Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 58/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2011-06-28 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6290 Reforma rolna
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję w części
Powołane przepisy: article: art. 1 par. 1-2
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1269
law: Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych.
article: art. 3 par. 2 pkt 1, art. 145 ust. 1 lit. c, art. 152, art. 151
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 7, art. 15, art. 77 par. 1, art. 80, art. 107 par. 3, art. 156 par. 1-2
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 31 ust. 1, art. 32 ust. 1
journal: Dz.U. 2009 nr 92 poz 753
law: Ustawa z dnia 23 stycznia 2009 r. o zmianie niektórych ustaw w związku ze zmianami w organizacji i podziale zadań administracji publicznej w  województwie

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Teresa Zyglewska, Sędziowie Sędzia WSA Małgorzata Małaszewska-Litwiniec, Sędzia WSA Tomasz Wykowski (spr.), Protokolant sekr. sąd. Agnieszka Olszewska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 czerwca 2011 r. sprawy ze skarg Z. z siedzibą K. w M. oraz Województwa [...] na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] listopada 2010 r. nr [...] w przedmiocie reformy rolnej 1. uchyla zaskarżoną decyzję w pkt 4; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w zakresie wskazanym w pkt 1 niniejszego wyroku do czasu jego uprawomocnienia się; 3. oddala skargę Województwa [...].


UZASADNIENIE

IV SA/Wa 58/11

UZASADNIENIE

I. Zaskarżoną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie (dalej "Sądu") decyzją z dnia [...] listopada 2010 r. nr [...] Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi (dalej "Minister"), po rozpatrzeniu ponownie na wniosek Województwa [...] (dalej "Województwa") sprawy zakończonej decyzją Ministra z dnia [...] czerwca 2010 r. nr [...]:

1) uchylił własną decyzję z dnia [...] czerwca 2010 r.;

2) uchylił własną decyzję z dnia [...] stycznia 2010 r. nr [...];

3) uchylił własną decyzję z dnia [...] lipca 2003 r. nr [...];

4) odmówił stwierdzenia nieważności orzeczenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia [...] sierpnia 1949 r. nr [...] w punkcie pierwszym, w którym uchylono z urzędu orzeczenie Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia [...] maja 1945 r. i z czerwca 1945 r. nr [...],

5) stwierdził nieważność orzeczenia Ministra Rolnictwa z dnia [...] sierpnia 1949 r. nr [...] w punkcie drugim, w którym stwierdzono, że nieruchomości ziemskie N., Z. i K. oraz dóbr pod nazwą M. z tartakiem i gruntami leżącymi w Z. podpadają pod działanie dekretu z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.

II. Zaskarżona decyzja Ministra z dnia [...] listopada 2010 r. zapadła w następującym stanie faktycznym:

1. Orzeczeniem z dnia [...] maja 1945 r. i czerwca 1945 r. nr [...] (zwanym dalej łącznie: "orzeczeniem z 1945 r.") Minister Rolnictwa i Reform Rolnych (dalej "MriRR") wyłączył majątki N. i Z. w powiecie [...], stanowiące własność Towarzystwa [...] (dalej "Towarzystwa") spod przejęcia na cele reformy rolnej, uznając że należą one do Kościoła Katolickiego.

2. Orzeczeniem z dnia [...] sierpnia 1949 r. Nr [...] (dalej "orzeczeniem z 1949 r.") MRiRR: (1) uchylił orzeczenie z 1945 r., (2) na podstawie art.2 ust.1 pkt e dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz.U. z 1945 r. Nr 3, poz.13), dalej "dekretu", orzekł o przejściu majątku na własność Państwa.

Uzasadniając stwierdzenie przejścia majątku na własność Państwa, organ stwierdził, że stanowił on własność świeckiego stowarzyszenia, nie zaś Kościoła Katolickiego (dalej "Kościoła").

3. W dniu [...] kwietnia 2001 r. Zgromadzenie M. (dalej "skarżący"), reprezentowane przez K. wniosło o stwierdzenie nieważności orzeczenia z 1949 r., podnosząc, że w orzeczeniu tym wadliwie przyjęto, że mienie Towarzystwa nie stanowiło mienia Kościoła.

