Wyrok WSA w Białymstoku, sygn. akt II SA/Bk 78/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Data orzeczenia: 2021-01-12 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 136 ust. 3, art. 229
journal: Dz.U. 2018 poz 2204
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o  gospodarce nieruchomościami  - tekst jedn.
article: art. 105 par. 1
journal: Dz.U. 2018 poz 2096
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Grażyna Gryglaszewska, Sędziowie sędzia WSA Małgorzata Roleder (spr.), sędzia WSA Marek Leszczyński, , po rozpoznaniu w Wydziale II na posiedzeniu niejawnym w dniu 12 stycznia 2021 r. sprawy ze skargi N. P. i L. R. na decyzję Wojewody P. z dnia [...] listopada 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu nieruchomości i umorzenia postępowania w sprawie przyznania nieruchomości zamiennej za wywłaszczoną nieruchomość oddala skargę


UZASADNIENIE

Aktem własności ziemi z dnia [...] kwietnia 1974 r. wydanym przez Naczelnika Powiatu B. stwierdzono, że W. i N. P. stali się z mocy samego prawa współwłaścicielami działki nr [...] o powierzchni 0,2140 ha położonej w B. Umową sprzedaży z dnia [...] czerwca 1974 r., zawartą w formie aktu notarialnego rep. A nr [...], małżonkowie P., na skutek porozumienia przewidzianego w art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz.U. 1974, Nr 10, poz. 64) sprzedali ww. działkę wraz z częściami składowymi, na rzecz Państwa – Wojewódzkiego Przedsiębiorstwa Państwowej Komunikacji Samochodowej Oddziału w B.

zczania nieruchomości (Dz.U. NrBielsku podlaskim akończyła postępowanie w sprawie.aściwemu KomendantowiNa podstawie postanowienia Sądu Rejonowego w B. Wydziału I Cywilnego z dnia 8 maja 1985 r. ([...]), spadek po zmarłym W. P. nabyły: żona N. P. oraz córki L. R. i M. S., każda w 1/3 części.

Spadkobierczynie W. P. trzykrotnie inicjowały postępowania administracyjne o zwrot wywłaszczonej ww. działki, które zostały zakończone następującymi rozstrzygnięciami:

1) Decyzją z dnia [...] sierpnia 1993 r. znak [...], wydaną przez Kierownika Urzędu Rejonowego w B. na podstawie przepisów ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz.U. 1991, Nr 30, poz. 127), orzekającą o zwrocie na rzecz N. P., M. S. i L. R. części nieruchomości przejętej na rzecz Państwa, o powierzchni 1205 m2, oznaczonej według projektu podziału nr [...]/1, jako zbędnej na cel wywłaszczenia; a także zobowiązującą N. P., M. S. i L. R. do zapłaty zwaloryzowanego odszkodowania. Decyzja ta została uchylona wydaną we wznowionym postępowaniu decyzją Kierownika Urzędu Rejonowego w B. z dnia [...] stycznia 1994 r. nr [...], na mocy której umorzono również postępowanie w sprawie zwrotu wywłaszczonej działki nr [...] jako bezprzedmiotowe, z tego względu, że po uzyskaniu przymiotu ostateczności przez ww. decyzję z dnia [...] sierpnia 1993 r., strony złożyły prośbę o rozłożenie na raty podlegającego zwrotowi odszkodowania, zaś po wznowieniu postępowania zrezygnowały ze zwrotu nieruchomości. Decyzja z dnia [...] stycznia 1994 r. stała się ostateczna w dniu [...] lutego 1994 r.

2) Decyzją Starosty B. z dnia [...] maja 2000 r. nr [...] umarzającą, wszczęte na wniosek z dnia [...] maja 1999 r., postępowanie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości stanowiącej działkę nr [...], na podstawie art. 229 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (dalej: u.g.n.), z uwagi na funkcjonującą w obrocie prawnym decyzję Wojewody P. dnia [...] czerwca 1994 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 2 ust. 1-3 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości (Dz.U. 1990, Nr 79, poz. 464), stwierdzającą nabycie z mocy prawa przez Przedsiębiorstwo Państwowej Komunikacji Samochodowej w B. z dniem [...] grudnia 1990 r. prawa użytkowania wieczystego gruntu obejmującego m.in. działkę nr [...] (decyzja ta stała się ostateczna w dniu [...] czerwca 1994 r.).

