Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 231/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2019-06-03 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6559
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję
Powołane przepisy: article: art. 135, art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c), art. 200
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art. 3a ust. 1 i 3, art. 11 ust. 1, art. 12 ust. 4 pkt 2 i ust. 4a
journal: Dz.U. 2015 poz 807
law: Ustawa z dnia 18 grudnia 2003 r. o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o  przyznanie płatności - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Arkadiusz Tomczak, Sędzia WSA - Marek Krawczak, Sędzia WSA - Tomasz Zawiślak (spr.), Protokolant st. specjalista - Justyna Macewicz, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 czerwca 2019 r. sprawy ze skargi A. G. na decyzję Dyrektora Mazowieckiego Oddziału Regionalnego ARIMR w W. z dnia (...) listopada 2018 r. nr(...) w przedmiocie odmowy wpisu do ewidencji producentów i nadania numeru ewidencyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR (...) w W. z (...) września 2018 r. nr (...) 2. zasądza od Dyrektora Mazowieckiego Oddziału Regionalnego ARIMR w W. na rzecz A. G. kwotę 200 zł (dwieście złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi A. G. (dalej: strona lub skarżąca) jest decyzja Dyrektora [...] Oddziału Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa

w W. (dalej: Dyrektor Oddziału ARiMR, organ odwoławczy lub II instancji)

z [...] listopada 2018 r., nr [...] utrzymująca w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa W. z siedzibą W. (dalej: Kierownik Biura ARiMR lub organ I instancji) z [...] września 2018 r., nr [...] odmawiającą wpisu do ewidencji producentów i nadania numeru identyfikacyjnego. Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym.

Na wniosek strony o wpis do ewidencji producentów rolnych Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w M. wydał jej [...] sierpnia 2004 r. zaświadczenie o nadaniu numeru identyfikacyjnego.

Następnie, w wyniku wszczęcia z urzędu przez ww. organ postępowania administracyjnego w sprawie posiadania przez małżonków A. i J. G. dwóch numerów identyfikacyjnych, wpis skarżącej w ewidencji producentów został wykreślony, a numer identyfikacyjny uchylony na mocy decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w M. z [...] sierpnia 2010 r. Rozstrzygnięcie

to utrzymał w mocy Dyrektor Oddziału ARiMR decyzją z [...] października 2010 r.

Po rozpoznaniu skargi na tę decyzję Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił ją prawomocnym wyrokiem z 19 sierpnia 2014 r., sygn. akt V SA/Wa 1178/14.

W dniu [...] stycznia 2016 r. skarżąca złożyła wniosek o wpis do ewidencji producentów z zaznaczonym celem "zmiana danych". We wniosku strona posłużyła się przy tym numerem gospodarstwa [...] nadanym jej na mocy zaświadczenia Kierownika Biura ARiMR z [...] sierpnia 2004 r., a następnie anulowanym oświadczeniem Nr [...] z [...] czerwca 2010 r., w następstwie którego wydano ww. decyzję z [...] sierpnia 2010 r. którą odmówiono wpisu do ewidencji producentów i nadania numeru identyfikacyjnego.

Decyzją z [...] kwietnia 2016 r., nr [...] Kierownik Biura Powiatowego ARiMR

w M. umorzył postępowanie administracyjne o wpis do ewidencji producentów w celu zmiany danych. Organ bowiem stwierdził brak wpisu skarżącej

do ewidencji producentów i brak nadanego numeru identyfikacyjnego (wpis strony został anulowany). Po rozpoznaniu odwołania Dyrektor Oddziału ARiMR decyzją

z [...] czerwca 2016 r. nr [...] utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 21 czerwca 2017 r.,

V SA/Wa 2327/16 skargę strony oddalił. W wyniku rozpoznania skargi kasacyjnej skarżącej Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z 24 kwietnia 2018 r., I GSK 361/18 oddalił skargę kasacyjną.

W międzyczasie skarżąca wnioskiem z [...] listopada 2016 r. zwróciła się

do Kierownika Biura Powiatowego ARiMR W. z siedzibą W.

o wpis do ewidencji producentów i nadanie numeru identyfikacyjnego.

