Postanowienie WSA w Warszawie, sygn. akt VII SA/Wa 2558/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2012-11-29 00:00:00+01:00 ()
Symbol z opisem: 6010 Pozwolenie na budowę, użytkowanie obiektu lub jego części,  wykonywanie robót budowlanych innych niż budowa obiektu, prz
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Inspektor Nadzoru Budowlanego
Treść wyniku: Odmówiono przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych
Powołane przepisy: article: art. 246  par. 2  pkt 2 w zw. z  art. 258  par. 2  pkt  7
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Referendarz sądowy Justyna Wtulich Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 29 listopada 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Stowarzyszenia [...] w K. w sprawie ze skargi Stowarzyszenia [...] w K. na decyzję Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] znak : [...] w przedmiocie : zatwierdzenia projektu budowlanego i udzielenia pozwolenia na budowę postanawia : odmówić Stowarzyszeniu [...] z siedzibą w K. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym dotyczącym częściowego zwolnienia od kosztów sądowych.


UZASADNIENIE

W dniu 19 listopada 2012 r. (data stempla biura podawczego) do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wpłynął formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, w którym Stowarzyszenie [...] z siedzibą w K., wniosło o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych.

Z nadesłanego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że Stowarzyszenie jest organizacją ekologiczną, tj. zgodnie z celami statutowymi zajmuje się ochroną środowiska i przyrody. Działalność Stowarzyszenia prowadzona jest na poziomie eksperckim. Stowarzyszenie oświadczyło, że swoje cele realizuje poprzez udział w postępowaniach administracyjnych oraz poprzez prowadzenie interwencji przyrodniczych. Stowarzyszenie działa na rzecz ochrony dobra wspólnego, jakimi są środowisko i przyroda ożywiona. W uzasadnieniu wniosku Stowarzyszenie wskazało, że jego zasadą jest finansowanie konkretnych działań przez członków zajmujących się konkretną problematyką. Stąd też finansowanie konkretnych działań odbywa się kosztem prywatnych środków osób je prowadzących.

Stowarzyszenie wskazało, że w 2009 r. jego członkowie założyli [...] Towarzystwo [...] zwane dalej : [...], które zajęło się tematami realizowanymi dotychczas przez Stowarzyszenie [...]. Wskazali, że w Towarzystwie pobierana jest składka członkowska wpłacana także przez członków Stowarzyszenia, będących członkami Towarzystwa. Stowarzyszenie zaznaczyło, iż z uwagi na powstanie [...] nie rozwijało dalej swojej działalności, gdyż przejęło ją [...]. Stowarzyszenie poinformowało, że z przedstawionych powyżej powodów nie posiada konta bankowego, nie pobiera też opłat członkowskich. Oznajmiło, że budżet [...] oscyluje wokół kwoty 1.000.00 zł, co pokrywa jedynie część wydatków, a pozostałe są finansowane z prywatnych środków osób zajmujących się konkretnymi sprawami. Stowarzyszenie dodało, że ponosi znaczące wydatki z tytułu działań na rzecz ochrony przyrody. Z dołączonego oświadczenie o kosztach wyjazdów eksperckich wynika, iż koszt ten w roku 2012 wyniósł około 6 tys. zł. Stowarzyszenie wskazało, że nie prowadzi działalności gospodarczej, nie koncentruje się na pozyskiwaniu darowizn, jako na działaniu nieefektywnym oraz jako na działaniu, które może rzutować negatywnie na wiarygodność Stowarzyszenia.

Podkreśliło, że jego celem jest ochrona środowiska, zaś najcenniejszy dla Stowarzyszenia jest wkład pracy (eksperckiej) jego członków. Produktem pracy Stowarzyszenia są ekspertyzy, jednak wartość ekspertyz przekracza ponoszone koszty funkcjonowania Stowarzyszenia i dlatego nie przynoszą one realnego przychodu. Stowarzyszenie wskazało, iż kwota 500,00 zł jest kwotą zaporową i w konsekwencji zamyka organizacji społecznej dostęp do wymiaru sprawiedliwości w sprawach dot. ochrony środowiska. Zwróciło się z wnioskiem o obniżenie kwoty wpisu do kwoty 100,00 złotych. Z nadesłanego oświadczenia o majątku i dochodach wynika, że Stowarzyszenie nie posiada kapitału zakładowego, majątku, środków trwałych, jak również nie posiada rachunku bankowego. Stowarzyszenie dodało, że w roku 2011 r. wszystkie jego działania odbywały się pod szyldem [...]. Oświadczyło, że głównym źródłem dochodu [...] są składki członkowskie w kwocie 50,00 złotych (pełna składka) oraz w kwocie ulgowej 12,00 złotych. Stowarzyszenie wskazało, że ubiegły rok dla [...] zamknął się stratą w kwocie 2.493,09 złotych, przy przychodzie ze składek, w tym zaległych 912,00 złotych.