3) Decyzją Starosty B. z dnia 14 lutego 2008 r. nr [...], umarzającą, również na podstawie art. 229 u.g.n., postępowanie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...], stanowiącej własność Skarbu Państwa, a pozostającej w użytkowaniu wieczystym V. B. Spółki z o.o. w B. (dalej: "V."), będącej następcą prawnym Przedsiębiorstwa Komunikacji Samochodowej C. Spółki z o.o. w B., na którą, wskutek prywatyzacji, w dniu [...] grudnia 2005 r. przeniesiona została własność Przedsiębiorstwa Państwowej Komunikacji Samochodowej w B. wraz z wchodzącym w jego skład prawem użytkowania wieczystego działki nr [...]. Uzasadniając umorzenie postępowania organ oprócz art. 229 u.g.n., wskazał na fakt ustanowienia przed dniem 1 stycznia 1998 r. prawa użytkowania wieczystego na działce nr [...] na rzecz Przedsiębiorstwa Państwowej Komunikacji Samochodowej w B. oraz na ujawnienie praw nabywcy w księdze wieczystej nr KW [...] oraz na ujawnienie zmiany użytkownika wieczystego w księdze wieczystej nr [...].

W dniu [...] maja 2008 r. V. sprzedała prawo użytkowania wieczystego działki nr [...] oraz prawo własności znajdujących się na niej budynków, budowli

i urządzeń, na rzecz P. i M. K. (akt notarialny rep. A nr [...]). Dla nieruchomości tej została założona księga wieczysta nr [...].

Wnioskiem z dnia [...] marca 2013 r. (data wpływu do organu [...] marca 2013 r.) N. P., L. R. oraz M. S. zwróciły się do Starosty B. o zwrot wywłaszczonej nieruchomości stanowiącej działkę nr [...] powierzchni 2140 m2 położoną przy ul. [...] w B. oraz o rozłożenie na raty zwaloryzowanego odszkodowania podlegającego zwrotowi, na okres 10 lat.

Wniosek powyższy został rozpoznany przez Starostę B. decyzją

z dnia [...] marca 2018 r. nr [...]umarzającą postępowanie wobec jego bezprzedmiotowości, z uwagi na fakt, że w sprawie dotyczącej zwrotu wywłaszczonej ww. nieruchomości zapadła już prawomocna decyzja. W uzasadnieniu decyzji Starosta wskazał również na okoliczność złożenia wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji Kierownika Urzędu Rejonowego w B. z dnia [...] stycznia 1994 r.

Decyzją z dnia [...] maja 2018 r. Wojewoda P. (dalej: "Wojewoda") utrzymał ww. decyzję w mocy, wskazując, że pomimo błędnego uzasadnienia odpowiada ona prawu. Zdaniem organu odwoławczego w sprawie nie zachodzi tożsamość ze sprawą zakończoną decyzją Kierownika Urzędu Rejonowego w B. z dnia [...]. stycznia 1994 r., bowiem decyzją tą umorzono postępowanie, a nie orzeczono co do istoty. Ponadto decyzja ta zapadła na gruncie ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (art. 69), natomiast obecnie kwestie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości reguluje art. 136 ust. 3 u.g.n. Zmiana obowiązującego prawa spowodowała, w ocenie Wojewody, że powstała nowa sprawa w znaczeniu materialnoprawnym. Bezprzedmiotowość postępowania natomiast zachodzi w sprawie z innej przyczyny, tj. z uwagi na treść art. 229 u.g.n. oraz ujawnienie w księdze wieczystej prawa użytkowania wieczystego ustanowionego decyzją Wojewody B. z dnia [...] czerwca 1994 r. na rzecz Przedsiębiorstwa Państwowej Komunikacji Samochodowej w B.. Jak wskazał Wojewoda, z analizy księgi wieczystej nr [...]wynika, że została ona założona 25 listopada 1992 r. Z tego też powodu Starosta B. dwukrotnie umarzał postępowanie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości. Powołując się na uchwałę NSA z dnia 13 kwietnia 2015 r. (I OPS 3/14) Wojewoda sformułował wniosek, że ujawnienie w księdze wieczystej, prawa użytkowania wieczystego przysługującego ww. przedsiębiorstwu państwowemu, po wejściu w życie u.g.n. (warunek z art. 229 u.g.n.), powoduje bezprzedmiotowość postępowania o zwrot wywłaszczonej działki,

