Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 37/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2022-09-09 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6052 Akty stanu cywilnego
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Dnia 9 września 2022 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Danuta Rzyminiak-Owczarczak Sędziowie: Sędzia WSA Wiesława Batorowicz (spr.) Asesor WSA Paweł Daniel po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 9 września 2022 roku sprawy ze skargi W. D. na decyzję Wojewody z dnia 22 grudnia 2021 r., nr [...] w przedmiocie aktu urodzenia oddala skargę.


UZASADNIENIE

Dnia 3 października 2021 r. W. D. (zwany dalej "wnioskodawcą" lub "Skarżącym") zwrócił się do Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w P. (zwanego dalej "Kierownikiem USC" lub "organem I instancji") o sprostowanie błędu w odpisie skróconym jego aktu urodzenia, jaki dostrzeżono w porównaniu z dowodem osobistym jego matki – E. D. (ur. [...] 1919 r.). Jak wskazano we wniosku, w odpisie skróconym, nazwisko rodowe jego matki brzmi "G. ", a powinno być "G..". Do wniosku dołączono kopię dowodu osobistego E. D. zd. G. (według tego dowodu osobistego) wydanego w 1966 r., oraz odpis skrócony jego aktu urodzenia wydany w 2003 r.

Dnia 5 października 2021 r. Kierownik USC sporządził notatkę służbową, w której stwierdzono, że dowód osobisty matki wnioskodawcy nie może być podstawą sprostowania dokumentu stanu cywilnego, dlatego wystąpiono o migrację aktu małżeństwa jego rodziców.

Pismem z dnia 6 października 2021 r. Kierownik USC wezwał wnioskodawcę do uzupełnienia braków formalnych jego podania poprzez uiszczenie opłaty skargowej w kwocie 39 zł.

W reakcji na wezwanie, wnioskodawca oświadczył, że nie składał wniosku o sprostowanie błędu aktu małżeństwa, ani też o sprostowanie treści jego aktu urodzenia nr [...]. Jego wniosek dotyczy sprostowania odpisu skróconego aktu urodzenia wystawionego przez Kierownika USC w dniu 7 października 2003 r. Wnioskodawca poprosił o przysłanie jemu urzędowo potwierdzonej kopii jego aktu urodzenia oraz aktu małżeństwa jego rodziców. W związku z tym wnioskodawca odmówił uiszczenia opłaty skarbowej.

Kierownik USC powiadomił wnioskodawcę o tym, że we wniosku wniósł o sprostowanie błędu aktu stanu cywilnego i wydanie nowego dokumentu. Aktami stanu cywilnego jest akt urodzenia, akt małżeństwa oraz akt zgonu. Odpis aktu stanu cywilnego jest dokumentem wydawanym na podstawie aktu stanu cywilnego i musi być zgodny z jego treścią. Również odpis z 2003 r. jest zgodny z treścią aktu urodzenia wnioskodawcy. Jeżeli wnioskodawca uważa, że istnieje błąd w pisowni nazwiska rodowego jego matki, to sprostowanie musi nastąpić w akcie urodzenia. Wtedy zostanie wydany nowy odpis, który będzie zawierać już sprostowane dane.

Kierownik USC powiadomił wnioskodawcę, że uzyskał akt małżeństwa jego rodziców i rzeczywiście jego matka jest oznaczona jako E. D. zd. G.. Zachodzi zatem zgodność między aktem małżeństwa jego rodziców a aktem urodzenia wnioskodawcy. Sprostowanie może zostać przeprowadzone w oparciu o akt urodzenia E. D., który znajduje się obecnie w Archiwum Państwowym w S.. Jeżeli w akcie urodzenia E. D. będzie nazwisko rodowe oznaczone jako "G..", należy najpierw sprostować akt małżeństwa jego rodziców, a następnie akt urodzenia wnioskodawcy. Dowód osobisty nie jest dokumentem, w oparciu o który mogłoby dojść do sprostowania błędu w akcie stanu cywilnego. W związku z tym, Kierownik USC wezwał wnioskodawcę do określenia, czy wnosi o sprostowanie aktu urodzenia, a jeżeli chce odpisy aktu urodzenia i małżeństwa jego rodziców, powinien określić, czy chce odpisy zupełne, czy skrócone oraz opłacić w zależności od charakteru odpisu.

Pismem z dnia 12 października 2021 r. wnioskodawca powiadomił Kierownika USC, że złożył zawiadomienie do prokuratury w B. o podejrzeniu popełnienia przestępstwa poświadczenia nieprawdy przez urzędników USC. Odpis skrócony aktu urodzenia E. D. i jej dowód osobisty zawierają błędne informacje. Prowadzone postępowanie nosi cechy i znamiona działania w złej wierze.

Pismem z dnia 13 października 2021 r. Kierownik USC zawiadomił wnioskodawcę o wszczęciu postępowania administracyjnego w sprawie sprostowania aktu urodzenia.

