Wyrok WSA w Białymstoku, sygn. akt II SA/Bk 820/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Data orzeczenia: 2022-04-07 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art.61 ust. 2d, art. 103 ust. 2 i art. 64
journal: Dz.U. 2020 poz 1876
law: Usatwa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Elżbieta Trykoszko, Sędziowie sędzia WSA Małgorzata Roleder (spr.), asesor sądowy WSA Barbara Romanczuk, Protokolant referent stażysta Natalia Paulina Kielak, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 7 kwietnia 2022 r. sprawy ze skargi K. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] sierpnia 2021 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej 1.uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą jej wydanie decyzję Prezydenta Miasta B. z dnia [...] lipca 2021 r. numer [...]; 2.zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. na rzecz skarżącego K. P. kwotę 480 (słownie: czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] lipca 2021 r. nr [...] Prezydent Miasta B. (dalej: "Prezydent"), działając m.in. na podstawie art. 61 ust. 2d, art. 60 ust. 1 i art. 61 ust. 1-3 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U.2020, poz. 1876 ze zm., dalej: "u.p.s.") ustalił K. P. opłatę za pobyt córki A. P. w Domu Pomocy Społecznej w C. (dalej: "DPS") od dnia [...] kwietnia 2021 r. w kwocie 460,73 zł miesięcznie. W uzasadnieniu decyzji Prezydent wskazał, że córka zobowiązanego przebywa w DPS od dnia [...] stycznia 2019 r., zaś zgodnie z art. 60 ust. 1 u.p.s. pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny do wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania, który w odniesieniu do DPS od dnia 1 marca 2021 r. stanowi kwotę 4.827 zł (zarządzenie nr [...] Starosty C. z dnia [...] lutego 2021 r.; Dz.Urz.Woj. Pomorskiego z dnia 17 lutego 2021, poz. 683; dalej: "zarządzenie"). Na podstawie art. 61 ust. 1 pkt 1-3 oraz art. 61 ust. 2 pkt 1-3 u.p.s. organ uznał, że K. P. jest osobą zobowiązaną do ponoszenia przedmiotowej opłaty w wysokości ustalonej z uwzględnieniem dochodów przez niego osiąganych - wedle art. 61 ust. 2 pkt 2 lit. a. i b. u.p.s. oraz przy uwzględnieniu wysokości opłaty ponoszonej przez mieszkańca DPS, która nie może przekraczać 70% jego dochodu – zgodnie z art. 61 ust. 2 pkt 1-3 u.p.s. Organ zaznaczył, że w przypadku osoby w rodzinie, ponosi ona przedmiotową opłatę jeżeli posiadany dochód na osobę w rodzinie jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie (tzn. jest wyższy niż 1.584 zł), przy czym kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie. W przypadku osoby samotnie gospodarującej zastosowanie ma kryterium dochodowe przyjęte dla osoby samotnie gospodarujące, zaś 300% rzeczonego kryterium stanowi kwotę 2.130 zł. Kryterium dochodowe oraz sposób ustalania dochodu określa art. 8 ust. 1 i 3 u.p.s.

Organ wyjaśnił, że decyzją z dnia [...] października 2018 r. nr [...] zmienioną decyzją z dnia [...] lipca 2020 r. nr [...] Prezydent ustalił A. P. opłatę za pobyt w DPS w wysokości 868,59 zł miesięcznie od dnia 1 kwietnia 2020 r., co oznacza, że od dnia 1 marca 2021 r. różnica między średnim miesięcznym kosztem jej utrzymania

