Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 1814/07
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2007-11-14 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6290 Reforma rolna
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Dnia 14 listopada 2007 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grzegorz Czerwiński, Sędziowie Sędzia WSA Alina Balicka, asesor WSA Tomasz Wykowski (spr.), Protokolant Hanna Parypa, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 listopada 2007 roku sprawy ze skargi B. L. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia (...) lipca 2007 r. nr (...) w przedmiocie uchylenia decyzji w sprawie reformy rolnej - oddala skargę -


UZASADNIENIE

IV SA/Wa 1814/07

UZASADN IENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia (...) lipca 2007 r. nr (...), Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, po rozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej z dnia (..) września 1996 r. nr (...) złożonego przez W. P., a następnie podtrzymanego przez Panią B. L. (zwaną dalej "skarżącą"), uchylił decyzję z dnia (...) września 1996 r. w całości na podstawie art.138§1 pkt 2 w związku z art.127§3 k.p.a. a na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 KPA w związku z art. 156 § 2 i 158 § 2 k.p.a. stwierdził, że orzeczenie Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia (...) stycznia 1949 r. nr (...) wydane zostało z naruszeniem prawa i jednocześnie odmówił stwierdzenia jej nieważności z powodu wystąpienia nieodwracalnych skutków prawnych.

Decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia (...) lipca 2007 r. zapadła w następującym stanie faktycznym.

Decyzją z dnia (...) maja 1946 r. nr L. rej. (...) Wojewódzki Urząd Ziemski w L. stwierdził, że nieruchomość rolna "T." o powierzchni (...) ha położona w powiecie b., stanowiąca byłą własność A. P. nie podpada pod działanie przepisu art. 2 ust. 1 lit. e dekretu z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r. Nr 3, poz. 13).

Minister Rolnictwa i Reform Rolnych w/w decyzją z dnia (...) stycznia 1949 r. w pkt 1 z urzędu uchylił w/w orzeczenie z dnia (...) maja 1946 r., a w pkt 2 stwierdził, że przedmiotowa nieruchomość przechodzi na własność Państwa - gdyż uznał, że z uwagi na wielkość powierzchni użytków rolnych, nieruchomość ta podpada pod działanie przepisów w/w dekretu.

Z wnioskiem o stwierdzenie nieważności orzeczenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z (...) stycznia 1949 r. wystąpiła skarżąca.

Minister Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej decyzją z dnia (...) września 1996 r. nr (...) odmówił stwierdzenia nieważności decyzji z 1949 r., wskazując, że obszar użytków rolnych nieruchomości wynosił (...) ha, co

uzasadniało przejęcie całego majątku na rzecz Państwa na podstawie przepisów w/w dekretu z dnia 6 września 1944 r.

Następnie organ naczelny - po rozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy - decyzją z dnia (...) maja 2000 r. (znak: (...)) utrzymał w mocy powyższą decyzję z dnia (...) września 1996 r.

Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 3 listopada 2000 r. (sygn. akt IV SA 1343/00) uchylił decyzję z dnia (...) maja 2000 r. - nakazując organowi dokonanie wszechstronnej analizy zebranych materiałów oraz wskazując na możliwość zasięgnięcia opinii biegłego w przypadku wątpliwości co do charakteru poszczególnych części nieruchomości. W wyniku takiego rozstrzygnięcia Naczelnego Sądu Administracyjnego, organ naczelny zobligowany został do rozpatrzenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej w/w decyzją Ministra Rolnictwa Gospodarki Żywnościowej z dnia (...) września 1996 r.

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi - działając w trybie art. 127 § 3 KPA -decyzją z dnia (...) czerwca 2002 r. ponownie utrzymał w mocy w/w decyzję Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej z dnia (...) września 1996 r. - uznając na podstawie ekspertyzy sporządzonej przez biegłego geodetę, że obszar użytków rolnych nieruchomości wynosił (...) ha i z tego powodu przejęcie całej przedmiotowej nieruchomości ziemskiej jako podpadającej pod działanie przepisów w/w dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej było uzasadnione.

