Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 1079/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2012-12-18 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6290 Reforma rolna
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję w części
Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 2 ust. 2 lit. e
journal: Dz.U. 1945 nr 3 poz 13
law: Dekret Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agnieszka Wójcik, Sędziowie Sędzia WSA Marta Laskowska-Pietrzak (spr.), Sędzia WSA Małgorzata Małaszewska-Litwiniec, Protokolant sekr. sąd. Marek Lubasiński, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 grudnia 2012 r. sprawy ze skarg H. L. i P. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] marca 2012 r. nr [...] w przedmiocie reformy rolnej I. uchyla punkt 1 zaskarżonej decyzji; II. oddala skargę H. L. dotyczącą punktu 2 zaskarżonej decyzji; III. stwierdza, iż zaskarżona decyzja w uchylonej części nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku; IV. zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz skarżącej P. 457 (czterysta pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] marca 2012 r. po rozpatrzeniu odwołania H. L. od decyzji Wojewody [...] z dnia [...] lutego 2009 r. nr [...]

1/ uchylił zaskarżoną decyzję w części, w której stwierdza, że część majątku ziemskiego [...] stanowiąca obecnie działki ewidencyjne nr [...] podpada pod działanie art. 2 ust.1 lit.e dekretu PKWN o przeprowadzeniu reformy rolnej i orzekł, że część majątku ziemskiego [...], gmina J., powiat l., stanowiąca obecnie działki nr [...] nie podpada pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN o przeprowadzeniu reformy rolnej,

2/ utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję w części, w której stwierdza, że część majątku ziemskiego [...], gmina J., powiat l., stanowiąca obecnie działkę ewidencyjną nr [...] podpada pod działanie art. 2 ust. 2 lit. e dekretu PKWN o przeprowadzeniu reformy rolnej.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ odwoławczy wskazał na następujące ustalenia faktyczne i prawne:

Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] lutego 2009 r. orzekł, że część majątku ziemskiego [...] stanowiąca dawną własność M. P., na którą składa się [...] o powierzchni [...] ha położony w miejscowości J., gmina J., powiat l., zlokalizowany na działach ewidencyjnych o numerach: [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha oraz [...] o pow. [...] ha - podlegał pod działanie przepisu art. 2 ust. 2 lit. e dekretu PKWN o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz.U. z 1945, Nr 3, poz. 13 z późn.zm).

Odwołanie od powyższej decyzji wniósł H. L. zarzucając Wojewodzie wadliwą i wybiórcza ocenę materiału dowodowego oraz błędną ocenę, że istniały przesłanki uzasadniające przejęcie majątku na rzecz Państwa.

Po rozpatrzeniu odwołania Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi uchylił decyzję Wojewody [...] i umorzył postępowanie pierwszej instancji (decyzja z dnia [...] marca 2010 r.). Minister powołał się na pogląd wyrażony w postanowieniu Trybunału Konstytucyjnego z dnia 1 marca 2010 r., sygn. akt P 107/08, o utracie mocy obowiązującej przez § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz.U. Nr 10, poz. 51 z późn. zm.), uznając w efekcie, że przepis ten nie może stanowić podstawy rozstrzygania przez organ administracji publicznej. Wyrokiem z dnia 10 lutego 2011 r., sygn.akt 71/11 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, zobowiązując Ministra do merytorycznej oceny odwołania.

Rozpatrując ponownie (po wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 10 lutego 2011 r.) odwołanie od decyzji Wojewody [...] z dnia [...] lutego 2009 r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi uznał, że odwołanie jest w części zasadne.

Organ odwoławczy wskazał, że właścicielem majątku [...], zgodnie z wpisem w dziale II księgi wieczystej [...] był M. P. W oparciu o zaświadczenie Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego w W. z dnia [...] listopada 1946 r. dokonano w księgach hipotecznych wpisu Skarbu Państwa jako właściciela nieruchomości ziemskiej [...], ze wskazaniem na art. 2 ust. 1 lit. e dekretu jako podstawę przejęcia całego majątku.

Organ odwoławczy podkreślił, że zgodnie z przepisami art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN o przeprowadzeniu reformy rolnej, na cele reformy rolnej przeznaczone były nieruchomości ziemskie stanowiące własność lub współwłasność osób fizycznych lub prawnych, jeżeli ich rozmiar łączny przekraczał bądź 100 ha powierzchni ogólnej, bądź 50 ha użytków rolnych, a na terenie województw poznańskiego, pomorskiego i śląskiego, jeśli ich rozmiar łączny przekraczał 100 ha powierzchni ogólnej, niezależnie od wielkości użytków rolnych tej powierzchni. Wszystkie nieruchomości ziemskie, wymienione m.in. pod literą e, przechodziły bezzwłocznie, bez żadnego wynagrodzenia, w całości, na własność Państwa z przeznaczeniem na cele wskazane w art. 1 dekretu. Przejęciu podlegały takie nieruchomości ziemskie, które mogły być wykorzystane na cele reformy wymienione w art. 1 ust. 2 dekretu.

Rozporządzenie w § 5 ustanawiało tryb administracyjny rozstrzygania sporów o to czy dana nieruchomość podpada pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu. Strona kwestionująca przejęcie majątku mogła ubiegać się o uznanie, czy dana nieruchomość jest wyłączona spod działania postanowień zawartych w art. 2 ust. 1 lit. e dekretu. Organem właściwym do orzekania w tym zakresie w pierwszej instancji były wojewódzkie urzędy ziemskie.

Ocena czy część określonej nieruchomości ziemskiej podpada pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu wymaga w pierwszej kolejności zbadania, czy między tą częścią a pozostałą – rolniczą – częścią majątku zachodzi tzw. związek funkcjonalny. Zgodnie z utrwaloną linią orzeczniczą sądów administracyjnych przez związek funkcjonalny należy rozumieć stan swoistej interakcji między poszczególnymi częściami majątku, polegający na tym, że część poddana badaniu (tu:[...]) nie może prawidłowo funkcjonować bez części stricte rolniczej i na odwrót. Dla istnienia związku funkcjonalnego nie wystarczy przy tym wykazać powiązań o charakterze podmiotowym tj. przez osobę właściciela, o charakterze terytorialnym ani finansowym. Istotne jest za to, czy w odniesieniu do danej części majątku ziemskiego można mówić o obiektywnie istniejących, trwałych cechach, wskazujących na funkcjonalną więź z częścią rolniczą. W szczególności istotne jest wykazanie, czy pałac (jego część) był trwale, w sposób architektoniczny, przystosowany jako obiekt budowlany do sprawowania zarządu nad majątkiem. Należy przy tym uwzględnić, iż rezydencje właścicieli majątków ziemskich co do zasady nie przechodziły na cele reformy rolnej jako nieprzydatne do realizacji celów tej reformy.

