Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 838/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2023-01-05 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 135 art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
article: art. 7 art. 77 par. 1 art. 107 par. 3
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: par. 2 pkt 3 pkt 5
journal: Dz.U. 2005 nr 189 poz 1598
law: Rozporządzenie Ministra Polityki Społecznej z dnia 22 września 2005 r. w sprawie specjalistycznych usług opiekuńczych
article: art. 2 ust. 1 art. 3 ust. 3
journal: Dz.U. 2021 poz 2268
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Aleksandra Kiersnowska-Tylewicz Sędziowie Sędzia WSA Wiesława Batorowicz Asesor WSA Sebastian Michalski (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 5 stycznia 2023 r. sprawy ze skargi M. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 05 września 2022 r. nr [...] w przedmiocie specjalnych usług opiekuńczych uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza [...] z dnia 22 lutego 2022 roku nr [...].


UZASADNIENIE

Burmistrz L. , decyzją z dnia 22 lutego 2022 roku (nr [...]), skierowaną do M. K. (aktualnie K. ; PESEL [...]), odmówił przyznania specjalistycznych usług opiekuńczych dla osób z zaburzeniami psychicznymi w formie zajęć integracji sensorycznej, logopedycznej, terapii pedagogicznej, psychologicznej oraz fizjoterapii dla dziecka K. K..

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że K. K., zgodnie z zaświadczeniem lekarskim z dnia 15 listopada 2021 roku, ze względu na rodzaj schorzenia lub niepełnosprawności wymaga 76 godzić zajęć w skali miesiąca, na które składają się zajęcia: z psychologiem 12 h/m-c, z pedagogiem 12/ h/m-c, z logopedą 20 h/m-c, z fizjoterapeutą 16 h/m-c oraz zajęcia z integracji sensorycznej 16 h/m-c.

Po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego (wywiad z matką dziecka, zapytania do Narodowego Funduszu Zdrowia oraz NZOZ Specjalistycznego Ośrodka S. w P. oraz Ośrodka Wczesnej Interwencji w P.) organ ustalił, co następuje.

Szkoła ZSS nr [...] w P. może zapewnić zajęcia: 4-5h z psychologiem, 4-5h z logopedą oraz 4-5h z integracji sensorycznej w skali miesiąca. Ośrodek S. może zapewnić zajęcia w formie terapii logopedycznej (2h), psychologicznej (2h), pedagogicznej (2h) oraz terapii z fizjoterapeutą (2h) w skali miesiąca. Ośrodek Wczesnej Interwencji obecnie nie posiada wolnych miejsc na zajęcia terapeutyczne; chłopiec przestał korzystać z zajęć i proponowane terminy zostały zajęte przez innych pacjentów. Organ stwierdził, że dziecko ma zapewnione w Szkole i Ośrodku S. bezpłatne zajęcia z psychologiem, pedagogiem, logopedą, fizjoterapeutą oraz zajęcia z integracji sensorycznej.

Mając na uwadze powyższe Burmistrz wyjaśnił, że świadczenia, które są zapewnione w ramach innych systemów nie mogą być zastępowanie świadczeniami z pomocy społecznej. K. K. może mieć zapewnione bezpłatne zajęcia w Szkole i Ośrodku S. . Ponadto NFZ przedstawił wykaz placówek realizujących wyżej wymienione zajęcia w ramach świadczeń gwarantowanych. Dziecko nie korzystało z zajęć zapewnionych w Ośrodku Wczesnej Interwencji z zakresu logopedii, integracji sensorycznej, terapii behawioralnej oraz terapii pedagogicznej.

W tym stanie rzeczy MOPS w P. nie widzi podstaw do zwiększenia wymiaru zajęć ponad ten realizowany przez dziecko, jeśli jest możliwość dostępu do zajęć bezpłatnie w innych placówkach. Organ zaznaczył, iż okolicznością bez znaczenia nie jest także to, że we wcześniejszym zaświadczeniu lekarskim z dnia 1 kwietnia 2021 roku, lekarz zalecał zdecydowanie mniejszą ilość godzin specjalistycznych usług opiekuńczych (28h), aniżeli na zaświadczeniu z dnia 15 listopada 2021 roku (76h).