W odpowiedzi na wezwanie organu pełnomocnik skarżącej J.G. wyjaśnił, że podtrzymuje stanowisko w sprawie niepozostawania w związku małżeńskim (co określono w sekcji III wniosku, pole 1). Do swojej odpowiedzi skarżąca załączyła dodatkowo:

1) akt notarialny rep. A Nr [...] z [...] grudnia 2008 r. (pełnomocnictwo

dla J.G.),

2) wyrok Sądu Okręgowego w W. [...] Wydział Cywilny Rejestrowy

z [...] kwietnia 2012 r. w sprawie ustanowienia separacji związku małżeńskiego pomiędzy J.G. a A.G., sygn. akt [...],

3) protokół odbioru robót z [...] maja 2010 r.,

4) informację z Nadleśnictwa [...] z [...] listopada 2009 r. dotyczącą oferty sadzonek,

5) decyzję Wójta Gminy [...] Nr [...] z [...] sierpnia 2013 r. w sprawie zwrotu podatku akcyzowego zawartego w cenie oleju napędowego wykorzystywanego do produkcji rolnej,

6) decyzję Wójta Gminy [...] Nr [...] z [...] sierpnia 2013 r. w sprawie zwrotu podatku akcyzowego zawartego w cenie oleju napędowego wykorzystywanego do produkcji rolnej,

7) decyzję Wójta Gminy [...] Nr [...] z [...] stycznia 2014 r. w sprawie wymiaru podatku rolnego, podatku od nieruchomości i podatku leśnego ustalanych w formie łącznego zobowiązania pieniężnego,

8) decyzję Wójta Gminy [...] Nr [...] z [...] lutego 2015 r.

w sprawie zwrotu podatku akcyzowego zawartego w cenie oleju napędowego wykorzystywanego do produkcji rolnej,

9) decyzję Wójta Gminy [...] nr [...] z [...] sierpnia 2014 r. o przyznaniu zwrotu podatku akcyzowego,

10) faktury VAT (szt. 6),

11) akt notarialny A Nr [...] z [...] lutego 2008 r. (umowa częściowego podziału majątku wspólnego).

W dniu 30 grudnia 2016 r. pełnomocnik skarżącej ponownie potwierdził, że dane wskazane w sekcji III zostały wypełnione poprawnie.

Decyzją z [...] marca 2017 r. nr [...] Kierownik Biura ARiMR wpisał stronę z dniem [...] marca 2017 r. do ewidencji producentów i nadał numer identyfikacyjny [...].

Skarżąca złożyła odwołanie i stwierdziła, że organ w sposób nieuzasadniony wpisał ją do ewidencji producentów w dniu [...] marca 2017 r., podczas gdy wpis taki nastąpił co najmniej w dniu [...] sierpnia 2004 r., potwierdzony zaświadczeniem w tej samej dacie. Zdaniem skarżącej, wpis dokonany w dniu [...] sierpnia 2004 r. funkcjonuje w systemie prowadzonym zgodnie z ustawą z dnia 18 grudnia 2003 r. o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności (tj. Dz.U. z 2017 r., poz. 1853, dalej: ustawa

o ewidencji) do dnia wydania decyzji będącej przedmiotem odwołania i nadal,

a powtórny wpis w tym systemie nie jest możliwy. Skarżąca stwierdziła, że numer taki jest niepowtarzalny i nie można go nadać dwukrotnie.

Dyrektor Oddziału ARiMR po rozpatrzeniu odwołania decyzją z [...] maja 2017 r., nr [...] uchylił zaskarżoną decyzję i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji.

W odpowiedzi na wniosek organu przy piśmie z 1 września 2017 r. Urząd Stanu Cywilnego [...] przesłał skrócony odpis aktu małżeństwa co oznaczało, że A. i J. G. pomimo orzeczonej separacji wyrokiem z [...] kwietnia 2012 r., pozostają w związku małżeńskim.

Wobec dwukrotnych wezwań organu do nadesłania dowodów potwierdzających prowadzenie przez A. i J.G. dwóch odrębnych, samodzielnych gospodarstw, pełnomocnik strony wyjaśnił, że dane we wniosku w sekcji lll zostały wypełnione poprawnie, zgodnie ze stanem faktycznym i prawnym, co według pełnomocnika potwierdzają dokumenty przekazane do organu w dniu [...] grudnia 2016 r. i wcześniej. Jak wskazał pełnomocnik strony, producent nie pozostaje w związku małżeńskim, co z kolei ma potwierdzać orzeczenie sądu o separacji małżeńskiej. Dodatkowo dołączono oświadczenie skarżącej z [...] listopada 2017 r. wskazujące, że od [...] sierpnia 2004 r. strona prowadzi samodzielnie odrębne gospodarstwo rolne, stanowiące zorganizowaną całość gospodarczą. Strona dodatkowo wniosła o nadanie numeru w ewidencji producentów w dacie [...] sierpnia 2010 r. Na potwierdzenie samodzielnego prowadzenia gospodarstwa rolnego dołączono decyzję Wójta Gminy [...] nr [...] dotyczącą skarżącej w sprawie wymiaru podatku rolnego i leśnego na rok 2018 oraz potwierdzenie zapłaty tych podatków.

