Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt II SA/Gl 1161/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2020-11-27 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Wywłaszczanie nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 61a par. 1, art. 7,  art. 77 par. 1,  art. 107 par. 3
journal: Dz.U. 2020 poz 256
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
article: art. 151,  art. 119 pkt 3,  art. 120
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Stanisław Nitecki, Sędziowie Sędzia WSA Andrzej Matan,, Sędzia WSA Artur Żurawik (spr.), , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 27 listopada 2020 r. sprawy ze skargi M. K. na postanowienie Wojewody Śląskiego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości oddala skargę.


UZASADNIENIE

Prezydent Miasta C., wykonujący zadania z zakresu administracji rządowej, postanowieniem z dnia [...] r., nr [...], działając na podstawie art. 61a § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (j.t. Dz. U. z 2020 r., poz. 256 ze zm., dalej - k.p.a.), po rozpatrzeniu wniosku M.K. odmówił wszczęcia postępowania w sprawie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, położonej w C. przy ul. [...], wywłaszczonej na podstawie decyzji [...] z dnia [...] r.

W uzasadnieniu organ podał m. in., że wniosek o zwrot nieruchomości został pierwotnie złożony przez M. K. oraz J. K. w dniu 28 września 1995 r. Przedmiotowa sprawa została zakończona ostateczną decyzją o zwrocie nieruchomości z dnia ][...] r. Ponadto, wskazane we wniosku działki 1 oraz 2 stanowią już własność wnioskodawcy – M.K. Zgodnie z danymi zawartymi w ewidencji gruntów i budynków istnieje rozbieżność między danymi ewidencji a treścią księgi wieczystej. Po przeprowadzonych czynnościach wyjaśniających ustalono, że rozbieżności wynikają z braku ujawnienia w księdze wieczystej nabycia spadku po zmarłym. W danych ewidencji gruntów i budynków nie odnaleziono działki o numerze geodezyjnym 3.

Zażalenie na ww. postanowienie wniósł przez pełnomocnika M. K. . Zarzucił naruszenie:

1) art. 61a §1 k.p.a., poprzez jego nieuzasadnione zastosowanie, albowiem brak jest przesłanki "innej uzasadnionej przyczyny", dla zastosowania wskazanej regulacji, gdyż rozstrzygnięcie, na które powołuje się organ, stwierdzało zwrot jedynie części wywłaszczonej nieruchomości, gdzie niewątpliwie istnieje konieczność rozpoznania wniosku w zakresie części nieruchomości, co do której odmówiono jej zwrotu;

2) naruszenie art. 136 ust. 1 i 3 oraz art. 137 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (j.t. Dz. U. z 2020 r., poz. 1990 ze zm. – dalej u.g.n.) w zw. z art. 136 ust. 2 u.g.n., poprzez ich nieuzasadnione niezastosowanie, w szczególności w odniesieniu do części nieruchomości, tj. części działki nr 4, części działki 5, działki 6, części działki 7, działki o nr 8, działki nr 9, części działki nr 10 oraz części działki nr 11 - w sytuacji, gdy odmówiono zwrotu tejże części wywłaszczonej nieruchomości, a istnieją względem niej przesłanki zastosowania powołanych powyżej regulacji, co winno skutkować rozpoznaniem złożonego wniosku we wskazanym zakresie.

Wojewoda Śląski postanowieniem z dnia [...] r., nr [...], działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie.

W uzasadnieniu organ podał m. in., że sprawa zwrotu nieruchomości wywłaszczonych decyzją Prezydenta Miasta C. z [...] r. była przedmiotem rozpatrzenia przez Prezydenta Miasta S. , który decyzją z [...] r., zwrócił część wywłaszczonego gruntu na rzecz m. in. M. K. , a odmówił zwrotu części działki nr 4, części działki nr 5, działki nr 6, części działki nr 7, działki nr 8, części działki nr 9, części działki nr 10 oraz części działki nr 11. Z uzasadnienia tej decyzji wynika, że pozostały wywłaszczony teren oznaczony działką nr 12 został zwrócony decyzją Prezydenta Miasta C. z [...] r. na rzecz byłych współwłaścicieli. Z księgi wieczystej wynika, że M. K. jest jej współwłaścicielem. Działki wskazane we wniosku, oznaczone numerami: 1 i 2 nie były przedmiotem wywłaszczenia decyzją Prezydenta Miasta C. z [...] r. Stanowią one własność M. K. , a działki nr 3 nie odnaleziono w ewidencji gruntów i budynków.