M. K. skorzystała z prawa do złożenia odwołania. Strona zażądała uchylenia decyzji organu I instancji i podtrzymała żądanie przyznania synowi w ramach pomocy społecznej specjalistycznych usług opiekuńczych w wymiarze 76h w miesiącu.

W uzasadnieniu odwołania strona wskazała, że wniosek dotyczy specjalistycznych usług opiekuńczych ponad wymiar otrzymywany z innych systemów. W szkole dziecko korzysta z usług opiekuńczych w wymiarze 8h w miesiącu. W placówce S. realizuje łącznie zajęcia w wymiarze 8h w miesiącu. Terapia integracji sensorycznej w placówce S. jest prowadzona jedynie odpłatnie. Dziecko pomimo dostępności usług w placówce S. nie korzysta z nich z uwagi na brak postępów rozwojowych, brak współpracy z tamtejszymi terapeutami oraz częste odwoływanie zajęć z powodów kadrowych. Z tych względów storna nie podejmuje dalszej współpracy z tym Ośrodkiem.

Strona wskazała ponadto, że w placówkach wskazanych przez NFZ nie ma możliwości realizowania wyłącznie wybranych przez pacjenta procedur medycznych. Tym samym świadczeniodawcy mogą nie mieć możliwości sprostania oczekiwaniom odnośnie realizacji 30 godzin terapii behawioralnej, pedagogicznej, psychologicznej, logopedycznej oraz fizjoterapeutycznej w ciągu jednego miesiąca. Natomiast odwołująca się wnioskuje o 76h terapii dla syna. Ponadto czas oczekiwania na rehabilitację we wskazanych placówka NFZ wynosi od 6-12 miesięcy, a zajęcia odbywają się dwa razy w miesiącu maksymalnie cztery razy w miesiącu po 45 minut. Integracja sensoryczna w placówkach NFZ jest odpłatna. Maksymalna liczba zajęć w innych placówkach to 25h.

Z powyższych względów strona podniosła, że nie ma możliwości odbycia zajęć objętych wnioskiem w wyznaczonym wymiarze w ramach innych systemów zabezpieczeń. Lekarz zwiększył ilość godzin terapii, bo po badaniach psychiatrycznych rozpoznano u syna dodatkowo autyzm dziecięcy. Odwołująca zwróciła się do PPP w L. z zapytaniem o możliwość odbycia terapii w tej placówce. Ośrodek jest w stanie zapewnić dziecku 25h terapii miesięcznie.

Skarżąca korzystała z odpłatnych zajęć logopedycznych oraz integracji sensorycznej w L.. Syn dobrze współpracował z terapeutami i robił postępy. Zaznaczyła ponadto, że MOPS w L., z uwagi na jej zawansowaną ciążę, w piśmie z dnia 10 listopada 2021 roku, zapewniał Samorządowe Kolegium Odwoławcze, że możliwe jest przyznanie dla syna pomocy w formie asystenta osobistego osoby niepełnosprawnej, jednak okazało się, że są to "puste obietnice".

Powołując przepisy art. 18 ust. 1, art. 50 ust. 2 i ust. 4 ustawy o pomocy społecznej oraz § 2 pkt 3, §3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z 22 września 2022 roku w sprawie specjalistycznych usług opiekuńczych odwołująca się podniosła, że organy pomocy społecznej mogą przyznać specjalistyczne usługi opiekuńcze w sytuacji, gdy ich zlecony przez lekarza wymiar jest wyższy niż dostępność w placówkach realizujących tego typu usługi w ramach umów z NFZ.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpoznaniu sprawy na skutek odwołania, decyzją z dnia 5 września 2022 roku (nr [...]), utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji.

