Postanowienie WSA w Gliwicach, sygn. akt III SA/Gl 1218/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2015-11-06 00:00:00+01:00 ()
Symbol z opisem: 6111 Podatek akcyzowy
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Odmówiono przyznania prawa pomocy
Powołane przepisy: article: art. 260 w zw. z art. 245 par. 3 oraz art. 246 par. 2 pkt 2
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym Przewodniczący Sędzia NSA Krzysztof Wujek po rozpoznaniu w dniu 6 listopada 2015 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi "A" Sp. z o.o. w T. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego w zakresie wniosku o przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy.


UZASADNIENIE

Wnioskiem z [...]r., nadesłanym do tut. Sądu w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia należnego od wniesionej skargi wpisu sądowego w kwocie [...]zł, skarżąca Spółka działająca przy pomocy fachowego pełnomocnika domagała się zwolnienia z kosztów sądowych (vide: treść pisma z dnia [...]r. precyzującego zakres zgłoszonego żądania).

W jego uzasadnieniu wskazała, że do roku [...] zajmowała się [...]. Obecnie nie prowadzi już działalności gospodarczej. Nie uzyskuje żadnych przychodów. Nie dysponuje żadnym majątkiem. Dlatego za ostatni rok obrotowy nie składała sprawozdania finansowego. Wprawdzie jej kapitał zakładowy wynosi [...]zł, niemniej jednak stan jej rachunków bankowych na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku wynosił [...]zł. A ponieważ równolegle z niniejszą sprawą toczy się jeszcze [...] innych postępowań, nie jest w stanie partycypować w kosztach postępowania. Tym bardziej, że ostatnie operacje bankowe Spółka odnotowała w [...] r. i były to zajęcia egzekucyjne minimalnych kwot. Według danych wynikających z rejestru przedsiębiorców ostatnie sprawozdanie finansowe obejmowało rok [...]. Spółka nie znajduje się w upadłości lub likwidacji. Ponieważ ubiegała się już o przyznanie prawa pomocy jej sytuacja finansowa była weryfikowana. Od tamtego czasu nie uległa ona zmianie (vide: pismo pełnomocnika z [...] r. stanowiące odpowiedź na wezwanie do uzupełnienia podanych w treści formularza danych).

Mając na uwadze podane wyżej okoliczności referendarz sądowy postanowieniem z dnia [...] r. odmówił skarżącej Spółce przyznania prawa pomocy. W jego motywach wskazał, że dopóki strona nie nadeśle stosownych dokumentów źródłowych potwierdzających jej aktualną sytuację finansową w postaci chociażby zaświadczenia wystawionego przez naczelnika właściwego urzędu skarbowego, którego zamiar nadesłania zasygnalizowano w piśmie pełnomocnika z dnia [...]r., a które de facto nie zostało do akt przedłożone, jej wniosek nie będzie zasługiwał na uwzględnienie.

Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem pełnomocnik Spółki złożył stosowny środek zaskarżenia to jest sprzeciw, w którym powołał się na przedstawione w treści urzędowego formularza okoliczności, które jego zdaniem w sposób jednoznaczny potwierdzały, że skarżąca Spółka nie jest w stanie partycypować w kosztach niniejszego postępowania. Tym bardziej, że na podstawie tych samych danych referendarz sądowy zwolnił Spółkę od kosztów w sprawach o sygn. III SA/Gl od 1876/13 do 1895/13, a dane te od tamtego czasu nie uległy zmianie. Skarżąca nadal nie prowadzi działalności gospodarczej, nie uzyskuje żadnych przychodów, nie posiada jakichkolwiek środków na rachunkach bankowych, a zatem nie ma możliwości przedłożenia aktualnych kopii deklaracji podatkowych czy innych dokumentów źródłowych. Natomiast odmawiając jej przyznania prawa pomocy nigdy nie będzie miała możliwości zweryfikowania przed Sądem słuszności zaskarżonych decyzji, co stanowi naruszenie podstawowej zasady postępowania jaką jest prawo do sądu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje.

