Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 2893/03
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2005-12-20 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6321 Zasiłki stałe
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Paweł Miładowski Sędziowie sędzia WSA Bożena Popowska sędzia WSA Danuta Rzyminiak-Owczarczak ( spr ) Protokolant referent-stażysta Małgorzata Błoszyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 grudnia 2005 r. sprawy ze skargi M. O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] listopada 2003 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku stałego I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej w S. z dnia [...] października 2003 r. nr [...], a zmienioną decyzją tego organu z dnia [...] listopada 2003 r. nr [...], II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącego kwotę 10 ( dziesięć ) zł tytułem zwrotu kosztów sądowych, III. określa, że zaskarżona decyzja podlega wykonaniu w zakresie w jakim przyznano skarżącemu zasiłek stały od dnia 17 października 2003 r. /-/ D.Rzyminiak-Owczarczak /-/ P.Miładowski /-/ B.Popowska JF


UZASADNIENIE

4/II SA/Po 2893/03

UZASADNIENIE

Wnioskiem z dnia 8 października 2003 r., rozszerzonym w dniu 16 października 2003 r., M. O. zwrócił się do Ośrodka Pomocy Społecznej w S. o przyznanie zasiłku stałego z tytułu opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem wraz z wyrównaniem od miesiąca stycznia 2003 r. W uzasadnieniu wniosku M. O. wyjaśnił, iż pomoc finansowa jest mu niezbędna w związku z koniecznością sanatoryjnego leczenia syna M. Zdaniem strony przedmiotowy zasiłek powinien zostać jej przyznany od daty powstania niepełnosprawności, wskazanej w przedłożonych wraz z wnioskiem orzeczeniach Powiatowego i Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności.

Decyzją z dnia [...] października 2003 r. nr [...] Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej w S. przyznał M. O. zasiłek stały wraz z składką zdrowotną oraz składką na ubezpieczenie społeczne z tytułu konieczności sprawowania osobistej opieki nad wymagającym bezpośredniej i osobistej opieki synem. Zasiłek wraz z pozostałymi świadczeniami przyznano na okres od 17.10.2003 r. do 31.03.2004 r. w wysokości 418 zł miesięcznie, w tym 202,35 zł za miesiąc październik 2003r. Jednocześnie odmówiono stronie przyznania przedmiotowego zasiłku od dnia 21 stycznia 2003 r. Jako podstawę prawną decyzji organ powołał przepisy art. 27 ust. 1 oraz art. 43 ust. 6 ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej (Dz.U. Nr 64 z 1998 r. poz. 414 ze zm.), a w jej uzasadnieniu wyjaśnił, iż matka dziecka od dnia 7.03.2003r. zarejestrowana jest w Powiatowym Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna z prawem do zasiłku, a przed tym dniem przebywała na urlopie wychowawczym. Organ wyjaśnił, iż również wnioskodawca do dnia 16.10.2003 r. był zarejestrowany jako osoba bezrobotna i poszukująca pracy, stąd zasiłku stałego za okres przed tą datą nie przyznano uznając, że w okresie tym nie spełniał przesłanek do przyznania przedmiotowego świadczenia.

Od powyższej decyzji M. O. odwołał się dwoma pismami; w odwołaniu z dnia 24.10.2003 r. zwrócił o przyznanie przedmiotowego zasiłku na okres wskazany w orzeczeniu Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności, na podstawie którego wniosek był rozpatrywany, natomiast w odwołaniu złożonym w dniu 5.11.2003 r. żądanie to ponowił, wyjaśniając że zasiłek powinien zostać przyznany od dnia 21.01.2003 r. do dnia 20.01.2005 r., bowiem na taki właśnie okres przedmiotowe orzeczenie zostało wydane. Zdaniem odwołującego się organ zobligowany był uwzględnić wskazane w tym orzeczeniu daty, wyjaśnił również, że z PUP nie otrzymywał zasiłku dla bezrobotnych, a przepis art. 27 ust. 1 ustawy o Pomocy społecznej ogranicza krąg osób uprawnionych do otrzymujących taki zasiłek lub rentę czy inne świadczenia stałe z ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu. Powołując się na pouczenie zawarte w informatorze "Twoje prawa" M. O. zarzucił organowi dokonanie wadliwej wykładni prawa i bezpodstawne pozbawienie go świadczenia za cały wnioskowany okres.

