Wyrok WSA w Opolu, sygn. akt II SA/Op 183/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Data orzeczenia: 2015-06-16 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6037 Transport drogowy i przewozy
Hasła tematyczne: Transport
Skarżony organ: Inspektor Transportu Drogowego
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 92 a ust. 1, ust. 6, ust. 7
journal: Dz.U. 2013 poz 1414
law: Ustawa z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym -  tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Daria Sachanbińska Sędziowie Sędzia WSA Grażyna Jeżewska Sędzia NSA Jerzy Krupiński (spr.) Protokolant Sekretarz sądowy Agnieszka Jurek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 czerwca 2015 r. sprawy ze skargi A Spółka z o.o. z siedzibą w [...] na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia 26 sierpnia 2014 r., nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej za naruszenie przepisów o transporcie drogowym 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ja decyzję Opolskiego Wojewódzkiego Inspektora Transportu Drogowego w Opolu z dnia 31 marca 2014 r., nr [...], 2) określa, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości, 3) zasądza od Głównego Inspektora Transportu Drogowego na rzecz skarżącej A Spółka z o.o. z siedzibą w [...] kwotę 1537 (tysiąc pięćset trzydzieści siedem) złotych, tytułem zwrotu kosztów postępowania sadowego.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu przez A Spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w [...], zwaną dalej Spółką, jest decyzja Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia 26 sierpnia 2014 r., nr [...], utrzymująca w mocy decyzję Opolskiego Wojewódzkiego Inspektora Transportu Drogowego z dnia 31 marca 2014 r., nr [...] o nałożeniu na Spółkę kary pieniężnej w kwocie 8.000 zł za naruszenie przepisów ustawy o transporcie drogowym w związku z wykonywaniem transportu drogowego bez wymaganego zezwolenia.

Z przedłożonych Sądowi akt administracyjnych wynika następujący stan faktyczny.

W dniu 7 lutego 2014 r., w miejscowości [...], na drodze wojewódzkiej [...], został zatrzymany do kontroli samochód o nr rejestracyjnym [...] z naczepą o nr rej rejestracyjnym [...], kierowany przez W. P. Kontrola udokumentowana protokołem z dnia 7 lutego 2014 r., nr [...], wykazała, że pojazdem wykonywano przewóz drogowy - transport drogowy rzeczy. Podczas kontroli kierowca okazał wypis z licencji nr [...], nr druku [...], wystawiony na M. N., prowadzącą działalność gospodarczą pod firmą – A w [...], z okresem ważności od dnia 17 sierpnia 2012 r. do dnia 16 sierpnia 2017 r. Z okazanych dokumentów wynikało, że przedsiębiorstwo M. N. w dniu 29 listopada 2013 r. zostało przekształcone w skarżącą Spółkę. Podczas kontroli nie okazano decyzji organu licencyjnego o przeniesieniu uprawnień z ww. przedsiębiorstwa na nowo powstały podmiot.

Pismem z dnia 7 lutego 2014 r., organ I instancji, działając na podstawie art. 61 § 1 i 4 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267, ze zm.) - zwanej dalej K.p.a., zawiadomił stronę o wszczęciu postępowania administracyjnego. Jednocześnie organ zwrócił się do Starosty [...] o wskazanie, czy w stosunku do Spółki wydana została decyzja o przeniesieniu uprawnień wynikających z licencji lub zezwolenia na wykonywanie zawodu przewoźnika drogowego, udzielonych M. N. W odpowiedzi Starosta [...] wskazał, że decyzją z dnia 25 lutego 2014 r., przeniósł uprawnienia wynikające z licencji nr [...] na Spółkę. Główny Inspektor Transportu Drogowego pismem z dnia 13 lutego 2014 r., poinformował natomiast, iż w dniu 23 grudnia 2013 r. wpłynął wniosek Spółki o przeniesienie uprawnień wynikających z licencji o nr [...], który nie został jeszcze zrealizowany, albowiem przedsiębiorca wezwany został do uzupełnienia dokumentów.

W trakcie postępowania administracyjnego (pismo z dnia 21 lutego 2014 r.), Spółka podnosiła, iż podczas kontroli kierowca okazał ważną licencję [...]. W ocenie Spółki kierowca nie był zobowiązany do przewożenia w pojeździe decyzji o przeniesieniu uprawnień. Błędne było zatem zakwalifikowanie naruszenia jako brak zezwolenia lub licencji, w sytuacji gdy w trakcie kontroli kierowca miał ważny dokument uprawniający go do wykonywania transportu drogowego.

