Wyrok NSA, sygn. akt I FSK 1056/06
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2007-06-26 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6110 Podatek od towarów i usług
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy: article: art. 185  par. 1,  art. 203  pkt 1
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Juliusz Antosik, Sędzia NSA Jan Grzęda, Sędzia NSA Artur Mudrecki (sprawozdawca), Protokolant Grzegorz Ziemak, po rozpoznaniu w dniu 26 czerwca 2007 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej T. L. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 15 grudnia 2005 r. sygn. akt I SA/Ol 355/05 w sprawie ze skargi T. L. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Olsztynie z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odpowiedzialności solidarnej członków zarządu spółki z o.o. za zaległości podatkowe 1. uchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Olsztynie do ponownego rozpoznania, 2. zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej w Olsztynie na rzecz T. L. kwotę 370 (słownie: trzysta siedemdziesiąt) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 15 grudnia 2005 r., sygn. akt I SA/Ol 355/05, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie oddalił skargę T. L. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Olsztynie z dnia [...], nr [...], w przedmiocie odpowiedzialności solidarnej członków zarządu spółki z o.o. za zaległości podatkowe.

Jak wynika z akt sprawy Naczelnik Urzędu Skarbowego w Elblągu wydał w dniu [...] decyzję, orzekającą o solidarnej odpowiedzialności podatkowej członka zarządu T. L. wraz z R. N. za zaległości podatkowe w podatku od towarów i usług za miesiące kwiecień - lipiec 2000 r. oraz koszty egzekucyjne PW H. sp. z o.o. W uzasadnieniu powyższej decyzji organ przyjął za podstawę rozstrzygnięcia art. 116 § 1 i 2 Ordynacji podatkowej (dalej:o.p.), stanowiący o odpowiedzialności członka zarządu za zaległości podatkowe sp. z o.o. oraz ocenił możliwość odstąpienia od orzeczenia o odpowiedzialności członków zarządu, jeżeli członek zarządu wykaże, że we właściwym czasie zgłoszono wniosek o ogłoszenie upadłości lub wszczęto postępowanie układowe albo że, niezgłoszenie wniosku o ogłoszeniu upadłości lub wszczęcie postępowania układowego nastąpiło nie z jego winy, bądź też wskaże on mienie, z którego egzekucja jest możliwa. Podkreślił, że przedstawione przez członka zarządu powody niezgłoszenia we właściwym czasie, tj. do dnia 30 września 1999r. wniosku o ogłoszenie upadłości lub wniosku o wszczęcie postępowania układowego nie stanowią wystarczającej przesłanki zwalniającej od odpowiedzialności z art. 116 § 1 pkt 1 o.p. Organ I instancji powołując się na art. 201 § 2 Kodeksu Handlowego (Dz.U. z 1934, Nr 57, poz. 502 ze zm.) nie zgodził się z twierdzeniem, iż członkowie zarządu spółki nie posiadali wiedzy dotyczącej bieżącej kondycji finansowej spółki, szczególnie w sytuacji, gdy byli w niej zatrudnieni na określonych stanowiskach. Dodatkowo, organ nie stwierdził, że w momencie, w którym toczy się postępowanie, w trybie art. 116 § 1 o.p. istnieje mienie, z którego możliwa byłaby egzekucja.

Na powyższe rozstrzygnięcie Naczelnika Urzędu Skarbowego strona wniosła odwołanie żądając uchylenia decyzji i umorzenia postępowania w sprawie.

Dyrektor Izby Skarbowej w Olsztynie decyzją z dnia [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję z dnia [...]

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego strona zarzuciła wydanie decyzji z naruszeniem:

1. art. 116 § 1 i 2 ustawy Ordynacja podatkowa, poprzez:

- nie wykazanie przez organy podatkowe, że egzekucja przeciwko spółce H. jest w całości lub w części bezskuteczna,

- poprzez orzeczenie o odpowiedzialności za zobowiązania podatkowe spółki H. pomimo, że niezgłoszenie upadłości przez skarżącego nastąpiło bez jego winy i przez niewykazanie, iż T. L. miał możliwość zgłoszenia upadłości spółki w sytuacji, gdy spółka najwcześniej powinna zgłosić upadłość do 30 września 1999r. a strona była pozbawiona wpływu na decyzje zarządu spółki po dniu 25 listopada 1999r.,

- przez orzeczenie o odpowiedzialności, pomimo wskazania mienia spółki, z którego możliwa może być prowadzona egzekucja.