w DPS, a jej wpłatą wynosi 3.958,41 zł miesięcznie. Obowiązek ponoszenia przedmiotowej opłaty w pozostałej wysokości spoczywa zaś na jej rodzicach: E.S. i . P. W wyniku przeprowadzonego postępowania dowodowego organ ustalił, że K. P. mimo wspólnego zamieszkiwania z żoną, prowadzi oddzielne gospodarstwo domowe, zaś uzyskiwany przez niego od marca 2021 r. miesięczny dochód stanowi kwotę 2.563,73 zł, na którą składa się świadczenie emerytalne w wysokości 2.347,89 zł oraz zasiłek pielęgnacyjny w kwocie 215,84 zł. Organ ustalił, że dochód ten przekracza 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej o kwotę 460,73 zł. W konsekwencji powyższych ustaleń, organ zwrócił się do ojca mieszkanki DPS o zawarcie umowy dotyczącej uiszczania przez niego co miesiąc przedmiotowej opłaty w wysokości 460,73 zł, jednakże wystosowane do niego w tym przedmiocie wezwanie pozostało bez odpowiedzi, w związku z czym organ uznał, że odmówił on zawarcia umowy w trybie art. 103 ust. 2 u.p.s. W takim zaś przypadku, na mocy art. 61 ust. 2d u.p.s., wysokość opłaty ustalana jest w drodze decyzji, co skutkowało wszczęciem przedmiotowego postępowania. W jego trakcie K. P. zaproponował zawarcie umowy, którą zobowiązałby się do comiesięcznego uiszczania kwoty 100 zł z ww. tytułu, jednakże organ uznał, że zadeklarowana kwota jest niższa, niż wynika to z przepisów o minimalnych obciążeniach (art. 61 ust. 2 lit. a. i b u.p.s.), w związku z czym brak jest podstaw do zawarcia umowy o proponowanej przez niego treści. Końcowo organ wskazał, że w sprawie nie mają znaczenia okoliczności dotyczące sytuacji osobistej, rodzinnej i majątkowej zobowiązanego, które z kolei mogą stanowić podstawę wydania, w odrębnym postępowaniu, rozstrzygnięcia

o zwolnieniu z obowiązku ponoszenia w całości lub w części przedmiotowej opłaty – na zasadzie art. 64 u.p.s.

Decyzją z dnia [...] sierpnia 2021 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. (dalej: "SKO") utrzymało ww. decyzję w mocy. W uzasadnieniu SKO podzieliło argumentację organu I instancji, uzupełniając ją w zakresie, w jakim wskazało, że względem matki mieszkanki DPS nie wszczęto postępowania w sprawie ustalenia przedmiotowej opłaty, ze względu na fakt, że uzyskiwany przez nią dochód nie przekracza 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, co ustalono w trakcie wywiadu środowiskowego w dniu

[...] września 2020 r. Organ odwoławczy odniósł się również do zarzutów zobowiązanego podniesionych w odwołaniu, wskazując z jakich względów ich nie podziela.

Skargę na ww. decyzję wywiódł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego

w B. K. P., zaskarżając ją w całości i zarzucając jej naruszenie:

1. art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 80 k.p.a. przez niedostateczne wyjaśnienie wszystkich okoliczności sprawy przez organ I instancji, w szczególności nie wzięcie pod uwagę faktu, że organ I instancji uchylił się od obowiązku wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego, a tym samym SKO nie może zastępować organu I instancji w prowadzeniu postępowania zmierzającego do wyjaśnienia kwestii istotnych dla rozstrzygnięcia, ponieważ prowadzi to do naruszenia prawa strony do dokonania ich oceny i rozpatrzenia sprawy w jej całokształcie przez organy dwóch instancji, co miało miejsce w niniejszej sprawie, bowiem Prezydent w swej decyzji, nie orzekał o obowiązku E. S., co do pobytu jej dziecka A. P. w DPS, a w aktach sprawy nie znajdowały się żadne dokumenty w przedmiocie jej obowiązku co do możliwości opłacania pobytu A. P. w DPS, a także czasokresu i przyczyn umieszczenia jej w domu DPS; tym samym organy nie mogły się powoływać na wskazane dowody w decyzji organu II instancji, bowiem powyższym w sposób rażący naruszono art. 15 k.p.a. oraz art. 10 k.p.a.;