Decyzją z dnia 17 marca 2014 r., nr [...], Główny Inspektor Transportu Drogowego przeniósł w całości uprawnienia wynikające z licencji o nr [...] na rzecz Spółki, określając jej ważność na okres od dnia 17 sierpnia 2012 r. do dnia 16 sierpnia 2017 r.

W takim stanie faktycznym Opolski Wojewódzki Inspektor Transportu Drogowego decyzją z dnia 31 marca 2014 r., nr [...], nałożył na Spółkę karę pieniężną w kwocie 8.000 zł za naruszenie przepisów ustawy o transporcie drogowym w związku z wykonywaniem transportu drogowego bez wymaganego zezwolenia na wykonywanie zawodu przewoźnika drogowego lub bez wymaganej licencji. W uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia organ wskazał, że podstawę prawną nałożenia kary stanowi art. 92a ust. 1, 6, 7 oraz Ip. 1.1. załącznika nr 3 do ustawy z 6 września 2001 r. o transporcie drogowym (Dz. U. z 2013 r., poz. 1414, ze zm.), dalej powoływanej jako: "utd", oraz, że karę nałożono za wykonywanie transportu drogowego bez wymaganej licencji. Organ wywodził, że z przepisu art. 13 utd jednoznacznie wynika, iż strona może korzystać z licencji podmiotu przekształcanego tylko i wyłącznie po otrzymaniu decyzji organu licencyjnego o przeniesieniu uprawnień na podmiot przekształcony. Ponieważ w dniu kontroli Spółka wykonywała transport drogowy nie posiadając do tego uprawnień, skutkuje to stwierdzeniem naruszenia i przyporządkowaniem odpowiedniej kary administracyjnej.

W odwołaniu Spółka wniosła o uchylenie powyższej decyzji i umorzenie postępowania przed organem I instancji oraz o przeprowadzenie dowodu z decyzji GITD z dnia 17 marca 2014 r. Zarzuciła naruszenie art. 7, 77 § 1 i 80 K.p.a. poprzez zaniechanie wszechstronnego zebrania materiału dowodowego i pominięcie faktu wejścia do obiegu prawnego ostatecznej decyzji z dnia 17 marca 2014 r., naruszenie art. 87 ust. 1 pkt 1 utd w zakresie obowiązku posiadania przez kierowcę licencji przenoszącej uprawnienia osoby fizycznej na Spółkę, naruszenie art. 13 ust. 2 pkt 2 oraz art. 92a ust. 1, 6, 7 utd poprzez błędne przyjęcie, że strona może korzystać z licencji podmiotu przekształcanego tylko i wyłącznie po otrzymaniu decyzji organu licencyjnego o przeniesieniu uprawnień na podmiot przekształcony. W uzasadnieniu podniosła, iż w wydanej w dniu 17 marca 2014 r. decyzji organ licencyjny ustalił ważność licencji dla Spółki na okres od dnia 17 sierpnia 2012 r. do dnia 16 sierpnia 2017 r. Powyższe w jej ocenie oznacza, iż w dacie kontroli, tj. 7 lutego 2014 r., Spółka posiadała ważną licencję. Ponadto dowodziła, iż wbrew stanowisku organu I instancji, kierowca Spółki nie był zobligowany do posiadania i okazania na żądanie organu kontrolującego decyzji o przeniesieniu uprawnień wynikających z licencji. Odnosząc się natomiast do naruszenia art. 13 utd, Spółka wskazała, że ustawa o transporcie drogowym nie przewiduje przypadku wygaśnięcia licencji na wykonywanie transportu drogowego w wyniku przekształcenia podmiotu gospodarczego.