Organ odwoławczy stwierdził, że M. K. wnioskuje o 76 godzin dodatkowych specjalistycznych usług opiekuńczych, które częściowo są realizowane w ramach placówek NFZ i w szkole K.K.. W odwołaniu wyliczono, że dziecko ma zapewnione jedynie 25 godzin terapii miesięcznie. Odwołująca się wskazała, że jej syn nie zawsze chce współpracować z terapeutami i dlatego zrezygnowała z części zajęć.

Mając na uwadze powyższe organ odwoławczy wyjaśnił, że zadaniem pomocy społecznej jest wsparcie w zakresie opieki nad osobami z zaburzeniami psychicznymi, a nie zastępowanie opieki medycznej, tj. usług realizowanych w ramach NFZ. Specjalistyczne usługi opiekuńcze są świadczone odpłatnie, w zależności od osiąganego dochodu, a rodzice nie mają wpływu na wybór terapeutów, ewentualnie zakontraktowanych przez placówkę

Dziecko miało zapewnione zajęcia w Ośrodku Wczesnej Integracji, ale matka nie korzystała z zajęć z logopedii i integracji sensorycznej, a także terapii pedagogicznej i behawioralnej.

Pomoc społeczną można otrzymać, gdy wnioskodawca wykorzysta swoje uprawnienia, własne zasoby oraz możliwości, przez które należy rozumieć sytuację materialną, właściwości psychofizyczne, kwalifikacje zawodowe, aktywność w rozwiązywaniu problemów i gotowość do współdziałania.

Uprawnienia organów pomocy społecznej mają charakter subsydiarny. Osoba uprawniona nie może oczekiwać, że pomoc społeczna zawsze zaspokoi wszelkie oczekiwania. Organy pomocy społecznej nie są uprawnione do zastępowania w świadczeniu specjalistycznych usług opiekuńczych przez placówki edukacyjne oraz medyczne.

M. K. skorzystała z prawa skargi do sądu administracyjnego.

Strona zażądała uchylenia zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Burmistrza L. .

W ocenie skarżącej kwestionowane decyzje zostały wydane z naruszeniem przepisów art. 7, art. 7a, art. 8 § 1, art. 10, art. 77, art. 79a §1, art. 80, art. 107 § 3 ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego, a także art. 50 ust. 7 ustawy o pomocy społecznej oraz przepisów rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 22 września 2005 roku w sprawie specjalistycznych usług opiekuńczych.

W uzasadnieniu skargi jej autorka wskazuje, że organ I instancji po raz kolejny powołuje w decyzji uchwałę nr XXX/158/2004 Rady Miasta [...] z dnia 30 grudnia 2004 roku w sprawie szczegółowych warunków przyznawania i odpłatności z usługi opiekuńcze i specjalistyczne usługi opiekuńcze, którą wydano na podstawie art. 50 ust. 6 ustawy o pomocy społecznej, a przepis dotyczy usług opiekuńczych z wyłączeniem specjalistycznych usług opiekuńczych dla osób z zaburzeniami psychicznymi. Sprawa dotyczy zaś specjalistycznych usług opiekuńczych dla osób z zaburzeniami psychicznymi o czym stanowi przepis art. 50 ust. 7 ustawy o pomocy społecznej. Skarżąca wywodzi z tego, że organ I instancji rozpoznawał sprawę specjalistycznych usług opiekuńczych, a nie sprawę dotyczącą specjalistycznych usług opiekuńczych dla osób z zaburzeniami psychicznymi.

Zdaniem skarżącej, organ odwoławczy błędnie ustalił stan faktyczny sprawy, co do możliwości uzyskania świadczeń w ramach NFZ i placówkach oświatowych. Z pisma W. Oddziału NFZ z dnia 27 kwietnia 2021 roku wynika jedynie teoretyczna możliwość uzyskania świadczeń z zakresu integracji sensorycznej, terapii behawioralnej oraz terapii pedagogicznej. Praktycznie nie ma możliwości sprostania oczekiwaniom odnośnie realizacji 30 godzin terapii w ciągu miesiąca, a skarżąca wnioskuje o 76 godzin terapii dla syna. Czas oczekiwania na rehabilitację to od 6 do 12 miesięcy, a zajęcie odbywają się od 2 do 4 razy w miesiącu po 45 minut. Ponadto, w świetle ustawy o gwarantowanych świadczeniach opieki zdrowotnej, nie ma możliwości korzystania z tego samego zakresu pomocy w jednym czasie w różnych placówkach.

