Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt I SA/Lu 554/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2019-06-14 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6117 Ulgi płatnicze (umorzenie, odroczenie, rozłożenie na raty itp.)
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 67a § 1, art. 67b § 1, art. 168 § 1 i § 2, art. 169 § 1 i § 4
journal: Dz.U. 2018 poz 800
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wiesława Achrymowicz Sędziowie WSA Monika Kazubińska-Kręcisz (sprawozdawca) WSA Ewa Kowalczyk Protokolant starszy asystent sędziego Karolina Orłowska po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 14 czerwca 2019r. sprawy ze skargi K. K. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie pozostawienia bez rozpatrzenia podania I. uchyla zaskarżone postanowienie oraz postanowienie Wójta Gminy K. z dnia [...] [...]; II. przyznaje radcy prawnemu J. C. wynagrodzenie za pomoc prawną świadczoną z urzędu w kwocie [...]zł ([...]) w tym VAT.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym postanowieniem z dnia [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpatrzeniu zażalenia K. K. na postanowienie wójta Gminy K. z dnia [...] kwietnia 2018 r. w przedmiocie pozostawienia bez rozpatrzenia wniosku w sprawie umorzenia IV raty podatku za 2017r., utrzymało w mocy postanowienie organu I instancji.

Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia oraz akt sprawy wynika, że pismem z dnia [...] marca 2018 r. podatnik wniósł o umorzenie IV raty podatku rolnego. Swoją prośbę uzasadnił złym stanem zdrowia, wymagającym stałej i kosztownej opieki i leczenia. Do pisma dołączono oświadczenie o sytuacji rodzinnej, materialnej i finansowej, kopię zaświadczenia lekarskiego o stanie zdrowia, kopie kart informacyjnych z leczenia szpitalnego.

Organ I instancji wskazał, że w myśl art. 37 i 39 ustawy z dnia 30 kwietnia 2004 r. o postępowaniu w sprawach dotyczących pomocy publicznej (tj. Dz. U. z 2018 r. poz. 362), przedsiębiorca (rolnik) ubiegający się o pomoc w formie ulgi w spłacie zobowiązań podatkowych zobowiązany jest do przedłożenia organowi podatkowemu na piśmie informacji, o jaką pomoc się zwraca, oświadczenia o uzyskanej pomocy de minimis z różnych źródeł w okresie ostatnich 3 lat podatkowych lub złożenia zaświadczeń o pomocy de minimis w rolnictwie.

Pismem z dnia [...] marca 2018 roku wójt Gminy wezwał stronę do złożenia w terminie 14 dni oświadczenia o dokonywaniu bądź niedokonywaniu sprzedaży produktów rolnych oraz wypełnionego "Formularza informacji przedstawianych przez wnioskodawcę". Wezwanie zawierało pouczenie, że niewypełnienie tego warunku spowoduje pozostawienie podania bez rozpatrzenia. Adresat, z powodu nieobecności w dniu 19 marca 2018 r., został zawiadomiony o pozostawieniu pisma w Placówce Pocztowej R.. Pismo ponownie zostało awizowane w dniu [...] marca 2018 r. Wobec niepodjęcia pisma, doręczenie uznano za dokonane w dniu 2 kwietnia 2018 r., a pismo pozostawiono w aktach sprawy ze skutkiem jego doręczenia.

Konsekwencją niewypełnienia żądań organu podatkowego I instancji zawartych w wezwaniu z dnia 14 marca 2018 r. było pozostawienie podania z dnia 10 marca 2018r. bez rozpatrzenia.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze podkreśliło, że wbrew twierdzeniom zawartym w zażaleniu na powyższe postanowienie, wójt Gminy nie odmówił umorzenia 4 raty podatku za 2017 r. Konsekwencją nieuzupełnienia braków formalnych i wydania postanowienia o pozostawieniu podania bez rozpatrzenia, był brak możliwości merytorycznego rozstrzygania o wniosku złożonym przez podatnika. Organ podatkowy nie był więc uprawniony do badania wystąpienia przesłanek umożliwiających udzielenie wnioskodawcy ulgi w spłacie zobowiązań podatkowych.