4. Decyzją z dnia [...] lipca 2003 r. nr [...] Minister odmówił wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia z 1949 r., uznając że nie ma podstaw do przyjęcia, że przejęcie nieruchomości wskazanych w orzeczeniu z 1949 r. nastąpiło z rażącym naruszeniem prawa.

5. Skarżący wniósł do Ministra o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją tego organu z dnia [...] lipca 2003 r..

6. Decyzją z dnia [...] stycznia 2010 r. Minister: (1) uchylił w całości własną decyzję z dnia [...] lipca 2003 r., (2) stwierdził nieważność orzeczenia z 1949 r.

7. Postanowieniem z dnia [...] marca 2010 r. Minister wznowił na wniosek Województwa postępowanie w sprawie zakończonej decyzją z dnia [...] stycznia 2010 r. w związku z zajściem przesłanki wskazanej w art.145§1 pkt 4 k.p.a.

8. Decyzją z dnia [...] czerwca 2010 r. Minister stwierdził, że jego decyzja z dnia [...] stycznia 2010 r. została wydana z naruszeniem prawa, jednocześnie odmawiając jej uchylenia, ponieważ w wyniku wznowienia postępowania mogłaby zapaść wyłącznie decyzja odpowiadająca w swej istocie decyzji dotychczasowej.

9. Województwo wniosło do Ministra o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją tego organu z dnia [...] czerwca 2010 r., podnosząc że nieruchomości objęte orzeczeniem z 1949 r. nie stanowiły mienia Kościoła, w związku z czym podlegały przejęciu na podstawie dekretu. Ponadto w sprawie zaszły nieodwracalne skautki prawne, co w myśl art.156§2 k.p.a. uniemożliwia stwierdzenie nieważności orzeczenia z 1949 r.

III. Zaskarżoną obecnie decyzją z dnia [...] listopada 2010 r. Minister orzekł, jak wskazano na wstępie.

Uzasadniając rozstrzygnięcie, organ wskazał, co następuje:

1. Orzeczenie z 1949 r. wydane zostało na podstawie art.2 ust.1 lit. e dekretu oraz na podstawie art.101 ust.1 lit.b rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnym (Dz.U. Nr 36, poz.341). dalej "rozporządzenia z 1928 r.".

2. Uchylenie orzeczenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z 1945 r. było zasadne, albowiem wydano je z naruszeniem przepisów o właściwości. Orzekanie w sprawach o stwierdzenie, czy dana nieruchomość przeszła z mocy prawa na rzecz Skarbu Państwa należało bowiem do wyłącznej właściwości wojewódzkich urzędów ziemskich (§5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej - Dz.U. Nr 10, poz.51 z późn. zm. - dalej "rozporządzenia z 1945 r.").

3. Trafnie również uznano w orzeczeniu z 1949 r., że majątek objęty orzeczeniem z 1945 r. stanowił mienie świeckiej osoby prawnej, tj. Towarzystwa działającego na postawie statutu zatwierdzonego przez [...] Urząd Wojewódzki z dnia [...] kwietnia 1932 r. nr [...].

4. Punkt drugi orzeczenia z 1949 r. (orzeczenie w sprawie przejścia własności nieruchomości na Skarb Państwa) został natomiast wydany z rażącym naruszeniem prawa. Wynika to z faktu, że po pierwsze, art.101 ust.1 lit.b nie stanowił upoważnienia do merytorycznego orzekania w powyższym zakresie, a po drugie, orzekanie przez MRiRR w trybie przewidzianym z §5 rozporządzenia z 1945 r. było niedopuszczalne z racji tego, że kompetencja w tym zakresie należała wyłącznej właściwości wojewódzkich urzędów ziemskich.

5. Stwierdzeniu nieważności punktu drugiego orzeczenia z 1949 r. nie stoją na przeszkodzie nieodwracalne skutki prawne wywołane stwierdzeniem w tym punkcie przejścia nieruchomości na własność Państwa. Skutków takich nie można bowiem utożsamiać ze skutkami późniejszych zdarzeń prawnych, których przedmiotem były nieruchomości objęte orzeczeniem z 1949 r. (przeniesienie prawa własności, ustanowienie użytkowania wieczystego).

IV. Zgromadzenie wniosło do Sądu skargę na decyzję Ministra z dnia [...] listopada 2010 r. w części objętej pkt 4 tego aktu (odmowa stwierdzenia nieważności orzeczenia z 1949 r. w punkcie pierwszym).

