Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt III SA/Gd 181/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2012-04-19 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6032 Inne z zakresu prawa o ruchu drogowym
638  Sprawy egzekucji administracyjnej;  egzekucja obowiązków o charakterze niepieniężnym
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono postanowienie II i I instancji w części
Powołane przepisy: article: art. 34 par. 1, art. 33 pkt 1
journal: Dz.U. 2005 nr 229 poz 1954
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jedn.
article: art. 98 par. 1 pkt 2, i par. 3, art. 96 par. 3
journal: Dz.U. 2008 nr 133 poz 848
law: Ustawa z dnia 24 sierpnia 2001 r. Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia - tekst jednolity.
article: par. 4a
journal: Dz.U. 2002 nr 20 poz 201
law: Rozporządzenie Prezesa rady Ministrów z dnia 22 lutego 2002 r. w sprawie nakładania grzywien w drodze mandatu karnego.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jolanta Sudoł Sędziowie: Sędzia NSA Anna Orłowska (spr.) Sędzia WSA Felicja Kajut Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Wioleta Gładczuk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 kwietnia 2012 r. sprawy ze skargi W. R. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 19 grudnia 2011 r. nr [...] w przedmiocie negatywnego stanowiska wierzyciela w sprawie zarzutów egzekucyjnych 1) uchyla zaskarżone postanowienie i poprzedzające je postanowienie Wójta Gminy z dnia 17 października 2011 r. nr [...], 2) zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącego W. R. 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Pismem z 23 września 2011 r. W. R. zgłosił do Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w [...] zarzuty w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej, prowadzonej wobec niego na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] z 12 sierpnia 2011 r., wystawionego przez Komendanta Straży Gminnej w [...], działającego z upoważnienia Wójta Gminy [...] za niezapłaconą grzywnę nałożoną w drodze mandatu karnego kredytowanego nr [...] z 4 lipca 2011 r. w wysokości 300 zł. Jako podstawę zarzutu skarżący wskazał nieistnienie obowiązku, o którym mowa w art. 33 pkt 1 ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jednolity Dz. U. z 2005 r., Nr 229, poz. 1954 ze zm.), zwanej dalej u.p.e.a.

W uzasadnieniu W. R. podniósł, że odmówił przyjęcia ww. mandatu, a więc nie jest on prawomocny. W świetle art. 98 § 1 pkt 2 i § 3 Kodeksu postępowania w sprawach o wykroczenia, w postępowaniu mandatowym można nakładać grzywnę w drodze mandatu karnego kredytowanego, wydawanego ukaranemu za potwierdzeniem odbioru. Mandat ten staje się prawomocny z chwilą pokwitowania jego odbioru przez ukaranego.

Skarżący stoi na stanowisku, że nie pokwitował odbioru mandatu, a po jego otrzymaniu odesłał go ze wskazaniem, że go nie przyjmuje. Jego zdaniem, przepisy Kodeksu postępowania w sprawach o wykroczenia ani rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 22 lutego 2002 r. w sprawie nakładania grzywien w drodze mandatu karnego (Dz.U. Nr 20, poz. 201) nie dawały możliwości nałożenia grzywny po uprzednim podpisaniu odrębnego oświadczenia, otrzymanego drogą elektroniczną. Do odbioru mandatu, a tym samym do jego uprawomocnienia się konieczne jest własnoręczne podpisanie przez sprawcę oryginalnego mandatu z bloczka, którego wzór określa cyt. rozporządzenie. Wymogów takich nie spełnia wykorzystane w postępowaniu mandatowym oświadczenie sprawcy w formie elektronicznej, zawierające zeskanowany podpis.

Organ egzekucyjny, działając na podstawie art. 34 § 1 u.p.e.a., przekazał zgłoszone zarzuty Wójtowi Gminy [...], celem zajęcia stanowiska przez wierzyciela.

Postanowieniem z 17 października 2011 r., Wójt Gminy [...] uznał zgłoszone zarzuty za nieuzasadnione. W uzasadnieniu podniósł, że w toku postępowania wyjaśniającego w sprawie o wykroczenie drogowe, w dniu 21 czerwca 2011 r. wpłynęło na adres poczty elektronicznej Straży Gminnej w [...] dwukrotnie podpisane oświadczenie, w którym W. R. wyraził zgodę na ukaranie i przyjęcie mandatu kredytowanego w wysokości 300 zł, skutkującego przypisaniem 6 punktów karnych za wykroczenie z art. 92a Kodeksu wykroczeń.

