lokalu nie było podyktowane jej wolą, tylko sytuacją jaką stworzył w domu jej mąż, który groźbami i agresją zmusił ją do wyprowadzenia się do Olsztyna.

W odpowiedzi na tę skargę Wojewoda Warmińsko–Mazurski wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasową argumentację.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w pisemnych motywach wyroku oddalającego skargę przytaczając treść art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, w brzmieniu obowiązującym w dacie orzekania przez organy administracji, wskazał na wstępie, że wyłączną przesłanką wymeldowania określonej osoby jest sam fakt opuszczenia przez nią dotychczasowego miejsca pobytu, niezależnie od tego, czy dana osoba utraciła uprawnienie do przebywania w tym lokalu. Sąd pierwszej instancji przywołując orzeczenia Naczelnego Sądu Administracyjnego wydane w sprawach o sygn. akt V SA 2323/02, V SA 402/03, V SA 1784/99, V SA 2950/00 oraz V SA 3169/00 podniósł, że powyższa przesłanka jest spełniona, jeżeli opuszczenie miało charakter trwały i było dobrowolne. W konsekwencji, jeżeli strona została usunięta z lokalu w drodze przymusu fizycznego czy psychicznego, bądź uniemożliwiono jej dostęp do lokalu, to nie można uznać tego zachowania za opuszczenie dotychczasowego miejsca stałego pobytu. Ponadto możliwa do przezwyciężenia w postępowaniu prawnym przyczyna opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego, wynikająca z przeszkód faktycznych stosowanych przez najemcę, właściciela lub osobę pozostałą w lokalu, nie wyłącza dopuszczalności zastosowania trybu wymeldowania ustanowionego w omawianym przepisie. Podjęcie decyzji w tym trybie uzależnione jest od ustalenia, czy osoba, której postępowanie dotyczy, podejmowała środki prawne zmierzające do przezwyciężenia przeszkód w swobodnym korzystaniu z lokalu i powrotu do mieszkania. W sytuacji zatem, gdy opuszczenie lokalu nastąpiło na skutek przeszkód stawianych przez jego właściciela (współwłaściciela), to o dobrowolnym opuszczeniu lokalu w rozumieniu powołanego przepisu można mówić wówczas, gdy dana osoba nie skorzystała z przysługujących jej środków prawnych, umożliwiających powrót do lokalu, lub gdy podjęte środki okazały się nieskuteczne. W ocenie Sądu pierwszej instancji nie jest dobrowolnym jedynie takie opuszczenie lokalu, do którego strona została zmuszona, jeżeli jednocześnie strona ta podjęła przewidziane prawem środki w celu obrony swych praw do przebywania w tym lokalu, albo jeżeli fakt zmuszenia do opuszczenia lokalu jest oczywisty lub został stwierdzony w postępowaniu karnym.

Sąd pierwszej instancji stwierdził następnie, że analiza zebranego w sprawie materiału dowodowego pozwala przyjąć, że organy słusznie uznały, że od dnia opuszczenia przez skarżącą domu w Nidzicy, tj. od wiosny 2005 r. żadne podstawowe funkcje życiowe skarżącej nie były realizowane w miejscu jej zameldowania. Zatem wobec podnoszonych w skardze zarzutów, w sprawie istotnym było ustalenie, czy opuszczenie przez G. K. miejsca stałego zamieszkania miało charakter dobrowolny. W ocenie Sądu powyższą kwestię należało rozważać w aspekcie długości okresu opuszczenia przedmiotowego lokalu, z przerwami od 1996 r., skoncentrowania spraw życiowych poza miejscem pobytu stałego oraz brakiem podjęcia przez skarżącą środków prawnych w celu przezwyciężenia przeszkód w swobodnym korzystaniu z domu i powrotu do niego. Z ustaleń organu wynika, iż w rodzinie skarżącej istniał silny konflikt i dochodziło do licznych awantur, w czasie których w 2005 r. przeprowadzane były interwencje przez funkcjonariuszy Policji. Zapewne sytuacja ta spowodowała, iż skarżąca zdecydowała się, w celu uniknięcia sytuacji konfliktowych z mężem, na opuszczenie miejsca zamieszkania, jednak takie postępowanie, w sytuacji niepodjęcia skutecznych środków prawnych (wystąpienie do sądu powszechnego z powództwem o przywrócenie posiadania) zmierzających do powrotu do miejsca zameldowania, powoduje, że opuszczenie miejsca stałego zameldowania przez G. K. nosi cechy dobrowolności w rozumieniu ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Sąd wskazywał, że również podnoszony przez organ meldunkowy i niekwestionowany przez skarżącą fakt, iż po 2005 r., aż do wydania decyzji o wymeldowaniu, nie podjęła ona próby powrotu do miejsca stałego zameldowania, przemawia za uznaniem, iż opuszczenie przez G. K. pobytu stałego miało charakter dobrowolny i trwały.

