Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 903/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2018-11-27 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6290 Reforma rolna
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 2 ust. 1 lit. e
journal: Dz.U. 1945 nr 3 poz 13
law: Dekret Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.
article: par. 5
journal: Dz.U. 1945 nr 10 poz 51
law: Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Gabriela Nowak Sędziowie WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska (spr.) WSA Dariusz Chaciński Protokolant starszy sekretarz sądowy Katarzyna Krynicka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 listopada 2018 r. sprawy ze skargi J.K., L.K. i H.K. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] marca 2018 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz J.K., L.K. i H.K. solidarnie kwotę [...] złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z [...] marca 2018 r., nr [...] Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, po rozpatrzeniu odwołań: L.K., H.K. i J.K., od decyzji Wojewody [...] z [...] października 2014 r., nr [...] uchylił decyzję Wojewody [...] oraz umorzył postępowanie I instancji w całości.

W uzasadnieniu wskazał, że objęte postępowaniem nieruchomości położone we wsiach G. i U. były częścią przejętego na cele reformy rolnej majątku ziemskiego H., położonego w powiecie [...], o pow. [...]ha, stanowiącego byłą własność M.G. Zostały one nabyte przez J.K. na podstawie aktów notarialnych z [...] listopada 1940 r., nr rep. [...] i z [...] lutego 1941 r., nr rep. [...].

Wojewoda [...], działając na podstawie § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r., Nr 10, poz. 51), po rozpoznaniu wniosku J.K., następcy prawnego J.K., decyzją z [...] października 2014 r. orzekł, że nieruchomości położone we wsiach G. i U., nabyte przez J.K. na podstawie aktów notarialnych z [...] listopada 1940 r. i [...] lutego 1941 r. podpadały pod działanie art. 2 ust. 1lit. e dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r. Nr 3. poz. 13).

L.K., H.K. i J.K. wnieśli odwołania od decyzji Wojewody, wskazując na nieprawidłową, ich zdaniem, wykładnię przepisów i ocenę materiału dowodowego, a w konsekwencji nieprawidłowe uznanie, że nieruchomość podpadała pod przepisy dekretu.

Rozpatrując sprawę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wskazał, że zgodnie z art. 2 ust. 1 lit. e dekretu na cele reformy rolnej przeznaczone były nieruchomości ziemskie stanowiące własność albo współwłasność osób fizycznych lub prawnych, jeżeli ich obszar łączny przekraczał bądź [...] ha powierzchni ogólnej, bądź [...] ha użytków rolnych, a na terenie województw [...], jeżeli ich rozmiar łączny przekraczał [...] ha powierzchni ogólnej, niezależnie od wielkości użytków rolnych tej powierzchni. Nieruchomości te przechodziły bezzwłocznie, bez żadnego wynagrodzenia, w całości, na własność Państwa z przeznaczeniem na cele określone w art. 1 dekretu, część druga.

Organ odwoławczy wyjaśnił, że rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN w § 5 ustanawiało tryb administracyjny rozstrzygania sporów o to, czy dana nieruchomość podpada pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu. Strona kwestionująca przejęcie majątku mogła ubiegać się o uznanie, że dana nieruchomość jest wyłączona spod działania postanowień zawartych w tym przepisie.

Minister wskazując na treść art. 28 kpa, podniósł, że interes prawny wynikać musi z określonego przepisu prawa materialnego, który przyznaje podmiotowi żądającemu wszczęcia postępowania określone uprawnienia lub nakłada nań obowiązki podlegające konkretyzacji w drodze decyzji administracyjnej.

Z wnioskiem o stwierdzenie, że dana nieruchomość podlegała działaniu przepisu art. 2 ust. 1 lit. e dekretu wystąpić mogą byli właściciele nieruchomości lub ich spadkobiercy. Jedynie oni mają wynikający z prawa własności interes prawny w dokonaniu przez organ władczego rozstrzygnięcia, a w konsekwencji jedynie oni mają prawo oczekiwania od organu administracji podjęcia takiego rozstrzygnięcia.

Minister wyjaśnił, że byłą właścicielką majątku H. była M.G. Również nieruchomości nabyte przez J.K. na podstawie aktów notarialnych, dla celów wynikających z dekretu, muszą być traktowane jako jej własność, bowiem zgodnie z art. 2 ust. 2 dekretu nieważne są wszystkie prawne lub fizyczne działy nieruchomości dokonane po 1 września 1939 r. Jedynymi osobami uprawnionymi do wystąpienia z wnioskiem o ustalenie, czy nieruchomości objęte postępowaniem podpadały pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu, jest M.G. lub jej następcy prawni. Natomiast wnioskodawca J.K. oraz uczestnicy postępowania są tego uprawnienia pozbawieni, wobec brzmienia art 2 ust. 2 dekretu. Przepis wyklucza możliwość uznania za skuteczne nabycie przez poprzednika prawnego wnioskodawców, J.K., nieruchomości wchodzących w skład majątku ziemskiego H.

