Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt I SA/Łd 509/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2022-10-20 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 13 par. 1
journal: Dz.U. 2020 poz 1427
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.
article: art. 7, art. 77 par. 1, art. 80
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział I w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Bożena Kasprzak Sędziowie: Sędzia WSA Paweł Kowalski (spr.) Asesor WSA Grzegorz Potiopa po rozpoznaniu w dniu 20 października 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi W. R. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi z dnia 25 kwietnia 2022 r. nr 1001-IEE-2.711.23.2022.4.JS w przedmiocie odmowy zwolnienia spod egzekucji administracyjnej składnika majątkowego stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego w Banku S. w Ł. oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym postanowieniem z 25 kwietnia 2022 r. (omyłkowo opatrzonym datą 25 kwietnia 2021 r.) Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Łodzi na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735 ze zm.), dalej: "k.p.a.", utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego Łódź-Widzew z dnia 19 grudnia 2021 r. odmawiające W.R., dalej: "Zobowiązanemu" albo "Stronie", zwolnienia spod egzekucji administracyjnej składników majątkowych w postaci zajętej wierzytelności z rachunku bankowego w Banku [...] w Ł.

W toku postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec Zobowiązanego na podstawie tytułu wykonawczego nr [...], obejmującego zaległość z tytułu daniny solidarnościowej za 2020 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego Łódź-Widzew w dniu 23 czerwca 2021 r. dokonał zajęcia wierzytelności Strony z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego w Banku [...] w Ł. W odpowiedzi na zajęcie bank poinformował, że na rachunku bankowym występuje zbieg egzekucji administracyjnej i sądowej.

Wobec zmiany wysokości należności objętej wskazanym tytułem wykonawczym organ egzekucyjny 28 września 2021 r. i 3 listopada 2021 r. wystawił zmienione tytuły wykonawcze i 11 października 2021 r. oraz 8 listopada 2021 r. dokonał aktualizacji zajęcia rachunku bankowego w Banku [...] w Ł.

Pismem z 26 lipca 2021 r. Zobowiązany zwrócił się do organu egzekucyjnego z prośbą o "uchylenie zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego z dnia 23 czerwca 2021 r. o nr tytułu wykonawczego [...]". W uzasadnieniu Strona powołała się na "okoliczności, które zostały opisane we wcześniejszej korespondencji z Urzędem" oraz decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi z 28 kwietnia 2021 r. uchylającą w całości decyzję organu pierwszej instancji z 7 grudnia 2020 r., dotyczącą umorzenia zaległości Strony, między innymi z tytułu daniny solidarnościowej.

Pismem z 25 sierpnia 2021 r. organ egzekucyjny wezwał Zobowiązanego do sprecyzowania treści powyższego pisma z 26 lipca 2021 r., przez wskazanie, czy jego intencją jest zwolnienie z egzekucji składników majątkowych zgodnie z art. 13 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, czy też złożenie wniosku w innym trybie.

W treści tego pisma organ poinformował Stronę, że we wniosku o zwolnienie z egzekucji Zobowiązany powinien wykazać w sposób jednoznaczny ważny interes oraz załączyć potwierdzającą go dokumentację.

W odpowiedzi z 28 października 2021 r. Zobowiązany wskazał, że jego intencją jest "uchylenie zajęcia konta bankowego na czas rozstrzygnięcia procesów sądowych oraz umorzenie należnych podatków w połowie". Do pisma dołączył kserokopię pozwu o zapłatę złożonego 25 października 2021 r. w Sądzie Okręgowym w Łodzi przeciwko Gminie A.

Wobec odpowiedzi Strony organ egzekucyjny zakwalifikował pismo z 26 lipca 2021 r. jako wniosek o zwolnienie z egzekucji administracyjnej składników majątkowych w postaci zajętej wierzytelności z rachunku bankowego w Banku [...] w Ł.

Pismem z 4 grudnia 2021 r. Zobowiązany ponownie zwrócił się do organu egzekucyjnego z prośbą o uchylenie zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego do czasu zapłaty należności przez inwestorów. W treści pisma nie powołał jednak nowych argumentów i alternatywnych składników majątkowych, z których możliwe byłoby dalsze egzekwowanie zaległości na drodze postępowania egzekucyjnego.

Postanowieniem z 29 grudnia 2021 r., wydanym na podstawie art. 13 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2020 r. poz. 1427 ze zm.), dalej: "u.p.e.a.", Naczelnik Urzędu Skarbowego Łódź-Widzew odmówił zwolnienia z egzekucji administracyjnej składników majątkowych w postaci wierzytelności z rachunku bankowego w Banku [...] w Ł.

Organ wyjaśnił, że instytucja zwolnienia z egzekucji opiera się na tzw. uznaniu administracyjnym, czyli konstrukcji prawnej pozwalającej organowi egzekucyjnemu na wybór konsekwencji prawnych w przypadku zaistnienia sytuacji, do której odnosi się norma prawna. Nawet zatem w przypadku spełniania przesłanek zwolnienia organ egzekucyjny może, ale nie musi, zwolnić określony składnik majątkowy spod egzekucji.