W niniejsze sprawie zważono, co następuje :

Przepisy ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r., poz. 270) zwanej dalej p.p.s.a. przewidują możliwość przyznania stronom postępowania prawa pomocy. Prawo pomocy może być przyznane osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej w zakresie całkowitym (art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a) lub częściowym (art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a.), przy czym jego przyznanie uzależnione jest od spełnienia przez stronę ustawowo przewidzianych przesłanek. W niniejszej sprawie Stowarzyszenie wniosło o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie w części od kosztów sądowych.

Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie prawnej lub jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej w zakresie częściowym następuje gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania.

Powołany przepis nie pozostawia zatem wątpliwości, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej go do przyznania prawa pomocy. Rozstrzygnięcie jest zatem uzależnione od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Oznacza to, że wnioskujący musi udowodnić zaistnienie okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, zaś niewypełnienie przesłanek określonych w art. 246 § 2 pkt 2 ww. p.p.s.a. skutkuje odmową przyznania prawa pomocy.

Rozważając zasadność przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, w pierwszym rzędzie należy zauważyć, że stowarzyszenia podobnie, jak wiele innych organizacji tego typu zobligowane są do zapewnienia środków na prowadzenie działalności określonej w statucie bądź regulaminie. Określając cele i formy działania stowarzyszenia jego założyciele, a następnie członkowie powinni zatem przewidywać środki, z jakich będzie finansowana działalność statutowa oraz podjąć niezbędne kroki celem uzyskania takich środków.

Wskazać należy, iż celem Stowarzyszenia [...] w Katowicach jest ochrona środowiska i przyrody. Zgodnie z punktem 8 Regulaminu Stowarzyszenie realizuje swoje cele m.in. poprzez prowadzenie badań przyrodniczych, interwencje przyrodnicze, popularyzację wiedzy dotyczącej przyrody, ekologii i środowiska, występowanie z wnioskami do organów państwowych i samorządowych, występowanie na prawach strony reprezentującej interes społeczny oraz interes prawny uzasadniony celami statutowymi w postępowaniach administracyjnych, procedurach związanych z planami zagospodarowania przestrzennego oraz procesach sądowych związanych z ochroną środowiska, w procesach inwestycyjnych oraz procedurach planistycznych.

Zaznaczyć należy, iż chcąc realizować swoją działalność regulaminową w tym występowanie w postępowaniach administracyjnych oraz procesach sądowych związanych z ochroną środowiska Stowarzyszenie musi liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów udziału w postępowaniach sądowych. Aby móc zatem realizować określone w regulaminie i przyjęte przez siebie cele Stowarzyszenie powinno zapewnić sobie środki finansowe na ich realizację.

Podkreślić należy, iż prawo pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania strony z budżetu państwa. Z tego względu powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Oznacza to, że ubiegając się o zwolnienie od obowiązku partycypowania w kosztach postępowania osoba prawna, obowiązana jest wykazać nie tylko, że nie posiada adekwatnych środków na poniesienie kosztów postępowania, ale również, że nie ma ich pomimo, iż podjęła wszelkie niezbędne kroki, aby zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków (J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Warszawa 2008 r., str. 587).

W niniejszej sprawie z nadesłanego regulaminu oraz zaświadczenia Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] wynika, że Stowarzyszenie [...] z siedzibą w K. jest stowarzyszeniem zwykłym wpisanym do ewidencji stowarzyszeń od dnia 20 lutego 2009 r.

Stosownie natomiast do treści art. 33 ust. 1 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. - Prawo o stowarzyszeniach (Dz. U. z 2001 r. Nr 79, poz. 855 ze zm.) jako stowarzyszenie zwykłe nie posiada osobowości prawnej, nie może prowadzić działalności gospodarczej, przyjmować spadków i zapisów oraz otrzymywać dotacji, a także korzystać z ofiarności publicznej. Stowarzyszenie zwykłe uzyskuje natomiast głównie środki na swoją działalność ze składek członkowskich (art. 40 ust. 1, art. 42 ust. 1 i 2 cyt. ustawy).

Wskazać należy, że ustawowe ograniczenie źródeł finansowania stowarzyszenia zwykłego nie oznacza, że określając cele i formy działania jego założyciele nie mają obowiązku przewidzieć środków na działalność takiego stowarzyszenia, zawierając w tym zakresie odpowiednie postanowienia w regulaminie stanowiącym podstawę jego funkcjonowania.

