Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt II SA/Lu 21/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2021-06-15 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 par 1 pkt 1 lita, c, art. 135
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 7, art. 77, art. 8, art. 107 par 3
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 17 ust. 1 pkt 4, art. 27 ust. 5 pkt 1lit b
journal: Dz.U. 2017 poz 1952
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych
article: art. 2, art.. 3
journal: Dz.U. 2014 poz 567
law: Ustawa z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Cylc – Malec (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Grymuza, Asesor sądowy Marcin Małek, po rozpoznaniu w Wydziale II w dniu 15 czerwca 2021 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi S. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...]r., znak: [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wójta Gminy z dnia [...]r., znak: [...].


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] listopada 2020 r., znak: [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze po rozpatrzeniu odwołania S. R. - na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r., poz. 256 ze zm.), dalej "k.p.a." oraz art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r., poz. 111 ze zm.), dalej jako "u.ś.r." - utrzymało w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Wójta Gminy F. przez Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej w F. z dnia [...] września 2020 r., znak: [...] odmawiającą przyznania skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką H. R. (w wieku 82 lat).

Z akt wynika, że postępowanie zostało wszczęte na wniosek S. R. z [...] lipca 2020r., który do wniosku dołączył orzeczenie lekarza orzecznika KRUS z dnia [...] lutego 2011 r., stwierdzające trwałą niezdolność matki skarżącego (wdowy) do samodzielnej egzystencji. Decyzją z [...] lipca 2020 r. organ I instancji odmówił przyznania świadczenia pielęgnacyjnego stwierdzając, że nie została spełniona przesłanka z art. 17 ust. 1b u.ś.r., gdyż nie da się ustalić dokładnej daty powstania niepełnosprawności.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z [...] sierpnia 2020 r. uchyliło tę decyzję wyjaśniając, że okoliczność wskazana przez organ I instancji nie ma znaczenia w sprawie, ponieważ wyrokiem z 21 października 2014 r., sygn. K 38/13 Trybunał Konstytucyjny uznał za niekonstytucyjne uzależnienie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od okresu powstania niepełnosprawności, a w konsekwencji tego wyroku w orzecznictwie utrwalił się pogląd, że nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i rozstrzygnięcia sądu w takiej sprawie na tej części przepisu art. 17 ust. 1b ustawy, która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Przekazując sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji, Kolegium wskazało na konieczność ustalenia, czy wnioskodawca spełnia wszystkie przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, w tym przesłankę rezygnacji z zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki nad matką. Z oświadczenia skarżącego wynika, że zaprzestał pracy w gospodarstwie rolnym z uwagi na opiekę nad matką od [...] maja 2013 r. i w związku z tym na podstawie decyzji z dnia [...] listopada 2018 r. był uprawniony do zasiłku dla opiekuna. Następnie decyzją z dnia [...] lipca 2020 r., za jego zgodą, organ uchylił prawo do zasiłku dla opiekuna od [...] lipca 2020 r.

Kolegium podkreśliło, że stosownie do art. 17b ust. 1 u.ś.r. w przypadku, gdy o świadczenie pielęgnacyjne ubiegają się rolnicy lub małżonkowie rolnika (...), świadczenie to przysługuje rolnikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego, przy czym dowodem potwierdzającym zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego albo wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym, jest oświadczenie osoby ubiegającej się o świadczenie złożone pod rygorem odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia (art. 17b ust. 2). Następnie Kolegium podniosło, że skarżący we wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego złożył takie oświadczenie, wskazując, że zaprzestał prowadzenia gospodarstwa rolnego od [...] lipca 2013 r., ale jednocześnie w dodatkowym oświadczeniu stwierdził, że jest właścicielem gospodarstwa rolnego o powierzchni [...] ha, co stanowi [...] ha przeliczeniowych, w gospodarstwie tym pracuje jego żona, której pomagają synowie, pole w całości obsiane jest zbożem.

Kolegium w tej sytuacji za konieczne uznało ustalenie przesłanki zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego także za pomocą innych dowodów, uznając oświadczenie skarżącego za niewystarczająco wiarygodne.