Organ drugiej instancji podkreślił, że w rozpatrywanej sprawie istnienie związku funkcjonalnego ocenione być musi w stosunku do objętych żądaniem wnioskodawcy działek o numerach: [...] o łącznej powierzchni [...] ha.

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wskazał, że z protokołu z dnia [...] grudnia 1947 r. spisanego przez powołaną przez Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych komisję, obszar ogólny przejętego przez Państwo majątku wynosił [...] ha, [...], reszta nieużytki. Na terenie [...] położony był [...] i kompleks otaczających go budynków: [...] duże oficyny i [...],[...] domy mieszkalne murowane, [...] domy mieszkalne drewniane, kompleks budynków gospodarczych, tzw. stajnie [...]. Komisja stwierdziła "niską jakość gruntów i ich niekorzystne użytkowanie" i uznała, że "majątek [...] jako całość do użytkowania rolniczego jest nieprzydatny". W efekcie postanowiono rozdysponować majątek poprzez powierzenie w zarząd Ministerstwa Kultury i Sztuki historycznego [...] wraz z [...] i przyległymi oficynami i pozostałymi budynkami "jako teren [...]", zaś pozostałą część [...] ha przeznaczyć na zapas ziemi na wymianę z gruntami należącymi do kilku okolicznych wsi. Powierzchnia wynikająca z "wykazu imiennego państwowych nieruchomości ziemskich na terenie powiatu w." na dzień 1 stycznia 1948 r. to ogółem [...] ha, w tym grunty orne [...] ha [...]. Powierzchnie te są potwierdzone w protokole zdawczo – odbiorczym majątku [...] z dnia [...] marca 1948 r. Protokołem tym Zarząd Miejski W. przekazał majątek przedstawicielowi Działu Rolnictwa i Reform Rolnych Urzędu Województwa [...], który z kolei przekazał go w użytkowanie dzierżawne Departamentowi Więziennictwa MBP. Załącznikiem do protokołu jest wykaz budynków, wyraźnie wyodrębniający budynki na terenie [...] od budynków znajdujących się na terenie byłego folwarku. Do budynków na terenie [...] zaliczono: [...],[...] oficyny, [...] domy mieszkalne ceglane, [...] domy mieszkalne drewniane, [...] ceglane stróżówki przy bramie wjazdowej oraz [...]. Analogiczne ustalenia zawarto w protokole z dnia [...] grudnia 1948 r., spisanym przez przedstawicieli Działu Rolnictwa i Reform Rolnych Urzędu Województwa [...] oraz Departamentu [...] MBP.

Zdaniem organu ze zgromadzonych dokumentów wynika, że [...] w J. traktowany był po przejęciu przez Państwo jako kompleks obiektów zabytkowych, nie mających charakteru rolniczego. Świadczą o tym – zdaniem organu – w/w protokoły oraz pismo Ministerstwa Kultury i Sztuki do Ministerstwa Bezpieczeństwa Publicznego z dnia [...] sierpnia 1945 r., w którym informuje się, że [...] są obiektami zabytkowymi i podlegają pieczy Naczelnej Dyrekcji Muzeów i Ochrony Zabytków. Również pismo Konserwatora Generalnego z dnia [...] grudnia 1945 r. potwierdza, że [...] w J. jest zabytkiem, a w [...] znajdują się stare drzewa. Wyciąg ze sprawozdań konserwatorskich za okres od grudnia 1945 r. do października 1946 r. zawiera informacje, że [...] uznawany jest za zabytek i poddany jest pracom konserwatorskim.

Z powołanych powyżej dokumentów – zdaniem organu odwoławczego – wynika, że od momentu przejęcia majątku ziemskiego [...] jego część [...] traktowana była jako część samodzielna, niezależna od części folwarcznej (rolniczej). Ponadto [...] nie został przeznaczony do wykorzystania na żaden z celów reformy rolnej, określony w art. 1 ust. 2 dekretu. W kontekście badania związku funkcjonalnego organ wskazał, że oceniać należy szczegółowo możliwość prawidłowego funkcjonowania [...] niezależnie od rolniczej części majątku [...]. Zdaniem organu [...] ma charakter reprezentacyjny, zaprojektowany został przez D. M., a przebudowano go m.in. przez H. M. Na podstawie znajdujących się w aktach sprawy opracowań historycznych (K. G.: "Jak powstawał i jak wyglądał [...]", Ośrodek Dokumentacji Zabytków, Warszawa; I.G., H. S. (red.): "katalogzabytków sztuki w Polsce" tom [...], dawne województwo [...], zeszyt [...]; T. J., W. B.: "[...] w okolicach W.", Warszawa 1992 r., T. J.: "[...]" przewodnik, cz. [...]) stwierdzono, że [...] pomyślany został jako [...] M. P. Uznawany był za jeden z najefektowniejszych w skali europejskiej [...]. W [...] gromadzono już od czasów [...] S. P. i [...] M. P. bogaty zbiór dział sztuki. Powołane opracowania podkreślają wystawny tryb życia właścicieli, kultywowanie ziemiański zwyczajów związanych z częstymi odwiedzinami licznych gości (zwłaszcza bale, kuligi, polowania), w tym znanych postaci historycznych. W okresie międzywojennym [...] pełnił rolę [...].

[...] jest [...] budynkiem o wydłużonej osi. Centralne miejsce zajmował w nim salon. Po jego bokach znajdowały się duże pokoje: tzw. [...] (lub marmurowy) oraz jadalnia, pełniąca też funkcję pokoju [...]. Z pokoi tych prowadziły wejścia do skrajnie umieszczonych apartamentów mieszkalnych. Po przekształceniach w kolejnych latach na planie pałacu widoczne są: westybul, sala balowa, pokój kredensowy, dawne sypialnie, sala jadalna, sala [...], sala [...], salon [...].

