Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt III SA/Gd 665/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2015-11-05 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję II i I instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) w zw. z art. 135
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 61 ust. 1 - 2; art. 64; art. 103 ust. 2; art. 104 ust. 3
journal: Dz.U. 2013 poz 182
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jednolity
article: art. 7; art. 77
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Kowalik-Grzanka (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Bartłomiej Adamczak, Sędzia WSA Felicja Kajut, Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Kinga Czernis, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 listopada 2015 r. sprawy ze skargi I. Ł. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia 30 czerwca 2015 r. nr [...] w przedmiocie odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy [...] z dnia 28 kwietnia 2015 r. nr [...].


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 30 czerwca 2015 r. znak [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze po rozpoznaniu odwołania I. Ł.-R. oraz W. K. utrzymało w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Wójta Gminy przez Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w P. w dniu 28 kwietnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie odpłatności za pobyt W. K. w Domu Pomocy Społecznej w P.

W podstawie prawnej wydanej decyzji organ odwoławczy przywołał art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm.) w zw. z art. 60 ust. 1, 2, 3, art. 61 ust. 1, 2 i art. 8 ust. 3 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jednolity: Dz. U. z 2015 r., poz. 163 ze zm.)

W uzasadnieniu wydanego rozstrzygnięcia organ odwoławczy wskazał, że zaskarżoną decyzją organ pierwszej instancji ustalił, że odpłatność za pobyt W. K. w Domu Pomocy Społecznej w P. ponoszą:

W. K. w wysokości 70% dochodów, to jest w kwocie 1460,85 zł miesięcznie;

W. K. (syn) w wysokości 524,00 miesięcznie;

I. Ł.-R. (wnuczka) w wysokości 841,16 zł miesięcznie;

Gmina [...] w wysokości 180,94 zł miesięcznie.

Ponadto ustalono, że wobec W. K. i I. Ł.-R. obowiązek wnoszenia opłaty powstaje od kwietnia 2015 r., natomiast odpłatność za pobyt od dnia umieszczenia w DPS w P. jest od dnia 17 lutego 2015 r. do dnia 31 marca 2015 r. pokrywa W. K. w 70% swojego dochodu tj. 1460,85 zł; Gmina [...] w wysokości różnicy pomiędzy kosztem utrzymania w Domu Pomocy Społecznej w P., a opłatą wnoszoną przez W.K. Jednocześnie zwolniono M. Ł. (córkę) z obowiązku odpłatności za pobyt W. K. w Domu Pomocy Społecznej w P.

Odwołanie od przedmiotowej decyzji złożył W. K. wnosząc o uchylenie decyzji w części, w jakiej zobowiązano go do wnoszenia opłaty w wysokości 524,00 zł. W jego ocenie organ pierwszej instancji nie przeprowadził należytego postępowania dowodowego, mającego na celu ustalenie wysokości osiąganych dochodów przez poszczególne osoby zobowiązane. Nie wzięto pod uwagę, że W.K. może osiągać dochód z najmu nieruchomości położonej w [...] w P., która znajduje się w jego posiadaniu. Tym samym zwiększyłby wysokość swojego dochodu i jego sytuacja materialna mogła być zupełnie inna. Odwołujący podał, że prowadzi działalność gospodarczą, mieszka w mieszkaniu swojej mamy, ponosi opłaty z tym związane. W kwietniu jego dochód stanowił 3099 zł. Czynsz za mieszkanie to kwota 450,00 zł; prąd, gaz, telefon 200 zł; ZUS 1100 zł; paliwo do samochodu 800,00 zł; amortyzacja samochodu 200,00 zł; ubezpieczenie OC, AC, NW i składka do korporacji 180,00 zł. W tym stanie faktycznym w ocenie odwołującego zasługuje on na zwolnienie z opłat.

Od decyzji organu pierwszej instancji odwołała się także I. Ł.-R. Przedmiotowej decyzji zarzuciła naruszenie art. 7 k.p.a. poprzez niedokładne wyjaśnienie stanu faktycznego, załatwienie sprawy bez uwzględnienia słusznego interesu strony, nie ustosunkowanie się do wszystkich zarzutów skarżącego i nie podanie przyczyn, z powodu których argumentom strony co do jej dochodów odmówiono wiarygodności; naruszenie art. 64 ustawy o pomocy społecznej poprzez jego niezastosowanie w sytuacji, gdy strona wykazała w toku środowiskowego wywiadu, że nie stać jej na poniesienie kosztów pobytu dziadka w DPS w P.; naruszenie art. 61 ustawy o pomocy społecznej poprzez nie odstąpienie od całkowitego zwolnienia strony z obowiązku ponoszenia opłat.

Odwołująca podała, że organ pierwszej instancji pobieżnie i ogólnikowo zbadał sytuację rodzinną i majątkową, co w konsekwencji spowodowało wydanie wadliwej decyzji. Organ nie przeprowadził wszechstronnej analizy sytuacji, nieprawidłowo zastosował przepisy prawa materialnego i procesowego. Strona podkreśliła, że w toku postępowania informowała o kosztach utrzymania, zobowiązaniu kredytowym w wysokości 2.500 zł, opłatach za ogrzewanie w wysokości 500,00 zł, podatku od nieruchomości 100 zł, kosztach leczenia bliskich 120 zł, opłatach za prąd, wywóz nieczystości, wodę, wywóz śmieci w łącznej wysokości 420 zł, media 200 zł, kosztach utrzymania i eksploatacji samochodów (które stanowią transport do pracy) 700 zł, ubezpieczeniu domu 50 zł. Średniomiesięczne stałe wydatki rodziny wynoszą ponad 4.500 zł. Ponadto I. Ł.-R. jest przewlekle chora na nadciśnienie i niedoczynność tarczycy, a jej mąż leczy się na cukrzycę, nadciśnienie oraz nerwicę. Oboje muszą być pod stałą kontrolą lekarzy. Ponoszą stałe, wysokie koszty zakupu lekarstw, wizyt lekarskich itp. Zdaniem strony, przy ustalaniu sytuacji materialnej winny być wzięte pod uwagę wszystkie aktualnie spłacane kredyty, bowiem zaciągając te zobowiązania nie liczono się z koniecznością partycypowania w utrzymaniu dziadka. I. Ł.-R. zaznaczyła, że organ pierwszej instancji nie dokonał wnikliwej oceny sytuacji majątkowej beneficjenta pomocy społecznej – W. K.. Wiadomym jest, że dziadkowi przysługuje udział (1/2) w prawie własności nieruchomości, a w decyzji brakuje odniesienia do powyższej kwestii, możliwości osiągania pożytków z nieruchomości, które przeznaczone zostałyby na opłacenie pobytu w DPS. Odwołująca wniosła o zawieszenie rygoru natychmiastowej wykonalności decyzji, gdyż jej sytuacja finansowa nie umożliwia ponoszenia bieżących kosztów utrzymania dziadka w DPS.

