Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 29/18
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2019-01-08 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6172 Notariusze i aplikanci notarialni
Hasła tematyczne: Zawody prawnicze
Skarżony organ: Minister Sprawiedliwości
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a, art. 174 pkt 2, art. 177 par. 1, art. 183 par. 1
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art. 7, art. 77 par. 1, art. 107 par. 3
journal: Dz.U. 2017 poz 1257
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 71b par. 1, art. 71f par. 1, art. 74 par. 1, art. 74d par. 1 i 3, art. 74e par. 2 i 3, art. 74h
journal: Dz.U. 2016 poz 1796
law: Ustawa z dnia 14 lutego 1991 r. Prawo o notariacie - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Korycińska Sędzia NSA Mirosław Trzecki (spr.) Sędzia del. WSA Izabella Janson Protokolant Jerzy Stelmaszuk po rozpoznaniu w dniu 8 stycznia 2019 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości ds. odwołań od wyników egzaminu notarialnego od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 11 października 2017 r. sygn. akt VI SA/Wa 730/17 w sprawie ze skargi K. R. na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości ds. odwołań od wyników egzaminu notarialnego z dnia [...] stycznia 2017 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu notarialnego 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie; 2. zasądza od K. R. na rzecz Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości ds. odwołań od wyników egzaminu notarialnego 580 (pięćset osiemdziesiąt) złotych tytułem kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z 11 października 2017 r., sygn. akt VI SA/Wa 730/17, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, po rozpoznaniu skargi K. R., uchylił uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu notarialnego z [...] stycznia 2017 r. w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu notarialnego oraz zasądził zwrot kosztów postępowania.

Sąd I instancji orzekał w następującym stanie sprawy:

Uchwałą z [...] października 2016 r. Komisja Egzaminacyjna do spraw aplikacji notarialnej przy Ministrze Sprawiedliwości we [...] ustaliła, że K. R. (dalej: skarżąca) otrzymała negatywny wynik z egzaminu notarialnego. Skarżąca uzyskała bowiem ocenę niedostateczną z pierwszego projektu aktu notarialnego, a oceny dostateczne z drugiego projektu aktu notarialnego i z projektu odmowy dokonania czynności notarialnej albo jej dopuszczalności.

Uchwałą z [...] stycznia 2017 r. Komisja Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu notarialnego (dalej: organ, Komisja) utrzymała w mocy powyższą uchwałę.

W ocenie Komisji nie było podstaw do uwzględnienia odwołania zdającej i podwyższenia oceny za projekt pierwszego aktu notarialnego na ocenę pozytywną. Kardynalnym błędem popełnionym przez zdającą było błędne wyliczenie udziałów spadkowych i brak wyliczenia udziałów w nieruchomości. Ustalenie prawidłowego stanu prawnego wobec podanej w zadaniu daty śmierci Jana Krakowskiego było głównym problemem w kazusie, a sam kazus nie zawierał poza sporządzeniem umowy sprzedaży żadnych dodatkowych poleceń dotyczących udokumentowania w akcie innych czynności prawnych, jak chociażby w postaci obowiązku ustanowienia służebności gruntowej, zabezpieczenia wierzytelności o zapłatę ceny i czy zabezpieczenia obowiązku wydania nieruchomości (cena była zapłacona a nieruchomość już wydana). Zgodnie z zadaniem brak też było obowiązku sporządzenia wniosku wieczystoksięgowego. Powyższy błąd w zasadzie zatem dyskwalifikował pracę wobec niewykonania zadania (brak prawidłowych udziałów spadkowych, udziałów w nieruchomości i brak prawidłowych cen sprzedaży), a co najmniej powodował obniżenie oceny o dwa stopnie w stosunku do oceny bardzo dobrej, na jaką zasługuje praca pozbawiona błędów (na ocenę celującą zasługuje natomiast praca wzorcowa, posiadająca dodatkowe walory świadczące o ponadprzeciętnej wiedzy zdającego, np. świetny warsztat, brak jakichkolwiek błędów stylistycznych, dokładność).

WSA w Warszawie uwzględnił skargę K. R. na powyższą uchwałę.

