Wyrok NSA, sygn. akt II OSK 3221/20
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2021-04-13 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6053 Obywatelstwo
Hasła tematyczne: Obywatelstwo
Skarżony organ: Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 184
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Dnia 13 kwietnia 2021 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Jacek Chlebny (spr.) sędzia NSA Zofia Flasińska sędzia del. WSA Mirosław Gdesz po rozpoznaniu w dniu 13 kwietnia 2021 roku na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej L. E. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 8 lipca 2020 r. sygn. akt IV SA/Wa 190/20 w sprawie ze skargi L. E. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] listopada 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia posiadania obywatelstwa polskiego oddala skargę kasacyjną


UZASADNIENIE

Wyrokiem z 8 lipca 2020 r., sygn. akt IV SA/Wa 190/20, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę L. E. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z [...] listopada 2019 r. w przedmiocie odmowy potwierdzenia posiadania obywatelstwa polskiego.

Wyrok został wydany w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

Minister Spraw Wewnętrznych decyzją z [...] listopada 2019 r. po rozpatrzeniu odwołania L. E. od decyzji Wojewody Mazowieckiego z [...] maja 2019 r. w przedmiocie potwierdzenia posiadania obywatelstwa polskiego, utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że wnioskodawczyni urodziła się 22 kwietnia 1969 r. w Izraelu, jako córka Y. P. i A., nazwisko rodowe I. Na dowód powyższego przedłożyła uwierzytelnioną kopię izraelskiego aktu urodzenia wraz z tłumaczeniem na język polski, z treści którego wynikało, że wnioskodawczyni urodziła się jako L. P. Zmianę nazwiska strony z P. na E. odzwierciedla natomiast załączony do akt sprawy izraelski wyciąg z rejestru ludności, wskazując jako datę tej zmiany 23 stycznia 1997 r. Obecnie wnioskodawczyni mieszka w Izraelu i legitymuje się obywatelstwem izraelskim. Jak wynika z uzasadnienia wniosku, strona wywodzi posiadanie obywatelstwa polskiego po swoim ojcu – Y. P. Według informacji podanych przez pełnomocnika strony Y. P. (nazwisko rodowe P.), był synem Szmula i Sary (nazwisko rodowe H.) i urodził się [...] marca 1939 r. lub 1938 r. w T. L. W czasie wojny przebywał na Syberii w Archangielsku. Pod koniec wojny znalazł się w Kazachstanie. Po wojnie przez Włochy wyjechał na stałe do Izraela. W dniu 3 października 1948 r. nabył obywatelstwo izraelskie. Posiadał także obywatelstwo polskie. Miał rodzeństwo: C., H., C., G., B., R. i I. urodzeni w [...]. Rodzice strony pozostawali w związku małżeńskim zawartym w 1926 r. i posiadali obywatelstwo polskie. Nie nadano im numerów PESEL. Jej dziadek S. P. – syn H. P. i C. (nazwisko rodowe B.) – urodził się [...] lipca 1904 r. w J. i zmarł [...]lutego 1979 r. w T. L. i posiadał obywatelstwo polskie.

W ocenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji, analiza materiału dowodowego wykazała istniejące rozbieżności w zakresie pochodzenia ojca strony od osób wskazywanych we wniosku, jako jego rodzice – Szmula i Sary (Sury) P. (dziadkowie strony), które szczegółowo omówił. Doprowadziło to organ do stwierdzenia, że nie jest możliwe potwierdzenie posiadania obywatelstwa polskiego wnioskodawczyni. Z uwagi na rozbieżność w zakresie danych osobowych ojca nie można jednoznacznie stwierdzić, że Y. P., wskazany w izraelskim akcie urodzenia strony jako jej ojciec, to ta sama osoba co J. P. wskazany w wydruku bazy danych Indeksu Osób Represjonowanych i wymienionych na liście Deportowani w obwodzie archangielskim. Organ podkreślił, że według izraelskich dokumentów Y. P. urodził się [...] września 1940 r., natomiast według Indeksu Osób Represjonowanych J. P. urodził się w 1938 r., a w lipcu 1940 r. został zesłany do obwodu Archangielskiego m. Łogowskoj. W toku postępowania administracyjnego nie udało się pozyskać, ani dokumentu źródłowego, ani żadnych innych dokumentów urzędowych dotyczących ojca strony. Wobec braku polskich dokumentów źródłowych, bądź innych dokumentów urzędowych, wskazujących bezsprzecznie na pokrewieństwo J. P. z osobami wskazanymi we wniosku jako jego rodzice, oraz na posiadanie przez niego obywatelstwa polskiego, pełnomocnik strony został wezwany do aktywności dowodowej w tym zakresie, na które organ nie otrzymał odpowiedzi. Ostatecznie nie można ustalić czy Szmul i Sura P. byli rodzicami Y. P., na co wskazuje pełnomocnik strony, a to z kolei tylko wówczas warunkuje zastosowanie art. 5 ustawy z dnia 20 stycznia 1920 r. o obywatelstwie Państwa Polskiego (Dz.U. Nr 7 poz. 44 ze zm.). Zgodnie z tym przepisem, przez urodzenie dzieci ślubne nabywają obywatelstwo ojca, dzieci nieślubne – obywatelstwo matki.