Organ odwoławczy wskazał, że żaden ze zgromadzonych w aktach sprawy dokumentów nie wskazuje, aby [...] był w jakikolwiek sposób wykorzystywany do celów działalności rolniczej, w szczególności do sprawowania bieżącego zarządu nad folwarkiem. Nie można stwierdzić architektonicznego przystosowania [...] do sprawowania takiego zarządu, w szczególności nie wykazano istnienia żadnego biura czy kantoru, który mógłby trwale służyć do celów działalności administracyjnej. Również pozostałe obiekty architektoniczne rozmieszczone w różnych częściach [...] nie wykazują żadnego związku z działalnością rolniczą. Pawilony znajdujące się po obu stronach [...] wzniesione zostały przez M. równocześnie z [...] i pełniły funkcje mieszkalne. Pawilon [...] nazywany bywa [...]. Oprócz pomieszczeń typowo mieszkalnych mieścił też mniejsze pomieszczenia, przeznaczone prawdopodobnie dla służby. Pawilon [...] zaś służył za mieszkanie gościom właścicieli J. Wiadomo, że znajdowały się w nim pokoje [...], sypialnie, garderoba. W przylegającej do pawilonu oficynie mieszkalnej były liczne pokoje gościnne, sypialnie i gabinety. W drugiej połowie XIX wieku skrzydło oficyny przebudowano na główną siedzibę [...] w J. Sztuczna grota była jednocześnie pawilonem [...] i luksusowym apartamentem. Przylegał do niej tzw. domek [...]. Dwa bliźniacze pawilony usytuowane przy podjeździe, w połowie drogi dojazdowej do [...], służyły celom mieszkalnym. Na [...] od [...] stała [...] z ozdobną [...], z kolei na [...] od strony [...] posadowiono [...] jako [...]. Na terenie zespołu wyróżnić też można [...] – element typowo ozdobny oraz bramę wjazdową i domki odźwiernych - obiekty funkcjonalnie należące do części [...].

Rozległy [...] pod koniec [...] w. przyjął charakter [...], jednego z pierwszych w Polsce. Mimo, że podlegał pewnym przeobrażeniom nie ulega wątpliwości, że pozostawał zawsze [...]. Wśród drzewostanu odnotowano m.in. lipy, dęby, jawory, wiązy, modrzewie. Cały zespół [...] odgrodzony był od części folwarcznej murem, a bezpośrednie przejście między obiema częściami majątku biegło tylko przez jedną bramę od strony [...].

Organ podkreślił, że część majątku ziemskiego [...], na którą składał się [...] nie była funkcjonalnie związana z gospodarstwem rolnym i nie mogła być wykorzystywana do celów reformy rolnej. Żaden z obiektów architektonicznych znajdujących się na terenie zespołu, w szczególności sam pałac, nie był z uwagi na swoje zasadnicze przeznaczenie związany z gospodarką rolną; żadne z wymienionych obiektów nie został też w sposób trwały, ani w całości, ani w części przystosowany do celów rolniczych, w tym do sprawowania zarządu nad folwarkiem.

Podsumowując Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi stwierdził, że pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu nie podpadał [...] w J., na który składają się działki ewidencyjne oznaczone numerami: [...]. W ocenie organu odwoławczego natomiast działka nr [...] nie stanowiła części [...].

Organ powołał się na dokumenty konserwatorskie z roku 1948, wśród których znajduje się nie podpisany dokument zatytułowany "określenie granic obszaru zabytkowego [...] w J.". Wynika z niego, że za bramą wjazdową z dwoma budynkami portierni ciągnął się pas alei wjazdowej, ograniczony z jednej strony gruntami [...], z drugiej – [...] Departamentu [...]. Budynek oficyny południowej przy murze ([...]) włączony jest do [...]. Ponadto z opracowań historycznych powyżej wskazanych wynika, że od bramy wjazdowej usytuowanej przy szosie z W. do N. biegnie aleja dojazdowa dochodząca do owalnego podjazdu, po bokach którego znajdują się dwa pawilony. Wszystkie opracowania znajdujące się w aktach sprawy i powołane w niniejszej decyzji wskazują, że jedynym elementem [...] usytuowanym bezpośrednio przy drodze W. – N. jest brama wjazdowa, za którą biegnie aleja dojazdowa. Działka [...], przylegająca od [...] bezpośrednio do drogi, dalej granicząca z aleją dojazdową oraz z [...], leżała poza obrębem [...]. Dowodzi tego również rysunek [...] w J. powielony w kilku wspomnianych opracowaniach, w tym, w "Katalogu zabytków sztuki w Polsce". Widać na nim, że wszystkie elementy architektoniczne, w tym cała siatka [...], pozostają w granicach działki [...], natomiast na terenie odpowiadającym działce [...]nie ma już żadnego elementu architektonicznego, niczego co wskazywałoby na przynależność do szeroko rozumianego [...]. Z cytowanego wcześniej "opisu granic" organ wywnioskował, że jest to obszar zajęty po przejęciu przez Państwo pod [...] Departamentu [...]. Potwierdza to również zestawienie powierzchni poszczególnych części majątku przejętego przez Państwo: obszar przekazany Ministerstwu Kultury i Sztuki wynosi [...] ha, zaś obszar odpowiadający działkom [...] wynosi [...] ha. Z kolei cytowane protokoły podają powierzchnię ok. [...] ha jako zajętą pod [...], co odpowiadać może dzisiejszej działce [...] o pow. [...] ha: co więcej o [...] wspomina się jako o terenie znajdującym w sąsiedztwie [...], nie na terenie samego [...]. Tezę, iż poza obrębem [...] pozostaje działka [...] w całości, uprawnia przebieg granic ewidencyjnych widoczny na urzędowych stronach Głównego Geodety Kraju oraz na opracowaniu geodezyjnym sporządzonym przez wnioskodawcę i znajdującym się w aktach sprawy. Zdaniem organu wykorzystanie działki [...] pod działalność sadowniczą wskazuje na jej rolniczy charakter. Zgodnie z § 4 rozporządzenia za użytki rolne w rozumieniu dekretu uważa się m.in. ogrody warzywne i owocowe.

Skargę na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] marca 2012 r. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie H. L. oraz P. [...].