Zdaniem Sądu I instancji, z uwagi na przewidzianą w art. 74e § 4 ustawy z dnia 14 lutego 1991 r. – Prawo o notariacie (Dz. U. z 2016 r., poz. 1796 ze zm.; dalej p.n.) skalę ocen (od niedostatecznej do celującej) przy ocenie egzaminu należy uwzględnić poszczególne aspekty sporządzonej przez zdającego pracy nie tylko pod kątem zastosowania oceny niedostatecznej, ale również oceny pozytywnej.

WSA uznał, że Komisja odwoławcza nie wyjaśniła jednoznacznie, dlaczego oceniając pracę skarżącej, zastosowała skalę ocen od 5 do 2, nie zaś od 6 do 2 i dlaczego obniżając ocenę, przyjęła za punkt wyjścia ocenę bardzo dobrą, a nie celującą. Komisja nie wskazała, jakie dodatkowe walory świadczące o ponad przeciętnej wiedzy zdającego powinien zawierać projekt aktu notarialnego sporządzony w ramach zadania egzaminacyjnego. Skoro więc Komisja uznała za słuszne zastosowanie skali oceny od 5 do 2 z uwagi na brak tych walorów, to powinna doprecyzować, co należy przez to określenie rozumieć. Zdaniem WSA nie jest jasnym i przekonywającym użyte przez Komisję stwierdzenie "świetny warsztat, brak jakichkolwiek błędów stylistycznych, dokładność". Komisja nie wskazała, czy praca skarżącej zawiera błędy stylistyczne, jest niedokładna, nie wyjaśniła także, co należy uznać za świetny warsztat. Komisja stwierdziła, że ocena winna zostać obniżona o trzy stopnie, co powoduje, że gdyby zastosowana została skala ocen przewidziana przez ustawodawcę, to końcowa ocena byłaby pozytywna.

Sąd stwierdził, że poszczególne uchybienia powinny być oceniane przy zastosowaniu kryteriów przypisanych dla każdej z poszczególnych ocen, a zatem dla dokonania ostatecznej oceny poprawności zadania koniecznym winno być dokonanie porównania i wyważenia pozytywnych i negatywnych elementów ocenianej pracy przy zastosowaniu skali ocen wskazanych przez ustawodawcę.

W konsekwencji, w ocenie Sądu, z uzasadnienia zaskarżonej uchwały nie wynika, jakimi motywami Komisja II stopnia się kierowała przy przyjęciu, że elementy negatywne pracy skarżącej przeważyły nad jej elementami pozytywnymi w sposób, który uniemożliwił podwyższenie oceny z kwestionowanej część egzaminu. Sąd uznał więc, że materiał dowodowy sprawy – praca skarżącej oceniona w świetle mających zastosowanie do objętych nią kwestii faktyczno-prawnych przepisów prawa – nie została w pełni prawidłowo rozpatrzona przez organ odwoławczy, przez co organ ten dopuścił się naruszenia art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r., poz. 1257 ze zm.; dalej k.p.a.) jak i art. 74d § 3 p.n.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył organ, wnosząc o jego uchylenie i rozpoznanie skargi przez jej oddalenie w całości, ewentualnie o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, a także o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

Na podstawie art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.; dalej p.p.s.a.) Komisja zarzuciła naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

I. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a. poprzez ich zastosowanie wskutek nietrafnego przyjęcia, że w sprawie zakończonej uchwałą Komisji z [...] stycznia 2017 r. doszło do – wywierającego istotny wpływ na wynik sprawy – naruszenia art. 7, art. 77§ 1 oraz art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 74h § 12 p.n., podczas gdy do takiego naruszenia nie doszło;

II. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a. poprzez ich zastosowanie wskutek nietrafnego przyjęcia, że w sprawie zakończonej uchwałą Komisji z [...] stycznia 2017 r. doszło do naruszenia art. 74d § 3 p.n., podczas gdy organ II instancji prawidłowo zastosował przewidzianą przez ustawodawcę skalę ocen prac egzaminacyjnych przy ocenie pierwszego projektu aktu notarialnego sporządzonego przez zdającą K. R.,

a w konsekwencji powyższych uchybień nietrafne uznanie przez Sąd I instancji, że uchwała Komisji II stopnia z [...] stycznia 2017 r. narusza prawo w stopniu uzasadniającym jej uchylenie.