Uzasadniając skargę Zgromadzenie podniosło, że w postępowaniu o stwierdzenie nieważności orzeczenia z 1949 r. wadliwie przyjęto, że Towarzystwo nie wchodziło w skład struktury organizacyjnej Kościoła, a było wyłącznie świecką osobą prawną. Do skargi załączono szereg dokumentów dotyczących statusu prawnego Towarzystwa.

V. Województwo wniosło do Sądu skargę na decyzję Ministra z dnia [...] listopada 2010 r. w całości, wnosząc jednakże wyłącznie o uchylenie punktu 5 tego aktu (stwierdzenie nieważności orzeczenia z 1949 r. w punkcie drugim).

Uzasadniając skargę Województwo podtrzymało stanowisko zajmowane w postępowaniu administracyjnym, że punkt drugi orzeczenia z 1949 r. wywołał nieodwracalne skutki prawne, co stanowi przeszkodę do stwierdzenia jego nieważności. Skutkiem tym jest nabycie przez Województwo z mocy prawa z dniem [...] sierpnia 2009 r. własności części mienia objętego orzeczeniem z 1949 r. Jednocześnie samorządowa osoba prawna, jaką jest [...] Ośrodek Doradztwa Rolniczego w M. jest użytkownikiem wieczystym nieruchomości oraz właścicielem budynków i budowli na niej posadowionych.

Jednocześnie Województwo podzieliło stanowisko Ministra, że Towarzystwo było świecką osobą prawną, nie zaś instytucją Kościoła.

VI. W odpowiedzi na skargi organ wniósł o ich oddalenie, podtrzymując stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

I. Sąd rozpoznał skargę na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z racji sprawowania wymiaru sprawiedliwości, polegającego na kontrolowaniu działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem (art.1§1 i §2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych - Dz. U. z dnia 20 września 2002 r., Nr 153, poz.1269 z późn.zm.). Kontrola ta obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne (art.3§2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz.U. Nr 153, poz. 1270 z późn.zm. - zwanej dalej "p.p.s.a.").

II. Skargę Zgromadzenia należało uwzględnić, albowiem w postępowaniu administracyjnym nie wyjaśniono w sposób wyczerpujący, przy ocenie czy punkt pierwszy orzeczenia z 1949 r. (uchylającego orzeczenie z 1945 r.) narusza prawo w sposób rażący, czy w dacie wejścia dekretu w życie Towarzystwo było wyłącznie świecką osobą prawną, czy też wchodziło w skład struktury organizacyjnej Kościoła. Uchybienie to stanowi naruszenie przepisów postępowania administracyjnego, tj. art.7, 15, 77§1, 80 i 107§3 k.p.a., które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Jednocześnie przy ocenie tej wadliwe przyjęto, że o wadliwości punktu pierwszego orzeczenia z 1949 r. może przesądzać również kwestia wydania orzeczenia przez Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych, nie zaś przez właściwy do orzekania w sprawach objętych §5 rozporządzenia z 1945 r. wojewódzki urząd ziemski, pomimo tego, że uchybienie to nie było brane pod uwagę przez organ wydający orzeczenie z 1949 r.

W ocenie Sądu powyższe należy zakwalifikować jako naruszenie art.156§, które również mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Powyższe uchybienie przesądzają o konieczności wyeliminowania zaskarżonej decyzji Ministra w punkcie czwartym.

III. Skargę Województwa należało oddalić, albowiem orzekając w punkcie piątym zaskarżonej decyzji zasadnie uznał organ, że brak jest podstaw do stwierdzenia, że punkt drugi orzeczenia z 1949 r. (stwierdzenie popadania nieruchomości pod przepisy dekretu) wywołał nieodwracalne skutki prawne.

IV. Odnosząc się do wadliwości punktu czwartego zaskarżonej decyzji Ministra z dnia [...] listopada 2010 r. należy stwierdzić, co następuje:

W punkcie tym odmówiono stwierdzenia nieważności orzeczenia z 1949 r. w punkcie pierwszym, w którym orzeczenie z 1949 r. uchyliło orzeczenie z 1945 r., stwierdzające wyłączenie majątku Towarzystwa spod reformy rolnej na podstawie art.2 ust.1 lit.e zdanie przedostatnie, stanowiącym że o położeniu prawnym nieruchomości ziemskich należących do kościoła katolickiego lub gmin wyznaniowych innych wyznań orzeknie Sejm Ustawodawczy.