W ocenie organu odwoławczego z akt sprawy wynika, że decyzją z dnia 16 lutego 2015 r., nr [...] W. K. został skierowany do Domu Pomocy Społecznej w P., a decyzją z dnia 17 lutego 2015 r., nr [...] został umieszczony z dniem 17 lutego 2015 r. w DPS w P.

W dniu 28 kwietnia 2015 r. organ pierwszej instancji wydał decyzję nr [...], w której ustalił odpłatność za pobyt W. K. w Domu Pomocy Społecznej w P.

Organ odwoławczy wskazał dalej, że stosownie do treści art. 60 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny do wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania. Średni miesięczny koszt utrzymania mieszkańca:

w domu pomocy społecznej o zasięgu gminnym - ustala wójt (burmistrz, prezydent miasta) i ogłasza w wojewódzkim dzienniku urzędowym, nie później niż do dnia 31 marca każdego roku;

w domu pomocy społecznej o zasięgu powiatowym - ustala starosta i ogłasza w wojewódzkim dzienniku urzędowym, nie później niż do dnia 31 marca każdego roku;

w regionalnym domu pomocy społecznej - ustala marszałek województwa i ogłasza w wojewódzkim dzienniku urzędowym, nie później niż do dnia 31 marca każdego roku (ust 2 art 60)

Ogłoszenie, o którym mowa w ust. 2, stanowi podstawę do ustalenia odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej od następnego miesiąca przypadającego po miesiącu, w którym zostało opublikowane. Do tego czasu odpłatność za pobyt w domu pomocy społecznej ustala się na podstawie ogłoszenia z roku poprzedniego(ust. 4 art. 60).

Jak wskazał dalej organ odwoławczy, zgodnie z art. 61 ust. 1 pkt 1 - 3 ww. ustawy, obowiązani do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej są w kolejności:

mieszkaniec domu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka,

małżonek, zstępni przed wstępnymi,

gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej

- przy czym osoby i gmina określone w pkt 2 i 3 nie mają obowiązku wnoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec domu ponosi pełną odpłatność.

Opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wnoszą:

mieszkaniec domu, nie więcej jednak niż 70 % swojego dochodu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, nie więcej niż 70 % tego dochodu;

małżonek, zstępni przed wstępnymi - zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust. 2:

w przypadku osoby samotnie gospodarującej, jeżeli dochód jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, jednak kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% tego kryterium,

w przypadku osoby w rodzinie, jeżeli posiadany dochód na osobę jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, z tym że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie;

gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatami wnoszonymi przez osoby, o których mowa w pkt 1 i 2. (art. 61 ust. 2 ).

Zarządzeniem nr [...] Starosty z dnia 16 lutego 2015 r. (Dz. Urz. Województwa [...] poz. 665) ustalono miesięczny koszt utrzymania mieszkańca w Domu Pomocy Społecznej w P. w roku kalendarzowym 2015 w wysokości 3006,95 zł. Zarządzenie to weszło w życie z dniem 6 marca 2015 r., a więc stanowi podstawę do ustalenia odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej od następnego miesiąca przypadającego po miesiącu, w którym zostało opublikowane, czyli od kwietnia 2015 r.

Po przeprowadzeniu rodzinnych wywiadów środowiskowych, pismami z dnia 24 marca 2015

r. i 31 maja 2015r. organ I instancji przesłał do I. Ł.R. (wnuczki), W. K. (syna) i M. Ł. (córki) projekty umów w sprawie odpłatności za pobyt W.K. w Domu Pomocy Społecznej w P.

Wobec braku zgody w/w na taką treść umowy organ pierwszej instancji zwolnił córkę M. Ł. z obowiązku odpłatności z uwagi na wykazanie przez nią ponoszenia znacznych wydatków i leki i leczenie, nie uwzględnił natomiast wniosków W.K. i I. Ł.-R. Organ pierwszej instancji ustalił w decyzji miesięczną opłatę za pobyt W. K. w Domu Pomocy Społecznej w P. w wysokości łącznej 3006,95 i wskazał zasady ponoszenia tej opłaty przez zobowiązane podmioty od kwietnia 2015r. w następujący sposób: W. K. 70% swojego dochodu (świadczenie emerytalne z ZUS) t.j. 1460,85 zł; W. K. (syn) w wysokości 524,00 zł; I.Ł. – R. (wnuczka) w wysokości 841,16 zł; Gmina [...] w wysokości 180,94 zł.

Jednocześnie organ pierwszej instancji postanowił zwolnić M. Ł. (córkę) z obowiązku ponoszenia odpłatności za pobyt W. K. w DPS w P.

