Postanowienie WSA we Wrocławiu, sygn. akt I SA/Wr 390/09
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2009-06-01 00:00:00+02:00 ()
Symbol z opisem: 6111 Podatek akcyzowy
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: *Odmówiono przyznania prawa pomocy w części dotyczącej zwolnienia od kosztów sądowych
Powołane przepisy: article: art.  245  par.  1, 2, 3 i 4  art.  246  par.  1  pkt  2 oraz  art.  258  par.  1 i  par.  2  pkt  7
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu Michał Kazek po rozpoznaniu w dniu 1 czerwca 2009 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi K. B. na decyzję Dyrektora Izby Celnej we W. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nadpłaty w podatku akcyzowym z tytułu wewnątrzwspólnotowego nabycia samochodu osobowego postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy.


UZASADNIENIE

W sprawie, w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi kwocie 100 zł K. B. złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W jego motywach skarżący wskazał, że z uwagi na termin wniesienia skargi do sądu administracyjnego nie jest w stanie w tym czasie zgromadzić odpowiedniej, przekraczającej 40.000 zł kwoty do opłacenia wpisu sądowego od skargi we wszystkich ponad 400 sprawach, których kwestionuje decyzje Dyrektora Izby Celnej we W. Podał, że jego stan majątkowy pozwala na opłacenie jedynie 20 skarg, natomiast poniesienie dalszych opłat sądowych spowodowałoby uszczerbek w utrzymaniu koniecznym jego rodziny, w skład której wchodzą żona oraz dwoje małoletnich dzieci. Nadmienił przy tym, że jego majątek nie może zostać spieniężony, ponieważ jest on niezbędny do prowadzenia działalności gospodarczej.

W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawca zawarł informację, że posiada dom o powierzchni 161 m2, nieruchomość rolną o powierzchni 4,9 ha i dwa lokale użytkowe, nie dysponuje natomiast żadnymi zasobami pieniężnymi, oraz że jest właścicielem samochodu Mercedes Sprinter (rocznik 1996). Dalej zadeklarował, że miesięcznie uzyskuje dochód z prowadzonej działalności gospodarczej w kwocie 7.230,33 zł (brutto), z tytułu diety radnego – w kwocie 610,40 zł, z kolei jego żona otrzymuje miesięczne wynagrodzenie w kwocie 1.100 zł (brutto).

W dniu 7 maja 2009 r. wnioskodawcy doręczono wezwanie do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy, pod rygorem jego rozpoznania w oparciu o dane wynikające z akt sprawy, poprzez przedłożenie w terminie siedmiu dni odpisu zeznania podatkowego skarżącego oraz jego żony dotyczącego podatku dochodowego od osób fizycznych za lata 2007 i 2008 wraz z załącznikami, zaświadczenia z Urzędu Skarbowego o wysokości deklarowanych przez skarżącego oraz jego żonę przychodów za ostatnie trzy miesiące, uwierzytelnionego odpisu deklaracji podatkowych VAT dotyczących działalności gospodarczej prowadzonej przez skarżącego za ostatnie trzy okresy rozliczeniowe, szczegółowego - określonego kwotowo - zestawienia ponoszonych miesięcznie wydatków skarżącego i jego rodziny ze wskazaniem źródeł ich finansowania, szczegółowych wyciągów z posiadanych przez skarżącego i jego żonę rachunków i lokat bankowych, w tym dewizowych, za ostatnie trzy miesiące, informacji o korzystaniu z Pomocy Społecznej i innych form wsparcia państwowego oraz innych dokumentów i informacji, których treść może mieć znaczenie dla oceny wniosku skarżącego.

Z akt sprawy wynika, że strona skarżąca nie zareagowała na to wezwanie.

Z urzędu wskazać należy na dwie okoliczności:

- dotychczas w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu zarejestrowano 397 spraw ze skargi K. B., przy czym w 23 sprawach jego skargi zostały odrzucone;

- strona skarżąca w innych sprawach zawisłych przed Sądem (np sygn. akt I SA/Wr 522/09) odpowiedziała na zarządzenie referendarza sądowego wydane na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).

W sprawie zważono, co następuje.

Stosownie do art. 245 § 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje – na podstawie art. 245 § 3 ustawy procesowej - zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie z opłat lub wydatków może z kolei polegać - zgodnie z przepisem art. 245 § 4 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej. Natomiast z uregulowania sformułowanego w art. 246 § 1 pkt 2) ustawy procesowej wynika, iż przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i swojej rodziny.

