Wyrok WSA w Opolu, sygn. akt II SA/Op 235/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Data orzeczenia: 2012-07-05 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 30 ust. 2 pkt 3, art. 23 a  ust. 5
journal: Dz.U. 2006 nr 139 poz 992
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jednolity.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grażyna Jeżewska Sędziowie Sędzia WSA Teresa Cisyk Sędzia WSA Ewa Janowska – spr. Protokolant St. sekretarz sądowy Grażyna Stykała po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 5 lipca 2012 r. sprawy ze skargi J. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 29 listopada 2011 r., nr [...] w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi, wniesionej w niniejszej sprawie przez J. S. jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 29 listopada 2011 r., nr [...], utrzymująca w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Marszałka Województwa Opolskiego z dnia 20 lipca 2001 r., nr [...], orzekającą o zwrocie, ustalonego decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 27 kwietnia 2011 r., nr [...], nienależnie pobranego przez J. S. zasiłku pielęgnacyjnego w łącznej kwocie 3 366 zł wraz z ustawowymi odsetkami.

Zaskarżona decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym:

Decyzją nr [...], wydaną w dniu 14 lutego 2006 r. z upoważnienia Burmistrza Nysy, J. S. przyznano świadczenie w formie zasiłku pielęgnacyjnego, w kwocie 144 zł miesięcznie, od dnia 1 lutego 2006 r. bezterminowo. Decyzja ta zmieniona została decyzją z dnia 8 września 2006 r. w części dotyczącej wysokości przyznanego zasiłku pielęgnacyjnego, poprzez przyznanie stronie od dnia 1 września 2006 r. zasiłku pielęgnacyjnego w kwocie 153 zł.

Następnie, wszczęte zostało z urzędu postępowanie w sprawie uchylenia powyższej decyzji, które zakończyło się wydaniem przez Kierownika Działu Świadczeń Rodzinnych i Alimentacyjnych Ośrodka Pomocy Społecznej w Nysie, działającego z upoważnienia Burmistrza Nysy, decyzji z dnia 23 grudnia 2009 r., nr [...], rozstrzygającej o uchyleniu od dnia 1 października 2007 r. decyzji z dnia 14 lutego 2006 r. W uzasadnieniu organ wskazał, że w oparciu o informację otrzymaną z Regionalnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Opolu ustalono, że w sprawie zasiłku pielęgnacyjnego przyznanego J. S., w związku z wykonywaniem przez niego pracy za granicą, od dnia 1 października 2007 r., mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Z tego też względu należało podjąć rozstrzygniecie na podstawie art. 23a ust. 5 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139. poz. 992 ze zm.).

W dniu 28 czerwca 2010 r., z upoważnienia Marszałka Województwa, wydano decyzję nr [...], o odmowie przyznania J. S. zasiłku pielęgnacyjnego w okresie od dnia 1 października 2007 r. do dnia 23 grudnia 2008 r. począwszy od dnia 30 marca 2009 r. uznając, że na podstawie przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego nabył on prawo do tego świadczenia w innym państwie.

