Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 4236/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2016-11-22 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Pomoc publiczna
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. a)
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Irena Jakubiec-Kudiura, Sędzia WSA - Izabella Janson, Sędzia WSA - Jarosław Stopczyński (spr.), Protokolant specjalista - Marcin Wacławek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 listopada 2016 r. sprawy ze skargi Agencji Nieruchomości Rolnych w Warszawie – Oddział Terenowy w G. z/s w P. na decyzję Dyrektora Mazowieckiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Warszawie z dnia ( ...) sierpnia 2015 r. nr (...) w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności bezpośrednich do gruntów rolnych; 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Dyrektora Mazowieckiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Warszawie na rzecz Agencji Nieruchomości Rolnych w Warszawie – Oddział Terenowy w G. z/s w P. kwotę 1665,47 zł (tysiąc sześćset sześćdziesiąt pięć złotych czterdzieści siedem groszy) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Po rozpatrzeniu odwołania wniesionego przez Agencję Nieruchomości Rolnych od decyzji Nr [...] o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności bezpośrednich do gruntów rolnych, wydanej przez Kierownika Biura Powiatowego ARiMR W. z/s w W. w dniu [...] lutego 2015 r. Dyrektor Mazowieckiego Oddziału Regionalnego ARiMR decyzją z dnia [...] sierpnia 2015 r. Nr [...] utrzymał w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie.

W uzasadnieniu własnej decyzji organ II instancji wskazał, m.in. że w dniu [...] maja 2006 r. do Biura Powiatowego ARiMR w B. z/s w T. wpłynął wniosek o przyznanie Agencji Nieruchomości Rolnych G. w B. (nr producenta [...]) płatności bezpośrednich do gruntów rolnych lub o przyznanie płatności z tytułu wsparcia działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania na rok 2006. Przedmiotowy wniosek został złożony przez J.L. – Administratora.

W dniu [...] września 2006 r. wpłynęła zmiana do wniosku o wpis do ewidencji producentów, w której wskazano, iż osobą uprawnioną do reprezentacji Agencji jest E.L..

Następnie w dniu [...] lutego 2007 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w B. z/s w T. decyzją Nr [...] przyznał E.L. płatności bezpośrednie do gruntów rolnych w łącznej wysokości 83 273,66 zł, w tym z tytułu :

1. Jednolita Płatność Obszarowa w wysokości : 73 277,74 zł, w tym środki unijne 73 277,74 zł środki krajowe 0,00 zł;

2. Uzupełniająca Płatność obszarowa w wysokości : 9 995,92 zł, w tym środki unijne 1 574, 67 zł, środki krajowe 8 421,25 zł;

Decyzja została doręczona E.L. w dniu [...] marca 2007 r. Przyznane środki finansowe zostały przekazane w dniu [...] marca 2007 r. na rachunek bankowy Agencji Nieruchomości Rolnych G. w B. podany we wniosku o wpis do ewidencji producentów.

W dniu [...] marca 2007 r. do Biura Powiatowego ARiMR w B. z/s w T. wpłynęło pismo G. w S. informujące, iż w wyniku "(...) reorganizacji z dniem [...] listopada 2006 r. ANR G. w B. zakończyło działalność’’. Jednocześnie w treści przedmiotowego pisma wskazano, iż od dnia [...] grudnia 2006 roku następcą prawnym ww. podmiotu jest Agencja Nieruchomości Rolnych G. w S.. Odpowiadając na powyższe, Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w B. z/s w T. pismem z dnia [...] marca 2007 r. poinformował Administratora Agencji Nieruchomości Rolnych G. w S. o możliwości złożenia zmiany do wniosku.

W dniu [...] sierpnia 2008 roku Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego ARiMR w G. poinformował E.L. o wszczęciu postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Nr [...] wydanej w dniu [...] lutego 2007 r. a następnie w dniu [...] września 2008 r. decyzją Nr [...] stwierdził nieważność ww. decyzji. Jak wynika z treści uzasadnienia ww. decyzji, powodem stwierdzenia nieważności decyzji organu I instancji był fakt, iż Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w B. z/s w T. decyzją z dnia [...] lutego 2007 r. przyznał płatności osobie niebędącej stroną postępowania.

Z kolei w dniu [...] listopada 2008 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w B. z/s w T. decyzją Nr [...] umorzył postępowanie w sprawie przyznania płatności Agencji Nieruchomości Rolnych G. w B. wszczęte na podstawie wniosku strony z dnia [...] maja 2006r.

Mając na uwadze powyższe, Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego ARiMR w G. wszczął z urzędu postępowanie w sprawie ustalenia Agencji Nieruchomości Rolnych G. w B. nienależnie pobranych płatności , przyznanych na mocy decyzji Nr [...] z dnia [...] lutego 2007 r. W wyniku przeprowadzonego postępowania ustalił kwotę nienależnie pobranych płatności w wysokości 83 273,66 zł.

W wyniku rozpatrzenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności, ARiMR decyzją Nr [...] uchylił zaskarżoną, decyzję i umorzył postępowanie organu I instancji z uwagi na naruszenie przez organ I instancji przepisu art. 156 § 1 pkt 4 kpa.

Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w B. zawiadomieniem Nr [...] z dnia [...] marca 2014 r. wszczął z urzędu postępowanie w sprawie ustalenia Prezesowi Agencji Nieruchomości Rolnych w Warszawie kwoty nienależnie pobranych płatności wypłaconych Agencji Nieruchomości Rolnych G. w B. na mocy decyzji Nr [...] z dnia [...] lutego 2007 r. Następnie, decyzją Nr [...] z dnia [...] maja 2014 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w B. ustalił Prezesowi Agencji Nieruchomości Rolnych w W. kwotę nienależnie pobranych płatności w wysokości 83 273,66 zł. W wyniku rozpatrzenia odwołania strony od ww. decyzji, Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego ARiMR w G., decyzją Nr [...] z dnia [...] września 2014 r. uchylił zaskarżoną decyzję i umorzył postępowanie organu I instancji z uwagi na naruszenie przez organ I instancji przepisu art. 156 § 1 pkt 1 kpa.

Organ wyjaśnia, iż następcą prawnym Agencji Nieruchomości Rolnych G. w B. jest Agencja Nieruchomości Rolnych. Agencja Nieruchomości Rolnych jest państwową osobą prawną, zaś Prezes ANR jest organem Agencji oraz kieruje jej działalnością i reprezentuje ją na zewnątrz. Zgodnie zaś z art. 4 ustawy z dnia 19 października 1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa (Dz. U. 2012, poz. 1187 z późn. zm.) siedzibą ANR jest miasto stołeczne Warszawa. Zatem w myśl art. 29 ust. 2 ustawy o ARiMR organem właściwym do ustalenia ANR kwoty nienależnie pobranych płatności jest Kierownik Biura Powiatowego ARiMR W. z/s w W..

Mając na uwadze powyższe, Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w W. z/s w W. zawiadomieniem Nr [...] z dnia [...] listopada 2014 r. wszczął z urzędu postępowanie w sprawie ustalenia Agencji Nieruchomości Rolnych kwoty nienależnie pobranych środków finansowych wypłaconych w dniu [...] marca 2007 r. na rachunek bankowy Agencji Nieruchomości Rolnych G. w B. w wysokości wskazanej w decyzji Nr [...] z dnia [...] lutego 2007 r. skierowanej do E.L..

Na mocy powyższego zawiadomienia strona została również poinformowana, że w oparciu o art. 10 § 1 kpa przysługuje jej prawo czynnego udziału w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji prawo wypowiedzenia się, co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Przedmiotowe zawiadomienie zostało doręczone stronie. Ż powyższego prawa strona nie skorzystała.

W oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, Kierownik Biura Powiatowego ARiMR W. z/s w W. w dniu [...] lutego 2015 r. wydał decyzję Nr [...] o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności bezpośrednich do gruntów rolnych, ustalając Agencji Nieruchomości Rolnych do zwrotu kwotę płatności w wysokości 83 273.66 zł.

Od przedmiotowej decyzji Dyrektor Oddziału Terenowego Agencji Nieruchomości Rolnych w G., w imieniu Agencji Nieruchomości Rolnych złożył odwołanie.

Uznając bezzasadność wniesionego odwołania organ II instancji wskazał m.in., że z akt rozpatrywanej sprawy wynika, że płatności bezpośrednie do gruntów rolnych na rok 2006, w wysokości 83 273,66 zł zostały w dniu [...] marca 2007 r. przekazane na rachunek bankowy wskazany przez Agencję Nieruchomości Rolnych G. w B. we wniosku o wpis do ewidencji producentów. Powyższa płatność została przekazana w myśl decyzji Nr [...] z dnia [...] lutego 2007 r. skierowanej do E.L.. Mając na uwadze powyższe, Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego ARiMR w G., decyzją Nr [...] stwierdził nieważność ww. decyzji wskazując, iż Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w B. z/s w T.. przyznał płatności osobie niebędącej stroną postępowania w sprawie. Jednocześnie z dniem 30 listopada 2006 r. Agencja Nieruchomości Rolnych G. w B., w wyniku reorganizacji zakończyła działalność. Zatem organ, ARiMR nie miał podstaw do rozpatrzenia wniosku Agencji Nieruchomości Rolnych G. w B. o płatność za rok 2006. W sytuacji, gdy decyzja w sprawie przyznania płatności za rok 2006 nie mogła zostać doręczona stronie z uwagi na jej likwidację, uznać należy, że płatności wypłacone w dniu [...] marca 2007 r. zostały przekazane na rachunek bankowy podmiotu bez podstawy prawnej.

Odnosząc się do kwestii odstąpienia od ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności zwrócono uwagę, iż zgodnie z art. 49 ustawy z dnia 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (Dz. U. z 2015 r., poz. 308), Kierownik biura powiatowego Agencji odstępuje od ustalenia kwot nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności bezpośrednich lub płatności niezwiązanej do tytoniu, o którym mowa w art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, w przypadku określonym w art. 54 ust. 3 lit. a pkt i rozporządzenia nr 1306/2013. Zatem w sytuacji stwierdzenia, iż kwota każdej z ww. płatności nie jest wyższa od kwoty stanowiącej równowartość 100 euro przeliczonej na złote według kursu euro ustalonego zgodnie z art. 106 ust. 3 Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) Nr 1306/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r.