W pierwszej kolejności wyjaśnić należy, że 15 sierpnia 2015 r. weszła w życie ustawa z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2015, poz. 658 – dalej jako ustawa nowelizująca). Zgodnie z art. 2 tej ustawy do postępowań wszczętych przed dniem jej wejścia w życie stosuje się przepisy ustawy nowelizującej w brzmieniu nadanym przez art. 1 pkt 2-8, pkt 10-14, pkt 19-32, pkt 34-39, pkt 41-47, pkt 51, pkt 52, pkt 55, pkt 57, pkt 58, pkt 60-69, pkt 71, pkt 72 i pkt 74-81. Natomiast w pozostałym zakresie do tych postępowań stosuje się przepisy ustawy nowelizowanej w brzmieniu dotychczasowym. To oznacza, że w rozpoznawanej sprawie ma zastosowanie art. 260 ustawy p.p.s.a. w brzmieniu sprzed nowelizacji, zgodnie z którym w razie wniesienia sprzeciwu, jeśli nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Sąd rozstrzyga ją w drodze postanowienia, na które przysługuje zażalenie. Należy zauważyć, że przepis ten nie daje Sądowi uprawnienia do merytorycznego rozpoznania zasadności sprzeciwu. Skutkiem prawidłowo wniesionego sprzeciwu jest bowiem utrata mocy wiążącej orzeczenia referendarskiego z mocy samej ustawy i przejście sprawy będącej jego przedmiotem do właściwości sądu. A zatem już samo wniesienie sprzeciwu, powoduje utratę mocy wiążącej postanowienia wydanego przez referendarza sądowego. W takiej sytuacji sąd rozpatruje złożony w sprawie wniosek, w tym wypadku wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. Powyższe sprowadza się do ustalenia, czy spełniona została określona w art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm. - zwanej dalej w skrócie "p.p.s.a.") przesłanka przyznania prawa pomocy czy też nie. Stosownie do jego brzmienia osobie prawnej lub innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym - obejmującym zgodnie z art. 245 § 3 tej ustawy zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmującym tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego – gdy ta wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania.

Użyte w art. 246 § 2 pkt 2 ustawy p.p.s.a. pojęcie "wykazać" należy rozumieć jako udowodnić, przedstawić w sposób przekonywujący, pokazać, unaocznić. Odnosi się ono do wnioskodawcy, co oznacza, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, że zachodzą przesłanki przemawiające na rzecz przyznania prawa pomocy ciąży bezpośrednio na stronie, a nie na rozpoznającym wniosek. Ma ona istotne znaczenie w sprawie, albowiem pozwala wyjaśnić wątpliwości co do wiarygodności składanych w treści wniosku oświadczeń.