Rozpatrując sprawę ponownie, organ I instancji przeprowadził w dniu [...] września 2020 r. wywiad środowiskowy, podczas którego potwierdzono, że skarżący

zaprzestał z dniem [...] lipca 2013 r. prowadzenia gospodarstwa rolnego, ponieważ stan zdrowia matki uległ pogorszeniu. Skarżący wraz z żoną są współwłaścicielami gospodarstwa rolnego o powierzchni [...] ha tj. [...] ha przeliczeniowych. Sprawowanie opieki nad matką koliduje z prowadzeniem gospodarstwa rolnego i pracą w gospodarstwie. Wszelkie decyzje związane z prowadzeniem gospodarstwa rolnego podejmuje żona skarżącego, która kieruje pracami zawiązanymi z gospodarstwem rolnym. Również dopłaty z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa pobiera żona. Skarżący stwierdził, że gospodarstwo rolne nie przynosi mu żadnych dochodów. Pracownik socjalny potwierdził, że skarżący faktycznie opiekuje się chorą matką i z tego powodu zaprzestał prowadzenia gospodarstwa rolnego. Matka wnioskodawcy cierpi na obturacyjną chorobę płuc, nadciśnienie tętnicze, chorobę niedokrwienną serca, stan po zatorowości płucnej, przewlekłą niewydolność krążeniowo-oddechową, zakrzepicę dolnych kończyn, zmiany zwyrodnieniowe kręgosłupa i stawów barkowych, zatorowość tętnic płucnych po przebytej gruźlicy płuc. Ma problemy z chodzeniem i oddychaniem, szybko się męczy. Skarżący wyjaśnił, że jego opieka polega rano na pomocy przy korzystaniu z łazienki, podaniu śniadania i leków, pomocy w utrzymaniu higieny osobistej, podaniu obiadu i leków, wyjściu na spacer przy dobrej pogodzie, podaniu kolacji i leków, pomocy przy myciu. Codziennie robi zakupy spożywcze, kupuje leki, co miesiąc wozi matkę na badania krwi, umawia wizyty lekarskie, na które matka jest przez niego dowożona. W oświadczeniu z dnia [...] września 2020 r. opisał szczegółowo, jak wygląda dzień opieki nad matką.

Organ I instancji stwierdził mimo to, że skarżący nie spełnia przesłanki rezygnacji z zatrudnienia. Z akt sprawy wynika bowiem, że nadal posiada funkcjonujące gospodarstwo, które generuje zarówno koszty, jak i dochody. W gospodarstwie nadal prowadzona jest produkcja roślinna i zwierzęca. Otrzymywane są bezpośrednie płatności obszarowe, które są przyznawane tylko wtedy, jeżeli rolnik został zakwalifikowany jako aktywny zawodowo. Organ ustalił, że skarżący jest podatnikiem podatku rolnego jako właściciel gospodarstwa rolnego o pow. [...] ha, czyli [...] ha przeliczeniowych (na dzień [...] czerwca 2020 r. - zaświadczenie z [...] lipca 2020 r.). Stwierdzeniu przez skarżącego, że wszelkie decyzje związane z gospodarstwem podejmuje żona przeczy załączona do akt sprawy decyzja z dnia [...] lutego 2018 r. w sprawie przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, z której wynika, że wnioskodawca reprezentuje żonę w sprawie przyznanych tych płatności.