Następnie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 11 lutego 2004 r. (sygn. akt IV SA 3034/02) uchylił w/w decyzję z dnia (...) czerwca 2002 r. - wskazując, iż organ nie zbadał czy w/w orzeczenie Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia (...) stycznia 1949 r. wydane zostało z naruszeniem art. 101 lit. b rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnym (Dz. U. RP z 1928 r. Nr 36, poz. 341).

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia (...) września 2004 r. (znak: (...)) odmówił stwierdzenia nieważności w/w orzeczenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia (...) stycznia 1949 r. - uznając, że brak jest podstaw do stwierdzenia nieważności tej decyzji, gdyż uchylając w/w decyzję Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego w L. z dnia (...) maja 1946 r., organ naczelny prawidłowo zastosował art. 101 lit. b w/w rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej.

Następnie Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia (...) listopada 2004 r. nr (...) utrzymał w mocy swoją decyzję z dnia (...) września

2004 r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia (...) czerwca 2005 r. (sygn. akt IV SA/Wa 984/04) stwierdził nieważność w/w decyzji z dnia (...) listopada 2004 r. oraz poprzedzającej ją w/w decyzji z dnia (...) września 2004 r. - zarzucając, iż powyższe orzeczenie z dnia (...) września 2004 r. wydane zostało w sytuacji, gdy kwestia o której organ w tej decyzji orzekał, tj. stwierdzenie nieważności w/w orzeczenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia (...) stycznia 1949 r. -rozstrzygnięta już została wyżej cytowaną ostateczną decyzją Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej z dnia (...) września 1996 r., a także, że decyzja ta nie uwzględniła oceny prawnej wyrażonej w w/w wyroku z dnia 11 lutego 2004 r. W tej sytuacji drugie badane przez Sąd rozstrzygnięcie organu naczelnego (tj. w/w decyzja z dnia (...) listopada 2004 r.) zostało przez Sąd uznane za zbędne.

Następnie Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia (...) listopada 2005 r. (nr (...)) utrzymał w mocy w/w decyzję Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej z dnia (....) września 1996 r. - uznając, że decyzją tą słusznie odmówiono stwierdzenia nieważności podjętej z urzędu w/w decyzji z dnia (...) stycznia 1949 r., gdyż prawidłowo zakwalifikowano przedmiotowy majątek jako podpadający pod przepisy w/w dekretu, ze względu obszar użytków rolnych przejętej nieruchomości, który zgodnie z przeprowadzoną w 2002 r. ekspertyzą przekraczał 50 ha.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 10 kwietnia 2006 r. (sygn. akt IV SA/Wa 57/06) uchylił powyższą decyzję organu naczelnego z dnia (...) listopada 2005 r. - uznając, iż organ nie zastosował się do wiążącego go w/w wyroku z dnia 11 lutego 2004 r.

Rozpatrując w wyniku zapadnięcia wskazanego wyżej wyroku sprawę po raz kolejny Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi zważył, iż wydając decyzję z dnia (...) września 1996 r. w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności w/w orzeczenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia (...) stycznia 1949 r. Minister Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej nie zbadał zasadności zastosowanego przez Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych art. 101 lit. b w/w rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 22 marca 1928 r.

