Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 2257/06
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2007-06-15 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6170 Adwokaci i aplikanci adwokaccy
Skarżony organ: Rada Adwokacka
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grażyna Śliwińska Sędziowie Sędzia WSA Dorota Wdowiak (spr.) Asesor WSA Danuta Szydłowska Protokolant Anna Błaszczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 czerwca 2007 r. sprawy ze skargi A. P. na uchwałę Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej z dnia [...] lipca 2006 r. bez numeru w przedmiocie odmowy wpisu na listę adwokatów oddala skargę


UZASADNIENIE

Zaskarżoną uchwałą z dnia [...] lipca 2006 roku Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej utrzymało w mocy uchwałę Okręgowej Rady Adwokackiej w [...] odmawiającej A. P. wpisu na listę adwokatów.

Okręgowa Rada Adwokacka w [...] uznała, że A. P. nie wykazała się choćby dostatecznym poziomem znajomości zasad etyki wykonywania zawodu adwokata. Ponadto nie ma ona żadnej praktyki w jakimkolwiek zawodzie prawniczym, która dawałaby rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu. Nie posiada zatem odpowiednich umiejętności w udzielaniu pomocy prawnej.

Rozpoznając odwołanie Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej podkreśliło, iż wniosek A. P. winien być rozstrzygnięty w oparciu o treść przepisów obowiązujących w chwili podejmowania uchwały, a zatem z uwzględnieniem konsekwencji wynikających z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 kwietnia 2006 roku (K 6/06).

Stanowiący podstawę prawną, ubiegania się przez A. P. o wpis na listę adwokatów, przepis art. 66 ust. 1 pkt 2 ustawy Prawo o adwokaturze został uznany przez Trybunał Konstytucyjny niezgodny z art. 17 ust. 1 Konstytucji w zakresie, w jakim stwarza możliwość dopuszczenia do wykonywania zawodu adwokata osób, niewykazujących się odpowiednią praktyką prawniczą.

A. P. aplikację sądową odbyła w trybie pozaetatowym. W 2005 roku zdała egzamin sędziowski. W okresie aplikacji prowadziła działalność gospodarczą niezwiązaną ze świadczeniem pomocy prawnej. Od [...] kwietnia 2006 roku pracuje na stanowisku referendarza sądowego.

W ocenie Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej, przebieg kariery zawodowej A. P. uzasadnia twierdzenie, że nie ma ona żadnej praktyki w zawodzie prawniczym. Za praktykę taką w szczególności nie można uznać okresu odbywania aplikacji sądowej. Jest to bowiem okres nauki, poznawania reguł wykonywania zwodu sędziego, nie zaś samodzielnej pracy w zawodzie prawniczym.

Prawidłowe zastosowanie art. 66 ust. 1 pkt 2 ustawy Prawo o adwokaturze, w zakresie wynikającym z treści wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 kwietnia 2006 roku uniemożliwia dokonanie wpisu A. P. na listę adwokatów.

Skargę na uchwałę Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej z dnia [...] lipca 2006 roku wniosła A. P. wnosząc o jej uchylenie i orzeczenie zgodnie z jej żądaniem tj. wpisanie na listę adwokatów prowadzoną przez Okręgową Radę Adwokacką w [...]. Spełnia bowiem warunek ustawowy przewidziany w art. 66 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 26 maja 1982 roku Prawo o adwokaturze, a mianowicie zdała egzamin sędziowski. Wniosek o wpis złożyła przed dniem wydania przez Trybunał Konstytucyjny wyroku z dnia 19 kwietnia 2006 roku. Winien on być rozpatrzony na podstawie przepisów obowiązujących w dacie jego złożenia. Zauważyła ponadto, że ustawa Prawo o adwokaturze obowiązuje w dalszym ciągu, do czasu jej nowelizacji, mimo wyroku Trybunału Konstytucyjnego. Podkreśliła, iż trzyletnia aplikacja, egzamin sędziowski i obecna praca na stanowisku referendarza nie jest bez znaczenia dla wykazania praktyki.

Odmowa wpisu na listę adwokatów stanowi ograniczenie prawa do wykonywania zawodu, co jest dla obywatela gwarancją konstytucyjną.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z przepisem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

W świetle powołanego przepisu ustawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję administracyjną lub postanowienie z punktu widzenia ich zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji lub postanowienia. Sąd nie bada więc celowości, czy też słuszności zaskarżonego aktu.

Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (vide: art. 134 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi).