Główny Inspektor Transportu Drogowego wskazaną na wstępie decyzją z dnia 26 sierpnia 2014 r. utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu, po przedstawieniu stanu faktycznego oraz prawnego sprawy, podniósł, że bezspornym w sprawie pozostaje fakt, iż w dniu kontroli drogowej Spółka wykonywała transport drogowy bez wymaganej licencji lub zezwolenia na wykonywanie zawodu przewoźnika drogowego. Istota problemu sprowadzała się natomiast do odpowiedzi na pytanie, czy powstała w wyniku przekształcenia Spółka, legitymująca się udzieloną jej poprzednikowi licencją na krajowy transport drogowy, wykonuje go bez wymaganej licencji i w związku z tym, czy podlega karze pieniężnej. Uprawniona do licencji osoba fizyczna uległa przekształceniu w spółkę prawa handlowego, a tym samym - o ile przepisy nie stanowiły inaczej - spółka ta wstąpiła we wszystkie stosunki prawne, których podmiotem była osoba fizyczna. Organ wywodził także, iż na ogół nie jest kwestionowany pogląd, że podmioty przekształcane i przekształcone na podstawie art. 551 § 1 K.s.h. zachowują tożsamość. Podmiotowość w zakresie praw i obowiązków publicznoprawnych tych osób jest jednak postrzegana inaczej. Zgodnie z poglądami formułowanymi z uwzględnieniem regulacji dotyczących różnorakich uprawnień publicznoprawnych, przekształcana osoba fizyczna i nowo powstająca spółka handlowa są różnymi podmiotami. W wymienionych w art. 11 ust. 1 pkt 5 oraz art. 13 ust. 2 pkt 2 utd przypadkach, uprawnienia nie są przenoszone skutkiem realizacji woli licencjobiorcy względnie organu założycielskiego, lecz jako wynik działań władczych z zakresu administracji publicznej (decyzji administracyjnej wydanej przez licencjodawcę). Przedstawiony stan prawny zawiera przesłanki do przyjęcia, że sformułowana zasada sukcesji generalnej przekształconej spółki, w przypadku licencji na krajowy transport drogowy ulega istotnym modyfikacjom. Uprawnienia z licencji udzielonej osobie fizycznej nie wygasają, lecz zmieniają charakter na warunkowy. Powstała w wyniku przekształcenia spółka handlowa będzie mogła korzystać z uprawnień pod warunkiem, że spełnia wymogi określone w art. 5 ust. 3 utd oraz, że organ, który udzielił licencji, wyda decyzję o przeniesieniu uprawnień na podstawie art. 13 ust. 2 pkt 2 utd. W ocenie organu, dopóki nie nastąpi skuteczne przeniesienie uprawnień, dopóty spółka handlowa, legitymująca się jedynie licencją udzieloną osobie fizycznej, nie uzyska uprawnień do wykonywania transportu drogowego i - w razie jego wykonywania - podlegać będzie karze pieniężnej w związku z brakiem wymaganej licencji.

W skardze na powyższą decyzję Spółka wnosiła o jej uchylenie wraz z decyzją ją poprzedzającą, jak również o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie art. 140, 107 § 3 K.p.a. w kontekście braku odniesienia się do postawionych w odwołaniu zarzutów, naruszenie art. 7, 77 § 1 oraz 80 K.p.a., poprzez pominięcie ostatecznej decyzji GITD z dnia 17 marca 2014 r., naruszenie art. 13 ust. 2 pkt 2 oraz 92a ust. 1, 6, 7 utd, poprzez błędne przyjęcie, że strona może korzystać z licencji podmiotu przekształcanego tylko i wyłącznie po otrzymaniu decyzji organu licencyjnego o przeniesieniu uprawnień na podmiot przekształcony oraz art. 87 utd w zakresie obowiązku posiadania przez kierowcę licencji przenoszącej uprawnienia osoby fizycznej na Spółkę. W uzasadnieniu, Spółka powołując się na orzecznictwo sądowoadministracyjne, podniosła, iż ustawa o transporcie drogowym nie przewiduje wygaśnięcia licencji na wykonywanie transportu drogowego w konsekwencji przekształcenia podmiotu gospodarczego, a regulację art. 13 ust. 2 utd należy traktować jako skierowany do organu nakaz przeniesienia uprawnień wynikających z licencji w przypadku wystąpienia wskazanych w nim okoliczności. Ponadto zwróciła uwagę na to, że dokonana przez organ odwoławczy wykładnia sprowadza się w istocie do konieczności zawieszenia prowadzenia działalności gospodarczej przez Spółkę na czas toczącego się postępowania w sprawie potwierdzenia licencji, co w konsekwencji prowadziłoby do rażących strat w ramach prowadzonej działalności.

W odpowiedzi na skargę Główny Inspektor Transportu Drogowego, wnosząc o jej oddalenie, nie podzielił argumentacji Spółki, że w związku z przekształceniem podmiotu gospodarczego już w dniu kontroli strona mogła korzystać z licencji udzielonej przedsiębiorcy M. N., mimo, że decyzja o przeniesieniu uprawnień nie została w tej dacie wydana.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna.

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2014 r., poz. 1647), sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w postępowaniu sądowym nie mogą być brane pod uwagę argumenty natury słusznościowej czy celowościowej. Badana jest wyłącznie legalność aktu administracyjnego, czyli prawidłowość zastosowania przepisów prawa do zaistniałego stanu faktycznego i trafność ich wykładni oraz prawidłowość przyjętej procedury.

Na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, ze zm.), zwanej dalej P.p.s.a., uwzględnienie skargi na decyzję administracją następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b) lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c). Ponadto, stosownie do art. 134 § 1 P.p.s.a., sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że sąd bierze z urzędu pod uwagę wszelkie naruszenia prawa proceduralnego i prawa materialnego niezależnie od treści podnoszonych w skardze zarzutów.