z uwagi na zbycie prawa użytkowania wieczystego na rzecz osób trzecich, co tym samym wyklucza konieczność prowadzenia postępowania, co do wystąpienia przesłanki zbędności nieruchomości na cel wywłaszczenia. Wojewoda nie stwierdził również zależności między przedmiotowym postępowaniem o zwrot wywłaszczonej nieruchomości a pozostającym w toku postępowaniem o stwierdzenie nieważności decyzji Kierownika Urzędu Rejonowego w B. z dnia [...] stycznia 1994 r., wskazując, że każda decyzja ostateczna posiada przymiot trwałości i prawidłowości do dnia jej wyeliminowania z obrotu prawnego.

Wyrokiem z dnia 13 lutego 2019 r. (II SA/Bk 505/18) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku uchylił obie ww. decyzje, wskazując, że jakkolwiek podziela ustalenie Wojewody co do tego, że z uwagi na odmienność podstaw prawnych orzekania, brak jest powagi rzeczy osądzonej między kontrolowanym postępowaniem, a postępowaniem zakończonym decyzją z dnia [...] stycznia 1994 r. uchylającą zwrot nieruchomości i umarzającą postępowanie (po wznowieniu postępowania zakończonego decyzją z dnia [...] sierpnia 1993 r. orzekającą o zwrocie działki), to organy obu instancji nie wyjaśniły należycie w jakim zakresie zachodzi bezprzedmiotowość kontrolowanego postępowania oraz jaki jest związek między podstawą faktyczną i prawną dwóch decyzji umarzających postępowania o zwrot (tj. decyzji z dnia [...] maja 2000 r. umarzającej postępowanie zainicjowane wnioskiem z dnia [...] maja 1999 r. oraz decyzji z dnia [...] lutego 2008 r. umarzającej postępowanie zainicjowane wnioskiem z dnia [...] października 2007 r.), a podstawą faktyczną i prawną umorzenia postępowania w kontrolowanej sprawie. Sąd podkreślił, że wyjaśnienie to jest niezbędne ze względu na kwestionowanie przez skarżące ustaleń organów o dokonaniu wpisu prawa użytkowania wieczystego (ustanowionego decyzją z 1994 r. ze skutkiem na [...] grudnia 1990 r.) w księdze wieczystej przed dniem 1 stycznia 1998 r. Sąd podkreślił, że obie ww. decyzje umarzające postępowanie zawierają jedynie ogólne wskazanie, że prawa nabywcy użytkowania wieczystego zostały ujawnione w księdze wieczystej nr [...], bez wskazania w jakiej konkretnie dacie to ujawnienie nastąpiło, a także, że w uzasadnieniu decyzji z dnia [...] lutego 2008 r. wskazano dodatkowo (również ogólnie), że "prawo to zostało ujawnione przed dniem wejścia w życie u.g.n. tj. przed dniem 1 stycznia 1998 r.". Tymczasem w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wskazano, że z analiz księgi wieczystej o nr [...] wynika, że została ona założona [...] listopada 1992 r. Sąd zauważył przy tym, że skarżące twierdzą, że prawo użytkowania wieczystego zostało ujawnione w księdze wieczystej nr [...]w dniu

[...] maja 2000 r. na wniosek złożony w dniu [...] marca 2000 r. W tej sytuacji, zdaniem sądu, dla stwierdzenia przesłanek orzeczenia na skutek wniosku z dnia [...] marca 2013 r. o umorzeniu postępowania (w świetle art. 229 u.g.n.), konieczne jest jednoznaczne ustalenie, kiedy nastąpiło ujawnienie użytkowania wieczystego

w księdze wieczystej oraz jakie znaczenie ma data jego ujawnienia dla rozpoznania wniosku skarżących, przy jednoczesnym odniesieniu do funkcjonujących w obrocie prawnym decyzji umarzających postępowanie, w kontekście jednoznacznego przesądzenia lub wykluczenia tożsamości podstawy faktycznej rozstrzygnięcia. Reasumując sąd wskazał, że aby należycie uzasadnić umorzenie postępowania