Wskazana w w/w orzeczeniu Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia (...) stycznia 1949 r. podstawa procesowa orzekania (tj. art. 101 lit. b w/w rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej) odnosi się do nadzwyczajnego trybu postępowania, w którym jako nieważną uchyla się decyzję, która została wydana

bez jakiejkolwiek podstawy prawnej. Z treści w/w przepisu rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej wynika, że decyzja w stosunku do której znajdowałby zastosowanie w/w przepis art. 101 lit. b, musiałaby być wydana w sytuacji, gdy nie istniał w ogóle przepis prawa umożliwiający wydanie orzeczenia administracyjnego. Uchylona przez Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych w/w decyzja Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego w L. z dnia (...) maja 1946 r. wydana została na podstawie wyraźnie w tej decyzji wskazanego przepisu § 5 ust. 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. Nr 10, poz. 51 ze zm.). Wspomniany przepis § 5 ust. 1 stanowił, iż orzekanie w sprawach czy dana nieruchomość podpada pod działanie w/w art. 2 ust.1 lit. e dekretu PKWN należy do kompetencji wojewódzkich urzędów ziemskich. Ostatni wymieniony przepis, tj. art. 2 u st. 1 lit. e w/w dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej stanowił z kolei podstawę merytoryczną omawianej decyzji Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego w L. W sprawie niniejszej zaszła więc sytuacja, w której Wojewódzki Urząd Ziemski w L. wskazał w swojej decyzji podstawy prawne. Tym samym z uwagi na fakt, iż istniały odpowiednie przepisy w/w dekretu PKWN na podstawie których organ ten wydał w/w decyzję z dnia (...) maja 1946 r. uchylenie przez Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych w pkt 1 omawianej decyzji badanej przez siebie decyzji z dnia (...) maja 1946 r. - na podstawie cytowanego wyżej art. 101 lit. b rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej - stanowiło rażące naruszenie prawa. Zauważyć przy tym należy, że powyższe stanowisko - odnośnie uchylenia dotychczasowej decyzji Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego w L. z dnia (...) maja 1946 r. - ówczesny organ naczelny uzasadnił tym, że w świetle protokołu z dnia (...) maja 1948 r. powierzchnia użytków rolnych majątku jest większa niż wskazana w art. 2 ust. 1 lit. e w/w dekretu norma obszarowa wynosząca 50 ha. Wynika z powyższego, że w rzeczywistości to nie brak podstawy prawnej do wydania w/w decyzji z dnia (...) maja 1946 r. był przyczyną uchylenia badanej przez Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych decyzji, ale nowe ustalenia faktyczne. Zaistniała więc sytuacja, w której organ na podstawie przepisu uprawniającego do uchylenia decyzji tylko w przypadku gdy wydana została ona bez jakiejkolwiek podstawy prawnej - uchylił badaną decyzję z powodu nowych ustaleń faktycznych. Okoliczność ta, dodatkowo potwierdza więc fakt nieuzasadnionego powołania przez Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych w swojej decyzji w/w przepisu art. 101 lit. b jako podstawy prawnej.

W pkt 2 w/w decyzji z dnia (...) stycznia 1949 r. Minister Rolnictwa i Reform Rolnych orzekł z kolei co do istoty sprawy, a mianowicie o przejściu na własność Państwa w/w majątku z powodu jego podpadania pod przepisy wyżej cytowanego dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej. Tymczasem, w/w przepis art. 101 lit. b -stanowiąc podstawę do uchylenia decyzji - nie upoważniał organu nadzorczego do orzekania o istocie sprawy. Pkt 2 w/w decyzji Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych wydany więc został bez podstawy prawnej umocowującej do wydania rozstrzygnięcia w tym przedmiocie, co również stanowi rażące naruszenie w/w art. 101 lit. b.

Powyższe ustalenia powodują konieczność uchylenia zaskarżonej decyzji Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej z dnia (...) września 1996 r., gdyż na jej mocy organ odmówił stwierdzenia nieważności orzeczenia, które wydane zostało z rażącym naruszeniem przepisów dotyczących postępowania administracyjnego, chociaż stan faktyczny - tj. obszar użytków rolnych przekraczający 50 ha - uprawniał do przejęcia tej nieruchomości na cele reformy rolnej.

Zgodnie z art. 156 § 1 pkt 2 KPA organ stwierdza nieważność decyzji, która wydana została bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa.