W dalszej kolejności wszczęte zostało postępowanie w sprawie nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego, w którym Zastępca Kierownika Referatu Koordynacji Systemów Zabezpieczenia Społecznego Regionalnego Ośrodka Polityki Społecznej w Opolu, działający z upoważnienia Marszałka Województwa Opolskiego, decyzją z dnia 29 listopada 2010 r., nr [...] orzekł, że zasiłek pielęgnacyjny wypłacony J. S., na podstawie decyzji z dnia 14 lutego 2006 r., w okresach od dnia 1 października 2007 r. do dnia 23 grudnia 2008 r. oraz od dnia 30 marca 2009 r. do dnia 23 grudnia 2009 r., w łącznej kwocie 3 825 zł, jest nienależnie pobranym świadczeniem rodzinnym. Po rozpoznaniu odwołania wniesionego od tej decyzji przez J. S., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Opolu decyzją z dnia 27 kwietnia 2011 r., nr [...], uchyliło w całości decyzję organu pierwszej instancji i orzekło, że zasiłek pielęgnacyjny wypłacony J. S. na podstawie decyzji z dnia 14 lutego 2006 r., w okresach od dnia 1 października 2007 r. do dnia 23 grudnia 2008 r. oraz od dnia 30 marca 2009 r. do dnia 23 grudnia 2009 r., w łącznej kwocie 3 366 zł, jest nienależnie pobranym świadczeniem rodzinnym. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wskazał, na regulacje art. 23a ust. 2, ust. 5 i ust. 9 i art. 30 ust. 1, ust. 2 pkt 3 i ust. 6 ustawy o świadczeniach rodzinnych i stwierdził, że nienależnie pobranym świadczeniem podlegającym zwrotowi jest świadczenie pobrane za okres, w którym znajdowały zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego w związku z wyjazdem osoby uprawnionej do świadczenia poza granice Rzeczypospolitej Polskiej. Przesłanką stwierdzenia obowiązku zwrotu nienależnie pobranych świadczeń, jest natomiast wydanie ostatecznej decyzji uchylającej decyzję przyznającą świadczenia rodzinne z przyczyn nabycia uprawnień do świadczeń rodzinnych w innym państwie. W ocenie organu, wskutek uzyskania waloru ostateczności przez decyzję uchylającą decyzję o przyznaniu świadczenia rodzinne od dnia, kiedy zastosowanie znajdują przepisy o koordynacji, w rozpoznawanej sprawie zaistniały podstawy do uznania za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne wypłacone stronie w określonych decyzją okresach. Organ odwoławczy uznał jednak, że organ pierwszej instancji nieprawidłowo wyliczył wysokość nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego, albowiem jak podał, nienależnie pobranym świadczeniem jest świadczenie wypłacone za pełny miesiąc, w którym wystąpiła koordynacja systemów zabezpieczenia społecznego. Wyjaśniając, ze zasiłek pielęgnacyjny jest świadczeniem niepodzielnym, wypłacanym miesięcznie i przysługuje za pełne okresy organ wskazał, że stronie od października 2007 r. do listopada 2008 r. oraz od kwietnia do listopada 2009 r. wypłacono świadczenia w łącznej kwocie 3 366 zł i świadczenie w tej wysokości, jako wypłacone w okresach od dnia 1 października 2007 r. do 23 grudnia 2008 r. i od 30 marca do 23 grudnia 2009 r., uznać należało za nienależnie pobrane.

W wyniku wszczęcia postępowania w sprawie zwrotu nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego, decyzją z dnia 20 lipca 2011 r., nr [...], wydaną z upoważnienia Marszałka Województwa Opolskiego, orzeczono o zwrocie ustalonego decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 27 kwietnia 2011 r. zasiłku pielęgnacyjnego nienależnie pobranego przez J. S. w łącznej kwocie 3 366 zł wraz z ustawowymi odsetkami. Decyzja wydana została na podstawie art. 104 K.p.a. oraz art. 21, art. 23a ust. 9, art. 30 ust. 1 i ust. 8 ustawy o świadczeniach rodzinnych. W uzasadnieniu organ, wskazując na treść art. 30 ust. 1 i ust. 8 ustawy uznał, że zasiłek pielęgnacyjny nienależnie pobrany przez stronę ustalony decyzją z dnia 27 kwietnia 2011 r., w łącznej kwocie 3 366 zł podlega zwrotowi wraz z ustawowymi odsetkami, które na dzień wydania decyzji wynoszą 1 173,20 zł. Określił, że łączna kwota zobowiązania na dzień 20 lipca 2011 r. wynosi 4 539,20 zł i podał nr rachunku bankowego, na który należy dokonać zwrotu.

W odwołaniu od decyzji J. S. podniósł, że nie otrzymał decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 27 kwietnia 2011 r., przez co nie mógł sporządzić pisma co Centralnego Ośrodka Polityki Społecznej. Stosownie do tego wniósł o ponowne wydanie tej decyzji, jeśli była ona sporządzona. Wskazał ponadto, że jego praca w Holandii była dorywcza i tymczasowa, wobec czego nie było możliwe, aby korzystał w Holandii z zasiłku pielęgnacyjnego. W holenderskim biurze uzyskał informację, że jeżeli wydana była w Polsce decyzja o zasiłku pielęgnacyjnym i nigdzie nie jest zaznaczone, że zasiłek jest uzależniony od zarobku, to powinien pobierać go w Polsce.