W rozpatrywanej sprawie na kwotę nienależnie pobranych płatności w wysokości 83 273,66 zł składają się kwoty płatności z tytułu Jednolitej płatności obszarowej w wysokości: 73 277,74 zł oraz z tytułu Uzupełniającej płatności obszarowej w wysokości: 9 995,92 zł. Ww. kwoty nienależnie pobranych środków finansowych przekraczają kwotę stanowiącą równowartość 100 euro. Tym samym nie zachodzą przesłanki odstąpienia przez Kierownika Biura Powiatowego ARiMR od ustalenia kwot nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności, wskazane w art. 49 powołanej ustawy o płatnościach.

Organ odwoławczy wyjaśnia, iż jednostki gospodarcze Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa (ZWRSP) były tworzone na mocy § 20 ust. 1 statutu Agencji Nieruchomości Rolnych stanowiącego załącznik do rozporządzenia Ministra Skarbu Państwa z dnia 1 sierpnia 2003 r. w sprawie nadania statutu Agencji Nieruchomości Rolnych (Dz. U. Nr 140, poz. 1348, z pózn. zm.). Uwzględniając regulacje art. 25 ustawy z dnia 19 października 1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa (Dz. U. z 2007 r. Nr 231, poz. 1700, z pózn. zm.) oraz § 20 powyższego statutu, jednostki te stanowiły wyodrębnione mienie ZWRSP, którym gospodaruje, w imieniu Agencji Nieruchomości Rolnych, osoba fizyczna lub prawna na podstawie umowy zawartej z Agencją Nieruchomości Rolnych. Jednostka taka nie jest zatem w istocie podmiotem prawa, lecz jego przedmiotem, wydzieloną częścią mienia ZWRSP. Prawo własności w stosunku do mienia wchodzącego w skład ZWRSP jest wykonywane przez Agencję Nieruchomości Rolnych. Wynika to z art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 19 października 1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa (Dz. U. z 2007 r. Nr 231, poz. 1700, z pózn. zm.), który stanowi, że Skarb Państwa powierza Agencji wykonywanie prawa własności i innych praw rzeczowych na jego rzecz w stosunku do mienia, o którym mowa w art. 1 i 2 ww. ustawy, a więc w stosunku do mienia ZWRSP. Skoro jednostki gospodarcze ZWRSP stanowią wydzieloną cześć mienia ZWRSP, to prawo własności również w stosunku do tej części mienia ZWRSP jest wykonywane przez Agencję Nieruchomości Rolnych.

Organ zauważa, że czynności administratora w stosunku do jednostki gospodarczej ZWRSP, są podejmowane w imieniu Agencji Nieruchomości Rolnych, co wynika z art. 25 ust. 1 ustawy z dnia 19 października 1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa. Administrator nie jest wobec tego posiadaczem mienia stanowiącego jednostkę gospodarczą ZWRSP, gdyż gospodarując tym mieniem w imieniu Agencji Nieruchomości Rolnych, odpowiada definicji dzierżyciela określonej w art. 338 Kodeksu cywilnego.

Wobec tego, że jednostki gospodarcze ZWRSP są jedynie mieniem, a nie podmiotem, ich likwidacja nie wywołuje żadnych skutków prawnych w sferze podmiotowej, w szczególności z ich likwidacją nie wiąże się powstanie następstwa prawnego. Likwidacja tych jednostek nie powoduje również zmian w sferze posiadania nieruchomości stanowiących jednostkę gospodarczą ZWRSP.

Z uwagi zatem na fakt, iż z dniem 30 listopada 2006 r. Agencja Nieruchomości Rolnych G. w B. uległo likwidacji, Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w B. z/s w T.. wydał w sprawie decyzję Nr [...] o umorzeniu w całości postępowania w sprawie przyznania płatności, wszczętej wnioskiem podmiotu z dnia [...] maja 2006 r.

Organ odwoławczy podkreśla, iż w sprawie bezsporne jest, że na rachunek Agencji Nieruchomości Rolnych G. w B. zostały wypłacone nienależne środki publiczne za 2006 rok w kwocie 83 273,66 zł, tj. z funduszy, o których mowa w art. 29 ust. 1 pkt 1 i pkt 2 lit. a ustawy o ARiMR. Wobec powyższego Kierownik Biura Powiatowego ARiMR W. z/s w W. zobligowany był wydać decyzję w przedmiocie zwrotu nienależnych płatności.

Podnosi jednocześnie, że W. O., reprezentujący Agencję Nieruchomości Rolnych, wskazuje, iż zaskarżona decyzja Kierownika Biura Powiatowego ARiMR W. z/s w W. " (...) budzi wątpliwości, co do właściwego określenia strony.’’