Orzekający w zaskarżonej obecnie decyzji Minister uznał zatem, że uchylenie w 1949 r. orzeczenia z 1945 r. było w tym zakresie zasadne, albowiem wskazane wyżej wyłączenie nie miało zastosowania w sprawie. Minister podzielił zatem stanowisko orzeczenia z 1949 r., że majątek Towarzystwa nie stanowił majątku Kościoła, albowiem Towarzystwo było wyłącznie świecką osobą prawną. Jednakże Minister ograniczył się w tym zakresie do stwierdzenia, że majątek "był własnością świeckiej osoby prawnej – stowarzyszenia pod nazwą Towarzystwo [...] działającego na podstawie statutu zatwierdzonego przez [...] Urząd Wojewódzki z dnia [...] kwietnia 1932 r., znak [...]".

Ocenę w tym zakresie uznać należy za niewystarczającą.

W szczególności stwierdzić należy, że organ w istocie nie rozważył statusu prawnego Towarzystwa, nie dokonał w tym zakresie wnikliwej oceny przepisów prawa obowiązujących w dacie przejęcia nieruchomości przez Skarb Państwa. Nie odniósł się przy tym do obszernej argumentacji Zgromadzenia, podnoszonej w toku postępowania i mającej na celu wykazanie, że Towarzystwo wchodziło w skład Kościoła, wspartej przy tym obszerną dokumentacją źródłową. Tego rodzaju ocena musi być sporządzona przez organ w ramach ponownego orzekania w sprawie.

W razie ewentualnego ustalenia, że orzeczenie z 1945 r. dotyczyło mienia Kościoła Minister ma obowiązek dokonać oceny, czy przyjęcie przez Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych w 1949 r. innej oceny stanu faktycznego w tym zakresie i w efekcie wyeliminowanie orzeczenia z 1945 r. z obrotu prawnego w trybie nadzoru na podstawie art.101 lit.b rozporządzenia z 1928 r. można uznać obecnie za rażące naruszenie prawa.

Jednocześnie wskazać należy, że orzekając obecnie w przedmiocie stwierdzenia nieważności orzeczenia nadzorczego z 1949 r. Minister winien był dokonać oceny, czy orzeczenie to nie zostało wydane z kwalifikowanymi wadami prawnymi, o których mowa w art.156§1 k.p.a., w szczególności z rażącym naruszeniem art.101 ust.1 lit.b rozporządzenia z 1928 r. w związku art.2 ust.1 lit.e zdanie przedostatnie poprzez rażąco błędne przyjęcie w orzeczeniu z 1945 r., że przepis wyłączający przejecie nieruchomości przez Skarb Państwa nie miał zastosowania.

Powyższe jednakże nie oznacza, że organ obecnie orzekający ma zastępować organ orzekający w 1949 r. w ówcześnie prowadzonym postępowaniu nadzorczym i tym samym dokonywać oceny, czy orzeczenie z 1945 r. obarczone jest również innymi kwalifikowanymi wadami, aniżeli te, które wzięto pod uwagę pod uwagę przy orzekaniu w 1949 r.

Orzeczenie z 1949 r. dokonało ingerencji w orzeczenie z 1945 r., tj. wyeliminowało to orzeczenie z obrotu prawnego w związku ze stwierdzeniem naruszeniem konkretnych przepisów prawa materialnego. Powyższy zakres orzeczenia z 1949 r. limituje zakres rozważań organu w postępowaniu prowadzonym obecnie. Organ orzekający obecnie nie może zatem dokonywać oceny orzeczenia z 1945 r. w innym zakresie, aniżeli wynikający z orzeczenia z 1949 r., tj. np. pod kątem tego, czy orzeczenie z 1945 r. wydał organ właściwy. Minister dokonał w sprawie tego rodzaju oceny, co jest nieprawidłowe.