Wyżej powołane unormowania winny być odczytywane w kontekście treści art. 199 ustawy procesowej, zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Należy zatem przyjąć, że zwolnienie z obowiązku uiszczenia opłat sądowych stanowi wyjątek od reguły wykonania tego obowiązku, który sprzyja rozwadze w wyborze sądowej drogi dochodzenia swoich praw. W konsekwencji przepisy ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, określające przesłanki przyznania prawa pomocy nie mogą być interpretowane według reguł wykładni rozszerzającej. Nadto zastosowanie przez ustawodawcę wskazanej wyżej formuły uregulowania instytucji prawa pomocy obliguje wnioskodawcę do zachowania szczególnej staranności przy wykazywaniu podstaw, które uzasadniają jego żądanie.

Na mocy art. 255 ustawy procesowej, jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego.

Postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy wszczynane jest wyłącznie na wniosek strony, co oznacza, iż to wnioskodawca winien wskazać na okoliczności uzasadniające jego żądanie. Tymczasem w niniejszej sprawie skarżący w sposób lakoniczny umotywował swoje żądanie, a nadto nie dostarczył mimo wezwania informacji wskazanych przez referendarza sądowego. Jednocześnie nie przedstawił innych dokumentów, których treść uprawdopodobniłaby, iż jego aktualna sytuacja materialna uzasadnia uwzględnienie złożonego wniosku. W konsekwencji nie było możliwe ustalenie w sprawie w sposób wyczerpujący i nie budzący wątpliwości sytuacji majątkowej i rodzinnej wnioskodawcy, podlegającej ocenie w postępowaniu wpadkowym, wszczętym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy.

W tym kontekście należy ocenić oświadczenie skarżącego złożone na formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy, zgodnie z którym nie jest on w stanie w terminie 30 dni, wyznaczonym przez ustawodawcę na złożenie skargi do sądu administracyjnego, zebrać środków finansowych koniecznych do opłacenia wnoszonych środków zaskarżenia. Uwzględnić przy tym trzeba fakt, że w wielu innych sprawach wszczętych skargą K. B. dostarczył on żądane dokumenty i informacje (np. w sprawie o sygn. akt I SA/Wr 522/09). Sposób postępowania skarżącego w niniejszej sprawie można – w ocenie referendarza sądowego – interpretować jako rezygnację ze starań o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia z kosztów sądowych w sytuacji, gdy tok czynności procesowych podejmowanych w sprawie daje wnioskodawcy więcej czasu niż wskazane przez niego 30 dni na zebranie sum pieniędzy koniecznych do opłacenia skargi. Skarżący mógł się o tym przekonać choćby z treści zarządzenia Przewodniczącego Wydziału z dnia 10 kwietnia 2009 r. o wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego w terminie siedmiu dni od daty doręczenia jego odpisu.

Niemniej jednak, w związku z rygorem określonym w wezwaniu doręczonym stronie skarżącej w dniu 7 maja 2009 r. ocenie podlegał stan faktyczny wynikający z oświadczeń zawartych w samym wniosku.

Badanie zasadności zwolnienia wnioskodawcy od kosztów sądowych oparta będzie na zbadaniu, czy stan faktyczny, na który składają się okoliczności wynikające z akt sprawy, odpowiada hipotezie normy prawnej wynikającej z art. 246 § 1 pkt 2) ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Ocena ta zaś musi uwzględniać poziom życia i status majątkowy innych obywateli Państwa, na których – w razie przyznania prawa pomocy - ciężar zwolnienia strony od kosztów zostałby przeniesiony. Orzekanie w zakresie przyznania prawa pomocy wymaga zatem wyważenia interesu Państwa, tj. wszystkich obywateli, jak i interesu strony skarżącej (por.: E. Ruśkowski – Glosa do postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 11 stycznia 1995 r., sygn. III ARN 75/94 – Glosa z 1995 r., nr 7, s. 14).

Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych jest instytucją stosowaną w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem, tj. całkowicie pozbawionych środków do życia ze względu na okoliczności życiowe. Ubiegający się o taką pomoc powinni poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 24 lipca 1980 r. sygn. akt I CZ 99/80).