W reakcji na zawiadomienie, wnioskodawca wniósł o przesłanie jemu urzędowo potwierdzone kopii aktu urodzenia W. D., aktu małżeństwa jego rodziców, aktu urodzenia E. D. oraz aktu małżeństwa rodziców jego matki tj. F. G. oraz A. G. zd. P.. Do pisma dołączono odpis skrócony aktu urodzenia brata E. D. – M. G..

Pismem z dnia 19 października 2021 r. Kierownik USC powiadomił wnioskodawcę, że błąd w akcie urodzenia nie może zostać sprostowany. Nie znaleziono rozbieżności pomiędzy aktem urodzenia wnioskodawcy a aktem małżeństwa jego rodziców. W obu dokumentach E. D. nosiła rodowe nazwisko – G. . Z kolei w akcie urodzenia E. D. jest ona oznaczona jako E. G..

Co do wydania odpisów, Kierownik USC poinformował o konieczności oznaczenia, czy wnosi o wydanie odpisów skróconych, czy zupełnych i o obowiązku ich opłacenia.

Wnioskodawca w piśmie z dnia 22 października 2021 r. wskazał, że nikt z jego rodziny nie spowodował rozbieżności w danych aktów stanu cywilnego. Organy administracji publicznej mają obowiązek działać w granicach i na podstawie prawa, stąd Kierownik USC jest zobowiązany do naprawienia szkody.

Pismem z dnia 28 października 2021 r. Kierownik USC zawiadomił wnioskodawcę o zakończeniu postępowania dowodowego i wezwał go do zapoznania się z aktami sprawy. Powiadomiono wnioskodawcę, że nie spełniono przesłanek do sprostowania błędu w akcie urodzenia wnioskodawcy.

Decyzją z dnia 18 listopada 2021 r., nr [...] Kierownik USC odmówił wnioskodawcy sprostowania w akcie urodzenia nazwiska rodowego matki "G. " na "G..". Kierownik USC obszernie zrelacjonował stan faktyczny. Sprostowanie aktu stanu cywilnego następuje w trybie art. 35 i art. 36 ustawy z dnia 28 listopada 2014 r. Prawo o aktach stanu cywilnego (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 709 ze zmianami, zwanej dalej "p.a.s.c."). Kompetencja sprostowania aktu stanu cywilnego przysługuje kierownikowi urzędu stanu cywilnego oraz sądowi powszechnemu. Tylko katalog dowodów zgromadzonych sprawie rozgranicza możliwość uczynienia użytku z tej kompetencji. Kierownik USC może dokonać sprostowania błędu w oparciu o akt stanu cywilnego potwierdzający wydarzenie wcześniejsze i dotyczące tej samej osoby albo z dokumentami składającymi się na jego akt zbiorowe. Akt małżeństwa S. D. i E. D. został sporządzony w Urzędzie Stanu Cywilnego w R. , a nazwisko rodowe matki oznaczono jako "G. ". Akt urodzenia matki został sporządzony w księgach metrykalnych parafii J. , przejęty później przez Urząd Stanu Cywilnego w A.. Tam, nazwisko matki brzmi "G. ". Żadne z tych nazwisk nie odpowiada nazwisku, jakie chce sprostować wnioskodawca.

Dokumenty rodzeństwa matki nie mogą stanowić podstawy do sprostowania błędów w myśl art. 35 ust. 1 p.a.s.c. Rodzeństwo nie są wstępnymi.

Wnioskodawca wnosi o sprostowanie nazwiska rodowego jego matki "G. " na "G..", jednakże to nazwisko nie figuruje w akcie małżeństwa, ani akcie urodzenia E. D.. Kierownik USC poinstruował wnioskodawcę o organach, do których powinien zwrócić się, jeśli chce sprostować nazwisko rodowe matki.

Ponadto E. D. wymieniając swój dowód osobisty odebrała go na nazwisko rodowe "G. " nie podejmując działań celem sprostowania tego faktu. Skoro nie ma dowodów, o których mowa w art. 35 ust. 1 i 2 p.a.s.c., nie można dokonać sprostowania tak jak tego oczekuje wnioskodawca.

W terminowo wniesionym odwołaniu wnioskodawca zakwestionował decyzję organu I instancji. Stwierdził, że jego mama – E. D. była z domu G... W rejestrach i dokumentach Urzędu Stanu Cywilnego w P. poświadczono nieprawdę. W interesie prywatnym jego i jego rodziny oraz w interesie publicznym jest by w aktach i rejestrach Urzędu Stanu Cywilnego oraz w dokumentach przez Urząd wystawianych nie było rozbieżności i błędów. Dowody osobiste były wymieniane nie z własnej woli, ale z mocy prawa. Prawo dopuszcza możliwość sprostowania w akcie stanu cywilnego różnego rodzaju niezgodności, ale

Urząd czyni to niechętnie i wydaje decyzję odmowną. Wnioskodawca żąda dokładnego wyjaśnienia okoliczności sprawy i likwidację rozbieżności (błędów) w aktach i rejestrach Urzędu Stanu Cywilnego oraz o naprawienie szkody.