Przedmiotem kontroli w rozpoznawanej sprawie jest decyzja Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia 26 sierpnia 2014 r., nr [...], utrzymująca w mocy decyzję Opolskiego Wojewódzkiego Inspektora Transportu Drogowego z dnia 31 marca 2014 r. o nałożeniu na skarżącą Spółkę kary pieniężnej w kwocie 8.000 zł za naruszenie przepisów ustawy o transporcie drogowym w związku z wykonywaniem transportu drogowego bez wymaganego zezwolenia na wykonywanie zawodu przewoźnika drogowego lub bez wymaganej licencji.

Przeprowadzona przez Sąd kontrola legalności zaskarżonej decyzji, a także – z mocy art. 135 P.p.s.a. – decyzji utrzymanej nią w mocy, wykazała, że akty te wydane zostały z naruszeniem przepisów postępowania administracyjnego, w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także z naruszeniem prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na podjęte rozstrzygnięcie, a więc skutkującym koniecznością ich uchylenia na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit a i c P.p.s.a.

Okolicznością bezsporną niniejszej sprawy było to, że w dniu kontroli drogowej, tj. 7 lutego 2014 r., skarżąca Spółka, która z dniem 29 listopada 2013 r. powstała w wyniku przekształcenia działalności gospodarczej prowadzonej przez M. N., nie posiadała decyzji organu licencyjnego o przeniesieniu uprawnień wynikających z licencji nr [...], na wykonywanie krajowego transportu drogowego rzeczy, wystawionej na rzecz tej osoby fizycznej. W dniu kontroli Spółka okazała natomiast jedynie wypis z tej licencji ze wskazanym okresem ważności od dnia 17 sierpnia 2012 r. do dnia 16 sierpnia 2017 r. Powyższe w ocenie organów uzasadniało, na zasadzie art. 92a ust. 1, 6, 7 oraz Ip. 1.1. załącznika nr 3 do utd, nałożenie kary pieniężnej.

Zdaniem organu, wymóg przeniesienia na spółkę przekształconą uprawnień z dotychczas posiadanej przez przedsiębiorcę M. N. licencji na wykonywanie przewozu, w drodze decyzji przez organ, który jej udzielił, wynika z art. 13 ust. 2 pkt 2 utd. Zgodnie z tym przepisem organ, który udzielił zezwolenia na wykonywanie zawodu przewoźnika drogowego, licencji wspólnotowej lub licencji, o której mowa w art. 5b ust. 1 pkt 1 lub 2 lub ust. 2, przenosi, w drodze decyzji administracyjnej, uprawnienia z niej wynikające w razie połączenia, podziału lub przekształcenia, zgodnie z przepisami ustawy z dnia 15 września 2000 r. - Kodeks spółek handlowych (Dz. U. z 2013 r., poz. 1030), zwanej nadal K.s.h., przedsiębiorcy posiadającego zezwolenie na wykonywanie zawodu przewoźnika drogowego lub licencję, pod warunkiem spełnienia przez przedsiębiorcę przejmującego uprawnienia wynikające z zezwolenia na wykonywanie zawodu przewoźnika drogowego wymagań określonych w art. 5 ust. 2 lub pod warunkiem spełnienia przez przedsiębiorcę przejmującego uprawnienia wynikające z licencji wymagań odpowiednio określonych w art. 5a lub art. 5c ust. 1 lub 2.

Przechodząc do oceny przekształcenia przedsiębiorcy w spółkę kapitałową, do którego doszło na tle rozpoznawanej sprawy, wskazać należy, iż zgodnie z art. 5842 § 1 K.s.h., spółce przekształconej przysługują wszystkie prawa i obowiązki przedsiębiorcy przekształcanego. Przepis art. 5842 § 2 K.s.h. stanowi natomiast, iż spółka przekształcona pozostaje podmiotem w szczególności zezwoleń, koncesji oraz ulg, które zostały przyznane przedsiębiorcy przed jego przekształceniem, chyba że ustawa lub decyzja o udzieleniu zezwolenia, koncesji albo ulgi stanowi inaczej.

Art. 5842 § 3 K.s.h. uzupełnia powyższe regulacje o postanowienie, że osoba fizyczna, o której mowa w art. 551 § 5, staje się z dniem przekształcenia wspólnikiem albo akcjonariuszem spółki przekształconej.