Po wpłynięciu obu odwołań Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej w S. zmienił swoją wcześniejszą decyzję i podjętą w trybie art. 163 k.p.a. decyzją z dnia 12 listopada 2003 r. Nr [...]r. ustalił końcową datę przyznania stronie zasiłku stałego na dzień 20 stycznia 2005 r. W pozostałym zakresie odwołanie przekazano do rozpatrzenia organowi II instancji.

Decyzją z dnia [...] listopada 2003 r. Nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze zaskarżoną decyzję utrzymało w mocy, w uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia wskazując na treść art. 27 ust.1 ustawy o Pomocy społecznej oraz w całości podzielając stanowisko organu I instancji odnośnie ustalenia daty początkowej wypłaty tego świadczenia. Organ II instancji wyjaśnił, iż wnioskodawca do dnia 16.10.2003 r. był zarejestrowany jako osoba bezrobotna, poszukująca pracy, co nie pozwala uznać, iż nie pozostawał w zatrudnieniu z uwagi na konieczność sprawowania osobistej opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem, a osobą uprawnioną do zasiłku stałego jest tylko osoba, u której niepodjęcie pracy pozostaje w bezpośrednim związku z koniecznością osobistego sprawowania takiej opieki. Organ II instancji wyjaśnił nadto, iż powołany przepis art. 27 ustawy o Pomocy społecznej nie określa bliżej od jakiego momentu świadczenie winno zostać wypłacone, stąd zastosowanie ma w takim wypadku przepis art. 43 ust. 6 tej ustawy, zgodnie z którym świadczenie wypłacane jest od miesiąca kalendarzowego, w którym został złożony wniosek wraz z pełną wymaganą dokumentacją, co w tym przypadku nastąpiło w dniu 8.10.2003 r.

W skardze na powyższą decyzję M. O. wniósł o jej uchylenie, przytaczając argumentację, którą zawarł w odwołaniu od decyzji organu I instancji. Zdaniem skarżącego zaskarżone decyzje pozbawiają jego syna prawa do świadczenia, które przysługują mu na mocy orzeczenia o niepełnosprawności, tym bardziej, że będąc zarejestrowany w PUP nie otrzymywał zasiłku dla bezrobotnych.

Na rozprawie, która przeprowadzona została w dniu 15.12.2005 r. skarżący dodatkowo wyjaśnił, że synem zajmował się wspólnie z żoną, mają trójkę dzieci, a nadto opiekują się schorowanym teściem, który z nimi mieszka. Wyjaśnił także, że w PUP zarejestrował się, aby mieć prawo do świadczeń z ubezpieczenia społecznego, zaś samej pracy nie szukał, bowiem musiał zajmować się dzieckiem. Zdaniem skarżącego opieka społeczna była zorientowana w jego sytuacji, w szczególności o uzyskanym orzeczeniu o niepełnosprawności syna, zaś wniosku o przyznanie zasiłku stałego nie złożył wcześniej, bo mówiono mu w urzędzie, że potrzebny jest komplet dokumentów, a pierwsze orzeczenie o niepełnosprawności z dnia 15.04.2003r. zmuszony był zaskarżyć, w wyniku czego w orzeczeniu z dnia 22.09.2003 r. Wojewódzki Zespół Orzekania o Niepełnosprawności orzekł o konieczności sprawowania stałej lub długotrwałej opieki nad synem, z uwagi na znacznie ograniczoną możliwość samodzielnej egzystencji.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, w całości podtrzymując stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Kolegium podkreśliło, iż termin, od którego przyznano świadczenie społeczne, ustalony został zgodnie z przepisami art. 43 ust. 6 ustawy o Pomocy społecznej, po spełnieniu przez stronę przesłanek wskazanych w art. 27 ust. 1 tej ustawy.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Skarga okazała się zasadną, lecz z innych przyczyn aniżeli wskazano w jej uzasadnieniu.