Komisja wniosła o rozpoznanie sprawy na rozprawie.

W ocenie autora skargi kasacyjnej nie jest trafny pogląd Sądu I instancji, że organ odwoławczy zastosował niepełną skalę ocen przewidzianą w art. 74d § 3 p.n. Komisja wyjaśniła, że zasadniczy błąd pracy, związany z nieprawidłowym ustaleniem stanu prawnego i błędnym wyliczeniem udziałów spadkowych, przesądzał o dyskwalifikacji pracy wobec niewykonania zadnia, a co najmniej powodować musiał obniżenie oceny o dwa stopnie w stosunku do oceny bardzo dobrej. Organ jasno wskazał, że na ocenę celującą zasługuje jedynie praca ekstraordynaryjna pod względem warsztatowym i stylistycznym, natomiast na ocenę bardzo dobrą praca pozbawiona zasadniczych błędów. Oczywiste jest zatem, że celująco może zostać oceniona wyłącznie praca merytorycznie bezbłędna, na bardzo wysokim poziomie językowym i warsztatowym.

Zdaniem organu stwierdzenie Sądu, że gdyby zastosowana była skala ocen przewidziana przez ustawodawcę, końcowa ocena byłaby pozytywna wypacza kontekst uzasadnienia uchwały. Fundamentalny błąd pracy rodził wątpliwości co do możliwości pozytywnej oceny pracy, a więc ewidentnie dowodził braku podstaw do celującej oceny pracy, a każdym razie powodować musiał obniżenie oceny o co najmniej 2 stopnie w stosunku do oceny bardzo dobrej. Liczne pozostałe mankamenty pracy powodowały dalsze obniżenie oceny, która w konsekwencji nie mogła być oceną pozytywną. Wobec tego organ nie zgodził się z Sądem, że w uzasadnieniu uchwały nie wskazano na negatywne elementy pracy, które przeważyły nad elementami pozytywnymi.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną skarżąca wniosła o jej oddalenie oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie.

Na wstępie przypomnienia wymaga, że zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, a mianowicie sytuacje enumeratywnie wymienione w § 2 tego przepisu. Skargę kasacyjną, w granicach której operuje Naczelny Sąd Administracyjny, zgodnie z art. 174 p.p.s.a., można oprzeć na podstawie naruszenia prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie oraz na podstawie naruszenia przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zmiana lub rozszerzenie podstaw kasacyjnych ograniczone jest, określonym w art. 177 § 1 p.p.s.a., terminem do wniesienia skargi kasacyjnej. Rozwiązaniu temu towarzyszy równolegle uprawnienie strony postępowania do przytoczenia nowego uzasadnienia podstaw kasacyjnych sformułowanych w skardze.

Z powyższego wynika, że wywołane skargą kasacyjną postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym podlega zasadzie dyspozycyjności i nie polega na ponownym rozpoznaniu sprawy w jej całokształcie, lecz ogranicza się do rozpatrzenia poszczególnych zarzutów przedstawionych w skardze kasacyjnej, w ramach wskazanych podstaw kasacyjnych. Istotą tego postępowania jest bowiem weryfikacja zgodności z prawem orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego oraz postępowania, które doprowadziło do jego wydania.

Skarga kasacyjnej oparta została na podstawie określonej w pkt. 2 art. 174 p.p.s.a.

Z postawionych w niej zarzutów wynika, że istota sporu w rozpatrywanej sprawie odnosi się do kwestii prawidłowości stanowiska Sądu I instancji, który kontrolując zgodność z prawem uchwały Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu notarialnego w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu notarialnego, stwierdził, że uchwała ta jest niezgodna z prawem, gdyż "Komisja Odwoławcza nie wyjaśniła jednoznacznie, dlaczego oceniając pracę skarżącej zastosowała skalę ocen od 5 do 2, nie zaś od 6 do 2". Zdaniem Sądu I instancji z uzasadnienia zaskarżonej uchwały nie wynika, jakimi motywami kierowała się Komisja II stopnia, uznając że negatywne elementy pracy skarżącej przeważały nad elementami pozytywnymi.

