Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt II SA/Rz 144/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2020-07-07 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 134, art. 135, art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 30 ust. 1 i ust. 2 pkt 2 i pkt 3
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
article: art. 7, art. 77, art. 80
journal: Dz.U. 2020 poz 256
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Paweł Zaborniak /spr./ Sędziowie WSA Piotr Godlewski WSA Maciej Kobak Protokolant referent Patrycja Bar po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 lipca 2020 r. sprawy ze skargi Z. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] listopada 2019 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia, że świadczenia rodzinne są świadczeniami nienależnie pobranymi oraz zobowiązanie do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń wraz z odsetkami uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję A. z dnia [...] września 2019r., znak [...].


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi Z.B. jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego (dalej SKO) z [...] listopada 2019 r., o nr [...], wydana w przedmiocie ustalenia, że świadczenia rodzinne na dzieci: W.B., C.B. i O.B. za okres od 1 października 2018 r. do 31 października 2018 r., tj. zasiłek rodzinny na W.B., C.B. i O.B. oraz dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu podjęcia przez dziecko nauki w szkole poza miejscem zamieszkania na dziecko W.B.; dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu wychowywania dziecka w rodzinie wielodzietnej na dziecko: O.B. w łącznej kwocie 536 zł są świadczeniami rodzinnymi nienależnie pobranymi i zobowiązania wyżej wymienionego do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń wraz z odsetkami.

Kolegium ustaliło w zaskarżonej decyzji, iż na mocy decyzji z dnia [...] września 2019 r., znak [...], Wojewoda [....] ustalił, że świadczenia rodzinne, które pobrał Z.B. za okres od 1 października 2018 r. do 31 października 2018 r. w postaci zasiłku rodzinnego na dzieci W.B., C.B. i O.B. oraz dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu podjęcia przez dziecko nauki w szkole poza miejscem zamieszkania na dziecko W. B., dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu wychowania dziecka w rodzinie wielodzietnej na dziecko O.B. w łącznej kwocie 536 zł są świadczeniami nienależnie pobranymi. W związku z tym zobowiązano Z.B. do zwrotu kwoty nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych wraz z odsetkami z ustawowymi za opóźnienie. W treści decyzji Wojewody powołano m.in. art. 30 ust. 1 ust. 2 pkt 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Podkreślono, iż zobowiązany do zwrotu świadczeń nie powiadomił niezwłocznie organu właściwego o podjęciu zatrudnienia przez żonę B.B. na terenie Niemiec od 1 września 2018 r. oraz o utracie przez niego statusu osoby aktywnej zawodowo w okresie od 1 października 2018 r. do 31 października 2018 r. We wskazanym okresie krajem pierwszeństwa do wypłaty świadczeń są Niemcy, zatem świadczenia pobrane za okres miesiąca października 2018 r. zostały pobrane nienależnie.

W odwołaniu od tej decyzji do SKO skarżący podniósł, że zarówno B. B. jak również on nie otrzymywali z Niemiec żadnego świadczenia na dzieci. bowiem żona nie spełniała warunków, aby świadczenia te uzyskać. Świadczenia pobrane w Polsce zostały prawidłowo wypłacone i nie powinny podlegać zwrotowi. Organ I instancji nie zwrócił się do strony niemieckiej z pytaniem czy w związku z pracą żony na terenie Niemiec pobierała ona zasiłek rodzinny na dzieci.