Następnie Wójt Gminy [...] podkreślił, że w świetle art. 132 § 3 Kodeksu postępowania karnego w zw. z art. 38 § 1 Kodeksu postępowania w sprawach o wykroczenia, pismo może być także doręczone za pośrednictwem telefaksu lub poczty elektronicznej. W takim przypadku dowodem doręczenia jest potwierdzenie transmisji danych.

Nadesłana fotokopia oświadczenia nie budziła wątpliwości zarówno co do woli osoby ukaranej, jak i autentyczności dokumentu. W ocenie wierzyciela, mandat stał się prawomocny z chwilą pokwitowania jego odbioru przez ukaranego, co nastąpiło w dniu 9 lipca 2011 r. Późniejsze kwestionowanie podstaw do dokonywania przez Straż Gminną czynności kontroli z użyciem urządzeń rejestrujących nie zmienia sytuacji prawnej W. R., zwłaszcza, że został on poinformowany o treści art. 101 § 1 Kodeksu postępowania w sprawach o wykroczenia. Fakt nieskorzystania przez ukaranego z możliwości uchylenia mandatu skutkował wszczęciem postępowania zmierzającego do wyegzekwowania należności w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

W zażaleniu na to postanowienie W. R. zakwestionował okoliczności pomiaru prędkości oraz podtrzymał stanowisko, iż nie przyjął mandatu, w związku z czym nie było podstaw do prowadzenia egzekucji. Natomiast Straż Gminna mylnie potraktowała czynność pokwitowania odbioru korespondencji przez skarżącego, której treść nie była mu znana w chwili jej otrzymania z placówki pocztowej, jako przyjęcie mandatu.

Postanowieniem z dnia 19 grudnia 2011 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] utrzymało w mocy postanowienie wydane w pierwszej instancji, podnosząc w uzasadnieniu, iż jedną z podstaw zarzutów egzekucyjnych jest niespełnienie wymogów określonych w art. 27 u.p.e.a. Przepis ten precyzuje elementy, jakie powinien zawierać tytuł wykonawczy. Zgodnie z art. 27 § 1 pkt 3 u.p.e.a., tytuł wykonawczy w przypadku należności pieniężnej powinien zawierać określenie jej wysokości, terminu od którego nalicza się odsetki z tytułu niezapłacenia należności w terminie oraz rodzaj i stawki odsetek. W ocenie Kolegium, wskazane wymogi spełnia tytuł wykonawczy wierzyciela wystawiony na druku określonym przez rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 22 listopada 2001 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. Nr 137, poz.1541 ze zm.).

Ze względu na tryb prowadzonego postępowania, badaniu nie podlegała natomiast prawidłowość funkcjonowania i legalność kontroli drogowej w zakresie pomiaru prędkości jazdy oraz poczynione w jej wyniku ustalenie, że prędkość ta została przekroczona. Ta sama uwaga dotyczy ustalenia podstaw odpowiedzialności za wykroczenie. W tym zakresie właściwym organem jest sąd powszechny, o czym skarżący był prawidłowo informowany przez organ I instancji.

Co do kwestii uprawomocnienia się mandatu, Kolegium podzieliło stanowisko Wójta Gminy [...], że został on skutecznie doręczony wobec oświadczenia złożonego przez stronę o jego przyjęciu. Nie było podstaw do kwestionowania skuteczności doręczenia stronie korespondencji oraz skuteczności oświadczenia o przyjęciu mandatu.

Niewątpliwe było odesłanie przez stronę organowi pierwszej instancji oświadczenia o przyjęciu mandatu. W tym zakresie, organ, domagając się złożenia tego oświadczenia, informował stronę o trybie i sposobie dokonania tej czynności oraz o jej skutkach, co potwierdza oświadczenie wraz z potwierdzeniem nadania z dnia 21 czerwca 2011 r.