2. art. 187, art. 191 i art. 192 ustawy Ordynacja podatkowa.

W uzasadnieniu skargi pełnomocnik Skarżącego podniósł, iż w dniu 24 lutego 2000r. Urząd Skarbowy posiadał informację, że PW H. spółkę z o.o. przeniósł na spółkę A. Sp. Z o.o. w E. nieruchomość położoną w K. o powierzchni 8,89 ha, zabudowaną pałacem oraz budynkami gospodarczymi o wielomilionowej wartości, dla której Sąd Rejonowy w Elblągu prowadzi Księgę wieczystą [...], nieruchomość położoną w E., dla której Sąd Rejonowy w Elblągu prowadzi Księgę wieczystą [...] oraz nieruchomość niezabudowaną położoną w miejscowości P., gmina P., dla której Sąd Rejonowy w Braniewie prowadzi Księgę wieczystą [...]. Ponadto z pisma Naczelnika Urzędu Skarbowego w Elblągu wynikało, iż

spółka posiadała również nieruchomość w miejscowości M. o wartości

196.000.000 zł. W ocenie Skarżącego umowa przeniesienia wymienionych

nieruchomości dokonana z pokrzywdzeniem wierzyciela, jakim jest Skarb

Państwa wymaga wniesienia powództwa (przeciwko spółce A. o

stwierdzenie bezskuteczności przeniesienia własności tych nieruchomości.)

Strona wskazała, że sprawę przeniesienia własności nieruchomości z pokrzywdzeniem wierzycieli postępowania prowadzi Prokuratura Okręgowa w Elblągu - sygn. akt DS.3/000. Dodatkowo stwierdziła, że PW H. wystąpiła z pozwem przeciwko Skarbowi Państwa o odszkodowanie w kwocie 440.000.000 zł., sygn. akt I C 1279/01. Skoro od Sądu Okręgowego w Warszawie zależy, kiedy rozpozna wniesione w 2001r. powództwo spółki H. to nie można zgodzić się z twierdzeniem organu, że majątek ten nie istnieje.

W ocenie strony w przedstawionych okolicznościach sprawy nie można zasadnie twierdzić o bezskuteczności egzekucji, gdy:

Naczelnik Urzędu Skarbowego w Elblągu prowadzi działania zmierzające do

zwrotu majątku, którego wyzbyła się spółka z pokrzywdzeniem wierzycieli,

* uzyskano wpis hipoteki na nieruchomości spółki H. w M. o wartości 196.000.000 zł i prowadzona jest z tej nieruchomości egzekucja,

* przeciwko Skarbowi Państwa toczy się postępowanie z powództwa Spółki o

odszkodowanie (niesporne).

Na zarzut niemożności zgłoszenia przez T. L. wniosku o upadłość spółki, Strona przytoczyła argumenty o jednoosobowym podejmowaniu decyzji przez prezesa spółki R. N., podkreślając, że członkowie mieli tylko wykonywać polecenia a wszelkie próby wyłamania się z takiego porządku groziło utratą pracy. Ponadto, w związku ze zmianą w dniu 25 listopada 1999r. § 15 umowy spółki, dotyczącego sposobu reprezentacji spółki, skarżący uważa, że od tej daty był faktycznie pozbawiony jakiegokolwiek wpływu na możliwość zgłoszenia wniosku o upadłość bowiem właściciel spółki pozbawił go prawa jej reprezentowania (akt notarialny Rep. A. 5807/1999).