H. L. zaskarżył decyzję Ministra Rolnictwa o Rozwoju Wsi w części, tj. w odniesieniu do pkt 2 decyzji, zarzucając:

1. naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. przepisu art. 107 § 3 kpa, art. 7, kpa, art. 8 kpa, art. 11 kpa, art. 77 kpa, art. 80 kpa polegające na:

a/ błędnym niepopartym treścią zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, przyjęciu, że część majątku ziemskiego [...], gmina J., powiat l., stanowiąca obecnie działkę ewidencyjną o numerze [...] stanowiła działkę o charakterze rolniczym, w związku z czym podpadała pod działanie art. 2 ust.1 lit. e dekretu PKWN o przeprowadzeniu reformy rolnej;

2. rażące naruszenie przepisu prawa materialnego, a mianowicie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej poprzez błędne zastosowanie, polegające na zignorowaniu okoliczności, iż w dniu 13 września 1944 r. działka o aktualnym numerze ewidencyjnym nie przekraczała norm obszarowych wskazanych w w/w przepisie, a zatem nie podlegała przejęciu na cele reformy rolnej.

Wskazując na powyższe zarzuty skarżący wniósł o

1. uchylenie rozstrzygnięcia zawartego w pkt 2 decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi oraz w poprzedzającej ją decyzji Wojewody [...] z dnia [...] lutego 2009 r. w części odnoszącej się do działki ewidencyjnej nr [...], która stanowiła część majątku ziemskiego [...]

2. zasądzenie od organu administracji na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania niezbędnych dla celowego dochodzenia sprawy według norm przepisanych.

W pozostałym zakresie, tj. o odniesieniu do pkt 1 decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] marca 2012 r. skarżący H. L. wskazał, że nie kwestionuje decyzji.

W uzasadnieniu skargi skarżący szczegółowo rozwinął zarzuty, wskazując, że zaskarżona decyzji w części dotyczącej działki o aktualnym numerze ewidencyjnym [...] opiera się na szeregu błędnych założeń dotyczących stanu faktycznego odnoszącego się do charakteru i wykorzystania tejże działki. Błędy te są konsekwencją uchybień proceduralnych popełnionych w toku gromadzenia i oceny materiału dowodowego. Organ dokonując oceny charakteru działki oparł się w całości na dokumentach źródłowych z okresu późniejszego, a niżeli data przejęcia nieruchomości, a mianowicie dokumentach konserwatorskich z 1948 r. Zdaniem skarżącego organ w ogóle nie badał tego jaki charakter miała sporna działka w okresie wcześniejszym. Skarżący podkreślił, że całość nieruchomości, w tym również elementy krajobrazowe były starannie zaprojektowane, całe założenie charakteryzowała dbałość o najmniejsze szczegóły i spójność kompozycji. Trudno zatem uznać za prawdopodobne, że sad o charakterze rolniczym został przewidziany w takim dużym oddaleniu od folwarku, za to w bezpośredniej styczności z reprezentacyjną aleją wjazdowa wiodącą do [...] i dopracowanym w najmniejszych szczegółach [...].

Skarżący wskazał, że gdyby uznać, że działka o numerze ew. [...] to sad, jednak charakter [...] sadu był zdecydowanie obcy jakiejkolwiek działalności rolniczej. Każdy [...] był starannie zaprojektowany. Przy czym istotna była nie tylko architektura budynków oraz wykończenia wnętrz, lecz także inżynieria przestrzenna, architektura ogrodowa. Każdy element [...], ogrodu, sadu był konsekwencją pewnej wizji całości w postaci całokształtu [...]. Każdy zakątek [...], każde drzewko spełniało funkcję estetyczną. Analogiczną rolę pełniły także drzewa i drzewka owocowe. Sad był elementem kształtowania krajobrazu, miał dostarczać różnorodnych walorów estetycznych, a owocowanie nie było jedyną funkcją [...], zaś owoce były przeznaczone za potrzeby [...] – jego mieszkańców i gości.

Skarżący podkreślił, że organ nie podjął jakichkolwiek działań zmierzających do wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, do których podjęcia zobowiązany był z urzędu. Zamiast tego skoncentrował się na snuciu domysłów i oparł się na dokumentacji z okresu późniejszego, aniżeli ten, który ma znaczenie dla oceny charakteru spornej działki.

Uzasadniając drugi zarzut skarżący podkreślił, że z dokumentacji znajdującej się w aktach sprawy wynika, że objęta wnioskiem działka obejmuje obecnie obszar [...] ha. Choć podkreśla, że poddaje zdecydowanej krytyce możliwość zakwalifikowania działki jako nieruchomości ziemskiej o charakterze rolniczym. Przy założeniu hipotetycznym, że przedmiotowa działka stanowiła nieruchomość ziemską o charakterze rolniczym w rozumieniu dekretu to nie przeszłaby na własność Skarbu Państwa ze względów obszarowych. Skarżący wskazał, iż zakładając, że nieruchomość stanowiąca aktualnie działkę o numerze ewidencyjnym [...] stanowiła nieruchomość ziemską, wobec czego nie przeszła na własność Skarbu Państwa w dniu 13 września 1944 r., wówczas należałoby stwierdzić, że w dacie nowelizacji dekretu w dniu 17 stycznia 1945 r. majątek ziemski M. P. wynosił ok. [...] ha (powierzchnia przyjęta za organem, który stwierdził, że działka [...] stanowiła nieruchomość oznaczoną w protokołach jako ogród owocowy), a więc zdecydowanie poniżej 100 ha powierzchni ogólnej (czy nawet 50 ha) - wobec czego nowelizacja nie mogła nastąpić. Ponadto przepis nowelizacji nie mógł działać ze skutkiem wstecznym, tj. od daty 13.09.1944 r. Po pierwsze nowelizacja nie zawierała wzmianki o retroaktywności, a nie można jej domniemywać. Przepis po nowelizacji nadal przewidywał normę obszarową 100 ha. Tym samym powyższa nieruchomość stanowiąca obecnie działkę o numerze ewidencyjnym [...] nie spełniała normy obszarowej, kwalifikującej ją ani do pierwotnej, ani do ponownej nowelizacji.