SKO zaskarżoną do Sądu decyzją utrzymało w mocy w/w rozstrzygnięcie Wojewody. Kolegium w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji podkreśliło, iż Z.B., składając wniosek o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego na okres zasiłkowy 2017/2018 w dniu 28 sierpnia 2017 r. potwierdził zapoznanie się z warunkami uprawniającymi do zasiłku rodzinnego. Pomimo tych pouczeń informacje o tym, że żona wnioskodawcy B.B. od 1 września 2018 r. została zatrudniona na terenie Niemiec otrzymał dopiero dnia 10 grudnia 2018 r. Ponadto Wojewoda uzyskał też informacje, że wnioskodawca od 27 listopada 2018 r. podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników w KRUS. Zatem do 31 listopada 2018 r. na podstawie mających zastosowanie w sprawie przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego zastosowanie znajdowało ustawodawstwo niemieckie, a od miesiąca grudnia 2018 r. na zasadzie pierwszeństwa ma zastosowanie ustawodawstwo polskie. SKO ustosunkowując się do odwołania wyjaśniło, że pojęcie przysługuje oznacza abstrakcyjne określenie sytuacji prawnej członka rodziny w zakresie uprawnienia prawa do zasiłku rodzinnego wynikającego z przepisów ustawodawstwa innego niż Polska kraju, któremu podlega jak też określa, że członek rodziny może potencjalnie w świetle reguł dotyczących koordynacji uzyskać tam świadczenie. Nie ulega wątpliwości, że nienależnie pobranym świadczeniem jest świadczenie pobrane za okres, w którym znajdowały zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego w związku z wykonywaniem pracy przez członka rodziny osoby uprawnionej do świadczenia poza granicami Rzeczpospolitej Polskiej. Podkreślono, że decyzja o uznaniu, że świadczenia są nienależnie pobranymi i zobowiązująca do zwrotu świadczeń nienależnie pobranych nie ma charakteru uznaniowego. Strona nie powiadamiając organu o okolicznościach mających wpływ na ustanie, zawieszenie albo wstrzymanie wypłaty świadczeń swoim zachowaniem wypełniła przesłanki do uznania wypłacanych mu za miesiąc październik 2018 r. świadczeń za nienależnie pobrane w rozumieniu art. 30 ust. 2 pkt 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych, a także nie powołanego w podstawie prawnej decyzji organu I instancji art. 30 ust. 2 pkt 2 w/w ustawy.

Z.B. w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego

w Rzeszowie na powołaną na wstępie decyzję zawnioskował o uchylenie decyzji obu instancji i orzeczenie co do istoty poprzez przyznanie prawa do świadczeń

w nich wskazanych, ewentualnie uchylenie spornych rozstrzygnięć i przekazanie sprawy Wojewodzie do ponownego rozpoznania. Zawnioskował o zasądzenie kosztów postępowania. W uzasadnieniu skargi podkreślił, że centrum życiowym zarówno jego jak i jego małżonki i dzieci pozostaje Polska. Nie podważa tego fakt, że małżonka była zatrudniona w Niemczech, w szczególności gdy jednocześnie prowadziła działalność gospodarczą na terenie Polski. Z tytułu zatrudnienia w Niemczech małżonce nie przysługiwały żadne świadczenia rodzinne i o żadne się tam nie starała. Potwierdza to instytucja niemiecka w piśmie dołączonym do akt sprawy. Skarżący podkreślił, że w postępowaniu przed Wójtem przedłożył wymagane dokumenty. Żądanie zwrotu świadczeń już wypłaconych po upływie trzech lat jest nieuzasadnione. Zarzucił nadto, że z uzasadnienia rozstrzygnięcia nie wynika jakich dokumentów od niego żądano i czy były one niezbędne do rozpoznania sprawy. Podkreślił brak prawidłowego pouczenia o przesłankach braku prawa do pobierania świadczenia.

W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o jej oddalenie z przyczyn wskazanych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga w niniejszej sprawie okazała się zasadna z przyczyn, które należało dostrzec i uwzględnić z urzędu.

Sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2020 r. poz. 365). Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325; zwana dalej w skrócie P.p.s.a.). Stosownie do tego przepisu Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Natomiast w myśl art. 145 p.p.s.a., Sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia ich nieważności, ewentualnie niezgodności z prawem, gdy dotknięte są one naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, lub zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji wymienione w art. 156 k.p.a. lub innych przepisach.

Jednocześnie w ramach prowadzonej kontroli legalności decyzji Sąd stosuje przewidziane prawem środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.).