Organ I instancji uznał, że w sprawie Zobowiązany nie wykazał jednoznacznie zaistnienia ważnego interesu, który umożliwiłby skorzystanie z instytucji zwolnienia z egzekucji a jednocześnie pozwolił na zrealizowanie celu egzekucji, którym jest doprowadzenie do wyegzekwowania zaległości. Organ podkreślił, że pojęcie "ważnego interesu zobowiązanego" jest pojęciem nieostrym, a jego treść powinna być oceniana w świetle okoliczności konkretnej sprawy.

Organ wskazał, że zaległość Zobowiązanego z tytułu daniny solidarnościowej wynosi 67.644 zł a powyższa kwota należności głównej to tylko ułamek zaległości Strony. Łączna kwota zaległości podatkowej objęta postępowaniem egzekucyjnym na dzień wydania postanowienia wynosi 1.082.419,94 zł, jest to kwota należności głównej.

Organ wyjaśnił, że z analizy zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, że Zobowiązany nie podjął jakiegokolwiek działania celem zmniejszenia swoich zaległości i nie przedstawił alternatywnych składników majątkowych, z których możliwe byłoby dalsze egzekwowanie zaległości na drodze postępowania egzekucyjnego oraz dokumentów potwierdzających jednoznacznie swój ważny interes. Dodatkowo organ wskazał, że Zobowiązany wyzbył się posiadanego majątku, tj.:

• 26 lutego 2019 r. zbył 25 udziałów w R. Sp. z o. o. (obecnie E. Sp. z o. o.), NIP: [...] o łącznej wartości 2.500,- zł;

• 18 grudnia 2018 r. darował żonie – B.R. nieruchomość położoną w Ł. przy ul. [...], dla której Sąd Rejonowy dla Łodzi-Śródmieścia prowadzi księgę wieczystą nr [...];

• 18 grudnia 2018 r. darował B.R. nieruchomość położoną w Ł. przy ul. [...], dla którego Sąd Rejonowy dla Łodzi-Śródmieścia prowadzi księgę wieczystą nr KW [...].

W zażaleniu Strona zarzuciła wydanemu rozstrzygnięciu brak podjęcia przez organ wszelkich niezbędnych działań w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy i rozpatrzenia całego materiału dowodowego, a także naruszenie zasady swobodnej oceny dowodów poprzez dowolną, arbitralną i sprzeczną z zasadami logiki i doświadczenia życiowego ocenę materiału dowodowego. Zobowiązany zarzucił organowi naruszenie art. 13 § 1 u.p.e.a. przez jego niezastosowanie, mimo zaistnienia przesłanki ważnego interesu zobowiązanego oraz przekroczenie granic uznania administracyjnego przez przyjęcie, iż w sprawie nie zostały wypełnione przesłanki do zwolnienia z egzekucji administracyjnej składników majątkowych w postaci zajętej wierzytelności z rachunku bankowego w Banku [...] w Ł.

Zobowiązany wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i orzeczenie co do istoty sprawy "zgodnie z jego żądaniem poprzez zwolnienie z egzekucji administracyjnej składników majątkowych w postaci zajętej wierzytelności z rachunku bankowego w Banku [...] w Ł." lub "o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji".

W ocenie Zobowiązanego, organ niezasadnie odniósł się do sporządzonych umów darowizn nieruchomości z 18 grudnia 2018 r., na rzecz jego żony, zarzucając, że nie pozostawił on sobie żadnych składników majątkowych, które mógłby wskazać jako alternatywne składniki majątkowe. Zdaniem Strony, okoliczności te nie mają związku ze sprawą, ponieważ Zobowiązany nie mógł wówczas przewidzieć pogorszenia swojej sytuacji finansowej.

Zobowiązany zarzucił, że organ egzekucyjny, pomimo wskazania, iż Strona wystąpiła na drogę sądową przeciwko Starostwu Powiatowemu w Z. oraz Gminie A., aby walczyć o należne środki pieniężne, nie uwzględnił tych okoliczności, a w ich świetle nie można zgodzić się, że nie podjął on jakichkolwiek działań celem zmniejszenia zaległości podatkowych, ponieważ sądowe odzyskanie należności pozwoli na spłatę istniejących zobowiązań, w szczególności tych podatkowych.

W ocenie Strony, "naruszenie przez organ podatkowy elementarnych zasad postępowania spowodowało także naruszenie prawa materialnego" skutkujące brakiem uznania, że w sprawie zachodzi "ważny interes". Zobowiązany stwierdził, że obecnie znajduje się w bardzo trudnej sytuacji zarówno osobistej, jak i majątkowej, gdyż otrzymuje bardzo niską emeryturę, która stanowi jego jedyne źródło utrzymania a dodatkowo jest schorowany i zmaga się z powikłaniami po Covid-19. Jego zdaniem, należycie wykazał, że jego sytuacja majątkowa i stan zdrowia uzasadniają zastosowanie art. 13 § 1 u.p.e.a. a wskazane okoliczności przemawiają za zasadnością zwolnienia z egzekucji.