Decyzją z dnia 29 listopada 2011 r., nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Opolu utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Uzasadniając rozstrzygnięcie, w oparciu o art. 30 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych organ wyjaśnił, że obowiązek zwrotu nienależnie pobranego świadczenia rodzinnego jest instytucją zapobiegającą pobieraniu świadczeń rodzinnych przez osoby nieuprawnione do nich, które w toku postępowania nie wykazały całego istotnego dla sprawy stanu faktycznego, albo też zaniechały realizacji ciążącego na nich - jako uprawnionych - obowiązku informowania organu o każdej zmianie okoliczności faktycznych mających wpływ na dalsze przysługiwanie świadczenia, a organ z urzędu nie wykrył tych zdarzeń ani w postępowaniu, ani w kontroli legalności pobierania świadczeń rodzinnych. Wskazał też na regulacje art. 30 ust. 6, ust. 7 i ust. 8 ustawy. W oparciu o ustalony stan faktyczny stwierdził natomiast, że decyzja organu pierwszej instancji z dnia 20 lipca 2011 r., orzekająca o zwrocie nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego, została wydana w konsekwencji uprzedniego wydania przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Opolu decyzji z dnia 24 kwietnia 2011 r. Zaznaczył, że w decyzji tej wykazano, iż strona od dnia 12 września 2007 r. do dnia 23 grudnia 2008 r. oraz od dnia 30 marca 2009 r. wykonywała pracę zarobkową w Holandii, co oznacza, że na podstawie art. 73 rozporządzenia Rady (EWG) nr 1408/71 z dnia 14 czerwca 1971 r. ws. stosowania systemów zabezpieczenia społecznego do pracowników najemnych, osób prowadzących działalność na własny rachunek i do członków ich rodzin przemieszczających się we Wspólnocie, J. S. podlegał koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. To z kolei spowodowało, że świadczenia rodzinne wypłacane w Polsce, w okresach od 1 października 2007 r. do 23 grudnia 2008 r. oraz od 30 marca 2009 r. do 23 grudnia 2009 r., są świadczeniami nienależnie pobranymi. Na podstawie załączonego do akt zwrotnego potwierdzenia odbioru przesyłki organ stwierdził, że wbrew twierdzeniu odwołującego, wskazana decyzja Kolegium została stronie doręczona w dniu 30 czerwca 2011 r. a nastąpiło to w trybie art. 44 § 4 K.p.a. Dalej wywiódł, że funkcjonowanie w obrocie prawnym ostatecznej decyzji uznającej świadczenia za nienależnie pobrane zrodziło obowiązek wydania decyzji zobowiązującej do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia. Wskazał, że postępowanie w tym zakresie wszczęte zostało z urzędu, przy czym spełniony został warunek określony w art. 61 § 4 K.p.a., albowiem pismem z dnia 27 czerwca 2011 r., doręczonym w dniu 4 lipca 2011 r., strona zawiadomiona została o wszczęciu postępowania. Ponadto, została w nim pouczona również o możliwości złożenie w sprawie wyjaśnień. W świetle powołanych okoliczności Kolegium uznało, że słusznie organ pierwszej instancji wydał decyzję zobowiązującą do zwrotu świadczeń nienależnie pobranych. Powołując się na harmonogram wypłaconych J. S. świadczeń organ stwierdził, że nie budzi wątpliwości zarówno wysokość nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych podlegających zwrotowi, jak i obowiązek zapłaty odsetek, który wynika z art. 30 ust. 8 ustawy. Podkreślił, że decyzja o zwrocie nienależnych świadczeń nie ma charakteru uznaniowego i nie zależy od woli stron postępowania. Przeciwnie, determinowana jest przepisami prawa, co oznacza, że przy spełnieniu określonych warunków ustawowych organ zobowiązany jest do określonego działania. Uznając, że decyzja pierwszoinstancyjna jest zgodna z prawem organ zaznaczył, że jest ona następstwem wcześniej podjętych rozstrzygnięć. Odnosząc się do podniesionych w odwołaniu argumentów dotyczących uprawnienia strony do korzystania z zasiłku pielęgnacyjnego wskazał z kolei, że pozostają one bez wpływu na sposób rozstrzygnięcia sprawy. Istotnym dla sprawy jest bowiem fakt pobrania przez stronę nienależnych świadczeń rodzinnych, co wynika z decyzji ostatecznej i obligowało organ do wydania decyzji zobowiązującej do zwrotu tych świadczeń. Jednocześnie poinformowano stronę o możliwości złożenia, na podstawie art. 30 ust. 9 ustawy, wniosku o umorzenie kwoty nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, o odroczenie terminu ich płatności, bądź też o rozłożenie tej kwoty na raty.