W świetle poglądów doktryny, przyjmuje się, iż normatywna konstrukcja przekształcenia opiera się przede wszystkim na tzw. zasadzie kontynuacji i ciągłości, którą wyraża art. 553 K.s.h. Zasada ta odnosi się do sfery podmiotowej przekształcenia. Istota przekształcenia polega na tym, że spółka poddana procesowi transformacji pozostaje przez cały czas tym samym podmiotem, zmienia jedynie swoją "szatę zewnętrzną", w której funkcjonuje. Przekształcenie oznacza więc zmianę typu spółki, przy zachowaniu pełnej tożsamości podmiotowej w zakresie praw i obowiązków (tak m.in. M. Litwińska-Werner /w:/ S. Sołtysiński (red.), Prawo spółek kapitałowych. System Prawa Prywatnego, Tom 17B, Wydawnictwo C.H. Beck/INP PAN, Warszawa 2010 i cyt. tam literatura). Należy podkreślić, że w przypadku przekształcenia sensu stricto nie mamy do czynienia z sukcesją uniwersalną, tak jak ma to miejsce w odniesieniu do podziału (a także łączenia). W ramach przekształcenia, mimo że Kodeks spółek handlowych używa pojęcia "spółka przekształcana" i "spółka przekształcona" - nie dochodzi do następstwa prawnego, ponieważ w żadnym momencie transformacji nie mamy do czynienia z dwoma podmiotami. Jest to przez cały czas jedna spółka. Nie ulega wątpliwości, że przepisy art. 5842 § 1-3 K.s.h. nawiązują do przepisów art. 553 § 1-3 K.s.h., które regulują zasadę kontynuacji przy przekształceniu spółki handlowej w inny typ takiej spółki. Jednakże w przypadku przekształcenia przedsiębiorcy w spółkę kapitałową mamy do czynienia z inną sytuacją podmiotową przekształcenia, niż to ma miejsce na gruncie przepisów art. 553 K.s.h., gdyż podmiot przekształcany nie pokrywa się z podmiotem przekształconym, tak aby można było mówić jedynie o zmianie "szaty prawnej" podmiotu przekształcanego. Przedsiębiorca będący osobą fizyczną także i po przekształceniu w spółkę handlową pozostaje podmiotem prawa jako osoba fizyczna, a przekształceniu ulega de facto tylko jego przedsiębiorstwo, w ramach którego ten przedsiębiorca prowadził działalność gospodarczą. Zbliża to przekształcenie przedsiębiorcy w spółkę kapitałową do przekształcenia spółki cywilnej w spółkę handlową. Taka sytuacja prowadzi do rozbieżnych ocen doktryny prawa w kwestii oceny charakteru prawnego przejścia praw i obowiązków z przedsiębiorcy na spółkę kapitałową w świetle przepisów art. 5842 K.s.h. (zob. m.in. /w:/ S. Sołtysiński, A. Szajkowski, A. Szumański, Kodeks spółek handlowych. Komentarz, tom 4, Wydanie 3, Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 2012 i cyt. tam literatura). Niewątpliwie, jeśli chodzi o przekształcenie przedsiębiorcy w spółkę kapitałową mamy do czynienia ze specyfiką zasady kontynuacji. Odmienność podmiotu przekształcanego (przedsiębiorcy będącego osobą fizyczną, który prowadzi we własnym imieniu działalność gospodarczą) oraz podmiotu przekształconego (spółki z o.o. albo spółki akcyjnej), skłania wręcz niektórych przedstawicieli doktryny prawa handlowego do przyjęcia tezy, że w przypadku przepisu art. 5842 K.s.h. nie mamy do czynienia z zasadą kontynuacji, tak jak to ma miejsce na gruncie art. 553 K.s.h., albo, że w miejsce zasady kontynuacji ustawodawca przyjął zasadę sukcesji uniwersalnej (tak np. P. Pinior /w:/ Kodeks spółek handlowych. Komentarz, pod red. Strzępki, wyd. 5, Wydawnictwo C.H. Beck, s. 1389, Nb 1). Zdaniem Sądu, należy zauważyć, iż przepis art. 5842 K.s.h. nie zawiera w swej treści odpowiednika art. 26 § 5 zd. 2 K.s.h., a więc brak jest elementów koniecznych do przyjęcia konstrukcji sukcesji uniwersalnej. Skoro należy z powołanych wyżej względów odrzucić zasadę sukcesji uniwersalnej, to nie można przyjąć zasady kontynuacji w takim rozumieniu, w jakim występuje ona na gruncie art. 553 K.s.h., tylko wówczas należy uznać, że w przypadku art. 5842 K.s.h. mamy do czynienia z quasi-kontynuacją (tak również A. Kidyba /w:/ Komentarz aktualizowany do art. 5842 Kodeksu spółek handlowych, LEX).