Późniejszą korespondencję strony, dotyczącą uchylenia się od tej czynności, Kolegium oceniło jako nie odnoszącą skutku prawnego wobec wcześniej złożonego oświadczenia, potwierdzającego przyjęcie mandatu.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku, W. R. wniósł o uchylenie obu postanowień zapadłych w niniejszej sprawie, zarzucając im naruszenie następujących przepisów:

- art. 33 pkt 1 w zw. z art. 27 § 1 pkt 3 u.p.e.a. w zw. z art. 98 § 1 pkt 2 i § 3 Kodeksu postępowania w sprawach o wykroczenia oraz art. 96 § 3 Kodeksu postępowania w sprawach o wykroczenia w zw. z § 2 ust. 1 i § 4 ust. 2 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 22 lutego 2002 r. w sprawie nakładania grzywien w drodze mandatu karnego (Dz.U. Nr 20, poz. 201 ze zm.) w brzmieniu obowiązującym w okresie nakładania mandatu - wobec wszczęcia i prowadzenia egzekucji administracyjnej pomimo nieistnienia obowiązku i uznania wbrew obowiązującym przepisom, że przesłanie drogą elektroniczną oświadczenia zastępuje własnoręczne podpisanie przez sprawcę oryginalnego mandatu z bloczka i tym samym skutkuje uprawomocnieniem się niewystawionego jeszcze mandatu, który stał się podstawą egzekucji;

- art. 6, art. 7 i art. 8 Kodeksu postępowania administracyjnego – wobec naruszenia zasad: państwa prawa, praworządności i pogłębiania zaufania obywateli do władzy publicznej;

- art. 107 § 3 w zw. z art. 126 Kodeksu postępowania administracyjnego – wobec niewyjaśnienia w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia podstawy prawnej orzeczenia.

Uzasadniając opisane zarzuty, skarżący powtórzył dotychczasową argumentację konsekwentnie podkreślając, iż nałożenie grzywny zgodnie z Kodeksem postępowania w sprawach o wykroczenia oraz rozporządzeniem Prezesa Rady Ministrów z dnia 22 lutego 2002 r. w sprawie nakładania grzywien w drodze mandatu karnego, nie może nastąpić w drodze podpisania odrębnego oświadczenia otrzymanego drogą elektroniczną. Straż Gminna mylnie potraktowała przyjęcie przez skarżącego w dniu 9 lipca 2011 r. listu o niewiadomej treści w chwili odbioru - za przyjęcie mandatu.

Chybione jest stanowisko organów, dotyczące skorzystania z możliwości uchylenia mandatu na podstawie art. 101 Kodeksu postępowania w sprawach o wykroczenia. Regulacja ta nie mogła mieć zastosowania wobec kwestionowania przez skarżącego przepisów formalnych, dotyczących możliwości dokonywania pomiarów prędkości przez Straż Gminną oraz samej prawomocności mandatu karnego.

Zdaniem skarżącego, w konsekwencji odmowy przyjęcia mandatu, organ powinien wystąpić do sądu powszechnego z wnioskiem o ukaranie, na podstawie art. 99 Kodeksu postępowania w sprawach o wykroczenia.

Końcowo skarżący wskazał, że po interwencji Rzecznika Praw Obywatelskich, Prezes Rady Ministrów, rozporządzeniem z dnia 7 września 2011 r. zmienił rozporządzenie w sprawie nakładania grzywien w drodze mandatu karnego (Dz.U. Nr 187, poz. 1116), wprowadzając możliwość dostarczania mandatu za pośrednictwem poczty. W przypadku skarżącego, powołane przepisy nie obowiązywały, zaś forma nałożonej na niego grzywny była niezgodna z rozporządzeniem Prezesa Rady Ministrów z dnia 22 lutego 2002 r. w sprawie nakładania grzywien w drodze mandatu karnego, w brzmieniu obowiązującym przed jego nowelizacją.

W odpowiedzi na skargę wniesiono o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Na wstępie należy podkreślić, iż w świetle art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. -Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz.U. z 2012 r, Poz. 270), zwanej dalej p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Kontrolę tę sprawują stosując jedynie kryterium legalności, a więc zgodności z prawem zaskarżonych aktów. Oznacza to, iż tylko ustalenie, że zaskarżony akt został wydany z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub z innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy może skutkować uchyleniem przez Sąd zaskarżonego aktu - art. 145 § 1 p.p.s.a.