W świetle orzecznictwa sądowoadministracyjnego, decyzję administracyjną uznaje się za wydaną z rażącym naruszeniem prawa, w sytuacji gdy treść decyzji pozostaje w wyraźnej i oczywistej sprzeczności z treścią przepisu prawa i gdy charakter tego naruszenia powoduje, że decyzja taka nie może być zaakceptowana jako akt wydany przez organ praworządnego państwa (wyrok NSA z dnia 21 października 1992 r., sygn. akt. V SA 86/92, ONSA1993, Nr 1, poz. 23).

Jak stanowi art. 156 § 2 KPA nie stwierdza się nieważności decyzji z powodu m. in. rażącego naruszenia prawa, w sytuacji gdy wywołała ona nieodwracalne skutki prawne. Zgodnie z art. 158 § 2 organ ogranicza się wtedy do stwierdzenia wydania takiej decyzji z naruszeniem prawa oraz wskazania okoliczności z powodu których nie stwierdził nieważności. Taka sytuacja zaistniała właśnie w niniejszej sprawie. Działki oznaczone nr (...), wchodzące w skład dawnego majątku sprzedane zostały bowiem na rzecz osób trzecich aktami notarialnymi. Z kolei działki oznaczone nr (...) stały się własnością osób trzecich w wyniku wymiany gruntów na podstawie ustawy z dnia 24 stycznia 1968 r. o scaleniu i wymianie gruntów (Dz. U. Nr 3, poz.

13), a działki nr (...) stanowią drogi publiczne. Jak wynika z powyższego, w przypadku w/w działek wchodzących w skład dawnego majątku zaszły nieodwracalne skutki prawne i brak jest możliwości restytucji stanu prawnego istniejącego przed wydaniem w/w decyzji Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych, (por. wyrok NSA w Warszawie z dnia 8 czerwca 1998 r., sygn. akt IV SA 930/97, LEX nr 45680).

W skardze na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia (...) lipca 2007 r. skarżąca wniosła o jej uchylenie w części stwierdzającej, że orzeczenie Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z (...) stycznia 1949 r. wydane zostało z naruszeniem prawa i jednocześnie odmawiające stwierdzenia jego nieważności z powodu wystąpienia nieodwracalnych skutków prawnych. Skarga podnosi, iż nieodwracalne skutki prawne zostały spowodowane już faktem przejęcia majątku w dniu (...) listopada 1944 r., a więc ponad cztery lata przed wydaniem orzeczenia Ministra z (...) stycznia 1949 r., a nie zdarzeniami późniejszymi. Zatem odmowa stwierdzenia nieważności tego orzeczenia, które nie spowodowało żadnych nieodwracalnych skutków prawnych nie znajduje uzasadnienia. Ponadto w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji z dnia (....) lipca 2007 r. podkreślono, że wymienione w sentencji naruszenie prawa odnosi się wyłącznie do wydania orzeczenia Ministra z (...) stycznia 1949 r. z rażącym naruszeniem przepisów dotyczących postępowania administracyjnego, chociaż stan faktyczny - tj. obszar użytków rolnych przekraczający 50 ha - uprawniał do przejęcia tej nieruchomości na cele reformy rolnej. Organ powołał się również na nowe ustalenia faktyczne, a więc ustalenia poczynione już po wydaniu orzeczenia z dnia (...) maja 1946 r., a przed orzeczeniem Ministra z (...) stycznia 1949 r., jednak nie wskazując, o jakie ustalenia chodzi. Część pierwsza orzeczenia Ministra z (...) stycznia 1949 r., uchylająca z urzędu orzeczenie Woj. Urz. Ziemskiego w L. z (...) maja 1946 r. wydana została z rażącym naruszeniem przepisów postępowania, mającym istotny wpływ na wynik sprawy, druga część tego orzeczenia, uznająca, że majątek przechodzi na cele reformy rolnej zgodnie z postanowieniami dekretu z 6 września 1944 r. wydana została z naruszeniem prawa materialnego, mającym wpływ na wynik sprawy. Dopuszczenia się przez organ takiego naruszenia dowodzą rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r., którego par.4 stanowi o tym, że za użytki rolne uważa się grunty orne, łąki, pastwiska, ogrody warzywne i owocowe, protokół Komisji z dnia (...).05.1948 r., stwierdzający, że ogólny obszar użytków rolnych majątku, ustalony zgodnie z zapisem par.4 w/w rozporządzenia z 1 marca 1945 r. wynosi (...) ha, orzeczenie Ministra z