Ponadto mając na względzie ww. przepisy prawa ustalono, że wobec W. K.i I. Ł.-R. obowiązek wnoszenia opłaty powstaje od kwietnia 2015 r., natomiast odpłatność za pobyt od dnia umieszczenia w DPS w P. to jest od dnia 17 lutego 2015 r. do dnia 31 marca 2015 r. pokrywa W. K. w 70% swojego dochodu tj. 1460,85 zł; Gmina [...] w wysokości różnicy pomiędzy kosztem utrzymania w Domu Pomocy Społecznej w P., a opłatą wnoszoną przez W. K

Na podstawie zebranego w sprawie materiału dowodowego ustalono, że dochód mieszkańca domu W. K. nie wystarcza w pełni na pokrycie kosztów jego pobytu w placówce. Jednocześnie dochody zstępnych pozwalają na uzupełnienie tej kwoty, a pozostałe im po uwzględnieniu opłaty dochody nie są niższe niż 300% minimum dochodowego.

Jak wskazał dalej organ odwoławczy, pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny, a obowiązek wnoszenia opłaty przez konkretną osobę, czy osoby spośród kręgu podmiotów zobowiązanych na mocy art. 61 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 ustawy kreuje decyzja administracyjna o ustaleniu opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej przewidziana w art. 59 ust. 1. W sytuacji, gdy osoba umieszczona w domu pomocy społecznej nie jest w stanie ponosić kosztów pobytu w placówce, obowiązek wnoszenia opłat spoczywa na osobach wymienionych w art. 61 ust. 1, w ustalonej w tym przepisie kolejności. Z obowiązku tego zwolnieni są małżonek, zstępni i wstępni, których dochód nie przekracza 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie. Ponadto kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% tego kryterium (odpowiednio osoby samotnie gospodarującej lub osoby w rodzinie).

Ustawodawca uzależniając w art. 61 ust. 2 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej wysokość opłaty wnoszonej przez małżonka, zstępnych, bądź wstępnych mieszkańca domu pomocy społecznej od kryterium dochodowego, nie zawarł w ustawie o pomocy społecznej jakichkolwiek szczególnych przepisów dotyczących metod obliczania dochodu tych osób, co powoduje, iż także w stosunku do nich znajdzie zastosowanie art. 8 ust. ww. ustawy stanowiący, iż za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony.

Odnosząc się do zarzutów stron podniesionych w odwołaniach organ odwoławczy wyjaśnił, że katalog odliczeń od dochodu ma charakter zamknięty i nie może być powiększany o inne składniki niż te wymienione w art. 8 ust. 3, to jest miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych, składniki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach, kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób. Oznacza to, że przy obliczaniu dochodu rodziny czy dochodu osoby samotnie gospodarującej organ administracji nie jest władny uwzględniać kosztów ponoszonych przez rodzinę czy osobę i obniżać o nie osiągane dochody. Uprawnienie takie nie przysługuje organowi nawet wówczas, gdy ponoszone wydatki mają charakter stały (raty kredytu, czynsz, koszty dojazdu do pracy itp. obciążenia).

Na podstawie przeprowadzonych wywiadów środowiskowych organ pierwszej instancji ustalił, że dochód samotnie gospodarującego W. K. wynosi 3000 zł, natomiast kryterium dochodowe w jego przypadku to 542 zł. Zatem nie budzi wątpliwości, że dochód zobowiązanego do ponoszenia opłat W. K. jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, a po wniesieniu opłaty za pobyt ojca w domu pomocy społecznej w wysokości 524,00 zł, kwota jego dochodu nie będzie niższa niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej.

Natomiast dochód dwuosobowej rodziny I. Ł.-R. wynosi 6891,00 zł, a na osobę 3445,50 zł. Kryterium dochodowe na osobę w rodzinie to kwota 456 zł, zatem dochód zobowiązanej do ponoszenia opłat I. Ł.-R. jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, a po wniesieniu opłaty za pobyt dziadka w domu pomocy społecznej w wysokości 841,16 zł, kwota dochodu rodziny nie będzie niższa niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie.

Ustalony w niniejszej sprawie dochód osób zobowiązanych do ponoszenia opłat za pobyt członka rodziny w domu pomocy społecznej nie budzi zastrzeżeń odwołujących się stron, nie zgadzają się oni natomiast z nałożonym na nich obowiązkiem, powołując się na comiesięczne obciążenia z tytułu ponoszonych opłat czy rat kredytów. Odwołujący się twierdzą ponadto, że przy ustalaniu sytuacji materialnej przebywającego w domu pomocy społecznej W.K. organ nie wziął pod uwagę, iż przysługuje mu udział (1/2) w prawie własności nieruchomości, a w decyzji brakuje odniesienia do powyższej kwestii. Zdaniem stron istnieje zatem możliwości osiągania dochodu np. z tytułu najmu tej nieruchomości, który mógłby zostać przeznaczony na opłacenie pobytu w DPS.

Kolegium zauważyło ponadto, że katalog obciążeń pomniejszających dochód, jak i katalog przychodów odliczanych od dochodu jest na gruncie ustawy zamknięty. Ponadto zarzuty dotyczące możliwości uzyskania dochodu z wynajmu nieruchomości przez mieszkańca domu pomocy społecznej W.K. także nie mogą odnieść skutku w niniejszej sprawie, ponieważ dochód taki na chwilę obecną nie jest osiągany. Sytuacja materialna W. K. może natomiast się zmienić, gdyby faktycznie zaczął on osiągać dochody z najmu lub jakiekolwiek inne dochody i wtedy kwota wnoszonej przez niego opłaty z tytułu pobytu w domu pomocy społecznej uległaby zmianie.

Reasumując organ odwoławczy wskazał, że kwota odpłatności odwołujących się: W. K. oraz I. Ł. –R. za pobyt W. K. w Domu Pomocy Społecznej w P.ustalona została zgodnie z obowiązującymi w tym zakresie przepisami prawa, z zachowaniem wszystkich zasad i reguł w nich zawartych.

W skardze na ww. decyzję skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku I. Ł. – R. wniosła o jej uchylenie i przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania.