MOPS ustalił, że liczba świadczeń opiekuńczych uzyskiwanych w innych placówkach przez syna wynosi 25 godzin miesięcznie, a zalecenie lekarskie wskazuje na 76 godzin w miesiącu.

Ośrodek S. jest w stanie zapewnić w miesiącu 2 godziny z pedagogiem, 2 godziny z logopedą, 2 godziny psychologiem oraz 2 godziny z fizjoterapeutą. Integracja sensoryczna w tym ośrodku jest odpłatna. Po roku oczekiwania syn odbył od 11 lutego 2022 roku 2 tygodnie rehabilitacji w ramach NFZ przy ul. [...]. Zajęcia odbywały się od godziny 11.00 codziennie i trwały 30 minut. Syn w tym okresie nie chodził do szkoły, gdyż nie miał możliwości dotrzeć na zajęcia.

Wskazując na powyższe skarżąca podniosła, że nie zamierza zastąpić opieki medycznej realizowanej w ramach NFZ, szkoły, czy poradni, lecz wnioskuje o przyznanie synowi tyle godzin specjalistycznych usług opiekuńczych dla dzieci z zaburzeniami psychicznymi, które są zalecane ponad wymiar uzyskiwany w innych placówkach. W miejscu zamieszkania potrzebne synowi zajęcia nie są świadczone w ramach NFZ. Najbliższą miejscowością oferującą potrzebne usługi jest P..

Podsumowując skarżąca wskazała, że skoro placówki wskazane przez MOPS zapewniają 25 godzin terapii miesięcznie, to pozostałe 51 godzin powinno być przyznane w ramach specjalistycznych usług opiekuńczych z pomocy społecznej.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze podtrzymało stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu wydanej decyzji oraz wniosło o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.

Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie określonym art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 roku o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. 2021, poz. 2095). W świetle tego przepisu Przewodniczący może zarządzić rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym, jeżeli uzna, że przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w takich sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów. Zgoda strony na rozpoznanie sprawy w tym trybie nie jest konieczna.

Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej; kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej - art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. 2021, poz. 137).

Realizując zadania wymiaru sprawiedliwości sądy administracyjne stosują środki określone w ustawie - art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2022, poz. 329 ze zm.; dalej w skrócie P.p.s.a.). Uwzględniając skargę na decyzję Sąd uchyla ten akt w całości albo w części na warunkach określonych w art. 145 § 1 pkt 1 lit a-c P.p.s.a., względnie stwierdza jego nieważności, gdy spełnione są przesłanki wskazane w art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a. albo stwierdza wydanie decyzji z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub w innych przepisach (art. 145 § 1 pkt 3 P.p.s.a.).

Skarga okazała się uzasadniona.

Organy prawidłowo określiły podstawy materialnoprawne dla wydania zaskarżonej decyzji.

Okolicznością nieistotną z punktu widzenia oceny legalności załatwienia kontrolowanej sprawy jest powołanie przez Burmistrza [...], jako podstawy wydania decyzji uchwały Rady Miasta Luboń Nr XXX/158/04 z dnia 30 grudnia 2004 roku w sprawie szczegółowych warunków przyznawania i odpłatności za usługi opiekuńcze i specjalistyczne usługi opiekuńcze (Dz. U. Woj. Wielk. z 2005 r. Nr 1, poz. 24 ze zm.). Jako podstawę materialnoprawną wydanego rozstrzygnięcia organ I instancji wskazał również rozporządzenie Ministra Polityki Społecznej z dnia 22 września 2005 roku w sprawie specjalistycznych usług opiekuńczych (Dz. U. Nr 189, poz. 1598 z późn. zm.).