P. [...] zaskarżyła decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia[...] marca 2012 r. – w części, w której Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi uchylił decyzję Wojewody [...] z dnia [...] lutego 2009 r. w zakresie, w którym decyzja ta stwierdzała, że część majątku ziemskiego [...] stanowiąca obecnie działki ewidencyjne nr [...] nie podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN o przeprowadzeniu reformy rolnej (tj. pkt 1 zaskarżonej decyzji Ministra Rolnictwa o Rozwoju Wsi). Zaskarżonej decyzji zarzuciła:

1. mające wpływ na wynik sprawy naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r., przez błędną jego wykładnię i związane z tym niewłaściwe zastosowanie, wynikające z przyjęcia, że część majątku ziemskiego [...], stanowiąca działki ewidencyjne nr [...], na którą składa się [...], nie podpadał pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN, albowiem nie była ona funkcjonalnie związana z gospodarstwem rolnym i nie mogła być wykorzystana do celów reformy rolnej, mimo, że przedmiotowa nieruchomość spełniała przesłanki określone w art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN;

2. mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy naruszenie przepisów postępowania, tj. art.7 oraz art. 77 kpa poprzez ograniczenie się jedynie do zbadania budowy [...] w J. i nie zbadanie czy ten [...] rzeczywiście był w dniu wejścia w życie dekretu PKWN wykorzystywany do sprawowania zarządu nad majątkiem ziemskim, którego był on częścią.

Opierając skargę na powyższych zarzutach skarżąca P. [...] wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w zaskarżonej części.

W uzasadnieniu skargi podkreśliła, że podstawowe znaczenie dla treści zaskarżonej decyzji ma zbadanie jak, na gruncie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN należy rozumieć pojęcie "nieruchomość ziemska" oraz przyjęte w orzecznictwie na tle uchwały Trybunału Konstytucyjnego z dnia 16 września 1990 r. pojęcie "związek funkcjonalny", który to związek powinien zachodzić między [...], a resztą nieruchomości ziemskiej. "Nieruchomość ziemska", o której mowa w powyższym przepisie obejmuje nie tylko grunty rolne i użytki rolne, lecz także inne grunty, w tym co do zasady może ona objąć tzw. [...]. "Nieruchomość ziemska" jako całość tj. [...] wraz z gruntami rolnymi – mógł zostać objęty działaniem art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN, jeżeli spełnione było kryterium obszarowe oraz jeżeli majątek ziemski mógł zostać przeznaczony na cele określone w art. 1 ust. 2 dekretu PKWN, w tym zwłaszcza art. 1 ust. 2 pkt d dekretu PKWN. O związku funkcjonalnym – zdaniem skarżącej – wymaganym przez art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN w świetle powołanego orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 16 września 1990 r. świadczą więzi prawne, terytorialne, podmiotowe oraz finansowe [...] i reszty nieruchomości.

Skarżąca podkreśliła, że należy przyjąć domniemanie istnienia związku funkcjonalnego między [...], a resztą majątku ziemskiego, albowiem to z zabudowań znajdujących się na majątku ziemskim właściciel majątku ziemskiego mógł zarządzać swoim majątkiem (jest to domniemanie wzruszalne). O braku związku funkcjonalnego nie może świadczyć sposób ogrodzenia [...] ani sposób, w jaki ten zespół został zaprojektowany lub wybudowany. W przedmiotowej sprawie oznacza to – wbrew temu, co stwierdził Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi – że art. 2 ust. 1 lit. e dekretu znalazł zastosowanie do części majątku ziemskiego [...] stanowiącej obecnie działki ewidencyjne nr [...] albowiem:

a/ ta część majątku ziemskiego, w połączeniu z częścią stanowiącą obecnie działki ewidencyjne nr [...], stanowiła jeden majątek ziemski w sensie prawnym, terytorialnym, podmiotowym i finansowym, co zostało stwierdzone przez Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi oraz organ niższego stopnia;

b/ ta część majątku ziemskiego mogła być przeznaczona na cel określony w art. 1 ust. 2 pkt d dekretu PKWN, mimo, że faktycznie nie była ona na ten cel następnie przeznaczona;

c/ z tej części majątku ziemskiego właściciel majątku ziemskiego sprawował zarząd nad całym majątkiem, co samo w sobie świadczy o związku funkcjonalnym między [...] a resztą majątku ziemskiego.

Podsumowując skarżąca wskazała, że organ wnikliwie zbadał i opisał budowę [...] w J. – jednakże mimo abstrakcyjnej oceny budowy [...] – Minister nie zbadał, jak rzeczywiście wykorzystywany był [...], ani jaka rzeczywiście była relacja [...] do reszty majątku ziemskiego. Zdaniem skarżącej Minister zdaje się uznawać, że związek funkcjonalny między [...] a resztą majątku ziemskiego istnieje tylko wówczas, gdy budynek [...] – niezależnie od jego rzeczywistego sposobu użytkowania – został zbudowany w taki sposób, by [...] był przeznaczony do sprawowania zarządu nad majątkiem ziemskim.

W odpowiedzi na skargi Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o ich oddalenie i podtrzymał argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269, z późn. zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ((Dz. U. Nr 153, poz. 1270, z późn. zm.) - dalej w skrócie: p.p.s.a.), sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego.

Sąd, badając legalność zaskarżonej decyzji w oparciu o wyżej powołane przepisy i w granicach sprawy, nie będąc jednak związany - stosownie do art. 134 p.p.s.a. - zarzutami i wnioskami skarg, stwierdził iż orzekając w pkt 1 zaskarżonej decyzji, tj. odnośnie działek oznaczonych nr ewidencyjnymi nr [...] organ naruszył przepisy postępowania w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy i w tym zakresie uchylił zaskarżoną decyzję. Odnośnie natomiast działki nr ewidencyjny [...] Sąd oddalił skargę podzielając wywody Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, że nieruchomość ta podlegała działaniu przepisów dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej.