Po rozpoznaniu zażalenia Strony, Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Łodzi utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie organu I instancji.

Zdaniem organu odwoławczego, zaskarżone postanowienie odpowiada prawu, a podniesione przez Stronę w zażaleniu zarzuty są niezasadne. Wobec ustaleń dokonanych przez organ I instancji, organ odwoławczy uznał także za niezasadną argumentację, że w sprawie nie zostało przeprowadzone postępowanie dowodowe, a zebrany materiał nie został oceniony w sposób wyczerpujący. W jego ocenie, analiza treści zaskarżonego postanowienia i całokształtu zaistniałych okoliczności nie wykazała nieprawidłowości w zastosowaniu uznania administracyjnego przez organ I instancji.

Powołując się na wybrane przykłady z orzecznictwa sądowoadministracyjnego, organ odwoławczy podkreślił, że w przypadku instytucji zwolnienia spod egzekucji uznaniowość dotyczy zarówno oceny występowania samych przesłanek, jak i podjęcia samej decyzji o zwolnieniu. Uznanie administracyjne nie wyraża się zatem jedynie w swobodzie oceny, czy w danym stanie faktycznym sprawy wystąpiły okoliczności odpowiadające przesłankom zwolnienia, ale również w możliwości negatywnego dla zobowiązanego rozstrzygnięcia nawet przy ustaleniu istnienia tych przesłanek.

W opinii organu odwoławczego, organ I instancji słusznie zauważył, że Zobowiązany nie wskazał żadnych alternatywnych składników majątkowych mogących zabezpieczyć zaległe zobowiązania Strony oraz wyzbył się posiadanego majątku. Istotną okolicznością decydującą o odmowie zwolnienia z egzekucji wierzytelności jest zatem fakt, że Zobowiązany nie wskazał do jakich innych składników majątku organ egzekucyjny mógłby skierować skuteczną egzekucję, co pozwoliłoby na zabezpieczenie również interesów wierzyciela. Przesłanka ważnego interesu zobowiązanego nie może bowiem prowadzić do sytuacji, w której egzekucja okaże się bezskuteczna. W odniesieniu do argumentacji Strony, że uregulowanie zaległości może nastąpić po zakończeniu procesów sądowych, organ odwoławczy wyjaśnił, że w chwili składania wniosku o zwolnienie z egzekucji wierzytelności z rachunku bankowego, zobowiązany nie dysponował innym majątkiem, który mógłby zabezpieczyć zaległości. W tej sytuacji, zdaniem organu odwoławczego, organ egzekucyjny zasadnie uznał, że zobowiązany nie wykazał jednoznacznie zaistnienia ważnego interesu, który umożliwiłby skorzystanie z instytucji zwolnienia z egzekucji.

Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Łodzi podkreślił, że należność z tytułu daniny solidarnościowej, objęta tytułem wykonawczym nr [...], to tylko część zaległości Zobowiązanego, które na dzień wydania postanowienia organ I instancji wynosiły 1.082.419,94 zł. W związku z tym Zobowiązany powinien się liczyć z zagrożeniem wszczęcia egzekucji do wszystkich składników majątkowych.

Oceniając przebieg postępowania egzekucyjnego i jego efektywność, a także kwotę egzekwowanych przez organ egzekucyjny należności, organ odwoławczy nie znalazł przesłanek do pozytywnego rozpatrzenia wniosku o zwolnienie z egzekucji. Jego zdaniem, przychylenie się do tego wniosku w zaistniałej sytuacji byłoby sprzeczne z interesem Skarbu Państwa oraz w dużym stopniu wpłynęłoby na skuteczność egzekucji. Tymczasem celem postępowania egzekucyjnego jest zaspokojenie wierzycieli poprzez wyegzekwowanie dochodzonych na ich rzecz należności.

Organ odwoławczy zastrzegł, że mając na względzie specyficzny charakter rozstrzygnięć o charakterze uznaniowym, zaskarżone postanowienie podlegało ograniczonej kontroli organu odwoławczego, tzn. kontroli nie podlegało samo uznanie administracyjne, lecz kwestia, czy postanowienie organu egzekucyjnego wydano w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy oraz czy ocena tego materiału została dokonana zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów. W tym zakresie organ odwoławczy stanął na stanowisku, że w rozpatrywanej sprawie Naczelnik Urzędu Skarbowego Łódź-Widzew nie działał dowolnie, a z istoty uznania administracyjnego wynika, że miał jedynie możliwość, a nie obowiązek zwolnienia wierzytelności Zobowiązanego z rachunku bankowego.