2. w art. 61 ust. 2 pkt 2 w zw. z art. art. 8 ust. 3 u.p.s. przez nieuwzględnienie rzeczywistego i faktycznego dochodu skarżącego, przez ustalenie miesięcznego dochodu z uwzględnieniem i pomniejszeniem go z faktycznymi bieżącymi wydatkami bytowymi (np. opłaty za wszelkie media, paliwo, telefon, gaz), czy wydatkami związanymi z kosztami leczenia bądź stałymi zobowiązaniami, a tym samym nieuzasadnione i rażące naruszenie prawa, przez ustalenie zniekształconych okoliczności dotyczących sytuacji rodzinnej, zdrowotnej, czy majątkowej skarżącego, w tym obciążeń związanych

z codziennym jego funkcjonowaniem, co skutkowało nieuprawnionym doprowadzeniem do uznania, że skarżący ma obowiązek ponoszenia opłaty za pobyt córki w DPS;

3. art. 61 ust. 2 pkt 2 u.p.s. przez błędne przyjęcie, że zastosowanie umownego trybu określenia opłaty, wyklucza możliwości wyznaczenia jej na poziomie niższym aniżeli wynika to z obliczeń matematycznych, w sytuacji gdy żaden przepis prawa tego nie wyklucza,

4. art. 64 ust. 2 u.p.s. przez jego pominięcie i niezastosowanie, a tym samym nieuprawnione uznanie, że skarżącemu nie przysługuje zwolnienie od płatności za pobyt A. P. w DPS w ramach niniejszego postępowania, w sytuacji gdy długotrwała choroba wymieniona jest wprost

w tym przepisie, a która istnienie u zobowiązanego od 1992 r., a ponadto występują uzasadnione okoliczności przemawiające za zwolnieniem skarżącego z obowiązku ponoszenia odpłatności za pobyt córki w DPS

w sytuacja, bowiem jego sytuacja materialna jest ciężka i wynika

z długotrwałej choroby i nie ma on możliwości opłacania ustalonej w decyzji opłaty za pobyt córki w DPS;

5. art. 61 u.p.s. w zw. z art. 15 k.p.a. przez nieustalenie i niewyjaśnienie

w decyzji, osób ustawowo zobowiązanych do świadczenia z tytułu pobytu jego córki w DPS, a tym samym naruszenie art. 10 k.p.a. przez uniemożliwienie skarżącemu wypowiedzenie się co do przesłanek warunkujących obciążenie go opłatą za pobyt córki w droższym DPS względem poprzedniego Domu Pomocy Społecznej w B., gdzie również zaspokojone były jej potrzeby;

6. art. 79a k.p.a. w zw. z art. 10 k.p.a. w zw. z art. 64 ust. 2 u.p.s. przez uniemożliwienie stronie wypowiedzenie się co do przesłanek warunkujących odmowę uwzględnia złożonego przez K. P. wniosku o zwolnienie, a tym samym zajęcia przez niego stanowiska w przedmiocie przesłanek, które organ uznał za nieudowodnione i niewykazane, a którymi się kierował przy wydaniu decyzji, w sytuacji gdy do wniosku skarżącego ma zastosowanie art. 79 k.p.a.;

7. art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a. ponieważ organy dokonały dowolnej oceny dowodów znajdujących się w aktach sprawy, nie wzięły pod uwagę sytuacji zdrowotnej skarżącego i faktu, że nie jest on w stanie zaspokoić własnych potrzeb zdrowotnych z otrzymywanego świadczenia, w tym zakupić leki;

8. art. 8, art. 9 i art. 11 k.p.a w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 61 u.p.s. przez nie uwzględnienie faktu, że skarżący nie wyrażał zgody na przeniesienie córki do DPS, a tym samym nie jest obowiązany do zapłaty za ten DPS dwukrotnie wyższy wartości za pobyt względem poprzedniej placówki znajdującej się w B.;

9. nieuprawnione uznanie, że organy nie mogły zawrzeć umowy cywilnoprawnej, by skarżący mógł opłacać kwotę 100 zł za pobyt córki w DPS.

Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji Prezydenta ją poprzedzającej, ewentualnie o orzeczenie co do istoty sprawy, ze nie jest on obowiązany do wnoszenia przedmiotowej opłaty od dnia 1 kwietnia 2021 r. do chwili obecnej. W uzasadnieniu skargi skarżący przedstawił argumentację, przemawiającą w jego ocenie za zasadnością ww. zarzutów.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie odnosząc się do zarzutów wywiedzionych w skardze, których nie podzielił.