Organy obu instancji swe rozstrzygnięcia oparły przede wszystkim na normie prawa materialnego wyrażonej w art. 30 ust. 1 i ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2020 r. poz. 111; zwana dalej u.ś.r.). Zastosowany przepis wiąże się z instytucją koordynacji świadczeń systemów zabezpieczenia społecznego. Istota przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego nie polega na stworzeniu unijnego, jednolitego, ponadpaństwowego systemu zabezpieczenia społecznego, który miałby zastąpić państwowe przepisy w tej kwestii, ale pozwala na harmonijne współistnienie różnych państwowych systemów, stanowiąc zespół zasad i norm, których zadanie polega na tym, by osoba zamieszkując i podejmując pracę w różnych państwach o odmiennych przepisach w zakresie zabezpieczenia społecznego, nie poniosła w związku z tym uszczerbku w swoich uprawnieniach, które nabyła podlegając różnym systemom zabezpieczenia społecznego (tak Małysa-Sulińska Katarzyna, Kawecka Anna i Sapeta Joanna. Art. 23(a). W: Ustawa o świadczeniach rodzinnych. Komentarz. LEX, 2015.).

W myśl zastosowanego w sprawie art. 30 ust. 1 u.ś.r. osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu. Okoliczności w jakich ma miejsce nienależnie pobrane świadczenie określa zaś art. 30 ust. 2 w/w który w pkt 3 stanowi: świadczenia rodzinne wypłacone w przypadku, o którym mowa w art. 23a ust. 5, za okres od dnia, w którym osoba stała się uprawniona do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, do dnia wydania decyzji o uchyleniu decyzji przyznającej świadczenia rodzinne.

Przypadek, o jakim mowa w art. 23a ust. 5 u.ś.r. to sytuacja, w której wojewoda ustali, że mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. W tym przypadku, organ właściwy uchyla decyzję przyznającą świadczenia rodzinne za okres, w którym osoba podlega ustawodawstwu w zakresie świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Powyższe reguły wynikają z normy art. 23a ust. 1 u.ś.r., która to obliguje organ właściwy do przekazania wniosku o przyznanie świadczenia wraz z dokumentacją wojewodzie, w przypadku gdy osoba uprawniona do świadczeń rodzinnych lub członek rodziny tej osoby przebywa poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej w państwie, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, czyli w państwie członkowskim Unii Europejskiej, EOG lub w Szwajcarii.

W obszarze powyższych przepisów SKO potwierdziło dokonaną przez Organ pierwszej instancji wykładnię art. 30 ust. 2 pkt 3 u.ś.r. stwierdzając w uzasadnieniu swej decyzji, iż pojęcie "przysługuje" oznacza abstrakcyjne określenie sytuacji prawnej członka rodziny w zakresie uprawnienia do zasiłku rodzinnego wynikające z przepisów ustawodawstwa innego niż Polska kraju, któremu podlega jak też określa, że członek rodziny podlegając ustawodawstwu innego państwa może potencjalnie w świetle reguł dotyczących koordynacji uzyskać tam świadczeń. Taki z wniosek wypływa zdaniem Kolegium z analizy norm kolizyjnych zawartych w aktach unijnych dotyczących koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego mających na celu wyeliminowanie zbiegu uprawnień do świadczeń. Podkreśla się także w uzasadnieniu, że zakaz kumulacji świadczeń formułuje art. 10 rozporządzenia nr 883/2004 stanowiący, że o ile nie określono inaczej, rozporządzenie nie przyznaje ani nie utrzymuje prawa do kilku świadczeń tego samego rodzaju za jedne i ten sam okres ubezpieczenia obowiązkowego. Według Kolegium, przepis ten ustanawia generalny zakaz kumulacji świadczeń, zaś celem powyższej regulacji jest zapobieżenie sytuacji, w której pobierane będą świadczenia tego samego rodzaju z więcej niż jednego państwa członkowskiego za jeden i ten sam okres ubezpieczenia.