Minister podkreślił, że postępowanie administracyjne, zgodnie z zasadą skargowości, może być wszczęte jedynie na wniosek strony, czyli osoby mającej legitymację procesową w rozumieniu art. 28 kpa. Zatem w przypadku, gdy postępowanie zostało wszczęte na wniosek podmiotu nieuprawnionego, zachodzi bezprzedmiotowość postępowania uzasadniająca jego umorzenie na podstawie art 105 § 1 kpa. Organ podkreślił, że interes prawny w sprawie dotyczącej ustalenia, czy nieruchomość podlegała art. 2 ust. 1 lit. e dekretu przysługuje jedynie byłym właścicielom nieruchomości (ewentualnie ich następcom prawnym) oraz działającemu przez statio fisci Skarbowi Państwa, względnie jednostkom samorządu terytorialnego, które aktualnie są właścicielem tych nieruchomości. Nie mają go natomiast te podmioty, którym prawa podmiotowe do nieruchomości wprawdzie przysługują, ale ze względu na działanie rękojmi wiary publicznej ksiąg wieczystych przewidzianej w art. 5 ustawy dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (Dz. U. z 2013 r., poz. 707) są one niewzruszalne i w efekcie wydania decyzji nadzorczej nie ulegną modyfikacji lub zniesieniu. Brak jest przepisu prawa materialnego, z którego miałby wynikać dla takich właścicieli interes prawny legitymujący ich do udziału w postępowaniu w charakterze strony. Mając zatem na względzie, że decyzja nie odnosi skutku względem sytuacji faktycznej i prawnej podmiotów będących obecnymi właścicielami nieruchomości, Minister uznał, że nie przysługuje im przymiot stron niniejszego postępowania.

Skargę na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z [...] marca 2018 r. wnieśli:

J.K., L.K. i H.K. Zaskarżonej decyzji zarzucili:

I. naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 28 kpa, poprzez jego niewłaściwą wykładnię i zastosowanie wyrażające się w uznaniu, że wnioskodawcy nie posiadają interesu prawnego w przedmiotowej sprawie,

II. naruszenie prawa materialnego, tj. art. 2 ust. 2 dekretu przez jego zastosowanie i uznanie, że czynności prawne nabycia przedmiotowych nieruchomości przez spadkodawców J.K. były nieważne, w sytuacji gdy organ nie dokonał ustaleń faktycznych w sprawie i nie ustalił, czy wskazane nieruchomości mieściły się w pojęciu "dobra ziemskie", o jakich mowa w art. 2 ust. 1 lit. e dekretu, a tylko tego rodzaju ustalenie mogłoby uzasadnić zastosowanie art. 2 ust. 2 dekretu.

Skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz zasądzenie kosztów postępowania. Zarzuty rozwinęli w uzasadnieniu skargi.

Odpowiadając na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna.

W ocenie Sądu organ odwoławczy wyszedł w niniejszej sprawie z błędnego założenia, że wnioskodawcą postępowania toczącego się w trybie § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN o przeprowadzeniu reformy rolnej może być tylko ten podmiot (lub jego spadkobierca), który był właścicielem nieruchomości przed dniem wejścia w życie dekretu o reformie rolnej. Taka teza byłaby zasadna tylko wówczas, gdyby rzeczywiście dana nieruchomość została przejęta na rzecz Państwa z mocy prawa w trybie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o reformie rolnej. Z przepisu § 5 rozporządzenia wynika, że powyższe okoliczności mogą być badane w postępowaniu prowadzonym na podstawie tego przepisu. To w postępowaniu prowadzonym w trybie § 5 rozporządzenia ustala się, czy do przejścia własności nieruchomości z mocy art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o reformie rolnej doszło, czy też nie. Z akt sprawy nie wynika, aby toczyło takie postępowanie z wniosku M.G. lub jej spadkobierców. Powyższe ustalenia są istotne, dla oceny, czy nabycie na podstawie aktów notarialnych było skuteczne czy też nieskuteczne. Jest to przesłanka interesu prawnego skarżących.

Okoliczność tę organ odwoławczy musi zatem ustalić. Jeśli nie ma przeszkody przedmiotowej do wszczęcia postępowania w niniejszej sprawie, to skarżący mają interes prawny (art. 28 kpa) w rozstrzygnięciu sprawy co do istoty, w trybie § 5 rozporządzenia. Jak wyżej zaznaczono od wyniku takiego postępowania zależy bowiem, czy ich poprzednik prawny nabył skutecznie nieruchomość na mocy umów sprzedaży z [...] listopada 1940 r. i z [...] lutego 1941 r. W istocie chodzi więc o możliwość ochrony przez skarżących ich konstytucyjnego prawa do własności (art. 64 ust. 1 i 2 Konstytucji), co niewątpliwie uzasadnia ich interes prawny w sprawie, o ile od strony przedmiotowej sprawa ta nie została już rozstrzygnięta z wniosku innego podmiotu.

Okoliczności tych organ odwoławczy w niniejszej sprawie nie ustalił, z naruszeniem art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 kpa w zw. z art. 28 kpa, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Mając na uwadze wszystkie wyżej wskazane okoliczności Sąd , na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa orzekł jak w sentencji wyroku. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 ppsa.

Ponownie rozpoznając sprawę organ uwzględni stanowisko przedstawione w niniejszym uzasadnieniu.