Zdaniem Sądu, stanowisko to jest właściwe, albowiem ustawodawca przyjął w art. 5842 K.s.h. konstrukcję fikcji prawnej, że przekształceniu ulega de facto przedsiębiorstwo osoby fizycznej, która to osoba w ramach tego przedsiębiorstwa prowadziła działalność gospodarczą. To przedsiębiorstwo (działalność gospodarcza) w wyniku przekształcenia staje się przedsiębiorstwem spółki z o.o. albo spółki akcyjnej. Jednakże jest to ujęcie przedmiotowe, które od strony podmiotowej zostało określone przez ustawodawcę jako przejęcie praw i obowiązków przysługujących przedsiębiorcy przekształcanemu na spółkę przekształconą (art. 5842 § 1 K.s.h.). Zasada quasi-kontynuacji na płaszczyźnie cywilnoprawnej (prywatnoprawnej) została wyrażona w art. 5842 § 1 K.s.h., w świetle którego spółce przekształconej (spółce z o.o. albo spółce akcyjnej) przysługują wszystkie prawa i obowiązki przedsiębiorcy przekształcanego.

Z kolei przepis art. 5842 § 2 zd. 1 K.s.h. przewiduje - wbrew stanowisku organu - expressis verbis kontynuację praw i obowiązków publicznoprawnych wynikających z decyzji administracyjnych, wydanych na rzecz przedsiębiorcy - osoby fizycznej, znajdujących zastosowanie ex lege po dniu przekształcenia do spółki przekształconej. W przepisie art. 5842 § 2 K.s.h. ustawodawca dokonał przykładowego wyliczenia praw, których podmiotem pozostaje spółka przekształcona. Niezupełne wyliczenie nie oznacza wygaśnięcia wynikających z innych decyzji administracyjnych praw i obowiązków. Wymienione decyzje będą miały nadal dla działalności spółki przekształconej podstawowe znaczenie. Spółka przekształcona pozostaje zasadniczo podmiotem w szczególności koncesji na wykonywanie działalności gospodarczej.

Mając powyższe na uwadze, należy - zdaniem Sądu - zgodzić się ze stroną skarżącą i uznać, że przekształcenie, które miało miejsce w niniejszej sprawie, jest procesem w ramach jednego, tego samego podmiotu, a prawa i obowiązki, w tym publicznoprawne, są przenoszone na inny podmiot. Strona skarżąca zasadnie podniosła zatem, że istotą owej transformacji jest kontynuacja przez spółkę wszelkich praw i obowiązków przedsiębiorcy przekształcanego (podobnie: m. in. M. Tomczak, Przekształcenie spółek handlowych, instrukcja obsługi, Gdańsk 2013, s. 103). W tym zakresie zgodzić należy się ze skarżącą, iż w sprawie doszło do naruszenia przez organy art. 5842 K.s.h. w zw. z art. 13 ust. 2 pkt 2 utd na skutek błędnej wykładni tego przepisu.

Powyższe nie zmienia jednak tego, że w sytuacji, jaka zaistniała w sprawie, a mianowicie przekształcenia przedsiębiorstwa osoby fizycznej w spółkę kapitałową, dotychczas posiadana przez podmiot przekształcany licencja na wykonywanie przewozu, winna była zostać przeniesiona w drodze decyzji administracyjnej przez organ, który jej udzielił, na spółkę przekształconą. Zauważyć należy, iż wskazany przepis art. 5842 K.s.h. i art. 13 ust. 2 pkt 2 utd nie są względem siebie konkurencyjne, a nawzajem się dopełniają. Nie ma zatem racji skarżąca dowodząc, iż w sprawie doszło do naruszenia art. 87 ust. 1 pkt 1 utd tylko dlatego, że przepisy nie ustanawiają wymogu posiadania przez osobę wykonującą przewóz odpisu decyzji o przeniesieniu uprawnień lub licencji.

Niemniej jednak organ nie mógł zignorować, jak miało to miejsce w przedmiotowej sprawie, iż przekształcona Spółka w dacie kontroli znajdowała się w procesie potwierdzania uprawnień z licencji podmiotu przekształcanego. W toku postępowania pokontrolnego organ uzyskał bowiem wiedzę, iż kontrolowana Spółka w dniu 23 grudnia 2013 r. złożyła do organu licencyjnego wniosek o przeniesienie uprawnień wynikających z ww. licencji, a jeszcze przed wydaniem przez organ I instancji decyzji o nałożeniu na Spółkę kary, Główny Inspektor Transportu Drogowego wydał decyzję o przeniesieniu uprawnień z licencji o nr [...] na rzecz Spółki. Podobnie, jeszcze przed wydaniem decyzji Starosta [...] potwierdził przeniesienie na Spółkę uprawnień z licencji przez siebie wydanej. Za brak tych licencji Spółka ta została ukarana. Powyższe okoliczności nie zostały w ogóle wzięte pod uwagę przy wydawaniu przez organy zaskarżonych decyzji, a przekształcona Spółka w wyniku ukarania potraktowana została tak, jakby uprawnień z licencji na wykonywanie krajowego transportu drogowego nie posiadała.