Wspomnianym na wstępie wyrokiem z 8 lipca 2020 r., sygn. akt IV SA/Wa 190/20, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, po rozpatrzeniu skargi L. E. uznał, że skarga nie jest zasadna. Zdaniem Sądu, organ prawidłowo stwierdził, że skarżąca nie udokumentowała faktu nabycia i posiadania obywatelstwa polskiego przez swojego ojca lub choćby zamieszkiwania przez niego przed wojną w Polsce. Y. P. nie figuruje w dokumentach odszukanych przez Archiwum Państwowe w Zamościu, nie udało się również odszukać jego aktu urodzenia. Z uwagi na znaczne rozbieżności w przedstawionych przez skarżącą danych osobowych, nie można wykazać pokrewieństwa pomiędzy Y. P., a wymienionymi w księdze ludności miasta T. L. ze Szmulem i Surą P. Brak tego dokumentu powoduje, że nie ma możliwości potwierdzenia obywatelstwa polskiego ojca wnioskodawczyni. Analiza przedmiotowa wykazała istniejące rozbieżności w zakresie pochodzenia ojca strony od osób wskazywanych we wniosku jako jego rodzice - Szmula i Sary/Sury P. (dziadkowie skarżącej). Z informacji uzyskanej z Archiwum Państwowego w Zamościu wynika, że rodzina P. mieszkała w T. L., ale w dokumentacji nie figuruje ojciec strony – Y. P., urodzony według danych z wniosku w 1939 r. lub w 1938 r., natomiast według załączonego przez stronę izraelskiego rejestru ludności urodzony w 1940 r. W indeksie osób represjonowanych (prowadzonym przez IPN) i w książce Deportowani w Obwodzie Archangielskim figurują: J. P., s. Samuela, ur. w 1938 r.; Ch. P., s. Samuela, ur. w 1927 r.; C. P., c. Samuela, ur. w 1925 r.; B. P., s. Samuela, ur. w 1929 r.; G. P., s. Samuela, ur. w 1933 r.; I. P., s. Samuela, ur. w 1931 r.; R. P., c. Samuela, ur. w 1935 r.; P. S., s. C., ur. w 1906 r. (wskazywany przez stronę jako dziadek ojca strony) oraz S. P., c. Samuela, która nie może być babką strony, ponieważ zarejestrowana została jako urodzona w 1925 r. Z notatki IPN w Warszawie z dnia 18 czerwca 2018 r. wynika, że J. P., syn Samuela, urodzony w 1938 r. został deportowany wraz innymi członkami rodziny w 1940 r. do obwodu archangielskiego, skąd w 1941 r. rodzina P. została zwolniona z zesłania i zadeklarowała wyjazd do Kazachstanu. Jednoczenie w wydrukach z bazy ITS figuruje Sara P., urodzona w 1890 r. w T. oraz I. P. (ur. 1932), R. P. (ur. 1937), J. P. (ur. 1939 r.). Pozostałych osób wskazywanych jako rodzeństwo ojca dokumentacja z ITS w Bad Arolsen nie uwzględnia, nie ma również żadnych danych odnośnie ojca J. P.. Natomiast Sara P. - wskazywana we wniosku jako babka strony, figuruje jako zamężna w czasie aresztowania podczas II wojny światowej, a w 1962 r. jako owdowiała. Z kolei z polskich akt stanu cywilnego wynika, że S. P. ur. 5 lipca 1904 r., wskazywany we wniosku jako dziadek skarżącej, w dniu [...] grudnia 1946 r. zawarł związek małżeński z J. P. i zmarł w lutym 1978 r. w T. L. Z kolei wskazywana we wniosku jako babka skarżącej - Sara P., c. Samuela urodziła się w 1925 r., jednak z informacji wynikających z dołączonego życiorysu ojca skarżącej wynika, iż jej dziadkowie (rodzice ojca) zawarli związek małżeński około 1926 roku.