W oświadczeniu z 30 listopada 2021 r. wnioskodawca ponownie wskazał, że w dokumentach i aktach USC poświadczono nieprawdę i wniósł o: uznanie, że jego odwołanie jest uzasadnione,(uznanie, że przewlekłość organu w załatwienie sprawy jest rażącym naruszeniem prawa i narusza godność człowieka,(uznanie, że Kierownik USC działa w złej wierze,(dokładne wyjaśnienia okoliczności sprawy i likwidację rozbieżności (błędów) w aktach i rejestrach Urzędu stanu Cywilnego w zakresie nazwiska rodowego jego matki,( naprawienie szkody i zadośćuczynienie krzywdzie. Do oświadczenia załączył skrócony akt urodzenia W. D.,(odpis skrócony aktu zgonu S. D., akty stanu cywilnego jego dziadków, w tym akt małżeństwa.

Decyzją z dnia 22 grudnia 2021 r., nr [...] Wojewoda (zwany dalej "Wojewodą" lub "organem II instancji") utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu decyzji przedstawiono cały stan faktyczny. W myśl art. 2 ust. 2 p.a.s.c. rejestracji stanu cywilnego dokonuje się w rejestrze stanu cywilnego w formie aktów stanu cywilnego, natomiast czynności z zakresu rejestracji stanu cywilnego innych niż akty stanu cywilnego dokonuje się w formie decyzji administracyjnej albo czynności materialno-technicznej na podstawie art. 2 ust. 5 p.a.s.c. Stosownie do treści art. 2 ust. 6 p.a.s.c. odmowa dokonania czynności z zakresu rejestracji stanu cywilnego następuje w formie decyzji administracyjnej. Każdy akt stanu cywilnego od chwili jego sporządzenia staje się dokumentem urzędowym o charakterze trwałym, co gwarantuje jego wiarygodność w obrocie prawnym. Od zasady trwałości aktu stanu cywilnego istnieją jednak wyjątki przewidziane szczególnymi przepisami. Kwestia sprostowania aktów stanu cywilnego uregulowana została w art. 35 i 36 p.a.s.c., dzieląc kompetencje w tym zakresie pomiędzy kierownika urzędu stanu cywilnego, który sporządził akt (art. 35 p.a.s.c.), a sąd powszechny w postępowaniu nieprocesowym (art. 36 p.a.s.c.).

Istotą sprostowania aktu stanu cywilnego w świetle art. 35 p.a.s.c. jest doprowadzenie do prawidłowej treści aktu, który w ust. 1 stanowi, że sprostowanie aktu stanu cywilnego przez kierownika urzędu stanu cywilnego, który go sporządził jest dopuszczalne wyłącznie wtedy, gdy akt ten zawiera dane niezgodne z danymi zawartymi w aktach zbiorowych rejestracji stanu cywilnego lub z innymi aktami stanu cywilnego, o ile stwierdzają one zdarzenie wcześniejsze i dotyczą tej samej osoby lub jej wstępnych albo z zagranicznymi dokumentami stanu cywilnego. Jednocześnie w art. 35 ust. 2 p.a.s.c. zastrzeżono, że sprostowanie aktu stanu cywilnego może

być dokonane na podstawie zagranicznego dokumentu stanu cywilnego, jeżeli w państwie wystawienia jest on uznawany za dokument stanu cywilnego, lub innego dokumentu zagranicznego potwierdzającego stan cywilny, wydanego w państwie, w którym nie jest prowadzona rejestracja stanu cywilnego, jeżeli zawierają one dane, które podlegają sprostowaniu, stwierdzają zdarzenie wcześniejsze i dotyczą tej samej osoby lub jej wstępnych.

Przepis art. 35 ust. 1 p.a.s.c. precyzyjnie określa więc przesłanki, które muszą być spełnione, aby sprostowania aktu dokonał kierownik urzędu stanu cywilnego w trybie czynności materialno-technicznej. Zawiera on również zamknięty katalog dokumentów, na podstawie których można dokonać sprostowania. Przepis art. 35 ust. 3 p.a.s.c. określa tryb sprostowania aktu przez kierownika urzędu stanu cywilnego jako czynność materialno-techniczną oraz wskazuje, że sprostowanie może być dokonane z urzędu, na wniosek osoby, której akt dotyczy, jej przedstawiciela ustawowego (np. rodziców w stosunku do małoletnich lub ubezwłasnowolnionych częściowo i całkowicie dzieci), osoby mającej w tym interes prawny oraz prokuratora.