Analiza akt sprawy jednoznacznie wskazuje, że przedmiotem rozstrzygnięcia wydanego przez Burmistrza [...] zostały objęte specjalistyczne usługi świadczone osobom z zaburzeniami psychicznymi.

Postępowanie administracyjne w kontrolowanej sprawie administracyjnej jest dwuinstancyjne. Skarżąca skorzystała z odwołania, a Samorządowe Kolegium Odwoławcze prawidłowo, a także w sposób niekwestionowany przez skarżącą, oznaczyło podstawy materialnoprawne dla rozstrzygnięcia kontrolowanej sprawy.

Zgodnie z art. 18 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 12 marca 2004 roku o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 2268 z późn. zm.) do zadań zleconych z zakresu administracji rządowej realizowanych przez gminę należy organizowanie i świadczenie specjalistycznych usług opiekuńczych w miejscu zamieszkania dla osób z zaburzeniami psychicznymi.

Osobie samotnej, która z powodu wieku, choroby lub innych przyczyn wymaga pomocy innych osób, a jest jej pozbawiona, przysługuje pomoc w formie usług opiekuńczych lub specjalistycznych usług opiekuńczych (art. 50 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej). Usługi opiekuńcze lub specjalistyczne usługi opiekuńcze mogą być przyznane również osobie, która wymaga pomocy innych osób, a rodzina, a także wspólnie niezamieszkujący małżonek, wstępni, zstępni nie mogą takiej pomocy zapewnić (art. 50 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej).

Specjalistyczne usługi opiekuńcze są to usługi dostosowane do szczególnych potrzeb wynikających z rodzaju schorzenia lub niepełnosprawności, świadczone przez osoby ze specjalistycznym przygotowaniem zawodowym (art. 50 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej).

Ośrodek pomocy społecznej albo centrum usług społecznych, o którym mowa w ustawie z dnia 19 lipca 2019 roku o realizowaniu usług społecznych przez centrum usług społecznych, przyznając usługi opiekuńcze, ustala ich zakres, okres i miejsce świadczenia (art. 50 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej).

Rozporządzeniem, wydanym na podstawie art. 50 ust. 7 ustawy o pomocy społecznej Minister Polityki Społecznej z dnia 22 września 2005 roku w sprawie specjalistycznych usług opiekuńczych (Dz. U. Nr 189, poz. 1598 z późn. zm.) określone zostały rodzaje specjalistycznych usług opiekuńczych i kwalifikacje osób świadczących te usługi oraz warunki i tryb ustalania i pobierania opłat za specjalistyczne usługi opiekuńcze świadczone osobom z zaburzeniami psychicznymi, jak również warunki częściowego lub całkowitego zwolnienia z tych opłat, ze względu na szczególne potrzeby osób korzystających z usług, uwzględniając sytuację materialną tych osób.

Całkowicie niezrozumiała dla Sądu jest sugestia/argumentacja zawarta w uzasadnieniu decyzji organu I instancji, że "we wcześniejszym zaświadczeniu lekarskim z dnia 1 kwietnia 2021 roku, lekarz zalecał zdecydowanie mniejszą ilość godzin specjalistycznych usług opiekuńczych (28h), aniżeli na zaświadczeniu z dnia 15 listopada 2021 roku (76h)".

Zlecenie specjalistycznych usług opiekuńczych wystawione przez lekarza specjalistę ma szczególne znaczenie w postępowaniu o przyznanie specjalistycznych usług opiekuńczych. Treść takiego zlecenia wiąże organy w ten sposób, że określa materialnoprawne ramy niezbędnych potrzeby osoby wymagającej pomocy w formie usług specjalistycznych. Odmowa przyznania tak określonej pomocy budowana na kwestionowaniu zalecenia lekarza specjalisty musi być oceniona, jako ewidentnie nieuzasadniona i z tego względu oczywiście niezgodna z prawem.