Skargę na powyższe postanowienie złożył przez pełnomocnika M. K. Zarzucono naruszenie:

1) art. 16 § 1 k.p.a. w zw. z art. 136 ust. 3 oraz art. 137 u.g.n., poprzez ich niewłaściwe zastosowanie, skutkujące przyjęciem ostateczności decyzji Prezydenta Miasta S. z dnia [...] roku w odniesieniu do złożonego wniosku, pomimo wskazania i wykazania nieprawidłowości zaistniałych w rozpoznaniu wniosku, niwelujących przyjęcie ostateczności decyzji, w związku z którą przyjęto zaistnienie innych uzasadnionych przyczyn w postaci zasady trwałości decyzji;

2) naruszenie art. 6, 7, 8 k.p.a. oraz art. 157 § 2 Kodeksu postępowania cywilnego, przy uwzględnieniu brzmienia art. 154 k.p.a. oraz art. 156 k.p.a., poprzez ich pominięcie i nieuzasadnione niezastosowanie w sytuacji, gdy w sprawie ewidentnym jest, że decyzja, na którą powołują się organy I i II instancji, jako decyzja ostateczna, uniemożliwiająca prowadzenie postępowania w związku ze złożonym wnioskiem, została wydana z rażącym naruszeniem prawa, gdzie strona na jej podstawie w zakresie objętym wnioskiem nie nabyła prawa (wobec oddalenia wniosku w tej części), gdzie za uchyleniem lub zmianą tejże decyzji przemawia słuszny interes stron - co zostało wskazane w zażaleniu na postanowienie, które zaskarżonym orzeczeniem Wojewoda Śląski utrzymał w mocy.

W związku z powyższym wniesiono o uchylenie postanowień obu instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych.

W uzasadnieniu podano m. in., że sam fakt wydania "decyzji ostatecznej" w [...], a zatem po upływie 22 lat po złożeniu wniosku, gdzie w międzyczasie względem nieruchomości objętej wnioskiem podejmowane były bezpodstawne i nieuprawnione czynności, stanowi o rażących nieprawidłowościach, niezgodności z prawem. Zasada trwałości decyzji ostatecznych nie może być utożsamiana z niezmiennością decyzji administracyjnych. Powołano się na treść art. 154 i 156 k.p.a.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasową argumentację.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

W myśl art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (j.t. Dz. U. z 2019 r., poz. 2167) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m. in. przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym zgodnie z § 2 tegoż artykułu kontrola, o której mowa, jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd rozpoznaje sprawę rozstrzygniętą zaskarżonym aktem z punktu widzenia kryterium legalności, to jest zgodności z prawem całego toku postępowania administracyjnego i prawidłowości zastosowania prawa materialnego. Nadto zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2019 roku, poz. 2325 ze zm. – dalej p.p.s.a.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną.

W wyniku analizy akt sprawy Sąd stwierdził, że skarga nie jest uzasadniona. Zaskarżone rozstrzygnięcie nie narusza bowiem ani prawa materialnego, ani też organ odwoławczy nie naruszył reguł procedury administracyjnej w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, bądź skutkującym wznowieniem tego postępowania. Tymczasem, zgodnie z art. 145 § 1 p.p.s.a., dopiero stwierdzenie tego rodzaju naruszenia prawa uzasadnia uwzględnienie skargi.

Zgodnie z art. 61a §1 i 2 k.p.a. gdy żądanie, o którym mowa w art. 61, zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Na postanowienie, o którym mowa w § 1, służy zażalenie.

Art. 61a k.p.a. został dodany do Kodeksu postępowania administracyjnego z mocą od 11 kwietnia 2011 r. na podstawie ustawy z dnia 3 grudnia 2010 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego oraz ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U z 2011 r., nr 6, poz. 18). Dokonując wykładni art. 61a § 1 k.p.a. należy stwierdzić, że ustawodawca wymienia tu dwie przesłanki dające podstawę do ewentualnej odmowy wszczęcia postępowania administracyjnego. Pierwszą przesłanką jest złożenie żądania przez osobę, która nie jest stroną, drugą przesłanką jest z kolei zaistnienie "innych uzasadnionych przyczyn" uniemożliwiających wszczęcie postępowania.