W związku z tym organ przypomina, że na rachunek bankowy Agencji Nieruchomości Rolnych G. w B. zostały w dniu [...] marca 2007 r. przekazane środki w kwocie 83 273,66 zł (wypłacone bez podstawy prawnej). Podmiot ten nie miał samodzielnej, odrębnej od ANR podmiotowości prawnej, gdyż jednostki gospodarcze były wydzieloną częścią mienia Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa (art. 25 ust. 1 ustawy o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa). Uwzględniając zatem regulacje art. 25 ustawy oraz § 2 obowiązującego statutu Agencji, należy uznać te jednostki za wyodrębnione mienie Zasobu, którym administruje osoba fizyczna lub prawna na podstawie umowy zawartej z Agencją. Zatem w sytuacji zlikwidowania jednostek gospodarczych, majątek przez nie administrowany "powrócił" do Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa, którym dysponuje ANR (art. 12 ust. 3 ustawy o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa). Zatem, w świetle powyższego, nie można uznać, iż Agencja Nieruchomości Rolnych (w imieniu której działa jej prezes) nie może być stroną prowadzonego przez organy Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa postępowania w oparciu o art. 29 ust. 1a ustawy o ARiMR.

Organ wyjaśnia, że w przedmiotowym postępowaniu obowiązek zwrotu kwoty nienależnie pobranych płatności wynika z faktu wypłaty bez podstawy prawnej na rachunek bankowy wskazany przez Agencję Nieruchomości Rolnych G. w B. kwoty w wysokości 83 273,66 zł.

Podmiot zlikwidowany (Agencja Nieruchomości Rolnych G. w B.) nie mógł być bowiem beneficjentem płatności i związanych z nią obowiązków dotyczących jej zwrotu. Kwota pieniężna przekazana przez organ na konto zlikwidowanego podmiotu nie była płatnością w prawnym tego słowa znaczeniu, zrealizowaną w ramach stosunku publicznoprawnego powstałego na podstawie decyzji administracyjnej. Było to wydatkowanie środków publicznych bez podstawy prawnej podmiotowi niebędącemu stroną postępowania w sprawie przyznania płatności.

Organ podkreśla, iż postępowanie dotyczące przyznania płatności poprzedza postępowanie w sprawie ustalenia obowiązku zwrotu płatności pobranych nienależnie lub nadmiernie. Sprawa przyznania płatności stanowiła przedmiot odrębnego postępowania zakończonego wydaniem przez Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w B. decyzji Nr [...] z dnia [...] listopada 2008 r. o umorzeniu postępowania w sprawie. Jest to decyzja ostateczna w sprawie.

Odnosząc się natomiast do zarzutu niewłaściwego zastosowania "(...) przez organ przepisu art 73 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r.’’, wyjaśnia, iż zgodnie z art. 73 ust. 4 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 "obowiązek zwrotu określony w ust. 1 nie ma zastosowania, jeżeli dana płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwej władzy oraz jeśli błąd nie mógł w zwykłych okolicznościach zostać wykryty przez rolnika. Jednakże w przypadku, gdy błąd dotyczy elementów stanu faktycznego związanych z obliczaniem danej płatności, akapit pierwszy stosuje się jedynie, jeśli o zwrocie nie powiadomiono zainteresowanego w terminie 12 miesięcy od płatności'."

Organ przyznaje jednak, iż płatności w kwocie 83 273,66 zł zostały przekazane na rachunek bankowy Agencji Nieruchomości Rolnych G. w B. bez podstawy prawnej. Powyższa wypłata stanowiła konsekwencję pomyłki organu w przedmiocie przyznania płatności na rok 2006 podmiotowi niebędącemu stroną w sprawie.

Zdaniem organu w sprawie należy uwzględnić fakt, iż w dniu [...] marca 2007 r. do Biura Powiatowego ARiMR w B. wpłynęło pismo Agencji Nieruchomości Rolnych G. w S., w którym wskazano, iż w wyniku "(...) reorganizacji z dniem [...] listopada 2006 r ANR G. w B. zakończyło działalność". Jednocześnie w treści przedmiotowego pisma wskazano, iż od dnia [...] grudnia 2006 r. następcą prawnym ww. podmiotu jest Agencja Nieruchomości Rolnych G. w S.. Mimo powyższej informacji organ w dniu [...] marca 2007 r. dokonał przelewu kwoty 83 273,66 zł na rachunek bankowy Agencji Nieruchomości Rolnych G. w B.. Zatem na moment wypłaty ww. kwoty, uznanej za nienależnie pobraną, organ był w posiadaniu informacji o likwidacji podmiotu wnioskującego o płatność.

W ocenie organu nie można uznać, iż Agencja Nieruchomości Rolnych nie mogła wykryć pomyłki organu ARiMR skutkującej wypłatą bez podstawy prawnej kwoty w wysokości 83 273,66 zł.