Wydanemu rozstrzygnięciu zarzucono:

naruszenie prawa procesowego, tj. art. 7 k.p.a, które miało wpływ na treść wydanej decyzji poprzez niedokładne wyjaśnienie stanu faktycznego, załatwienie sprawy bez uwzględnienia słusznego interesu strony postępowania, nie ustosunkowanie się do wszystkich zarzutów skarżącego i nie podanie przyczyn, z powodu których argumentom strony co do jej dochodów odmówiono wiarygodności,

naruszenie przepisu prawa materialnego, tj. art. 64 ustawy o pomocy społecznej poprzez jego niezastosowanie w sytuacji, gdy strona wykazała w toku środowiskowego wywiadu alimentacyjnego, że nie stać jej na poniesienie kosztów pobytu dziadka w Domu Pomocy Społecznej w P.,

naruszenie przepisu prawa materialnego, tj. art. 61 ustawy o pomocy społecznej poprzez nie odstąpienie od całkowitego zwolnienia strony z obowiązku ponoszenia kosztów pobytu jej dziadka w Domu Pomocy Społecznej w P.,

naruszenie przepisu prawa materialnego, tj. art. 103 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej poprzez nieuwzględnienie w wysokości opłat ponoszonych przez poszczególne osoby zobowiązane, że Ł. Ł.de facto został zwolniony od ponoszenia opłat.

W uzasadnieniu skargi ww. wskazała, że organy obu instancji przy rozpoznawaniu sprawy nieprawidłowo ustaliły sytuację majątkową skarżącej. Wywiady środowiskowe oraz analiza dokumentów przeprowadzone zostały w sposób powierzchowny, nieuwzględniający konkretnych uwarunkowań majątkowych. Ustalenia faktyczne odnoszące się do skarżącej (ustalenie, że skarżąca powinna ponosić koszty pobytu osoby bliskiej w DPS) nie znajdują się w aktach sprawy.

Organ pierwszej instancji w szczególności nie przeprowadził dogłębnej analizy sytuacji materialnej brata skarżącej – Ł. Ł., co doprowadziło do nieobciążenia go obowiązkiem uiszczenia opłaty, przy czym domniemać należy, że skoro Pan Ł. przebywa poza granicami kraju, to jego pobory są wyższe aniżeli przeciętne w Polsce. To z kolei obciążyło kosztami stronę skarżącą ponad miarę. Samorządowe Kolegium Odwoławcze powinno poddać tok rozumowania organu I instancji, ustalony stan faktyczny stosownemu rozważeniu. Nie można dopuścić do sytuacji, w której członkowie najbliższej rodziny osoby umieszczonej w DPS są obciążeni opłatami nieproporcjonalnie do swoich możliwości finansowych. Informację o pobycie brata skarżącej poza granicami kraju przekazała córka pensjonariusza DPS podczas wizyty w GOPS. Organ powinien był w takiej sytuacji podjąć odpowiednie działania z urzędu.

W ocenie skarżącej uzasadnienia decyzji organów obu instancji nie spełniają podstawowych norm w zakresie wskazania motywów rozstrzygnięcia. Zobowiązany winien mieć możliwość wcześniejszego zapoznania się z warunkami realizacji ciążącego na nim obowiązku. Przedstawienie odgórnie wyznaczonych norm i stawek odpłatności, bez wszechstronnego zbadania sytuacji poszczególnych osób zobowiązanych, było arbitralne i niezgodne z art. 7 k.p.a.

Kolejnym argumentem przemawiającym w ocenie skarżącej przeciwko obciążeniu członków rodziny obowiązkiem ponoszenia opłat za pobyt dziadka skarżącej w DPS jest niezgodne z zasadami współżycia społecznego postępowanie pensjonariusza gdy pozostawał w lepszej kondycji zdrowotnej. Dziadek uchylał się od płacenia alimentów na dzieci (odbywał nawet w związku z tym karę pozbawienia wolności), nie utrzymywał kontaktów z dziećmi od lat 60-tych do 90-tych a i później sporadycznie, dziadek porzucił babcię z dwójką małych dzieci (ok. 8-10 roku życia) z dnia na dzień. Ze skarżącą pensjonariusz utrzymywał sporadyczny kontakt w latach 90- tych. Dziadek nie kontaktuje się ze skarżącą od momentu umieszczenia w domu opieki - wszelkie kontakty wynikają z jej inicjatywy (wcześniej też się nie kontaktował poza lakonicznymi życzeniami na urodziny lub święta a i to nie zawsze).

Kwestią otwartą pozostaje również to, że pensjonariusz zawarł ponowny związek małżeński. Wobec powyższego powstały nowe więzy pokrewieństwa oraz powinowactwa. Organy obu instancji w żaden sposób nie odniosły się do tej kwestii w swoich decyzjach.

Skarżąca wskazała ponadto, że działania organu administracji publicznej pierwszej instancji pozostają w jawnej sprzeczności z innymi zasadami postępowania administracyjnego. W dniu 29 lipca 2015r. wydana została bowiem decyzja (znak sprawy [...]) rozstrzygająca kwestię ponoszenia opłat za pobyt w DPS. W ten sposób w obrocie prawnym funkcjonują dwie decyzje zobowiązujące skarżącą do spełnienia oznaczonych w nich świadczeń na rzecz DPS. Jest to sprzeczne m.in. z art. 16 § 1 k.p.a.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie nie znajdując podstaw do zmiany swojego wcześniejszego stanowiska.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Kontrola sądu administracyjnego, zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2014 r., poz. 1647) oraz art. 3 § 1 i 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. - dalej p.p.s.a.) ogranicza się do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Kontrola ta polega na badaniu, czy w toku rozpoznania sprawy organy administracji nie naruszyły prawa materialnego w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy i procesowego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy . Podkreślić trzeba, iż sąd administracyjny nie jest związany zarzutami ani wnioskami skargi i zawartą w skardze argumentacją. Obowiązany jest natomiast do oceny praworządności działań organów administracji w danej sprawie (art. 134 § 1 p.p.s.a.).

