Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1642/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2021-09-16 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6321 Zasiłki stałe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 106
journal: Dz.U. 2019 poz 1507
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - teskt jedn.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz, Sędziowie: sędzia WSA Jolanta Dargas (spr.), sędzia WSA Monika Sawa, , po rozpoznaniu w dniu 16 września 2021 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi J. N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] czerwca 2020 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku stałego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia [...] czerwca 2002 r., nr [...], utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy S. z dnia [...] maja 2020 r., nr [...], zmieniającą decyzję Wójt Gminy S. [...] kwietnia 2018 r., Nr [...], przyznającą J. N. świadczenie z pomocy społecznej w formie zasiłku stałego.

W sprawie ustalono następujący stan faktyczny i prawny.

Wójt Gminy S. decyzją z dnia [...] kwietnia 2018 r., Nr [...], przyznał J. N. od dnia [...] marca 2018 r. świadczenie z pomocy społecznej w formie zasiłku stałego w wysokości [...] zł. Kwota ta stanowiła różnicę pomiędzy ówcześnie obowiązującym kryterium dochodowym (tj. [...] zł), a dochodem J. N. (tj. [...] zł.).

W trakcie aktualizacji wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu [...] maja 2020 r. przez pracownika socjalnego Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w S. ustalono, że doszło do zmiany sytuacji dochodowej J. N. Okazało się bowiem, że od dnia [...] marca 2020 r. J. N. pobiera emeryturę z ZUS-u w wysokości [...] zł (netto) miesięcznie oraz dodatek pielęgnacyjny w kwocie [...] zł miesięcznie. Ustalono, że łączny miesięczny dochód strony wynosi [...] zł i wzrósł on o [...] zł tj. o 36,4% od ostatniej zmiany decyzji w zakresie zmiany wysokości świadczenia z pomocy społecznej w formie zasiłku stałego.

Organ pierwszej instancji pismem z dnia [...] maja 2020 r., zawiadomił J. N. o wszczęciu z urzędu postępowania administracyjnego w sprawie kontynuacji wypłaty zasiłku stałego, w związku ze zmianą sytuacji dochodowej.

W dniu [...] maja 2020 r. Wójt Gminy S. wydał decyzję administracyjną Nr [...], którą postanowił zmienić J. N. decyzję z dnia [...] kwietnia 2020 r., Nr [...], przyznającą świadczenie z pomocy społecznej w formie zasiłku stałego, w ten sposób, że od dnia [...] czerwca 2020 r. zasiłek stały ustalony został w wysokości [...] zł miesięcznie.

Powyższa decyzja została wydana na podstawie art. 7 pkt. 1, 5, art. 8 ust. 1 pkt.1, ust. 3, art. 9, ust. 1,8, 8a, art. 17 ust. 1 pkt. 19, art. 37 ust. 1 pkt.1, ust. 2 pkt.1, ust. 3, art. 98, art. 102, art. 104, art. 106 ust. 3, 5, art. 109, art. 110 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (j.t. Dz. U. z 2019 r., poz. 1507 ze zm. – dalej zwana "u.p.s") oraz rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 11 lipca 2018 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. z 2018 r., poz. 1358 – zwane dalej "Rozporządzeniem").

W uzasadnieniu decyzji organ pierwszej instancji wskazał, że zgodnie z Rozporządzeniem od dnia [...] października 2018 r. kryterium dochodowe dla osoby samotnie gospodarującej wynosi [...] zł. Organ I instancji wskazał, że z rodzinnego wywiadu środowiskowego wynika, że dochód J. N. wynosi [...] zł. Zgodnie zaś z treścią art. 37 ust. 2 i 3 u.p.s., wysokość zasiłku stałego ustala się jako różnicę między kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej, tj. [...] zł a dochodem tej osoby, przy czym kwota zasiłku nie może być niższa niż [...] zł i nie wyższa niż [...] zł miesięcznie.