Na powyższe postanowienie Strona wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi. W treści skargi Zobowiązany zarzucił zaskarżonym rozstrzygnięciom organów:

I. naruszenie przepisów postępowania, w tym naruszenie art. 18 u.p.e.a. w związku z art. 7 k.p.a. i art. 77 § 1 k.p.a. w związku z art. 80 k.p.a. przez ich niewłaściwe zastosowanie i czynienie ustaleń nie mających odzwierciedlenia w rzeczywistym stanie rzeczy oraz zebranym materiale dowodowym, a także brak podjęcia przez organ odwoławczy wszelkich niezbędnych działań w celu wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy i naruszenie zasady swobodnej oceny dowodów, poprzez:

a) przyjęcie że Strona nie będzie posiadać środków finansowych na pokrycie należności podatkowych, bowiem w sposób rzekomo nieprawidłowy rozdysponował swoim mieniem, podczas gdy rozporządzenie wskazanymi składnikami majątkowymi pozostało bez znaczenia dla sprawy;

b) przyjęcie, że Strona nie wskazała alternatywnych składników majątkowych mogących zabezpieczyć zaległe zobowiązanie, a także przyjęcie, że Strona nie będzie dysponować środkami na uregulowanie swoich zobowiązań, podczas gdy wskazano takie okoliczności.

II. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 13 § 1 u.p.e.a., poprzez jego niezastosowanie mimo zaistnienia przesłanki ważnego interesu zobowiązanego, przekroczenie przez organ granic uznania administracyjnego i przyjęcie, że Strona nie spełniła przesłanek do zwolnienia spod egzekucji administracyjnej, gdy Zobowiązany wykazał istnienie ważnego interesu zobowiązanego i złożył wniosek.

Wobec zarzucanych uchybień, Zobowiązany wniósł o uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego je postanowienia organu I instancji i zasądzenie kosztów postępowania.

W uzasadnieniu skargi podniesiono, że organ egzekucyjny nieprawidłowo ustalił stan faktyczny sprawy i nieprawidłowo go ocenił, odnosząc się oceny sytuacji majątkowej Strony i wskazując, że Zobowiązany w sposób niezasadny wyzbył się posiadanego majątku. Zobowiązany podkreślił, że wskazywane przez organ czynności dokonane były w 2018 i 2019 r., tj. jeszcze przed wszczęciem przedmiotowego postępowania i przed wystąpieniem trudności ze spłatą zaległych zobowiązań, a samo postępowanie dotyczy zaległości za 2020 r. Czynności te pozostają zatem bez znaczenia i bez wpływu na obecną sytuację majątkową Strony. Zobowiązany podkreślił, że w 2018 r. nie był w stanie i nie miał możliwości przewidzieć, że w przyszłości pojawią się jakiekolwiek problemy finansowe w jego firmie. Wobec tego zarzut organów, że nie pozostawił sobie żadnych składników majątkowych, które mógłby wskazać jako alternatywne składniki majątkowe, mogące zabezpieczyć zaległe zobowiązania, należy uznać za bezpodstawny i nie znajdujący odzwierciedlenia w rzeczywistości. Zobowiązany podkreślił, że jego obecna sytuacja finansowa jest głównie wynikiem niewywiązania się przez jego kontrahentów z zawartych umów. Wskazał, że nawet jako doświadczony przedsiębiorca nie był w stanie przewiedzieć tego rodzaju okoliczności oraz tego, że w jego przypadku mogą pojawić się problemy finansowe tego rodzaju i tej skali, a jako przedsiębiorca nie był zobowiązany do ciągłego oszczędzania i gromadzenia majątku na wypadek ewentualnych przyszłych zobowiązań.

W opinii Zobowiązanego, organy nie uwzględniły przy rozstrzyganiu sprawy, że wytoczone zostały sprawy sądowe przeciwko Starostwu Powiatowemu w Z. oraz Gminie A., a zatem Zobowiązany "robi co w jego mocy, aby odzyskać należne mu środki". Wobec tego nieuzasadnione jest twierdzenie organów, że Zobowiązany nie podejmuje żadnych czynności zmierzających do poprawy swojej sytuacji finansowej i nie wskazał żadnych alternatywnych źródeł dochodzenia należności w sprawie, szczególnie, że wyraźnie wskazał, że są to obecnie jedyne ewentualne źródła przyszłej spłaty zobowiązań z uwagi na jego sytuację finansową. Zobowiązany otrzymuje bardzo niską emeryturę, która stanowi jego jedyne źródło utrzymania, a dodatkowo jest człowiekiem schorowanym. Zobowiązany podkreślił, że nie uchyla się od zapłacenia zaległości podatkowych, jednak będzie to możliwe dopiero po uzyskaniu środków w wyżej opisywanych postępowaniach sądowych.

W tych okolicznościach, zdaniem Zobowiązanego, organ II instancji w sposób nieuzasadniony przyjął brak podstaw do zastosowania art. 13 § 1 u.p.e.a. i przyznania mu zwolnienia spod egzekucji administracyjnej składnika majątku w postaci zajętego rachunku bankowego w Banku [...] w Ł., ponieważ spełnił on wszelkie wymagane wskazanym przepisem przesłanki, pozwalające na skorzystanie ze wskazanego zwolnienia.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, powielając argumentację przedstawianą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje.

Skarga jest nieuzasadniona, bowiem organy nie naruszyły ani przepisów prawa materialnego, ani też przepisów prawa procesowego w stopniu mającym lub mogącym mieć wpływ na wynik sprawy, w szczególności nie są uzasadnione zarzuty podniesione w skardze.