Rozpoznając sprawę w tak zakreślonej kognicji Sąd uznał, iż zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego oraz decyzja organu I instancji zostały wydane zarówno z naruszeniem przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, jak i z naruszeniem przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi).

Podstawowe znaczenie dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy ma wykładnia przepisów zawartych w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2015 r., poz. 163 ze zm.), a dotyczących zasad odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej, podmiotów zobowiązanych do ponoszenia tej odpłatności oraz trybu jej dochodzenia.

W myśl art. 60 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny do wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania.

Zgodnie z art. 59 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej organ gminy właściwej dla tej osoby w dniu jej kierowania do domu pomocy społecznej wydaje decyzję o skierowaniu do domu pomocy społecznej i decyzję ustalającą opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej.

Dalej art. 61 ust. 1 stanowi, iż obowiązani do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej są w kolejności:

1) mieszkaniec domu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka,

2) małżonek, zstępni przed wstępnymi,

3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej

- przy czym osoby i gmina określone w pkt 2 i 3 nie mają obowiązku wnoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec domu ponosi pełną odpłatność.

Art. 61 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej określa wysokość opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej wnoszonej przez poszczególne podmioty zobowiązane wskazując, iż opłatę tę wnoszą:

1) mieszkaniec domu, nie więcej jednak niż 70 % swojego dochodu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, nie więcej niż 70 % tego dochodu;

2) małżonek, zstępni przed wstępnymi - zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust. 2:

a) w przypadku osoby samotnie gospodarującej, jeżeli dochód jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, jednak kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% tego kryterium,

b) w przypadku osoby w rodzinie, jeżeli posiadany dochód na osobę jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, z tym że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie;

3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatami wnoszonymi przez osoby, o których mowa w pkt 1 i 2.

Nadto w ust. 3 tego samego artykułu ustawodawca wskazał, iż w przypadku niewywiązywania się osób, o których mowa w ust. 2 pkt 1, 2 i 2a, z obowiązku opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej, opłaty te zastępczo wnosi gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej. Gminie przysługuje prawo dochodzenia zwrotu poniesionych na ten cel wydatków.

Z kolei art. 64 ustawy o pomocy społecznej wskazuje na przesłanki zwolnienia częściowego lub całkowitego osób zobowiązanych do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej.

W myśl art. 103 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej kierownik ośrodka pomocy społecznej ustala w drodze umowy z małżonkiem, zstępnymi przed wstępnymi mieszkańca domu wysokość wnoszonej przez nich opłaty za pobyt tego mieszkańca w domu pomocy społecznej, biorąc pod uwagę wysokość dochodów i możliwości, przy czym opłata ta nie powinna być zwiększana w przypadku gdy jedna z osób jest zwalniana z odpłatności z mocy prawa lub z powodów, o których mowa w art. 64.

Wreszcie art. 104 ustawy o pomocy społecznej wskazuje, iż należności z tytułu opłat określonych przepisami ustawy podlegają ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (ust. 1), wysokość tych należności podlegających zwrotowi oraz terminy ich zwrotu ustala się w drodze decyzji administracyjnej (ust. 3), w przypadkach szczególnie uzasadnionych, zwłaszcza jeżeli żądanie z tytułu opłat określonych w ustawie stanowiłoby dla osoby zobowiązanej nadmierne obciążenie lub też niweczyłoby skutki udzielanej pomocy, właściwy organ, który wydał decyzję w sprawie zwrotu należności, o których mowa w ust. 1 może odstąpić od żądania takiego zwrotu, umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty (ust. 4).

W świetle powyższych regulacji nie ulega wątpliwości, iż przewidziany w art. 61 ust. 1 ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej obowiązek wnoszenia opłat za pobyt w domu pomocy społecznej musi być skonkretyzowany i zindywidualizowany w stosunku do każdej z osób, które miałyby takie opłaty ponosić. Co do zasady konkretyzacja taka powinna nastąpić w drodze decyzji wydanej na podstawie art. 59 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, a zastępcze ponoszenie opłat przez gminę, o którym mowa w art. 61 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej może mieć miejsce jedynie w sytuacji, w której osoby, na które obowiązek wnoszenia opłat został nałożony w drodze decyzji lub które podjęły się wnoszenia takiej opłaty na podstawi umowy, nie wywiązują się z tego obowiązku (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 czerwca 2010 r., sygn. I OSK 204/10, dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych).

Stosunek prawny polegający na udzieleniu świadczenia z pomocy społecznej, w tym także polegającego na skierowaniu do domu pomocy społecznej ma bowiem charakter publicznoprawny (administracyjny). Skierowanie do domu pomocy społecznej następuje w drodze decyzji administracyjnej. Decyzją również właściwy organ ustala opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej osoby skierowanej (art. 59 ust. 1). Decyzja o ustaleniu opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej indywidualizuje więc przewidziany w przepisach art. 60 ust. 1 oraz art. 61 ust. 1 i 2 obowiązek ponoszenia opłat za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej przez wymienione w tych przepisach osoby (podmioty). Adresatami decyzji ustalającej opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej są: osoba skierowana do domu pomocy społecznej, a także osoba (bądź osoby) z kręgu podmiotów wymienionych w art. 61 ust. 1 pkt 2 i 3, to jest małżonek, zstępni przed wstępnymi oraz gmina.