w sprawie, należy wykazać, że ujawnienie prawa użytkowania wieczystego w księdze wieczystej nastąpiło przed dniem 1 stycznia 1998 r. Jeśli zaś faktycznie nastąpiło później, to organ powinien wskazać jakie ma to znaczenie w kontekście funkcjonowania w obrocie prawnym decyzji umarzających postępowanie zwrotowe

w 2000 r. i w 2008 r. Bez poczynienia ww. wyjaśnień przyjęcie tożsamości spraw jest przedwczesne. Odnosząc się zaś do powołanej przez Wojewodę uchwały NSA

z dnia 13 kwietnia 2015 r. (I OPS 3/14), sąd stwierdził, że ustalenie ustanowienia użytkowania wieczystego po dacie wejścia w życie u.g.n., (tj. po 1 stycznia 1998 r.)

z jednoczesnym ustaleniem zbycia prawa użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej, powinno prowadzić do orzeczenia merytorycznego o odmowie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, a nie do umorzenia postępowania zwrotowego.

Decyzją z dnia [...] lipca 2019 r. nr [...] Starosta B. odmówił zwrotu ww. nieruchomości oznaczonej nr [...], stanowiącej własność Skarbu Państwa i pozostającej w użytkowaniu wieczystym P. i M. K. (pkt 1) oraz umorzył postępowanie w sprawie przyznania nieruchomości zamiennej za wywłaszczoną ww. nieruchomość, która nie podlega zwrotowi z uwagi na wystąpienie negatywnej przesłanki uniemożliwiającej jej zwrot (pkt 2).

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że w toku ponownego przeprowadzenia postępowania, uzupełnił materiał dowodowy pozyskując dokumentację zgromadzoną w aktach wieczystoksięgowych, w oparciu o którą ustalił, że wpis prawa użytkowania wieczystego do księgi wieczystej nieruchomości nastąpił dnia [...] maja 2000 r. na wniosek Dyrektora Przedsiębiorstwa Państwowej Komunikacji Samochodowej w B.. W związku z tym, że wpis ww. prawa nastąpił po dacie wejścia w życie u.g.n., organ uznał, że w sprawie nie zachodzą przesłanki z art. 229 u.g.n. oraz tym samym, że nie zachodzi w sprawie tożsamość z postępowaniami zakończonymi obiema ww. decyzjami umarzającymi postępowanie zwrotowe, wydanymi w wyniku stwierdzenia zaistnienia przesłanek

z art. 229 u.g.n. Jednocześnie organ uznał, że roszczenie wnioskodawczyń nie może zostać uznane za wygasłe, przechodząc do oceny przesłanek warunkujących zwrot nieruchomości, unormowanych w art. 136 ust. 3 u.g.n. W tym względzie organ stwierdził, że przeniesienie władania nieruchomością na skutek ustanowienia użytkowania wieczystego, stanowi przesłankę negatywną uniemożliwiającą orzeczenie o zwrocie wywłaszczonej nieruchomości. Tym samym druga z opisanych tam przesłanek, tj. zbędność nieruchomości na cele wywłaszczenia, nie ma

w sprawie istotnego znaczenia.

Odnosząc się zaś do żądania wnioskodawczyń o przyznanie im nieruchomości zamiennej, organ stwierdził, że za sprzedaną w dniu [...] czerwca

1974 r. nieruchomość, jej ówcześni właściciele otrzymali odszkodowania, w związku z czym brak jest podstaw do przyznania żądanej nieruchomości zamiennej, tym bardziej, że roszczenie to realizowane może być w postępowaniu wywłaszczeniowym, a nie w postępowaniu zwrotowym. To zaś uzasadniało umorzenie postępowania w przedmiocie ww. żądania.

Wojewoda decyzją z dnia [...] listopada 2019 r. nr [...] utrzymał ww. decyzję w mocy, podzielając ustalenia oraz ocenę prawną organu I instancji, w szczególności dotyczącą braku tożsamości rozpoznawanej sprawy ze sprawami zakończonymi wydanymi uprzednio dwoma decyzjami umarzającymi postępowanie zwrotowe, podkreślając że Starosta B. wykonał należycie zalecenia sądu zawarte w wyroku sądu z dnia [...] lutego 2019 r.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku na ww. decyzję wniosły L. R. i N. P. W skardze nie zawarto zarzutów, wniosków, ani uzasadnienia. Skarga wywiedziona przez M. S. została odrzucona prawomocnym postanowieniem sądu z dnia [...] listopada 2020 r.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje.