Decyzją z [...] kwietnia 2018 r. Kierownik Biura ARiMR odmówił A.G. wpisu do ewidencji producentów i nadania numeru identyfikacyjnego. Rozpoznając sprawę na skutek odwołania, decyzją z [...] czerwca 2018r. nr [...] Dyrektor Oddziału ARiMR uchylił ww. decyzję i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia.

Rozpoznając ponownie sprawę, decyzją z [...] września 2018 r. Kierownik Biura ARiMR odmówił A.G. wpisu do ewidencji producentów i nadania numeru identyfikacyjnego na wniosek, który wpłynął do organu w dniu [...] listopada 2016 r. Organ I instancji w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy uznał, że strona pozostaje w związku małżeńskim z J.G. i nie prowadzi samodzielnego odrębnego gospodarstwa rolnego stanowiącego zorganizowaną całość gospodarczą,

a tym samym że nie zostały spełnione warunki, o których mowa w art. 12 ust. 4 pkt 2 ustawy o ewidencji.

Po rozpoznaniu odwołania skarżącej Dyrektor Oddziału ARiMR decyzją

z [...] listopada 2018 r. utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji.

W uzasadnieniu decyzji organ przytoczył przepisy mające zastosowanie

w sprawie i stwierdził, że strona nie prowadzi samodzielnie odrębnego gospodarstwa rolnego stanowiącego zorganizowaną całość gospodarczą.

Organ wyjaśnił, że aby można było nadać małżonkom dwa numery w świetle art. 12 ust. 4 pkt 2 ustawy o ewidencji, każdy z nich powinien prowadzić faktycznie samodzielnie odrębne gospodarstwo rolne. Tym samym wnioskodawca chcąc uzyskać odrębny wpis do ewidencji producentów z tytułu nabytego na wyłączną własność gospodarstwa rolnego, powinien faktycznie zaprzestać posiadania i zarządzania gospodarstwem dotychczas prowadzonym ze swoim współmałżonkiem i jednocześnie samodzielnie zarządzać nabytym gospodarstwem, które w dodatku powinno stanowić odrębne gospodarstwo od dotychczas zarządzanego. Kwestia oceny, czy tak wyodrębnione gospodarstwo może być uznane za odrębne gospodarstwo, powinno być przedmiotem oceny w każdej indywidualnej sprawie. Organ przywołując wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 3 grudnia 2013 r., sygn. P 40/12, wyjaśnił, że przesłanką taką może być ustanowienie rozdzielności majątkowej w powiązaniu z takimi kryteriami jak usytuowanie gospodarstw w przestrzeni, wyposażenie ich w infrastrukturę, okoliczności ustalenia rozłączności, tj. czy nastąpiło to przed, czy po wejściu w życie przepisów dotyczących wnioskowanych płatności, szczególnie zwrócenie uwagi przypadkom, w których wskutek traktowania gospodarstw rolnych jako odrębnych przysługujące płatności są wyższe niż w razie traktowania gospodarstwa obojga małżonków jako jednej całości.

Dyrektor Oddziału ARiMR podkreślił, że w sprawie wiadomym jest z urzędu,

iż A. G. posiadała od roku 2004 nadany jej numer ewidencyjny, który następnie został anulowany. Obecnie skarżąca wnosi o wpis do ewidencji producentów

i o nadanie numeru identyfikacyjnego. We wniosku i późniejszych oświadczeniach zaznaczyła, że nie pozostaje w związku małżeńskim, co, w ocenie organu, jest nieprawdziwe. Organ odwoławczy stwierdził, że dokumenty zgromadzone

w postępowaniu mogą co najwyżej świadczyć, że małżonkowie (A. i J. G.) mają orzeczoną separację małżeńską, co jednak nie znaczy, że w świetle prawa nie są małżonkami. Przeciwnie przeprowadził dowód, z którego jednoznacznie wynika, że skarżąca pozostaje w związku małżeńskim z J.G.