Od powyższej decyzji J. N. złożył odwołanie, zarzucając organowi naruszenie prawa procesowego i administracyjnego. Zdaniem strony wysokość zasiłku stałego dotycząca jego osoby powinna wynosić [...] zł., a nie [...] zł. Odwołujący nadmienił, że od [...] października 2019 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych przyznał mu świadczenie uzupełniające w kwocie [...] zł i podkreślił, że jest trwale niezdolny do samodzielnej egzystencji.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia [...] czerwca 2002 r., nr [...], utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy S. z dnia [...] maja 2020 r.

Uzasadniają swoje stanowisko organ wskazał, że w myśl art. 37 ust. 1 u.p.s. zasiłek stały przysługuje:

1) pełnoletniej osobie samotnie gospodarującej, całkowicie niezdolnej do pracy z powodu wieku lub całkowicie niezdolnej do pracy, jeżeli jej dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej;

2) pełnoletniej osobie pozostającej w rodzinie, niezdolnej do pracy z powodu wieku lub całkowicie niezdolnej do pracy, jeżeli jej dochód jak również dochód na osobę w rodzinie są niższe od kryterium dochodowego na osobę w rodzinie.

Zgodnie z art. 37 ust. 2 ustawy zasiłek stały ustala się w wysokości:

1) w przypadku osoby samotnie gospodarującej - różnicy między kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej a dochodem tej osoby, z tym że kwota zasiłku nie może być wyższa niż [...] zł miesięcznie;

2) w przypadku osoby w rodzinie - różnicy między kryterium dochodowym na osobę w rodzinie, a dochodem na osobę w rodzinie.

Kwota zasiłku stałego nie może być niższa niż [...] zł miesięcznie.

Kolegium podkreśliło, że przyznanie prawa do zasiłku stałego w przypadku osoby samotnie gospodarującej wymaga zatem spełnienia kryterium dochodowego wskazanego w art. 8 ust. 1 pkt. u.p.s., co oznacza że dochód ten musi być niższy od kwoty kryterium dochodowego dla osoby samotnie gospodarującej, która aktualnie zgodnie z Rozporządzeniem wynosi [...] zł. Wysokość zasiłku ustala się zatem odejmując od kryterium dochodowego dochód osoby samotnie gospodarującej lub odpowiednio dochód na osobę w rodzinie.

W myśl art. 106 ust. 5 u.p.s. decyzję administracyjną zmienia się lub uchyla na niekorzyść strony bez jej zgody w przypadku zmiany przepisów prawa, zmiany sytuacji dochodowej lub osobistej strony, pobrania nienależnego świadczenia, a także można zmienić lub uchylić decyzję, jeżeli wystąpiły przesłanki, o których mowa w art. 11, art. 12 i art. 107 ust. 5 u.p.s. Zmiana decyzji administracyjnej na korzyść strony nie wymaga jej zgody.

Organ wskazał, że pracownik socjalny w trakcie aktualizacji wywiadu przeprowadzonego z J. N. ustalił, że sytuacja dochodowa osoby korzystającej z pomocy społecznej uległa zmianie na skutek uzyskania emerytury oraz dodatku pielęgnacyjnego do emerytury.

W ocenie organu wskazana okoliczność dała podstawę do zmiany na podstawie art. 106 ust. 5 u.p.s. decyzji z dnia [...] kwietnia 2018 r., w części dotyczącej wysokości kwoty przyznanego zasiłku stałego.

W świetle powyższego Kolegium uznało, że wniesione odwołanie nie zasługuje na uwzględnienie bowiem zaskarżona decyzja organu pierwszej instancji zmieniająca J. N. od dnia [...] czerwca 2020 r. wysokość świadczenia z pomocy społecznej w formie zasiłku stałego z kwoty na kwotę [...] zł., wbrew temu co zarzuca odwołujący, jest prawidłowa i zgodna z przepisami ustawy o pomocy społecznej a także nie narusza przepisów prawa procesowego.

Powyższą decyzję SKO w [...] J. N. zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, zarzucając decyzji naruszenie prawa procesowego i materialnego.