W skardze na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego podatnik zaskarżył je w całości stwierdzając, że oparto je na niewłaściwych przesłankach. Skarżący podniósł, że na wezwanie wójta Gminy uzupełnił podanie, składając wymagane dokumenty do sekretarza Gminy. Pomimo tego nie nadano sprawie biegu i nie oceniono rzetelnie sytuacji zdrowotnej i majątkowej, w jakiej znajduje się podatnik.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie. Poparło przy tym stanowisko prezentowane w zaskarżonej decyzji podnosząc, że nieuzupełnienie braków formalnych podania uniemożliwiło nadanie sprawie dalszego biegu. Organ zaprzeczył, iżby podatnik złożył żądane dokumenty. Zwrócił przy tym uwagę na fakt, że o niewiarygodności tych twierdzeń świadczy fakt, że skarżący nie odebrał wezwania, a zatem nie znał treści kierowanych do niego żądań.

W piśmie procesowym z dnia [...] maja 2019 r., złożonym przez ustanowionego dla strony z urzędu pełnomocnika zarzucono:

- naruszenie art. 169 O.p. poprzez niewłaściwe jego zastosowanie, bowiem dokumenty i informacje dotyczące sytuacji osobistej, majątkowej oraz sprzedaży dokonywanej przez podatnika, stanowią element postępowania dowodowego w sprawie w przedmiocie ulgi, a ich nieprzedłożenie nie może być traktowane jako brak formalny wniosku, podlegający uzupełnieniu w trybie art. 169 § 1 O.p.;

- art. 67a § 1 pkt 3 i § 2 O.p. poprzez nieuwzględnienie przez organy wniosku o umorzenie zaległości podatkowej, gdy istniał ważny interes podatnika jakim była jego choroba oraz siła wyższa w postaci klęski żywiołowej;

- art. 168 § 2 O.p. przez błędną wykładnię i przyjęcie przez organ, że podanie nie zawierało treści żądania, wskazania osoby, od której ono pochodziło oraz jej adresu w sytuacji, gdy wniosek zawierał wszystkie te elementy niezbędne do merytorycznego rozpoznania wniosku;

- brak wskazania przez organ podstawy żądania wskazanych w wezwaniu dokumentów;

- nierespektowanie zasady, że wezwanie w trybie art. 169 § 2 O.p. winno służyć wyłącznie usunięciu braków formalnych, a nie zmierzać do merytorycznej oceny wniosku;

- art. 10 k.p.a. poprzez brak pouczenia strony o prawie zapoznania się z aktami i złożenia końcowego oświadczenia.

Pełnomocnik skarżącego wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i postanowienia organu I instancji oraz o przyznanie mu wynagrodzenia za pomoc prawną.

Wojewódzki Sąd Administracyjny [...] zważył, co następuje:

Skarga jest w ocenie Sądu zasadna.

W niniejszej sprawie sporna pozostaje prawidłowość pozostawienia bez rozpatrzenia na podstawie art. 169 § 4 O.p. pisma skarżącego (podania) z dnia [...] marca 2018r., stanowiącego wniosek o umorzenie 4 raty podatku rolnego. W ocenie organu, strona nie uzupełniła braków formalnych tego pisma, które determinowały nadanie sprawie dalszego biegu.

Instytucja "podania", którym niewątpliwie jest również wniosek strony o umorzenie zaległości podatkowej, uregulowana została w art. 168 Ordynacji podatkowej. Na podstawie § 1 i § 2 tego przepisu, podania (żądania, wyjaśnienia, odwołania, zażalenia, ponaglenia, wnioski) mogą być wnoszone pisemnie lub ustnie do protokołu, a także za pomocą środków komunikacji elektronicznej przez elektroniczną skrzynkę podawczą organu podatkowego, utworzoną na podstawie ustawy z dnia 17 lutego 2005 r. o informatyzacji działalności podmiotów realizujących zadania publiczne (art. 168 § 1); podanie powinno zawierać co najmniej treść żądania, wskazanie osoby, od której pochodzi oraz jej adresu (miejsca zamieszkania lub pobytu, siedziby albo miejsca prowadzenia działalności), a także czynić zadość innym wymogom ustalonym w przepisach szczególnych (art. 168 § 2).