W ocenie Sądu pierwszej instancji skarżąca nie wykazała braku dobrowolności, odnoszącego się do opuszczenia przez nią domu w Nidzicy, a zatem organy meldunkowe prawidłowo przyjęły, że G. K. opuściła przedmiotowy lokal bez wymeldowania w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Sąd zwrócił uwagę, że instytucja zameldowania w lokalu ma charakter ewidencyjny i jako taka nie rodzi żadnych uprawnień do lokalu, ani też nie przesądza o ich utracie. Analogicznie więc jak w przypadku zameldowania, również przy wymeldowaniu źródłem ciążącej na organie administracji powinności dokonania tej czynności jest sam fakt opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu przez osobę podlegającą wymeldowaniu, a ewidencja ludności służy wyłącznie zbieraniu informacji w zakresie danych o miejscu zamieszkania i pobytu osób, a więc rejestracji stanu faktycznego, a nie stanu prawnego. Sąd na poparcie swego stanowiska wskazał na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 6 lutego 2003r., sygn. akt V SA 1398/02, Lex nr 159189 oraz wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 maja 2002 r., sygn. akt K 20/01 (OTK-A 2002 r. nr 3, poz. 34). Dalej Sąd powołując się na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 kwietnia 2003 r., sygn. akt V SA 3657/2002 wskazał, że organy administracyjne są zobowiązane do zapewnienia zgodności między stanem faktycznym, a zapisami w ewidencji ludności. W tym celu niezbędne jest, aby organy meldunkowe mogły wymuszać na obywatelu pewne czynności służące rejestracji miejsca pobytu osoby podlegającej obowiązkowi meldunkowemu lub też poprzez rozstrzygnięcia własne zastępować takie czynności w celu uzyskania zgodności pomiędzy ewidencją a istniejącym stanem rzeczy.

Sąd pierwszej instancji wskazał również, że skarżąca wielokrotnie oświadczała, że wymelduje się z domu przy ul. [...] 7 w Nidzicy, jeżeli jej były mąż ureguluje swoje zobowiązania majątkowe, jakie ma w stosunku do niej. Takie stanowisko skarżącej w ocenie Sądu świadczy jednoznacznie, iż w rzeczywistości nie zamierza ona powrócić na stałe do domu i skoncentrować w nim swoich spraw życiowych. Nie ma zatem żadnych obiektywnych przesłanek, które świadczyłyby, iż wymeldowanie G. K. byłoby sprzeczne z rzeczywistym stanem faktycznym. Przepisy meldunkowe nie mogą bowiem służyć utrzymywaniu fikcji pobytu w lokalu osoby, która tam faktycznie nie przebywa.