Od powyższego wyroku L. E. wniosła skargę kasacyjną zarzucając:

1) niewłaściwe zastosowanie art. 4 i 6 ustawy z dnia 15 lutego 1962 r. o obywatelstwie polskim (Dz.U. z 1962 r. Nr 10 poz. 49 ze zm. – dalej: ustawa o obywatelstwie polskim z 1962 r.) poprzez nieustalenie nabycia przez skarżącą obywatelstwa polskiego.

2) naruszenie art. 141 § 4, 134, 145 § 1 pkt 1 lit. c, art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm. – dalej: p.p.s.a.) oraz art. 7, 76 § 1, 77, 80 (strona nie podała w tym miejscu nazwy aktu prawnego, natomiast z uzasadnienia skargi kasacyjnej wynika, ze chodzi o ustawę z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - Dz.U. z 2020 r. poz. 259 ze zm. - dalej: k.p.a.) w zw. z art. 10 ust. 3 w zw. z art. 55 w zw. art. 66 ustawy z dnia 2 kwietnia 2009 r. o obywatelstwie polskim (t.j. Dz.U. z 2020 r. poz. 347 – dalej: ustawa o obywatelstwie polskim z 2009 r.) z powodu błędnego ustalenia, że na podstawie zebranego w sprawie materiału dowodowego nie można było stwierdzić, iż Y. P. syn Szmul P. ur. w 1940 r. wskazany w izraelskim akcie urodzenia skarżącej jako jej ojciec to ta sama osoba co wskazana w wydruku bazy danych Indeksu Osób Represjonowanych i wymieniony na liście "Deportowani w obwodzie archangielskim - jako J. P. s. Samuela ur. w 1938 r.

Zdaniem skarżącej, wszechstronna ocena materiału dowodowego pozwala na ustalenie, że jej ojciec Y. P. był synem Szmula i Sury P. i posiadał obywatelstwo polskie w chwili jej urodzenia. Porównanie danych osobowych osób wymienionych w dokumentach IPN, Archiwum Państwowego w Zamościu oraz dokumentów pochodzących z Czerwonego Krzyża z dokumentami izraelskimi i informacjami zawartymi we wniosku pozwalało na ustalenie, iż wskazane osoby byli członkami jednej rodziny, a wśród nich znajdował się również ojciec skarżącej Y. P. Skarżąca podkreśliła, że pomimo niezaprzeczalnej tożsamości także w polskich dokumentach występowały rozbieżności w dacie urodzenia.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

1. Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw.

2. Skarżąca zrzekła się rozprawy, a organ w terminie czternastu dni od dnia doręczenia mu odpisu skargi kasacyjnej, nie zażądał przeprowadzenia rozprawy, wobec czego NSA, na podstawie art. 182 § 2 i 3 p.p.s.a., skargę kasacyjną rozpoznał na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów.

3. Skarżąca kasacyjnie zarzucając naruszenie szeregu przepisów postępowania administracyjnego i sądowoadministracyjnego twierdzi, że te naruszenia doprowadziły do błędnego ustalenia, że na podstawie zebranego w sprawie materiału dowodowego nie można było stwierdzić, iż Y. P. syn Szmula P. ur. w 1940 r. wskazany w izraelskim akcie urodzenia skarżącej jako jej ojciec to ta sama osoba, co wskazana w wydruku bazy danych Indeksu Osób Represjonowanych i wymieniona na liście "Deportowani w obwodzie archangielskim" - jako J. P. s. Samuela ur. w 1938 r.