W zakresie wymagań formalnych co do treści podania, ustawodawca przyjął zasadę ograniczonego formalizmu. Wyznacza ona minimum, od spełnienia którego uzależnione jest uznanie skuteczności prawnej czynności procesowej, bez którego nie można ustalić zasadniczych elementów dla prowadzenia postępowania w danej sprawie. W doktrynie wskazuje się, że wymagania co do wskazania żądania wyznacza przedmiot postępowania albo innej czynności w toku postępowania. Brak ten, gdy nie zostanie usunięty, powoduje bezskuteczność wniesionego podania. W takim zakresie, w jakim przepisy prawa materialnego lub przepisy prawa procesowego opierają postępowanie podatkowe na zasadzie skargowości, uzależniając je od złożenia przez stronę żądania, treść tego żądania wyznacza przedmiot postępowania (zob. B. Adamiak, J. Borkowski, R. Mastalski, J. Zubrzycki, Ordynacja podatkowa - komentarz, Wyd. Unimex" Wrocław 2008, s. 699).

Według art. 169 § 1 Ordynacji podatkowej, jeżeli podanie nie spełnia wymogów określonych przepisami prawa, organ podatkowy wzywa wnoszącego podanie do usunięcia braków w terminie 7 dni z pouczeniem, że niewypełnienie tego warunku spowoduje pozostawienie podania bez rozpatrzenia. Przypomnieć należy, że braki podania, uzupełniane na podstawie art. 169 § 1 Ordynacji podatkowej, dotyczą wyłącznie formalnych braków pisma, których nieusunięcie nie pozwala na nadanie mu biegu. Nie dotyczą natomiast wszystkich okoliczności, które organ uznaje za istotne dla ustalenia stanu faktycznego sprawy. Przepis ten nie może być wykładany szeroko i zamykać stronie możliwości rozpatrzenia jej sprawy w sposób merytoryczny z uwagi na stawiane jej wymagania w zakresie wykazania (udowodnienia) okoliczności przytoczonych w podaniu, kwalifikowanych wadliwie jako warunki formalne. Wezwanie do uzupełnienia braków formalnych musi też być jasne i pełne, by podatnik nie miał wątpliwości co do zakresu wymaganych informacji. Przy okazji takiego wezwania organ obowiązany jest także stosować zasadę wyjaśniania wyrażoną w art. 124 O.p. Jest to szczególnie istotne właśnie w sprawie ulg podatkowych, bowiem rodzaj ulgi zależy od wyboru podatnika, który – nie reprezentowany w postępowaniu przez profesjonalnego pełnomocnika – nie musi być świadomy swoich obowiązków w zakresie tej istotnej treści podania.

Jak już wskazano, przedmiotem skargi jest postanowienie organu odwoławczego utrzymujące w mocy postanowienie organu I instancji o pozostawieniu bez rozpatrzenia wniosku strony o udzielenie ulgi w postaci umorzenia 4 raty podatku rolnego za 2017 r. We wniosku podatnik podkreślił, że stan jego zdrowia wymaga stałej opieki i kosztownego leczenia. Dołączył oświadczenie o sytuacji rodzinnej, materialnej i finansowej na urzędowym druku oraz zaświadczenie lekarskie o stanie zdrowia wraz z kartami informacyjnymi z leczenia szpitalnego. Z oświadczenia wynika, że pobiera on świadczenie emerytalne, jest osobą o I stopniu niepełnosprawności (przeszedł pięć zawałów). Wymaga stałej opieki. Wskazał też, że otrzymał dopłaty z ARiMR w kwocie [...] zł. Wszystkie środki przeznacza na leczenie i opiekę.