Skarżący, w związku ze swoją sytuacją rodzinną i życiową, ubiega się o zasiłek stały przyznawany na podstawie art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej w jej brzmieniu obowiązującym w dacie wydania zaskarżonej decyzji (Dz.U. Nr 64 z 1998 r. poz. 414 ze zm.). Przedmiotem zaskarżenia jest odmowa przyznania tego świadczenia od dnia 21 stycznia 2003 r., która to data określona została przez lekarzy orzeczników jako data powstania niepełnosprawności syna skarżącego. Odmowa ta zdaniem organów rozpatrujących wniosek uzasadniona była z dwóch przyczyn - złożenia przez skarżącego wniosku wraz z wymaganą dokumentacją w dniu 8 października 2003 r. oraz pozostawania do dnia 16 października 2003 r. w ewidencji osób bezrobotnych Powiatowego Urzędu Pracy w W. Rozstrzygnięcie to organy obu instancji oparły na przepisach art. 27 ust. 1 oraz art. 43 ust. 6 ustawy o Pomocy społecznej. Zgodnie z pierwszym z wymienionych przepisów zasiłek stały przysługiwał osobie zdolnej do pracy, lecz nie pozostającej w zatrudnieniu ze względu na konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem wymagającym stałej pielęgnacji, polegającej na bezpośredniej, osobistej pielęgnacji i systematycznym współdziałaniu w postępowaniu leczniczym, rehabilitacyjnym oraz edukacyjnym. Natomiast w myśl art. 43 ust. 6 powołanej ustawy świadczenia pieniężne pomocy społecznej przyznaje się i wypłaca za okres miesiąca kalendarzowego począwszy od miesiąca, w którym został złożony wniosek wraz z wymaganą dokumentacją. Bezspornym jest, iż pierwszy wniosek o przyznanie zasiłku stałego z tytułu opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem wraz z wymaganą dokumentacją skarżący złożył w dniu 8 października 2003 r., stąd zgodnie z wskazanym przepisem od tej daty należy rozważyć, czy skarżącemu przysługuje prawo do zasiłku stałego.

W zaskarżonej decyzji zasiłek stały został przyznany skarżącemu od dnia 17 października 2003 r. W ocenie Sądu ustalenie daty początkowej przyznania przedmiotowego zasiłku nastąpiło z naruszeniem zasad postępowania dowodowego. Bezspornym jest, że do dnia 16 października 2003 r. skarżący figurował w ewidencji osób bezrobotnych PUP w W., co zdaniem organów rozstrzygających sprawę uniemożliwiało przyznanie zasiłku stałego za okres do dnia wyrejestrowania z tej ewidencji. Zważyć należy, iż z art. 27 ust. 1 ustawy o Pomocy społecznej wynika, że wyłączną przyczyną pozostawania wnioskodawcy bez pracy powinna być konieczność sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem wymagającym stałej pielęgnacji i współdziałania w postępowaniu leczniczym, rehabilitacyjnym oraz edukacyjnym. W świetle powyższego w ramach postępowania administracyjnego organ administracji orzekający w sprawie wniosku o przyznanie zasiłku stałego zobligowany jest przeprowadzić w tym zakresie stosowne ustalenia. W niniejszej sprawie decyzję o odmowie przyznania z tej przyczyny zasiłku stałego podjęto z pominięciem dokonania takich ustaleń, stąd z materiału dowodowego akt administracyjnych sprawy nie wynika, czy w okresie posiadania statusu bezrobotnego skarżący zmuszony był sprawować osobistą opiekę nad niepełnosprawnym synem i w rezultacie z tego powodu nie mógłby podjąć zatrudnienia, nawet gdyby uzyskał ofertę pracy. Na rozprawie przed tut. Sądem skarżący oświadczył, że zarejestrował się w PUP z uwagi na przysługujące bezrobotnym świadczenia z ubezpieczenia społecznego, przez cały czas opiekę taką nad synem sprawował, a pod jego oraz żony opieką jest trójka dzieci oraz schorowany teść. Stąd ustalenia wymaga także, czy taką opiekę nad synem mogła sprawować w tym czasie wyłącznie żona skarżącego, która przebywała na przedłużonym urlopie wychowawczym, a od 14 marca 2003 r. jest zarejestrowana w PUP jako osoba bezrobotna. Z naruszeniem przepisów art. 7 i 77 k.p.a. ustaleń takich w niniejszej sprawie nie poczyniono, co nakazuje uznać zaskarżone decyzje za wadliwe w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy.