Pismem procesowym z dnia [...] lutego 2022 r. ustanowiony przez skarżącego pełnomocnik poparł w całości, wywiedzioną przez niego osobiście skargę, w tym wniosek o zwolnienie skarżącego od płatności za pobyt córki w DPS w trybie art. 64 ust. 2 u.p.s., w ramach niniejszego postępowania. W piśmie wskazano, że skarżący choruje długotrwale od 1992 r., zaś choroba ta doprowadziła do jego niepełnosprawności, co przemawia za zwolnieniem go od obowiązku ponoszenia przedmiotowej odpłatności, tym bardziej, że na skutek niepełnosprawności, jego sytuacja materialna jest ciężka oraz skutkuje brakiem możliwości uiszczania ww. opłaty, w sytuacji gdy nie jest on w stanie opłacić wszystkich niezbędnych wydatków. Do pisma załączono dokumentację potwierdzającą złą sytuację rodzinną i materialną skarżącego, w tym orzeczenie z dnia [...] września 2012 r. o zaliczeniu skarżącego do znacznego stopnia niepełnosprawności, wydane przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w S. (k. 37).

W dniu 7 kwietnia 2022 r. pełnomocnik skarżącego nadal na adres poczty elektronicznej sądu kolejną dokumentację potwierdzającą złą sytuację skarżącego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje:

Skarga podlegała uwzględnieniu, albowiem zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu I instancji naruszają prawo w stopniu, który uzasadnia ich uchylenie.

Przedmiotem kontroli dokonywanej przez Sąd w niniejszej sprawie, z punktu widzenia kryterium legalności jest decyzji SKO w B. z dnia [...] sierpnia 2021 r. utrzymującą w mocy decyzję Prezydenta Miasta B. z dnia [...] lipca 2021 r., w której ustalono skarżącemu odpłatność za pobyt córki – A. P. w Domu Pomocy Społecznej w C. od dnia 1 kwietnia 2021 r. w wysokości 460,73 zł.

Zaakcentować przy tym należy, że mimo licznych zarzutów skargi dotyczących naruszenia przepisów postępowania administracyjnego, a także przepisów prawa materialnego, w szczególności art. 61 ust. 2 pkt 2 w zw. z art. 8 ust. 3 u.p.s. zasadniczo sprowadzają się one do zakwestionowana dokonanych przez organy ustaleń faktycznych i odniesienia ich jedynie do sytuacji dochodowej skarżącego, bez uwzględnienia jego trudnej sytuacji majątkowej, zdrowotnej oraz rodzinnej, w tym ponoszonych wydatków przy wydawaniu zaskarżonych decyzji, a także nie wyczerpanie w sposób prawidłowy trybu zawarcia umowy (brak jakiegokolwiek dialogu i ustaleń ze skarżącym). Ponadto podniesioną w skardze kwestią było naruszenie art. 64 u.p.s. poprzez pominięcie tego przepisu i nierozpoznanie łącznie w decyzji ustalającej wysokość tej opłaty, wniosku skarżącego złożonego w toku tego postępowania o zwolnienie od opłaty za DPS.

Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowił przepisy art. 61 ust. 2d oraz art. 60 ust. 1 i art. 61 ust. 1-3 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1876 dalej jako: "u.p.s."). Przepis art. 60 ust. 1 u.p.s. wprowadza generalną zasadę, w myśl której pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny do wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca. Szczegółowe zagadnienia dotyczące ponoszenia opłat za pobyt w DPS reguluje natomiast art. 61 u.p.s. Przepis ten w ust. 1 stanowi, że obowiązani do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej są w kolejności:

1) mieszkaniec domu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy

z dochodów dziecka, 2) małżonek, zstępni przed wstępnymi, 3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej – przy czym osoby i gmina określone w pkt 2 i 3 nie mają obowiązku wnoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec domu ponosi pełną odpłatność.