4. Tryb postępowania w sprawie potwierdzenia posiadania obywatelstwa polskiego reguluje ustawa o obywatelstwie polskim z 2009 r. Zgodnie z art. 56 ust. 1 tej ustawy, wniosek o potwierdzenie posiadania lub utraty obywatelstwa polskiego zawiera dane osoby, której potwierdzenie dotyczy, i jej wstępnych do drugiego stopnia oraz informacje o istotnych okolicznościach niezbędnych do ustalenia stanu faktycznego i prawnego. Wnioskodawca jest natomiast obowiązany, zgodnie z art. 56 ust. 2 tej ustawy, dołączyć dokumenty potwierdzające dane i informacje zawarte we wniosku, chyba że uzyskanie tych dokumentów napotyka trudne do przezwyciężenia przeszkody. Zakres danych niezbędnych do podania we wniosku należy odczytywać w związku z art. 13 ust. 1 ustawy o obywatelstwie polskim z 2009 r., zgodnie z którym dane te obejmują: imię (imiona) i nazwisko; nazwisko rodowe; datę i miejsce urodzenia; imię i nazwisko ojca; imię i nazwisko rodowe matki; płeć; obywatelstwo; stan cywilny; numer PESEL, o ile został nadany. Dane te są przedstawiane w ramach wniosku w odniesieniu do osób, których dotyczy postępowanie oraz w odniesieniu do ich wstępnych do drugiego stopnia (J. Jagielski [w:] Obywatelstwo polskie. Komentarz do ustawy, Warszawa 2016, art. 56.). Artykuł 56 ustawy o obywatelstwie polskim z 2009 r. nakłada ciężar udowodnienia posiadania obywatelstwa polskiego lub jego utraty na stronę tego postępowania. Oznacza to, że wnioskodawca powinien dostarczyć organowi wszelkie dane wymienione w art. 56 ust. 1 ustawy o obywatelstwie polskim, które są niezbędne do ustalenia stanu faktycznego i prawnego sprawy. W razie niepodania we wniosku wszystkich danych i informacji wymaganych przez art. 56 ust. 1 w zw. z art. 13 ust. 1 ustawy o obywatelstwie polskim z 2009 r., organ ma prawo wezwać go do uzupełnienia materiału dowodowego, chyba że wnioskodawca podał, że nie zna i nie jest w stanie samodzielnie ustalić tych danych, przy zachowaniu należytej staranności.

5. Ustawa o obywatelstwie polskim nie wyłączyła stosowania przepisów kodeksu postępowania administracyjnego w zakresie zasad prowadzenia postępowania dowodowego, na co słusznie zwróciła uwagę skarżąca. Organ administracji nie jest zatem zwolniony z samodzielnego dokonywania ustaleń faktycznych w zakresie objętym wnioskiem zgodnie z zasadami określonymi m.in. w art. 7, 76 § 1, 77 k.p.a., a ocena dokumentów i informacji występujących w sprawie dokonuje na zasadzie swobodnej oceny dowodów wyrażonej w art. 80 k.p.a. Należy jednak wskazać, że w rozpoznawanej sprawie organ pierwszej instancji, po pierwsze wezwał stronę do uzupełnienia braków formalnych wniosku pismem z 15 stycznia 2019 r., po drugie dokonał samodzielnych ustaleń faktycznych, występując pismem z 16 maja 2018 r. do Archiwum Instytutu Pamięci Narodowej - Oddziału w Warszawie o odszukanie dokumentów dotyczących ojca i dziadków skarżącej. Następnie, wobec pisma pełnomocnika skarżącej przesłanego w odpowiedzi na wezwanie z 15 stycznia 2019 r., w którym oświadczył, że nie będzie uzupełniał wniosku o dodatkowe dokumenty, organ zwrócił się dodatkowo pismem z 28 marca 2019 r. do Urzędu Stanu Cywilnego w T. L. o przesłanie aktu małżeństwa i zgonu dziadka skarżącej oraz odszukanie aktu urodzenia ojca skarżącej. Organ drugiej instancji w piśmie z 26 czerwca 2019 r. również zwrócił się do pełnomocnika strony o wypowiedzenie się w zakresie rozbieżności wynikających z dokumentów stanowiących materiał dowodowy i udokumentowania nabycia i posiadania przez ojca skarżącej obywatelstwa polskiego. Oznacza to, że organy administracji prowadziły postępowanie dowodowe zgodnie z przepisami kodeksu postępowania administracyjnego oraz przepisami ustawy o obywatelstwie polskim z 2009 r., jak prawidłowo uznał Sąd pierwszej instancji, a postępowanie to wykazało istotne rozbieżności, które uniemożliwiły pozytywne załatwienie wniosku skarżącej.