Dyrektor Oddziału ARiMR podkreślił, że sama rozdzielność majątkowa może być tylko jedną z przesłanek wskazujących na istnienie odrębnych gospodarstw. Strona natomiast musi wykazać, że w sensie rzeczywistym istnieją dwa odrębne, niezależne gospodarstwa, zarządzane osobno przez małżonków. O powyższym będą mogły świadczyć takie okoliczności jak odrębność gospodarstw pod względem technicznym, ekonomicznym, terytorialnym, jak również wskazana rozdzielność majątkowa.

Organ II instancji podkreślił, że ciężar dowodu ciąży na stronie postępowania

i w związku z tym wskazał, że A. i J. G. pomimo orzeczonej separacji wyrokiem sądu z [...] kwietnia 2012 r., pozostają w związku małżeńskim,

na co bezspornie wskazują wyjaśnienia Urzędu Stanu Cywilnego [...] zawarte w piśmie z [...] września 2017 r. Stwierdził również, że w jego ocenie strona nie wykazała, że prowadzi samodzielnie odrębne gospodarstwo rolne stanowiące zorganizowaną całość gospodarczą. Organ przeanalizował wszystkie załączone dokumenty, które miały świadczyć o odrębności dwóch gospodarstw i stwierdził, że żaden z tych dokumentów nie świadczy, że strona prowadzi samodzielnie odrębnego gospodarstwa rolnego stanowiącego zorganizowaną całość gospodarcza.

Organ II instancji wskazał, że skarżąca i jej pełnomocnik ograniczyli się

do przedłożenia w sprawie dokumentów, nie przedstawili jednakże szczegółowych wyjaśnień co do odrębności posiadanych gospodarstw. W ocenie organu skoro złożone dokumenty były niewystarczające do uznania żądania strony, a sama strona nie wyraziła woli dalszego prowadzenia postępowania i składania wyjaśnień, to rozstrzygnięcie organu I instancji uznano za prawidłowe.

Pismem z 16 stycznia 2019 r. strona złożyła skargę na ww. decyzję i wniosła o jej uchylenie i zasądzenie kosztów postępowania sądowego.

Skarżąca podkreśliła, że oboje z mężem traktują swoje małżeństwo jako istniejące tylko w sensie formalnym, gdyż orzeczeniem rozwodu nigdy nie byli zainteresowani. Podkreśliła również, że nie prowadzi z mężem wspólnego gospodarstwa domowego, mieszka oddzielnie i nie łączy ich więź gospodarcza, gdyż

z chwilą orzeczenia separacji z mocy prawa ustaje ustawowa wspólność majątkowa małżeńska. Podkreśliła, że stosunki majątkowe pomiędzy małżonkami zostały uregulowane aktem notarialnym z [...] lutego 2008 r. o podziale wspólnego majątku.

W ocenie skarżącej przedstawione przez nią dokumenty dowodzą, że samodzielnie prowadzi odrębne gospodarstwo rolne, stanowiące zorganizowaną całość gospodarczą.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Oddziału ARiMR wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 3 § 1 z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302, z późn. zm., dalej jako "ppsa") sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Oznacza to, iż sąd rozpoznając skargę ocenia, czy zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa materialnego bądź przepisów postępowania administracyjnego. Zgodnie z art. 134 powołanej wyżej ustawy sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami

i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 ppsa).Uwzględnienie skargi następuje w przypadku stwierdzenia naruszenia przez sąd przepisów prawa, wskazanego w art. 145 § 1 pkt 1 ppsa.

Zgodnie z art. 11 ust. 1 ustawy o ewidencji wpisu producenta do ewidencji producentów dokonuje się, w drodze decyzji administracyjnej, na jego wniosek złożony do Kierownika Biura Powiatowego ARiMR właściwego ze względu na miejsce zamieszkania lub siedzibę wnioskodawcy, na formularzu opracowanym i udostępnionym przez ARiMR. Jednocześnie z wpisem do ewidencji producentów nadaje się numer identyfikacyjny, który jest niepowtarzalny i nie przechodzi na następcę prawnego (art. 12 ust. 1-2 ustawy o ewidencji).