J. S. zaskarżył decyzję odwoławczą do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu zarzucając jej naruszenie:

- art. 73 rozporządzenia Rady nr 1408/71 z dnia 14 czerwca 1971 r. w sprawie stosowania systemów zabezpieczenia społecznego do pracowników najemnych, osób prowadzących działalność na własny rachunek i do członków ich rodzin przemieszczających się we Wspólnocie (Dz. Urz. UE L 149 z 5.07.1971 ze zm.), wskutek błędnej subsumcji stanu faktycznego przedmiotowej sprawy z normą zawartą w przywołanym przepisie;

- art. 10 § 1 lit a rozporządzenia Rady (EWG) nr 574/72 z dnia 21 marca 1972 r. w (Dz. U. (WE) Nr L 74 z 27.03.1972 ze zm.), polegające na jego niezastosowaniu;

- art. 30 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. Z 2006 r. Nr 139 poz. 992 ze zm.) poprzez błędne przyjęcie, że w niniejszej sprawie zachodzą przesłanki do jego zastosowania;

- art. 7, art. 77 i art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. Z 2000 r. Nr 98 poz. 1071 ze zm.), poprzez uchybienie regułom w zakresie zebrania i oceny materiału dowodowego;

- art. 107 § 1, § 3 K.p.a., poprzez brak należytego uzasadnienia faktycznego i prawnego wydanej decyzji oraz na niewskazaniu przez organ odwoławczy przepisów prawa wspólnotowego mających zastosowanie w sprawie.

W związku z podniesionymi zarzutami skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji pierwszoinstancyjnej i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez organ odwoławczy. Argumentując zasadność zarzutów na podstawie art. 73 Rozporządzenia nr 1408/71 oraz art. 10 § 1 lit. a rozporządzenia nr 574/72 wywodził, że dla prawidłowego zastosowania przepisów wskazanych rozporządzeń, dotyczących zbiegu świadczeń, czy też zakazu kumulacji świadczeń rodzinnych, organy administracji publicznej winny w pierwszej kolejności w sposób jednoznaczny ustalić charakter oraz rodzaj uzyskiwanych świadczeń rodzinnych z państwa członkowskiego, w którym jest zatrudniony pracownik, w stosunku do świadczeń państwa zamieszkania. Dlatego w niniejszej sprawie, w ocenie skarżącego, organy winny były konkretnie ustalić, jakie rodzaje świadczeń rodzinnych przewidywane są w Holandii i które z nich strona pobrała. Ponadto należało ustalić, czy Holandia przewiduje zasiłek pielęgnacyjny odpowiadający temu przyznawanemu w naszym państwie. Skoro kwestie te nie zostały wyjaśnione w zaskarżonej decyzji należy uznać, że doszło do zarzucanego w skardze naruszenia przepisów prawa materialnego oraz przepisów art. 7 i art. 77 K.p.a. Skarżący podniósł, że na podstawie zebranego w sprawie materiału dowodowego nie można jednoznacznie wskazać, czy świadczenie uzyskiwane przez stronę w Holandii, pokrywało się z zasiłkiem pielęgnacyjnym przyznanym za ten sam okres, a tym samym, czy zaskarżone decyzje są prawidłowe. Uzasadnienie decyzji nie odpowiada przy tym wymogom z art. 107 § 3 K.p.a., albowiem przedstawiona w nim ocena dowodów oparta jest na niekompletnym materiale dowodowym, co oznacza, że jest oceną dowolną naruszającą art. 7, art. 77 i art. 80 K.p.a. oraz art. 73 rozporządzenia nr 1408/71 i art. 10 ust. 1 lit. a rozporządzenia nr 574/72.