Skarżący podniósł, że nie można czynić zarzutu członkom zarządu niezgłoszenia upadłości spółki na dzień 30 września 1999r., ponieważ do tej daty spółka zachowywała się płynność finansową i regulowała na bieżąco swoje zobowiązania.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w Olsztynie wniósł o jej oddalenie i podtrzymał argumenty przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Ponadto, mając na uwadze, iż niektóre z zarzutów pełnomocnika nie były formułowane na etapie postępowania odwoławczego, Dyrektor Izby Skarbowej pragnąc się do nich ustosunkować uzyskał od Naczelnika Urzędu Skarbowego w Elblągu następujące dowody:

postanowienie Sądu Rejonowego Wydział Ksiąg Wieczystych w Elblągu Dz.

kw nr [...],[...] Kw. nr [...] z dnia [...],

postanowienie Sądu Rejonowego w Mławie Wydział I Cywilny sygn. akt I Co

292/00 z dnia 10 sierpnia 2001r. i wniósł o przeprowadzenie z nich dowodu.

Na rozprawie w dniu 15 grudnia 2005r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie postanowił na podstawie art. 106 § 3 u.p.p.s.a. dopuścić dowód uzupełniający z dołączonych przez Dyrektora Izby Skarbowej w Olsztynie OZ w Elblągu do odpowiedzi na skargę dokumentów w postaci postanowienia Sądu Rejonowego-w Elblągu z dnia 17 lutego 2000r. - sygnatura Dz. kw nr 11652/99, 13783/99, Kw nr 55428 i postanowienia Sądu Rejonowego z Mławie z dnia 10 sierpnia 2001r. sygnatura akt I Co 292/00.

Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Sąd I instancji wskazał w szczególności, że do orzeczenia o odpowiedzialności członka zarządu sp. z o.o. organ podatkowy obowiązany jest wykazać jedynie okoliczności pełnienia obowiązków członka zarządu w czasie powstania zobowiązania podatkowego, które przerodziło się w dochodzoną zaległość podatkową spółki oraz bezskuteczności egzekucji przeciwko spółce. Natomiast ciężar wykazania którejkolwiek okoliczności uwalniającej od odpowiedzialności spoczywa na członku zarządu. Następnie podkreślił, że skarżący nie wykazał żadnej z okoliczności. Za nie trafny uznał zarzut, iż skarżący nie miał wiedzy o zaprzestaniu płacenia przez Spółkę długów. Z przedstawionego materiału dowodowego wynika niezbicie, iż Spółka nie regulowała w 1998r., 1999r. oraz 2000r. części zobowiązań podatkowych w podatku od towarów i usług.

Sąd stwierdził, że w sprawie w dniu 30 września 1999r. Prezes Zarządu Spółki, podpisał bilans i rachunek zysków i strat, a więc od tej daty posiadał wiedzę o kondycji finansowej spółki, a właściwie o jej braku. Wobec tego, aby uwolnić się od - odpowiedzialności wynikającej z art. 116 o.p., winien w ciągu 2 tygodni od 30 września 1999r., złożyć wniosek w sądzie o ogłoszenie upadłości. Taki wniosek został złożony w dniu 11 stycznia 2000 r., lecz nie przez zarząd Spółki z o.o. H., lecz przez wierzycieli spółki.

WSA kolejno podniósł, że w materiale dowodowym, znajduje się w protokół z dnia 5 października 2000r., sporządzony przez poborcę skarbowego Urzędu Skarbowego w Elblągu, na podstawie informacji udzielonej przez T. L., jako wiceprezesa zarządu spółki, że sp. z o.o. H., nie posiada żadnego majątku podlegającego egzekucji i że nie prowadzi żadnej działalności, z wyjątkiem domu w M. Podobny protokół sporządzono w dniu 28 lutego 2003 r. Ponadto o niemożności zaspokojenia wierzytelności podatkowej spółki, które doprowadziły do bezskuteczności egzekucji administracyjnej, było wyzbywanie się majątku spółki H. na rzecz innego podmiotu spółki A., za wzajemne rozliczenia finansowe. Dlatego organy podatkowe orzekły odpowiedzialność firmy A., za zadłużenia podatkowe sp. z o.o. H., jako nabywcy majątku, na podstawie art. 112 o.p.