Skarżący wskazał, że ma [...] lat i samotnie prowadzi gospodarstwo domowe. Jest osobą niepełnosprawną na stałe, w stopniu umiarkowanym. Od 2015 r. leczy się onkologicznie. Zgodnie z orzeczeniem Lekarza Orzecznika ZUS w S. z dnia [...] lutego 2020 r., nr [...], uznany został za osobę niezdolną do samodzielnej egzystencji.

Odpowiadając na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Pismem z dnia [...] lipca 2021 r. ustanowiony dla skarżącej pełnomocnik z urzędu adw. M. P. wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji. Pełnomocnik zarzuciła organom "naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik postępowania administracyjnego w postaci art. 10 § 1 K.p.a w zw. z art. 81 K.p.a poprzez naruszenie przez organ zasady czynnego udziału strony w postępowaniu i poprzez nieumożliwienie skarżącemu wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów, pomimo iż nie zachodziły szczególne przesłanki, o których mowa w art.10 § 2 K.p.a."

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje

Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd bada, czy organ administracji, orzekając w sprawie, nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. z 2019 r. Dz. U. poz. 2325 ze zm. – dalej P.p.s.a) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Analiza zebranego w niniejszej sprawie materiału dowodowego wskazuje na niezasadność skargi.

Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia niniejszej sprawy stanowią przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej. Art. 106 ust. 5 u.g.n. stanowi m.in., że decyzję administracyjną zmienia się lub uchyla na niekorzyść strony bez jej zgody w przypadku zmiany przepisów prawa, zmiany sytuacji dochodowej lub osobistej strony, pobrania nienależnego świadczenia.

Przytoczony artykuł stanowi szczególną regulację, w stosunku do unormowania zawartego w kodeksie postępowania administracyjnego, która obliguje organ pomocy społecznej do dokonania zmiany lub uchylenia decyzji w przypadku wystąpienia jednej z okoliczności w tym przepisie wymienionych i to nawet bez zgody strony. Przedstawiony katalog przesłanek uzasadniających zmianę lub uchylenie decyzji ma charakter zamknięty. W przypadku wystąpienia jednej z tych okoliczności, organ administracji jest zobowiązany do uruchomienia przewidzianego prawem postępowania i podjęcia stosownej decyzji. Skoro zatem powołana norma prawna stanowi regulację szczególną (lex specialis), która przełamuje zasadę ochrony praw dobrze nabytych, to z kolei powoduje, iż tego rodzaju decyzja może wywierać tylko skutki ex nunc, tj. na przyszłość, od chwili jej wejścia do obrotu prawnego (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 sierpnia 2010 r., sygn. akt I OSK 654/10, dostępny w bazie ww.nsa.orzeczenia.gov.pl; podobnie w tezie wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 18 marca 2004 r., sygn. akt I SA 2337/2003).

Ponadto wskazać należy, iż art. 37 ust. 1 pkt 1 u.p.s. stanowi, że zasiłek stały przysługuje osobie pełnoletniej samotnie gospodarującej, niezdolnej do pracy z powodu wieku lub całkowicie niezdolnej do pracy, jeżeli jej dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej. Z kolei zgodnie z § 1 pkt 1 lit. a i pkt 2 lit. d) Rozporządzenia wynika, że obecnie obowiązujące kryterium dochodowe wynosi [...] zł. Obecnie obowiązująca minimalna wysokość zasiłku stałego wynosi [...] zł., zaś maksymalna [...] zł. Uzyskanie zatem dochodu wyższego od wartości maksymalnej powoduje, iż otrzymujący świadczenie od tego momentu, nie jest już uprawniony do jego otrzymywania.

W niniejszej sprawie sporna jest wysokość zasiłku stałego, jaki został przyznany J. N., na podstawie decyzji Wójta Gminy S. z dnia [...] maja 2020 r., nr [...], zmieniającej własną decyzję Wójta Gminy S. [...] kwietnia 2018 r., przyznającą skarżącemu zasiłek stały w wysokości [...] zł. Wówczas wysokość zasiłku stanowiła różnicę pomiędzy kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej tj. [...] zł. minus dochodem tej osoby, który w tamtym okresie wynosił u skarżącego [...] zł.