V. Odnosząc się do poruszonej w skardze Województwa kwestii nieodwracalnych skutków prawnych, należy wskazać, co następuje:

Ze skargi wynika, że Województwo nabyło własność części majątku będącego przedmiotem orzeczenia z 1949 r. na podstawie art.31 ust.1 ustawy z dnia 23 stycznia 2009 r. o zmianie niektórych ustaw w związku ze zmianami w organizacji i podziale zadań administracji publicznej w województwie (Dz.U. Nr 92, poz.753 z późn.zm.), stanowiącym że z dniem wejścia w życie niniejszej ustawy (co nastąpiło w dniu 1 sierpnia 2009 r.) niezbędne do wykonywania zadań przekazywanych niniejszą ustawą staje się z mocy prawa mieniem właściwej jednostki samorządu terytorialnego. Na podstawie art.32 ust.1 ustawy nabycie mienia przez Województwo stwierdził decyzją z dnia [...] września 2009 r. nr [...] Wojewoda [...].

Zasadnie stwierdził Minister, że powyższa okoliczność nie stanowi o tym, że orzeczenie z 1949 r. wywołało nieodwracalny skutek prawny.

W pierwszej kolejności należy zaznaczyć, że wykładnia pojęcia nieodwracalne skutki prawne była przedmiotem licznych wątpliwości.

Jak podnosi się w piśmiennictwie (M. Jaśkowska oraz A. Wróbel w "Komentarzu do art. 156 kodeksu postępowania administracyjnego (Dz.U.00.98.1071)" komentarz LEX/el. 2010):

Zasadniczo nieodwracalność skutków prawnych dotyczy trzech sytuacji, gdy przestał istnieć przedmiot, którego prawo dotyczyło (por. jednak cytowaną już uchwałę SN z dnia 28 maja 1992 r., III AZP 4/92, że nie dotyczy to samo przez się wykonania decyzji rozbiórki), gdy podmiot, któremu prawo przysługiwało, utracił zdolność do zachowania tego prawa, gdy nastąpiła zmiana stanu prawnego, np. wygasła instytucja stanowiąca źródło prawa (por. wyrok NSA z dnia 23 listopada 1987 r., I SA 1406/86, ONSA 1987, nr 2, poz. 81: "Nieodwracalność skutków prawnych (art. 156 § 2 in fine k.p.a.) oznacza w szczególności sytuację, w której poprzedni stan prawny nie może zostać przywrócony, gdyż przestał istnieć przedmiot, którego prawo dotyczyło, lub też podmiot, któremu prawo przysługiwało, utracił zdolność do zachowania tego prawa albo wygasła instytucja stanowiąca źródło prawa").

Problematyka nieodwracalności skutków prawnych wywołanych przez decyzję administracyjną dotkniętą wadą nieważności była przedmiotem uchwał wielu powiększonych składów zarówno SN, jak i NSA, a orzecznictwo w tej mierze podlegało ewolucji (zob. o tym W. Chróścielewski, Pojęcie "nieodwracalne skutki prawne" w rozumieniu art. 156 § 2 k.p.a. (w:) Współczesne zagadnienia prawa i procedury administracyjnej. Księga jubileuszowa dedykowana Prof. zw. dr. hab. Jackowi M. Langowi, pod red. M. Wierzbowskiego, Warszawa 2009, s. 77 i n.).

Obecnie nie budzi wątpliwości to, że w przypadku skutków cywilnoprawnych są one możliwe do cofnięcia wówczas, gdy wadliwa decyzja administracyjna wywołała je w sposób bezpośredni, a nie doszło do nich w sposób pośredni, np. przez zawarcie umowy sprzedaży. Stąd nieodwracalność skutków prawnych odnosić się może do decyzji wywołujących skutki pośrednie w sferze prawa cywilnego (por. uchwałę NSA z dnia 9 listopada 1998 r., OPK 4/98, ONSA 1999, nr 1, poz. 13). Dlatego, jak wskazał NSA w wyroku z dnia 30 września 2002 r., II SA/Ka 2651/00, ONSA 2004, nr 1, poz. 18, nie wywołuje nieodwracalnych skutków prawnych wpis do księgi wieczystej prawa własności powstałego na podstawie decyzji wydanej na mocy ustawy z dnia 4 września 1997 r. o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego przysługującego osobom fizycznym (Dz. U. z 1999 r. Nr 65, poz. 746 z późn. zm.) w prawo własności. Wpis własności ma bowiem charakter deklaratoryjny i może być wykreślony w wyniku odpadnięcia podstawy wpisu (por. też wyrok NSA z dnia 2 sierpnia 2007 r., I OSK 1816/06, Lex nr 360239: "Zawarcie aktu notarialnego poprzedzonego wydaniem decyzji administracyjnej samo przez się nie powoduje, iż zachodzą przesłanki z art. 156 § 2 k.p.a., to jest że decyzja taka wywarła nieodwracalne skutki prawne. Jednakże już dalsze przekształcenia dotyczące stanu prawnego nieruchomości mogą spowodować, że kwestionowana decyzja wywołała już nieodwracalne skutki prawne", por. też wyrok NSA z dnia 24 marca 2010 r., I OSK 775/09, Lex nr 575949: "Nie wywołuje nieodwracalnych skutków prawnych dokonany na podstawie decyzji administracyjnej wpis prawa własności do księgi wieczystej").