Stosownie do przepisu art. 12 ust. 4 cytowanej ustawy w przypadku małżonków oraz podmiotów będących współposiadaczami gospodarstwa rolnego nadaje się jeden numer identyfikacyjny temu z małżonków lub współposiadaczy, co do którego współmałżonek lub współposiadacz wyrazili pisemną zgodę albo nadaje się odrębny numer, jeżeli osoba wnioskująca prowadzi samodzielnie odrębne gospodarstwo rolne stanowiące zorganizowaną całość gospodarczą. Druga z wyżej wymienionych możliwości, tj. nadanie odrębnego numeru identyfikacyjnego wobec numeru gospodarstwa rolnego współmałżonka wnioskodawcy, została wprowadzona ustawą

z dnia 23 października 2014 r. o zmianie ustawy o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności (Dz. U. poz. 1872) i weszła w życie 1 stycznia 2015 r. Przedmiotowa ustawa nowelizująca została uchwalona w wyniku rozstrzygnięcia Trybunału Konstytucyjnego

w wyroku z 3 grudnia 2013 r., sygn. akt P 40/12 (Dz. U. z 2013, poz. 1537), w którym trybunał orzekł, że art. 12 ust. 4 ustawy o ewidencji w zakresie, w jakim nie przewiduje dopuszczalności nadania osobnych numerów identyfikacyjnych każdemu z małżonków, w sytuacji gdy istnieje między nimi rozdzielność majątkowa i posiadają odrębne gospodarstwa rolne jest niezgodny z art. 32 ust. 1 w związku z art. 18 Konstytucji. Trybunał orzekł o odroczeniu mocy obowiązującej orzeczenia i wskazał na konieczność interwencji ustawodawcy w tym zakresie. Istotnym jest, także w kontekście niniejszej sprawy, że oprócz konieczności nadania nowego brzmienia art. 12 ust. 4 ustawy

o ewidencji, Trybunał Konstytucyjny podkreślił, że niezbędne jest zamieszczenie

w ustawie przepisów, które będą przeciwdziałać nadużyciom, polegającym

na pozornych lub sztucznych podziałach gospodarstw rolnych dla uzyskania nienależnych lub wyższych płatności, a w szczególności przyznanie kompetencji kontrolnych właściwemu organowi w trakcie postępowania o wpis do ewidencji

i nadanie numeru ewidencyjnego, a także później, już po dokonaniu wpisu do ewidencji przy przyznawaniu konkretnych płatności.

Analiza przepisu art. 12 ust. 4 ustawy o ewidencji prowadzi do wniosku,

że małżonkowie co do zasady mogą posiadać tylko jeden numer identyfikacyjny gospodarstwa, chyba że wnioskodawca wykaże, że prowadzi samodzielnie odrębne względem jej małżonka gospodarstwo rolne, przy czym gospodarstwo stanowi zorganizowaną całość gospodarczą. Przez gospodarstwo rolne ustawa o ewidencji rozumie gospodarstwo zdefiniowane w art. 4 ust. 1 lit. b rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1307/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. ustanawiającego przepisy dotyczące płatności bezpośrednich dla rolników na podstawie systemów wsparcia w ramach wspólnej polityki rolnej oraz uchylającego rozporządzenie Rady (WE) nr 637/2008 i rozporządzenie Rady (WE) nr 73/2009 (Dz. Urz. UE L 347

z 20.12.2013, str. 608, z późn. zm., dale jako rozporządzenie nr 1307/2013),

tj. wszystkie jednostki wykorzystywane do działalności rolniczej i zarządzane przez rolnika, znajdujące się na terytorium tego samego państwa członkowskiego. Z kolei

za działalność rolniczą rozporządzenie nr 1307/2013 uznaje produkcję, hodowlę lub uprawę produktów rolnych, w tym zbiory, dojenie, hodowlę zwierząt oraz utrzymywanie zwierząt do celów gospodarskich, utrzymywanie użytków rolnych w stanie, dzięki któremu nadają się one do wypasu lub uprawy bez konieczności podejmowania działań przygotowawczych wykraczających poza zwykłe metody rolnicze i zwykły sprzęt rolniczy, w oparciu o kryteria określone przez państwa członkowskie na podstawie ram ustanowionych przez Komisję, lub prowadzenie działań minimalnych, określanych przez państwa członkowskie, na użytkach rolnych utrzymujących się naturalnie w stanie nadającym się do wypasu lub uprawy. Rolnik w rozumieniu cytowanego rozporządzenia nr 1307/2013 oznacza osobę fizyczną lub prawną bądź grupę osób fizycznych lub prawnych, bez względu na status prawny takiej grupy i jej członków w świetle prawa krajowego, której gospodarstwo rolne jest położone na obszarze państwa członkowskiego oraz która prowadzi działalność rolniczą.