Powyższe oznaczało, że J. N. przysługiwał zasiłek w kwocie [...] zł.

Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpatrywanej sprawy, stwierdzić należy, że żadna ze stron niniejszego postępowania nie kwestionuje, iż sytuacja dochodowa J. N. uległa zmianie. Skarżący od dnia [...] marca 2020 r. pobiera emeryturę z ZUS-u w wysokości [...] zł (netto) miesięcznie oraz dodatek pielęgnacyjny w kwocie [...] zł miesięcznie. Przy czym podkreślić należy, że zarówno emerytura jak i zasiłek pielęgnacyjny otrzymywanie przez skarżącego, nie mieszczą się w zamkniętym katalogu świadczeń, których nie wlicza się do dochodu, wymienionych w art. 8 ust. 4 u.p.s.

Ustalono zatem, że łączny miesięczny dochód skarżącego wynosi [...] zł i wzrósł on o [...] zł., od ostatniej zmiany decyzji w zakresie zmiany wysokości świadczenia z pomocy społecznej w formie zasiłku stałego. Oznacza to, że organy prawidłowo dokonały wyliczenia przysługującego stronie zasiłku, odejmując od obowiązującego kryterium dochodowego tj. [...] zł., uzyskiwany obecnie przez skarżącego dochód w kwocie [...] zł., co daje wynik [...] zł. Ponieważ zasiłek stały nie może być niższa niż [...] zł., to kwotę przysługującego J. N. zasiłku stałego ustalono w wysokości [...] zł miesięcznie

Skoro zatem dochód skarżącego przekroczył kryterium ustawowe [...] zł. to oznacza, że wystąpiła przesłanka wskazana w art. 106 ust. 5 u.p.s, a organ obowiązany jest do uchylenia decyzji przyznającej zasiłek stały. Treść powołanego przepisu implikuje, iż organ rozstrzygający sprawę na jego podstawie nie może uwzględnić faktów podnoszonych przez skarżącego, wskazujących na brak winy w zaistniałej sytuacji, czy też złą sytuację materialno - bytową. Podkreślić bowiem należy, iż już sam fakt otrzymania dochodu wyższego od powołanego uprzednio kryterium ustawowego powoduje konieczność uchylenia decyzji przyznającej zasiłek stały. Wynika to też z faktu, iż osoba, która pobierała zasiłek, nie spełnia tym samym jednego z obligatoryjnych warunków jego przyznania. Podkreślić należy, iż ww. wsparcie zostało przyznane skarżącemu, z uwagi na to, że spełnił on wszystkie przesłanki zawarte w art. 37 § 1 u.p.s. (w tym przesłankę wysokości dochodu).

W tych okolicznościach, z uwagi na konstytutywny, a więc tworzący nowy stan prawny charakter decyzji, uchylającej przyznane świadczenie, prawidłowo organy orzekające w sprawie uznały, iż jej wycofanie z obrotu prawnego powinno nastąpić od miesiąca, w którym wydane zostało orzeczenie organu I instancji, tj. od czerwca 2020 r.

Reasumując stwierdzić należy, iż w ocenie Sądu organy orzekające w sprawie rozważyły materiał dowodowy w jego całokształcie, zgodnie z zasadami wskazanymi w art. 7, 77 § 1 i 80 K.p.a prawidłowo zastosowały przepisy prawa materialnego, zaś wydaną w sprawie decyzję uzasadniły w sposób wskazany w art. 107 § 3 K.p.a.

Odnosząc się do zarzutów skargi (uzupełnionej pismem z dnia 12 lipca 2021r.) związanych z naruszeniem art. 10 § 1 K.p.a w związku z art. 81 K.p.a, Sądu uznaje je za niezasadnie. Z akt administracyjnych sprawy bezspornie wynika, że skarżący był pisemnie powiadamiany przez organ o podejmowanych w sprawie czynnościach. Miał zatem możliwość brania czynnego udziału w toczącym się postępowaniu oraz wypowiadania się co do zebranej w sprawie dowodów, które sam również przesyłał do organu.

Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł, jak w sentencji.