Pamiętać przy tym należy, iż prawidłowość gospodarowania należnościami i zobowiązaniami zlikwidowanego gospodarstwa pomocniczego podlegała odpowiedzialności na podstawie art. 5 ustawy z 17 grudnia 2004 r. o odpowiedzialności za naruszenie dyscypliny finansów publicznych (Dz. U. z 2005 r. Nr 14, poz. 114 z późn. zm) w zakresie zaniedbania polegającego na nieustaleniu, niepobraniu, niedochodzeniu, niezgodnym z przepisami umarzaniu lub dopuszczeniu do przedawnienia należności przypadających Skarbowi Państwa, jednostce samorządu terytorialnego lub innej jednostce sektora finansów publicznych (art. 5 ust. 1 u.d.f.p.), a także o niewykonanie zobowiązania jednostki sektora finansów publicznych, którego skutkiem jest zapłata odsetek, kar lub opłat (art. 16 ust. 1 u.d.f.p.). Na dzień zakończenia działalności przez jednostkę oraz na dzień poprzedzający postawienie jej w stan likwidacji należało przeprowadzić inwentaryzację, zgodnie z art. 26 ust. 4 w zw. z ust. 1 ustawy z 29 września 1994 r. o rachunkowości (Dz. U. z 2009 r. Nr 152, poz. 1223 z późn. zm.). Nieprzeprowadzenie lub nierozliczenie tej inwentaryzacji, albo przeprowadzenie lub rozliczenie niezgodnie z przepisami ustawy o rachunkowości stanowi naruszenie dyscypliny finansów publicznych (art. 18 pkt 2 u.d.f.p.). Zatem organ ten, zdaniem Dyrektora Mazowieckiego Oddziału Regionalnego ARiMR w Warszawie, był w stanie wykryć w zwykłych okolicznościach pomyłkę ARiMR polegającą na wypłacie środków finansowych na rachunek bankowy "zlikwidowanego" gospodarstwa pomocniczego bez podstawy prawnej.

Organ II instancji podnosi, iż zwrot płatności uznanej za nienależną ulega przedawnieniu, jeżeli okres między datą płatności pomocy a datą pierwszego powiadomienia beneficjenta przez właściwe władze o nieuzasadnionym charakterze danej płatności jest dłuższy niż dziesięć lat. Okres ten ogranicza się do czterech lat, jeżeli beneficjent działał w dobrej wierze (art. 73 ust. 5 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004).

Zdaniem organu w niniejszej sprawie przepisy te nie mają zastosowania, ponieważ wypłata płatności bezpośrednich do gruntów rolnych za rok 2006, uznanych następnie za nienależnie pobrane, nastąpiła w dniu [...] marca 2007 r., natomiast decyzja Nr [...] z dnia [...] lutego 2015 r. została doręczona stronie w dniu [...] lutego 2015 r., tj. przed upływem dziesięciu lat od daty płatności.

Organ podkreśla również, że w rozpoznawanej sprawie dobra wiara strony, o której mowa w art. 73 ust. 5 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 nie wynika wprost z dokumentacji dostępnej organowi, jak również strona nie wykazała, że jej działanie w tym zakresie nosiło cechy działania w dobrej wierze. Poza tym składając swój podpis na wniosku o przyznanie płatności na rok 2006, beneficjent pomocy potwierdził znajomość zasad przyznawania płatności oraz pomocy finansowej objętych wnioskiem, a także podpisał zobowiązanie do niezwłocznego informowania na piśmie Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa między innymi o każdym fakcie, który może mieć wpływ na nienależnie lub nadmiernie przyznane płatności oraz pomocy objętych wnioskiem o przyznanie pomocy..

Organ odwoławczy wskazuje także, iż nie bez znaczenia dla oceny działania Agencji Nieruchomości Rolnych w dobrej wierze pozostaje fakt, iż organ ten posiadał wiedzę o likwidacji G. w B., na rachunek którego zostały w dniu [...] marca 2007 r. przekazane środki w kwocie 83.273,66 zł. Mimo powyższego, Agencja Nieruchomości Rolnych nie podjęła żadnych kroków zmierzających do wyjaśnienia z Agencją Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa przyczyn zaistniałej sytuacji, do czego była zobowiązana w świetle przepisów ustawy o rachunkowości.

In fine własnych rozważań organ podkreśla nadto, że stosownie do treści art. 73 ust. 1 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004, w przypadku dokonania nienależnej płatności, rolnik zwraca daną kwotę powiększoną o odsetki.

Wyżej opisaną decyzję zaskarżyła Agencja Nieruchomości Rolnych w Warszawie wnosząc o :

1) jej uchylenie oraz o uchylenie poprzedzającej ją decyzji Nr [...] Kierownika Biura Powiatowego ARiMR W. z/s w W. z dnia [...] lutego 2015 r.,

2) umorzenie postępowania w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności bezpośrednich do gruntów rolnych,

3) zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania wg norm przepisanych.

Zaskarżonej decyzji zarzucono :

- naruszenie prawa materialnego w postaci przepisów:

a) art. 29 ust. 1 i ust. 1a ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (j. t. Dz. U. z 2014 r, poz. 1438, ze. zm.), poprzez niewłaściwe zastosowanie,

b) przepisów art. 73 ust. 4 i 5 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wdrażania zasady współzależności, modulacji oraz zintegrowanego systemu administracji i kontroli przewidzianych w rozporządzeniach Rady (WE) nr 1782/2003 ustanawiającym wspólne zasady dla systemów pomocy bezpośredniej w zakresie wspólnej polityki rolnej | oraz określonych systemów wsparcia dla rolników (Dz. .Urz. UE L 141 , z dnia 30 kwietnia 2004 r. str. 18, ze zm.) poprzez ich niezastosowanie.