Organ I instancji wezwał pismem z dnia [...] marca 2018 r. wnioskodawcę do uzupełnienia braków formalnych wniosku, powołując jako podstawę wystąpienia przepisy art. 155 § 1 i art. 169 § 1 O.p. w związku z art. 39 ust. 1 ustawy z dnia 30 kwietnia 2004 r. o postępowaniu w sprawach dotyczących pomocy publicznej (t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 1808 ze zm.), do złożenia w terminie 14 dni oświadczenia o dokonywaniu bądź niedokonywaniu sprzedaży produktów rolnych oraz do przedłożenia "Formularza informacji przedstawianych przez wnioskodawcę". Z dalszej części pisma wynika, że organ uznał wnioskodawcę za przedsiębiorcę, ubiegającego się o pomoc publiczną (pouczył bowiem, że zgodnie z art. 107 TFUE, wszelkie wsparcie ze środków publicznych lub zrzeczenie się tych środków przez organ administracji publicznej na rzecz przedsiębiorców, w tym rolników objęte jest przepisami o pomocy publicznej). Jednocześnie organ dołączył do wezwania formularz w sprawie zakresu informacji przedstawionych przez podmiot ubiegający się o pomoc de minimis w rolnictwie. Wezwanie to, po dwukrotnej awizacji w dniach 19 marca 2018 r. i 27 marca 2018 r. oraz pozostawieniu przesyłki w Urzędzie Pocztowym R. z informacją dla adresata o tym fakcie, zostało zwrócone do nadawcy w dniu 4 kwietnia 2018 r. Jak wynika z treści postanowienia, organ uznał przesyłkę tę za doręczoną w trybie zastępczym (art. 150 § 4 O.p.), z dniem 2 kwietnia 2018 r. W wyniku powyższego, organ I instancji uznał, że skoro skarżący nie wypełnił nałożonych w wezwaniu z dnia 14 marca 2018 r. obowiązków, nie zostały usunięte braki formalne podania przy ubieganiu się o udzielenie pomocy de minimis, co skutkować musiało zastosowaniem art. 169 § 4 O.p.

Organ odwoławczy utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie, stojąc na stanowisku, że K. K., domagając się pomocy w formie ulgi w spłacie zobowiązań podatkowych, zobowiązany był do przedłożenia organowi podatkowemu na piśmie informacji, o jaką pomoc się zwraca, ale też oświadczenia o uzyskanej pomocy de minimis z różnych źródeł w okresie ostatnich 3 lat podatkowych lub złożenia zaświadczeń o pomocy de minimis w rolnictwie.

Jakkolwiek nie sposób nie zgodzić się z organem, że złożony wniosek zawierał braki formalne, a zatem koniecznym było skierowanie do wnioskodawcy wystąpienia o ich uzupełnienie, to jednak nie sposób abstrahować od szczegółowej treści wezwania, jakie rzeczywiście zostało w tym względzie wystosowane. Tylko bowiem prawidłowo sformułowane wezwanie może prowadzić do zastosowania szczególnej instytucji z art. 169 § 4 O.p. Bez znaczenia przy tym pozostaje fakt, że w badanym wypadku wezwanie zostało doręczone w trybie zastępczym. Ie sposób bowiem stosować niekorzystnego dla podatnika domniemania, że niezależnie od treści kierowanego do niego żądania i tak nie wykonałby go.

W ocenie Sądu, wezwanie kierowane do podatnika nie spełniało powyższych wymogów, tj. nie zostało sprecyzowane w sposób, który w rzeczywistości umożliwiał uzupełnienie istniejących braków wniosku.

Jak wynika z treści złożonego w dniu [...] marca 2018 r. wniosku, skarżący nie wskazywał charakteru pomocy, o jaką się ubiegał, wnosząc jedynie o umorzenie zaległości podatkowej. Wskazał wyłącznie, że jest emerytem, posiada gospodarstwo rolne (przy czym nie wiadomo, o jakiej powierzchni i w jaki sposób wykorzystywane) i pobiera dopłaty z ARiMR w kwocie [...] zł. W tych okolicznościach zupełnie nie wiadomo, z jakich względów uznano (bez należytego wyjaśnienia tej okoliczności), że pomoc, o jaką ubiega się podatnik jest ulgą w trybie art. 67b § 1 pkt 2 lub 3 O.p. Co ciekawe, organ I instancji w ogóle nie identyfikuje przepisów stanowiących podstawę do udzielenia ulgi. W postanowieniu z dnia [...] powołano przepis art. 67 O.p., obecnie uchylony, który w ogóle nie dotyczył ulg w spłacie zobowiązań podatkowych. Organ odwoławczy z kolei powołał jako uzasadnioną jego zdaniem podstawę wezwania skierowanego do podatnika, przepisy art. 37 i 39 ustawy z dnia 30 kwietnia 2004 r. o postępowaniu w sprawach dotyczących pomocy publicznej (t.j. z 2018 r., poz. 362), pomijając właściwe przepisy Ordynacji podatkowej.