Dalej wskazać należy, iż zgodnie z art. 134 p.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że sąd bierze pod uwagę każde naruszenie prawa, także to nie kwestionowane przez stronę.

W ramach tak przeprowadzonego badania sprawy skarga okazała się zasadna.

Przedmiotem kontroli Sądu w rozpatrywanej sprawie jest postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 19 grudnia 2011 r., utrzymujące w mocy postanowienie Wójta Gminy [...] z dnia 17 października 2011 r. w sprawie zajęcia przez wierzyciela stanowiska w zakresie zarzutów dotyczących prowadzenia egzekucji administracyjnej, zgłoszonych przez skarżącego. W związku z tym podkreślić należy, że zgodnie z art. 34 § 1 u.p.e.a., organ egzekucyjny rozpatruje zarzuty po uzyskaniu stanowiska wierzyciela w zakresie zgłoszonych zarzutów. Badanie przez wierzyciela zarzutów przeciwegzekucyjnych podniesionych przez stronę ma na celu ocenę prawidłowości postępowania egzekucyjnego.

W postanowieniu wydanym na podstawie art. 34 § 1 u.p.e.a. wierzyciel powinien więc ustalić, czy zarzuty podniesione przez dłużnika mieszczą się w ustawowych ramach przyczyn wyszczególnionych w art. 33 pkt. 1-10 u.p.e.a. oraz szczegółowo odnieść się do tych zarzutów w świetle stanu faktycznego i materiału dowodowego sprawy.

Jako podstawę zarzutów wniesionych do Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w [...], a następnie przedstawionych wierzycielowi do zajęcia stanowiska, skarżący wskazał nieistnienie obowiązku, o którym mowa w art. 33 pkt 1 u.p.e.a.

W. R. konsekwentnie wskazywał, że nie pokwitował odbioru mandatu, a po jego otrzymaniu odesłał go ze wskazaniem, że go nie przyjmuje. Jego zdaniem, przepisy Kodeksu postępowania w sprawach o wykroczenia ani rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 22 lutego 2002 r. w sprawie nakładania grzywien w drodze mandatu karnego nie dawały możliwości nałożenia grzywny po uprzednim podpisaniu odrębnego oświadczenia, otrzymanego drogą elektroniczną. Do odbioru mandatu, a tym samym do jego uprawomocnienia się konieczne jest własnoręczne podpisanie przez sprawcę oryginalnego mandatu z bloczka, którego wzór określa cyt. rozporządzenie. Wymogów takich nie spełnia wykorzystane w postępowaniu mandatowym oświadczenie sprawcy w formie elektronicznej, zawierające zeskanowany podpis.

Tymczasem organ II instancji podzielił stanowisko Wójta Gminy [...], co do kwestii uprawomocnienia się mandatu, przyjmując, że został on skutecznie doręczony wobec oświadczenia złożonego przez skarżącego o jego przyjęciu. W ocenie organów, nie było podstaw do kwestionowania skuteczności doręczenia stronie korespondencji oraz skuteczności oświadczenia o przyjęciu mandatu.

Sąd w niniejszym składzie zauważa, że ustawa z dnia 24 sierpnia 2001 r. Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia (Dz.U. z 2008 r. Nr 133, poz. 848 ze zm.) w rozdziale 17 "Postępowanie mandatowe" (art. 95 - 102) zawiera kompletną regulację z zakresu nakładania grzywny w drodze mandatu karnego.

Co istotne, w myśl art. 98 § 1 pkt 2 i § 3 cyt. ustawy, w postępowaniu mandatowym można nakładać grzywnę w drodze mandatu karnego kredytowanego, wydawanego ukaranemu za potwierdzeniem odbioru, który staje się prawomocny z chwilą pokwitowania jego odbioru przez ukaranego.

Zgodnie zaś z art. 96 § 3 ustawy, Prezes Rady Ministrów, w drodze rozporządzenia, określi wzory formularzy mandatu karnego oraz szczegółowy sposób nakładania grzywien w drodze mandatu karnego, mając na względzie potrzebę ujednolicenia zasad wymierzania przez funkcjonariuszy uprawnionych organów grzywny w drodze mandatu karnego, a także pouczenia osób ukaranych mandatem o ich prawach i obowiązkach.