Stosownie do art. 138 § 1 pkt 2 kpa organ odwoławczy wydaje decyzję, w której uchyla zaskarżoną decyzję w całości albo w części i w tym zakresie orzeka co do istoty sprawy. Powyższe dowodzi, iż odpowiadająca dyspozycji tego przepisu sytuacja procesowa miała miejsce w sprawie. Podjęcie rozstrzygnięcia reformacyjno -merytorycznego, po pierwsze oznacza, iż Minister nie podzielił stanowiska organu pierwszej instancji, jako że zastosował instytucję reformacji i dokonał merytorycznie odmiennego rozstrzygnięcia od organu pierwszej instancji. Po wtóre rodzi po stronie organu odwoławczego obowiązek wskazania przesłanek, którymi kierował się podejmując rozstrzygnięcie o uchyleniu zaskarżonej decyzji organu pierwszej instancji oraz ponownego rozpoznania sprawy i uzasadnienia rozstrzygnięcia merytorycznego zgodnie z wymogami art. 107 § 3 kpa, trzymając się w tym względzie zasad ogólnych postępowania administracyjnego, w tym art. 11 kpa oraz reguł wynikających z przepisów postępowania dowodowego, w szczególności art. 77 § 1 i 80 kpa.

Tymczasem Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi w uzasadnieniu zaskarżonego rozstrzygnięcia w ogóle nie wskazał powodów, dla których zastosował pkt 2 art. 138 § 1 kpa, uchylając decyzję Wojewody [...] z dnia [...] lutego 2009 r., nie zastosował się również do dyspozycji wymienionych wyżej przepisów prawa.

Wypada zauważyć, że zarówno Wojewoda, jak i Minister przy podejmowaniu rozstrzygnięcia dysponowali tym samym materiałem dowodowym, zatem wydanie odmiennego rozstrzygnięcia wymagało stosownego jego uzasadnienia. Organ naczelny powinien wskazać zarówno na przyczyny uchylenia decyzji pierwszoinstancyjnej, jak również przedstawić pełną argumentację potwierdzającą zasadność jego rozstrzygnięcia co do istoty, przy czym owa argumentacja winna być oparta na zgromadzonym w postępowaniu materiale dowodowym.

I. Skarga P. [...] jest zasadna o tyle, o ile kwestionuje decyzję w zakresie naruszenia przez organ przepisów postępowania administracyjnego tj. art. 7 i art. 77 kpa poprzez nie dość wnikliwe ustalenie stanu faktycznego sprawy. Jednocześnie Sąd nie podziela zaprezentowanej przez skarżącego wykładni art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN o przeprowadzeniu reformy rolnej, opartej w większości o nieaktualne orzecznictwo.

Przedmiot niniejszej sprawy został zakreślony przez żądanie sformułowane we wniosku o wszczęcie postępowania administracyjnego, złożonym przez H. L.

W orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego, Sądu Najwyższego i Naczelnego Sądu Administracyjnego przyjmowano, że dekret z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (uwzględniając także dekret z dnia 17 stycznia 1945 r.) dotyczył nieruchomości ziemskich o charakterze rolniczym i tylko te nieruchomości, jeśli spełniały inne jeszcze warunki określone w dekrecie, przeszły na własność Skarbu Państwa z dniem 13 września 1944 r.

Trybunał Konstytucyjny najpierw w uzasadnieniu uchwały z dnia 19 września 1990 r. sygn. akt W 3/89 (Dz. U. Nr 66, poz. 396), a następnie w uzasadnieniu uchwały z dnia 16 kwietnia 1996 r. sygn. akt W 15/95 (Dz. U. Nr 54, poz. 572) przyjął, że przepis art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej dotyczy nieruchomości ziemskich o charakterze rolniczym (nieruchomościami ziemskimi są obiekty mienia nieruchomego, które mają charakter rolniczy). Reforma rolna dotyczyła tych nieruchomości lub ich części, które są lub mogą być wykorzystane do prowadzenia działalności wytwórczej w zakresie produkcji roślinnej, zwierzęcej, sadowniczej. Jakkolwiek uchwały Trybunału Konstytucyjnego w sprawie ustalenia powszechnie obowiązującej wykładni ustaw utraciły moc obowiązującą z dniem wejścia życie Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej (art. 239 ust. 3), to jednak miały zasadniczy wpływ na ukształtowanie orzecznictwa sądów administracyjnych co do rozumienia zakresu przedmiotowego art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu. W konsekwencji została wypracowana linia orzecznicza, wedle której badano nie tylko ewentualne przekroczenie norm obszarowych określonych w dekrecie, lecz także czy dana nieruchomość stanowiła nieruchomość o charakterze rolniczym. Taki kierunek orzeczniczy został potwierdzony zarówno w uchwale siedmiu sędziów NSA z dnia 5 czerwca 2006 r. wydanej w sprawie o sygn. akt I OPS 2/06, jak również w uchwale siedmiu sędziów NSA z dnia 10 stycznia 2011 r. (sygn. akt I OPS 3/10). W konsekwencji orzecznictwo nadało kierunek wykładania normy art. 2 ust. 1 lit. e dekretu w sposób obecnie pozwalający na określenie kryteriów przejęcia nieruchomości w trybie dekretu o reformie rolnej.

Przede wszystkim nieruchomość taka musiała mieć rolniczy charakter, tj. była lub mogła być wykorzystywana do prowadzenia rolniczej działalności gospodarczej, do prowadzenia szkół lub innych ośrodków dla podniesienia kultury rolnej, ewentualnie też na potrzeby ogródków działkowych lub potrzeby wojskowe, komunikacji publicznej i melioracji (art. 1 ust. 2 a-e dekretu), a także co prawda ściśle nie odpowiadała powyższym wymogom, ale pozostawała w związku funkcjonalnym (wzajemnej łączności) z nieruchomością ziemską pełniąc funkcję usługową w stosunku do gruntów rolnych. Pojęcie związku funkcjonalnego zostało szeroko wyjaśnione w orzecznictwie. Otóż związek funkcjonalny to wzajemna zależność, współzależność, zależność funkcjonalna, związek odpowiadający potrzebom, przydatny, użyteczny, związek z daną funkcją, odnoszący się do niej (Słownik języka polskiego, pod red. J. Karłowicza, A. Kryńskiego, W. Niedźwieckiego, Warszawa 1998, t. 1, s. 783). W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wielokrotnie wyjaśniano, że związek taki zachodzi, jeżeli nie jest możliwe prawidłowe funkcjonowanie gospodarstwa rolnego bez zespołu pałacowo-parkowego i odwrotnie. Dla istnienia takiego związku nie wystarcza przy tym wyłącznie związek podmiotowy, przez osobę właściciela ani też same powiązania finansowe i terytorialne (vide wyroki NSA z dnia 3 października 2008 r. sygn. akt I OSK 1162/07 oraz z dnia 11 października 2006 r. sygn. akt I OSK 28/06).