Ustawa o ewidencji w art. 3a ust. 1 stanowi, że do postępowań w sprawach indywidualnych rozstrzyganych w drodze decyzji stosuje się przepisy kodeksu postępowania administracyjnego (dalej jako kpa), chyba że przepisy ustawy stanowią inaczej. Taki wyjątek od stosowania kpa przewidziany jest w art. 3a ust. 3 ustawy, według którego strony oraz inne osoby uczestniczące w postępowaniu, o którym mowa w ust. 1, są obowiązane przedstawiać dowody oraz dawać wyjaśnienia co do okoliczności sprawy zgodnie z prawdą i bez zatajania czegokolwiek; ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne. Z przepisu tego wynika zatem, że to na skarżącej jako osobie zainteresowanej uzyskaniem odrębnego numeru identyfikacyjnego spoczywał obowiązek udowodnienia, że spełnia ona wymogi ustawowe w tym zakresie. Organy natomiast uwolnione były od obowiązków określonych w tych przepisach. Niemniej organy zobligowane były – stosownie do art. 3a ust. 2 pkt 2 ustawy o ewidencji – do wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Obowiązek ten jest ściśle związany z przyjętą w kodeksie postępowania administracyjnego zasadą swobodnej oceny dowodów (art. 80). Zarówno w nauce, jak i w praktyce orzeczniczej podkreśla się, iż swobodna ocena dowodów, aby nie przerodziła się w samowolę, musi być dokonana zgodnie z normami prawa procesowego oraz z zachowaniem reguł tej oceny, tj.: po pierwsze – opierać się należy na materiale dowodowym zebranym przez organ, z zastrzeżeniem wyjątków przewidzianych w przepisach prawa, po drugie – ocena powinna być oparta na wszechstronnej ocenie całokształtu materiału dowodowego, po trzecie – organ powinien dokonać oceny znaczenia i wartości dowodów dla toczącej się sprawy, z zastrzeżeniem ograniczeń dotyczących dokumentów urzędowych, które mają na podstawie art. 76 § 1 kpa szczególną moc dowodową. Organ może odmówić wiary określonym dowodom, jednakże dopiero po wszechstronnym ich rozpatrzeniu, wyjaśniając przyczyny takiej ich oceny, po czwarte – rozumowanie, w wyniku którego organ ustala istnienie okoliczności faktycznych powinno być zgodne z prawidłami logiki [vide: A,. Wróbel (w:) A. Wróbel, M. Jaśkowska, M. Wilbrandt-Gotowicz, Komentarz aktualizowany Kodeksu postępowania administracyjnego, Lex el. 2018].

Odnosząc się do powyższych rozważań prawnych, wskazać należy,

że rozstrzygnięcie niniejszej sprawy sprowadzało się do udzielenia odpowiedzi

na pytanie, czy w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, organy prawidłowo uznały, że skarżąca w dacie złożenia wniosku o wpis do ewidencji producentów i nadanie numeru identyfikacyjnego nie prowadziła odrębnego względem jej współmałżonka gospodarstwa rolnego, stanowiącego zorganizowaną całość gospodarczą.

Fakt pozostawania przez skarżącą w związku z małżeńskim został w istocie przyznany przez samą skarżącą w treści skargi do sądu. Niemniej wskazać należy, że tak organ I instancji, jak i organ II instancji prawidłowo ustaliły fakt pozostawania A. G. i J. G. w związku małżeńskim. Jak wynika bowiem z dołączonego do akt odpisu prawomocnego wyroku Sądu Okręgowego w W. między małżonkami G. doszło do orzeczenia separacji, a nie rozwiązania związku małżeńskiego poprzez rozwód. Separacja różni się od rozwodu tym, że przesłanką jej orzeczenia jest zupełny rozkład pożycia między małżonkami, jednak rozkład ten – w przeciwieństwie do rozwodu – nie wykazuje cech trwałości. Separacja tak faktyczna, jak i orzeczona wyrokiem nie powoduje – co wydaje się, że skarżącej trudno było zrozumieć – że związek małżeński w ujęciu prawnym przestaje istnieć. W kontekście niniejszej sprawy podkreślić należy, że przepis art. 12 pkt 4 ustawy o ewidencji nie dokonuje rozróżnienia i zakresem normowania obejmuje także osoby, względem których prawomocnie orzeczono separację. W związku z czym organ zasadnie oceniał, czy skarżąca faktycznie prowadziła odrębne względem J.G. gospodarstwo rolne i czy to gospodarstwo stanowiło zorganizowaną całość gospodarczą.