Przepis art. 36 p.a.s.c. reguluje natomiast kwestię sprostowania aktu stanu cywilnego, w sytuacji w której dokonanie takiego sprostowania nie jest możliwe w oparciu o dokumenty, o których mowa w art. 35 ust. 1 i 2 p.a.s.c., stanowiąc, że sprostowania aktu stanu cywilnego dokonuje sąd w postępowaniu nieprocesowym, na wniosek osoby zainteresowanej, prokuratora lub kierownika urzędu stanu cywilnego, jeżeli sprostowanie aktu stanu cywilnego jest niemożliwe na podstawie akt zbiorowych rejestracji stanu cywilnego lub innych aktów stanu cywilnego, o ile stwierdzają one zdarzenie wcześniejsze i dotyczą tej samej osoby lub jej wstępnych albo zagranicznych dokumentów stanu cywilnego, o których mowa w art. 35 ust. 2 lub sprostowanie aktu stanu cywilnego przez kierownika urzędu stanu cywilnego nie jest możliwe wyłącznie na podstawie dokumentów wymienionych w pkt 1. Wojewoda uznał, że brak jest obecnie podstaw do zrealizowania żądania wnioskodawcy w przedmiocie sprostowania jego aktu urodzenia nr historyczny [...], wydanego [...] października 2003 r. przez Kierownika USC, w zakresie nazwiska rodowego matki E. D. z "G. " na "G..". Dokumenty zgromadzone w niniejszej sprawie potwierdzają pisownię nazwiska rodowego matki E. D.: "G. ". Żaden z aktów, które mogłyby być podstawą do sprostowania aktu urodzenia wnioskodawcy, nie potwierdza nazwiska rodowego wymienionej jako "G..". Z kolei odpis skrócony aktu urodzenia M. G. (brata E. D.) i odpis skrócony aktu urodzenia E. G. (inna forma nazwiska), a także kserokopii książeczkowego dowodu osobistego wydanego na nazwisko D. E., gdzie jako nazwisko panieńskie jest wpisane "G..", wskazać należy, że w świetle obowiązujących przepisów art. 35 ust. 1 p.a.s.c. Kierownik USC nie może na ich podstawie dokonać sprostowania nazwiska rodowego E. D. w akcie urodzenia wnioskodawcy zgodnie z jego wnioskiem. Warunkiem niezbędnym do uwzględnienia wniosku o sprostowanie jest jednoznaczne wykazanie, że ww. dane przedmiotowego aktu urodzenia są niezgodne z danymi zawartymi w dokumentach, o których mowa w art. 35 ust. 1 p.a.s.c., tj. z danymi zawartymi w aktach zbiorowych rejestracji stanu cywilnego lub z innymi aktami stanu cywilnego, o ile stwierdzają one zdarzenie wcześniejsze i dotyczą tej samej osoby lub jej wstępnych albo z zagranicznymi dokumentami stanu cywilnego, spełniającymi kryteria z art. 35 ust. 2 p.a.s.c.

Z zestawienia art. 35 ust. 1 i 2 oraz art. 36 p.a.s.c. wynika bowiem w sposób niebudzący wątpliwości, że dokonanie sprostowania aktu przez kierownika urzędu stanu cywilnego dopuszczalne jest tylko wtedy, gdy nieprawidłowość danych zawartych w akcie objętym wnioskiem o sprostowanie wynika z samego porównania tych danych z danymi zawartymi w dokumentach wskazanych w art. 35 ust. 1 i 2 p.a.s.c. Sprostowanie to w trybie art. 35 p.a.s.c. nie jest natomiast dopuszczalne wtedy, gdy stwierdzenie wywodzonej przez wnioskodawcę nieprawidłowości wymagałoby przeprowadzenia dowodu z jakichkolwiek innych dokumentów, niewymienionych w art. 35 ust. 1 i 2 p.a.s.c., jak w niniejszym przypadku książeczkowego dowodu osobistego E. D., aktu urodzenia wymienionej z innym zapisem nazwiska "G. ", czy aktu urodzenia brata matki – M. G..

Kierownik USC nie mógł dokonać sprostowania aktu stanu cywilnego na podstawie przedłożonych przez wnioskodawcę dokumentów, bowiem

ustawodawca nie wymienia takich dokumentów w art. 35 ust. 1 p.a.s.c. jako podstawy do sprostowania aktu stanu cywilnego. Wyżej wymieniony organ nie mógł dokonać sprostowania aktu urodzenia wnioskodawcy na podstawie aktu urodzenia jego matki, bowiem został on sporządzony przez Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w A. na nazwisko "G. ". Treść tego aktu urodzenia może zostać sprostowana przez Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w A.. Akt urodzenia M. G., brata E. D., nie może stanowić podstawy sprostowania aktu urodzenia wnioskodawcy ponieważ ten nie jest jego wstępnym w linii prostej. Książeczkowy dowód osobisty matki wnioskodawcy nie może być podstawą do sprostowania aktu gdyż ustawodawca nie wymienia bowiem takiego dokumentu w art. 35 ust. 1 p.a.s.c. jako podstawy do sprostowania.

W sytuacji gdy ustalenie prawidłowej treści aktu stanu cywilnego wymaga przeprowadzenia postępowania dowodowego oraz dokonania ustaleń faktycznych, co ma miejsce w niniejszym przypadku, sprawa powinna zostać rozstrzygnięta w postępowaniu sądowym przed sądem powszechnym.