Choć ustawodawca nie dokonał konkretyzacji przyczyn uniemożliwiających wszczęcie postępowania, to należy jednak uznać, że przepis ten odnosi się do takich sytuacji, które w sposób oczywisty stanowią przeszkodę wszczęcia postępowania administracyjnego. Przesłanka ta zostanie spełniona, gdy np. w tej samej sprawie postępowanie administracyjne już się toczy, gdy w tej sprawie zapadło już rozstrzygnięcie lub gdy w przepisach prawa brak jest podstawy materialnoprawnej do rozpatrzenia żądania w trybie administracyjnym (zob. np. B. Adamiak, Komentarz do art. 61a k.p.a. [w:] B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2014, s. 317).

Z kolei według Z.R. Kmiecika "inne uzasadnione przyczyny" to przypadki pierwotnej bezprzedmiotowości postępowania, jak np. wniesienie żądania przez osobę niemającą zdolności do czynności prawnych, wniesienie żądania w sprawie rozstrzygniętej już decyzją, wniesienie żądania w sprawie, w której toczy się postępowanie przed właściwym organem administracji, wniesienie żądania po upływie terminu określonego w ustawie dla dochodzenia określonych praw (zob. Z.R. Kmiecik, Wszczęcie ogólnego postępowania administracyjnego, Warszawa 2014, s. 211-212; A. Wróbel, Komentarz aktualizowany do art. 61a Kodeksu postępowania administracyjnego, Lex-el., teza 3).

Mają zatem racje organy, że kwestia zwrotu nieruchomości była już przedmiotem rozpoznania w decyzji z dnia [...] r. i tam stronie niezadowolonej przysługiwały środki odwoławcze. Z kolei działki 3, 1, 2, nie były przedmiotem wywłaszczenia decyzją z [...] r. Działki nr 3 nie odnaleziono w ewidencji gruntów i budynków, a pozostałe dwie, wskazane przez organ – jak wynika z danych ewidencyjnych – stanowią własność M. K. .

W świetle art. 16 §1 k.p.a. decyzje, od których nie służy odwołanie w administracyjnym toku instancji lub wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, są ostateczne. Uchylenie lub zmiana takich decyzji, stwierdzenie ich nieważności oraz wznowienie postępowania może nastąpić tylko w przypadkach przewidzianych w kodeksie lub ustawach szczególnych.

W wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 12 maja 2015 r., P 46/13 (OTK-A 2015/5/62), podkreśla się, że zasada trwałości decyzji służy realizacji istotnych wartości, jakimi są ochrona porządku prawnego, stabilności obrotu prawnego, zaufania do organów państwa i samego prawa, a przede wszystkim – ochrona praw nabytych. Ma duże znaczenie dla stabilizacji skutków prawnych wynikających z decyzji i realizuje potrzebę zagwarantowania bezpieczeństwa sytuacji prawnej obywateli.

Zgodnie z wyrokiem NSA z dnia 14 kwietnia 2017 r., sygn. I OSK 1545/15, decyzji ostatecznej służy tzw. domniemanie legalności, które oznacza, że jest ona ważna i powinna być wykonywana dopóty, dopóki nie zostanie zmieniona, uchylona lub nie zostanie stwierdzona jej nieważność przez właściwy organ i z zachowaniem przepisanego trybu postępowania.

Postępowania o zmianę decyzji, ewentualnie o stwierdzenie jej nieważności, wymagają jednak złożenia odrębnych wniosków, są to odrębne sprawy administracyjne.

Kwestie merytoryczne z powodu przeszkód formalnych nie mogą tu być badane.

Nie doszło zatem do naruszenia art. 7, 77 § 1, 61a §1, 107 §3, 138 §1 pkt 1 k.p.a., ani też innych przepisów uzasadniających uwzględnienie skargi.

Z powyższych względów skarga nie mogła odnieść skutku i jako nieuzasadniona podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym uzasadniały przepisy art. 119 pkt 3 oraz art. 120 p.p.s.a.

Powołane wyżej orzecznictwo sądowo-administracyjne dostępne jest w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, pod adresem internetowym http://orzeczenia.nsa.gov.pl.