W niniejszej sprawie Stowarzyszenie nie przewidziało w regulaminie żadnych środków finansowych na realizowanie celów statutowych. W pkt 6 regulaminu, przyjęło, że Stowarzyszenie opiera swoją działalność na pracy społecznej członków i to oni ponoszą koszty swojej działalności w Stowarzyszeniu.

Mając powyższe na względzie należy stwierdzić, iż zaniechanie pozyskiwania jakichkolwiek środków przez Stowarzyszenie, skutkujące brakiem środków na pokrycie kosztów postępowania sądowadministracyjnego, uzasadnia odmowę przyznania prawa pomocy. Przerzucanie ciężaru funkcjonowania Stowarzyszenia na Państwo, powoduje, iż faktycznie działalność stowarzyszenia staje się finansowana ze środków publicznych, a to prowadzi do zaprzeczenia zasady, że stowarzyszenie prowadzi działalność na bazie własnego majątku. Stowarzyszenie, nawet o niewielkiej liczbie członków i o niskich dochodach, musi liczyć się z trudną sytuacją w prowadzeniu działalności, dla której zostało utworzone i podjąć odpowiednie kroki w kierunku uzyskania majątku. Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej przewiduje bowiem prawo obywateli do zrzeszania się m.in. w stowarzyszenia, jednakże nie gwarantuje wszystkim stowarzyszeniom prawa do finansowania ich działalności przez Państwo (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 grudnia 2006 r. sygn. akt II OZ 1433/06. Niepublikowane).

To, że Stowarzyszenie jest organizacją non profit nie oznacza, że jest zwolnione od zapewnienia środków na prowadzenie działalności regulaminowej, w zakresie w którym wchodzą również sprawy sądowe, które zazwyczaj wymagają ponoszenia kosztów. Brak zapewnienia stałego źródła dochodów, chociażby w oparciu o obowiązkowe składki członkowskie, nie może przemawiać za uprzywilejowanym traktowaniem Stowarzyszenia przy rozpatrywaniu jego wniosku o przyznanie prawa pomocy.

Okoliczność założenia [...] Towarzystwa [...], na jaką powołuje się w swym wniosku Stowarzyszenie również nie uzasadnia przychylenia się do wniosku strony wnioskującej. Z nadesłanego formularza wynika bowiem, że członkowie Stowarzyszenia będący członkami [...] płacą na rzecz Towarzystwa składki członkowskie w wysokości 50,00 złotych (pełna wysokość składki) oraz 12,00 złotych (wysokość ulgowa), a zatem są w stanie uiszczać składki członkowskie, których Stowarzyszenie w ogóle nie ustaliło poprzez podjęcie stosownej uchwały w tym zakresie.

Stwierdzono zatem, że Stowarzyszenie chcąc realizować cele regulaminowe, np. poprzez wszczynanie postępowań przed sądami administracyjnymi, powinno w pierwszej kolejności podjąć odpowiednie działania w celu uzyskania niezbędnych środków finansowych np. poprzez podjęcie uchwały o pobieraniu składek członkowskich bądź też w przypadku ustalenia składek, ale w niewystarczającej wysokości poprzez podwyższenie wysokości składek lub też zwiększeniu liczby członków bądź też przekształcenie stowarzyszenia zwykłego w statutowe, które stosownie do art. 33 ustawy – Prawo o stowarzyszeniach oprócz składek członkowskich może zwiększyć swój majątek poprzez otrzymywanie darowizn, spadków, zapisów, może pozyskiwać dochody z własnej działalności, prowadzić działalność gospodarczą do uzyskania środków na działalność statutową.

Stwierdzono, że brak zapewnienia stałego źródła dochodów oraz niepodejmowanie kroków zmierzających do zapewnienia środków na prowadzenie działalności regulaminowej nie może przemawiać za uprzywilejowanym traktowaniem strony wnioskującej przy rozpatrywaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy. Zwolnienie strony od kosztów postępowania sądowego w sytuacji, kiedy strona sama pozbawia się możliwości uzyskania środków finansowych, jest bowiem niezasadne.

Reasumując stwierdzić należy, że Stowarzyszenie [...] w K. nie wykazało, że z przyczyn od siebie niezależnych nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Z dokonanej analizy wynika, że przyczyny te leżą po stronie wnioskodawcy i polegają na braku aktywności w zorganizowaniu środków finansowych na poniesienie kosztów sądowych w niniejszej sprawie.

Mając powyższe na względzie, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 w związku z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.