Odpowiadając na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Opolu podtrzymało argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wniosło o oddalenie skargi. Odnosząc się do zarzutów skargi organ wskazał, że podstawą prawną zaskarżonego rozstrzygnięcia jest art. 30 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Wyjaśnił, że organ administracji ma obowiązek wydania decyzji w przedmiocie zobowiązania strony do zwrotu świadczeń nienależnie pobranych, którymi są świadczenia wynikające z wcześniej wydanej, ostatecznej decyzji uznającej wypłacone świadczenia za nienależnie pobrane. Obowiązek wydania zaskarżonej decyzji powstał zatem na skutek funkcjonowania w obrocie prawnym decyzji z dnia 27 kwietnia 2011 r. w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z przepisem art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w postępowaniu sądowym nie mogą być brane pod uwagę argumenty natury słusznościowej czy celowościowej. Badana jest wyłącznie legalność aktu administracyjnego, czyli prawidłowość zastosowania przepisów prawa do zaistniałego stanu faktycznego, trafność ich wykładni oraz prawidłowość przyjętej procedury. Ocena sądu sprowadza się więc zasadniczo do tego, czy w świetle ustalonego stanu faktycznego oraz obowiązującego stanu prawnego dopuszczalne było wydanie zaskarżonego aktu.

Na mocy art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270), zwanej P.p.s.a., uchylenie zaskarżonej do sądu decyzji następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b) lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c). Stosownie do art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a., nieważność decyzji Sąd stwierdza z kolei w przypadku zaistnienia przyczyn określonych w art. 156 K.p.a. Na podstawie art. 145 § 1 pkt 3 P.p.s.a. dopuszczalne jest natomiast stwierdzenie wydania decyzji z naruszeniem prawa, o ile zachodzą przyczyny określone w K.p.a. lub innych przepisach.

W przypadku jednak, gdy Sąd uzna, że skarga nie ma uzasadnionych podstaw podlega ona oddaleniu, zgodnie z art. 151 P.p.s.a.

W niniejszej sprawie skarga wniesiona została na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu utrzymującą w mocy rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji o zwrocie, ustalonego odrębną decyzją, nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego. Przeprowadzona przez Sąd, według wskazanych powyżej kryteriów, kontrola legalności zaskarżonej decyzji wykazała, że nie narusza ona przepisów prawa materialnego i procesowego. W ocenie Sądu prawidłowo w zaskarżonej decyzji określono dla skarżącego obowiązek zwrotu nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego, a przedstawiona przez organ odwoławczy w tej kwestii argumentacja, znajduje umocowanie w przepisach prawa.

Materialną podstawę prawną zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm.), zwanej dalej ustawą. Dostrzec należy, że art. 30 ust. 1 tej ustawy wprost nakłada na osoby, które pobrały nienależnie świadczenia rodzinnego, obowiązek ich zwrotu. Zgodnie z art. 30 ust. 2 pkt 3 ustawy za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się, m. in. świadczenia rodzinne wypłacone w przypadku, o którym mowa w art. 23a ust. 5, za okres od dnia, w którym osoba stała się uprawniona do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, do dnia wydania decyzji o uchyleniu decyzji przyznającej świadczenia rodzinne. Przepis art. 23a ust. 2 ustawy odnosi się natomiast do przypadku wyjazdu członka rodziny do państwa, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, po wydaniu przez organ właściwy decyzji przyznającej świadczenia rodzinne. Wskazać przy tym trzeba, że w razie zaistnienia takiej sytuacji, zgodnie z art. 23a ust. 2 i 3 ustawy w pierwszej kolejności marszałek województwa ustala, na wniosek organu właściwego do przyznania świadczeń, czy w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Następnie, w razie uznania, że wskazane przepisy znajdują zastosowanie, stosownie do art. 23a ust. 5 ustawy organ właściwy uchyla decyzję przyznającą świadczenia rodzinne od dnia, w którym osoba podlega ustawodawstwu państwa, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, w zakresie świadczeń rodzinnych, w związku ze stosowaniem tych przepisów. W dalszej kolejności sprawa taka przekazana zostaje do rozpoznania marszałkowi województwa, który w myśl art. 23a ust. 6 ustawy, jest właściwy do wydania decyzji w sprawie świadczeń rodzinnych zgodnie z art. 21 od dnia, w którym osoba podlega ustawodawstwu państwa, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, w zakresie świadczeń rodzinnych w związku ze stosowaniem tych przepisów.