W ocenie Sądu nie zasługiwały na uwzględnienie zarzuty skarżącego, że wskazał majątek z którego można było prowadzić egzekucję zaległości podatkowych, a mianowicie nieruchomość w M., o wartości 196.000.000 zł oraz nieruchomość w L., stanowiących własność sp. z o.o. H., a także wierzytelność w stosunku do Skarbu Państwa na kwotę 440.000.000 zł. W przedmiocie tych zarzutów organy podatkowe już w postępowaniu administracyjnym należycie udowodniły bezzasadność tych zarzutów, natomiast do odpowiedzi na skargę dołączyły 2 kopie postanowień sądowych, które dopuszczono jako dowód w postępowaniu przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Olsztynie, a mianowicie:

1. postanowienie Sądu Rejonowego w Elblągu, Wydziału Ksiąg Wieczystych z dnia 17 lutego 2000 r., mocą którego odmówiono wpisu w księdze wieczystej Kw nr [...], nieruchomość położona w E., przy autostradzie lotnisko, hipoteki przymusowej na rzecz Skarbu Państwa, ponieważ w dniu orzekania Przedsiębiorstwo Wielobranżowe H. sp. z o.o. E., nie było właścicielem tej nieruchomości;

2. postanowienie Sądu Rejonowego w Mławie z dnia 10 sierpnia 2001 r. przysądzającego własność nabywcy nieruchomości, nabytej w drodze II licytacji prowadzonej przez Komornika Sądu Rejonowego w Mławie. Na nieruchomości tej były ustanowione hipoteki przymusowe na rzecz Skarbu Państwa w kwocie 3.851.081 zł i na rzecz ZUS w kwocie 3.161.264 zł.

Treść postanowień wskazuje, że nieruchomość stanowiąca własność H. N., chociaż wniesiono aportem do sp. z o.o. H. nie została przeniesiona na rzecz sp. z o.o. H., natomiast nieruchomość w M. miała znacznie podwyższoną wartość do ceny sprzedaży komorniczej.

WSA uznał za bezzasadne, zarzuty posiadania przez sp. z o.o. H. wierzytelności, wskutek wytoczenia powództwa przeciwko Skarbowi Państwa o zapłatę, wobec nie zakończenia procesu prawomocnym wyrokiem.

Zdaniem Sądu w tych okolicznościach faktycznych i prawnych w pełni została spełniona przesłanka bezskuteczności egzekucji wobec sp. z o.o. H., braku majątku spółki z którego byłaby możliwa egzekucja, a także przesłanka o zaniechaniu podjęcia działań, we właściwym czasie o postępowaniu układowym, czy upadłościowym stanowiące podstawę do zastosowania art. 116.

W skardze kasacyjnej zaskarżono powyższy wyrok w całości wnosząc o jego uchylenie o ile zaistnieją przesłanki z art. 188 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 2002 r. nr 153, poz. 1270 ze zm.) (dalej; u.p.p.s.a.) - uchylenie zaskarżonego wyroku i rozpoznanie skargi. Ponadto wniesiono o zasądzenie od strony przeciwnej kosztów postępowania w sprawie.

Powyższemu wyrokowi strona zarzuciła:

1. nieważność postępowania wobec pozbawienia skarżącego możliwości obrony swoich praw, tj. art. 183 § 2 pkt 5 w związku z art. 99, art. 107 i art. 109 u.p.p.s.a., przez odmowę uwzględnienia wniosku strony o odroczenie rozprawy,

2. naruszenie prawa materialnego, tj. art. 174 pkt 1 u.p.p.s.a. przez błędną wykładnię art. 116 § 1 pkt 1 lit. a ustawy Ordynacja podatkowa przez uznanie, że tylko wniosek o zgłoszenie upadłości ekskulpuje członka zarządu od odpowiedzialności podczas gdy w dniu 4 listopada 1999 r. zarząd spółki złożył wniosek o otwarcie postępowania układowego,

3. naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 174 pkt 2 u.p.p.s.a. mające istotny wpływ na wydanie wyroku w szczególności:

- art. 141 § 4 u.p.p.s.a. przez :

a) brak odniesienia się Sądu do zgłoszonego w dniu 4 listopada 1999 r. wniosku zarządu spółki H. o wszczęcie postępowania układowego, co wynika z art. 116 § 1 pkt 1 lit. a ustawy Ordynacja podatkowa, a wobec tego nierozpoznanie istoty sprawy,

b) uznanie przez Sąd za wykazane w postępowaniu administracyjnym bezskuteczności egzekucji, podczas gdy obiektywnie istnieje majątek spółki, z którego możliwe jest przeprowadzenie egzekucji, to jest sprzeczne art. 116 § 1 i § 1 pkt 2 ustawy Ordynacja podatkowa.

- art. 46, art. 47, art. 49, art. 75 i art. 105 u.p.p.s.a. przez doręczenie pełnomocnikowi skarżącego odpisu odpowiedzi na skargę bez załączników w postaci dokumentów, co do których przeprowadzono dowód na rozprawie w dniu 15 listopadzie 2005 r. a pełnomocnik bez własnej winy nie brał udziału w tej sprawie i nie mógł się odnieść do tych dowodów.

Autor skargi kasacyjnej wskazał w szczególności na art. 34, 39 pkt 1, art. 91 § 2, art. 99, art. 107, art. 109 u.p.p.s.a. oraz podkreślił, że w jego ocenie istniały przesłanki odroczenia rozprawy spowodowane nieobecnością pełnomocnika o czym Sąd został zawiadomiony a przeszkody w stawieniu się na rozprawę pełnomocnik nie mógł przezwyciężyć. Podniósł, że w dniu wyznaczonym przez WSA w Olsztynie na rozprawę pełnomocnik strony uczestniczył w dwóch rozprawach zawisłych przed Sądami w Elblągu i nie mógł: ustanowić substytuta zarówno dla zastępstwa na rozprawach w Elblągu jak i w Olsztynie. Z tego względu w ocenie skarżącego zachodziły przesłanki odroczenia rozprawy z art. 109 ustawy u.p.p.s.a.

Kolejno podkreślił, że art. 116 § 1 pkt 1 lit. a Ordynacji podatkowej zawiera również jako warunek uwolnienia się od odpowiedzialności członka zarządu wszczęcie postępowania układowego. Wskazał, że z akt sprawy wynika, iż w dniu 4 listopada 1999 r. zarząd spółki zgłosił wniosek do Sądu Rejonowego w Elblągu w sprawie wszczęcia postępowania układowego. Wniosek ten poprzedzało sporządzenie bilansu firmy na dzień 30 września 1999 r. Data ta nie oznacza jednak, że w tym właśnie dniu zarząd spółki miał możliwość zapoznania się ze stanem bilansu, bowiem nie ma możliwości sporządzenia bilansu bez wyznaczenia wcześniej daty bilansowej i wykonania w czasie wszystkich niezbędnych operacji do sporządzenia bilansu. Tak więc data 30 września 1999r. oznaczała jedynie datę bilansową, bowiem aby na taką datę sporządzić bilans muszą być dostarczone wszystkie dokumenty kształtujące sytuację finansową spółki do tego właśnie 30 września 1999r., a przecież nie ma takiej możliwości, aby dokumenty takie i formalne sporządzenie bilansu odbyło się w dacie bilansowej lub choćby dnia następnego. Bilans chociaż podpisany przez zarząd na dzień bilansowy. został przedłożony zarządowi spółki w dniu 21 października 1999r. i na skutek właśnie zapoznania się z tym stanem bilansu zarząd spółki złożył wniosek o wszczęcie postępowania układowego. Wniosek o wszczęcie postępowania układowego składany był według przepisów rozporządzenia Prezydenta RP z dnia 24 października 1934 prawo o postępowaniu układowym, które nie zawierało terminu do wniesienia wniosku o postępowanie układowe jednakże zarząd wniosek taki wniósł w terminie 14 dni od daty zapoznania się z bilansem, a więc w przekonaniu skarżącego spełnił wymogi art. 116 § 1 pkt 1 lit. b ustawy Ordynacja podatkowa.