Podważając zasadność i prawidłowość tego stanowiska, Komisja Odwoławcza w skardze kasacyjnej zarzuciła Sądowi I instancji naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a. w związku z art. 7, art. 77 § 1 oraz 107 § 3 k.p.a. w związku z art. 74 h p.n. w stopniu wywierającym istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie na rezultat przeprowadzonej przez Sąd I instancji kontroli zgodności z prawem zaskarżonej uchwały. Zarzucane Sądowi I instancji naruszenia przepisów postępowania odnoszą się, jak wynika z postawionych w skardze kasacyjnej zarzutów oraz z ich uzasadnienia, do nietrafnego przyjęcia, że Komisja Egzaminacyjna II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości, oceniając pracę egzaminacyjną skarżącej zastosowała niewłaściwą skalę ocen od 5 do 2, nie wyjaśniając przy tym motywów takiego zachowania.

Według Naczelnego Sądu Administracyjnego w składzie orzekającym w rozpatrywanej sprawie, Sąd I instancji, wydając zaskarżony wyrok, dopuścił się zarzucanych mu w skardze kasacyjnie naruszeń przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy.

Stanowisko skarżącego kasacyjnie organu zaprezentowane w skardze kasacyjnej, że Komisja Egzaminacyjna II stopnia zastosowała pełną skalę ocen przewidzianą w art. 74 d 3 p.n. i wskazała w uzasadnieniu zaskarżonej uchwały w sposób jasny i precyzyjny elementy negatywne pracy egzaminacyjnej skarżącej, które przeważały nad elementami pozytywnymi, jest prawidłowe.

Według Naczelnego Sądu Administracyjnego, ocena trafności omawianego zarzutu kasacyjnego, w tym również przedstawionej w jego uzasadnieniu argumentacji, gdy uwzględnić istotę sporu w rozpatrywanej sprawie, nie może pomijać znaczenia regulacji zawartej w art. 17 ust. 1 Konstytucji RP, z której wynika, że w drodze ustawy można tworzyć samorządy zawodowe, reprezentujące osoby wykonujące zawody zaufania publicznego i sprawujące pieczę nad należytym wykonywaniem tych zawodów w granicach interesu publicznego i dla jego ochrony.

Na jej gruncie, w zakresie odnoszącym się do "zasad sprawowania pieczy nad należytym wykonywaniem zawodu zaufania publicznego" – a więc i zawodu notariusza – która ma być realizowana "w granicach interesu publicznego i dla jego ochrony", w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego podkreśla się (por. np. wyrok TK z dnia 30 listopada 2011 r., K 1/10), że określa ona cel "sprawowanej pieczy na wykonywaniem zawodów zaufania publicznego", którym jest przestrzeganie właściwej jakości – w sensie merytorycznym i prawnym – czynności składających się na wykonywanie tych zawodów, wraz ze wskazaniem pożądanego stanu docelowego określonego, jako "należyte wykonywanie zawodu. Określa ona ponadto ramy tak sprawowanej pieczy, która motywowana jest interesem publicznym i potrzebą jego ochrony. Podkreślając potrzebę szerokiego rozumienia "pieczy nad należytym wykonywaniem zawodu zaufania publicznego", TK wskazał, że w konsekwencji jej zakres może w szczególności obejmować dokonywanie czynności związanych z władczym decydowaniem lub współdecydowaniem o dopuszczeniu do wykonywania zawodu (co wiąże się z posiadaniem odpowiedniego wpływu na kształtowanie zasad odbywania aplikacji oraz na ustalanie zakresu merytorycznego egzaminu zawodowego), ustalanie zasad etyki (deontologii) zawodowej, orzecznictwem dyscyplinarnym w sprawach odpowiedzialności za postępowanie sprzeczne z prawem, zasadami etyki lub godności zawodu bądź za naruszenie obowiązków zawodowych. Sprawowana w takim zakresie pieczy z całą pewnością nie pozostaje bez wpływu na zapewnienie rzeczywistego zaufania publicznego, które powinno towarzyszyć wykonywaniu zawodu zaufania publicznego – zawodu notariusza. Zwracając uwagę na ten aspekt zagadnienia, Trybunał Konstytucyjny podkreślał, że na zaufanie to składa się wiele czynników, w tym w szczególności przekonanie o profesjonalnym przygotowaniu wykonującego ten zawód.