Z okoliczności faktycznych niniejszej sprawy wynika, że w sprawie zasiłku pielęgnacyjnego przyznanego skarżącemu decyzją z dnia 14 lutego 2006 r., przeprowadzone zostało postępowanie na podstawie art. 23a ust. 2, ust. 3, ust. 5 i ust. 6 ustawy. W decyzji z dnia 28 czerwca 2010 r., wydanej na podstawie art. 23a ust. 6 ustawy, odmawiającej przyznania stronie zasiłku pielęgnacyjnego w okresie od dnia 1 października 2007 r. do dnia 23 grudnia 2008 r. oraz bezterminowo począwszy od dnia 30 marca 2009 r. rozstrzygnięte przy tym zostało, że skarżący w określonych okresach podlegał ustawodawstwu innego państwa i uprawniony był do zasiłku pielęgnacyjnego w państwie którego ustawodawstwu podlegał. Stwierdzić przyjdzie, że decyzja ta nie została wzruszona i jako ostateczna funkcjonuje w obrocie prawnym. W konsekwencji tego uznać należy, że w odniesieniu do świadczenia pobranego przez skarżącego za okresy, w których zastosowanie miały przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, a skarżący uprawniony był do świadczeń na podstawie ustawodawstwa innego państwa, istniały podstawy do podjęcia przez marszałka województwa działań zmierzających do realizacji jego kompetencji wynikających z art. 23a ust. 9 ustawy.

Zgodnie z tym przepisem marszałek województwa ustala i dochodzi zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych w sprawach, w których mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, przy czym przepis art. 30 stosuje się odpowiednio. Uwzględniając przepisy art. 30 ust. 5 i ust. 6 ustawy, w ocenie Sądu przyjąć należy, że w zakresie tych kompetencji mieści się wydanie decyzji rozstrzygającej o uznaniu świadczeń za nienależnie pobrane, a następnie decyzji nakazującej zwrot tych świadczeń. Przepis art. 30 ust. 5 ustawy stanowi, że nie wydaje się decyzji o zwrocie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, jeżeli od terminu ich pobrania upłynęło więcej niż 10 lat, natomiast przepis art. 30 ust. 6 ustawy określa, że kwoty nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, ustalone ostateczną decyzją, podlegają potrąceniu z wypłacanych świadczeń rodzinnych. Z treści tych przepisów niewątpliwie zatem wynika, że uznanie świadczeń za nienależnie pobrane, jak również nakazanie ich zwrotu, winno nastąpić w drodze decyzji. Ustawodawca wyraźnie bowiem wskazuje w nich na "decyzję o zwrocie nienależnie pobranych świadczeń" oraz "decyzję ustalającą kwoty nienależnie pobranych świadczeń". W ocenie Sądu, podzielić przy tym należy stanowisko prezentowane przez Naczelny Sąd Administracyjny, że nakazanie zwrotu świadczenia rodzinnego nienależnie pobranego nie może być orzeczone w tej samej decyzji, w której uznano świadczenia za nienależnie pobrane, lecz dopiero gdy uprawomocni się decyzja uznająca świadczenie rodzinne za nienależnie pobrane, można nakazywać jego zwrot przez osobę, która je pobrała (por. wyrok NSA z dnia 22 lipca 2010 r., sygn. akt I OSK 619/10, opublikowane w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W konsekwencji tego, przyjąć należy, że dla rozstrzygnięcia o zwrocie świadczeń, niezbędne jest uprzednie orzeczenie decyzją ostateczną o nienależnie pobranych świadczeniach. Dopiero ostateczność decyzji rozstrzygającej o nienależnie pobranych świadczeniach stanowi podstawę do przyjęcia, że pobrane świadczenie jest świadczeniem nienależnie pobranym i otwiera drogę dla żądania jego zwrotu. Równocześnie decyzja ta przesądza kwestię uznania świadczeń rodzinnych za nienależnie pobrane, wobec czego organ nie dokonuje oceny w tym zakresie wydając decyzję o zwrocie nienależnie pobranych świadczeń. Podejmując rozstrzygnięcie w przedmiocie zwrotu obowiązany jest jedynie ustalić, czy określone świadczenia uznane zostały w drodze ostatecznej decyzji za nienależnie pobrane. Powstanie obowiązku zwrotu świadczenia, określonego w art. 30 ust. 1 ustawy, uzależnione jest bowiem od uznania świadczenia za nienależnie pobrane. Wskazana zależność powoduje z kolei, że w przypadku istnienia w obrocie prawnym ostatecznej decyzji uznającej świadczenia za nienależnie pobrane po stronie organu powstaje obowiązek orzeczenia o ich zwrocie.