Zgodnie z ust. 2 przywołanego przepisu, opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wnoszą: 1) mieszkaniec domu, nie więcej jednak niż 70% swojego dochodu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, nie więcej niż 70% tego dochodu; 2) małżonek, zstępni przed wstępnymi - zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust. 2: a) w przypadku osoby samotnie gospodarującej, jeżeli dochód jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, jednak kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% tego kryterium, b) w przypadku osoby w rodzinie, jeżeli posiadany dochód na osobę jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, z tym że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie; 3) gmina,

z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatami wnoszonymi przez osoby, o których mowa w pkt 1 i 2.

Stosownie zaś do ust. 2d tego artykułu, w przypadku odmowy przez osoby,

o których mowa w ust. 1 pkt 2, zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2 u.p.s. wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej ustala

w drodze decyzji organ gminy właściwej zgodnie z art. 59 ust. 1 u.p.s.

z uwzględnieniem ograniczeń, o których mowa w ust. 2 pkt 2 i art. 103 ust. 2 u.p.s. Zgodnie z art. 103 ust. 2 u.p.s. kierownik ośrodka pomocy społecznej albo dyrektor centrum usług społecznych, o którym mowa w ustawie z dnia 19 lipca 2019 r.

o realizowaniu usług społecznych przez centrum usług społecznych, ustala w drodze umowy z małżonkiem, zstępnymi przed wstępnymi mieszkańca domu wysokość wnoszonej przez nich opłaty za pobyt tego mieszkańca w domu pomocy społecznej biorąc pod uwagę wysokość dochodów i możliwości.

Z powyższego wynika, że omawiana opłata może zostać ustalona albo

w drodze umowy, albo w wyniku wydania decyzji ustalającej opłatę. W przypadku wyrażenia zgody na podpisanie umowy, lub też odmowy wyrażenia zgody na podpisanie umowy, z jednoczesnym wyrażeniem zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, organ właściwy do ustalenia opłaty jest zobowiązany przy jej ustalaniu uwzględnić ograniczenia, o których mowa w art. 61 ust. 2 pkt 2 i art. 103 ust. 2 u.p.s.

Przechodząc dalej należy wskazać, że gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej jest zobowiązana do pokrycia opłaty tylko

w sytuacji, gdy opłaty ustalone na rzecz mieszkańca domu pomocy społecznej

i wszystkich osób zobowiązanych nie pokrywają w całości kosztów zamieszkania

w domu pomocy społecznej, w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatami wnoszonymi przez osoby,

o których mowa w art. 61 ust. 2 pkt 1 i 2 oraz ust. 2a u.p.s.

W kontekście powyższego podkreślenia wymaga, że treść art. 61 ust. 2d u.p.s. w zw. z art. 103 ust. 2 u.p.s. w brzmieniu obowiązującym do dnia 29 maja

2021 r., a zatem w stanie prawnym poprzedzającym wydanie kontrolowanych obecnie decyzji, mogła budzić pewne wątpliwości interpretacyjne. Mogło bowiem pojawiać się pytanie, jak należy rozumieć zwrot "z uwzględnieniem ograniczeń"

w kontekście treści art. 103 ust. 2 u.p.s. – w przepisie tym była bowiem mowa, że

w przypadku ustalania opłaty w drodze umowy, kierownik powinien wziąć pod uwagę "dochody i możliwości", a opłata nie powinna być zwiększana w przypadku, gdy jedna z osób jest zwalniana z odpłatności z mocy prawa lub z powodów, o których mowa w art. 64, art. 64a albo art. 64b ustawy.

O ile przy tym uzasadnienie do projektu ustawy z dnia 19 lipca 2019 r.

o zmianie ustawy o pomocy społecznej oraz ustawy o ochronie zdrowia psychicznego (druk sejmowy nr 3524; dostępny na stronie sejm.gov.pl w zakładce Prace Sejmu -> Druki sejmowe -> Druk nr 3524) nie udzielało odpowiedzi na pytanie, jak należy interpretować art. 61 ust. 2d w związku z art. 103 ust. 2 u.p.s., to intencje ustawodawcy w tym zakresie można wywieść z brzmienia art. 103 u.p.s. obowiązującego od dnia 30 maja 2021 r. oraz z uzasadnienia do rządowego projektu ustawy z dnia 15 kwietnia 2021 r. o zmianie ustawy o pomocy społecznej (druk sejmowy nr 969; dostępny na stronie sejm.gov.pl w zakładce Prace Sejmu -> Druki sejmowe -> Druk nr 969).