Z punktu widzenia przedstawionych uwag wstępnych, nie może budzić żadnych wątpliwości, że instrumentem służącym sprawowaniu pieczy, o której mowa w art. 17 Konstytucji, przy uwzględnieniu określonych tą regulacją jej celów oraz ram, jest egzamin notarialny, który przeprowadzany jest przy istotnym udziale samorządu zawodowego notariuszy, współdecydującego i współuczestniczącego, jak wynika ze szczegółowych rozwiązań przyjętych w ustawie Prawo o notariacie, w zapewnieniu należytego wykonywania zawodu notariusza.

Podkreślając komplementarność rozwiązań prawnych przyjętych na gruncie przywołanych regulacji konstytucyjnych i ustawowych zawartych w ustawie Prawo o notariacie, NSA stwierdza, że celem egzaminu notarialnego jest zapewnienie wysokiego stopnia profesjonalizmu osób dopuszczanych do wykonywania tego zawodu. Komisje egzaminacyjne mają obowiązek obiektywnego sprawdzenia, czy zdający jest przygotowany do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu notariusza, w tym przede wszystkim sprawdzenia jego wiedzy i umiejętności jej praktycznego zastosowania (por. wyroki NSA z 22 maja 2014 r., sygn. akt II GSK 293/13, z 17 czerwca 2014 r., sygn. akt II GSK 602/13). Zadaniem egzaminowanego kandydata na notariusza jest zidentyfikowanie i zdefiniowanie problemu prawnego wskazanego w zadaniach oraz istoty tego problemu, a następnie ich rozwiązanie poprzez przedstawienie (prawidłowej pod kątem obowiązujących przepisów prawa) propozycji prawnej kwalifikacji zdarzeń i faktów podanych w zadaniach egzaminacyjnych oraz ich prawnych konsekwencji.

Przypomnienia wymaga, że zgodnie z art. 74d § 1 p.n., pierwsza i druga część egzaminu notarialnego polega na opracowaniu projektów aktów notarialnych na podstawie opisanych przypadków. Zgodnie z art. 74d § 3 p.n., członkowie komisji dokonują oceny za poszczególne części egzaminu notarialnego z zastosowaniem następującej skali ocen: 1) pozytywne: a) celująca (6),b) bardzo dobra (5), c) dobra (4), d) dostateczna (3 ), 2) negatywna – niedostateczna (2). Zgodnie zaś z art. 74e § 2 p.n.. oceny rozwiązania każdego z zadań dokonują dwaj członkowie komisji, niezależnie od siebie, biorąc pod uwagę: 1) zachowanie wymogów formalnych, 2) właściwość zastosowanych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji, 3) poprawność zastosowanego przez zdającego rozstrzygnięcia problemu.

W orzecznictwie podkreśla się, że kryterium, zgodnie z którym egzaminatorzy oceniają pracę, jest obiektywne, bowiem stanowi je przepis prawa, w związku z czym przyjąć należy, że w zakresie odnoszącym się do kwestii oceny, czy przyjęte przez zdającego rozwiązania są prawidłowe, nie ma żadnego luzu decyzyjnego. Praca egzaminacyjna, która spełnia wymagania określone przepisami prawa musi być bowiem oceniona pozytywnie. Natomiast w zależności od tego, w jakim stopniu praca spełnia wskazane wymagania, egzaminatorzy wystawiają oceny, korzystając ze skali ocen zawartych w ustawie. Także i te oceny oraz ich indywidualizowanie nie jest przejawem "luzu decyzyjnego". Stanowią one bowiem wyraz indywidualnego podejścia specjalistów, którzy z jednej strony gwarantują znajomość przepisów prawa i obiektywną ocenę prawidłowości zastosowanych rozwiązań, a z drugiej zawierają element własnej "eksperckiej" oceny poziomu pracy. Jakkolwiek wszelkie egzaminy przeprowadzane przez specjalistów zawierają pewien element subiektywny, to jednak z uwagi na to, że zgodnie z art. 71f § 1 w zw. z art. 74 § 1 i art. 71b § 1 p.n., członkami komisji są osoby, których wiedza i doświadczenie dają rękojmię prawidłowego przeprowadzenia egzaminu, a zgodnie z art. 74e § 3 ustawy, każdy z członków komisji wystawia samodzielnie ocenę cząstkową wraz z uzasadnieniem, zaś ostateczną ocenę stanowi średnia ocen wystawionych przez obu egzaminatorów, uznać należy, że ocena końcowa nie jest wynikiem stosowania "luzu decyzyjnego", ani tym bardziej dowolności. W podobny sposób działa również komisja II stopnia, która ocenia zarzuty odwołania, biorąc pod uwagę ich zasadność w świetle przepisów prawa i nie stosując żadnego "luzu decyzyjnego" (art. 74h ustawy p.n.i rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie komisji II stopnia).

Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko autora skargi kasacyjnej, że Komisja Egzaminacyjna II stopnia na gruncie rozpatrywanej sprawy w uzasadnieniu zaskarżonej uchwały zastosowała – wynikająca z treści art. 74d § 3 p.n. – stopniowalność pozytywnej oceny i rozważyła wpływ popełnionych błędów na podjętą w sprawie uchwałę. Wbrew stanowisku prezentowanemu przez Sąd I instancji Komisja odwoławcza zastosowała pełną skalę ocen przewidzianych w ww. przepisie. Twierdzenie, że Komisja Egzaminacyjna II stopnia obniżyła o trzy stopnie ocenę pracy egzaminacyjnej skarżącej stanowi nadinterpretację, gdyż w uzasadnieniu zaskarżonej uchwały brak jest w tym względzie jakiejkolwiek wypowiedzi Komisji.

Komisja odwoławcza, powołując się na zasadnicze błędy pracy związane z nieprawidłowym ustaleniem stanu prawnego i błędnym wyliczeniem udziałów spadkowych, uznała je za tak doniosłe, że nie pozwalały na przyjęcie, że skarżąca jest przygotowana do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu notariusza. Te zasadnicze, kardynalne błędy pracy, w ocenie Komisji Egzaminacyjnej II stopnia, spowodowały obniżenie oceny o dwa stopnie w stosunku do oceny bardzo dobrej Organ wskazał jednocześnie, że na ocenę celującą zasługuje jedynie praca ekstraordynaryjna pod względem warsztatowym i stylistycznym, natomiast na ocenę bardzo dobrą praca pozbawiona zasadniczych błędną. Z uzasadnienia zaskarżonej uchwały wynika, że celująco może zostać oceniona wyłącznie praca merytorycznie bezbłędna, na bardzo wysokim poziomie językowym i warsztatowym. Komisja opisała również inne wady kontrolowanej pracy, które łącznie przesądzały o dyskwalifikacji pracy wobec niewykonania zadnia.

Uznać zatem należy, że uzasadnienie zaskarżonej uchwały wskazuje przyczyny, dla których określone uchybienie zostało zakwalifikowane jako dyskwalifikujące pracę egzaminacyjną, przy uwzględnieniu kryteriów o których mowa w art. 74e § 2 p.n. Wbrew stanowisku Sądu I instancji Komisja Egzaminacyjna II stopnia w sposób jednoznaczny wskazała przyczyny utrzymania w mocy skarżonej uchwały. Zastosowała również – wynikająca z treści art. 74 d § 3 p.n. – stopniowalność ocen. Komisja zbadała i rozważyła wpływ popełnionych przez skarżącą błędów na podjętą w sprawie decyzję, zwracając uwagę zarówno na elementy negatywne, jak i pozytywne jej pracy egzaminacyjnej. Podkreślić należy, że Komisja II stopnia wskazała również, że ilość i charakter popełnionych w tejże pracy błędów uzasadniały podjęte rozstrzygnięcie ocenie niedostatecznej, przy respektowaniu skali ocen ustalonej w ustawie.

Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny zarzuty naruszenia przez Sąd I instancji przepisów postępowania wskazanych w pkt. I i II petitum skargi kasacyjnej uznał za uzasadnione.