Ponadto Kolegium podniosło, że przesłanka rezygnacji z zatrudnienia (w tym przypadku zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego), powinna być spowodowana koniecznością sprawowania permanentnej opieki nad osobą bliską, a więc chodzi wyłącznie o takie sytuacje, gdy zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej, a więc gdy konieczne jest sprawowanie opieki stałej, ciągłej, wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Świadczenie to bowiem ma być rekompensatą za rezygnację z pracy z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która jej wymaga. W ocenie Kolegium, przedstawiony szczegółowy zakres sprawowanej przez skarżącego opieki nad matką nie wyklucza możliwości pracy we własnym gospodarstwie rolnym. Opieka sprawowana przez niego stanowi zasadniczo naturalną formę pomocy w rodzinie i nie jest na tyle absorbująca, że nie umożliwia podjęcia aktywności zawodowej w gospodarstwie rolnym. Praca w gospodarstwie rolnym jest to niewątpliwie praca bardzo wymagająca, ale jednocześnie daje możliwość większej elastyczności niż zatrudnienie na umowę o pracę, w sztywno określonych ramach czasowych, o których nie decyduje pracownik lecz jego pracodawca. Prowadzenie działalności rolniczej nie musi polegać na fizycznym wykonywaniu w nim czynności, może bowiem przejawiać się w kierowaniu pracami ściśle związanymi z tym gospodarstwem. A co za tym idzie - w partycypowaniu tak w kosztach jego działania, jak i dochodach, jakie ono przynosi" (wyrok WSA w Bydgoszczy z 9 marca 2016 r., sygn. akt II SA/Bd 59/16). Nie negując tego, że skarżący w pełni wywiązuje się z pomocy matce, trzeba jednak podkreślić, że zakres opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, uprawniający do świadczenia pielęgnacyjnego, nie może ograniczać się do wykonywania podstawowych czynności domowych, które mogą być wykonywane poza godzinami pracy (por. wyrok WSA w Lublinie z 27 maja 2020 r., II SA/Lu 54/20). Szczegółowo wskazane czynności opiekuńcze wobec matki polegają na przygotowaniu posiłków i podawaniu ich, sprzątaniu, robieniu zakupów. Zdaniem Kolegium, opieka skarżącego nad matką nie uniemożliwia zatem prowadzenia gospodarstwa rolnego (pracy w nim), co oznacza, że nie została spełniona przesłanka przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z art. 17 ust. 1 u.ś.r.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie S. R. domagał się uchylenia decyzji organów obu instancji.

Podniósł, że ze względu na konieczność sprawowania opieki nad matką zaprzestał prowadzenia gospodarstwa rolnego, zaś część tego gospodarstwa wydzierżawił umową z [...] grudnia 2017r. i z [...] czerwca 2020r. Wyjaśnił, że na części gospodarstwa, której nie wydzierżawił, pracuje jego żona, której pomaga dorosły syn. Skarżący nie pracuje w tym gospodarstwie, nie zarządza nim, nie pobiera opłat, ani nie osiąga z niego dochodów.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:

W pierwszej kolejności należy wyjaśnić, że kontrola sądu administracyjnego jest ograniczona wyłącznie do zbadania legalności, a więc zgodności z prawem wydanego rozstrzygnięcia. Wynika to z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2019 r., poz. 2167) w związku z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r., poz. 2325), dalej jako "p.p.s.a.". Sąd administracyjny bada, czy zaskarżony akt administracyjny (decyzja, postanowienie) jest zgodny z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami proceduralnymi normującymi podstawowe zasady postępowania przed organami administracji publicznej.

Rozpatrując sprawę niniejszą w takim zakresie, Sąd stwierdził, że skarga zasługuje na uwzględnianie, ponieważ ustalenia organów obu instancji i uzasadnienia decyzji nie są wyczerpujące i przekonujące, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Stosownie do art. 17ust. 1 pkt 4 u.ś.r. - świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje (...) osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny (...), jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. W przypadku rolników, małżonków rolników bądź ich domowników, ustawodawca modyfikuje przesłankę rezygnacji z zatrudnienia wskazując, że chodzi o – w przypadku rolników – zaprzestanie prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego, a w przypadku małżonków rolników lub ich domowników – o zaprzestanie przez te osoby prowadzenia gospodarstwa rolnego albo wykonywania przez nich pracy w gospodarstwie rolnym.

W rozpatrywanej sprawie bezsporne jest, że matka skarżącego legitymuje się orzeczeniem i wymaga stałej opieki ze względu na charakter schorzeń i wiek. Organy obu instancji nie kwestionują też, że skarżący opiekuje się matką.

Natomiast w ocenie organów skarżący nie zrezygnował z prowadzenia gospodarstwa rolnego i ze względu na zakres sprawowanej przez niego faktycznie opieki nad matką nie można uznać, że prowadzenie gospodarstwa uniemożliwia mu sprawowanie tej opieki.