To w decyzji, o której mowa w art. 59 ust. 1, doznają konkretyzacji powołane przepisy ustawy poprzez: określenie kwoty opłaty za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej, wskazanie osoby (osób) zobowiązanych do jej ponoszenia z kręgu podmiotów wymienionych w ww. przepisach, ustalenie przypadających na nich kwot opłaty oraz ewentualne zwolnienie, stosownie do art. 64, w całości lub w części z ustalonej opłaty. Za przyjęciem powyższej wykładni przemawia sposób sformułowania przez ustawodawcę art. 59 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, w którym to przepisie mowa jest o dwóch odrębnych decyzjach, to jest decyzji o skierowaniu do domu pomocy społecznej oraz decyzji o ustaleniu opłaty z tytułu pobytu w domu pomocy społecznej, bez jakiegokolwiek ograniczenia zakresu tej decyzji na przykład wyłącznie do ustalenia opłaty przypadającej od osoby skierowanej do domu pomocy społecznej.

O takim zakresie decyzji ustalającej opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej świadczy także treść § 8 ust. 2 pkt 3 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 23 sierpnia 2012 r. w sprawie domów pomocy społecznej (Dz. U. z 2012r., poz. 964), w którym zawarto wymóg dołączenia do wniosku o skierowanie do domu pomocy społecznej oświadczenia o wysokości dochodów nie tylko osoby ubiegającej się o skierowanie, ale także jej małżonka, zstępnych przed wstępnymi. Są to dane niezbędne do wydania, na podstawie art. 59 ust. 1, decyzji o treści obejmującej opisany wyżej zakres rozstrzygnięcia.

Zauważyć także należy, iż ustawodawca uzależniając w art. 61 ust. 2 pkt 2 wysokość opłaty wnoszonej przez małżonka, zstępnych, bądź wstępnych mieszkańca domu pomocy społecznej od kryterium dochodowego nie zawarł w ustawie jakichkolwiek szczególnych przepisów dotyczących metod obliczania dochodu tych osób, co powoduje, iż także w stosunku do nich znajdzie zastosowanie art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej stanowiący, iż za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony.

Taki sposób obliczania dochodu osób obowiązanych do partycypowania w kosztach pobytu mieszkańca w domu pomocy społecznej wyraźnie wskazuje zaś na powiązanie ustalenia obowiązku wnoszenia opłat za pobyt w domu pomocy społecznej i wielkości tegoż obowiązku z datą skierowania danej osoby do domu pomocy społecznej, a nie z datą ewentualnego dochodzenia przez gminę roszczeń z tytułu zastępczego wnoszenia opłat za inne osoby.

Pogląd, że wynikające z art. 59 ust. 1 ustalenie opłaty w decyzji administracyjnej obejmuje obowiązek organu nie tylko określenia ogólnej kwoty opłaty miesięcznej, ale także osoby lub osób zobowiązanych do jej uiszczania prezentowany jest również w literaturze (zob. A. Prekurat, Ustawa o pomocy społecznej z komentarzem – cyt. za W. Maciejko i P. Zaborniak, Ustawa o pomocy społecznej. Komentarz, Warszawa 2008, s. 299).

W trakcie postępowania w przedmiocie ustalenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej prowadzonego na podstawie art. 59 ust. 1 ustawy organ administracji winien także rozpoznać wnioski o całkowite i częściowe zwolnienie z opłaty o jakich mowa w art. 64 ustawy o pomocy społecznej, gdyż ewentualne zwolnienie z całości lub części opłaty jednego bądź kilku podmiotów zobowiązanych może mieć wpływ na powstanie, względnie wielkość obowiązku uiszczenia opłaty ciążącego na pozostałych podmiotach zobowiązanych, w tym na gminie. Będzie także przesądzało o tym w jakiej wysokości zobowiązania ciążą na gminie na podstawie art. 61 ust. 2 pkt 3 i nie podlegają regresowi oraz jaka jest wielkość opłaty wnoszonej przez gminę zastępczo.

Podkreślić w tym miejscu trzeba, iż nie wszystkie opłaty wnoszone przez gminę, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej mogą być uznane za wnoszone zastępczo, co w konsekwencji jest źródłem regresu od innych podmiotów zobowiązanych.

Zobowiązanie gminy do wnoszenia opłat z tytułu skierowania jej mieszkańca do domu pomocy społecznej ma, co należy podkreślić, dwojaki charakter – wnoszenie opłat o jakich mowa w art. 61 ust. 2 pkt 3, to jest opłat w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatami wnoszonymi przez osoby zobowiązane (mieszkańca domu, małżonka, zstępnych i wstępnych) jest zadaniem własnym gminy i opłaty te nie podlegają następnie regresowi od innych podmiotów. Jednocześnie niezależnie od regulowania tych opłat gmina zobowiązana jest do wnoszenia zastępczo opłat, do wnoszenia, których zobowiązane są inne podmioty, które z tego obowiązku się nie wywiązują. Wyłącznie do tych opłat (wnoszonych przez gminę za inne podmioty zobowiązane) służy gminie roszczenie regresowe.

Dopiero zatem wydanie na podstawie art. 59 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej decyzji w przedmiocie ustalenia wysokości wnoszonej opłaty skierowanej do wszystkich występujących w realiach danej sprawy podmiotów zobowiązanych, w tym ewentualnie gminy o ile zaistnieje sytuacja określona w art. 61 ust. 2 pkt 3 ustawy pozwala na ustalenie wysokości własnego zobowiązania każdego z adresatów takiej decyzji, w tym również gminy i rodzi po stronie gminy obowiązek wnoszenia opłaty w części na nią przypadającej bądź jedynie zastępczego wnoszenia opłat w częściach przypadających na inne podmioty, które opłat tych nie wnoszą dobrowolnie.