Podkreślić należy, że Sąd I instancji rozpoznając skargę K. R.na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II stopnia nie ocenił wad dostrzeżonych w pracy egzaminacyjnej – projekcie pierwszego aktu notarialnego, a zakwestionował jedynie skalę ocen zastosowaną przez Komisję Odwoławczą oraz brak wyważenia pozytywnych i negatywnych elementów ocenianej prac. Stąd też ponownie rozpoznając sprawę, Sąd I instancji powinien dokonać kompleksowej oceny zaskarżonej uchwały, biorąc pod uwagę, że praca egzaminacyjna musi spełniać jednocześnie wszystkie kryteria wymienione w art.74e § 2 p.n. Zatem praca musi spełniać podstawowe wymogi formalne, zdający musi zastosować zasadniczo właściwe przepisy prawa i poprawnie je zinterpretować, a problem, co do istoty musi być trafnie rozstrzygnięty. Tylko praca spełniająca zasadniczo powyższe kryteria może uzyskać pozytywną ocenę. Natomiast skala ocen, wynikająca z art. 74d § 3 p.n., pozwala na uwzględnienie stopnia spełnienia wymienionych kryteriów oraz wszystkich wad i zalet kontrolowanych zadań. Dokonując oceny pracy egzaminacyjnej, egzaminatorzy i komisja egzaminacyjna podejmująca uchwalę o wyniku egzaminu oraz komisja odwoławcza, muszą rozważyć ciężar gatunkowy błędów popełnionych zdającego. W orzecznictwie prezentowany jest pogląd, że popełnienie przez zdającego nawet jednego błędu, jednakże o zasadniczym, fundamentalnym znaczeniu może przekreślić jego szanse na otrzymanie oceny pozytywnej (por. wyrok NSA z 9 maja 2017 r., sygn. akt II GSK 2527/15, publik. na stronie www.orzecznictwo.nsa.gov.pl).

Ocenę taką mogą powodować także inne wady, a w szczególności ich wielość i istotność uzasadniające uznanie, że projekt aktu nie spełnia podstawowych wymogów formalnych albo zastosowano w nim niewłaściwe przepisy lub niepoprawnie je zinterpretowano albo zaproponowano nieprawidłowe rozstrzygnie problemu.

Wyraźnie należy podkreślić, że rozwiązanie zadania, nawet poprawne pod względem formalnym może uzyskać ocenę negatywną wobec merytorycznych błędów popełnionych przez zdającego o ciężkim charakterze gatunkowym, świadczących o braku dostatecznej wiedzy merytorycznej zdającej, niepozwalających na uznanie, że jest ona przygotowana do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu notariusza. Stanowi to bowiem istotę egzaminu notarialnego, którego pozytywny rezultat otwiera dostęp do wykonywania zawodu.

Jak już wskazano wyżej, celem egzaminu notarialnego jest sprawdzenie wiedzy osób aplikujących do wykonywania wysoko kwalifikowanego zawodu notariusza oraz tego, czy jest on odpowiednio przygotowany do samodzielnego dokonywania czynności notarialnych. Stąd też jego praca egzaminacyjna musi spełniać jednocześnie wszystkie wymienione w art. 74e § 2 p.n. kryteria.

Sąd I instancji powinien zatem w ramach kontroli legalności zaskarżonej uchwały ocenić, czy Komisja Egzaminacyjna II stopnia wypełniła obowiązek szczegółowego wykazania stwierdzonych wad kontrolowanej pracy egzaminacyjnej oraz obowiązek uzasadnienia swojego stanowiska w odniesieniu do każdej z tych wad w kontekście realizacji przez osobę egzaminowaną kryteriów, którymi przy ocenie pracy winni kierować się egzaminatorzy oraz znaczenia stwierdzonych uchybień dla oceny kontrolowanej pracy egzaminacyjnej przy uwzględnieniu skali ocen, o której mowa w art. 74d § 3 p.n.

Z przedstawionych wyżej powodów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. orzekł jak w pkt. 1 wyroku.

O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 203 pkt 2 p.p.s.a. w związku z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. a i § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. poz. 1804). Na koszty postępowania składają się uiszczony przez organ wpis od skargi kasacyjnej i wynagrodzenie pełnomocnika organu za sporządzenie i wniesieni skargi kasacyjnej oraz udział w rozprawie.