W uzasadnieniu skargi podkreślono m.in. , że gdyby nawet założyć, że organy I i II instancji słusznie uznały, iż reorganizacja jednostek gospodarczych Agencji Nieruchomości Rolnych uzasadniała brak podstaw do przyznania płatności bezpośrednich do gruntów rolnych, to uzasadniony jest zarzut niewłaściwego zastosowania przez organy przepisu art. 73 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r. (organy nie rozważyły w sposób należyty i bezstronny przesłanek wykluczających obowiązek zwrotu pobranych płatności bezpośrednich do gruntów rolnych na 2006 r.)

W ocenie skarżącej w niniejszej sprawie zaistniały przesłanki skutkujące brakiem obowiązku zwrotu przez skarżącą nienależnie pobranych płatności za 2006 r. Na podstawie ust. 4 wskazanego przepisu obowiązek zwrotu nienależnej płatności nie ma bowiem zastosowania, jeżeli dana płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwego organu lub innego organu, oraz jeśli błąd nie mógł zostać wykryty przez rolnika,(do takiej pomyłki doszło w decyzji Nr [...] z dnia [...] lutego 2007 r. w sprawie przyznania płatności bezpośrednich do gruntów rolnych na 2006 r., w której Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w B. z/s w T.. przyznał płatności obszarowe osobie nieuprawnionej – E.L. zamiast jednostce wnioskującej o dopłaty. Następnie organ popełnił kolejne błędy wypłacając środki na konto wskazane we wniosku ANR G. w B. i nie dokonując stosownych zmian w decyzji.

Ponadto, zdaniem skarżącej zaistniała również przesłanka określona w ust. 5 skutkująca brakiem obowiązku zwrotu należnej płatności po upływie 4 lat. Zgodnie bowiem z art. 73 ust. 5 - zwrot płatności uznanej za nienależną ulega przedawnieniu, jeżeli okres między datą płatności pomocy, a datą pierwszego powiadomienia beneficjenta przez właściwe władze o nieuzasadnionym charakterze danej płatności jest dłuższy niż dziesięć lat. Okres ten ogranicza się do czterech lat, jeżeli beneficjent działał w dobrej wierze.

Zdaniem skarżącej zmiany w strukturach Oddziału Terenowego powodowały, że przejmowane jednostki gospodarcze, będące wydzieloną częścią mienia ZWRSP w stosunku do którego prawo własności było wykonywane przez Agencję Nieruchomości Rolnych, wstępowały w prawa i obowiązki likwidowanych, bądź łączonych jednostek gospodarczych z mocy prawa, skutkując ciągłością następstwa prawnego. Wobec tego działania przedstawicieli jednostek gospodarczych były działaniami w dobrej wierze i nie nogą wywierać negatywnych skutków prawnych dla beneficjenta.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Sąd zważył, co następuje :

Skarga ma usprawiedliwione podstawy.

Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. nr 153, poz. 1269, z późn. zm.) sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w postępowaniu sądowym nie mogą być brane pod uwagę argumenty natury słusznościowej czy celowościowej

Ponadto, stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm) zwanej dalej p.p.s.a. sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną .

Na wstępie przypomnieć należy, że przedmiotem zaskarżenia w niniejszej sprawie jest decyzja Dyrektora Mazowieckiego Oddziału Regionalnego ARiMR z dnia [...] sierpnia 2015 r. utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji na podstawie której ustalono Prezesowi Agencji Nieruchomości Rolnych kwotę nienależnie pobranych płatności bezpośrednich do gruntów rolnych w łącznej wysokości 83273,66 zł.

Materialnoprawną podstawę wydania przedmiotowej decyzji stanowił art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, nadal zwanej w skrócie "ustawą’’, zgodnie z którym organ – właściwy miejscowo kierownik biura powiatowego Agencji – ustala w drodze decyzji administracyjnych, kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych pochodzących z funduszy Unii Europejskiej lub krajowych, przeznaczonych na współfinansowanie wydatków realizowanych z funduszy Unii Europejskiej lub finansowanie przez Agencję pomocy przyznawanej w drodze decyzji administracyjnej. Środkiem odwoławczym od takiej decyzji jest odwołanie do Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji, jako organu wyższego stopnia w rozumieniu Kodeksu postępowania administracyjnego (art. 9 ust. 1 i 2, art. 10 ust. 1 i 2 ustawy).