Analiza aktualnego orzecznictwa, w którym uwypuklane jest znaczenie tzw. "związku funkcjonalnego", prowadzi do wniosku, iż dla oceny jego istnienia decydujące znaczenie mogą odgrywać następujące sformułowane w judykaturze tezy:

- rezydencje ziemiańskie z reguły nie pozostawały w "związku funkcjonalnym" z częścią gospodarczą, co było specyfiką rozplanowania zabudowy na ziemiach polskich – dwory, pałace stanowiły integralną część parku, nie były związane z produkcja rolną (patrz wyrok o sygn. akt IV SA 451/00, IV SA 1593/02, I OSK 532/07, I OSK 1116/07, I OSK 686/08 – wszystkie przywołane orzeczenia są ogólnodostępne na stronie internetowej Centralnej Bazy Orzeczeń Sądów Administracyjnych prowadzonej przez NSA), dwór, pałac były dla produkcji rolnej zbędne, nieużyteczne (wyrok sygn. akt I OSK 1014/08),

- o "związku funkcjonalnym" pałacu z gospodarstwem rolnym nie mogą decydować:

1/ powiązania podmiotowe, finansowe i terytorialne (patrz wyrok NSA sygn. akt I OSK 28/06, I OSK 532/07, I OSK 1116/07, I OSK 686/08, I OSK 906/08);

2/ brak wyodrębnienia prawnego części rezydencjalnej, (patrz NSA wyroki sygn. akt I OSK 287/08, I OSK 686/08, I OSK 27/09);

3/ nie oddzielenie ogrodzeniem ze wszystkich stron (patrz wyrok NSA o sygn. akt I OSK 532/07, I OSK 686/08);

4/ źródła dochodów właściciela (patrz wyrok NSA o sygn. akt I OSK 532/07, I OSK 686/08, I OSK 27/09, I OSK 302/10);

5/ zamieszkiwania właściciela na terenie nieruchomości ziemskiej (patrz wyrok NSA o sygn. akt I OSK 532/07, I OSK 686/08);

6/ korzystanie przez właścicieli z dóbr w postaci żywności czy środków finansowych wytwarzanych przez majątek ziemski (patrz wyrok NSA o sygn. akt I OSK 1014/08),

- istotne znaczenie dla istnienia "związku funkcjonalnego" może mieć miejsce zamieszkiwania rządcy - na terenie części pałacowej lub poza (patrz wyrok NSA sygn. akt I OSK 287/08, I OSK 1014/08, I OSK 27/09);

- dla uznania wyodrębnienia nieruchomości, jako przeznaczonej na inne cele niż rolne (iż nie należą one do części folwarcznej, lecz stanowią integralna część parku) wystarczają granice wyznaczone na mapach lub mogące być ustalone w terenie na innej podstawie (patrz wyroki NSA I OSK1697/07, I OSK 302/10),

- rezydencje właściciela nie miały charakteru nieruchomości rolnych, a wyłącznie takie przechodziły, w myśl dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej na rzecz Państwa (patrz wyrok NSA sygn. akt I OSK 532/07, I OSK 823/07).

W orzeczeniach, gdzie nawiązuje się do kryterium "związku funkcjonalnego" podkreślane jest, iż rezydencja właściciela majątku, co do zasady nie przechodzi na cele reformy rolnej, jako nieprzydatna do realizacji celów, o których mowa w art. 1 ust. 2 dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej. Jak się wskazuje, nie były one przydane dla celów wskazanych w lit. a-c, natomiast cele wskazane pod lit. d i e mogły być realizowane jedynie poprzez przejęcie nieruchomości niezabudowanych (patrz tak uchwała NSA sygn. akt I OPS 2/06, wyroki NSA sygn. akt I OSK 532/07, I OSK 823/07, I OSK 1116/07, I OSK 287/08). Wywodzi się, iż zmiana dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, dokonana dekretem z dnia 17 stycznia 1945 r. w sprawie zmiany dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz.U. Nr 3, poz. 9), w ramach której m.in. usunięto w art. 2 ust. 1 zd. wstępne wyrazy "o charakterze rolnym" nie spowodowała skutków prawnych, a więc przejęciu podlegają wyłącznie nieruchomości o charakterze stricte rolniczym (patrz tak wyrok NSA sygn. akt I OSK 851/05, I OSK 287/08, I OSK 906/08, uchwała sygn. akt I OPS 3/10).

W ocenie Sądu przyjęta w zaskarżonej decyzji koncepcja rozumienia przepisów o przeprowadzeniu reformy rolnej jest prawidłowa. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi poczynił pewne ustalenia istotne dla sprawy, postawił tezy dotyczące braku związku funkcjonalnego [...] z pozostałą częścią majątku, nie jest jednakże wiadomym jakimi przesłankami oraz dowodami zgromadzonymi w sprawie kierował się dokonując takich ustaleń. Tak przeprowadzone postępowanie cechuje nieuprawniony walor dowolności. Wskazać należy przede wszystkim, iż nie mają przesądzającego znaczenia podnoszone przez organ administracji kwestie, co do późniejszego wykorzystywania części [...]. Orzeczenie dotyczy ustalenia stanu prawnego (przejście bądź nie na rzecz Państwa części nieruchomości ziemskiej) na dzień wejścia w życie stosownych regulacji dekretu. Dlatego późniejsze zdarzenia faktyczne nie mają w przedmiotowej sprawie znaczenia.