Wojewoda nie stwierdził naruszenia przepisów prawa. Kierownik USC właściwie instruował wnioskodawcę, co powinien zrobić, aby doprowadzić sprawę do pomyślnego zakończenia. Interes publiczny, ani jego sam nie może być utożsamiany z jego wolą i oczekiwaniami. Kierownic USC działał zgodnie z prawem, a zatem nie było podstaw do uchylenia zaskarżonej decyzji.

Skarżący wniósł zażalenie [powinno być "skargę" – uw. Sądu] na decyzję organu II instancji. Skarżący wniósł o uznanie, że zostało naruszone prawo jego mamy, jej wstępnych i zstępnych w postaci poświadczenia nieprawdy co do jej nazwiska rodowego w aktach i rejestrach stanu cywilnego mających znaczenie prawne.

Skarżący wniósł o oddalenie decyzji organów obu instancji i zobowiązanie Kierownika USC do naprawnienia szkody i krzywdy tj. likwidację rozbieżności (błędów) w aktach i rejestrach stanu cywilnego w zakresie nazwiska rodowego jego mamy i jej wstępnych i zstępnych, dokonanie sprostowania w aktach i rejestrach stanu cywilnego i powiadomienie o zamiarze sprostowania osoby, których to dotyczy, zasądzenie kosztów postepowania sądowego oraz zasądzenie od organu kwoty [...]tys. zł tytułem zadośćuczynienia za wyrządzoną krzywdę jego mamie, wstępnym i zstępnym, za dyskryminację, za stres i za ostracyzm społeczny.

Skarżący zarzucił Kierownikowi USC naruszenie przepisu art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 735 ze zmianami, zwanej dalej "k.p.a."). Nie podjął wszystkich niezbędnych kroków do wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz jej załatwienia, z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu strony postępowania. Kierownik USC nie uwzględnił ksiąg parafialnych, ani dokumentów znajdujących się w Archiwum Państwowym w S..

W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie. Organ II instancji w pełni podtrzymał swoje stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewoda stwierdził, że dołączona do skargi kopia aktu małżeństwa F. G. z A. P. nie był wcześniej znany. Nawet gdyby dokument ten był znany, nie zmieniłoby to rozstrzygnięcia organu II instancji. Dysponując tym dokumentem, Skarżący powinien wystąpić do Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w A. celem sprostowania aktu urodzenia E. D. oraz do Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w R. o sprostowanie aktu małżeństwa S. i E. D.. Wtedy możliwe będzie sprostowanie aktu urodzenia Skarżącego.

W piśmie z dnia 21 stycznia 2022 r. Skarżący ponownie stwierdził, że nie zgadza się z decyzją Wojewody. Wniósł jak w skardze. Ponadto, według niego, faktem jest, że istnieją rozbieżności w dokumentach, istnieją dokumenty, które świadczą o istnieniu błędów, a to powinno być naprawione.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.

Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie.

Na wstępnie należy zwrócić uwagę, że niniejsza sprawa została rozpoznana w trybie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 2095 ze zmianami). Zgodnie z powołanym przepisem: "Przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów". Biorąc pod uwagę fakt, że w niniejszym postępowaniu bierz udział łącznie sześć podmiotów, zdecydowano o skierowaniu sprawy do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym. Zarządzeniem z dnia 4 sierpnia 2022 r. Zastępca Przewodniczącego Wydziału II. tut. Sądu skierował sprawę do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym w dniu 9 września 2022 r.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 137 ze zmianami) sądy administracyjne sprawują kontrolę nad działalnością administracji publicznej przyjmując jako kryterium kontroli zgodność z prawem. Ponadto zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zmianami, zwanej dalej "p.p.s.a.") w zakresie realizowanej kontroli, Sąd nie jest związany granicami skargi, w związku z czym zarzuty podniesione w jej treści nie wyznaczają kierunku analizy podejmowanej przez Sąd.

Przedmiotem niniejszej skargi jest ocena zgodności z prawem decyzji Wojewody, w której utrzymano w mocy decyzję Kierownika USC w przedmiocie odmowy sprostowania aktu urodzenia Skarżącego. W wyniku przeprowadzenia kontroli sądowej w niniejszej sprawie, Sąd doszedł do przekonania o tym, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu. Twierdzenie Sądu wynika z następującej argumentacji.

Materialnoprawną podstawą rozstrzygnięcia niniejszej sprawy są przepisy p.a.s.c. Stanem cywilnym jest sytuacja prawna osoby wyrażona przez cechy indywidualizujące osobę, kształtowana przez zdarzenia naturalne, czynności prawne lub orzeczenia sądów, lub decyzje organów, stwierdzona w akcie stanu cywilnego. Rejestracja tego stanu następuje w aktach stanu cywilnego, a są nimi akt urodzenia, akt małżeństwa oraz akt zgonu oraz dalsze wpisy w tych aktach (art. 2 ust. 2 i 3 p.a.s.c.). Istotnym jest to, że w myśl art. 3 p.a.s.c. akty stanu cywilnego stanowią wyłączny dowód zdarzeń w nich stwierdzonych. Tylko stan stwierdzony w akcie stanu cywilnego jest zgodny z prawdą. Oczywiście ustawodawca dopuszcza możliwość korygowania błędów powstałych w tych aktach, jednakże następuje ono w trybach określonych w p.a.s.c.