W przedmiotowej sprawie odróżnić należało sytuację podmiotu przekształconego i znajdującego się w dacie kontroli w procesie potwierdzania przejścia uprawnień z licencji, od sytuacji podmiotu, który licencji w ogóle nie posiada lub też nie podjął starań o jej przeniesienie. Nie ulega wątpliwości, że podmiot przekształcony, jako kontynuator wszelkich praw i obowiązków przedsiębiorcy przekształcanego, jest nadal w posiadaniu uprawnienia do wykonania przewozu. Świadczy o tym chociażby to, że organ licencyjny przenosząc decyzją uprawnienia z licencji przedsiębiorcy przekształcanego na Spółkę, określił taki sam okres jej ważności, jaki został wskazany w licencji przedsiębiorcy przekształcanego, obejmujący datę, w której doszło do kontroli drogowej i ujawnienia domniemanego braku licencji. W wyniku wydania decyzji organu licencyjnego dochodzi jedynie do potwierdzenia przyznanych uprawnień licencyjnych podmiotu przekształcanego. W przypadku natomiast podmiotu nie posiadającego licencji na wykonywanie przewozu decyzja nadająca uprawnienia na wykonywanie przejazdu ma charakter prawotwórczy, konstytutywny.

Zatem organy wydające w sprawie decyzje o nałożeniu kary pieniężnej winny były wziąć pod uwagę powyższe okoliczności i orzekając przyjąć stan na chwilę wydania decyzji w sprawie, a nie na dzień dokonania kontroli. W prawie administracyjnym obowiązuje bowiem zasada aktualności, która obliguje organy administracyjne do brania pod uwagę stanu prawnego i stanu faktycznego obowiązującego w dacie wydania decyzji. Nie chodzi tu o ocenę samego zdarzenia drogowego (nie ulega tu wątpliwości, że zdarzenie polegające na wykonywaniu transportu drogowego bez formalnego potwierdzenia sukcesji licencyjnej rzeczywiście miało miejsce), ale o ocenę prawnomaterialnych możliwości zastosowania sankcji pieniężnej w dacie wydawania decyzji, kiedy to stan faktyczny w zakresie posiadania licencji przez Spółkę został wyjaśniony. Dotyczyło to również daty zdarzenia drogowego. Nie do pogodzenia z konstytucyjną zasadą państwa prawnego (art. 2 Konstytucji RP) jest bowiem stan, w którym dwie ostateczne decyzje organów administracyjnych potwierdzają posiadanie przez przedsiębiorcę uprawnień do korzystania z licencji, a jednocześnie kolejna decyzja nakłada na tego samego przedsiębiorcę karę pieniężną z powodu braku takich licencji (nie chodziło tu o nieposiadanie odpisu licencji przez prowadzącego pojazd samochodowy).

W konsekwencji zgodzić należało się z zarzutem skarżącej dotyczącym naruszenia przez organy obu instancji art. 7, 77 § 1 oraz 80 K.p.a. Dostrzec też przyjdzie, iż na mocy decyzji sukcesyjnych organy licencyjne przeniosły w całości uprawnienia wynikające z licencji przedsiębiorcy M. N., określając jej ważność na dokładnie taki sam okres, na jaki wydana została licencja przedsiębiorcy przekształcanego, tj. od dnia 17 sierpnia 2012 r. do dnia 16 sierpnia 2017 r. W tych okolicznościach nałożenie na Spółkę kary za brak posiadania licencji na wykonywanie przewozu zostało dokonane z naruszeniem art. 92a ust. 1, 6, 7 utd.