Kolejno podkreślenia wymaga, iż koszty sądowe zasługują na traktowanie na równi z innymi obciążeniami finansowymi, a zwolnienie od obowiązku ich ponoszenia – w sytuacji gdy są one dochodem budżetu państwa - stanowiłoby swoistą formę kredytowania podmiotów i naruszałoby zasadę równoważnego traktowania powinności finansowych.

Należy także pamiętać, że strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, w szczególności posiada stały miesięczny dochód przewyższający ustalone minimalne wynagrodzenie za pracę (post. NSA z dnia 22 grudnia 2002 r., OZ 862/04, niepubl.). Zgodnie z obwieszczeniem Prezesa Rady Ministrów z dnia 24 lipca 2008 r. w sprawie wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę w 2009 roku (MP z 2008 r. Nr 55, poz. 499), od dnia 1 stycznia 2009 r. minimalne wynagrodzenie za pracę wynosi 1.276 zł. W rezultacie możliwość wydatkowania tej kwoty na utrzymanie jednej osoby należy uznać za faktyczne zapewnienie jej koniecznego utrzymania.

Mając na uwadze powołane przepisy prawa oraz wywiedzione z nich zasady treść akt niniejszej sprawy upoważnia, zdaniem referendarza sądowego, do stwierdzenia, że nie została spełniona przesłanka przyznania skarżącemu prawa pomocy w żądanym zakresie.

Po pierwsze, wskazać należy, że wnioskodawca prowadzi gospodarstwo domowe wraz z trzema osobami. Ich łączny miesięczny dochód wynosi aktualnie – wedle oświadczeń – co najmniej 8.940,73 zł. Jest to kwota pozwalająca na ponoszenie kosztów utrzymania koniecznego czteroosobowej rodziny oraz jednoczesne uiszczanie kosztów sądowych (w niniejszej sprawie – 100 zł). Zasadnicze znaczenie dla negatywnej oceny wniosku skarżącego ma zestawienie miesięcznego dochodu gospodarstwa domowego skarżącego z poziomem życia i statusem majątkowym innych obywateli Państwa. Oświadczona kwota miesięcznych dochodów pozwala na dysponowanie przez skarżącego na miesięczne utrzymanie jego czteroosobowej rodziny kwotą przewyższającą czterokrotność minimalnego wynagrodzenia za pracę.

Po drugie, posiadanie przez skarżącego nieruchomości gruntowej o znacznej powierzchni, mimo zadeklarowanej niezbędności dla prowadzenia działalności, stanowi dla niego – w ocenie referendarza sądowego - obiektywne źródło uzyskania środków pieniężnych na opłacanie kosztów sądowych we wszystkich wszczętych sprawach sądowadministracyjnych, w tym wpisów sądowych w łącznej kwocie ok. 40.000 zł, również w przypadku ewentualnego pogorszenia finansowych wyników prowadzonej przez niego działalności gospodarczej.

Konkludując podkreślenia wymaga, iż strona, która posiada stałe, znaczne dochody oraz zasoby majątkowe (nieruchomość gruntowa), tak jak w niniejszej sprawie, nie może prawnie skutecznie podnosić zarzutu, że odmowa zwolnienia jej od kosztów sądowych jest ograniczeniem dostępności jej prawa do sądu. Wskazać należy, iż prawo pomocy ma w swojej istocie stanowić zabezpieczenie realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu (art. 45 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej). Ma umożliwiać realizację swoich praw na drodze sądowej osobom nie posiadającym dostatecznych środków na ponoszenie niezbędnych kosztów postępowania. Jednocześnie konieczność ponoszenia kosztów związanych ze swoim udziałem w sprawie, choćby w minimalnej kwocie, sprzyja rozwadze w wyborze sądowej drogi dochodzenia swoich praw, stąd strony powinny w miarę możliwości uczestniczyć w kosztach postępowania (por. postanowienie NSA z dnia 22 grudnia 2004 r. sygn. akt FZ 372/04, niepublik.).

W tym stanie rzeczy uzasadnione jest stwierdzenie, że na obecnym etapie postępowania skarżący nie wykazał, stosownie do brzmienia art. 246 § 1 pkt 2) ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, ziszczenia się w jego sytuacji materialnej i rodzinnej przesłanek przyznania mu prawa pomocy. Wobec takiej konstatacji, na podstawie powołanych wyżej przepisów oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7) ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowiono, jak w sentencji, o odmowie przyznania stronie skarżącej prawa pomocy.