Zwracając się do Kierownika USC o sprostowanie aktu urodzenia, Skarżący wybrał tryb administracyjny. To oznacza, że organy administracji publicznej, w myśl art. 6 k.p.a. są zobowiązane do działania na podstawie i w granicach prawa. W odniesieniu do regulacji p.a.s.c. zasada praworządności wymaga tego, aby postępować w trybie uregulowanym w powołanej ustawie ergo organ nie może stosować żadnego innego trybu, który nie byłby przewidziany przez prawo.

Wyrażona w art. 6 k.p.a. zasada praworządności wymaga, aby organy przestrzegały prawa w każdym jego wymiarze. Dotyczy to również właściwości miejscowej oraz rzeczowej. Właściwy kierownik urzędu stanu cywilnego może wydawać akty stanu cywilnego i dokonywać sprostowań tylko co do tych aktów, które po pierwsze posiada, a po drugie – zostały co do nich spełnione przesłanki uzasadniające sprostowanie.

Poza aktami stanu cywilnego, ustawodawca wyróżnia także akta zbiorowe rejestracji stanu cywilnego (art. 26 ust. 1 p.a.s.c.). Powołany przepis stanowi: "Dokumenty stanowiące podstawę sporządzenia aktu stanu cywilnego [np. karta urodzenia, karta zgonu – przyp. Sądu] lub dokumenty złożone po sporządzeniu aktu stanu cywilnego stanowiące podstawę do dołączenia wzmianki dodatkowej do aktu stanu cywilnego [np. wyrok sądu o rozwiązaniu małżeństwa, o uznaniu za zmarłego – przyp. Sądu] lub stanowiące podstawę zamieszczenia przypisku przy innych aktach stanu cywilnego stanowią akta zbiorowe rejestracji stanu cywilnego".

Administracyjny tryb sprostowania aktów stanu cywilnego został uregulowany w art. 35 ust. 1 p.a.s.c. Zgodnie z tym przepisem: "Akt stanu cywilnego, który zawiera dane niezgodne z danymi zawartymi w aktach zbiorowych rejestracji stanu cywilnego lub z innymi aktami stanu cywilnego, o ile stwierdzają one zdarzenie wcześniejsze i dotyczą tej samej osoby lub jej wstępnych, albo z zagranicznymi dokumentami stanu cywilnego, podlega sprostowaniu przez kierownika urzędu stanu cywilnego, który go sporządził". Zacytowany przepis zezwala na sprostowanie błędu znajdującego się w akcie stanu cywilnego, jednakże może to mieć miejsce, kiedy spełnione są następujące warunki. Musi zachodził błąd co do aktu stanu cywilnego osoby zainteresowanej sprostowaniem oraz w akcie stanu cywilnego, na podstawie którego został wydany akt podlegający sprostowaniu zgodnie z wnioskiem. Akt stanu cywilnego przodka, jak wynika z art. 3 p.a.s.c. jest wyłącznym dowodem tego, że to co w nim stwierdzono jest prawdą. Nie można jednocześnie domagać się sprostowania aktu stanu cywilnego na podstawie aktu zbiorowego rejestracji stanu cywilnego innej osoby. Powołanie się na te akty może mieć miejsce np. kiedy zachodzi rozbieżność między kartą urodzenia a aktem urodzenia. Odwołanie się do aktu zbiorowej rejestracji stanu cywilnego może mieć miejsce jedynie w ramach jednej osoby. Jeżeli natomiast wnioskodawca domaga się sprostowania błędu w odniesieniu do aktu stanu cywilnego innej osoby, muszą być ze sobą porównywane dwa akty stanu cywilnego, które dotyczą zdarzenia wcześniejszego i dotyczą wstępnych. Innymi słowy, nie można wnosić o sprostowanie aktu stanu cywilnego z aktami zbiorowych rejestracji stanu cywilnego osoby trzeciej, bo tylko akt stanu cywilnego potwierdza, że ten stan cywilny jest właśnie taki, jak to stwierdzono w jego treści.