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie siedmiu sędziów wskazał też w uchwale z dnia 20 marca 2000 r., OPS 14/99, ONSA 2000, nr 3, poz. 93, że: "Dopuszczalne jest stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej, na podstawie której Skarb Państwa nabył nieruchomość, jeżeli oddanie tej nieruchomości w użytkowanie wieczyste osobie trzeciej nastąpiło w toku postępowania o stwierdzenie nieważności tej decyzji".

Ochrona dotyczy przy tym nabycia odpłatnego, a nie nieodpłatnego (por. wyrok NSA z dnia 16 października 1995 r., IV SA 747/94, Wspólnota 1997, nr 7, s. 26: "Stosownie do art. 5 ustawy z 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (Dz. U. Nr 19, poz. 147 z późn. zm., obecnie tekst jedn. Dz. U. z 2001 r. Nr 124, poz. 1361 z późn. zm. - art. 6 ust. 1), ochrona nabywcy nieruchomości obejmuje jedynie prawa nabyte odpłatnie. Nabycie nieodpłatne nie może zostać ocenione jako powodujące nieodwracalne skutki prawne w rozumieniu art. 156 § 2 k.p.a. Nakłady poczynione na nieruchomość nie mogą być oceniane jako zaistnienie nieodwracalnych skutków prawnych decyzji administracyjnej. Nakłady te podlegają rozliczeniu w postępowaniu cywilnym"). W tych przypadkach, gdy znajduje zastosowanie art. 156 § 2, organ ogranicza się do stwierdzenia wydania zaskarżonej decyzji z naruszeniem prawa (zob. komentarz do art. 158 § 2). Ochrona ta dotyczy, zgodnie z art. 6 ust. 1 ustawy o księgach wieczystych i hipotece, praw nabywcy działającego w dobrej wierze.

Przedmiotem rozbieżności jest natomiast to, czy należy rozpatrywać kwestię odwracalności lub nieodwracalności skutków prawnych z punktu widzenia właściwości i kompetencji organów administracji publicznej czy w ramach całego systemu prawa. Dotychczas dominowało pierwsze z tych stanowisk (por. wyrok SN z dnia 6 kwietnia 1995 r., III ARN 8/95, OSNAP 1995, nr 18, poz. 223: "Jeśli skutki prawne decyzji administracyjnej mogą być zniesione w drodze postępowania administracyjnego oznacza to, iż nie mają one charakteru nieodwracalnego (art. 156 § 2 k.p.a.)", czy wyrok NSA z dnia 6 kwietnia 2001 r., IV SA 914/99, Lex nr 55762: "Odwracalność lub nieodwracalność skutku prawnego określonego aktu trzeba rozpatrywać, mając na uwadze zakres właściwości organów administracji publicznej oraz ich kompetencję, tzn. umocowanie do stosowania władczych i jednostronnych form działania. A więc jeśli cofnięcie, zniesienie, odwrócenie skutków prawnych decyzji wymaga takich działań, do których organ administracji publicznej nie ma umocowania ustawowego, czyli nie może zastosować formy aktu administracyjnego indywidualnego, nie może skorzystać z drogi postępowania administracyjnego, to wtedy właśnie skutek prawny decyzji będzie nieodwracalny. W konsekwencji stwierdzić należy, że dany akt wywołuje nieodwracalny skutek prawny wtedy, gdy ani przepisy prawa materialnego, ani też przepisy procesowe, stanowiące podstawę działania organu administracji publicznej, nie czynią danego organu właściwym do cofnięcia tego właśnie skutku przez wydanie decyzji"; podobnie wyrok NSA z dnia 19 lutego 2002 r., I SA 1796/00, Lex nr 81755, łączący nieodwracalność skutku prawnego z kompetencjami organu administracji, czy wyrok NSA z dnia 20 stycznia 2010 r., I OSK 1084/09, Lex nr 594882, WSA w Warszawie z dnia 9 lipca 2008 r., I SA/Wa 236/08, Lex nr 533614: "Decyzja wywoła skutek prawny nieodwracalny wtedy, gdy ani przepisy prawa materialnego, ani też przepisy procesowe, stanowiące podstawę działania organu administracji publicznej, nie czynią danego organu właściwym do cofnięcia tego właśnie skutku przez wydanie decyzji. Tak samo skutek prawny decyzji, który może być odwrócony na podstawie norm prawa prywatnego przez sąd, dla organu administracji publicznej - tylko ze względu na zakres jego kompetencji - będzie nieodwracalny", por. też W. Chróścielewski, Pojęcie "nieodwracalne skutki prawne" w rozumieniu art. 156 § 2 .k.p.a. (w:) Współczesne zagadnienia prawa i procedury administracyjnej. Księga jubileuszowa dedykowana Prof. zw. dr. hab. Jackowi M. Langowi, pod red. M. Wierzbowskiego, Warszawa 2009, s. 88 i n.).