Sąd zgadza się z Kolegium, iż celem przepisów normujący instytucję koordynacji systemów świadczeń zabezpieczenia społecznego jest eliminacja sytuacji, w której będą pobierane świadczenia tego samego rodzaju z dwóch różnych państw za ten sam okres czasu, jednakże nie podziela stanowiska, wg którego świadczenie nienależnie pobrane będzie występować w sytuacji, gdy uprawniony może tylko potencjalnie w świetle reguł dotyczących koordynacji uzyskać świadczenie w innym państwie. Celem przepisów o koordynacji jest eliminowanie sytuacji kumulacji świadczeń. Jeżeli, więc do takiej kumulacji świadczeń systemów zabezpieczenia społecznego nie doszło, to nie można przecież mówić o konieczności realizacji celów tych regulacji i stwierdzać, że uprawniony pobrał świadczenia w sposób nienależny aby następnie zobowiązywać go do zwrotu. Dlatego art. 23a ust. 1 u.ś.r. obliguje organ właściwy do rozpoznania wniosku o świadczenie wychowawcze wojewodzie, jeżeli wnioskodawca lub członek jej rodziny przebywa w państwie, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. W rozpoznawanym przypadku, do rozpoznania wniosku i wypłaty świadczeń doszło w trakcie wykonywania pracy przez żonę Skarżącego w kraju członkowskim Unii Europejskiej. Decyzje Organów dotyczą więc okresów przeszłych w jakich nastąpiło uzyskanie przez stronę korzyści, zaś ich rozstrzygnięcia tych korzyści stronę oraz jej rodzinę pozbawiają.

Na gruncie rozpoznanej tu sprawy trzeba rozróżnić sytuację świadczeniobiorcy, który dopiero występuje o świadczenie oraz sytuację gdy do wypłaty świadczenia już doszło na mocy decyzji ostatecznej. Art. 23a ust. 1 u.ś.r. obliguje organ właściwy do rozpoznania wniosku o świadczenie rodzinne do przekazania złożonej dokumentacji wojewodzie, jeżeli wnioskodawca lub członek jej rodziny przebywa w państwie, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. W rozpoznawanym przypadku, do rozpoznania wniosku i wypłaty świadczeń doszło w trakcie wykonywania pracy przez skarżącą w kraju członkowskim Unii Europejskiej. Decyzje Organów dotyczą okresów przeszłych w jakich nastąpiło uzyskanie przez stronę korzyści, zaś ich rozstrzygnięcia tych korzyści stronę i jej rodzinę pozbawiają. Okoliczność przyznania korzyści mocą decyzji ostatecznej oraz ich wypłaty i w rezultacie także skonsumowania przez uprawnionego, nie może pozostać objęta dla wykładni przepisów o świadczeniach nienależnie pobranych. Mając to na uwadze, należało ustalić czy miała miejsce faktyczna kumulacja świadczeń z różnych systemów zabezpieczenia społecznego, której mają przeciwdziałać przepisy o koordynacji świadczeń.

W świetle przyjętego za podstawę skontrolowanych decyzji art. 30 ust. 2 pkt 3 u.ś.r., czyli przepisu wyrażającego definicję świadczenia nienależnie pobranego, aby uznać świadczenia rodzinne za nienależnie pobrane w przypadku ustalenia, że mają zastosowanie przepisy o koordynacji, niezbędne jest wykazanie przez organ zaistnienia trzech kumulatywnych przesłanek. Wykazanie tych przesłanek w toku postępowania wyjaśniającego w istocie warunkuje wydanie decyzji obligującej do zwrotu wypłaconych świadczeń rodzinnych. Do powyższych przesłanek należy :

1) wypłata stronie świadczenia rodzinnego;

2) podstawą tej wypłaty ma być decyzja, która następnie została przez organ właściwy uchylona w związku z zastosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego;

3) wypłacone świadczenia obejmują okres od dnia uzyskania uprawnienia do świadczeń rodzinnych w innym państwie do dnia uchylenia decyzji przyznającej świadczenia w kraju.