Powyższy wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie zaskarżyła w całości G. K., opierając skargę kasacyjną o następujące podstawy:

1). naruszenia prawa materialnego, tj. art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych poprzez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu przez Sąd, że nie jest dobrowolnym jedynie takie opuszczenie lokalu w rozumieniu powołanego przepisu, do którego strona została zmuszona, jeżeli podjęła przewidziane prawem środki w celu obrony swoich praw do przebywania w tym lokalu, albo jeżeli fakt zmuszenia do opuszczenia lokalu jest oczywisty lub został stwierdzony w postępowaniu karnym i tym samym Sąd błędnie ustalił, że opuszczenie przez skarżącą miejsca stałego zameldowania tj. domu w Nidzicy nosiło cechy dobrowolności w rozumieniu powołanej ustawy i wypełniło przesłanki ze wskazanego artykułu, podczas gdy skarżąca zmuszona była do opuszczenia przedmiotowego lokalu i nie wykazywała dobrowolności przy jego opuszczeniu, za czym przemawia wyrok skazujący Sądu Rejonowego w Nidzicy z dnia 6 września 2006 r., w którym L. K. został skazany m.in. za to, że w dniach 13 i 14 lutego 2005 r. w Nidzicy groził skarżącej pozbawieniem życia, uszkodzeniem ciała przy użyciu broni gazowej, nadto Sąd nie wziął pod uwagę iż przy badaniu przesłanek wynikających z tego artykułu winno się również wziąć pod uwagę zamiar osoby, w przedmiotowej sprawie skarżąca nie wyrażała i nie wyraża zamiaru opuszczenia lokalu;

2). naruszenia przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie:

a) art. 141 § 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej P.p.s.a., poprzez przedstawienie stanu sprawy niezgodnie ze stanem rzeczywistym, a także naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit c P.p.s.a. poprzez oddalenie skargi mimo naruszenia przez organy administracyjne art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a., co w istotnym stopniu mogło mieć wpływ na wynik sprawy polegającym na niedokładnym ustaleniu i wyjaśnieniu stanu faktycznego, w sytuacji gdy skarżąca wykazała, iż postępowanie organów administracji publicznej dotknięte było wadami, które uniemożliwiły prawidłowe ustalenie stanu faktycznego w sprawie, tj. przyjęcie, iż skarżąca opuściła miejsce stałego zameldowania dobrowolnie podczas gdy w aktach sprawy znajdują się dowody (m.in. ww. wyrok Sądu Rejonowego) na to, iż skarżąca zmuszona była opuścić przedmiotowy lokal, a zatem nie można mówić o dobrowolności jego opuszczenia;

b) art. 141 § 4 P.p.s.a. w związku z art. 80 K.p.a. polegające na oczywistej sprzeczności istotnych ustaleń Sądu z treścią zebranego w sprawie materiału dowodowego polegającą na pominięciu w sprawie istotnych dowodów, tj. wyroku skazującego, zaświadczenia ze Specjalistycznego Ośrodka Wsparcia Ofiar Przemocy w Rodzinie, zaświadczenia z Miejskiego Zespołu Profilaktyki i Terapii Uzależnień w Olsztynie oraz zaświadczenia lekarza medycyny z dnia 22 listopada 1994 r. i tym samym błędnym ustaleniu, iż skarżąca opuściła przedmiotowy lokal dobrowolnie zamiast przyjęcia, iż dowody te stanowią przesłankę do przyjęcia, iż skarżąca opuściła lokal pod wpływem przymusu, a co za tym idzie ma to istotny wpływ na rozstrzygnięcie przedmiotowej sprawy.