W wykonaniu delegacji zawartej w powołanym przepisie, Prezes Rady Ministrów wydał rozporządzenie z dnia 22 lutego 2002 r. w sprawie nakładania grzywien w drodze mandatu karnego (Dz.U. Nr 20 poz.201 ze zm.). Akt ten określa wzór formularza mandatu karnego i sposób nakładania grzywien w drodze mandatu karnego.

Wskutek wejścia w życie nowelizacji tego rozporządzenia, opublikowanej w Dz.U. z 2011 r. Nr 187, poz. 1116, z dniem 16 września 2011 r. normodawca umożliwił doręczanie mandatów kredytowanych za pośrednictwem poczty.

Zgodnie bowiem z dodanym § 4a rozporządzenia, jeżeli sprawca wykroczenia został pouczony o prawie odmowy przyjęcia mandatu i o skutkach prawnych takiej odmowy, zgodnie z § 6, i pisemnie wyraził zgodę na przyjęcie mandatu karnego kredytowanego w określonej wysokości, odcinki "A", "B" i "C" formularza mogą zostać mu doręczone przesyłką poleconą za zwrotnym poświadczeniem odbioru. W takim przypadku potwierdzeniem przyjęcia mandatu jest załączona do odcinka "D" pisemna zgoda sprawcy wykroczenia na jego przyjęcie wraz ze zwrotnym poświadczeniem doręczenia przesyłki zawierającej mandat. Za datę przyjęcia mandatu przyjmuje się dzień jego doręczenia.

Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy, podkreślić należy, że zarówno w dacie popełnienia przez skarżącego czynu karalnego (5 czerwca 2011 r.) jak i w dacie pokwitowania przez niego przesyłki pocztowej, zawierającej mandat karny kredytowany (9 lipca 2011 r.) nie obowiązywały przepisy cyt. rozporządzenia, umożliwiające doręczanie mandatów kredytowanych za pośrednictwem poczty.

Okoliczność ta została pominięta przez organy orzekające w niniejszej sprawie, mimo konsekwentnego podnoszenia jej przez skarżącego. Zdaniem Sądu, ma ona istotne znaczenie z punktu widzenia oceny zasadności zarzutu, o którym mowa w art. 33 pkt 1 u.p.e.a., bowiem od zgodnego z prawem doręczenia mandatu karnego kredytowanego uzależniona jest jego prawomocność, a w konsekwencji możliwość ściągnięcia grzywny nałożonej w drodze takiego mandatu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

Badając skargę na postanowienie w sprawie stanowiska wierzyciela nie można tracić z pola widzenia, że skoro mandat karny kredytowany stanowi podstawę do wystawienia tytułu wykonawczego, to jego doręczenie ukaranemu musi odpowiadać standardom, o których mowa przytoczonych przepisach. Skoro przepisy o doręczeniach mandatów kredytowanych za pośrednictwem poczty nie obowiązywały w momencie pokwitowania przez skarżącego przesyłki pocztowej, zawierającej taki mandat, to nie może on ponosić ujemnych konsekwencji odbioru takiej korespondencji.

Powyższe wywody prowadzą do konstatacji, że stanowisko zajęte w niniejszej sprawie przez wierzyciela i zaaprobowane przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze, a sprowadzające się do twierdzenia, że obowiązek wynikający z wystawionego przez strażnika gminnego mandatu karnego winien być wyegzekwowany, nie odpowiada standardowi praworządnego działania.

Postępowanie egzekucyjne, prowadzone w celu wykonania obowiązku wynikającego z mandatu karnego kredytowanego, którego doręczenie było wadliwe powinno zostać umorzone, a stanowisko wierzyciela w tym przedmiocie winno bądź sprowadzać się do uznania nieistnienia obowiązku zapłaty grzywny wymierzonej takim mandatem karnym (art. 33 pkt 1 u.p.e.a) bądź zmierzać do rozważenia złożenia żądania o jego umorzenie na podstawie art. 59 § 1 pkt 9 u.p.e.a.

Z tego względu Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c. p.p.s.a. orzekł jak w punkcie 1) wyroku.

O kosztach Sąd orzekł na podstawie art. 200 i 205 § 1 p.p.s.a..