Konstrukcja wezwania skierowanego do podatnika opiera się na błędnym założeniu, że każdy rolnik jest przedsiębiorcą, zaś każda ulga podatkowa udzielana rolnikowi-przedsiębiorcy stanowi pomoc publiczną. W rozpoznawanej sprawie postępowanie organu I instancji w sposób jednoznaczny wskazuje, że organ narzucił skarżącemu tryb starania się o ulgę w zakresie pomocy de minimis. Nie podjął starań w celu wyjaśnienia, o co w rzeczywistości ubiega się skarżący, czy o udzielenie ulgi nie stanowiącej pomocy publicznej, czy też o udzielenie pomocy de minimis, względnie ulgi w ramach pomocy publicznej, o której mowa w art. 67b § 1 pkt. 3 O.p. Nie wyjaśnił też rzeczywistego statusu skarżącego zakładając, że jest on przedsiębiorcą (w pewnym zakresie tę kwestię mogłaby wprawdzie wyjaśnić odpowiedź na pytanie pierwsze, zawarte w wezwaniu. Nie jest to jednak pytanie sformułowane właściwie, zważywszy na sposób interpretacji pojęcia "przedsiębiorca" w orzecznictwie TSUE, o czym mowa poniżej). Podatnik (nie reprezentowany w postępowaniu przez profesjonalnego pełnomocnika) nie otrzymał też należytego pouczenia w zakresie obowiązujących przepisów prawnych dotyczących ulg oraz niezbędnych informacji, jakich w związku z tymi przepisami się od niego oczekuje (art. 124 O.p.).

Mając na uwadze stanowisko organu odwoławczego (akceptującego rozstrzygnięcie organu I instancji), konieczne jest przypomnienie, że ograniczone treściowo przez Ordynację podatkową (art.168 § 2 O.p.) do niezbędnego minimum podania wnoszone przez strony i innych uczestników postępowania powodują, że to na organ prowadzący postępowanie przeniesiono ciężar oceny charakteru podania, zakresu żądania itd. Pewne reguły postępowania, akceptowane w piśmiennictwie, określiło orzecznictwo sądowe, które w szczególności wskazuje, że żądanie strony w postępowaniu administracyjnym należy oceniać na podstawie treści pisma przez nią wniesionego, a nie na podstawie tytułu pisma (wyrok NSA z 2.03.1987r. III SA 92/87, "Prawo i Życie 1987, nr 36, s. 15), związanie organu zakresem żądania strony co do przedmiotu postępowania dotyczy określonej we wniosku podstawy faktycznej żądania, a nie powołanej przez stronę podstawy prawnej (wyrok NSA z 16.12.1987r. IV SA 757/87, ONSA 1988, nr 1, poz. 20 oraz Ordynacja podatkowa Komentarz, S. Babiarz, B. Dauter, B. Gruszczyński, R. Hauser, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Warszawa 2004, s. 498). Pojęcie "treść żądania", o którym mowa w art. 168 § 2 O.p., to nic innego jak wskazanie czego domaga się strona, w przypadku pisma inicjującego postępowanie - wyznaczenie przedmiotu postępowania (por. wyrok NSA z dnia 5.11.2010 r. sygn. akt II FSK 1195/09).

Sąd orzekający w niniejszej sprawie w pełni podziela powyżej przedstawione stanowisko tym bardziej, że omawiana reguła postępowania ma swoje prawne unormowanie w treści art. 121 O.p. (zob. też wyrok NSA z dnia 11.10.2002 r., I SA/Łd 1136/2001 oraz A. Bartosiewicz, R. Kubacki, Leksykon Ordynacji podatkowej, Wrocław 2005, s. 618), zawierającym zasadę prowadzenia postępowania podatkowego w sposób budzący zaufanie do organów podatkowych. Reguła ta jest nie tylko postulatem ustawodawcy wobec organów, ale także przesłanką oceny ich działania, w wyniku której może dojść do uchylenia decyzji administracyjnej, nawet jeśli w toku postępowania nie naruszono innych przepisów Ordynacji podatkowej.