Podkreślić w tym miejscu należy, iż art. 61 ust. 3 ustawy w żadnym razie nie modyfikuje stosunku publicznoprawnego jaki zachodzi między osobą zobowiązaną do uiszczania opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej, a podmiotem prowadzącym ten dom, a jedynie służy zapewnieniu bezpiecznego funkcjonowania poprzez płynne finansowanie domów pomocy społecznej. W następstwie wydania decyzji o ustaleniu opłaty z tytułu pobytu w domu pomocy społecznej powstaje bowiem po stronie wszystkich wskazanych w niej podmiotów obowiązek uiszczania przypadającej na nie, wskazanych w decyzji części opłaty, zaś art. 61 ust. 3 wprowadza jedynie szczególną regulację dotyczącą odpowiedzialności gminy w wypadku niewykonywania w tym zakresie obowiązków prawnych przez inne podmioty zobowiązane.

Po wydaniu odpowiedniej decyzji ustalającej opłatę i wskazania konkretnych podmiotów zobowiązanych do jej wnoszenia, powstaje dopiero możliwość zawarcia umowy o jakiej mowa w art. 103 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej. Zauważyć bowiem należy, iż umowa zawierana pomiędzy kierownikiem ośrodka pomocy społecznej a małżonkiem albo zstępnymi bądź wstępnymi mieszkańca domu pomocy społecznej, nie jest wyłącznym źródłem obowiązku ponoszenia opłat przez te osoby za pobyt w domu pomocy społecznej. Z samego brzmienia art. 103 ust. 2 wynika, że celem takiej umowy nie jest nawiązanie cywilnoprawnego stosunku zobowiązującego do ponoszenia opłat za pobyt w domu pomocy społecznej, ale ustalenie wysokości opłaty "wnoszonej" przez te osoby, a więc opłaty, której obowiązek ponoszenia został już ustalony. Podzielić należy wyrażane w orzecznictwie i piśmiennictwie poglądy, że zawarcie umowy przewidzianej w art. 103 ust. 2 ma na celu umożliwienie małżonkowi, zstępnym i wstępnym zadeklarowanie opłacania wyższej opłaty, aniżeli wynika to z przepisów o minimalnych obciążeniach z mocy art. 61 ust. 2 pkt 2 lit. a i b. W drodze umowy można dobrowolnie bowiem ukształtować ten obowiązek inaczej, na przykład w celu uniknięcia konieczności faktycznego ponoszenia tejże opłaty przez osoby zobowiązane w dalszej kolejności, w sytuacji gdy osoba zobowiązana w kolejności wcześniejszej nie posiada wprawdzie dochodów, wyłącznie do których odsyła art. 61 ust. 2 pkt 2, lecz dysponuje zgromadzonym uprzednio majątkiem pozwalającym na finansowanie pobytu współmałżonka w domu pomocy społecznej.

Chcąc dochodzić zwrotu opłat wnoszonych zastępczo a więc na podstawie art. 61 ust. 3 ( a nie na podstawie art. 61 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 61 ust. 2 pkt 3 ustawy), organ gminy winien wdrożyć odrębne postępowanie administracyjne i wydać na podstawie art. 104 ust. 1 i 3 nową decyzję administracyjną, ustalającą wysokość należności podlegających zwrotowi oraz terminy ich zwrotu, która to decyzja stanowić będzie tytuł egzekucyjny.

Podkreślić należy, iż dopiero poniesienie przez gminę opłat w sytuacji uchylania się osób zobowiązanych decyzją wydaną na podstawie art. 59 ust. 1 - od zawarcia lub wykonania umowy - o której mowa w art. 103 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, spowoduje konieczność wydania decyzji stanowiącej podstawę do prowadzenia egzekucji administracyjnej. Powyższe oznacza, iż niedopuszczalne jest wydawanie na podstawie art. 104 ust. 3 ustawy pomocy społecznej decyzji dotyczących zobowiązań, których termin płatności jeszcze nie zapadł i które wymagalne będą dopiero w przyszłości.

Na etapie orzekania o wysokości należności podlegającej zwrotowi z tytułu zastępczego uiszczenia jej przez gminę nie znajdzie przy tym zastosowania art. 64 ustawy o pomocy społecznej, albowiem przepis ten dotyczy zwolnienia od ponoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej, a nie obowiązku zwrotu opłaty zastępczo uiszczonej przez gminę, a więc takiej co do której ustalony został uprzednio obowiązek ponoszenia jej przez podmiot zobowiązany.

Na marginesie jedynie dodatkowo wskazać należy, odnosząc się całościowo do omawianej problematyki, że w postępowaniu prowadzonym na podstawie art. 104 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej może znaleźć zastosowanie przepis ust. 4 ww. artykułu określający przesłanki i tryb odstąpienia przez organ od żądania zwrotu uiszczonej zastępczo wymagalnej opłaty, względnie umorzenia, odroczenia terminu płatności lub rozłożenia na raty płatności uiszczonej zastępczo opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej.

Reasumując uznać należy, iż przysługujące gminie na mocy art. 61 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej, prawo dochodzenia zwrotu wydatków poniesionych na opłaty zastępcze realizowane jest w drodze postępowania administracyjnego, poprzez wydanie decyzji nakazującej zwrot sumy poniesionej tytułem opłaty wniesionej zastępczo, przy czym z regulacji art. 61 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej wynika logiczna konstatacja, iż aby mówić o opłatach zastępczych, ponoszonych w przypadku niewywiązywania się innych osób z obowiązku opłaty, musi być prawnie określony obowiązek opłaty obciążający inne osoby.

Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpatrywanej sprawy zauważyć należy, iż decyzją organu pierwszej instancji ustalono odpłatność za pobyt w domu pomocy społecznej W. K., obciążając nią W.K. w wys.70% dochodów, a także zstępnych: syna W. K., wnuczkę I. Ł. – R. oraz Gminę [...], wskazując ich konkretną kwotę. Z obowiązku ponoszenia opłaty zwolniono córkę M. Ł.. Nadto ustalono odpłatność w okresie od 17.02.2015r. do 31.03.2015r. obciążając nią pensjonariusza i Gminę [...]. Organ odwoławczy utrzymując w mocy powyższą decyzję uznał, że nie narusza ona prawa.

Sąd takiego stanowiska nie podziela.