Uwzględniając przedstawioną interpretację przepisów ustawy zauważyć przyjdzie, że w niniejszej sprawie zaskarżona decyzja orzekająca o zwrocie zasiłku pielęgnacyjnego nienależnie pobranego przez skarżącego wydana został w wyniku uprzedniego wydania decyzji z dnia 27 kwietnia 2011 r. orzekającej, że zasiłek pielęgnacyjny wypłacony J. S., na podstawie decyzji z dnia 14 lutego 2006 r., w okresach od dnia 1 października 2007 r. do dnia 23 grudnia 2008 r. oraz od dnia 30 marca 2009 r. do dnia 23 grudnia 2009 r., w łącznej kwocie 3 366 zł, jest nienależnie pobranym świadczeniem rodzinnym. Decyzja z dnia 27 kwietnia 2011 r. była konsekwencją rozstrzygnięcia z dnia 28 czerwca 2010 r. Dotyczyła wypłaconego świadczenia, co do którego wydano decyzję na podstawie art. 23a ust. 5 ustawy i następnie odmówiono jego przyznania na podstawie art. 23a ust. 6 ustawy. Podkreślenia jednak wymaga przede wszystkim to, że w decyzji z dnia 27 kwietnia 2011 r. przesądzona została kwestia uznania zasiłku pielęgnacyjnego, wypłaconego skarżącemu w określonych okresach, za nienależnie pobrane świadczenie rodzinne, a to spowodowało powstanie po stronie skarżącego obowiązku jego zwrotu, wynikającego z art. 30 ust. 1 ustawy.

W ocenie Sądu, brak jest podstaw do kwestionowania ostateczności decyzji z dnia 27 kwietnia 2011 r. Wprawdzie, jak wynika z akt administracyjnych – w szczególności ze zwrotnego pocztowego potwierdzenia doręczenia przesyłki – decyzja ta nie została doręczona osobiście skarżącemu niemniej jednak uznać należało, że jej doręczenie dokonane zostało w dniu 30 czerwca 2011 r., w trybie art. 44 K.p.a. Przepisy art. 44 K.p.a. regulują doręczenie zastępcze pism w postępowaniu administracyjnym w przypadku, gdy nie jest możliwe doręczenie przesyłki osobiście skarżącemu w trybie art. 42 K.p.a., bądź dorosłemu domownikowi, sąsiadowi, czy też dozorcy w trybie art. 43 K.p.a. W niniejszej sprawie zgodzić się należy z organem, że doręczenie decyzji z dnia 27 kwietnia 2011 r. spełniało wymogi wynikające z art. 44 K.p.a., a zatem było skuteczne. To natomiast skutkowało tym, że wskazana decyzja weszła do obiegu prawnego. Skoro nie została wzruszona w trybie przewidzianym przez ustawodawcę, ani też zaskarżona do sądu administracyjnego, jako ostateczna wywołała określone skutki prawne, w postaci powstania po stronie skarżącego obowiązku zwrotu zasiłku pielęgnacyjnego uznanego za nienależnie pobrany. W tej sytuacji, obowiązkiem organu było zatem wydanie decyzji zobowiązującej stronę do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia. Podkreślić jeszcze raz należy, że w przypadku istnienia w obrocie prawnym ostatecznej decyzji rozstrzygającej o tym, że strona pobrała świadczenie nienależnie, właściwy organ realizując obowiązki wynikające z art. 23a ust. 9 ustawy zobowiązany jest do wydania decyzji o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia.