Za chybione uznać natomiast należy żądanie strony o przyznaniu zasiłku stałego od dnia 21 stycznia 2003 r. Przedstawiona wyżej wykładnia przepisów stanowiących o przyznawaniu tego świadczenia wyklucza, aby w przypadku wniosku w sprawie przyznania tego świadczenia uwzględnić datę określoną przez lekarzy orzeczników jako datę powstania niepełnosprawności. W przypadku pierwszego wniosku w sprawie zastosowanie ma bowiem wyżej powołany przepis art. 43 ust. 6 ustawy o Pomocy społecznej, natomiast dopiero w przypadku każdego kolejnego wniosku o dacie przyznania zasiłku może decydować początkowa data ważności orzeczenia o niepełnosprawności.

Niezależnie od powyższego zauważyć należy, iż zmiana decyzji organu I instancji z dnia 23 października 2003 r. nastąpiła z naruszeniem art. 163 k.p.a. Zgodnie z tym przepisem organ administracji publicznej może uchylić lub zmienić decyzję, na mocy której strona nabyła prawo, także w innych przypadkach oraz na innych zasadach niż określone w niniejszym rozdziale, o ile przewidują to przepisy szczególne. Takim przepisem w ocenie organu I instancji był powołany w decyzji zmieniającej przepis art. 43 ust. 2a ustawy o Pomocy społecznej, zgodnie z którym właściwy organ zmienia lub uchyla decyzję administracyjną na niekorzyść strony bez jej zgody w przypadku zmiany przepisów prawa lub jeżeli nastąpiły zmiany w sytuacji dochodowej lub osobistej osób otrzymujących świadczenie, a także może zmienić lub uchylić decyzję administracyjną na niekorzyść strony, jeżeli wystąpiły przesłanki, o których mowa w ust. 4 i 5 oraz w art. 6 i art. 34 ust. 4a, zaś zmiana decyzji na korzyść strony nie wymaga jej zgody. W niniejszej sprawie nie zaszły okoliczności, które uprawniałyby organ do zmiany decyzji we wskazanym trybie, bowiem w sprawie nie doszło do zmiany okoliczności mających wpływ na sytuację strony skarżącej. Zmiana decyzji przeprowadzona została po wpłynięciu odwołania, w którym skarżący wskazał na treść orzeczenia o niepełnosprawności i określoną w nim datę ważności orzeczenia, a organ uwzględniając żądanie strony dokonał zmiany daty końcowej przyznania świadczenia, przy czym rozstrzygnięcie to wydane zostało w oparciu o to samo orzeczenie, znane organowi w dacie podjęcia pierwszej decyzji w sprawie. W ocenie Sądu wraz z wpłynięciem odwołania, które nie zostało w całości przez organ I instancji uwzględnione, zastosowanie winien mieć tryb odwoławczy, stąd w całości odwołanie powinno zostać przekazane do organu odwoławczego. Wskazane uchybienie nie ma co prawda wpływu na wynik sprawy, bowiem uwzględnia wniosek strony postępowania, tym niemniej winno zostać naprawione w ramach ponownego rozpoznania sprawy.

Z wymienionych przyczyn na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) oraz art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.) w zw. z art. 97§ 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz. 1271 z późniejszymi zmianami), należało uwzględnić skargę i uchylić zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej w S. z dnia 23 października 2003 r. nr [...], zmienioną decyzją tego organu z dnia 12 listopada 2003 r. nr [...]. Przepis art. 152 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi zastosowano w zakresie, w jakim stronie zostało przyznane wnioskowane świadczenie. O kosztach orzeczono zgodnie z art. 200 tej ustawy.

Rozpoznając sprawę ponownie organ I instancji zobligowany jest dokonać ustalenia, czy i w jakim stopniu zachodziła konieczność sprawowania przez skarżącego osobistej opieki nad synem w okresie od 08.10.2003 r. do 16.10.2003 r., czy opiekę taką w istocie sprawował, jak również czy uzyskał w tym czasie jakiekolwiek oferty pracy oraz czy i z jakich przyczyn z nich zrezygnował. Ustalenia te pozwolą ocenić, czy skarżący ma prawo do przyznania mu zasiłku stałego od dnia 08 października 2003 r.

/-/ D. Rzyminiak-Owczarczak /-/ P. Miładowski /-/ B.Popowska

MW