W orzecznictwie przyjmuje się, że przyznanie usług opiekuńczych lub specjalistycznych usług opiekuńczych ma charakter obligatoryjny. Usługi te muszą być przyznane, w przypadku spełnienia ustawowych przesłanek; decyzje w sprawie tych usług mają charakter uznaniowy w części odnoszącej się do ich zakresu, okresu i miejsca świadczenia (wyrok WSA w Gdańsku z 22.06.2017 r., III SA/Gd 368/17, LEX nr 2339612; wyrok WSA w Bydgoszczy z 13.04.2022 r., II SA/Bd 1517/21, LEX nr 3354568).

Samorządowe Kolegium Odwoławcze trafnie zauważa, że pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości (art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej), a rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy (art. 3 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej).

Sąd dostrzega, że skarżąca sformułowała wniosek o przyznanie synowi w ramach pomocy społecznej specjalistycznych usług opiekuńczych w sposób ewidentnie niezgodny z treścią zasady pomocniczości. Zażądała bowiem dostarczenia w miejscu zamieszkania dziecka specjalistycznych usług opiekuńczych w pełnym zaleconym przez lekarza wymiarze, tj. 76 godzin miesięcznie, pomimo korzystania z tych usług przez syna w placówkach oświatowych, a także placówkach zdrowotnych.

Powyższe nie może jednak stanowić uzasadnienia dla całkowitej odmowy przyznania oczekiwanych świadczeń.

Jeśli nawet przyznanie pomocy w pełnym żądanym zakresie jest oczywiście nieuzasadnione, to nadal aktualna pozostaje ocena, co do tego w jakiej części zgłoszone żądanie może znajdować usprawiedliwienie na gruncie adekwatnych przepisów prawa, a w szczególności z punktu widzenia własnych uprawnień, zasobów i możliwości matki, która na dzień wydana decyzji prowadziła gospodarstwo domowe jedynie z niepełnosprawnym synem o dochodzie [...] zł na osobę.

Sąd podziela stanowisko, że rehabilitacja syna skarżącej w pierwszej kolejności powinna być świadczona na podstawie ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych i przez rodzinę osoby niepełnosprawnej w ramach ich uprawnień, zasobów i możliwości, a dopiero w ostatniej kolejności - gdy te możliwości zostaną wykorzystane - potrzeby rehabilitacyjne syna skarżącej mogą zostać uzupełnione poprzez specjalistyczne usługi opiekuńcze z pomocy społecznej.

W konsekwencji organy zgodnie z prawem wskazały, że skarżąca pobiera świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z pracy w celu sprawowania opieki nad synem, a do tego dziecko uzyskuje świadczenia w placówkach oświatowych oraz placówkach medycznych, choć w niepełnym zalecanym wymiarze miesięcznym.

W tym miejscu wskazać należy, że Kolegium błędnie odczytuje stanowisko skarżącej, że dziecko korzysta z specjalistycznych usług opiekuńczych w wymiarze 25 godzin miesięcznie. Z treści odwołania wynika jednoznacznie, że twierdzenia skarżącej nie dotyczą ilości godzin świadczeń realizowanych, lecz wymiaru świadczeń, który "placówki wskazane przez MOPS w L. są w stanie zapewnić dziecku".

W odniesieniu do specjalistycznych usług opiekuńczych, których dziecko nie realizuje (nie może uzyskać w placówkach wskazanych przez MOPS w L.), a zostały zalecone przez lekarza specjalistę, Sąd doszedł do przekonania, że decyzja została wydana z przekroczeniem granic uznania administracyjnego.

Analiza treści uzasadnienia wydanych decyzji jednoznacznie wskazuje, że odmowa przyznania specjalistycznych świadczeń opiekuńczych w zakresie nierealizowanym przez dziecko (w zakresie, w którym dziecko nie może ich uzyskać) opiera się przede wszystkim na treści pisma Narodowego Funduszu Zdrowia o zakresie refundowanych świadczeń oraz wskazaniu placówek, z którymi NFZ w tym zakresie zawarł umowy o świadczenie usług. Takie uzasadnienie rozstrzygnięcia uzupełnia argumentacja o rezygnacji przez skarżącą ze świadczeń zapewnianych w Ośrodku S., tj. świadczeń, które dziecko może uzyskać, co należy uznać za bezsporne pomiędzy stronami.