Orzeczenie o obowiązku zwrotu nienależnie uzyskanych płatności ma swoje podstawy również w przepisach unijnych. Ponieważ nienależnie pobrane środki publiczne dotyczyły płatności na rok 2006, prawidłowo organy wskazały, że zastosowanie znajduje przepis art. 73 ust. 1 rozporządzenia nr 796/2004, wedle którego w przypadku dokonania nienależnej płatności, rolnik zwraca daną kwotę powiększoną o odsetki obliczone zgodnie z ust. 3, po myśli którego odsetki naliczane są za okres pomiędzy powiadomieniem rolnika o konieczności zwrotu oraz zwrotem lub potrąceniem. Stosowana stopa odsetek jest obliczana zgodnie z przepisami prawa krajowego, lecz nie jest ona niższa niż stopa procentowa stosowana w przepisach krajowych w odniesieniu do przypadków zwrotu kwot pieniężnych.

Wskazać trzeba, że w ramach kontroli postępowania prowadzonego na podstawie art. 29 ust. 1 ustawy chodzi o zbadanie, czy w danej sprawie mamy do czynienia z nienależnym lub nadmiernym pobraniem środków pochodzących z wymienionych w tym przepisie funduszy. Sytuacja, w której dochodzi do nienależnego pobrania takich środków występuje wówczas, gdy środki te zostaną przyznane na podstawie decyzji administracyjnych i nastąpi ich wypłata, a następnie decyzja ta zostanie wyeliminowana z obrotu prawnego. Natomiast środków tych należy dochodzić od podmiotu, który je otrzymał. W omawianym postępowaniu zadaniem właściwego organu nie jest kontrolowanie zasadności wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji przyznającej środki, a jedynie ustalenie, czy wyeliminowanie to jest prawnie skuteczne (czy nastąpiło ostateczną decyzją administracyjną) i czy decyzja organu pierwszej instancji została skierowana do właściwego podmiotu. Zatem, w postępowaniu uregulowanym w art. 29 ust. 1 ustawy, czyli postępowaniu odrębnym od postępowania o przyznanie płatności, należy zbadać, czy dana kwota stanowi kwotę nienależnie lub nadmiernie pobranych środków i czy nie zachodzą okoliczności wyłączające możliwość żądania zwrotu.

Dokonując kontroli kwestionowanych decyzji w tak określonych granicach, Sąd w pierwszym rzędzie badał, czy stan faktyczny został wyjaśniony w sposób dostateczny, i w tym zakresie nie stwierdził braków mających znaczenie dla poczynionych ustaleń faktycznych. Zdaniem sądu wystarczające są w tej materii także te rozważania, które odnoszą się do kwestii określenia podmiotu zobowiązanego do zwrotu nienależnie pobranych płatności (zob. str. 6 uzasadnienia zaskarżonej decyzji). W tym miejscu godzi się przypomnieć, iż postępowanie dotyczące przyznania płatności poprzedza postępowanie w sprawie ustalenia obowiązku zwrotu płatności pobranych nienależnie lub nadmiernie, oraz że sprawa przyznania płatności stanowiła przedmiot odrębnego postepowania zakończonego wydaniem przez Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w B. decyzji z dnia [...] listopada 2008 roku nr [...] o umorzeniu postępowania w sprawie, która jest ostateczna.

Dokonując dalszej oceny zaskarżonej decyzji – wskazać należy także na okoliczności wyłączające zwrot nienależnie pobranych płatności przewidziane w art. 73 ust. 4 Rozporządzenia Komisji WE nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 ustanawiającego szczegółowe zasady (...) – Dz.U. L141 z 30 kwietnia 2004 r. str. 18

Art. 73 ust. 4 ww. rozporządzenia stanowi, że obowiązek zwrotu określony w ust. 1 (a więc nienależnych płatności ) nie ma zastosowania jeżeli dana płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwego organu lub innego organu, oraz jeśli błąd nie mógł zostać wykryty przez rolnika.

Odnosząc powyższe do stanu faktycznego przedmiotowej sprawy wskazać należy, iż z wnioskiem o przyznanie płatności na rok 2006 wystąpiła Agencja Nieruchomości Rolnych G. w B. (wniosek został złożony przez Administratora J. L. w dniu [...] maja 2006 roku). Następnie w dniu [...] września 2006 roku wpłynęła zmiana do wniosku o wpis do ewidencji producentów w której wskazano iż osobą uprawnioną do reprezentacji Agencji jest E.L.. Ten ostatni wniosek spowodował, iż wskutek pomyłki płatności bezpośrednie do gruntów rolnych zostały przyznane E.L. a nie wnioskodawcy. Decyzja którą wydano (z dnia [...] lutego 2007 roku nr [...]) została doręczona E.L., jednakże co istotne przyznane środki finansowe zostały przekazane na rachunek bankowy wnioskodawcy . Nie mniej ważne jest również to, że w dniu [...] marca 2007 r. do organu (Biura Powiatowego ARiMR w B. z/s w T.. wpłynęło pismo G. w S., z którego wynikało, iż w następstwie reorganizacji z dniem 30 listopada 2006 roku wnioskodawca występujący o płatność na 2006 rok (ANR G. w B.) zakończył działalność. Jednocześnie w treści tegoż pisma wskazano, iż od dnia [...] grudnia 2006 roku następcą prawnym wnioskującego o płatność jest autor pisma o którym mowa. Mimo powyższych informacji Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w B. z/s w T.. wskazał Administratorowi Agencji Nieruchomości Rolnych G. w S. na możliwość złożenia zmiany do wniosku (który wpłynął do Biura Powiatowego ARiMR w B. z/s w T.. w dniu [...] maja 2006 roku). Takie wskazanie mogło niewątpliwie utwierdzić zainteresowanych w przekonaniu, iż możliwe jest pozytywne zakończenie procedowania nad ww. wnioskiem oraz że pomyłka organu w rozumieniu art. 73 ust. 4 Rozporządzenia nr 736/2004 może zostać "naprawiona’’ a więc, że w istocie nie będzie ona rodzić negatywnych skutków prawnych.