Podnosząc te zarzuty wnosząca skargę kasacyjną wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie kosztów postępowania, w tym nieopłaconych kosztów zastępstwa procesowego udzielonego skarżącej z urzędu.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej pełnomocnik skarżącej wskazał, że skarżąca nie wykazywała i nie wykazuje woli opuszczenia spornego lokalu. Spełnienie przesłanki opuszczenia dotychczasowego miejsca zameldowania następuje wówczas, gdy jest ono dobrowolne i wynika z jej własnej woli. Zatem koniecznym jest dokonanie oceny zamiaru osoby, która ma być wymeldowana oraz zbadanie obiektywnych przesłanek opuszczenia takich jak powód opuszczenia, możliwość dostępu do lokalu, wola powrotu i utrzymywania związków z miejscem stałego pobytu jak również pogodzenie się z dalszym nie zamieszkiwaniem w nim. Autor skargi kasacyjnej wskazując na skazujący wyrok Sądu Rejonowego w Nidzicy z dnia 6 września 2006 r., notatkę z interwencji Policji z dnia 15 lutego 2005 r., zaświadczenia z których wynika, że skarżąca w okresie od 5 kwietnia 2005 r. korzystała z pomocy Specjalistycznego Ośrodka Wsparcia dla Ofiar Przemocy w Rodzinie oraz Miejskiego Zespołu Profilaktyki i Terapii Uzależnień w Olsztynie, a także zaświadczenie lekarza medycyny z dnia 22 listopada 1994 r., podniósł, że skarżąca opuściła lokal wbrew swej woli i w wyniku bezprawnych działań męża, z obawy o własne życie. Pełnomocnik skarżącej stwierdził następnie, że skarżąca całe życie była zastraszana, bała się męża, strach paraliżował jej działania i tak naprawdę była nieporadna aż do chwili obecnej. Ostatnią próbę powrotu G. K. podjęła w dniu 6 kwietnia 2005 r. W ocenie wnoszącej skargę kasacyjną stan faktyczny sprawy niewątpliwie wskazuje na to, że nie została spełniona przesłanka dobrowolnego opuszczenia lokalu w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Nieprzebywanie skarżącej w miejscu stałego zameldowania było wynikiem bezprawnych działań jej męża, który dokonał wymiany zamków w mieszkaniu. Skarżąca wyraża wolę zamieszkania w lokalu w Nidzicy, a swój pobyt w mieszkaniu L. K. w Olsztynie traktuje jako konieczność, spowodowaną brakiem możliwości zamieszkania w miejscu zameldowania (trwającym konfliktem z mężem, który wymienił zamki i uniemożliwił przebywanie w przedmiotowym lokalu). Domek letniskowy, który przypadł jej w podziale majątku, nie nadaje się do całorocznego zamieszkiwania. Autor skargi kasacyjnej wskazywał, że to z winy L. K. skarżąca opuściła lokal w Niedzicy, który przyznał na rozprawie w dniu 24 marca 2009 r., że między małżonkami dochodziło do kłótni i oświadczył, że nie życzy sobie aby żona była zameldowana w przedmiotowym lokalu i dlatego złożył wniosek w tym przedmiocie.

W skardze kasacyjnej przywołując wyrok NSA z dnia 5 stycznia 2007 r., sygn. akt II OSK 133/06 podniesiono, że przez opuszczenie lokalu należy rozumieć nie tylko fizyczne nieprzebywanie w lokalu, lecz również musi się z tym łączyć zamiar opuszczenia lokalu z jednoczesnym zerwaniem związków z dotychczasowym lokalem i założeniem w nowym ośrodku swoich osobistych i majątkowych interesów, co można określić na podstawie obiektywnych, możliwych do stwierdzenia okoliczności. Opuszczenie powinno być połączone z zabraniem wszystkich swoich rzeczy z zajmowanego lokalu i skoncentrowaniem swojego centrum życiowego poza miejscem pobytu stałego. Tymczasem skarżąca nie miała możliwości zabrania wszystkich swoich rzeczy, a skomplikowana sytuacja sprawiła, że miała i ma utrudniony dostęp do lokalu. O braku dobrowolnego opuszczenia lokalu przesądza również fakt, że w aktach od początku znajdowało się oświadczenie skarżącej, że przedmiotowy lokal opuściła pod wpływem przymusu. Organ naruszył art. 7 oraz art. 80 K.p.a. bowiem nie podjął niezbędnych kroków do wyjaśnienia sprawy wydając decyzję bez rozpatrzenia całego materiału i pomijając istotne kwestie świadczące o braku dobrowolności w opuszczeniu lokalu. Dalej wskazując na orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego (wyroki z dnia 27 marca 2007 r., sygn. akt II OSK 521/06, z dnia 23 kwietnia 2001 r., sygn. akt VSA 3169/00, z dnia 7 grudnia 2005 r., sygn. akt II OSK 302/05 oraz z dnia 5 stycznia 2007 r., sygn. akt II OSK 133/06) autor skargi kasacyjnej podnosił, że z brakiem dobrowolności mamy do czynienia wówczas, kiedy opuszczenie lokalu następuje w wyniku bezprawnych działań osób trzecich. Ponadto przyjęcie przez Sąd pierwszej instancji, iż wolą skarżącej była koncentracja interesów życiowych w Olsztynie pozostaje w sprzeczności z zebranym materiałem dowodowym.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną uczestnik postępowania L. K. (dawniej K.) wniósł o jej oddalenie, odnosząc się do podniesionych w niej zarzutów, a także zakwestionował ustalenia poczynione przez Sąd Rejonowy w Nidzicy w wyroku z dnia 6 września 2006 r. sygn. akt II K 627/05.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie, jako że nie zawiera usprawiedliwionych podstaw, a w sprawie brak jest przyczyn, które zgodnie z art. 183 § 1 P.p.s.a. należało wziąć pod rozwagę z urzędu.