Sąd orzekający w niniejszej sprawie nie podziela zapatrywania, iż wykazanie faktu refundowania specjalistycznych usług opiekuńczych objętych zleceniem lekarza specjalisty (wskazaniu placówek, które podpisały umowy) stanowi o zrealizowaniu prawnych przesłanek odmowy ich przyznania w ramach pomocy społecznej.

Sąd podziela stanowisko, że z przepisu § 2 pkt 3 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 22 września 2005 roku w sprawie specjalistycznych usług opiekuńczych (Dz. U. Nr 189, poz. 1598 z późn. zm.) wynika jedynie, iż zakres specjalistycznych usług opiekuńczych świadczonych w formie rehabilitacji fizycznej i usprawniania zaburzonych funkcji organizmu nie może pokrywać się z zakresem świadczeń objętych przepisami ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 roku o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, tj. nie może tych świadczeń zastępować (porównaj wyrok WSA w Szczecinie z 25.04.2013 r., II SA/Sz 117/13, LEX nr 1316961).

Natomiast z treści § 2 pkt 5 powołanego rozporządzenia wynika, że jednym z rodzajów specjalistycznych usług opiekuńczych jest zapewnianie dzieciom i młodzieży z zaburzeniami psychicznymi dostępu do zajęć rehabilitacyjnych i rewalidacyjno-wychowawczych, w wyjątkowych przypadkach, jeżeli nie mają możliwości uzyskania dostępu do zajęć, o których mowa w art. 7 ustawy z dnia 19 sierpnia 1994 roku o ochronie zdrowia psychicznego.

Przyjmować zatem należy, że specjalistyczne usługi opiekuńcze zapewniane dzieciom i młodzieży z zaburzeniami psychicznymi, to świadczenia objęte przepisami ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowane ze środków publicznych, do których "nie mogą one uzyskać dostępu", ale przyznawane w wyjątkowych przypadkach.

Niewątpliwie w świetle powyższych przepisów zasadą jest, że specjalistyczne usługi opiekuńcze na podstawie ustawy o pomocy społecznej mogą być przyznane tylko wtedy, gdy wyczerpane zostały możliwości wynikające z uprawnień z zakresu świadczeń opieki zdrowotnej, w tym z zakresu ochrony zdrowia psychicznego.

Redakcja powyższych przepisów nie przesądza jednakże o niemożności uzyskania wskazanych świadczeń w sytuacji, w której pomimo korzystania ze świadczeń objętych przepisami ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oraz zajęć o których mowa w art. 7 ustawy o ochronie zdrowia psychicznego, czyli pomimo wykorzystywania własnych uprawnień nie zostają zrealizowane wszystkie niezbędne potrzeby wnioskującego, a w kontrolowanej sprawie potrzeby dziecka wynikające ze zlecenia lekarskiego (porównaj wyrok WSA w Szczecinie z 25.04.2013 r., II SA/Sz 117/13, LEX nr 1316961).

Przy ocenie zasadności wniosku skarżącej organy trafnie odwołują się do treści art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej i wskazują, że pomoc społeczna jest udzielana w celu przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których uprawnienie nie są w stanie pokonać "wykorzystując" własne uprawnienia, zasoby i możliwości.