Autor skargi kasacyjnej kolejno podniósł, że zwraca uwagę sądu na brak ustosunkowania się w uzasadnieniu orzeczenia do okoliczności złożenia wniosku o wszczęcie postępowania układowego a skupienie się jedynie na wniosku o wszczęcie postępowania upadłościowego. W przekonaniu skarżącego WSA w tym zakresie nie rozpoznał istoty skargi, a więc zarzut naruszenia przepisów postępowania zasługuje na uwzględnienie.

W ocenie skarżącego strona przeciwna nie wykazała aby egzekucja wobec spółki okazała się bezskuteczna. W uzasadnieniu decyzji Dyrektora Izby Skarbowej w Olsztynie z dnia [...] strona przeciwna wskazała, że Urząd Skarbowy w Elblągu podjął działania w stosunku do nabywcy majątku spółki lecz nie zostały one zakończone. Jednocześnie decyzja organu II instancji nic na temat wskazanych przez skarżącego nieruchomości nie mówiła, a więc w dacie podejmowania decyzji organ nie rozstrzygnął czy istnieje czy też nie istnieje mienie spółki, z którego prowadzenie egzekucji jest możliwe.

Zdaniem strony dowodem na to są dowody zgłoszone przez stronę przeciwną w odpowiedzi na skargę gdzie dopiero na etapie sądowym, a nie administracyjnym wykazano niemożność prowadzenia egzekucji z nieruchomości w P. i lotnisku w E. i w L. Tak więc w toku postępowania administracyjnego strona pozbawiona była możliwości kontroli działań egzekucyjnych podejmowanych przez administrację podatkową. Niewątpliwie zaś skoro H. N. wniosła do spółki aportem nieruchomość w P. lecz skutecznie nie dokonano przeniesienia własności nieruchomości, to zdaniem skarżącego nie wyczerpano możliwości wynikających z art. 23 i następne ustawy z 20 sierpnia 1997 r. o Krajowym Rejestrze Sądowym dla wyegzekwowania na zarządzie spółki skutecznego wniesienia przez wspólniczkę H. N. aportu w postaci nieruchomości w P. i na lotnisku w E. Wartość tych nieruchomości znacznie przekracza zaległości podatkowe spółki, a więc nie można zasadnie twierdzić, że egzekucja z majątku spółki jest bezskuteczna.

Autor skargi kasacyjnej następnie stwierdził, że w przedmiotowej sprawie organy w trakcie postępowania administracyjnego nie wykazały jakie działania podjęły aby zaspokoić swoje wierzytelności z nieruchomości, których spółka, albo bezskutecznie wobec Skarbu Państwa się wyzbyła albo nie wystąpiła do wspólników o przeniesienie własności nieruchomości wniesionej do spółki aportem. Skoro spółka nadal istnieje, nie została zlikwidowana, a wniosek o jej upadłość został oddalony to istnieją prawnie skuteczne instrumenty aby domagać się skutecznie wniesienia nieruchomości do spółki. To samo odnosi się do ewentualnych wierzytelności z procesu jaki toczy się z powództwa spółki przeciwko Skarbowi Państwa. Zarzut sądu, że brak jest w tej sprawie prawomocnego wyroku oznacza, że powództwo to nie jest bezzasadne skoro sąd do tej pory nie oddalił powództwa.