Pojawił się jednak również odmienny pogląd, według którego pojęcie nieodwracalnych skutków prawnych należy rozumieć wąsko, jako rzeczywistą niemożliwość przywrócenia stanu prawnego bez względu na tryb (administracyjny albo sądowy), w którym to przywrócenie mogłoby nastąpić. Niemożność prawna nie powinna być więc wiązana z kompetencją organu administracji (por. L. Bosek, glosa do uchwały SN z dnia 8 listopada 2002 r., III CZP 73/02, OSP 2003, z. 9, poz. 114).

Taki pogląd zaprezentował też NSA w wyroku z dnia 24 czerwca 2008 r., I OSK 607/07, Lex nr 498362, podkreślając, że: "Nieodwracalność skutku prawnego można (...) przyjąć tylko w przypadku, gdy w obowiązującym systemie prawnym brak jest możliwości odwrócenia skutku prawnego. Nieodwracalność skutku prawnego wyłącznie na drodze administracyjnej nie spełnia przesłanki z art. 156 § 2 Kodeksu postępowania administracyjnego". Stąd przyjął, iż "(...) w razie gdy organ administracji publicznej nie ma kompetencji do działania w formach prawnych dla odwrócenia skutku prawnego, a właściwość przyznana jest innemu organowi państwowemu - sądowi powszechnemu, nie oznacza to prawnej niedostępności dla organu orzekającego w sprawie. Przepisy prawa przewidują, że w obowiązującym systemie prawnym kompetencje organów państwowych (organów władzy publicznej) krzyżują się, a dotyczy to zarówno organów administracji publicznej, jak i krzyżowania się właściwości organów administracji publicznej i sądów powszechnych. W takich przypadkach, gdy rozstrzygnięcie sprawy zależy od rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego, do rozpoznania której właściwy jest inny organ władzy publicznej, organ orzekający obowiązany jest zawiesić postępowanie (art. 97 § 1 pkt 4 Kodeksu postępowania administracyjnego). Skutki czynności cywilnoprawnej, w tym ocena wpisanego zastrzeżenia w księdze wieczystej, jest sprawą cywilną, do rozpoznania której właściwy jest sąd powszechny".

W świetle powyższych wypowiedzi orzecznictwa uznać należy, że w niniejszej sprawie nie występują nieodwracalne skutki prawne w sytuacji, w której skutek rzeczowy potwierdzony decyzją deklaratoryjną Wojewody [...] z dnia [...] września 2009 r. może być zniesiony na drodze administracyjnej, tj. w drodze stwierdzenia nieważności tej decyzji na podstawie art.156§1 pkt 2 k.p.a., tj. z uwagi na objęcie nią gruntu nie stanowiącego (na skutek uchylenia punktu pierwszego orzeczenia z 1949 r.) własności Skarbu Państwa.

Z powyższych względów Sąd orzekł jak w sentencji na podstawie art.145 ust.1 lit.c, art.152 i art.151 p.p.s.a.