W świetle okoliczności faktycznych zaistniałych w niniejszej sprawie uznać tym samym należało, że prawidłowo zaskarżoną decyzją orzeczono o zwrocie, ustalonego decyzją z dnia 27 kwietnia 2011 r., nienależnie pobranego przez skarżącego zasiłku pielęgnacyjnego w łącznej kwocie 3 366 zł wraz z ustawowymi odsetkami. Dodać przyjdzie, że w sprawie nie znajdował zastosowania przepis art. 30 ust. 5 ustawy, zgodnie z którym nie wydaje się decyzji o zwrocie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, jeżeli od terminu ich pobrania upłynęło więcej niż 10 lat, albowiem nie upłynął wskazany w nim okres. Zwrot odsetek orzeczony natomiast został zgodnie z art. 30 ust. 8 ustawy, w myśl którego kwoty nienależnie pobranych świadczeń podlegają zwrotowi łącznie z ustawowymi odsetkami.

Mając na uwadze powyższe, w odniesieniu do zarzutów skargi Sąd uznał, że nie zasługują one na uwzględnienie. Wskazać należy, że wydając decyzję o zwrocie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, w kwestii uznania świadczeń za nienależnie pobrane organ opiera się na wcześniejszej decyzji i nie dokonuje oceny w tym zakresie. Tym samym nie stosuje przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. To oznacza, że nie mogło dojść do ich naruszenia przy wydaniu zaskarżonej decyzji. Należy zaznaczyć, że znajdują one zastosowanie przy wydaniu decyzji na podstawie art. 23a ust. 6 ustawy i w odniesieniu do tej decyzji można skutecznie podnosić zarzut ich naruszenia. Także postępowanie wyjaśniające nie zmierza do dokonania ustaleń mających znaczenie dla oceny w kwestii uznania świadczeń za nienależnie pobrane. Przedmiotem postępowania dotyczącego zwrotu nienależnie pobranych świadczeń nie jest bowiem, ustalenie, czy pobierany zasiłek jest świadczeniem nienależnie pobranym (gdyż to rozstrzygane jest wcześniejszą decyzją), lecz czy pobrane świadczenia zostały uznane za nienależnie pobrane ostateczną decyzją i w związku z tym, czy strona ma obowiązek określony w art. 30 ust. 1 ustawy. W niniejszej sprawie, w zaskarżonym rozstrzygnięciu, organ dokonał ustaleń co do okoliczności związanych z uznaniem świadczenia za nienależnie pobrane, w tym również w przedmiocie ostateczności decyzji z dnia 27 kwietnia 2011 r. i na ich podstawie dokonał prawidłowej oceny w zakresie istnienia po stronie skarżącego obowiązku określonego w art. 30 ust. 1 ustawy. Jednocześnie też dał wyraz swojej ocenie w uzasadnieniu decyzji, w którym dodatkowo pouczył stronę o możliwości umorzenia kwoty nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczeniu terminu płatności albo rozłożeniu na raty, stosownie do art. 30 ust. 9 ustawy. Z tego też powodu za niezasadne uznać należało zarzuty dotyczące naruszenia art. 7, art. 77, art. 80 i art. 107 § 3 K.p.a.

Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 151 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji wyroku.

-----------------------

12