Odnosząc się do tego stanowiska, nie można pominąć, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze uchylając wcześniejszą decyzję organu I instancji, zwracało uwagę, że skarżący zajmuje się matką już od 2013r. i z tego powodu zrezygnował już wówczas z prowadzenia gospodarstwa rolnego i w związku z czym pobierał zasiłek opiekuńczy przyznany mu przez organ decyzją z dnia [...] listopada 2018r. Decyzja ta została uchylona dopiero w związku z wnioskiem skarżącego o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, które – stosownie do art. 27 ust. 5 pkt 1lit. b u.ś.r. – nie może być przyznane w razie pobierania zasiłku dla opiekuna. Decyzja przyznająca skarżącemu ten zasiłek została uchylona przez organ na podstawie art. 155 k.p.a. za zgodą skarżącego w związku z ubieganiem się przez niego o świadczenie pielęgnacyjne. Skarżący we wniosku wszczynającym niniejsze postępowania wprost oświadczył, że rezygnuje z zasiłku dla opiekuna na rzecz świadczenia pielęgnacyjnego. Z powyższego wynika, że organy potraktowały oświadczenie skarżącego jako oświadczenie o wyborze jednego z przysługujących stronie świadczeń, które strona ma prawo złożyć i co – więcej, którego dokonanie organ pomocy społecznej powinien stronie zapewniać. Wynika to z art. 27 ust. 5 pkt 2 i 5 u.ś.r., który przewiduje, że "w przypadku zbiegu uprawnień do (...) świadczenia pielęgnacyjnego i zasiłku dla opiekuna (...) - przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną (...) i z utrwalonego orzecznictwa sądów administracyjnych (zob. np. wyrok WSA w Poznaniu z 19 maja 2021 r., IV SA/Po 41/21). Zapewnienie tego wyboru może przybierać różne konfiguracje czynności procesowych organu. Dokonanie wyboru w istocie sprowadza się do oświadczenia przez stronę o rezygnacji z dotychczasowego świadczenia (np. zasiłku dla opiekuna) "w zamian" za przyznanie innego świadczenia (np. świadczenia pielęgnacyjnego). Zapewniając stronie dokonanie wyboru, organ nie może podejmować takich czynności procesowych wobec strony, że wbrew jej woli pozostawi ją bez żadnej pomocy (pozbawi ją dotychczasowego świadczenia i jednocześnie nie przyzna świadczenia pielęgnacyjnego). Organ powinien uchylić decyzję, na podstawie której strona pobiera określone świadczenie tylko wtedy, gdy dojdzie do przekonania, że zachodzą przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. "Najistotniejszą kwestią powinno być jedynie takie załatwienie sprawy, aby zagwarantować stronie wybór świadczenia i jednocześnie nie pozbawić jej należnego wsparcia z tytułu rezygnacji albo niepodejmowania zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki. Po stronie organu leży zaś podjęcie takich działań, by osoba uprawniona do różnych świadczeń nie została pozbawiona realnej możliwości wyboru świadczenia, skoro może jej przysługiwać tylko jedno z nich" (zob. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 11 marca 2021 r., III SA/Gd 1149/20). "Aby wybór mógł zostać skutecznie dokonany, nie zachodzi konieczność rezygnacji z przyznanego już świadczenia przed otrzymaniem zapewnienia organu, że drugie z tych świadczeń rzeczywiście zostanie przyznane" (zob. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 22 kwietnia 2021 r., sygn. akt II SA/Po 740/20). "Na organie spoczywa główny ciężar znalezienia takiego rozwiązania procesowego, który gwarantowałby skarżącemu realizację jego żądania nie tylko w zakresie ustalenia samego prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ale również przyznania go na taki okres, jaki wynikał z momentu złożenia stosownego wniosku. Przykładem takiego rozwiązania może być jednoczesne (tego samego dnia) przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego i uchylenie decyzji przyznającej zasiłek dla opiekuna, czy też nawet rozstrzygnięcie o tych uprawnieniach w ramach jednej, dwuaspektowej decyzji". (wyrok WSA w Krakowie z dnia 23 marca 2021 r., III SA/Kr 1215/20).