Aby prawidłowo zidentyfikować brak formalny podania skarżącego i właściwie sformułować adresowane do niego wezwanie należy mieć na względzie przede wszystkim, że użyte w przepisie art. 67b O.p. pojęcie "podatnik prowadzący działalność gospodarczą" powinno być rozumiane zgodnie z prawem unijnym. Jest to pojęcie znacznie szersze niż występujące w ustawie Prawo przedsiębiorców (a wcześniej w ustawie o swobodzie działalności gospodarczej) i w art. 3 pkt 9 O.p. W prawie UE nie funkcjonuje definicja legalna pojęcia działalności gospodarczej, ale występuje ono w orzecznictwie. Jego analiza pozwala stwierdzić, że za przedsiębiorcę uważa się podmiot, który wykonuje w sposób ciągły i stały samodzielną działalność gospodarczą. Jest to zatem oferowanie produktów, ale i usług na rynku (wyrok ETS z 11 lipca 2006 r., C-205/03). Równie szerokie jest pojmowanie beneficjenta pomocy publicznej. Zgodnie z ustawą – Postępowanie w sprawach dotyczących pomocy publicznej (art. 2 pkt 16) – jest to podmiot prowadzący działalność gospodarczą, w tym podmiot prowadzący działalność w zakresie rolnictwa i rybołówstwa, bez względu na formę organizacyjno – prawną oraz sposób finansowania. Organ winien zatem wyjaśnić, jaki jest charakter działalności podatnika, czy w istocie jest ona działalnością gospodarczą, zważywszy na cechy, o których mowa powyżej.

Należy też zwrócić uwagę, że zgodnie z art. 67b § 1 O.p., organ podatkowy na wniosek podatnika prowadzącego działalność gospodarczą (o ile uprzednio status taki niespornie zostanie przypisany podatnikowi) może udzielać ulg w spłacie zobowiązań podatkowych, określonych w art. 67a tejże ustawy, pod warunkiem, że te zobowiązania:

1) nie stanowią pomocy publicznej, albo

2) stanowią pomoc de minimis – w zakresie i na zasadach określonych w bezpośrednio obowiązujących aktach prawa wspólnotowego dotyczących pomocy w ramach zasady de minimis, albo

3) stanowią pomoc publiczną udzielaną na cele wskazane w art. 67b § 1 pkt 3 lit. a-m.

Art. 67a § 1 O.p. precyzyjnie określa rodzaje ulg w spłacie zobowiązań podatkowych, jakich może udzielić organ podatkowy. Wykładnia gramatyczna i logiczna omawianych przepisów prowadzą do jednoznacznego wniosku, że istnieją takie ulgi podatkowe, udzielane podatnikom prowadzącym działalność gospodarczą, wymienione w art. 67a § 1 O.p., które nie stanowią pomocy publicznej. Dlatego też należy uznać, że zastosowany przez organ I instancji w treści wezwania zabieg interpretacyjny polegający na uznaniu, że każda ulga podatkowa, o której mowa w art. 67b § 1 O.p., jest co do zasady pomocą publiczną, ta zaś jest pomocą de minimis, jest niewłaściwy. To podatnik winien wskazać, o jaką pomoc się ubiega. Kwestia ta nie podlega domniemaniu przez organ, który jest zobowiązany okoliczności te szczegółowo wyjaśnić na etapie wstępnej kontroli wniosku (wyrok WSA w Białymstoku z dnia 28 listopada 2018 r., sygn. akt I SA/Bk 563/18; komentarz L. Etela (red.) Ordynacja podatkowa Lex/el 2019 do art. 67b).

Nie kwestionując zatem co do zasady potrzeby skierowania do skarżącego wezwania do uzupełnienia braków złożonego przez niego podania wskazać należy, że organ podatkowy wezwanie to sformułował w sposób błędny, a przez to bierna postawa podatnika w tych warunkach nie mogła spowodować zastosowania przepisu art. 169 § 4 O.p. i pozostawienia jego wniosku o udzielenie ulgi bez rozpatrzenia, na co zasadnie wskazał pełnomocnik skarżącego w piśmie procesowym stanowiącym uzupełnienie skargi.