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem w ocenie Sądu, zarówno zaskarżona decyzja jak i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji nie naruszają prawa materialnego, a ich wydanie poprzedziło postępowanie, w którym nie uchybiono regułom prawa procesowego w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

W przedmiotowej sprawie postępowanie administracyjne zostało zainicjowane wnioskiem z dnia [...] marca 2013 r., a wydane w nim rozstrzygnięcie kończące było już przedmiotem kontroli tutejszego Sądu, który wyrokiem z dnia 13 lutego 2019 r.

w sprawie o sygn. akt II SA/Bk 505/18 uchylił decyzję Wojewody P. z dnia [...] maja 2019 r. oraz poprzedzającą jej wydanie decyzję Starosty B. z dnia [...] marca 2018 r. o umorzeniu postępowanie administracyjne w przedmiocie zwrotu opisanej na wstępie nieruchomości.

W tym miejscu wyjasnić należy, że wyrok kasacyjny wojewódzkiego sądu administracyjnego powoduje określone konsekwencje dla dalszego postępowania

w konkretnej sprawie. Zgodnie bowiem z treścią art. 153 p.p.s.a. ocena prawna

i wskazania, co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą

w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. Oznacza to, że orzeczenie sądu wywiera skutki wykraczające poza zakres postępowania sądowoadministracyjnego a jego oddziaływaniem objęte jest także przyszłe postępowanie administracyjne w sprawie. Związanie zaś samego sądu oznacza, że nie może on formułować nowych ocen prawnych, sprzecznych

z wyrażonym wcześniej poglądem, a zobowiązany jest do podporządkowania się mu

w pełnym zakresie oraz konsekwentnego reagowania poprzez treść nowego wyroku w razie stwierdzenia braku zastosowania do wskazań w zakresie dalszego postępowania. Sąd nie może powracać do kwestii już wcześniej przesądzonych (vide: wyrok NSA z dnia 22 marca 1999 r., IV SA 527/97, LEX nr 47275). Ocena prawna, o której mowa w powołanym przepisie dotyczy zarówno samej wykładni prawa materialnego i procesowego, jak i braku wyjaśnienia w kontrolowanym postępowaniu administracyjnym istotnych okoliczności stanu faktycznego, natomiast wskazania mają wytyczyć kierunek działalności organu przy ponownym orzekaniu

w sprawie.

Prowadząc ponownie postępowanie w niniejszej sprawie, organy obu instancji związane były zatem ww. wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego

w Białymstoku z dnia 13 lutego 2019 r. (sygn. akt II SA/Bk 505/18). Ustaleniami prawnymi wskazaniami w tym orzeczeniu związany jest również Sąd orzekający

w niniejszym postępowaniu.

W uzasadnieniu zaś wyżej powołanego wyroku, Sąd wskazał, że zgodnie

z przepisem art. 229 u.g.n., roszczenie, o którym mowa w art. 136 ust. 3, nie przysługuje, jeżeli przed dniem wejścia w życie tej ustawy nieruchomość została sprzedana albo ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej. Przepis ten wymaga, aby zarówno ustanowienie prawa użytkowania wieczystego jak i jego ujawnienie nastąpiło przed dniem 1 stycznia 1998 r., tj. przed wejściem w życie ustawy

o gospodarce nieruchomościami. Jeśli te przesłanki (obydwie) się ziszczą, to użyty