Na marginesie należy dodać, że tylko te akty, które wymieniono w art. 35 ust. 1 p.a.s.c. mogą stanowić podstawę do sprostowania błędu w akcie stanu cywilnego. Żaden inny akt nie może być do tego wykorzystany, choćby stwierdzał to, czego domaga się wnioskodawca. Podobne stanowisko przyjmuje doktryna. "Procedura administracyjna, a więc sprostowanie aktu stanu cywilnego przez kierownika urzędu stanu cywilnego, możliwa jest w sytuacji, kiedy spełnione zostaną przesłanki określone przez ustawodawcę w ustępie 1 komentowanego przepisu [art. 35 p.a.s.c. – przyp. Sądu]. W tym trybie sprostowaniu podlega więc akt, który zawiera dane niezgodne z danymi zawartymi w aktach zbiorowych rejestracji stanu cywilnego lub z innymi aktami stanu cywilnego, o ile stwierdzają one zdarzenie wcześniejsze i dotyczą tej samej osoby lub jej wstępnych, albo z zagranicznymi dokumentami stanu cywilnego. Tak więc akt stanu cywilnego nie zostanie sprostowany na podstawie dokumentu tożsamości (paszport, dowód osobisty), bowiem ustawodawca nie wymienił takiego dokumentu wśród podstaw sprostowania. Wymaga odnotowania, że sprostowanie aktu stanu cywilnego w tym trybie przybiera charakter czynności materialno-technicznej." (B. Opaliński, Komentarz do art. 35 [w:] B. Kotowicz, A. Kurzawa, B. Opaliński, Prawo o aktach stanu cywilnego. Komentarz, LEX 2022).

Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy, należy stwierdzić, że organy administracji publicznej rozstrzygające w niniejszej sprawie (rozpoznawczy i odwoławczy) podjęły właściwe decyzje. Skarżący domaga się sprostowania błędu w swoim akcie urodzenia w odniesieniu do nazwiska panieńskiego swojej matki – E. D.. W jego akcie urodzenia nazwisko to brzmi "G. ". Takie samo nazwisko widnieje w akcie małżeństwa jego rodziców – S. D. i E. D. zd. G..

Jak wyjaśniono powyżej, w trybie art. 35 ust. 1 p.a.s.c. można doprowadzić do sprostowania błędu w akcie stanu cywilnego. Skarżący pragnie sprostować błąd co do nazwiska panieńskiego jego matki w ramach własnego aktu urodzenia, jednakże ten akt został sporządzony w ten sposób, że zachodzi zgodność z aktem małżeństwa rodziców. W obu aktach E. D. nosi nazwisko rodowe "G. ". Jednocześnie, akt urodzenia E. D. zawiera jej nazwisko rodowe oznaczone jako "G. ".

Zastosowanie przepisu art. 35 ust. 1 p.a.s.c. nie może prowadzić do wpisania do aktu stanu cywilnego informacji, która nie jest potwierdzona w żadnym innym akcie stanu cywilnego, wymienionego w tym przepisie, a który dotyczyłby wstępnych wnioskodawcy. Poprawienie nazwiska rodowego matki na "G.." doprowadziłoby do powstania rozbieżności z aktem małżeństwa matki oraz jej aktem urodzenia. Jest to niedopuszczalne, ponieważ mogłoby to wskazywać na zupełnie inną osobę, co byłoby nieprawdą.

Powołany przepis art. 35 ust. 1 p.a.s.c. mógłby zostać zastosowany zgodnie z wolą Skarżącego, gdyby akt małżeństwa jego rodziców zawierał nazwisko rodowe matki w brzmieniu "G..". Skarżący może starać się o sprostowanie błędu w swoim akcie urodzenia tylko w oparciu o akty stanu cywilnego jego wstępnych. Nie może tego dokonywać na podstawie aktów zbiorowych rejestracji stanu cywilnego jego rodziców, ponieważ te akty nie służyły do sporządzenia jego własnych aktów stanu cywilnego. Powołanie się na akty zbiorowe rejestracji stanu cywilnego może nastąpić wyłącznie, gdy dotyczą one tej samej osoby. Natomiast, jeżeli sprostowanie ma nastąpić w oparciu o akt stanu cywilnego wstępnego (tu: E. D.), musi ono nastąpić na podstawie jego aktu stanu cywilnego. Raz jeszcze należy przypomnieć, za art. 3 p.a.s.c., że akt stanu cywilnego jest wyłącznym dowodem tego, co w nim stwierdzono.

Jeżeli więc Skarżący chce dokonać sprostowania błędu w swoim akcie urodzenia w trybie administracyjnym, powinien on w pierwszej kolejności postarać się o sprostowanie błędów w akcie małżeństwa matki, a to może mieć miejsce, kiedy zostanie sprostowany akt urodzenia E. D..

Jednocześnie należy wskazać, że Kierownik USC, ani Wojewoda nie mogli uczynić zadość żądaniom Skarżącego w oparciu o choćby oryginalny dowód osobisty E. D., oznaczonej tam jako "G..", ani aktu stanu cywilnego jej brata – M. G.. Tylko akty stanu cywilnego wymienione w art. 35 ust. 1 p.a.s.c. mogą stanowić podstawę sprostowania błędu. Gdyby Kierownik USC albo Wojewoda dokonali zmian w oparciu o nie, doszłoby do rażącego naruszenia prawa, co stanowiłoby dalej postawę stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej (art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.). Podobne stanowisko zajmuje orzecznictwo. "Podstawę sprostowania aktu stanu cywilnego przez kierownika urzędu stanu cywilnego mogą stanowić tylko dokumenty wymienione w art. 35 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2014 r. Prawo o aktach stanu cywilnego (Dz. U. z 2014 r. poz. 1741 z późn. zm.)." (wyrok WSA w Białymstoku z dnia 18 lutego 2016 r., sygn. akt II SA/Bk 774/15, zob. także wyrok WSA w Kielcach z dnia 10 kwietnia 2019 r., sygn. akt II SA/Ke 46/19, dostępne na stronie: https://orzeczenia.nsa.gov.pl – Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych).