Na wstępie wskazać należy, że analiza wcześniejszych rozważań wskazuje , że decyzje organów naruszają zarówno prawo materialne jak i procesowe. Przede wszystkim jak wynika z akt, krąg podmiotów zobowiązanych w sprawie jest szerszy. Zstępnymi bowiem zobowiązanymi na podstawie ustawy są oprócz syna uczestnika postępowania i skarżącej, jego córka a także jego dwaj wnukowie tj. Ł. Ł. oraz P.K. O ile w stosunku do P. K. organ poczynił ustalenia w myśl, których uznał, że nie jest on zobowiązany do ponoszenia odpłatności albowiem sam nie uzyskuje żadnego dochodu, to już wobec Ł. Ł.o ustaleń takich całkowicie brak. Stwierdzenie o niemożności ustalenia miejsca pobytu, zawarte w uzasadnieniu decyzji, uznać należy za całkowicie dowolne w świetle oświadczenia skarżącej, że jeśli będzie taka potrzeba może ona ustalić miejsce pobytu współzobowiązanego. Niezależnie od tego należy mieć na uwadze, że obowiązkiem organu wynikającym z zasady prawdy obiektywnej jest skorzystanie przy ustalaniu wysokości dochodów osób obowiązanych do wnoszenia opłaty za pobyt członków ich rodziny w domu pomocy społecznej, jak i członków ich rodzin (w rozumieniu art. 6 pkt 14 ustawy o pomocy społecznej) także z innych środków dowodowych niż informacje i dokumenty przekazywane przez strony, w tym w szczególności z możliwości jakie organom tym daje przepis art. 299 § 3 pkt 10 ustawy Ordynacja podatkowa, zgodnie z którym organy podatkowe udostępniają informacje zawarte w aktach spraw podatkowych ośrodkom pomocy społecznej i powiatowym centrom pomocy rodzinie w zakresie prowadzonych postępowań o świadczenia z pomocy społecznej.

Dokonane przez organ wyliczenia obciążeń poszczególnych osób pozostają również zupełnie nieczytelne dlatego kontrola ich prawidłowości pozostaje poza możliwością Sądu. Jak wyżej wskazano, w przypadku osoby zwolnionej z obowiązku ponoszenia opłaty, aktualny pozostaje obowiązek wyliczenia przypadającej na tę osobę części opłaty (art.61 ust.2 pkt 3). Co do tej części bowiem na gminie spoczywa obowiązek wyrównania różnicy i w tej części gminie nie przysługuje roszczenie regresowe od pozostałych zobowiązanych ani zobowiązanie pozostałych podmiotów nie może być zwiększone o tę część (art.103 ust.2). Sytuacja ta dotyczy również zwolnionego od odpłatności z mocy prawa P. K. Innymi słowy rzeczą organu jest ustalenie opłaty pozostającej do zapłaty po odjęciu od średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca w Domu Pomocy Społecznej w P. (art. 60 ust.2 pkt 1) kwoty 70% dochodu mieszkańca domu a następnie ustalenie wysokości opłat przypadających na poszczególnych zobowiązanych (ze wskazaniem jej wysokości przypadającej na osobę zwolnioną na podstawie art.64 ale też uwzględnienie faktu, iż w kręgu osób zobowiązanych z ustawy jest osoba zwolniona z opłaty z mocy prawa na podstawie art.61 ust.2 pkt 2 lit. a i b ustawy).

Wskazane wyżej naruszenia procedury administracyjnej tj. wadliwie ustalony stan faktyczny sprawy doprowadziły do naruszenia przez organy wskazanych w podstawie prawnej decyzji przepisów prawa materialnego.

Niejako na marginesie powyższych rozważań i celem wszechstronnego wyjaśnienia sprawy zwrócić należy uwagę, iż o ile przedmiotem postępowania prowadzonego na podstawie art. 104 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej jest ustalenie obowiązku zwrotu opłat zastępczo ponoszonych przez gminę i adresatem tej decyzji jest wyłącznie podmiot w stosunku do, którego uprzednio ustalono obowiązek ponoszenia tego rodzaju opłat, to w przypadku postępowania prowadzonego na podstawie art. 59 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej w sprawie ustalenia obowiązku ponoszenia opłat za pobyt w domu pomocy społecznej jest ustalenie osób zobowiązanych oraz kwot opłaty obciążających te podmioty. W tym zakresie organ administracji zobowiązany jest rozstrzygnąć o przedmiocie sprawy w całości, po wyjaśnieniu stanu faktycznego zgodnie z art. 7 i 77 k.p.a. - zatem nie jest dopuszczalne arbitralne wybieranie adresata tego rodzaju decyzji przez organ z kręgu osób wymienionych w art. 61 ust. 2 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej. Organ ten ma bowiem obowiązek zbadania przesłanek ponoszenia ciężaru opłat za pobyt w domu pomocy społecznej przez wszystkie osoby z danego kręgu zobowiązanych, a następnie rozstrzygnięcia sprawy w drodze decyzji co do całości opłat i co do wszystkich osób zobowiązanych. Nie ma bowiem wątpliwości, że spełnienie przesłanek umożliwiających obciążenie mieszkańca domu pomocy społecznej, względnie osób z kolejnych kręgów osób zobowiązanych określonych w art. 61 ust. 1 pkt 2 kosztami pobytu w domu pomocy społecznej w całości bądź w określonej części wpłynąć może na powstanie i wielkość tego obowiązku odnośnie zobowiązanych z tego samego lub z kolejnego kręgu.

W tej sytuacji Sąd, stwierdzając naruszenie prawa procesowego jak i materialnego, uchylił decyzje organów obu instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) w zw. z art. 135 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organy będą miały na uwadze powyższe wskazania jak też zaistnienie po wydaniu zaskarżonych decyzji istotnej okoliczności faktycznej jaką jest zgon W. K. w dniu 26 października 2015r.