(...).01.1949 r. W uzasadnieniu organ ten pisze: "...jak wynika z protokółu z dnia (...).5.1948 r. ... w skład w/w nieruchomości wchodzi (...) ha użytków rolnych...". Tym samym orzeczeniem (zał.4) organ ten postanowił doliczyć do powierzchni użytków rolnych majątku "...obszary torfowe o pow. (...) ha...", nie mając do takiej decyzji żadnego upoważnienia ustawowego, a zatem w sposób oczywisty naruszając prawo materialne. Podobny pogląd został zawarty w ocenie prawnej wyroku NSA z 3.11.2000 r., którą to ocenę organ w uzasadnieniu swojej decyzji pomija milczeniem. Zgodnie z art. 30 ustawy o NSA i art. 99 ustawy z 30.08.2002 r. (Dz.U. nr 153, poz. 1271) - ocena ta powinna wiązać organ w niniejszej sprawie, ale - jak dotychczas - ocena ta była w dalszym toku sprawy pomijana i całkowicie lekceważona.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Sąd rozpoznał skargę na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na tej podstawie, iż sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolowanie działalności administracji publicznej pod kątem jej zgodności z prawem (art.1§1 i §2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych - Dz.U. z dnia 20 września 2002 r., Nr 153, poz.1269 z późn.zm.). Kontrola ta obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne (art.3§2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz.U. Nr 153, poz. 1270 z późn.zm. - zwanej dalej "p.p.s.a.").

Skargę należało oddalić, albowiem zaskarżona decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi nie uchybia przepisom prawa w stopniu uzasadniającym jej wyeliminowanie z obrotu prawnego.

Wspomniana decyzja zapadła w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia (...) stycznia 1949 r., który powołując art.2 ust.1 pkt e dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej oraz art.101 lit.b rozporządzenia z 1928 r. o postępowaniu administracyjnym z urzędu: 1) uchylił orzeczenie Urzędu Wojewódzkiego w L. z dnia (...) maja 1946 r., stwierdzające -w trybie uregulowanym w §5 rozporządzenia wykonawczego do dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej z dnia 1 marca 1945 r., że nieruchomość ziemska stanowiąca własność poprzednika prawnego skarżącej nie podpada pod działanie

art.2 ust. lit.e dekretu oraz 2) uznał, iż nieruchomość ziemska stanowiąca własność poprzednika prawnego skarżącej przechodzi na własność Skarbu Państwa na cele reformy rolnej. Przedmiotem postępowania zakończonego zaskarżoną obecnie decyzją Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi było zatem ustalenie, czy decyzję z 1949 r. obciąża którakolwiek z kwalifikowanych wad prawnych wymienionych w art.156§1 k.p.a. Wyrok WSA w Warszawie z dnia 10 kwietnia 2006 r. jasno wskazywał organowi, w ślad za wcześniejszym wyrokiem z dnia 11 lutego 2004 r., iż istotą sprawy jest zbadanie, czy decyzja z 1949 r. nie została wydana z rażącym naruszeniem art.101 lit.b rozporządzenia z 1928 r. o postępowaniu administracyjnym. W wyroku przesądzono, iż pomiędzy treścią decyzji z 1949 r. a wspomnianym przepisem zachodzi oczywista sprzeczność. Zasadza się ona na tym, iż uchylenie decyzji administracyjnej na podstawie art.101 lit.b rozporządzenia z 1928 r. dopuszczalne było - w świetle jego litery - tylko w odniesieniu do decyzji wydanej bez podstawy prawnej, natomiast orzeczenie Urzędu Wojewódzkiego w L. z dnia (...) maja 1946 r. podstawę taką- w postaci art.2 ust.1 lit. e dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej - posiadało (ściślej mówiąc, w dacie wydania orzeczenia organ administracji miał kompetencje do orzekania w przedmiocie podpadania nieruchomości ziemskiej pod przepisy dekretu, co wykluczało spełnienie się przesłanki wydania orzeczenia bez podstawy prawnej niezależnie od jego prawidłowości).