Kluczowym dla sprawy zwrotu świadczeń rodzinnych nienależnie pobranych jest ustalenie przez organ podlegania osoby uprawnionej do świadczeń rodzinnych lub członka rodziny tej osoby ustawodawstwu państwa, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (art. 23a ust. 1, 2, 5 w zw. z art. 30 ust. 2 pkt 3 u.ś.r.). Stawia to przed organami wymóg wskazania przepisu obowiązującego w państwie obcym, który uprawnia pracownika przybywającego z innego państwa członkowskiego jako świadczeniobiorcę oraz ustalenia aktu (rozstrzygnięcia bądź czynności) organu lub instytucji państwa obcego, o przyznaniu świadczenia rodzinnego "zagranicznego" wskutek skonkretyzowania takiego właśnie przepisu. Innymi słowy, konieczne jest wyjaśnienie czy nastąpiło rzeczywiste przysporzenie w sytuacji kumulacji świadczeń rodzinnych. Natomiast samo wynikające z normy generalnej i abstrakcyjnej obowiązującej w państwie członkowskim UE uprawnienie do świadczeń rodzinnych, nie będzie automatycznie przesądzać o uznaniu wypłaconych w Polsce świadczeń rodzinnych za nienależnie pobranych i w konsekwencji zobowiązaniu do ich zwrotu.

Do powyższego wniosku prowadzą wyniki wykładni celowościowej i systemowej użytego przez ustawodawcę w art. 30 ust. 2 pkt 3 u.ś.r. zdania : stała się uprawniona do świadczeń rodzinnych w innym państwie. Zdaniem WSA, w powyższym wyrażeniu zakodowana została sytuacja takiej osoby, która posługiwała się uprawnieniem skonkretyzowanym w akcie stosowania prawa, stanowiącym podstawę wypłaty przez instytucję obcą świadczeń analogicznych do świadczeń rodzinnych. Dlatego też w rozumieniu art. 30 ust. 2 pkt 3 u.ś.r., za nienależnie pobrane świadczenia uznać można jedynie te świadczenia rodzinne, które zostały wypłacone za te same okresy w Polsce oraz w innym państwie członkowskim.

Uznanie innej wykładni art. 30 ust. 2 pkt 3 u.ś.r. prowadziłoby do wniosków niedających się pogodzić z zasadami racjonalności prawodawcy oraz regułami wykładni systemowej przepisów dotyczących świadczeń rodzinnych. Należy mieć na uwadze, że dopuszczenie możliwości żądania zwrotu świadczeń rodzinnych w zakresie, w jakim nie zostały one wypłacone na terenie innego państwa, wyraźnie szkodziłoby interesom osób korzystających z pomocy i zaprzeczałoby roli świadczeń rodzinnych jako formy pomocy społecznej państwa na rzecz osób najbardziej potrzebujących (por. wyrok z 22 października 2010 r., sygn. akt II SA/Po 582/10, LEX). Nie tylko nie osiągnięto by w takiej sytuacji celu przyświecającego przepisom o koordynacji, ale pogarszając sytuację świadczeniobiorców, w sposób logicznie nieuzasadniony osłabiono by istotnie zasadę ochrony korzyści słusznie nabytych. Nie można zaakceptować stanowiska, że samo przebywanie matki dzieci w kraju członkowskim UE w związku z wykonywanym tam zatrudnieniem przesądza o właściwości tego kraju, jako uprawnionego do wypłaty należnych świadczeń rodzinnych oraz o pobraniu w Polsce świadczeń rodzinnych w sposób nienależny (por. wyrok WSA w Opolu z 13 lutego 2012 r. o sygn. II SA/Op 771/11, LEX).