Przedmiotem skargi jest postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej utrzymujące w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego Łódź-Widzew odmawiające Zobowiązanemu zwolnienia spod egzekucji administracyjnej składników majątkowych w postaci zajętej wierzytelności z rachunku bankowego w Banku [...] w Ł.

Zgodnie z art. 13 u.p.e.a. organ egzekucyjny, na wniosek zobowiązanego i ze względu na jego ważny interes, może zwolnić, na czas oznaczony lub nieoznaczony, z egzekucji w całości lub części określone składniki majątkowe zobowiązanego. Zwolnienie z egzekucji określonych składników majątkowych może zatem nastąpić w przypadku łącznego zaistnienia dwóch przesłanek, tj. złożenia przez zobowiązanego wniosku w powyższym zakresie oraz istnienia ważnego interesu zobowiązanego. To wnioskujący o zwolnienie ma zatem obowiązek zupełnego, wszechstronnego i rzetelnego wyjaśnienia organom, jaka jest jego faktyczna sytuacja w kontekście ustawowych przesłanek zastosowania ulgi podatkowej.

W orzecznictwie funkcjonuje jednocześnie podgląd, który Sąd rozpoznający niniejszą sprawę w pełni podziela, że ubiegając się o zwolnienie, zobowiązany musi wykazać nie tylko posiadanie ważnego interesu w zwolnieniu określonych składników majątkowych spod egzekucji, ale ponadto wykazać, że możliwe jest prowadzenie egzekucji i uzyskanie egzekwowanych należności z innych jego składników majątkowych (wyrok NSA z 1 czerwca 2016 r., sygn. akt II GSK 154/15, wyroki: WSA w Gliwicach z 21 czerwca 2022 r., I SA/Gl 410/22, WSA w Bydgoszczy z 14 lipca 2010 r., I SA/Bd 442/10, Lex nr 673058; WSA w Łodzi z 16 stycznia 2008 r., I SA/Łd 997/07, Lex nr 863819; WSA w Krakowie z 15 stycznia 2013 r., III SA/Kr 395/12, Lex nr 1274767; WSA w Gdańsku z 4 kwietnia 2013 r., I SA/Gd 189/13, Lex nr 1368407).

Wynika to z charakteru prowadzonego postępowania egzekucyjnego, którego podstawowym celem jest doprowadzenie do efektywnego wyegzekwowania należności wierzyciela. Powołany art. 13 § 1 u.p.e.a. ma więc na celu ochronę interesów, tak zobowiązanego, jak i wierzyciela, dlatego też uregulowana tam instytucja nie może prowadzić do sytuacji, że egzekucja okaże się bezskuteczna (wyrok WSA w Lublinie z 3 grudnia 2010 r., I SA/Lu 583/10, Lex nr 749474). Takie działanie organu stanowiłoby bowiem zaprzeczenie istocie prowadzonego postępowania egzekucyjnego. Pozytywne rozpatrzenie wniosku zobowiązanego jest zatem ściśle związane z koniecznością zabezpieczenia interesu wierzyciela poprzez obowiązkową realizację jego roszczeń, objętych egzekucją, w dopuszczalnych ustawą egzekucyjną granicach i za pomocą dostępnych środków przewidzianych w tej ustawie (por. wyrok WSA w Bydgoszczy z 14 lipca 2010 r., sygn. akt I SA/Bd 442/10).

Rozstrzygnięcie w przedmiocie zwolnienia danych składników majątku z egzekucji opiera się na tzw. uznaniu administracyjnym, o czym świadczy użyty w tym przepisie zwrot "organ może". Uznaniowy charakter decyzji w przedmiocie zwolnienia z egzekucji należności podatkowych nie budzi zatem żadnych wątpliwości. Oznacza to, że nawet stwierdzenie przesłanek do zastosowania tej instytucji nie zobowiązuje organu do wydania rozstrzygnięcia na korzyść wnioskodawcy.

W świetle orzecznictwa sądowego takie postanowienia podlegają ograniczonej kontroli sądów administracyjnych. Kontroli nie podlega uznanie administracyjne samo w sobie, lecz kwestia, czy postanowienie zostało podjęte zgodnie z podstawowymi regułami postępowania administracyjnego, a w szczególności, czy wydano je w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy oraz, czy ocena tego materiału została dokonana zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów, czy też zawiera elementy dowolności (por. wyrok NSA z 24 kwietnia 2001 r., I SA/Ka 498/00; wyrok NSA z 13 października 2000 r., III SA 3416/99; wyrok NSA z 14 maja 1997 r., I SA/Łd 344/96 - publikowane w CBOSA; wyrok WSA w Poznaniu z 17 maja 2013 r., I SA/Po 103/13, Lex nr 1323427).

Sąd administracyjny nie jest więc właściwy do oceny, czy dokonany przez organ wybór jest słuszny, tym samym sąd nie jest uprawniony do badania merytorycznej zasadności (celowości) wydanego przez organ egzekucyjny rozstrzygnięcia (por. .m.in. wyrok NSA z 21 lutego 2012 r., II FSK 1652/10). Ocena, czy należało zwolnić spod egzekucji składnik majątkowy czy też nie, należy wyłącznie do organów egzekucyjnych.