Rzeczą organu w niniejszej sprawie było dokonanie oceny statusu prawnego podatnika (czy w istocie jest on rolnikiem – przedsiębiorcą) oraz wezwanie strony do sprecyzowania wniosku, poprzez wskazanie jakiej pomocy się domaga, a nie samodzielne uznanie, że ubiega się o pomoc de minimis i wzywanie na tym etapie w trybie art.169 §1 O.p. do złożenia wypełnionego formularza informacji przedstawianych przy ubieganiu się o pomoc de minimis. Skarżący winien być stosownie pouczony o rodzajach przysługującej mu pomocy, a kierowane do niego wezwanie powinno być sformułowane w taki sposób i obejmować taki zakres niezbędnych informacji, by złożony wniosek prawidłowo zakwalifikować. Dopiero niewykonanie przez podatnika takiego wezwania (spełniającego warunki właściwego żądania uzupełnienia braków formalnych podania) może spowodować zastosowanie art. 169 § 4 O.p. Nie można jednak pomijać zasady, że to na organie spoczywa ciężar właściwej identyfikacji kierowanego do niego żądania (z uwzględnieniem faktu, że podatnik nie musi znać obowiązujących w tej mierze przepisów) i obowiązek dążenia do jego rozpoznania merytorycznego. Pozostawienie podania bez rozpatrzenia jest zatem instytucją, która nie może być nadużywana.

Ponownie rozpoznając sprawę organ winien przeprowadzić wstępną kontrolę wniosku z uwzględnieniem powyższych wskazań, a następnie zbadać, czy w sytuacji skarżącego zachodzą przesłanki z art. 67a § 1 O.p., zaś w przypadku pozytywnej oceny, przeprowadzić postępowanie w celu wyjaśnienia czy skarżący może skorzystać z ulgi w zakresie umorzenia zobowiązania podatkowego w trybie niestanowiącym pomocy publicznej. Dopiero, gdy ustalenia w tym zakresie wskażą, że udzielenie ulgi prowadzić będzie do zakłóceń w wymianie handlowej między państwami UE, należy rozważyć możliwość jej udzielenia w postaci pomocy publicznej (w tym de minimis), co oczywiście wiązać się będzie z koniecznością złożenia przez podatnika dodatkowych dokumentów w formie zaświadczeń i oświadczeń.

Sąd nie znalazł podstaw do uznania, że w sprawie naruszono przepis art. 10 k.p.a. Przepisy tej ustawy nie mają zastosowania w sprawach udzielania ulg w zakresie zaległości podatkowych. Niemniej jednak, przy rozważeniu naruszenia przepisu Ordynacji podatkowej, który odpowiada wskazanemu przez skarżącego art. 10 k.p.a. (art. 123 § 1 O.p. i art. 200 § 1 O.p.) stwierdzić należy, że organy nie działały w sprzeczności z zasadą czynnego udziału stron oraz zasadą informowania o wypowiedzeniu się w sprawie zebranego materiału dowodowego. Należy mieć na uwadze fakt, że sprawa została formalnie zakończona na etapie wstępnej kontroli, a zatem nie istniał materiał dowodowy, w oparciu o który wydano rozstrzygnięcie, co do którego podatnik miał prawo wypowiedzenia się. Organ nie przeprowadzał też żadnych czynności o charakterze merytorycznym, w których podatnik winien uczestniczyć.

Mając powyższe na uwadze Sąd uznał, że zaskarżone postanowienie oraz postanowienie organu I instancji naruszają prawo, a to przepisy art. 120, art. 121 i art. 122 oraz art. 67a i art. 67b O.p., w związku z czym na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit.c) w zw. z art. 135 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku. Podatnik korzystał w postępowaniu sądowym z prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia pełnomocnika z urzędu. Z tych względów nie poniósł żadnych kosztów związanych z zainicjowaniem postępowania, które przejął Skarb Państwa. Wynagrodzenie pełnomocnika skarżącego ustanowionego z urzędu ustalono na podstawie § 21 ust. 1 pkt 1 lit c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz.U. z 18 października 2016 r. poz. 1714 ze zm.). Obejmuje ono także podatek VAT w stawce 23%.