Powyższe wiązało się także z tym, iż zmiany organizacyjne w strukturach Oddziału Terenowego powodowały, że przejmowane jednostki wstępowały w prawa i obowiązki likwidowanych, bądź łączonych jednostek gospodarczych z mocy prawa, skutkując tzw. ciągłością następstwa prawnego.

Trzeba bowiem pamiętać, że :

1) zarządzeniem Nr [...] z dnia [...] października 2006 r. w sprawie reorganizacji ANR G. w M., S., B., S. i P. Dyrektor OT ANR w G. zarządził z dniem [...] grudnia 2006 r. przeprowadzenie reorganizacji wymienionych jednostek organizacyjnych poprzez włączenie G. w M. i w S. w strukturę organizacyjną G. w P., a ANR GNiAZ w B. w strukturę organizacyjną GNiAZ w S.;

2) zarządzeniem Nr [...] z dnia 22 listopada 2006r. Dyrektor OT ANR w G. zmienił termin reorganizacji na dzień [...] listopada 2006r.,

3) zarządzeniem Nr [...] z dnia [...] marca 2007 r. w sprawie reorganizacji ANR G. w S. i w P. p.o. Dyrektora OT ANR w G. zarządził z dniem 1 kwietnia 2007 r. przeprowadzenie reorganizacji wymienionych jednostek organizacyjnych poprzez wyłączenie ze struktury organizacyjnej G. w Pruszczu Gdańskim – G. w Malborku i w Skarszewach, a ze struktury organizacyjnej G. w S. – G. w B..

To o czym mowa oznacza, że płatność obszarowa za 2006 rok wnioskowana przez jednostkę gospodarczą ANR w B., która spełniała warunki producenta rolnego, prowadzącego uprawy na gruntach zgłoszonych do dopłat unijnych, wpłacona na jej rachunek, dotyczyła dopłaty do gruntów tej jednostki w zmienionej strukturze.

Poza tym na skutek reorganizacji jednostka ta została włączona w strukturę innej jednostki gospodarczej tylko na kilka miesięcy, po czym wróciła do poprzedniej, samodzielnej struktury i do poprzedniej nazwy.

Wykonała prace polowe na gruntach Skarbu Państwa wchodzących w skład Zasobu WRSP według stanu na dzień [...] maja 2006 r., działała w dobrej wierze i spełniała wszystkie przesłanki do otrzymania dopłat.

Zmiany organizacyjne opisane wyżej oraz odpowiedź na pismo z dnia [...] marca 2007 roku, którą udzielił Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w B., spowodowały więc, że strona mogła uznać, iż błędu w rozumieniu art. 73 ust. 4 Rozporządzenia w istocie nie było, a jeśli tak to oczywistym jest, że nie można było go wykryć.

Jednak gdyby nawet przyjąć, iż sytuacja opisana w ww. przepisie nie zaistniała to obowiązek zwrotu płatności byłby wykluczony ze względu na treść art. 73 ust. 5 zd. II Rozporządzenia. Tenże przepis stanowi, że obowiązek zwrotu płatności nie ma zastosowania jeżeli okres między datą płatności pomocy a datą pierwszego powiadomienia beneficjenta przez właściwe władze o nieuzasadnionym charakterze danej płatności jest dłuższy niż 10 lat (zd I). Jeśli jednak beneficjent działał w dobrej wierze okres wskazany w akapicie pierwszym jest ograniczony do czterech lat. (zd II) .

Zdaniem sądu w toku prowadzonego postępowania organ wadliwie ocenił brak istnienia dobrej wiary po stronie beneficjenta. Nie ulega bowiem wątpliwości, że zmiany organizacyjne w strukturach terenowych skarżącej powodowały, że przyjmowane bądź reorganizowane jednostki gospodarcze ANR wstępowały w prawa i obowiązki jednostek likwidowanych bądź łączonych z innymi z mocy prawa. Taki stan rzeczy skutkował niewątpliwie ciągłością następstwa prawnego i gospodarczego. To zaś oznacza, iż działania tych jednostek były działaniami w dobrej wierze i na rzecz ANR. W konsekwencji nie mogą wywierać negatywnych skutków prawnych dla beneficjenta którym de iure była ANR.

Rozpoznając sprawę ponownie organ weźmie pod uwagę powyższe i rozważy konieczność odstąpienia od obciążenia skarżącej kwotą przekazanych płatności w wysokości 83273,66 zł.

Podstawa wyroku jest art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. oraz art. 200 p.p.s.a.