Jednakże przyznana organowi egzekucyjnemu swoboda wynikająca z konstrukcji art. 13 § 1 u.p.e.a. nie zwalnia go z obowiązku przeprowadzenia zgodnego z prawem postępowania. Uznaniowość nie oznacza bowiem dowolności. Każde postanowienie organu musi być poprzedzone wyjaśnieniem okoliczności sprawy w zakresie przesłanek zwolnienia spod egzekucji określonych/wnioskowanych składników majątkowych i ich analizą z zachowaniem wymogów proceduralnych i zawierać szczegółowe uzasadnienie prawne. Dopiero tak podjęte postanowienie może być uznane za rozstrzygnięcie mieszczące się w granicach uznania administracyjnego, a nie rozstrzygnięcie dowolne. Organ powinien zatem zbadać szczegółowo wszystkie przesłanki ustawowe determinujące skorzystanie z omawianej instytucji oraz ewentualnie okoliczności uzasadniające zakres ich stosowania (por. wyrok WSA w Warszawie z 4 sierpnia 2005 r., III SA/Wa 646/05).

Podstawową pozytywną przesłanką możliwości skorzystania przez organ z powyższego uprawnienia jest istnienie po stronie dłużnika "ważnego interesu". Jest to swoista klauzula generalna, interpretując to pojęcie należy zatem korzystać z dorobku doktryny i orzecznictwa. O istnieniu ważnego interesu po stronie zobowiązanego nie decyduje jego subiektywne przekonanie, lecz zobiektywizowane kryteria (por. wyrok NSA z 1 września 2011 r., II FSK 489/10, CBOSA). Spełnienie tej przesłanki, w tym ocena finansowej sytuacji strony, musi uwzględnić zawsze całokształt indywidualnych okoliczności w sprawie a przez "ważny interes" należy rozumieć co do zasady nadzwyczajne względy, które mogłyby zachwiać podstawami egzystencji podatnika.

We wniosku Zobowiązany domagał się "uchylenia zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego z dnia 23 czerwca 2021 r. nr tytułu wykonawczego [...]" a w wyniku wezwania do sprecyzowania wniosku w piśmie z 28 października 2021 r. oświadczył, że jego wniosek dotyczy "uchylenia zajęcia konta bankowego na czas rozstrzygnięcia procesów sądowych".

W tej sytuacji, organ egzekucyjny prawidłowo rozpoznał przedmiotowy wniosek jako wniosek o zwolnienie składnika majątkowego spod egzekucji w zakresie dotyczącym zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego w Banku [...] w Ł. Zdaniem Sądu, zakres rozpoznania wniosku był zgodny z intencją Zobowiązanego, a kwalifikacja wniosku nie jest przez Zobowiązanego kwestionowana.

Przechodząc do oceny zarzutów skargi, należy na wstępie wskazać, że zgodnie z art. 18 u,.p.e.a. jeżeli przepisy niniejszej ustawy nie stanowią inaczej, w postępowaniu egzekucyjnym mają odpowiednie zastosowanie przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego.

Stosownie do wskazanego jako naruszony art. 7 k.p.a. w związku z art. 13 u.p.e.a., w toku postępowania organ podejmuje wszelkie niezbędne działania w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy w prowadzonym postępowaniu. Przepis ten wyraża zasadę prawdy obiektywnej, a jej realizacji służą przepisy procedury regulujące postępowanie dowodowe, m.in. art. 77 § 1 k.p.a., nakładający na organy obowiązek zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego w sposób wyczerpujący. To czy dana okoliczność została udowodniona można bowiem stwierdzić w oparciu o cały zebrany materiał dowodowy (art. 80 k.p.a.). Z cytowanych przepisów prawa wynika, iż zadaniem organu jest takie ustalenie stanu faktycznego, aby odpowiadał on rzeczywistości.

Odnosząc powyższe do okoliczności faktycznych sprawy, Sąd stwierdza, że organy obu instancji dokonały prawidłowej wykładni art. 13 § 1 u.p.e.a. i przeprowadziły postępowanie dające wystarczające i uzasadnione podstawy dla podjętego rozstrzygnięcia. W ocenie Sądu, organ egzekucyjny zebrał i rozpatrzył materiał dowodowy, który pozwalał na ustalenie stanu faktycznego w zakresie koniecznym dla oceny możliwości zastosowania instytucji zwolnienia składnika majątkowego spod egzekucji administracyjnej. Ocena materiału dowodowego w kwestii możliwości zastosowania zwolnienia nie naruszała granic swobodnej oceny dowodów.

Zdaniem Sądu, w zakresie zarzutów skargi dotyczących naruszenia art. 13 § 1 u.p.e.a., poprzez przyjęcie, że w sprawie nie zachodzi przesłanka ważnego interesu zobowiązanego, organy zasadnie przyjęły, iż Zobowiązany nie wykazał swojego "ważnego interesu", dającego ewentualną podstawę do zastosowania instytucji zwolnienia z egzekucji.