w przepisie zwrot "nie przysługuje" oznacza, że postępowanie powinno podlegać umorzeniu, bowiem w takiej sytuacji roszczenie należy uznać za wygasłe. Jednakże gdy nie ziściły się przesłanki z art. 229 u.g.n., roszczenie nie może być uznane za wygasłe i wówczas nieprawidłowe jest orzekanie o umorzeniu postępowania o zwrot, a konieczne jest orzeczenie o istnieniu tego roszczenia (tak m.in.: wyrok NSA z dnia 2 lutego 2017 r., I OSK 651/16, CBOSA). Następnie Sąd wskazał, że aby należycie uzasadnić umorzenie postępowania w sprawie niniejszej należało wykazać, że ujawnienie prawa użytkowania wieczystego w księdze wieczystej nastąpiło przed dniem 1 stycznia 1998 r. Jeśli zaś faktycznie nastąpiło później, to organ powinien wskazać jakie ma to znaczenie w kontekście funkcjonowania w obrocie prawnym decyzji umarzających postępowanie zwrotowe w 2000 r. i w 2008 r. Bez tego wyjaśnienia przyjęcie tożsamości spraw należy uznać za przedwczesne i nie spełniające standardów zasady przekonywania. Sąd podkreślił, że data ujawnienia prawa użytkowania wieczystego w księdze wieczystej jest w sprawie niniejszej elementem prawotwórczym podstawy faktycznej decyzji umarzających postępowanie w 2000 r. i w 2008 r. oraz decyzji rozpoznającej wniosek z dnia [...] marca 2013 r. i bez jej należytego wyjaśnienie nie można było przyjąć, że zachodzi tożsamość spraw

i umorzyć postepowanie.

Przenosząc powyższe uwagi na grunt obecnie kontrolowanej sprawy, stwierdzić należy, że organy obu instancji zastosowały się do ww. wytycznych. Przede wszystkim organy przeprowadziły niezbędne czynności zmierzające do ustalenia faktów prawotwórczych w przedmiotowej sprawy. Jak wynika z akt sprawy, Starosta B. wystąpił do Sądu Rejonowego w B. o wydanie odpisu wniosku, na podstawie którego nastąpiło ujawienie prawa użytkowania wieczystego w księdze wieczystej w odniesieniu do działki nr [...] oraz odpisu zawiadomienia Sądu o wpisie tego prawa do księgi wieczystej. Z uzyskanej z Sądu dokumentacji jednoznacznie wynikało, że prawo to w księdze wieczystej nr [...] prowadzonej przez V Wydział Ksiąg Wieczystych Sądu Rejonowego w B. zostało ujawnione w dniu [...] maja 2000 r., a więc po dacie 1 stycznia 1998 r., tj. po wejściu w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami. Na tej podstawie organy trafnie zatem przyjęły, że w prowadzonym postępowaniu administracyjnym nie zachodzą przesłanki art. 229 u.g.n. ze względu na fakt, że wpis prawa użytkowania wieczystego do księgi wieczystej nastąpił po dniu 1 stycznia 1998 r. Stanowisko to znajduje potwierdzenie w wykładni ww. przepisu dokonanej przez tutejszy Sąd w wyroku kasacyjnym.

Jednocześnie, mając na uwadze wytyczne przedstawione w ww. wyroku, organy prawidłowo wywiodły, że fakt ujawnienia prawa użytkowania wieczystego

w księdze wieczystej po dacie 1 stycznia 1998 r. oznacza, że nie można uznać, że zachodzi tożsamość prowadzonego postępowania ze sprawą zakończoną decyzją umarzającą postępowanie zwrotowe z dnia [...] maja 2000 r. oraz ze sprawą zakończoną decyzją umarzającą postępowanie zwrotowe z dnia [...] lutego 2008 r. Funkcjonujące w obrocie prawnym decyzje umarzające postępowanie zwrotowe

w 2000 r. i 2008 r. zostały bowiem wydane wobec uznania przez organ orzekający spełnienia przesłanek art. 299 u.g.n.

W tym stanie rzeczy podzielić należy pogląd organów, że wobec tego, że nie ziściły się przesłanki z art. 229 u.g.n., roszczenie skarżących przedstawione we wniosku z dnia [...] marca 2013 r. nie mogło zostać uznane za wygasłe i nieprawidłowe jest orzekanie o umorzeniu postępowania o zwrot, a konieczne jest orzeczenie merytoryczne.