6. W przypadku skarżącej, urodzonej [...] kwietnia 1969 r., sposób nabycia obywatelstwa polskiego określały przepisy ustawy o obywatelstwie polskim z 1962 r. Stosownie do art. 4 tej ustawy, do nabycia obywatelstwa polskiego przez urodzenie wystarczy, aby chociaż jedno z rodziców było obywatelem polskim. Skarżąca we wniosku powołała się na obywatelstwo polskie jej ojca – Y. P. , syna Szmula i Sury. Ustalenia poczynione w trakcie postępowania przed organami administracji i zaaprobowane przez Sąd pierwszej instancji wykazały, że nie zachował się akt urodzenia ojca skarżącej – Y. P., który potwierdzałby jego pochodzenie od wskazanych we wniosku rodziców, a zebrany materiał dowodowy zawierał liczne rozbieżności w tym zakresie. Istnieją rozbieżności w zakresie daty urodzenia ojca skarżącej, który według polskich źródeł urodził się w 1938 r. lub 1939 r., a zgodnie z dokumentami izraelskimi w 1940 r. W rejestrze mieszkańców T. L. oraz w kartach ewidencyjnoadresowych mieszkańców T. L. figuruje rodzina P.: Szmul, Sura z domu H., C., H., B. i I., jednak pośród członków rodziny nie znajduje się J. P. W Indeksie Osób Represjonowanych (prowadzony przez IPN) i w książce Deportowani w Obwodzie Archangielskich pozyskanych przez organ pierwszej instancji z IPN w Warszawie figuruje natomiast m.in. J. P., syn Samuela, urodzony w 1938 r., P. Samuel, syn C., urodzony w 1906 r., wskazywany we wniosku jako dziadek strony oraz Sara P., córka Samuela, urodzona w 1925 r., co oznacza, że nie mogła być babką skarżącej, bowiem z wniosku wynika, że jej dziadkowie zawarli związek małżeński w 1926 r. Za istotny należy również uznać fakt, że wydrukach z bazy ITS figuruje Sara P., urodzona w 1890 r. w T. oraz I. P., ur. 1932 r., R. P., ur. 1937 r., J. P. ur.1939 r. Pozostałych osób wskazywanych jako rodzeństwo ojca dokumentacja z ITS w Bad Arolsen nie uwzględnia, nie ma również żadnych danych odnośnie ojca J. P. Wskazywana we wniosku jako babka skarżącej - Sara P., w czasie aresztowania w okresie II wojny światowej figuruje jako zamężna, a w 1962 r. jako owdowiała. Z kolei z polskich akt stanu cywilnego wynika, że Szmul P. (ur. [...] lipca 1904 r.), wskazywany we wniosku jako dziadek skarżącej, zawarł w dniu [...] grudnia 1946 r. związek małżeński z J. P., a zmarł dopiero w lutym 1978 r. w T. L. Z izraelskiego wyciągu z rejestru ludności dołączonego do akt sprawy wynika, że Y. P. został zarejestrowany w Izraelu jako imigrant w październiku 1948 r., a obywatelstwo izraelskie uzyskał 3 października 1948 r. Jak słusznie uznał organ w zaskarżonej decyzji, a przyjął za organem Sąd pierwszej instancji, powyższe rozbieżności oznaczają, że nie można ustalić w jakiej dacie urodził się ojciec skarżącej, ani jak nazywali się jego rodzice. Skarżąca nie wykazała, że w dacie jej urodzin ojciec posiadał obywatelstwo polskie. Z akt sprawy ponadto nie wynika, że jej matka lub wstępni ze strony matki posiadali obywatelstwo polskie.

7. Należy stwierdzić, że organ administracji publicznej, w sprawie w przedmiocie wniosku o potwierdzenie posiadania obywatelstwa polskiego, prowadzi postępowanie na podstawie przepisów k.p.a. z uwzględnieniem art. 56 w zw. z art. 13 ust. 1 ustawy o obywatelstwie polskim z 2009 r., które precyzują zakres ustaleń faktycznych niezbędnych do potwierdzenia posiadania obywatelstwa polskiego. W przypadku, gdy, tak jak w rozpoznawanej sprawie, całokształt materiału dowodowego nie pozwalał ustalić daty urodzenia ojca skarżącej, a w szczególności okoliczności posiadania przez niego obywatelstwa polskiego, organ wydaje decyzję o odmowie potwierdzenia posiadania obywatelstwa polskiego, z powodu niewykazania przez stronę, przy współdziałaniu organu w zakresie postępowania dowodowego, pochodzenia wnioskodawczyni od rodzica będącego obywatelem polskim.

8. Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 p.p.s.a., orzekł, jak w sentencji.