Co do wywodu organu, odnoszącego się do wykładni przepisu art. 13 ust. 2 utd, wspomnieć należało, że oparta została ona wyłącznie na jego literalnym brzmieniu. Jednak zauważyć należy, iż oparcie się przez organ wyłącznie na językowej wykładni art. 13 ust. 2 pkt 2 omawianej ustawy prowadzi do konkluzji, której nie można pogodzić z zasadą praworządności i zasadą sprawiedliwości społecznej – art. 2 Konstytucji RP oraz określoną w art. 22 Konstytucji RP zasadą zakazu ograniczania wolności działalności gospodarczej. W tym ostatnim pojęciu mieści się też zakaz ograniczania ponad niezbędne minimum działalności gospodarczej w wybranej formie, czego wyrazem jest omówiona wyżej zasada sukcesji podmiotów gospodarczych dopuszczona ustawą K.s.h. Z tego względu Sąd uznał, że w sprawie konieczne stało się zweryfikowanie rezultatu językowej wykładni art. 13 ust. 2 pkt 2 utd wykładnią systemową powyższego przepisu. W doktrynie i orzecznictwie możliwość weryfikowania rezultatów wykładni językowej wykładnią systemową nie nasuwa wątpliwości. Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu wyroków z dnia 7 grudnia 2009 r. sygn. akt I OSK 722/09 i I OSK 723/09 (dostępne na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl, zwanej dalej CBOIS) wyraził poglądy, że gdy wyniku wykładni językowej normy prawnej nie da się zaakceptować ze względu na konsekwencje o charakterze systemowym, należy posiłkować się tym ostatnim, co oznacza, że "granice wykładni językowej nie są bezwzględne i ich przekroczenie jest uzasadnione w sytuacji odwołania się do wartości konstytucyjnych". Pogląd ten został w pełni zaakceptowany także w uzasadnieniu wyroku z dnia 16 lutego 2015 r., sygn. akt I OSK 1180/13 (publ. w CBOIS). Zwrócono w nim uwagę na to, że w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego wskazywano, że "Skład sądu, który ma wątpliwość co do zgodności aktu normatywnego z Konstytucją, powinien w pierwszej kolejności we własnym zakresie zmierzać do jej wyjaśnienia, musi przy tym uwzględniać zasadę niesprzeczności systemu prawnego oraz zasadę nadrzędności Konstytucji. Normom powinien nadawać takie znaczenie, żeby nie były sprzeczne z Konstytucją i aby najlepiej realizowały normy konstytucyjne" (postanowienie z dnia 22 października 2007 r., sygn. P 24/07, OTK ZU nr 9/A/2007, poz. 118; por. także postanowienia: z dnia 12 lutego 2008 r., sygn. P 62/07, OTK ZU nr 1/A/2008, poz. 17; z dnia 15 kwietnia 2008 r., sygn. P 26/07, OTK ZU nr 3/A/2008, poz. 52; z dnia 8 lipca 2008 r., sygn. P 38/07, OTK ZU nr 6/A/2008, poz. 114; z dnia 1 października 2008 r., sygn. P 25/07, OTK ZU nr 8/A/2008, poz. 142; z dnia 12 lutego 2009 r., sygn. P 64/08, OTK ZU nr 2/A/2009, poz. 13). Jeżeli wątpliwości sądu co do zgodności danego aktu normatywnego z Konstytucją mogą być usunięte w drodze wykładni, to pytanie prawne jest niedopuszczalne. Sądy, powinny zatem dokonywać wykładni ustaw w zgodzie z Konstytucją (por. np. powołane postanowienia o sygn.: P 14/05, P 24/07, P 25/07, P 26/07, P 62/07 i P 64/08 oraz postanowienie z dnia 22 lipca 2008 r., sygn. P 41/07, OTK ZU nr 6/A/2008, poz. 109.). Wykładnia systemowa przepisu art. 13 ust. 2 pkt 2 w zw. z art. 92a ust. 6 utd, z uwzględnieniem wskazanych uwarunkowań konstytucyjnych, nie pozostawia wątpliwości, że po spełnieniu przez przedsiębiorcę przesłanek wynikających z art. 5841 § 1 K.s.h. i art. 13 ust. 2 pkt 2 utd, ten ostatni przepis (art. 92a ust. 6) nie może stać się podstawą ukarania przedsiębiorcy, który w dacie orzekania przez organ uzyskał - tak jak miało to miejsce w rozpoznawanej sprawie - decyzję potwierdzającą jego uprawnienia do korzystania z licencji.

Mając na uwadze powyższe i uznając, że stwierdzone naruszenia przepisów postępowania administracyjnego mogły mieć, a naruszenie prawa materialnego miało wpływ na wynik sprawy, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c P.p.s.a., Sąd uchylił zaskarżoną decyzję, a na zasadzie art. 135 P.p.s.a. także utrzymaną nią w mocy decyzję pierwszoinstancyjną. Rozstrzygnięcie w przedmiocie wykonalności zaskarżonej decyzji podjęto w trybie art. 152 P.p.s.a., a o kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 P.p.s.a.

Wskazania co do dalszego postępowania wynikają wprost z oceny przedstawionej w niniejszym uzasadnieniu.