Dokonując oceny zasadności wniesionej przez A. P. skargi na uchwałę Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej doszedł do przekonania, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Wedle oceny skarżącej, jej wniosek winien być rozpatrzony na podstawie przepisów obowiązujących z daty jego wpływu. Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 kwietnia 2006 roku nie ma więc znaczenia dla jego rozpoznania, albowiem wniosek o dokonanie wpisu wpłynął przed orzeczeniem Trybunału, a ustawa Prawo o adwokaturze obowiązuje w dalszym ciągu do czasu jej nowelizacji, mimo orzeczenia Trybunału.

Punktem wyjścia w rozpoznawanej sprawie jest więc wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 kwietnia 2006 r. sygn. akt K 6/06 opublikowany w Dzienniku Ustaw Nr 75 poz. 529, a więc w dacie podejmowania uchwały przez Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej.

W pierwszej kolejności zauważyć jednak należy, że zgodnie z brzmieniem art. 190 Konstytucji RP:

1. Orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne.

2. Orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego w sprawach wymienionych w art. 188 podlegają niezwłocznemu ogłoszeniu w organie urzędowym, w którym akt normatywny był ogłoszony. Jeżeli akt nie był ogłoszony, orzeczenie ogłasza się w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej "Monitor Polski".

3. Orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego wchodzi w życie z dniem ogłoszenia, jednak Trybunał Konstytucyjny może określić inny termin utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego. Termin ten nie może przekroczyć osiemnastu miesięcy, gdy chodzi o ustawę, a gdy chodzi o inny akt normatywny - dwunastu miesięcy. W przypadku orzeczeń, które wiążą się z nakładami finansowymi nieprzewidzianymi w ustawie budżetowej, Trybunał Konstytucyjny określa termin utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego po zapoznaniu się z opinią Rady Ministrów.

4. Orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą aktu normatywnego, na podstawie którego zostało wydane prawomocne orzeczenie sądowe, ostateczna decyzja administracyjna lub rozstrzygnięcie w innych sprawach, stanowi podstawę do wznowienia postępowania, uchylenia decyzji lub innego rozstrzygnięcia na zasadach i w trybie określonych w przepisach właściwych dla danego postępowania.

5. Orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego zapadają większością głosów.

Z powyższego uregulowania art. 190 Konstytucji RP wynika, że ogłoszenie wyroku Trybunału Konstytucyjnego we właściwym organie publikacyjnym jest równoznaczne z utratą mocy obowiązującej zakwestionowanego aktu normatywnego lub jego przepisu (przepisów) w zakresie określonym w sentencji tego wyroku.

Jest zasadą, że orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego orzekające o sprzeczności ustawy z Konstytucją, choć mają charakter konstytutywny, są skuteczne ex tunc od dnia wejścia w życie zakwestionowanego aktu normatywnego. Podstawę prawną dla takiego poglądu stanowi zwłaszcza art. 190 ust. 4 Konstytucji. Od tej zasady istnieją trzy wyjątki. Po pierwsze, zgodnie z art. 190 ust. 3 Konstytucji Trybunał Konstytucyjny może określić inny termin utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego, przy czym termin ten nie może przekroczyć osiemnastu miesięcy, gdy chodzi o ustawę. Po drugie, Trybunał Konstytucyjny może, zgodnie z regułą a maiori ad minus, określić utratę mocy obowiązującej przepisu ustawy na dzień ogłoszenia orzeczenia w Dzienniku Ustaw wyłączając moc wsteczną orzeczenia. Po trzecie, utrata mocy obowiązującej przepisu uznanego za niezgodny z Konstytucją następuje od dnia wejścia Konstytucji w życie, jeżeli przepis ten był zgodny z poprzednio obowiązującymi przepisami konstytucyjnymi (Pietrzykowski K. glosa do wyroku SN z dnia 19 stycznia 2000 r., II CKN 688/98 Palestra 2001/11-12/219 - t.2).

W przedmiotowej sprawie nie zachodzi żaden z wyjątków powyższego przepisu.

Zgodnie z pkt I ppkt 5 wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 kwietnia 2006 roku, art. 66 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze w brzmieniu nadanym przez art. 1 pkt 7 lit. a ustawy z dnia 30 czerwca 2005 r. o zmianie ustawy – Prawo o adwokaturze i niektórych innych ustaw, w zakresie, w jakim stwarza możliwość dopuszczenia do wykonywania zawodu adwokata osób, które po złożeniu wskazanych w nim egzaminów nie wykazują się odpowiednią praktyką w zawodzie prawniczym, uznany został za niezgodny z art. 17 ust. 1 Konstytucji.

Wobec takiej treści rozstrzygnięcia i jego odmiennej interpretacji przez strony niniejszego postępowania w pierwszej kolejności należało określić, czy i w jakim zakresie nastąpiła utrata mocy obowiązywania art. 66 ust. 1 pkt 2 ustawy Prawo o adwokaturze.

