Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt I SA/Rz 835/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2021-12-21 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Pomoc publiczna
Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję
Powołane przepisy: article: art. 76 § 3, art. 107 § 3
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: § 10 ust. 2a
journal: Dz.U. 2021 poz 371
law: Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 26 lutego 2021 r. w sprawie wsparcia uczestników obrotu gospodarczego poszkodowanych wskutek  pandemii COVID-19

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S. WSA Małgorzata Niedobylska, Sędzia WSA Grzegorz Panek, Sędzia WSA Jarosław Szaro /spr./, Protokolant ref. Sabina Długosz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 grudnia 2021 r. sprawy ze skargi E.K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [..] sierpnia 2021 r., nr [...] w przedmiocie odmowy prawa do zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek za okres od 1 marca 2021 r. do 30 kwietnia 2021 r. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] czerwca 2021 r., nr [...].


UZASADNIENIE

E.K. (dalej: skarżąca, wnioskodawczyni, płatniczka) poddała kontroli Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] sierpnia 2021 r. nr [...]. Utrzymano nią w mocy decyzję Zakładu z [...] czerwca 2021 r. nr [...], którą odmówiono jej prawa do zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne, należnych za okres od 1 marca do 30 kwietnia 2021 r.

Z przedłożonych Sądowi akt sprawy wynikało, że wypełniając 15 maja 2021 r. wniosek na formularzu RDZ-B7 płatniczka wniosła o zwolnienie jej z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek za marzec i kwiecień 2021 r., jako osobę prowadzącą pozarolniczą działalność gospodarczą (mikroprzedsiębiorcę, prowadzącego jednoosobową działalność gospodarczą), objętą na dzień 31 marca 2021 r. przeważającym kodem PKD 49.39.Z, na zasadach określonych w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 26 lutego 2021 r. w sprawie wsparcia uczestników obrotu gospodarczego poszkodowanych wskutek pandemii COVID-19. Zadeklarowała osiągnięcie przychodu w kwietniu 2021 r. niższego o co najmniej 40% w porównaniu do przychodu uzyskanego w lutym 2020 r.

Decyzją z [...] czerwca 2021 r. Zakład, powołując się na przepisy art. 31zq ust. 7 i art. 31zy ust. 1 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 374, ze zm.; dalej zwana jako: "ustawa o COVID") oraz § 10 ust. 1 , 2 i 2a rozporządzenia Rady Ministrów, odmówił wnioskodawczyni zwolnienia z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne za ww. miesiące argumentując, że kod PKD nie został potwierdzony przez Główny Urząd Statystyczny na ostatni dzień miesiąca w porównaniu do którego nastąpił spadek przychodu lub na ostatni dzień miesiąca go poprzedzającego.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy płatniczka podniosła, że na dzień 31 marca 2021 r. prowadziła działalność gospodarczą objętą kodem PKD 49.39.Z, a nie wie dlaczego w bazie REGON kod ten nie został odnotowany. Zmiana kodu z 49.39.Z na 49.32.Z była wynikiem omyłki.

Opisaną na wstępie decyzją z [...] sierpnia 2021 r. nr [...], Zakład podtrzymał rozstrzygnięcie z decyzji z [...] czerwca 2021 r. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że płatniczka rozpoczęła działalność gospodarczą 2 kwietnia 2013 r. z przewagą działalności oznaczoną kodem PKD 49.39.Z. W dniu 17 kwietnia 2013 r. dokonano zmiany kodu "przeważającego" na 49.32.Z oraz wprowadzono kody 47.81.Z, 47.82.Z i 47.89.Z jako "pozostałe". W dniu 9 grudnia 2020 r. dokonano zmiany przeważającego kodu na 49.39.Z i wprowadzono kod 49.32.Z jako działalność "pozostała". Na dzień 31 marca 2021 r. wnioskodawczyni spełniała warunek określony w § 10 ust. 2a rozporządzenia Rady Ministrów co do rodzaju przeważającej działalności, ale warunku tego nie spełniała w okresie referencyjnym, odnośnie którego oceniać należało spadek obrotów, tj. lutym 2020 r. W lutym 2020 r. wpisane kody dotyczyły 49.32.Z oraz 47.81.Z, 47.82.Z i 47.89.Z.