Przechodząc zaś do oceny istnienia podstaw zwrotu omawianej nieruchomości w światle z art. 136 ust. 3 u.g.n., wskazano, że zgodnie z tym przepisem, poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli stała się ona zbędna na cel określony w decyzji

o wywłaszczeniu. Organy wyjaśniły, że kwestia zwrotu wywłaszczonej nieruchomości regulowana jest poprzez wystąpienie przesłanki pozytywnej (zbędność wywłaszczonej nieruchomości na cel wywłaszczenia), przy jednoczesnym braku przesłanki negatywnej. Przesłankę negatywną może zaś stanowić np. brak władania tą nieruchomością przez Skarb Państwa (jednostkę samorządu terytorialnego) na skutek zbycia lub ustanowienia na niej prawa użytkowania wieczystego. Sąd powyższy pogląd w pełni podziela, albowiem jest on zgodny z ugruntowaną już w tej mierze linią orzeczniczą.

Jak stwierdził NSA w uchwale z dnia 13 kwietnia 2015 r. (sygn. akt I OPS 3/14), jeżeli spełnione są przesłanki zwrotu wywłaszczonej nieruchomości,

o których mowa w art. 136 ust. 3 w związku z art. 137 u.g.n., podstawą odmowy zwrotu nieruchomości może być zbycie tej nieruchomości przez Skarb Państwa lub jednostkę samorządu terytorialnego osobie trzeciej z pominięciem procedury przewidzianej w art. 136 ust. 1 i 2 tej ustawy. W podjętej uchwale NSA wyjaśnił, że przeniesienie własności nieruchomości ze Skarbu Państwa z powrotem na wywłaszczonego właściciela lub na jego następcę następuje w drodze postępowania administracyjnego. Ostateczna decyzja o zwrocie nieruchomości ma charakter konstytutywny, wywołuje skutek rzeczowy w postaci przejścia prawa własności na poprzedniego właściciela i stanowi podstawę wpisu w księdze wieczystej. Z tych względów postępowanie administracyjne może się toczyć, jeśli istnieje niebudzący wątpliwości stan prawny, z którego wynika, że Skarb Państwa lub jednostka samorządu terytorialnego jest właścicielem nieruchomości. Brak tytułu prawnego do nieruchomości po stronie zobowiązanego podmiotu publicznoprawnego oznacza brak podstaw do orzeczenia o zwrocie, ponieważ decyzja taka byłaby niewykonalna. W omawianej uchwale NSA wskazał jednocześnie, że przyjmując dobrą wiarę nabywcy wywłaszczonej uprzednio nieruchomości i pamiętając o rękojmi wiary publicznej ksiąg wieczystych, nowy właściciel powinien być chroniony w kolizji

z prawem do zwrotu na rzecz byłego właściciela.

A zatem okoliczność przeniesienia władania nieruchomością na skutek zbycia prawa własności do nieruchomości lub ustanowienia na niej prawa użytkowania wieczystego, stanowi przesłankę uniemożliwiającą dokonanie zwrotu na rzecz poprzedniego właściciela (jego spadkobierców). Roszczenie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, nawet gdy zachodzą przesłanki wymienione w art. 136 ust. 3 u.g.n., przysługuje wyłącznie przeciwko Skarbowi Państwa albo jednostce samorządu.

Tymczasem jak wynika z niebudzących wątpliwości i nie kwestionowanych przez skarżące ustaleń organów, znajdujących potwierdzenie w aktach sprawy, aktualnie przedmiotowa nieruchomość stanowi własność Skarbu Państwa i znajduje się w użytkowaniu wieczystym P. i M. małżonków K. Ci ostatni nabyli powyższe prawo użytkowania wieczystego działki gruntu nr [...] oraz prawo własności budynków, budowli i urządzeń znajdujących się na tym gruncie na podstawie aktu notarialnego z dnia [...] maja 2005 r. od V. Spółki z o.o. w B., będącej następcą prawnym Przedsiębiorstwa Komunikacji Samochodowej C. Spółki z o.o. w B., na którą, wskutek prywatyzacji w dniu [...] grudnia 2005 r. przeniesiona została własność Przedsiębiorstwa Państwowej Komunikacji Samochodowej w B. wraz z wchodzącym w jego skład prawem użytkowania wieczystego działki nr [...]. W przedmiotowej sprawie bezspornym jest zatem faktu, że Skarb Państwa nie włada tą nieruchomością na skutek ustanowienia na niej prawa użytkowania wieczystego. Obciążenie wywłaszczonej nieruchomości prawem użytkowania wieczystego stanowi zatem prawną przeszkodę do orzeczenia o jej zwrocie.