Przesłanka ważnego interesu zobowiązanego, jak już wskazano, jest swoistą klauzulą generalną, której znaczenie należy rozpatrywać w kontekście okoliczności faktycznych konkretnej sprawy. Zatem w każdym przypadku analiza zasadności wniosku musi być dokonana w oparciu o konkretne okoliczności zaistniałe w danej sprawie. Nie istnieje zamknięty katalog zdarzeń i sytuacji, które mogą być oceniane w kategoriach ważnego interesu strony. Tylko przykładowo można tu wskazać na zaczerpnięte z piśmiennictwa i orzecznictwa sytuacje, które mogą wskazywać na zaistnienie tej przesłanki. Przez ważny interes zobowiązanego można rozumieć, np. przypadek, gdy na skutek odmowy zastosowania ulgi, sytuacja strony ulegnie na tyle pogorszeniu, że pozostanie ona bez środków do życia i będzie zmuszona korzystać z pomocy społecznej. Przez ważny interes podatnika należy również rozumieć nadzwyczajne względy, które mogłyby zachwiać podstawami jego egzystencji, bądź zaistnienie losowych zdarzeń powodujących utratę możliwości zarobkowania lub utratę majątku, czy też wreszcie sytuacje, w których niemożność spłaty zadłużenia wynika z działania czynników, na które podatnik nie ma wpływu i które są niezależne od sposobu jego postępowania.

W sprawie Zobowiązany nie wskazywał na tego rodzaju okoliczności, powołując się ogólnie na trudną sytuację finansową oraz stan zdrowia. Motywując swój wniosek nie sprecyzował jednak wskazywanych okoliczności, powołując się na "wcześniejszą korespondencję z Urzędem Skarbowym Łódź-Widzew" oraz decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi w przedmiocie umorzenia zaległości Strony. W odpowiedzi na wezwanie organu do sprecyzowania swojego wniosku i wykazania przesłanki "ważnego interesu", wyjaśnił, że "nie ma środków na zapłatę" i zadeklarował "zapłatę po zakończeniu procesów sądowych", które wytoczył swoim kontrahentom. Zobowiązany powtórnie powołał się na trudną sytuację materialną, pogłębioną dodatkowo skutkami pandemii wirusa SARS-CoV-2 oraz pogarszający się po zakażeniu COVID stan zdrowia. Wyraził także obawy, ze brak pozytywnego rozpatrzenia jego wniosku może spowodować bankructwo prowadzonej przez siebie firmy. Należy zatem podkreślić, że sposób sformułowania wniosku, jego żądania, a także kolejne pisma Strony kierowane na wezwanie organu nie były precyzyjne.

W tej sytuacji, zdaniem Sądu, organ egzekucyjny dokonał prawidłowej oceny wniosku Strony, dochodząc do słusznej konstatacji, że wprawdzie sytuacja życiowa Zobowiązanego jest trudna, to jego subiektywny interes nie przeważa nad podstawowym celem postępowania egzekucyjnego, jakim jest doprowadzenie do wykonania egzekwowanego obowiązku. W szczególności informacje przedstawione przez Zobowiązanego we wniosku oraz w toku postępowania nie dają podstaw do przyjęcia, że egzekucja wierzytelności z rachunku bankowego w Banku [...] w Ł. pozbawiła Stronę możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. Brak jest podstaw do przyjęcia, że zagrożona jest egzystencja skarżącego.

Należy podzielić stanowisko organów, że przedstawione przez skarżącego okoliczności związane z kondycją finansową jego i jego firmy są niewątpliwie istotne z subiektywnego punktu widzenia, to jednak nie przesądzają o istnieniu obiektywnego ważnego interesu po jego stronie. Skarżący nie wykazał, by w sprawie zachodziły szczególnie uzasadnione względy, zgodne z obiektywną hierarchią wartości, uzasadniające odstąpienie od realizacji celów egzekucji administracyjnej.

Generalną regułą egzekucji administracyjnej jest doprowadzenie do przymusowego wykonania obowiązku ciążącego na zobowiązanym. Postępowanie egzekucyjne ma zapewnić skuteczność działań organu w dążeniu do osiągnięcia zamierzonego celu, jakim jest wyegzekwowanie należności. W razie uchylania się zobowiązanego od wykonania ciążącego na nim obowiązku, organy egzekucyjne na mocy art. 6 § 1 u.p.e.a. zobowiązane są podejmować czynności prowadzące bezpośrednio do wykonania obowiązków wynikających z tytułów wykonawczych poddanych egzekucji administracyjnej. Prowadzenie egzekucji z rachunku bankowego niewątpliwie pogarsza sytuację materialną skarżącego, jednak egzekucja administracyjna z uwagi na swój przymusowy charakter z natury rzeczy wpływa negatywnie na sytuację materialną zobowiązanego i z reguły jest dla niego uciążliwa.