W ocenie sądu zarówno organ I instancji, jak i organ II instancji nie dokonały prawidłowej oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego. Analiza ta, zdaniem sądu, nie wykazuje waloru wszechstronności. Ocena znaczenia i wartości dowodów nie została przeprowadzona przez organy w prawidłowy sposób. Skarżąca na okoliczność prowadzenia odrębnego gospodarstwa rolnego przedłożyła dokumenty szczegółowo określone w części uzasadnienia poświęconej ustaleniom faktycznym (punkty 1-11, str. 2-3 niniejszego uzasadnienia). Organy każdorazowo oceniały w sposób jednostkowy poszczególne dowody, nie odnosząc swojej analizy do całości zgromadzonego w sprawie materiału. Przykładowo, z decyzji Wójta Gminy [...] nr [...] z [...] sierpnia 2013 r. oraz [...] z [...] sierpnia 2013 r. w sprawie zwrotu podatku akcyzowego zawartego w cenie oleju napędowego wykorzystywanego do produkcji rolnej organy wyprowadzały jedynie potwierdzenie faktu zwrotu tego podatku, z decyzji Wójta Gminy [...] nr [...] z [...] stycznia 2014 r. w sprawie wymiaru podatku rolnego, podatku od nieruchomości i podatku leśnego ustalanych w formie łącznego zobowiązania pieniężnego, organy wyprowadzały jedynie fakt określenia wymiaru tego podatku. Z kolei umowa częściowego podziału majątku wspólnego, w ocenie organów, nie stanowiła dowodu na prowadzenie samodzielnie działalności rolniczej przez skarżącą. Podobnej oceny organy dokonywały w odniesieniu do pozostałych dowodów złożonych przez skarżącą, skupiając się na dosłownej treści poszczególnych dokumentów, bez analizy poczynionej w ogólności, w oparciu o całokształt materiału dowodowego. W odniesieniu do wyroku orzekającego separację między małżonkami G. organy stwierdziły z kolei, że dokument ten nie miał wpływu na rozstrzygnięcie sprawy. Sąd nie do końca to stanowisko podziela. Po pierwsze, zwrócić należy uwagę, na kwestię związania tak przez organy administracji publicznej, jak i sądy administracyjne judykatami sądów powszechnych (art. 365 kodeksu cywilnego stanowi, że orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy oraz inne organy państwowe i organy administracji publicznej, a w wypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby). Skoro tak, to orzeczenie separacji musiało poprzedzić ustalenie przez sąd powszechny, że między małżonkami G. doszło do zupełnego rozkładu pożycia małżeńskiego, tj. że ustały między nimi więzi fizyczne, duchowe, ale co najważniejsze dla niniejszej sprawy – więzi gospodarcze. Tym samym wyrok separacyjny – w przeciwieństwie do tego, co wskazały organy – mógł mieć wpływ na rodzaj i treść ich rozstrzygnięć. Tym bardziej powyższe jest zasadne, że skarżąca przedstawiła również umowę częściowego podziału majątku (akt notarialny z [...] lutego 2008 r.), który to dokument oceniany łącznie z wyrokiem separacyjnym i pozostałymi dowodami może świadczyć o spełnianiu przez skarżącą warunków do wpisu do ewidencji producentów rolnych.