Wykonując powyższe zalecenia prawidłowo uznał organ, iż orzeczenie z 1949 r. rażąco narusza art.101 lit.b rozporządzenia z 1928 r. zarówno z tego powodu, iż uchylono nim decyzję z 1946 r., do której wydania istniała podstawa prawna, jak i z tego powodu, iż orzeczono nim merytorycznie o przejściu własności nieruchomości na własność Skarbu Państwa, w sytuacji, w której art.101 lit.b nie dawał podstaw do merytorycznego orzekania. Naruszenia te mają charakter rażących, albowiem spełniają sformułowaną w doktrynie prawa i orzecznictwie przesłankę naruszeń oczywistych, stwierdzalnych przez proste zestawienie wydanego rozstrzygnięcia z literalnym brzmieniem przepisu.

Stwierdziwszy, iż decyzja z 1949 r. wydana została z rażącym naruszeniem art.101 lit.b rozporządzenia z 1928 r. organ trafnie uznał, iż zachodzi negatywna przesłanka do stwierdzenia jej nieważności w postaci zajścia nieodwracalnych skutków prawnych (art.156§2 k.p.a.).

Sąd orzekający w składzie niniejszym podziela stanowisko wyrażone w powołanym w zaskarżonej decyzji wyroku NSA z dnia 8 czerwca 1998 r., sygn. akt

IV SA 930/97, publ. LEX nr 45680, iż do stosowania art. 156 § 2 i 158 § 2 kpa dochodzi wówczas, gdy na skutek powstania po wydaniu dotkniętej wadą nieważności decyzji nieodwracalnych skutków prawnych nie jest możliwa restytucja stanu prawnego istniejącego przed wydaniem tej decyzji. Organ wykazał, iż po wydaniu decyzji z 1949 r., orzekającej o przejściu nieruchomości na własność Skarbu Państwa, skutki takie - w postaci rozdysponowania tej nieruchomości przez Skarb Państwa na rzecz osób trzecich - zaszły.

Rozstrzygniecie organu jest zatem co do meritum prawidłowe, aczkolwiek rację należy przyznać skarżącej w tym zakresie, w jakim kwestionuje ona zasadność poczynienia przez Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi uwag odnośnie podpadania majątku pod przepisy dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej z uwagi na spełnianie przez tej majątek kryterium obszarowego wskazanego w art.2 ust.1 lit.e dekretu. Uwagi te wykraczają poza zakres orzekania w sprawie. W ocenie Sądu zamieszczenie ich w uzasadnieniu bez wątpienia stanowi naruszenie przepisów postępowania administracyjnego, tj. naruszenie art.107§3 k.p.a., niemniej naruszenie to nie miało wpływu na wynik sprawy, stąd w świetle art. 145 §1 pkt 1 lit.c p.p.s.a. nie mogło stanowić przesłanki uchylenia decyzji. Podkreślić należy, iż wspomniane uwagi organu nie pogarszają sytuacji prawnej skarżącej.