Wymaga podkreślenia, że zgodnie z art. 68 ust. 2 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz.U.UE.L.2004.166.1; zwane dalej rozporządzeniem w sprawie koordynacji), w przypadku zbiegu praw do świadczeń, świadczenia rodzinne udzielane są zgodnie z ustawodawstwem wyznaczonym jako mające pierwszeństwo, przy czym uprawnienia do świadczeń rodzinnych z tytułu innych kolidujących ustawodawstw są zawieszane do kwoty przewidzianej przez pierwsze ustawodawstwo. Zatem słusznie stwierdza WSA w Poznaniu w wyroku z dnia 16 grudnia 2009 r., sygn. akt II SA/Po 700/09, niepubl., w sprawie powstałej na gruncie stosowania art. 30 ust. 2 pkt 3 u.ś.r. oraz rozporządzenia Radu (EWG) nr 574/72 z dnia 21 marca 1972 r. w sprawie wykonywania rozporządzenia (EWG) nr 1408/71 (Dz. Urz. UE L. z 1972 r. Nr 74, poz. 1 ze zm.), w sprawie wykonywania rozporządzenia (EWG) nr 1408/71 w sprawie stosowania systemów zabezpieczenia społecznego do pracowników najemnych, osób prowadzących działalność na własny rachunek i do członków ich rodzin przemieszczających się we Wspólnocie, że reguły mające na celu zapobieganiu nakładaniu się świadczeń rodzinnych mają zastosowanie jedynie w zakresie, w jakim bezpodstawnie nie pozbawiają osób zainteresowanych świadczeń przyznanych im przez ustawodawstwo Państwa Członkowskiego. Sąd w przytoczonym wyroku zwrócił uwagę, że Europejski Trybunał Sprawiedliwości w swoich orzeczeniach na tle interpretowania przepisów rozporządzeń Rady nr 1408/71 i nr 574/72, podkreślał, iż zastosowanie ww. rozporządzeń w żadnym razie nie może prowadzić do wywoływania skutków negatywnych, w postaci pozbawienia pracownika migrującego lub członków jego rodziny prawa do świadczeń albo obniżenia świadczeń przysługujących im na mocy wyłącznie ustawodawstwa krajowego. Ten sam wniosek należy według składu orzekającego odnosić do aktualnie obowiązujących przepisów rozporządzenia w sprawie koordynacji świadczeń, bowiem zastąpiły one uprzednio obowiązujące art. 75, 76, 77 i 78 rozporządzenia (EWG) z dnia 14 czerwca 1971 r. nr 1408/71 w sprawie stosowania systemów zabezpieczenia społecznego do pracowników najemnych, osób prowadzących działalność na własny rachunek i do członków ich rodzin przemieszczających się we Wspólnocie (Dz. Urz. UE L. z 1972 r. Nr 74, poz. 1 ze zm.).

W rezultacie, reguła prawna mająca przeciwdziałać kumulacji świadczeń rodzinnych, poprzez zobligowanie strony do zwrotu świadczeń wypłaconych, ma zastosowanie jedynie w sytuacji, gdy zbiegowi podlegają uprawnienia do świadczeń przyznane w tym samym czasie i dla tego samego członka rodziny (tak słusznie wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 29 października 2018 r., o sygn. II SA/Bd 948/18, CBOSA). Również WSA w Rzeszowie w wyroku z dnia 10 lutego 2010 r., o sygn. II SA/Rz 874/09, zasadnie konstatuje, iż uprzednio obowiązujący przepis art. 73 rozporządzenia Rady nr 1408/71, automatycznie nie pozbawia członków rodziny pracownika uprawnień przysługujących im w miejscu zamieszkania. Powyższe poglądy jako przekonująco wyargumentowane i znajdujące oparcie w obowiązujących przepisach WSA w całości podziela i uznaje za własne.

Zdaniem Sądu, w rozpoznawanej sprawie przytoczone powyżej regulacje materialnoprawne zostały naruszone z tej przyczyny, iż w odniesieniu do skarżącego nie wykazano poprzez zastosowanie przepisów K.p.a. o postępowaniu wyjaśniającym podstaw normatywnych, aby kategorycznie stwierdzić, że wypłacone świadczenia rodzinne zostały pobrane w sposób nienależny. Dlatego też zobligowanie strony do zwrotu w myśl postanowień przytoczonego wyżej art. 30 ust. 1 i ust. 2 pkt 3 u.ś.r. okazało się co najmniej przedwczesne.