Kierownik Biura ARiMR, mimo iż w ocenie sądu, dysponował wystarczającym materiałem dowodowym do merytorycznego rozpoznania sprawy, wzywał skarżącą do złożenia wyjaśnień oraz zobowiązywał do przedłożenia dodatkowych dokumentów, nie wskazując przy tym, o jakie dokumenty chodzi. O ile zobowiązanie skarżącej do złożenia wyjaśnień można ostatecznie potraktować jako niepozbawione racji – w kontekście oświadczeń strony o braku pozostawania w związku małżeńskim, choć tej okoliczności przeczyły w istocie dowód z dokumentu w postaci wyroku sądu, odpowiedź urzędu stanu cywilnego i następnie wydruk z systemu PESEL, o tyle tryb i forma może budzić pewne wątpliwości. Skoro organ I instancji uznał za niedostateczne wyjaśnienia złożone przez skarżącą, to brak było przeciwskazań, by w trybie art. 86 kpa przesłuchać stronę lub też na podstawie art. 89 i następnych kodeksu postępowania administracyjnego przeprowadzić rozprawę. Odnosząc się zaś do zobowiązania organu dotyczącego przedłożenia przez skarżącą dodatkowych dokumentów, to wskazać należy na niecelowość tego obowiązku w kontekście stanu faktycznego niniejszej sprawy. Skarżąca bowiem oświadczyła, że złożyła wszystkie posiadane dokumenty, które w jej ocenie świadczą o spełnianiu przez nią warunków do wpisu. Jak wynika z akt postępowania administracyjnego skarżąca jest właścicielem dwóch nieruchomości rolnych, które kilka lat wcześniej w znacznej części zalesiła. W tych okolicznościach trudno jest sądowi przyjąć, jakie jeszcze dokumenty – oprócz tych zebranych dotychczas w sprawie – mogłyby doprowadzić organy tak I jak i II instancji do wniosku o prowadzeniu przez skarżącą samodzielnie odrębnego gospodarstwa rolnego. W szczególności, że organy ARiMR nie podały jakie jeszcze w ich ocenie, strona mogłaby przedłożyć dokumenty. Organy ARiMR zupełnie nie zwracają uwagi na wielkość gospodarstwa strony oraz jego charakter (zasadniczo gospodarstwo leśne), które ograniczają możliwości dowodzenia dokumentami przesłanek wynikających z przepisów prawa. Powyższe tym bardziej budzi wątpliwości, że organ I instancji na podstawie tych samych dowodów, a nawet dowodów skromniejszych (po uchyleniu decyzji przez organ II instancji, strona przesłała dodatkową decyzję Wójta Gminy [...] oraz złożyła oświadczenie o prowadzeniu samodzielnie odrębne gospodarstwo rolne, stanowiące zorganizowaną całość gospodarczą) pierwotnie wpisał stronę do rejestru producentów rolnych i nadał numer ewidencyjny. Z kolei organ II instancji mimo szerokiego przytoczenia uzasadnienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego, nie nadał temu wyrokowi żadnego konkretnego znaczenia. Podkreślenia bowiem wymaga, że nie dokonał jakiejkolwiek analizy, czy ewentualny podział całego gospodarstwa rolnego małżonków G., jak wydaje się sugerować organ w decyzji, miał na celu uzyskanie pomocy w wysokości wyższej niż należna w wypadku braku tego podziału. Na powyższy element i konieczność analizy w tym zakresie zwracał uwagę Trybunał Konstytucyjny, a organy przeprowadzenia tej analizy zaniechały, mimo dysponowania określoną bazą w tym zakresie pomocną do tej czynności. Zaniechały także analizy sprawy pod kątem ustalenia usytuowania gospodarstw rolnych małżonków G. w przestrzeni, na co również zwracał uwagę Trybunał Konstytucyjny.

Mając powyższe na uwadze, sąd uznał, że organ tak I, jak i II instancji, dopuściły się naruszenia przepisów prawa materialnego, tj. art. 12 ust. 4 pkt 2, art. 12 ust. 4a ustawy o ewidencji oraz innych przepisów postępowania, które miały istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 3a ust. 1 oraz 3a ust. 2 pkt i art. 3a ust. 3 ustawy o ewidencji i wobec tego, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 ppsa uchylono decyzje Kierownika Biura ARiMR oraz Dyrektora Oddziału ARiMR.

Ponownie rozpoznając sprawę organ I instancji uwzględni ocenę prawną wyrażoną w niniejszym uzasadnieniu i zawarte w nim wskazania co do dalszego postępowania, a zwłaszcza dokona wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego w oparciu o zasadę swobodnej oceny dowodów, zgodnie z normami prawa procesowego oraz z zachowaniem reguł tej oceny. Przy powtórnej analizie materiału dowodowego organ weźmie pod uwagę nie tylko dowody z dokumentów oceniane odrębnie na okoliczności w nich zawarte, ale także dokona analizy tychże dokumentów w ogólności, tj. w kontekście zgromadzonego materiału dowodowego jako całości. Gdyby analiza ta nie doprowadziła w ocenie organu do wyjaśnienia wszystkich faktów istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, organ skorzysta ze sposobności przesłuchania strony w trybie art. 86 kpa lub przeprowadzenia rozprawy celem wyjaśnienia zaistniałych wątpliwości, czy też rozbieżności.

Wobec tego, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 ppsa orzeczono jak w pkt 1. sentencji.

O kosztach postępowania postanowiono w punkcie 2. sentencji na podstawie art. 200 ppsa i § 2 ust. 3 pkt 6 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193 z późn. zm.), na które złożyła się kwota 200 zł uiszczona tytułem wpisu od skargi.