Skarżący wskazał, że zarówno w odwołaniu od decyzji organu I instancji jak i w skardze złożonej do WSA w Olsztynie podnosił zarzut niewykazania w postępowaniu administracyjnym bezskuteczności egzekucji w szczególności w zakresie nieruchomości należących do spółki, o których wspomina w swojej opinii biegły Łuczak. W dniu 19 września 2005 r. strona przeciwna sformułowała odpowiedz na skargę, którą wraz z odpisem i aktami sprawy przekazano WSA. Odpowiedz na skargę bez załączników doręczono pełnomocnikowi skarżącego w dniu 2 grudnia 2005 r. Z treści odpowiedzi na skargę (s.7) wynika, że łącznie z odpowiedzią na skargę strona przeciwna złożyła wniosek dowodowy w postaci przeprowadzenia dowodu z dokumentu, ale najprawdopodobniej dokumenty te zostały dołączone w oryginale dla Sądu, lecz nie były dołączone w odpisach dla strony, bowiem pełnomocnik skarżącego załączników tych nie otrzymał, jak również pismo procesowe w postaci odpowiedzi na skargę załączników tych nie wymienia. Nie wiadomo więc czy strona przeciwna dokumenty te załączyła w jednym egzemplarzu czy też przedłożyła je dopiero na rozprawie. Zgodnie z art. 46 § 1 pkt 5 ustawy u.p.p.s.a. każde pismo strony powinno zawierać wymienione załączniki, a zgodnie z art. 47 § 1 cyt. ustawy do pisma strony należy dołączyć jego odpisy i odpisy załączników dla doręczenia ich stronom, a zgodnie z art. 49 § 1 i § 2 cyt. ustawy jeżeli pismo strony nie może otrzymać prawidłowego biegu wskutek niezachowania warunków formalnych, przewodniczący wzywa stronę o jego uzupełnienie lub poprawienie w terminie 7 dni pod rygorem pozostawienia pisma bez rozpoznania, a jeżeli strona nie uzupełniła lub nie poprawiła pisma, przewodniczący zarządza pozostawienie pisma bez rozpoznania. Zgodnie natomiast z art. 75 cyt. ustawy pisma doręcza się w odpisach, co oznacza obowiązek doręczenia stronie odpisu pisma wraz z dołączonymi załącznikami. Jak należy domniemywać z uzasadnienia wyroku Sąd dopuścił dowód z dokumentów wnioskowanych przez stronę przeciwną pomimo niedoręczenia ich skarżącemu. W ocenie skarżącego to naruszenie równości stron w procesie winno być wzięte przez Sąd pod uwagę z urzędu (art. 105 u.p.p.s.a.). Skoro WSA tego nie uczynił i przeprowadził postępowanie dowodowe, co do dokumentów z którymi strona nie miała możliwości się zapoznać, to naruszył tym samym cytowane w zarzucie przepisy postępowania przed sądami administracyjnymi, a naruszenie to miało wpływ na wydaną decyzję.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną Dyrektor Izby Skarbowej w Olsztynie wniósł o jej oddalenie oraz obciążenie skarżącego kosztami postępowania kasacyjnego poniesionymi przez organ.

Dyrektor Izby Skarbowej w Olsztynie wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga kasacyjna okazała się zasadna, lecz nie wszystkie jej zarzuty zasługiwały na uwzględnienie.

Zarzuty skargi kasacyjnej zostały oparte na naruszeniu przepisów prawa materialnego jak i przepisów postępowania (art. 174 pkt 1 i 2 u.p.p.s.a.). W pierwszej kolejności należy rozważyć zarzuty dotyczące naruszenia przepisów postępowania, bowiem rezultat tych rozważań może wpłynąć na ustalenia stanu faktycznego, a konsekwencji na ocenę dotyczącą zarzutów związanych z naruszeniem przepisów prawa materialnego.

Za skuteczny należy uznać część zarzutów związanych z naruszeniem przepisów procedury sądowoadministracyjnej. W szczególności za trafny, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, należy uznać zarzuty dotyczące naruszenia art. 46, art. 47, art. 49 i art. 75 u.p.p.s.a.. Przepisy te nakazują aby do pism dołączyć jego odpisy i odpisy załączników dla doręczenia ich stronie (art. 47 § 1 u.p.p.s.a.). W rozpatrywanej sprawie do odpowiedzi na skargę organu podatkowego nie dołączono odpisów załączników przeznaczonych dla strony. Przewodniczący Wydziału nie skorzystał z uprawnienia i nie wezwał organu do uzupełnienia braków formalnych pisma przez doręczenie odpisów załączników (art. 49 u.p.p.s.a.). Zgodnie z treścią art. 75 u.p.p.s.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zobowiązany był doręczyć odpis odpowiedzi na skargę (co uczynił) wraz z opisem załączników. Temu ostatniemu obowiązkowi Sąd pierwszej instancji nie sprostał. Mając na uwadze fakt, że załączniki następnie zostały dopuszczone jako dowód na rozprawie w której nie uczestniczył pełnomocnik strony, a później stanowiły podstawę do przyjętych ustaleń faktycznych w uzasadnieniu wyroku, to powyższe uchybienia mogły mieć wpływ na wynik sprawy (art. 174 u.p.p.s.a.) i naruszyły prawo strony do rzetelnego procesu.