Tymczasem w rozpoznawanej sprawie skarżąca Spółka uchyliła się od wykonania wezwania z dnia [...]r. i mimo stosownych zapewnień w tym zakresie nie przedłożyła żadnej dokumentacji źródłowej potwierdzającej jej aktualną sytuację finansową, choć zarządzeniami z dnia [...]r. i [...]r. referendarz sądowy wstrzymał się z rozpoznaniem złożonego wniosku oczekując na aktualne zaświadczenie wystawione przez naczelnika właściwego urzędu skarbowego, którego zamiar nadesłania strona zasygnalizowała w piśmie pełnomocnika z dnia [...]r. Ponieważ nie zostało ono nadesłane również na etapie złożonego sprzeciwu Sąd w składzie tu orzekającym uznał, że zawarte w treści urzędowego formularza dane jako nie poparte żadnym dokumentem źródłowym nie mogły zostać uznane za wystarczające do uwzględnienia złożonego wniosku. Orzekanie na podstawie nieaktualnych lub niekompletnych danych nie jest przecież możliwe ani dopuszczalne. Dlatego też dołączone do innych spraw zawisłych w tut. Sądzie dokumenty źródłowe pochodzące z lat wcześniejszych nie mogły być brane pod uwagę. Ich wartość dowodowa nie może mieć bowiem znaczenia przesądzającego. Tym bardziej, że rozstrzygnięcie referendarza sądowego w sprawach o sygn. III SA/Gl od 1876/13 do 1895/13 wydano 27 i 28 lutego 2014 r. na podstawie przedłożonych do akt dokumentów źródłowych. Z ich treści ustalono, że od [...] r. Spółka nie składała zeznań podatkowych CIT-8 o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) jak również deklaracji podatkowych VAT-7, PIT-4R oraz informacji PIT-11. Ostatnie dokumenty wymiarowe w postaci CIT-8, PCC-1 oraz PIT-11 składała za rok [...], natomiast PIT-4 wypełniała jedynie do [...]r., a deklaracje VAT-7 i CIT-2 do [...]r. Powyższe informacje pochodziły jednak z zaświadczenia Naczelnika Urzędu Skarbowego w T., które wydano [...]r. (vide: akta o sygn. III SA/Gl 1876/13) oraz z pisma wystawionego przez Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w S., które wydano [...]r., a które dołączone było do akt o sygn. III SA/Gl 1415/10. Natomiast w rozpoznawanej sprawie aktualne zaświadczenie w tym zakresie nie zostało nadesłane. Nie podano również przyczyn, dla których odstąpiono od zamiaru jego przedłożenia, który sygnalizowano w piśmie pełnomocnika z dnia [...]r. W tej sytuacji nie sposób było uznać jakoby skarżąca Spółka wykazała, że zasługuje na przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie. Fakt, że w innych sprawach o sygn. III SA/Gl od 1876/13 do 1895/13 zwolniono ją od kosztów sądowych nie może mieć charakteru przesądzającego czy wręcz wiążącego przy rozpoznawaniu kolejnych wniosków Spółki. Nie zwalnia też z obowiązku wnikliwej oceny podanych w tej chwili danych w kontekście z art. 246 § 2 pkt 2 ustawy p.p.s.a. (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 maja 2010 r., sygn. akt II FZ 255/10 oraz z dnia 27 września 2012 r., sygn. akt II FZ 804/12, publ. na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Wobec powyższego przyjąć należało, że dopóki strona nie nadeśle żądanych dokumentów źródłowych potwierdzających jej obecną sytuację finansową w postaci chociażby aktualnego zaświadczenia wystawionego przez naczelnika właściwego urzędu skarbowego dotyczącego rozliczeń podatkowych jej wniosek nie będzie zasługiwał na uwzględnienie. Treść art. 255 ustawy p.p.s.a. nie pozostawia wszakże wątpliwości co do tego, że od stron ubiegających się o przyznanie prawa pomocy oczekuje się aktywnej postawy procesowej przejawiającej się w dostarczaniu wszelkich żądanych dokumentów w oparciu o które ma zostać poddana analizie ich kondycja finansowa i możliwości płatnicze, albowiem uprawdopodobnienie okoliczności przemawiających za uwzględnieniem złożonego wniosku nie oznacza gołosłownego stwierdzenia przez podmiot na nie się powołujący, że te istnieją. Dlatego treść dołączonego do akt pisma pełnomocnika z dnia [...] r. nie mogła być uznana za wystarczającą do uwzględnienia złożonego wniosku. Nie została ona podobnie jak zawarte w treści urzędowego formularza informacje poparte żadnym dokumentem źródłowym, o który wzywano. Wobec powyższego w ślad za Naczelnym Sądem Administracyjnym powtórzyć należy, że prawo do sądu nie ma charakteru absolutnego i może być przedmiotem uzasadnionych prawnie ograniczeń, gdyż to sprawą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy (vide: postanowienia NSA z dnia 15 marca 2006 r. sygn. akt II OZ 258/06 oraz z dnia 31 marca 2005 r. sygn. akt I FZ 63/05 publik. na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W przypadku bowiem, gdy dostęp jednostki do sądu jest ograniczony, czy to przez działanie prawa, czy faktycznie, ograniczenie tego prawa nie będzie sprzeczne z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji RP oraz art. 6 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 r. (Dz. U. z 1993 r., nr 61, poz. 284 ze zm.), gdy ograniczenie dostępu do sądu nie narusza samej istoty tego prawa i gdy zmierza do realizacji uzasadnionego prawnie celu oraz gdy zachowana została rozsądna relacja proporcjonalności pomiędzy stosowanymi środkami a celem do realizacji którego stosowne środki zmierzały. Stąd ograniczona ilość funduszy publicznych dostępna na udzielenie prawa pomocy sprawia, że koniecznością systemu wymiary sprawiedliwości jest przyjęcie procedury selekcji, a sposób, w jaki ta procedura funkcjonuje w poszczególnych sprawach, winien być pozbawiony arbitralności lub dysproporcjonalności i nie powinien rzutować na istotę prawa dostępu do sądu (tak postanowienia NSA z dnia 26 lipca 2007 r. sygn. akt I OZ 559/07, z dnia 17 marca 2009 r. sygn. akt II Oz 243/09, z dnia 30 września 209 r. sygn. akt II OZ 801/09 publik. na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Orzekając zatem w zakresie przyznania prawa pomocy, powinnością Sądu jest wyważenie zarówno interesu Państwa, a więc ogółu obywateli, jak i strony skarżącego (vide: postanowienie WSA we Wrocławiu z dnia 6 października 2008 r., sygn. akt I SA/Wr 559/08, LEX nr 507298).

Ponieważ w rozpoznawanej sprawie to skarżąca Spółka uchyliła się od przedłożenia aktualnego zaświadczenia wystawionego przez naczelnika właściwego urzędu skarbowego, twierdzenie jakoby poprzez odmowę przyznania jej prawa pomocy pozbawiono ją dostępu do niezawisłego i bezstronnego sądu nie zasługiwało na uwzględnienie. Tym bardziej, że oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy nie tworzy powagi rzeczy osądzonej i nie uniemożliwia ponowienia wniosku, albowiem według art. 165 ustawy p.p.s.a. tego rodzaju postanowienia mogą być zmieniane lub uchylane w każdym czasie w razie zmiany okoliczności, a taką z pewnością będzie dołączenie do akt aktualnego zaświadczenia wystawionego przez naczelnika właściwego urzędu skarbowego potwierdzającego, że Spółka od [...] r. do nadal nie rozlicza się z urzędem, tj. nie składa zeznań podatkowych CIT-8, deklaracji podatkowych VAT-7, PIT-4R oraz informacji PIT-11.

Wobec powyższego, Sąd w składzie tu orzekającym, na podstawie art. 245 § 3 i art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowił jak w sentencji.