Z uwagi na wyżej wskazane cele postępowania egzekucyjnego, w ocenie Sądu, zastosowanie instytucji zwolnienia składnika majątkowego z egzekucji musi być poprzedzone ustaleniem, że w danej sprawie istnieją szczególne istotne powody, które uzasadniają odstąpienie przez wierzyciela od egzekwowania swych roszczeń. Regulacja art. 13 § 1 u.p.e.a. nie może bowiem służyć jako środek do przezwyciężania trudności finansowych zobowiązanego.

Należy podkreślić, że wynikający z art. 7 § 2 u.p.e.a. wymóg stosowania w takim wypadku najłagodniejszego środka egzekucyjnego dotyczy tylko takiej sytuacji, gdy istnieje możliwość wyboru pomiędzy kilkoma środkami egzekucyjnymi, zapewniającymi realizację celu postępowania egzekucyjnego. Również w orzecznictwie, na gruncie art. 13 § 1 u.p.e.a. wskazuje się, iż przepis ten ma na celu ochronę zobowiązanego, jednakże nie może prowadzić do sytuacji, że egzekucja okaże się bezskuteczna. Warto także wskazać na poglądy piśmiennictwa (zob. Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Komentarz (art. 13), pod red D.R. Kijowskiego, wyd. II. LEX, 2015), w których podkreśla się, że organy egzekucyjne, korzystając z instytucji uregulowanej w art. 13 § 1 u.p.e.a., muszą mieć na uwadze również interes społeczny.

Powoływany w zarzutach skargi art. 7 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. stanowi bowiem, że w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli.

W przypadku egzekucji interes społeczny należy upatrywać jako prawny obowiązek organów administracji publicznej dochodzenia należnych państwu lub jednostkom samorządu terytorialnego dochodów w ramach egzekucji, o czym wprost stanowi art. 6 § 1 u.p.e.a.

Przede wszystkim jednak Zobowiązany nie wskazał, ani we wniosku, ani w toku postępowania, że możliwe jest prowadzenie egzekucji i uzyskanie egzekwowanych należności z innych jego składników majątkowych. Przeświadczenie Strony, iż takim wskazaniem jest sam fakt złożenia pozwu o zapłatę do sądu powszechnego jest oczywiście nieuzasadnione. Chodzi wszak o wskazanie składników majątkowych, które w momencie składania wniosku o zwolnienie stanowią część majątku Zobowiązanego. W oczywisty sposób na ten majątek nie składają się dopiero oczekiwane ewentualnie przysporzenia. Prowadzenie egzekucji z określonych składników majątkowych możliwe jest przecież dopiero wtedy, kiedy wejdą one faktycznie do majątku Zobowiązanego. Organy nie były też zobowiązane do wezwania Zobowiązanego do wskazania innych składników majątkowych. Składając wniosek o zwolnienie spod egzekucji to Strona obowiązana była wskazać inny składnik majątkowy, z którego roszczenie wierzyciela publicznoprawnego mogłoby być zaspakajane (por. wyrok NSA z 19 czerwca 2018 r., I GSK 621/18).

Dodatkowo należy mieć wszak na uwadze, że ustawodawca w art. 8-10 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji wyłącza spod egzekucji składniki majątkowe, w tym środki na utrzymanie, gwarantując tym samym zobowiązanym i członkom ich rodzin tzw. koszyk produktów i usług zapewniających człowiekowi jego normalne potrzeby biologiczne i społeczne. Organ pierwszej instancji wyraźnie wskazał, że z tytułu zajęcia rachunku bankowego w Banku [...] w Ł. nie uzyskał żadnej kwoty, tak więc na dzień wydania decyzji sytuacja finansowa Strony nie uległa w ogóle pogorszeniu.

W tym miejscu uzupełniająco należy wskazać, że strona może wielokrotnie składać wniosek o zwolnienie konkretnego składnika majątkowego z egzekucji.

nie stoi zatem na przeszkodzie, aby po tym, jak w skład rzeczywistego majątku Zobowiązanego wejdą inne składniki majątkowe, złożył on kolejny wniosek w trybie art. 13 § 1 u.p.e.a. i wtedy wskazał alternatywne składniki majątku, do których może zostać skierowana egzekucja.

Sąd rozpoznający sprawę podziela natomiast stanowisko skarżącego w zaistniałym między stronami sporze dotyczącym wpływu rozporządzeń majątkiem przez Zobowiązanego jeszcze przed wszczęciem postępowania w sprawie zwolnienia składnika majątkowego z egzekucji. Zdaniem Sądu, dociekania, czy i w jakim zakresie wcześniejsze rozporządzenia Strony swoim majątkiem mają wpływ na obecną sytuację materialną skarżącego, w świetle cytowanych przepisów prawa dotyczących zwolnienia składnika majątku z egzekucji administracyjnej, należy ocenić jako subsydiarne i nieistotne dla sprawy, pozostające jednak bez wpływu na zasadność podjętego przez organy rozstrzygnięcia.

Skarga została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, stosownie do art. 119 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t j. Dz.U. z 2002 r. poz. 329 ze zm.), dalej: "p.p.s.a.", który stanowi, iż sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy stronie zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę, co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie.

Z powyższych względów, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a., skargę oddalił.

k.ż.