Z punktu widzenia oceny zasadności wniosku skarżącej rozstrzygający nie jest jednak abstrakcyjny zakres świadczeń refundowanych przez Narodowy Fundusz Zdrowia, lecz możność zabezpieczenia wszystkich potrzeb dziecka rozważana jako dążenie matki (rodziny) do pełnego wykorzystania ustawowo gwarantowanych uprawnień, co należało rozważyć w aspekcie potrzeb dziecka zakreślonych zleceniem lekarskim, warunkami materialnymi, a także warunkami udzielania zleconych świadczeń (odpłatność, miejsce dostępności świadczeń, czy też inne okoliczność warunkujące realną możności skorzystania z tych świadczeń, jak zasady ich udzielania, czy terminy dostępności itp.). Kumulacja wielu czynników może uzasadniać kwalifikację konkretnej sprawy, jako wyjątkowego przypadku, a ocena tego stanu rzeczy należy do organu.

Przyjmując powyżej opisany wzorzec legalności Sąd doszedł do przekonania, że kwestionowane decyzje zostały wydane z naruszeniem przepisów art. 7, art. 77 §1, art. 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 735 z późn. zm.) w związku z art. 2 ust. 1 i art. 3 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej oraz § 3 pkt 2 i pkt 5 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej w sprawie specjalistycznych usług opiekuńczych.

Odmawiając uwzględnianie żądania w jakiejkolwiek części organy odwołały się do zakresu świadczeń refundowanych i w ogóle nie dokonały oceny okoliczności kontrolowanej sprawy w aspekcie przesłanki "wyjątkowego przypadku" w rozumieniu § 2 pkt 5 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej w sprawie specjalistycznych usług opiekuńczych.

Wychodząc poza argument "świadczeń refundowanych" organy rozważył jedynie rezygnację z zajęć w Ośrodku S. trafnie odnosząc się do argumentacji odwołania, że w przypadku specjalistycznych usług opiekuńczych uzyskiwanych w ramach pomocy społecznej rodzice nie mają wpływu na wybór terapeutów.

Przy ponownym rozpatrywaniu sprawy organy zobowiązane będą do przyjęcia zaprezentowanej powyżej wykładni oraz do usunięcia wynikających z niej braków w materiale dowodowym oraz w rozważaniach warunkujących podjęcie rozstrzygnięcia.

Rozstrzygnięcie i uzasadnienie przyszłej decyzji powinno odnosić się do aktualnego rodzaju i wymiaru specjalistycznych usług opiekuńczych, których wymaga syn skarżącej. Po uzyskaniu tych danych, zapewniając skarżącej możliwość wypowiedzenia się w sprawie, organ zobowiąże skarżącą do przedstawienia zakresu świadczeń realizowanych przez dziecko w placówkach oświatowych i zdrowotnych.

Jeżeli dziecko nie ma zapewnionych świadczeń w pełnym zalecanym zakresie, to organ pod rygorem przewidzianym w art. 79a K.p.a. zobowiąże matkę dziecka do wyczerpującego przedstawienia okoliczności, które powodują taki stan rzeczy, a następnie odnosząc się do zakresu refundowanych/gwarantowanych uprawnień dziecka oraz realnych możliwości zapewniania dziecku pełnego zakresu zalecanych mu świadczeń własnym staraniem matki (rodziny), a także po uwzględnieniu możliwości ośrodka pomocy społecznej, rozstrzygnie o zasadność zgłoszonego żądania mając na uwadze rodzaj, formę i rozmiar świadczeń odpowiednich do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy.

Uzasadnienie przyszłej decyzji powinno być wyczerpujące w świetle oceny prawnej zaprezentowanej powyżej przez Sąd, a w szczególności rozważać okoliczności sprawy (możność dostarczenia dziecku zalecanych świadczeń) w aspekcie wyjątkowości danego przypadku, a także zasady pomocniczości.

"Suche zestawienie" okoliczności sprawy bez przedstawienia rzetelnego uzasadnienia wyboru dokonanego przez organ w aspekcie przesłanek niedookreślonych lub kompetencji realizowanej w ramach uznania administracyjnego zostanie rozpoznane, jako nienależyte wywiązanie się z nałożonych obowiązków, bo skutkujące przerzuceniem obowiązków organu administracji publicznej na sąd administracyjny.

Z uwagi na powyższe, na podstawie przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w związku z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd orzekł, jak w sentencji wyroku.