Na ten moment, pomiędzy aktem urodzenia Skarżącego a aktem małżeństwa jego rodziców nie zachodzą rozbieżności.

Odnosząc się do zarzutów podniesionych w skardze, należy stwierdzić ich niezasadność. Nie doszło do naruszenia art. 7 k.p.a., ponieważ organy administracji publicznej posiadały akt małżeństwa E. i S. D. i w oparciu o niego nie mogły sprostować błędu co do nazwiska panieńskiego matki, gdyż dopiero wtedy doszłoby do powstania rozbieżności. Z kolei akt małżeństwa dziadków Skarżącego, a zarazem rodziców E. D. – F. G. i A. G. zd. P. nie mógł stanowić podstawy do sprostowania aktu urodzenia Skarżącego, ponieważ jego akt urodzenia nie powstał w oparciu o niego. Co więcej, w akcie małżeństwa A. i F. G. nie ma mowy o E. D. zd. G. (według jej aktu urodzenia). Ponadto w akcie urodzenia E. D. także pojawia się błędne nazwisko jej rodziców – A. i F. G. – G. A. oraz G. F..

Nawet gdyby Kierownik USC zmigrował akt małżeństwa i akt urodzenia E. D., na podstawie art. 35 ust. 1 p.a.s.c. nie mógłby sprostować błędów w tych aktach, ponieważ nie on je sporządził. Sąd na początku niniejszego uzasadnienia podkreślił, że w myśl art. 6 k.p.a. kierownik urzędu stanu cywilnego ma obowiązek działać na podstawie i w granicach prawa, które to prawo wyznacza również właściwość miejscową i rzeczową. Występowanie do Urzędu Stanu Cywilnego w Raczkach, Urzędu Stanu Cywilnego w A., a także Archiwum Państwowego w S. nie pozwoliłoby na sprostowanie tych błędów. Z tego właśnie względu zarzut naruszenia art. 7 k.p.a. był niezasadny, pomimo iż Skarżący posiada interes w tym, aby wyjaśnić zaistniałe wątpliwości.

Wbrew żądaniom Skarżącego, sprostowanie błędu przez Sąd w składzie orzekającym było niemożliwe, ponieważ sąd administracyjny orzeka w trybie kasatoryjnym. Z uwagi na zasadę trójpodziału władzy niemożliwym jest, aby orzeczenie sądu administracyjnego zastąpiło decyzję organu administracji publicznej. Sąd administracyjny dokonuje tylko oceny tego, czy dany przejaw aktywności (w przypadku aktu administracyjnego) albo bierności (w przypadku bezczynności/przewlekłości) jest zgodna z prawem, czy też nie. Sąd w składzie orzekającym, nawet gdyby uwzględnił skargę, nie mógłby orzec w ten sposób, że dokona sprostowania aktu urodzenia Skarżącego. Jest to poza kompetencjami sądu administracyjnego. Poza tym, w wyniku rozpoznania całokształtu sprawy, nie ma żadnych podstaw, aby Kierownik USC, czy Wojewoda dokonali takiego sprostowania, dopóki nie zostaną sprostowane akt małżeństwa i akt urodzenia E. D.. W toku postępowania przed Kierownikiem USC, a także przed Wojewodą nie zostało naruszone prawo w sposób uzasadniający uchylenie ich decyzji.

Kwestia zadośćuczynienia za doznane szkody przez Skarżącego i jego rodzinę nie leży w kompetencjach tut Sądu, tylko sądów powszechnych – sądów cywilnych. Sąd administracyjny orzeka o zgodności z prawem przejawów aktywności, jak i zaniechania organów administracji publicznej.

Mając powyższe na uwadze Sąd doszedł do przekonania o niezasadności zarzutów skargi i jej samej. Stosując powołany na początku uzasadnienia przepis art. 134 § 1 p.p.s.a. nie znaleziono żadnych podstaw skutkujących uchyleniem zaskarżonej decyzji jak i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. W związku z tym Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę, o czym orzeczono w sentencji wyroku.

Na marginesie, Sąd pragnie zwrócić uwagę Skarżącego, co ten powinien potraktować wyłącznie jako wskazówkę i radę zarazem. Z uwagi na rozbieżności niemalże w każdym akcie stanu cywilnego jego, jego matki, a także dziadków, zasadnym byłoby zwrócenie się do sądu powszechnego, który w oparciu o różne dowody mógłby dokonać sprostowania tych aktów, również aktu urodzenia Skarżącego. Administracyjny tok postępowania wymaga sprostowania wszystkich aktów po kolei, co jest czasochłonne i wymagające przedstawienia właściwych dowodów.