Orzekający w sprawie Wojewoda stwierdził zaistnienie przesłanek powstania nienależnie pobranego świadczenia o jakich mowa w art. 30 ust. 1 i 2 pkt 3 u.ś.r. mimo, że w jego ustaleniach brakuje jakichkolwiek informacji na temat przepisów obowiązujących w państwie obcym przewidujących w sposób wyraźny uprawnienie B.B., matki dzieci skarżącego, jako osoby pracującej w Niemczech do przewidzianych w tym państwie świadczeń. Ważniejszej jest jednak to, że w decyzji zobowiązującej do zwrotu świadczeń rodzinnych brakuje koniecznych ustaleń na temat wydania przez organy państwa członkowskiego UE aktu przyznającego świadczenie zagraniczne na skutek skonkretyzowania takiego przepisu. Dopiero bowiem taki akt wraz z dowodami przyjęcia wypłaty świadczeń będących odpowiednikami polskich świadczeń rodzinnych, umożliwiałoby konkretyzację przepisów o świadczeniach nienależnie pobranych.

Nie budzi wątpliwości Sądu, iż Organ pierwszej instancji nie wystąpił do odpowiedniej instytucji niemieckiej z pytaniem pozwalającym wyjaśnić te istotne w sprawie okoliczności faktyczne i prawne. Tymczasem Skarżący, jak również B.B. w sprawach dotyczących świadczeń wychowawczych i świadczeń rodzinnych za pozostałe okresy, wyraźnie i słusznie podkreślali w swych odwołaniach, że podleganie ustawodawstwu niemieckiemu z tytułu wykonywania umowy o pracę nie oznacza jeszcze posiadania (tj. stania się uprawnionym do świadczeń) prawa do odpowiadających świadczeniom rodzinnym świadczeń niemieckich. Strona podkreślała, że jego żona nie spełnia trzech podstawowych warunków, aby uzyskać prawo do świadczeń zagranicznych, bowiem nie mieszka na terenie Niemiec, nie posiada obowiązku podatkowego na terenie Niemiec, zaś jej dzieci nie uczęszczają do niemieckich przedszkoli oraz szkół. Treść tych oświadczeń powinna więc ukierunkować Organ odwoławczy na rozważenie kwestii podstawowej, czyli wystąpienia sytuacji kumulacji świadczeń polskich i zagranicznych. SKO odnosząc się do tych twierdzeń przyjęło jednak taką interpretację przepisów, która pozwala na stosowanie przepisów u.ś.r. o świadczeniach nienależnie pobranych, jeżeli członek rodzinny był tylko "potencjalnie" uprawniony do świadczeń w kraju członkowskim Unii Europejskiej. Już tylko "potencjalność" uprawnienia ma w świetle tej koncepcji otwierać organom drogę do zobowiązania świadczeniobiorcy do zwrotu wypłaconych świadczeń rodzinnych w Polsce, choćby świadczenia zagraniczne nigdy nie były przyznane i tym samym wypłacone. Stanowisko SKO stoi jednak w wyraźnej opozycji do motywów jakimi kierował się prawodawca unijny stanowiąc przepisy rozporządzenia w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, a w szczególności z gwarancjami, że osoby przemieszczające się we Wspólnocie, osoby pozostające na ich utrzymaniu zachowują prawa i korzyści już nabyte.

Kolegium oraz Wojewoda przyjmując błędną wykładnię przepisów dotyczących koordynacji systemu zabezpieczenia społecznego, nie zweryfikowały kwestii skonkretyzowania ewentualnych uprawnień B.B. czym naruszyły przepisy o postępowaniu wyjaśniającym w postaci art. 7, art. 77 i art. 80 K.p.a., które wraz z przepisami prawa materialnego obligowały do poczynienia ustaleń na temat tego czy za okres od 1 października 2018 r. do 30 października 2018 r. żona skarżącego otrzymała świadczenia rodzinne od instytucji niemieckich. Zweryfikowanie faktu rzeczywistej, a nie potencjalnej kumulacji świadczeń, pozwalałoby na jednoznaczne stwierdzenie, że świadczenia rodzinne w Polsce były świadczeniami nienależnie pobranymi.