W skardze podniesiono, że zgodnie z wymogiem rozporządzenia na dzień 31 marca 2021 r. skarżąca prowadziła działalność wpisaną do rejestru REGON pod kodem PKD 49.39.Z. Zajmuje się przewozem osób, posiada wymagane licencje. Nigdy nie świadczyła usług taxi i nie ma licencji na wykonywanie takiej działalności. Kod PKD 49.39.Z, jaki był wpisany w rejestrze REGON, był wynikiem błędu. Okoliczności te potwierdziła licznymi dokumentami z dwóch ostatnich lat, które wysłała do Zakładu. Spełniła również kryterium spadku przychodu w porównaniu do lutego 2020 r.

W odpowiedzi Zakład wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko wyrażone w decyzji. Podkreślono, że wskazana przez wnioskodawczynię działalność powinna być przez nią prowadzona zarówno w 2020, jak i 2021 r. Na dzień 31 marca 2021 r. prowadziła działalność objęta kodem 49.39.Z, ale warunku tego nie spełniła w lutym 2020 r., kiedy w rejestrze REGON wpisany był kod 49.32.Z. Zakład odwołał się także do komunikatu Komisji Europejskiej – Tymczasowych ram środków pomocy państwa w celu wsparcia gospodarki w kontekście trwającej epidemii COVID-19, zgodnie z którym środki pomocowe obowiązują wyłącznie do 31 grudnia 2021 r. Po tym dniu nie może zostać już przyznana pomoc mająca przeciwdziałać negatywnym skutkom COVID-19, o jakiej mowa w art. 15zzh ustawy o COVID-19. Konieczne będzie dokonanie oceny, o jakiej mowa w art. 107 ust. 1 TFUE.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga okazała się zasadna.

Przeprowadzona kontrola wykazała konieczność zastosowania przez Sąd względem wymienionych na wstępie decyzji Zakładu środków określonych w art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.; dalej: "P.p.s.a."). Decyzje te wydano z naruszeniem przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, a w zakresie ustaleń faktycznych także przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Skarżąca ubiegała się o wsparcie, o jakim mowa w § 10 ust. 2a rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 26 lutego 2021 r. w sprawie wsparcia uczestników obrotu gospodarczego poszkodowanych wskutek pandemii COVID-19 (Dz. U. poz. 371). Zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek na fundusze ubezpieczeń w nim wymienione, za okres od 1 do marca 2021 r. do 30 kwietnia 2021 r. albo od 1 do 30 kwietnia 2021 r., wykazanych w deklaracjach rozliczeniowych złożonych za te okresy, przysługiwało płatnikowi składek prowadzącemu, na dzień 31 marca 2021 r., działalność oznaczoną według Polskiej Klasyfikacji Działalności (PKD) 2007, jako rodzaj przeważającej działalności, kodami szczegółowo w tym przepisie wymienionymi, w tym 49.32.Z [działalność taksówek osobowych] i 49.39.Z [pozostały transport lądowy pasażerski, gdzie indziej

niesklasyfikowany], jeżeli przychód z tej działalności uzyskany w jednym z dwóch miesięcy poprzedzających miesiąc złożenia wniosku był niższy co najmniej o 40% w stosunku do przychodu uzyskanego w miesiącu poprzednim lub w analogicznym miesiącu roku poprzedniego lub w lutym 2020 r., lub we wrześniu 2020 r., jeżeli był zgłoszony jako płatnik składek przed dniem 1 listopada 2020 r. W § 10 ust. 3 rozporządzenia postanowiono, że oceny spełnienia warunku, o którym mowa w ust. 2a, w zakresie oznaczenia prowadzonej działalności według Polskiej Klasyfikacji Działalności (PKD) 2007, dokonuje się na podstawie danych zawartych w rejestrze REGON w brzmieniu na dzień 31 marca 2021 r. Wniosek należało zgłosić do 30 czerwca 2021 r. i powinien on spełniać wymagania określone w § 12 rozporządzenia.