W pierwszej kolejności odnieść się przyjdzie do zarzutu naruszenia wskazanych w skardze przepisów postępowania. Przepis art. 141 § 4 P.p.s.a., którego naruszenie zarzucił autor skargi kasacyjnej Sądowi pierwszej isntancji, określa wymagania, jakie winno spełniać uzasadnienie wyroku sądu administracyjnego. Z przepisu tego wynika, że w pisemnych motywach wyroku należy w sposób zwięzły przedstawić stan sprawy, wskazać na zarzuty podniesione w skardze, stanowiska pozostałych stron (organu administracji i uczestników postępowania), podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Analiza uzasadnienia zaskarżonego wyroku wskazuje, że wszystkie te elementy konstrukcyjne zawiera uzasadnienie. W odniesieniu do podstawy faktycznej rozstrzygnięcia Wojewódzki Sąd Administracyjny nie ograniczył się tylko do przedstawienia ustaleń poczynionych w postępowaniu administracyjnym i generalnego zaakceptowania tych ustaleń, lecz dokonał kontroli tak pod względem sposobu gromadzenia materiału dowodowego w postępowaniu administracyjnym, jego kompletności, wreszcie oceny tego materiału wyrażonej przez organ, którego decyzję zaskarżono. Wobec tego, że fakt opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego przez skarżącą nie stanowił przedmiotu sporu, słusznie uwaga Sądu koncentrowała się nad oceną prawidłowości ustaleń odnoszących się do okoliczności opuszczenia lokalu w Nidzicy przy ul. [...] 7 wiosną 2005 r. Wbrew zarzutowi kasatora nie można ustaleń w tym zakresie uznać za niepełne i w konsekwencji za niewyjaśniające w sposób wszechstronny okoliczności opuszczenia miejsca pobytu. Sąd miał w polu widzenia wzajemne relacje między skarżącą i L. K., trwający od wielu lat konflikt i to na różnych płaszczyznach. Odniósł się także do faktu skazania L. K. prawomocnym wyrokiem sądu za czyn polegający na tym, że groził w dniach 13 i 14 lutego 2005 r. skarżącej pozbawieniem życia i uszkodzeniem ciała przy użyciu broni gazowej, co wzbudziło w zagrożonej uzasadnioną obawę. Niepowołanie w uzasadnieniu wyroku znajdujących się w aktach sprawy informacji Komendy Powiatowej Policji w Nidzicy o przeprowadzonych interwencjach czy też zaświadczeń Miejskiego Zespołu Profilaktyki i Terapii Uzależnień w Olsztynie o korzystaniu przez skarżącą z prowadzonych przez ten zespół zajęć terapeutycznych samo przez się nie dyskwalifikuje dokonanej przez Sąd pierwszej instancji oceny. Z kontekstu całości rozważań zawartych w obszernych motywach Sądu wynika jednoznacznie, że także te okoliczności zostały wzięte pod uwagę. Z kolei pominięcie zaświadczenia lekarskiego z dnia 22 listopada 1994 r. jest całkowicie bez znaczenia, skoro dotyczy stanu zdrowia w okresie prawie 11 lat przed ostatecznym opuszczeniem miejsca pobytu.