Za uzasadniony Naczelny Sąd Administracyjny uznał również zarzut dotyczący ustaleń w zakresie zawinienia skarżącego w niezłożeniu wniosku o ogłoszenie upadłości bądź niewszczęciu postępowania układowego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w uzasadnieniu swojego wyroku skupił się bowiem jedynie na fakcie niezłożenia wniosku o wszczęcie postępowania upadłościowego we właściwym czasie, a zatem na przesłance egzoneracyjnej przewidzianej w art. 116 § 1 lit. a Ordynacji podatkowej. Tymczasem zgodnie z art. 116 § 1 Ordynacji podatkowej członka zarządu uwalnia od odpowiedzialności nie tylko terminowe (we właściwym czasie) złożenie wniosku o ogłoszenie upadłości bądź wszczęcie postępowania układowego. Inną - odrębną - okolicznością uwalniającą członka zarządu od odpowiedzialności za zobowiązania spółki jest brak winy w niezłożeniu wniosku o ogłoszenie upadłości bądź niewszczęciu postępowania zapobiegającego upadłości (postępowania układowego - art. 116 § 1 pkt 1 lit. b Ordynacji podatkowej). Sąd nie poddał ocenie twierdzeń skarżącego pod tym właśnie kątem, mimo skarżący podnosił okoliczności wymagające rozważenia istnienia winy skarżącego. Skarżący podnosił przecież, że nie miał wiedzy dotyczącej sytuacji majątkowej spółki oraz, że nie przysługiwało mu prawo do jednoosobowego złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości. Co więcej podnosił, iż w ciągu 14 dni od chwili zapoznania się z bilansem wraz z innymi członkami zarządu zdecydował o wystąpieniu z podaniem o otwarcie układu. Wskazywał zatem na okoliczności egzoneracyjne, które winny być rozpatrywane jako świadczące nie o terminowym złożeniu wniosku o upadłość czy też terminowym wszczęciu postępowania układowego, lecz które winny być ocenione pod kątem zawinienia w nieterminowym podjęciu tych czynności. Naczelny Sąd Administracyjny nie przesądza w żaden sposób ostatecznej oceny tych kwestii, niemniej stwierdza, że bez jej przeprowadzenia nie jest możliwe stwierdzenie, czy decyzja Dyrektora Izby Skarbowej nie narusza prawa, a zatem zaniechanie sądu I instancji w powyższej kwestii i nieodniesienie się w uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia do zarzutu skargi, w którym podnoszono brak winy stanowi naruszenie art. 141 § 4 p.p.s.a., które w sposób oczywisty mogło mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia i spowodowało konieczność uchylenia zaskarżonego orzeczenia.

Brak jest natomiast podstaw do uznania, że zachodzą przesłanki do stwierdzenia nieważności. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie był uprawniony do wydania postępowania o odmowie odroczenia terminu rozprawy. Odroczenie rozprawy powinno nastąpić tylko w wyjątkowych i ze względu na przeszkodę, której nie można przezwyciężyć art. 109 u.p.p.s.a.

Naczelny Sąd Administracyjny uznał za przedwczesne wypowiadanie w przedmiocie naruszenia przepisów prawa materialnego, skoro za skuteczne uznano naruszenie przepisów postępowania mogące rzutować na przyjęte ustalenia przez Sąd pierwszej instancji.

W tym stanie rzeczy skarga Naczelny Sąd Administracyjny orzekł o uchyleniu zaskarżonego wyroku i przekazaniu sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Olsztynie do ponownego rozpoznania (art. 185 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm. ). Podstawę orzeczenia o kosztach postępowania stanowił art. 203 pkt 1 u.p.p.s.a.