Zakład przyjął, że płatniczka, aby móc uzyskać zwolnienie z opłacania składek na tej podstawie, powinna prowadzić taki sam rodzaj działalności zarówno na dzień 31 marca 2021 r., jak i w okresie porównawczym (referencyjnym). Na dzień 31 marca 2021 r. w rejestrze podmiotów REGON wpisany był kod PKD 49.39.Z, natomiast w okresie porównawczym kod 49.32.Z. Każdy z nich uprawniał do zwolnienia, tyle że w ocenie Zakładu tożsamy kod powinien występować w obu okresach porównawczych.

Sąd zaprezentowanej przez Zakład wykładni powołanego przepisu nie podzielił. Nie pozwalała na to już tylko literalna treść przepisu, która odnośny kod PKD wiązała wyłącznie z datą 31 marca 2021 r. Odnośnie do okresu referencyjnego przepis ten warunku takiego nie zawierał. Stanowił, że przychód płatnika z działalności prowadzonej na 31 marca 2021 r. miał być niższy co najmniej o 40% w stosunku do przychodu uzyskanego w miesiącu poprzednim lub w analogicznym miesiącu roku poprzedniego lub w lutym 2020 r., lub we wrześniu 2020 r., jeżeli był zgłoszony jako płatnik składek przed dniem 1 listopada 2020 r. Nie było w tej części przepisu zastrzeżenia, że do porównania należy przyjąć wyłącznie przychody z tej samej rodzajowo działalności. Mowa była wyłącznie o spadku przychodu i statusie płatnika składek. Taki wynik wykładni uzasadniony jest również treścią przepisu art. 11 ust. 1 ustawy z dnia 6 marca 2018 r. – Prawo przedsiębiorców. Ewentualne wątpliwości co do treści normy prawnej powinny zostać rozstrzygnięte na korzyść przedsiębiorcy. Z przepisów § 10 ust. 2a rozporządzenia wynikało zatem, że określone zwolnienie przysługiwało płatnikom:

- którzy prowadzili, na dzień 31 marca 2021 r., działalność oznaczoną kodem PKD (2007), jako rodzaj przeważającej działalności, wymienionym w § 10 ust. 2a rozporządzenia,

- którzy byli zgłoszeni jako płatnicy składek przed dniem 1 listopada 2020 r.,

- których przychód z tej działalności w rozumieniu przepisów podatkowych uzyskany w jednym z dwóch miesięcy poprzedzających miesiąc złożenia wniosku był niższy co najmniej o 40% w stosunku do przychodu uzyskanego w miesiącu poprzednim lub w analogicznym miesiącu roku poprzedniego lub w lutym 2020 r., lub we wrześniu 2020 r.,

- którzy złożyli w przepisanym terminie deklaracje rozliczeniowe za ww. okresy objęte zwolnieniem, chyba że byli z tego obowiązku zwolnieni,

- którzy zgłosili do Zakładu wniosek o zwolnienie w przepisanym terminie, spełniający wymagania formalne określone w rozporządzeniu.

Przyjętego przez Zakład założenia nie potwierdza także wynik wykładni celowościowej, ani funkcjonalnej. Działalność z okresu porównawczego miała znaczenie wyłącznie do ustalenia wysokości przychodu, jaki płatnik uzyskał w jednym z wymienionych miesięcy, aby możliwe było ustalenie, czy i o ile doznał uszczerbku ekonomicznego na skutek COVID-19, w tym – jak wynika z przepisów art. 31zy uCOVID-19, stanowiących delegację ustawową dla ww. rozporządzenia – na skutek ograniczeń w prowadzeniu działalności gospodarczej wynikających ze stanu zagrożenia epidemicznego i stanu epidemii oraz konsekwencji COVID-19 w obszarach życia gospodarczego i społecznego w szczególny sposób nimi dotkniętych. Rodzaj działalności prowadzonej w okresie porównawczym nie miał zatem znaczenia dla przyznania zwolnienia. Istotny był tylko fakt prowadzenia [jakiejkolwiek] działalności oraz to, jaki płatnik osiągnął w tym okresie porównawczym przychód podatkowy. Aby skorzystać ze zwolnienia musiał natomiast prowadzić określony w rozporządzeniu rodzaj działalności w dniu 31 marca 2021 r. (ten warunek ulgi ma charakter materialnoprawny i nie podlega modyfikacji) i być zarejestrowanym jako płatnik składek przed dniem 1 listopada 2020 r. Przy interpretacji przepisów rozporządzenia należało uwzględnić także brzmienie art. 31zua uCOVID-19 oraz podstawowych przepisów ustawy regulujących rzeczone zwolnienie zawartych w art. 31zo uCOVID-19. Zakład oparł więc rozstrzygnięcia na dodatkowym warunku, który z przepisów nie wynikał, czym naruszył przepisy prawa materialnego w sposób mający wpływ na wynik sprawy. Wymagało to uchylenia przez Sąd zaskarżonych decyzji, stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) P.p.s.a. Uchybienie organu nie miało jednak charakteru kwalifikowanego (rażącego). Wykładane przepisy zostały skonstruowane w relatywnie skomplikowany sposób, a ich wykładnia wymaga uwzględnienia wielu aspektów i technik wykładni.