Nie jest zasadny zarzut wnoszącego skargę kasacyjną, iż Sąd pierwszej instancji w sposób niewłaściwy dokonał kontroli oceny zebranego na drodze administracyjnej materiału dowodowego. Zgodzić się trzeba ze stanowiskiem Sądu, że fakt nieskorzystania przez skarżącą po opuszczeniu lokalu z przysługującego środka prawnego chroniącego naruszone posiadanie miało istotne znaczenie dla oceny przyczyny opuszczenia oraz trwałości i zupełności tego opuszczenia. Jeżeli bowiem dana osoba, zakładając usunięcie jej z lokalu wbrew swej woli, przez długi okres czasu nie korzysta z przysługującego jej środka prawnego w celu przywrócenia posiadania lokalu, świadczyć to może o woli opuszczenia przez nią dotychczasowego miejsca pobytu. Tym bardziej w sytuacji, gdy fakt zmuszania do opuszczania lokalu w sposób bezprawny nie został wykazany za pomocą innych środków. Istniały więc powody do przyjęcia, że samo popełnienie przez L. K. przestępstwa (13 i 14 lutego 2005 r.), stwierdzonego następnie w prawomocnym wyroku skazującym, czy też interwencje policyjne z I kwartału 2005 r. nie stanowiły bezpośredniej i wyłącznej przyczyny opuszczenia przez skarżącą w kwietniu 2005 r. dotychczasowego miejsca pobytu. Poza tym skarżąca nie zdołała racjonalnie wytłumaczyć powodów niepodejmowania kroków zmierzających do przywrócenia utraconego posiadania.

W świetle powyższych spostrzeżeń chybiony okazał się również zarzut naruszenia przez Sąd pierwszej instancji przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. przez jego niezastosowanie, skoro brak było podstaw do uznania zaskarżonej decyzji jako wydanej z naruszeniem proceduralnych norm art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a.

Nie znajduje usprawiedliwienia zarzut naruszenia art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych przez jego błędną wykładnię, realizowany już w granicach podstawy kasacyjnej z art. 174 pkt 1 P.p.s.a. Zarówno w orzecznictwie sądowym, jak i w praktyce administracyjnej ukształtowany jest pogląd, że przesłanką warunkującą wymeldowanie z pobytu stałego jest trwałe i dobrowolne opuszczenie dotychczasowego miejsca pobytu. Jednakże za równoznaczne z dobrowolnym opuszczeniem lokalu należy uznać sytuację, gdy osoba opuściła miejsce pobytu wbrew swej woli i nie skorzystała z przysługujących jej środków prawnych umożliwiających powrót do lokalu, w tym żądania skierowanego do sądu o nakazanie przywrócenia utraconego posiadania. Skorzystanie z takich środków prawnych jest zbędne, gdy opuszczenie lokalu jest następstwem bezprawnych działań innej osoby stwierdzonych w prawomocnym wyroku skazującym względnie gdy zmuszanie do opuszczenie lokalu jest oczywiste. Taki też sposób rozumienia art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych zaprezentował Wojewódzki Sąd Administracyjny w zaskarżonym wyroku, stąd zarzut błędnej jego wykładni pozbawiony jest usprawiedliwionej podstawy. Odnosząc się zaś do dalszych twierdzeń autora skargi kasacyjnej postawionych w granicach podstawy naruszenia prawa materialnego należy stwierdzić, że w ramach podstawy z art. 174 pkt 1 P.p.s.a. nie można zwalczać stanowiska sądu odnoszącego się do podstawy faktycznej rozstrzygnięcia.

Z tych wszystkich względów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oddalił skargę kasacyjną.

O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu orzeknie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie, gdyż przepisy art. 203 i następne umożliwiają Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu rozstrzygnięcie jedynie w zakresie zwrotu kosztów postępowania między stronami.