Należy bowiem wskazać, że na mocy art. 1 pkt 21 ustawy z dnia 15 kwietnia 2021 r. o zmianie ustawy o pomocy społecznej oraz ustawy o zmianie ustawy

o pomocy społecznej oraz ustawy o ochronie zdrowia psychicznego (Dz. U. z 2021 r., poz. 803), ustawodawca dokonał zmiany brzmienia art. 103 u.p.s. w ten sposób, że dotychczasowy ustęp drugi podzielił na dwa odrębne ustępy. Art. 103 ust. 2 u.p.s.

w brzmieniu obowiązującym od dnia 30 maja 2021 r. stanowi, że kierownik ośrodka pomocy społecznej albo dyrektor centrum usług społecznych, o którym mowa

w ustawie z dnia 19 lipca 2019 r. o realizowaniu usług społecznych przez centrum usług społecznych, ustala w drodze umowy z małżonkiem, zstępnymi przed wstępnymi mieszkańca domu wysokość wnoszonej przez nich opłaty za pobyt tego mieszkańca w domu pomocy społecznej, biorąc pod uwagę wysokość dochodów

i możliwości. Z kolei art. 103 ust. 3 u.p.s. w brzmieniu obowiązującym od dnia

30 maja 2021 r. stanowi, że zmiana wysokości opłaty ustalonej w drodze umowy,

o której mowa w ust. 2, lub w drodze decyzji, o której mowa w art. 61 ust. 2d i 2e,

z mocy prawa lub z powodów, o których mowa w art. 64, art. 64a albo art. 64b, nie może powodować zwiększenia kwoty opłaty ustalonej od innych osób, o których mowa w art. 61 ust. 1 pkt 2 i ust. 2a.

W uzasadnieniu do projektu zmiany ustawy wskazano, że: "w art. 1 w pkt 21 zaproponowano doprecyzowanie brzmienia art. 103 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, dzieląc go na dwie jednostki redakcyjne tak, aby wyeliminować wątpliwości, jakie reguły są stosowane przy ustalaniu odpłatności, a jakie przy jej ewentualnej zmianie". Skoro zatem ustawodawca przy okazji omawianej nowelizacji nie zmienił brzmienia art. 61 ust. 2d u.p.s., który wciąż odwołuje się do art. 103 ust. 2 u.p.s. to uznać należy, że intencją ustawodawcy było, aby organ właściwy przy ustalaniu opłaty uwzględniał nie tylko kryterium dochodowe, o którym mowa w art. 61 ust. 2 pkt 2 u.p.s., ale również dochody i możliwości osoby zobowiązanej, o czym wyraźnie stanowi art. 103 ust. 2 u.p.s.

Mając powyższe na uwadze, zdaniem Sądu organy rozstrzygające w sprawie dokonały nieprawidłowej wykładni art. 61 ust. 2d w zw. z art. 103 ust. 2 u.p.s.,

a w konsekwencji naruszyły art. 7, 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Organy rozstrzygające

w sprawie miały bowiem obowiązek zweryfikować nie tylko jaki dochód uzyskuje skarżący, i czy posiadany dochód w przypadku osoby samotnie gospodarującej jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, a kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie będzie niższa niż 300% tego kryterium (art. 61 ust. 2d w zw. z art. 61 ust. 2 pkt 2 u.p.s.), ale również, jakie są jego możliwości płatnicze. Zatem obowiązkiem organów było przeprowadzenie postępowania dowodowego w zakresie stałych wydatków, jakie ponosi skarżący

w celu rozważenia, czy jest on w stanie pokrywać opłatę za pobyt córki w DPS (podobnie w tej kwestii wypowiedział się WSA w Poznaniu w wyroku z 2 grudnia 2021 r. sygn. akt II SA/Po 143/21, LEX nr 3275539).