Według Sądu, ograniczenie ustaleń co do prawa i co do faktów, nie pozwalały SKO na stwierdzenie, że obok przesłanek uznania świadczenia rodzinnego za nienależnie pobrane w związku przepisami o koordynacji świadczeń, wystąpiły także okoliczności o jakich mowa w art. 30 ust. 2 pkt 2 u.ś.r. Z mocy tej regulacji materialnoprawnej, za świadczenie nienależnie pobrane uznaje się świadczenia rodzinne przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą te świadczenia. Powyższą regulację należało w sprawie zinterpretować łącznie z art. 30 ust. 2 pkt 3 u.ś.r. i przyjąć, że wyrażenie "na podstawie", oznacza takie świadome wprowadzenie w błąd organu właściwego do przyznania świadczenia, które bezpośrednio skutkowało przyznaniem lub wypłatą świadczeń rodzinnych. Tymczasem jak wykazano, sam fakt zatrudnienia żony skarżącego w Niemczech od 1 września 2018 r., w czasie pobierania przez skarżącego świadczeń rodzinnych, nie przesądzał o tym, że utracił on przyznane prawo do świadczeń rodzinnych. Taka sytuacja wystąpiłaby jeżeli miałaby miejsce niedozwolona przepisami o koordynacji kumulacja świadczeń z różnych systemów zabezpieczenia społecznego, a to nie zostało wykazane.

Tak samo nie został wykazany przez SKO wpływ na przyznane dzieciom skarżącego prawo do świadczeń rodzinnych za okres od 1 października 2018 r. do 31 października 2018 r., uzyskanie wiedzy przez organ o tym, że od 27 listopada 2018 r. Z.B. podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników (vide s. 5 uzasadnienia decyzji SKO). Z oświadczenia Strony z dnia 13 lutego 2018 r. wynika bowiem, że przedmiotową informacją Organ pierwszej instancji dysponował od 13 lutego 2018 r., czyli przed wydaniem przez Wojewodę decyzji z dnia [...] marca 2018 r. nr [...] o przyznaniu świadczeń rodzinnych Z.B. na w/w dzieci. Także dane o zawieszeniu przez Skarżącego prowadzenia działalności gospodarczej od 30 września 2017 r. wpłynęły do Wojewody przed wydaniem decyzji o przyznaniu świadczeń rodzinnych, skoro informacja o tym płynie wprost z treści uzasadnienia w/w decyzji Wojewody, strona nr 3. Znajdziemy tam również zdanie o tym, że Z.B. podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników od 26 stycznia 2018 r. do nadal. Tym bardziej nie można zrozumieć przyjęcia przez Organ, że Skarżący świadomie wprowadził Wojewodę w błąd na temat swej aktywności zawodowej czy ubezpieczenia przed wydaniem decyzji o przyznaniu świadczenia rodzinnego.

Zatem decyzje Organów obu instancji wydano przedwcześnie bowiem bez zweryfikowania tego czy nastąpiło nienależne pobranie świadczeń z różnych systemów zabezpieczenia społecznego, uzasadniające zobowiązanie do zwrotu pobranych w Polsce świadczeń rodzinnych wraz z odsetkami na podstawie art. 30 ust. 1 i ust. 2 pkt 2 i 3 u.ś.r.

Wskazania co do dalszego prowadzenia postępowania wyjaśniającego wynikają z ustalonej przez Sąd wykładni przepisów prawa materialnego oraz związanych z tym, a wskazanych w treści uzasadnienia braków na temat sytuacji świadczeniowej strony skarżącej. Jednoznaczne ustalenie tego czy rodzina Skarżącego pobierała świadczenia w Niemczech w zaznaczonym w rozstrzygnięciach decyzji okresie czasu, pozwoli na skonkretyzowanie norm prawa materialnego w oparciu o wyżej przytoczone regulacje prawne.

Powyższe motywy zadecydowały o konieczności uwzględnienia skargi na podstawie art. 134 § 1, art. 135 w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a.