Przy ocenie wskazanej wyżej kwestii mieć należy bowiem na uwadze przedmiot postępowania zakończonego zaskarżoną decyzją. Przedmiotem tym była wyłącznie ocena, czy decyzja Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z 1949 r. jest obciążona kwalifikowanymi wadami prawnymi. Wprawdzie we wcześniejszych orzeczeniach WSA wydanych w sprawie podkreślano potrzebę wzięcia w tym zakresie przez organ pod uwagę kwestii spełnienia przez przejętą nieruchomość ziemską kryteriów obszarowych z dekretu, niemniej wyrok ostatni (z dnia 10 kwietnia 2006 r.) jasno wskazał, co jest priorytetem z punktu widzenia rozstrzygnięcia sprawy. Priorytetem tym było ustalenie kwestii o charakterze zasadniczym, wyprzedzającym prowadzenie rozważań odnośnie jakichkolwiek kwestii o charakterze materialnoprawnym, a mianowicie to, czy podważenie przez Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych decyzją z dnia (...) stycznia 1949 r. stanu prawnego ukształtowanego decyzją z 1946 r. poprzez wzruszenie decyzji z 1946 r. orzekającej w przedmiocie podpadania nieruchomości pod działanie dekretu i jednoczesne orzeczenie w tym samym przedmiocie było dopuszczalne z punktu widzenia ówcześnie obowiązujących przepisów procesowych. Dopuszczalność tę prawidłowo Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi zakwestionował. Konstatacja ta powoduje

jednakże ściśle określone konsekwencje. Stwierdzenie niedopuszczalności wydania orzeczenia z 1949 r. z przyczyn formalnych prowadzi do wniosku, iż orzeczeniem tym bezpodstawnie rozstrzygnięto w sprawie administracyjnej załatwionej już decyzją z 1946 r. Oznacza to, iż nie tylko bezprzedmiotowym ale i całkowicie nieuzasadnionym jest badanie merytorycznej prawidłowości orzeczenia z 1949 r., tj. ustalanie, czy pomimo zastosowania wadliwego trybu orzeczenie to było prawidłowe w tym sensie, iż doprowadziło do przejęcia na własność Skarbu Państwa majątku spełniającego kryteria obszarowe wskazane w dekrecie o przeprowadzeniu reformy rolnej. Nie ma tu przy tym żadnego znaczenia fakt, iż na podstawie art.158§2 k.p.a. orzeczenie z 1949 r. pozostawiono w obrocie prawnym. Orzeczenie to pozostało bowiem w mocy nie dlatego, iż pomimo uchybień procesowych było prawidłowe z materialnoprawnego punktu widzenia, ale dlatego, iż pomimo uchybień procesowych, niezależnie od tego, czy z materialnoprawnego punktu widzenia było prawidłowe, czy też nie, wywołało nieodwracalne skutki prawne. W tej sytuacji przesądzanie przez organ orzekający obecnie w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji z 1949 r. o spełnianiu przez majątek kryteriów obszarowych byłoby de facto nieuprawnionym wkraczaniem w zakres przedmiotowy postępowania zakończonego decyzją z 1946 r.

Rozważania organu w tym zakresie uznać zatem należy za luźne spostrzeżenia nie mające skuteczności prawnej. Zaskarżonej decyzji nie należy zatem interpretować w ten sposób, iż wprawdzie organ stwierdził wadliwość decyzji z 1949 r. ze względów procesowych, niemniej równocześnie przesądził, iż decyzja ta była z materialnoprawnego punktu widzenia prawidłowa. Kwestionowane stwierdzenie organu nie wyklucza zatem w żaden sposób możliwości skutecznego podnoszenia przez skarżącą w postępowaniu odszkodowawczym okoliczności, iż decyzja z 1949 r. wyrządziła jej szkodę w postaci przejęcia na własność Skarbu Państwa nieruchomości nie spełniającej kryteriów obszarowych wskazanych w dekrecie.

Mając powyższe na względzie Sąd orzekł jak w sentencji na podstawie art.151 p.p.s.a.