W tych uwarunkowaniach rozstrzygnięcie niniejszej sprawy o zwrot nieruchomości wywłaszczonej poprzez odmowę jej zwrotu z przyczyny pozostawania nieruchomości w użytkowaniu wieczystym osoby trzeciej uznać należy za w pełni usprawiedliwione. W świetle zaprezentowanych wyżej poglądów, nie jest bowiem możliwe rozstrzygnięcie tej sprawy w inny sposób, aniżeli poprzez odmowę jej zwrotu. Jednocześnie należy wskazać, że w takich okolicznościach prawnych organy nie mają obowiązku prowadzenia postępowania dowodowego na okoliczność celu wywłaszczenia i stopnia jego realizacji, a co za tym idzie przesłanki zbędności nieruchomości na cel wywłaszczenia. Są to okoliczności pozbawione znaczenia dla sposobu rozstrzygnięcia sprawy. Powyższy pogląd został przedstawiony przez Naczelny Sąd Administracyjny (wyrok z dnia 5 grudnia 2017 r. sygn. akt I OSK 1153/17, wyrok z dnia 4 stycznia 2011 r., sygn. akt I OSK 336/10).

Sąd podziela ponadto stanowisko organów obu instancji o umorzeniu postępowania w sprawie przyznania nieruchomości zamiennej względem wywłaszczonej nieruchomości. Powyższy wniosek został zgłoszony w dniu [...] lipca 2019 r. przez pełnomocnika skarżących na wypadek, gdyby organ miał zamiar orzec

o odmowie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości.

W tym miejscu wskazać należy za organem, że przyznanie odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość, w tym przyznanie nieruchomości zamiennej, jest możliwe w postępowaniu prowadzonym w zakresie wywłaszczenia nieruchomości,

a nie w postępowaniu w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. Jak słusznie bowiem zauważono, żaden przepis ustawy o gospodarce nieruchomościami nie rozszerzył możliwości ustalenia odszkodowania w trybie postępowania administracyjnego w sytuacji, gdy zwrot nieruchomości nie może nastąpić wobec zasinienia negatywnej przesłanki zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. W tym stanie rzeczy za słuszny należy uznać pogląd organów, że w polskim porządku prawnym nie ma podstaw prawnych do wydania orzeczenia w przedmiocie przyznania nieruchomości zamiennej za grunt, który nie podlega zwrotowi z uwagi na brak władania tą nieruchomością przez Skarb Państwa na skutek zbycia lub ustanowienia na niej prawa użytkowania wieczystego. Niezależnie od powyższe zauważyć należy, że za sprzedaną w dniu [...] czerwca 1974 r. nieruchomość, jej ówcześni właściciele otrzymali odszkodowania, w związku z czym tym bardziej brak jest podstaw do przyznania żądanej nieruchomości zamiennej, w postępowaniu zwrotowym. Skoro

w niniejszej sprawie, nie było podstaw prawnych do rozstrzygnięcia ww. wniosku, to zainicjowane postępowanie w omawianym zakresie jako bezprzedmiotowe należało umorzyć na podstawie art. 105 § 1 k.p.a.

Z wyżej wskazanych przyczyn organy obu instancji nie naruszyły prawa materialnego, zastosowały się przy tym w pełni do zaleceń i wytycznych zawartych

w opisanym na wstępie wyroku kasacyjnym. Wydanie kwestionowanej decyzji poprzedziło dokładne wyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności mających znaczenie dla podejmowanego w sprawie rozstrzygnięcia (art. 6, 7, 8, 77, 78 k.p.a.). Ocena ta nie nosi cech dowolności (art. 80 k.p.a.). Zgodnie zaś z art. 107 k.p.a., organ odwoławczy w sposób wyczerpujący uzasadnił podjęte rozstrzygnięcie, odwołując się do obowiązujących regulacji prawnych oraz ich wykładni. Organ odniósł się również do argumentów odwołania, przy czym wyrażone w tym zakresie stanowisko, nie może być uznawane za nieprawidłowe z tego jedynie powodu, że pozostaje odmienne od oczekiwań strony skarżącej.

W tym stanie rzeczy Sąd uznając skargę za nieuzasadnioną, na podstawie

art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.) orzekł, jak w sentencji wyroku.