Niezależnie od powyższego Sąd zwrócił także uwagę na wadliwie poczynione przez Zakład ustalenia faktyczne. Z utrwalonego orzecznictwa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, znanemu Zakładowi z innych spraw, w których występuje w charakterze strony, wynika że ustaleń co do rodzaju prowadzonej działalności gospodarczej nie można ograniczać do treści wpisów w rejestrze podmiotów REGON (zob. wyroki w sprawach I SA/Rz 214/21, I SA/Rz 819/21, I SA/Rz 683/21, I SA/Rz 617/21, I SA/Rz 741/21, I SA/Rz 511/21, I SA/Rz 334/21). Zawartą w § 10 ust. 3 rozporządzenia regulację uznaje się jako środek dowodowy o charakterze formalnym (domniemanie), podlegający wzruszeniu. Można go podważyć na zasadach określonych w Kodeksie postępowania administracyjnego, na zasadach określonych w art. 76 § 3 Kodeksu postępowania administracyjnego odnośnie do przeciwdowodu do treści dokumentu urzędowego. Przedsiębiorca prowadzący jako przeważającą rzeczywistą działalność gospodarczą odpowiadającą treści kodu PKD wymienionego w § 10 ust. 2a rozporządzenia może przeprowadzić dowód przeciwko treści dokumentu urzędowego, jakimi są dane otrzymane przez Zakład z rejestru REGON. W ten sposób może podważyć aktualność wpisu w rejestrze REGON odnośnie do stanu faktycznego, w jakim się znajdował. Obalenie domniemania polega na wykazaniu, że rzeczywisty stan faktyczny (przedmiot działalności) jest inny, niż wynikający z danych pozyskanych przez Zakład z rejestru podmiotów REGON. Skarżąca przedłożyła zaś do akt dokumenty mające wskazywać, że nie prowadziła działalności taksówek osobowych (kod PKD 49.32.Z), lecz pozostały transport lądowy pasażerski (kod PKD 49.39.Z). Dowody te oceniane przez pryzmat przepisów ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym, określającym warunki podejmowania określonych rodzajów działalności przewozowych oraz sankcji za naruszenie przepisów o transporcie drogowym zdają się potwierdzać jej stanowisko. Weryfikacja tej okoliczności jest jednak w ocenie Sądu o tyle zbędna, że Zakład nie kwestionował rodzaju działalności prowadzonej na dzień 31 marca 2021 r., lecz w okresie porównawczym, co w związku z dotychczasowymi wywodami nie miało w sprawie istotnego znaczenia.

Rzeczą Zakładu w ponownie prowadzonym postępowaniu będzie rozpoznanie wniosku skarżącej przy uwzględnieniu stanowiska Sądu wyrażonego w uzasadnieniu. Organ zadba także o należyte zastosowanie przepisów postępowania regulujących sposób kreowania dokumentów urzędowych, ponieważ uzasadnienie decyzji, w szczególności wydanej w I instancji, sporządzono z naruszeniem art. 107 § 3 Kodeksu postępowania administracyjnego.

Wyrok nie zawiera rozstrzygnięcia o kosztach postępowania, ponieważ skarżąca nie była reprezentowana przez zawodowego pełnomocnika, a sprawa sądowe zainicjowane jej skargą z mocy art. 239 § 1 pkt 1 lit. e) p.p.s.a. była wolna od kosztów sądowych. Nie przedłożono zaś zestawienia innych wydatków.