Tymczasem uzasadniając brak "związku funkcjonalnego" [...] z resztą majątku Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi ograniczył się jedynie do kilku lakonicznych stwierdzeń, m.in. że "(...) [...] pomyślany został jako [...] M. P.", "(...) w okresie międzywojennym [...] pełnił rolę [...]". Organ powołuje się na opracowania historyczne znajdujące się w aktach sprawy, jednakże dysponując takimi opracowaniami nie sformułował uzasadnienia o przekonywującej treści. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi ani jednym zdaniem nie odniósł się do zasad funkcjonowania [...] na dzień wejścia w życie stosownych regulacji dekretu. Mając do dyspozycji materiał dowodowy zebrany i przekazany przez wnioskodawcę oraz zgromadzony przez organy, Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi po przeprowadzeniu postępowania trwającego ponad 6 lat formułuje lakoniczne uzasadnienie, które nie zostało prawidłowo zredagowanie pod względem merytorycznym i prawnym, co ma szczególne znaczenie dla stosowania zasady przekonywania wyrażonej w art. 11 kpa. Największe znaczenie dla realizacji tej zasady ma właściwe uzasadnienie decyzji administracyjnej, które winno być tak zredagowane, aby strona mogła zrozumieć i w miarę możności zaakceptować zasadność przesłanek, faktycznych i prawnych, którymi kierował się organ przy załatwianiu sprawy. Z aktu administracyjnego, który otrzymuje strona powinno jasno wynikać jakie ustalenia faktyczne poczynił organ i przyjął za podstawę rozstrzygnięcia, jakimi w tym względzie kierował się przesłankami oraz jakie przepisy zastosował do dokonanych ustaleń. Zwłaszcza w uzasadnieniu faktycznym winno się wskazać konkretne fakty, które uznaje się za udowodnione, dowody na których się w tej materii opiera, oraz przyczyny, z powodu których innym przeprowadzonym dowodom (z powołaniem się na nie) odmawia wiarygodności i mocy dowodowej. Uzasadnienie sformułowane przez organ odwoławczy pod żadnym względem nie odpowiada art. 107 §3 kpa.

Zaskarżone rozstrzygnięcie w części uchylonej wydane zostało z mającym wpływ na wynik sprawy naruszeniem przepisów procedury administracyjnej, a to: art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego, co w rezultacie doprowadziło do wydania rozstrzygnięcia nieuwzględniającego całokształtu stanu faktycznego i prawnego sprawy.

Zgodnie z zawartą w art. 7 kpa zasadą prawdy obiektywnej organy administracji państwowej podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego. Organ prowadzący postępowanie ma obowiązek zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy, aby ustalić stan faktyczny zgodny z rzeczywistością. Zgodnie z wyrokiem SN z dnia 23 listopada 1994 r., III ARN 55/94 (OSNAPiUS 1995, nr 7, poz. 83), jako dowolne należy traktować ustalenia faktyczne znajdujące wprawdzie potwierdzenie w materiale dowodowym, ale niekompletnym, czy nie w pełni rozpatrzonym. Zarzut dowolności wykluczają dopiero ustalenia dokonane w całokształcie materiału dowodowego (art. 80 kpa), zgromadzonego i rozpatrzonego w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 kpa), a więc przy podjęciu wszystkich kroków niezbędnych dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jako warunku niezbędnego wydania decyzji o przekonującej treści (art. 7 kpa).

Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organ orzekający będzie miał na uwadze powyżej poczynione uwagi, wyeliminuje wskazane uchybienia, a w szczególności dokona szczegółowej analizy materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, ewentualnie przeprowadzi i podejmie dodatkowe czynności wyjaśniające niezbędne dla ustalenia faktycznego stanu sprawy, w oparciu o który wyda dopiero właściwe rozstrzygnięcie, a co najistotniejsze właściwie je uzasadni, biorąc pod uwagę wskazane we wcześniejszej części uzasadnienia kryteria mające decydujące znaczenie dla oceny "związku funkcjonalnego", wypracowane na podstawie aktualnego orzecznictwa sądowego.

II. Odnośnie do działki nr ewidencyjny [...] Sąd oddalił skargę J. L. podzielając w pełni wywody Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, że nieruchomość ta podlegała działaniu przepisów dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej.

Z analizy akt sprawy wynika, iż w skład nieruchomości, których zwrotu domaga się skarżący obok [...] wchodził także między innymi sad (lub ogród owocowy). Materiał dowodowy znajdujący się w aktach sprawy w tym zakresie tj. w odniesieniu do działki o obecnym nr ewidencyjnym [...] dawał podstawy do wydania rozstrzygnięcia. Niesłuszny jest zawarty w skardze zarzut, że organ niezasadnie oparł się na dokumentach z 1948 r. Z tego roku pochodzi protokół zdawczo – odbiorczy opisujący szczegółowo stan zadrzewienia na działce ([...] sztuk drzew owocowych w stanie średnim, w tym [...] sztuk jabłoni, [...] sztuk grusz, [...] sztuk czereśni, [...] sztuk krzewów porzeczek, [...] sztuk krzewów agrestu). Położenie działki [...] względem [...], jej rolnicze zagospodarowanie oraz brak jakichkolwiek elementów architektonicznych powoduje, że działka nie przynależy do [...].

Słusznie wskazuje skarżący, że [...] był starannie zaprojektowany, tworząc architektoniczną całość. Tymczasem np. cała siatka alejek parkowych pozostaje w granicach działki [...] i nie elementu wspólnego z działką [...]. Ze względu na swoją powierzchnię i położenie wskazać należy, że działka była wykorzystywana rolniczo, pod działalność sadowniczą. Oczywistym jest, że działalność sadownicza jest działalnością o charakterze rolniczym. Nie zasadna jest - zdaniem Sądu – argumentacja zawarta w skardze, że charakter sadu był zdecydowanie obcy jakiejkolwiek działalności rolniczej, a miał on jedynie dostarczać różnorodnych walorów estetycznych. Przeczy temu zdaniem Sądu położenie sadu (w znacznej odległości od [...]) i jego wielkość. Działka wykorzystywana na działalność sadowniczą była częścią majątku ziemskiego, którego powierzchnia wynosiła [...] ha. W realiach sprawy nie ma więc znaczenia, że działka o numerze ewidencyjnym [...] ma powierzchnie jedynie ok. [...] ha. O tym czy nieruchomość ta podpadała pod działanie dekretu decydowała bowiem łączna powierzchnia wszystkich nieruchomości o charakterze rolniczym, wchodząca w skład majątku ziemskiego.

Ponieważ co do części rozstrzygnięcia organ uchybił przepisom art. 7, 77 § 1 kpa, art. 80 kpa oraz art. 107 § 3 kpa sąd uchylił w tej części zaskarżoną decyzję na podstawie art. 145 § 1 pkt 1c ppsa. W części natomiast rozstrzygnięcia do działki nr [...] skarga uległa oddaleniu stosownie do art. 151 ppsa. O kosztach orzeczono na zasadzie art. 200 i 205 § 2 ppsa. Wstrzymanie wykonania decyzji w części uwzględniającej skargę nastąpiło na zasadzie art. 152 ppsa.