Uchylenie przez organ w niniejszej sprawie decyzji przyznającej skarżącemu zasiłek dla opiekuna, dawało więc skarżącemu uzasadnione przekonanie, że zostanie mu przyznanie świadczenie pielęgnacyjne: mimo to organ wydał decyzję odmowną, stwierdzając, że skarżący nie spełnia przesłanek przyznania mu takiego świadczenia. Takie działanie organu narusza podstawową zasadę postępowania administracyjnego wyrażoną w art. 8 k.p.a. tj. zasadę zaufania do działalności organów władzy publicznej, a także zasadę uwzględniania słusznego interesu strony (art. 7 k.p.a.). Zgodnie z art. 8 § 1 k.p.a. - organy administracji publicznej prowadzą postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, kierując się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania. § 2. Organy administracji publicznej bez uzasadnionej przyczyny nie odstępują od utrwalonej praktyki rozstrzygania spraw w takim samym stanie faktycznym i prawnym. Z kolei zgodnie z art. 7 k.p.a. - w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli.

W świetle przedstawionych okoliczności, działanie organów może być niezrozumiałe i niesprawiedliwe – skarżący przecież zrezygnował z zasiłku dla opiekuna tylko po to, by uzyskać świadczenie pielęgnacyjne.

O naruszeniu tych zasad w istotny sposób, mającym wpływ na wynik sprawy, świadczy także to, że przesłanki prawa do zasiłku dla opiekuna i przesłanki prawa do świadczenia pielęgnacyjnego są takie same, gdy chodzi o wymóg rezygnacji z zatrudnienia (zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego i konieczności sprawowania stałej opieki). Stosownie bowiem do art. 2 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz.U. z 2020r., poz. 1297) zasiłek dla opiekuna przysługuje osobie, jeżeli decyzja o przyznaniu jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wygasła z mocy prawa na podstawie art. 11 ust. 3 ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1548 oraz z 2013 r. poz. 1557) z dniem 1 lipca 2013 r. Zasiłek dla opiekuna przysługuje: 1) za okresy od dnia 1 lipca 2013 r. do dnia poprzedzającego dzień wejścia w życie ustawy, w których osoba spełniała warunki do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego określone w u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym w dniu 31 grudnia 2012 r.; 2) od dnia wejścia w życie ustawy, jeżeli osoba spełnia warunki do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego określone w u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym w dniu 31 grudnia 2012 r. Zgodnie zaś z art. 3 ust. 1 i 2 tej ustawy - w przypadku, gdy o zasiłek dla opiekuna ubiegają się rolnicy, małżonkowie rolników lub domownicy, w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2020 r. poz. 174 i 782) świadczenie to przysługuje odpowiednio: 1) rolnikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego; 2) małżonkom rolników lub domownikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego albo wykonywania przez nich pracy w gospodarstwie rolnym. Zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego lub zaprzestanie wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym, o których mowa w ust. 1, potwierdza się stosownym oświadczeniem złożonym pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań (...). Należy podkreślić, że ustawa o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów została uchwalona w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 5 grudnia 2013 r., sygn. K 27/13 (Dz. U. z 2013 r. poz. 1557), w którym Trybunał zakwestionował zgodność z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej art. 11 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2012 r. poz. 1548), na podstawie którego z dniem 1 lipca 2013 r. wygaszono z mocy prawa decyzje przyznające opiekunom dorosłych osób niepełnosprawnych świadczenia pielęgnacyjne, przyznane na dotychczasowych zasadach. Założeniem ustawodawcy było objęcie wspomnianym zasiłkiem tych osób, którym decyzja o przyznaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wygasła z mocy prawa, na co wskazuje przepis art. 1 ustawy. Ustawa określa warunki nabywania oraz zasady ustalania i wypłacania zasiłków dla opiekunów osobom, które utraciły prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z dniem 1 lipca 2013 r. w związku z wygaśnięciem z mocy prawa decyzji przyznającej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego (art. 1 ustawy).