Przedmiotem regulacji zawartej w art. 71 ust. 1 ustawy z dnia 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. Nr 102, poz. 643 ze zm.) jest orzeczenie Trybunału. Wskazany przepis wymienia elementy, które powinno zawierać orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego. Najistotniejszy element orzeczenia został w art. 71 ust. 1 pkt 6 cyt. ustawy określony jako "rozstrzygnięcie Trybunału". Mówiąc najogólniej, chodzi tu o wypowiedź o tym, czy przepis stanowiący przedmiot kontroli jest zgodny z przepisem stanowiącym wzorzec kontroli.

Art. 69 ww. ustawy mówi, że "orzeczenie Trybunału może odnosić się do całego aktu normatywnego albo do jego poszczególnych przepisów". Wydanie orzeczenia rozstrzygającego jednolicie o całym akcie normatywnym jest uzasadnione wtedy, gdy zarzuty dotyczą naruszenia kompetencji do wydania aktu normatywnego lub niedochowania wymaganego przepisami prawa trybu jego wydania. W praktyce przedmiotem orzeczenia są zawsze poszczególne przepisy. Przedmiotem orzeczenia, może być nie tylko cały przepis, ale i jego fragment obejmujący jedno lub kilka słów. Dopuszczalność wydania orzeczenia dotyczącego tylko części przepisu uwarunkowana jest tym, że pozostała część danego przepisu wyraża normę nadającą się do zastosowania.

W niektórych wydawanych przez Trybunał Konstytucyjny wyrokach oznaczenie przepisu będącego przedmiotem kontroli jest uzupełnione formułą rozpoczynającą się zwrotem "w zakresie, w jakim ...", po którym następuje opis niektórych sytuacji, w których przepis ten znajduje zastosowanie, wyznaczony za pomocą kryteriów podmiotowych, przedmiotowych lub czasowych. W takim przypadku przedmiotem kontroli jest ta z wyrażonych w danym przepisie norm, która odnosi się do oznaczonego zakresu sytuacji. Zatem wyrok taki (zwany wyrokiem "zakresowym") odnosi się w istocie do części aktu normatywnego, z tym, że część ta nie została wyodrębniona w tekście przepisu poddanego kontroli Trybunału Konstytucyjnego. Wyrok zakresowy uznaje poddany kontroli przepis za niezgodny z Konstytucją tylko w pewnym, określonym w wyroku, zakresie, a w ten sposób nie zmieniając tekstu przepisu, zmienia wyrażoną w nim treść normatywną. Skutkiem takiego wyroku jest częściowa utrata mocy obowiązującej przepisu, polegająca na wyłączeniu możliwości jego stosowania w zakresie oznaczonym w wyroku. Dlatego po wydaniu takiego wyroku celowe jest dokonanie nowelizacji dostosowującej tekst przepisu do treści, jaka wynika z wyroku Trybunału Konstytucyjnego. Działanie ustawodawcy nie jest w tym wypadku konieczne, ale pożądane ze względu na wartość, jaką przedstawia jednoznaczność i określoność przepisów prawnych (vide Andrzej Mączyński, Orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego /w:/ Księga XX-lecia orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego, Trybunał Konstytucyjny Wydawnictwa, Warszawa 2006, str. 79).

Biorąc powyższe pod uwagę, punkt I 5 wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 kwietnia 2006 r. należy zaliczyć do tzw. wyroków zakresowych. A zatem, z dniem publikacji tegoż orzeczenia, art. 66 ust. 1 pkt 2 ustawy Prawo o adwokaturze może stanowić podstawę wpisu na listę adwokatów tych osób, które nie odbyły aplikacji adwokackiej i nie złożyły egzaminu adwokackiego, lecz zdały egzamin sędziowski, prokuratorski, radcowski czy notarialny. Zgodnie natomiast z orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego przed dokonaniem takiego wpisu należy zbadać, czy osoba ubiegająca się o wpis może wykazać się stażem i doświadczeniem zawodowym, profilującym umiejętności praktyczne aplikacji zakończonej egzaminem.

Jak wskazał Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu omawianego orzeczenia w toku postępowania zainicjowanego wnioskiem osoby wymienionej w art. 66 ust. 1 pkt 2 Prawa o adwokaturze o wpis na listę adwokatów, samorząd adwokacki może, a nawet powinien badać także, czy konkretna osoba ubiegająca się o taki wpis daje rękojmię należytego wykonywania zawodu adwokata. Przesłankami oceny winny być m.in. czas trwania aplikacji, zakres przedmiotowy szkolenia oraz praktyczny kontakt z wykonywaniem danego zawodu prawniczego.