Wobec powyższego, za błędne należało uznać stanowisko SKO, które uznało, że koszty utrzymania i inne okoliczności dotyczące osoby zobowiązanej do ponoszenia opłaty mogą być uwzględniona dopiero przy ewentualnym rozpoznawaniu sprawy wszczynanej na wniosek strony o zwolnienie z tej opłaty (częściowe lub całkowite) w trybie art. 64 u.p.s. SKO nie tylko zatem dokonało nieprawidłowej wykładni art. 61 ust. 2d w związku z art. 103 ust. 2 u.p.s., ale również art. 64 u.p.s. W tym ostatnim przypadku organ odwoławczy wprawdzie nie przytoczył treści tego przepisu, jednakże powołane w uzasadnieniu decyzji tego organu orzeczenia sądowoadministracyjne na potwierdzenie tezy o braku możliwości dochodzenia zwolnienia od omawianej opłaty w postępowaniu o jej ustaleniu wskazują, że organy obu instancji odniosły się do treści art. 64 u.p.s. w brzmieniu obowiązującym do dnia 4 października 2019 r., w którym mowa było wyłącznie

o "osobach wnoszących opłatę". Zastosowanie art. 64 u.p.s. w brzmieniu nie obowiązującym na datę wydawania zaskarżonej decyzji spowodowało zatem uznanie przez organ II instancji, że kwestia zwolnienia od opłaty może być rozpoznawana, ale w odrębnej decyzji, już po skonkretyzowaniu tego obowiązku.

Tymczasem art. 64 w brzmieniu ustalonym przez ustawę nowelizującą z dnia 19 lipca 2019 r. (Dz.U. z 2019 r. poz. 1690), która weszła w życie w dniu

4 października 2019 r., stanowi, że: "osoby wnoszące opłatę lub obowiązane do wnoszenia opłaty za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej można zwolnić

z tej opłaty częściowo lub całkowicie, na ich wniosek, po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego (...)". W uzasadnieniu do projektu ustawy nowelizującej (por. powołany powyżej druk sejmowy nr 3524) wskazano, że dokonana zmiana "poszerza możliwość zwalniania z obowiązku wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej, obok osób wnoszących opłatę, również osób zobowiązanych do wnoszenia opłat zgodnie z przepisami ustawy, ale jeszcze ich niewnoszących". Powyższe wskazuje, że ustawodawca dopuszcza możliwość orzekania o zwolnieniu od opłat łącznie z ustaleniem tej odpłatności.

Stanowisko zatem organu odwoławczego, że zwolnienie z opłaty za pobyt

w domu pomocy społecznej może dotyczyć wyłącznie sytuacji, gdy obowiązek został już skonkretyzowany w ostatecznej decyzji administracyjnej o ustaleniu opłaty zostało sformułowane w stanie prawnym obowiązującym przed wskazaną powyżej zmianą i dodatkowo błędnie potwierdzone nieaktualnym już orzecznictwem sądowym prezentowanym w powyższej kwestii. Organ odwoławczy nie dokonał zatem oceny, czy wobec zmiany treści art. 64 u.p.s. stanowisko to pozostaje aktualne, a dodatkowo oparł się na nieobowiązującej już treści art. 64 u.p.s.

Końcowo należy odnieść się do przepisu art. 103 ust. 2 u.p.s., który wskazuje na ustalenie w drodze umowy wysokości opłat za DPS z osobami obowiązanymi do ponoszenia tych opłat, przy uwzględnieniu również wysokości dochodów

i możliwości. W przedmiotowej sprawie jak wskazuje skarżący, organ I instancji wysłał mu taką jednostronną propozycję nie spełniającą wymagań art. 103 ust. 2 u.p.s. (tylko strona dochodowa, bez zbadania wydatków i możliwości finansowych skarżącego) i mimo pisma skarżącego w tym zakresie nie podjął żadnej próby negocjacji kwoty wskazanej w umowie. W tym miejscu zwrócić należy uwagę, że umowa zawarta w ramach art. 103 ust. 2 u.p.s. gwarantuje członkom rodziny osób umieszczanych w domach pomocy społecznej wpływ na ustalenie dogodnych, odpowiadających ich faktycznym możliwościom, warunków i wysokości odpłatności