W świetle przytoczonych przepisów, istota świadczenia pielęgnacyjnego (zarówno przed, jak i po nowelizacji) oraz zasiłku dla opiekuna jest taka sama i polega na rekompensacie finansowej dla osoby, która rezygnuje z zatrudnienia celem sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Dlatego należy zgodzić się ze stanowiskiem wyrażonym w orzeczeniu WSA w Bydgoszczy z dnia 10 lipca 2013 r., sygn. akt II SA/Bd 523/13, że osoba, która nie podejmowała zatrudnienia lub zrezygnowała z zatrudnienia i w uprzednio obowiązującym stanie prawnym przed dniem 1 stycznia 2013 r. uzyskała prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną (a następnie także prawo do zasiłku dla opiekuna), wyczerpuje przesłankę rezygnacji z zatrudnienia, o której mowa m.in. w art. 17 ust. 1 u.ś.r. Zasiłek dla opiekuna zastąpił dotychczasowe świadczenie pielęgnacyjne. Porównanie tych świadczeń prowadzi do jednoznacznego wniosku, że w zakresie celu i przesłanek obu tych świadczeń, są one takie same. Ich celem jest sprawowanie opieki nad osobą niepełnosprawną, a więc oba te świadczenia mogą być przyznane tylko wówczas, gdy istnieje potrzeba takiej opieki i tylko w razie rezygnacji z zatrudnienia (prowadzenia gospodarstwa rolnego).

Organy obu instancji do tej kwestii się nie odniosły, pomimo tego, że przecież Kolegium zwracało na to uwagę w swojej wcześniejszej kasatoryjnej decyzji – nadal jednak nie wyjaśniono, na jakiej podstawie przyznając skarżącemu zasiłek dla opiekuna w związku z koniecznością sprawowania opieki nad matką oceniły, że skarżący obie te przesłanki spełniał, zaś obecnie uznały, że przesłanek tych nie spełnia. Przecież uchylenie decyzji przyznającej zasiłek dla opiekuna nie nastąpiło na skutek zmiany okoliczności, lecz w trybie art. 155 k.p.a. za zgodą stron i w związku z wyborem przez skarżącego świadczenia pielęgnacyjnego.

Poza tym organ potwierdził, że faktycznie skarżący opiekuje się matką – ocena organu, że zakres tej opieki daje się (obecnie) pogodzić z prowadzeniem gospodarstwa rolnego, nie jest wiarygodna i miarodajna w sytuacji, gdy organ przyznając skarżącemu zasiłek dla opiekuna, musiał tę okoliczność ocenić całkiem odmiennie. To samo dotyczy przesłanki zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego.

W sytuacji, gdy w świetle przepisów wymagane jest złożenie takiego oświadczenia przez stronę, co zasadniczo zwalnia organy z obowiązku dokonywania (odmiennych) ustaleń w tym zakresie, a jednocześnie przyznając skarżącemu zasiłek w 2014 r. organ takie oświadczenie uznawał za wiarygodne, konieczne jest wyjaśnienie przez organ całkowicie odmiennych obecnie ustaleń w tym zakresie.

Powyższe prowadzi do stwierdzenia, że skoro skarżący dotychczas był uznawany przez organy pomocy społecznej za spełniającego przesłanki do zasiłku dla opiekuna w związku z koniecznością sprawowania opieki nad matką, nie do pogodzenia z zasadą zaufania do organów władzy publicznej (art. 8 k.p.a.) i z zasadą uwzględniania słusznego interesu strony (art. 7 k.p.a.) jest odmowa przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z powodu braku takich samych przesłanek bez wyczerpującego uzasadnienia tak różnej oceny.

Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" i "c" oraz art. 135 p.p.s.a., uchylił decyzje organów obu instancji, jako wydane z naruszeniem art. 7, 8, 77, 107 § 3 k.p.a. i w konsekwencji art. 17 ust. 1 u.ś.r.

Ponowne rozpatrzenie sprawy będzie wymagało wyjaśnienia, czy sytuacja skarżącego zmieniła się i obecnie odpadły przesłanki prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, należy odnieść się do decyzji przyznającej zasiłek dla opiekuna, ustalić, w jakich okolicznościach stanu faktycznego został on przyznany i czy te okoliczności się zmieniły; powyższe powinno znaleźć szczegółowe uzasadnienie, umożliwiające skarżącemu zrozumienie, dlaczego organy obecnie inaczej kwalifikują przesłanki przyznania tego świadczenia.