W tym miejscu wskazać należy, że już w orzeczeniu z 18 sierpnia 1994 r. (sygn. akt II SA 860/93) Naczelny Sąd Administracyjny przyjął, że rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu adwokata ocenia się według cech charakteru i dotychczasowego zachowania mogącego świadczyć o poziomie umiejętności udzielania pomocy prawnej. W uzasadnieniu wyroku odwołując się do dotychczasowego orzecznictwa NSA wskazano, iż na rękojmię wpływają dwa elementy: 1) cechy charakteru i 2) dotychczasowe zachowanie osoby pragnącej zostać adwokatem. Przez nieskazitelność charakteru rozumie się zwykle szlachetność, prawość, uczciwość. Druga przesłanka powinna być analizowana w ścisłym powiązaniu z art. 1 ustawy Prawo o adwokaturze określającego cele adwokatury (udzielenie pomocy prawnej). Chodzi więc o to, czy dana osoba poradzi sobie w zawodzie adwokata.

Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu omawianego rozstrzygnięcia wskazał, że powyższe kwestie winny zostać rozstrzygnięte przez ustawodawcę, który powinien dokonać nowelizacji dostosowującej tekst przepisu do treści, jaka wynika z wyroku Trybunału Konstytucyjnego. Brak stosownej modyfikacji przepisu, która przyjmując skrajną sytuację, albowiem działanie ustawodawcy nie jest konieczne, a jedynie pożądane, może nie nastąpić, nie pozbawia art. 66 ust. 1 pkt 2 Prawa o adwokaturze mocy obowiązującej. Zwrócić jednocześnie należy uwagę, że Trybunał Konstytucyjny brak jednoznacznego określenia przesłanek oceny rękojmi, uznał za mankament ustawy, nie stwierdził natomiast w tym zakresie niekonstytucyjności normy prawnej, formułując jednocześnie zalecenia dla ustawodawcy.

W świetle powyższych rozważań, w dacie uchwały Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej, przepis art. 66 ust. 1 pkt 2 ustawy Prawo o adwokaturze mógł stanowić podstawę wpisu na listę adwokatów tych osób, które nie odbyły aplikacji adwokackiej i nie złożyły egzaminu adwokackiego, lecz zdały egzamin sędziowski, prokuratorski, radcowski czy notarialny, w przypadku skarżącej był to egzamin sędziowski. Zgodnie natomiast z orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego, co zostało wyżej podkreślone, przed dokonaniem takiego wpisu należało zbadać, czy osoba ubiegająca się o wpis może wykazać się stażem i doświadczeniem zawodowym, profilującym umiejętności praktyczne aplikacji zakończonej egzaminem.

W rozpoznawanej sprawie staż i doświadczenie zawodowe skarżącej były przedmiotem badania i oceny Okręgowej Rady Adwokackiej w [...], czego dowodzi zgromadzony przez Radę materiał dowodowy i podjęta na jego podstawie uchwała z dnia [...] maja 2006 roku. Dokonana ocena nie budzi wątpliwości sądu. Jest przekonywująca. Zgodzić się należy z Prezydium Rady, że skarżąca zaczęła praktyczny kontakt z zawodem prawnika dopiero od [...] kwietnia 2006 roku tj. z chwilą podjęcia pracy na stanowisku referendarza sądowego. Czas aplikacji sądowej nie jest z pewnością praktyką w zawodzie prawniczym. Nie jest to bowiem samodzielna praca w zawodzie prawniczym. Jest to czas nauki, w czasie którego w sposób praktyczny przygotowuje się do jego wykonywania. Oczywiście, jak to stwierdzone zostało wyżej, w toku postępowania o wpis na listę adwokatów samorząd adwokacki, może a nawet powinien badać, czy konkretna osoba ubiegająca się o wpis na listę adwokatów daje rękojmię należytego wykonywania zawodu, ale rękojmi rozumianej jako zespołu cech charakteru i dotychczasowego zachowania mogącego świadczyć o poziomie umiejętności udzielania pomocy prawnej. Przesłanką rękojmi winien więc być także praktyczny kontakt w zawodzie prawniczym.

Mając powyższe rozważania na uwadze zaskarżona uchwała odpowiada prawu. Nie jest w żadnym razie dowolna. Uwzględnia stan prawny z daty jej wydania. Ocena innej korporacji zawodowej nie jest w żadnym razie wiążąca dla korporacji adwokackiej.

Mając powyższe względy na uwadze Sąd na zasadzie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji orzeczenia.