z tego tytułu. Umowa z art. 103 ust. 2 u.p.s. jest instrumentem, za pomocą którego podmiot określony w art. 61 ust. 2 pkt 2 u.p.s., wykazując przemawiające na jego rzecz okoliczności, niejako współuczestniczy z organem w określeniu wysokości kosztów ten podmiot obciążających. Podmiot taki musi jednak wykazać wolę zawarcia takiego kompromisu poprzez przystąpienie do negocjacji w postaci chociażby zajęcia stanowiska wobec przygotowanego przez organ projektu umowy, czy przedstawienia organowi okoliczności uzasadniających zmiarkowanie przedmiotowej kwoty. Umowa, o której mowa w art. 103 ust. 2 u.p.s., jest bowiem umową cywilnoprawną o charakterze konsensualnym. Nie sposób zatem zgodzić się z twierdzeniem organu, że nie podpisanie umowy oznaczało brak konsensusu w tym zakresie, co wymagało wydania decyzji. Podpisanie umowy na jednostronnych warunkach przeczy celowi tej regulacji, co słusznie podnosi skarżący.

Odnosząc się natomiast do zarzutu skargi dotyczącego umieszczenia jego córki w DPS w C. bez jego zgody i wiedzy wskazać należy, że przy ustalaniu omawianej opłaty organy rozstrzygające w sprawie nie mogły wziąć pod uwagę powodów umieszczenia córki w konkretnym DPS. Okoliczność ta nie ma bowiem wpływu na powstanie obowiązku ponoszenia odpłatności osoby zobowiązanej względem mieszkańca DPS. Z powyższych względów argumenty skarżącego wyrażane w tym względzie nie zasługiwały na uwzględnienie. Sąd nie dopatrzył się również naruszenia art. 61 u.p.s. w zakresie nie wyjaśnienia osób ustawowo zobowiązanych do ponoszenia opłaty za pobyt A. P.w DPS, albowiem decyzje obu organów w sposób nie budzący wątpliwości wskazują, że na podstawie art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s. do wniesienia pozostałej części opłaty zobowiązani są jej wstępni, tj. rodzice: matka E. S. i ojciec K. P. Okoliczność zaś nie dołączenia akt postępowania dotyczącego możliwości wnoszenia opłat za pobyt córki przez E. S. nie stanowi naruszenia prawa mającego wpływ na wynik sprawy, albowiem możliwości dochodowe E. S. nie mają wpływu na wysokość opłaty ustalanej skarżącemu. Jak już to wyżej wskazano przy ustaleniu omawianej opłaty należy uwzględniać dochody oraz możliwości osoby zobowiązanej, w tym przypadku dochody i możliwości skarżącego (art. 61 ust. 2 pkt 2 w zw. z art. 103 ust. 2 u.p.s.).

Podsumowując stwierdzić należy, że w ocenie Sądu zarówno zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji zostały wydane

z naruszeniem przepisów prawa materialnego, tj. art. 61 ust. 2d w związku z art. 103 ust. 2 oraz art. 64 u.p.s., które to naruszenie miało wpływ na wynik sprawy, a także

z naruszeniem przepisów postępowania, tj. art. 7, 77 § 1 i art. 80 K.p.a., które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd nie znalazł natomiast podstaw do stwierdzenia naruszenia art. 10 k.p.a. Zarzut ten stanowi w istocie powtórzenie zarzutu odwołania i organ odwoławczy wypowiedział się już w tej kwestii

w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, a Sąd ocenę tą w pełni podziela. Ponownie rozpoznając sprawę organy rozstrzygające zastosują się do oceny prawnej

i wytycznych zawartych w uzasadnieniu niniejszego wyroku.

Mając powyższe na uwadze, Sąd działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w związku z art. 135 p.p.s.a., orzekł jak w punkcie I wyroku. O kosztach postępowania, na które składa się kwota 480 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego, Sąd orzekł w punkcie II wyroku na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a.