Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt III SA/Gd 633/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2016-10-27 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję II i I instancji w częściach
Powołane przepisy: article: art. 3 pkt 17 i pkt 17a, art. 8 pkt 3a, art. 11a ust. 1, art. 24 ust. 2
journal: Dz.U. 2015 poz 114
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jednolity.
article: art. 2 pkt 5 lit. a, art. 27 pkt 2 lit. g
journal: Dz.U. 2005 nr 86 poz 732
law: Ustawa z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej.
article: art. 8, art. 18, art. 32 ust. 1, art. 71 ust. 1
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a w zw. z art. 135, art. 153
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Anna Orłowska Sędziowie: Sędzia WSA Bartłomiej Adamczak (spr.) Sędzia WSA Paweł Mierzejewski Protokolant asystent sędziego Krzysztof Pobojewski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 października 2016 r. sprawy ze skarg Rzecznika Praw Dziecka i M. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia 4 maja 2016 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia rodzinnego uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia 26 listopada 2015 r. nr [...] znak sprawy [...] w częściach odmawiających prawa do dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia 4 maja 2016 r. (nr [...]) Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta z dnia 26 listopada 2015 r. (nr [...]), którą organ przyznał M. M.-P. zasiłek rodziny na dziecko wraz z dodatkiem do tego zasiłku z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego oraz odmówił dodatku do zasiłku z tytułu samotnego wychowywania dziecka.

W sprawie zaistniały następujące okoliczności faktyczne i prawne:

Decyzją z dnia 26 listopada 2015 r. (nr [...]) Prezydent Miasta orzekł o:

1) przyznaniu zasiłku rodzinnego na dziecko w wieku 5-18 lat, przyznanego na G. M., w kwocie 118 zł miesięcznie, na okres od 2015-11-01 do 2016-10-31 oraz dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego, przyznanego na G. M., w kwocie 100 zł jednorazowo.

2) odmowie przyznania dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka, wnioskowanego na G. M.

W podstawie prawnej rozstrzygnięcia wskazano art. 2 ust. 1, art. 3, art. 4, art. 5, art. 6 ust.1, art. 8, art. 11a, art. 14, art. 20 ust. 1 i 3, art. 23 ust. 1, art. 24, art. 25 ust. 1, art. 26, art. 48 ust. 3, art. 49a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j.: Dz. U. z 2015 r., poz. 114 ze zm.), art. 3 ustawy z dnia 19 sierpnia 2011 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2012 r. Nr 205, poz. 1212), § 2 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 3 stycznia 2013 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz. U. z 2013 r., poz. 3), § 1 ust. 1, § 2 ust. 1, § 3 i § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 sierpnia 2015 r. w sprawie wysokości dochodu rodziny albo dochodu osoby uczącej się stanowiących podstawę ubiegania się o zasiłek rodzinny i specjalny zasiłek opiekuńczy, wysokości świadczeń rodzinnych oraz wysokości zasiłku dla opiekuna (Dz. U. z 2015 r., poz. 1238) oraz art. 107 i art. 130 § 4 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego – dalej powoływanej jako: "k.p.a.".

W uzasadnieniu organ wskazał, że w dniu 30 października 2015 r. M. M.-P. złożyła wniosek na okres zasiłkowy 2015/2016 ubiegając się o przyznanie prawa do zasiłku rodzinnego na syna – G. M. (ur. 23.12.1998 r.), dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego 2016/2017 oraz dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka.

Organ uznał, że strona nie spełnia przesłanki nabycia prawa do świadczenia w postaci dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka, o której mowa w art. 11a ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, gdyż zgodnie z art. 3 pkt 17a tej ustawy osoba samotnie wychowująca dziecko oznacza pannę, kawalera, wdowę, wdowca, osobę pozostającą w separacji orzeczonej prawomocnym wyrokiem sądu, osobę rozwiedzioną, chyba że wychowuje wspólnie co najmniej jedno dziecko z jego rodzicem.

Organ stwierdził, że wnioskodawczyni pozostaje w związku małżeńskim, a zatem nie jest osobą samotnie wychowującą dziecko w rozumieniu powołanej ustawy, co skutkuje odmową przyznania dodatku z tytułu samotnego wychowywania dziecka.

M. M.-P. odwołała się od decyzji organu pierwszej instancji wnosząc o uchylenie decyzji w części dotyczącej dodatku do zasiłku z tytułu samotnego wychowywania dziecka. Strona powołała się w tym zakresie na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 3 czerwca 2014 r. (sygn. akt II SA/Łd 316/14), w którym Sąd uznał, że dziecko wychowujące się w rodzinie rekonstruowanej nie traci statusu osoby wychowywanej przez samotnego rodzica, a dla takiej oceny nie ma znaczenia okoliczność, iż rodzic ubiegający się o dodatek do zasiłku rodzinnego pozostaje w nowym związku. Przez osobę samotnie wychowującą dziecko należy bowiem rozumieć osobę, która wychowuje swoje dziecko bez udziału drugiego z rodziców tego dziecka. Stan cywilny czy też stan faktyczny, polegający na pozostawaniu w związku niesankcjonowanym osoby ubiegającej się o to świadczenie, pozostaje bez znaczenia dla jego przyznania.

W dniu 9 marca 2016 r. do sprawy wpłynęło pismo Rzecznika Praw Dziecka, w którym Rzecznik przystąpił do toczącego się postępowania odwoławczego, wnosząc o uchylenie ww. decyzji Prezydenta Miasta w części obejmującej odmowę przyznania prawa do dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka – G. M. i orzeczenie przez Kolegium co do istoty sprawy poprzez przyznanie stronie przedmiotowego dodatku. Rzecznik Praw Dziecka poparł argumentację strony wskazaną w odwołaniu.

Zdaniem Rzecznika Praw Dziecka, interpretacja pojęcia "osoby samotnie wychowującej dziecko" dokonana przez organ pierwszej instancji, nie zasługuje na uwzględnienie. Przede wszystkim dokonując wykładni wskazanego przepisu należy mieć na względzie, iż w kwestii definicji osoby samotnie wychowującej dziecko wypowiedział się Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 23 czerwca 2008 r., wydanym w sprawie o sygn. akt P 18/06 (Dz. U. Nr 119, poz. 770). Trybunał orzekł, że art. 2 pkt 5 lit. a ustawy z 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz. U. Nr 86, poz. 732 z późn.zm.) w związku z art. 3 pkt 17a ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie w jakim pomija prawo: a) osób wychowywanych przez osoby pozostające w związku małżeńskim, b) osób wychowywanych przez osoby, które wspólnie wychowują co najmniej jedno dziecko z jego rodzicem, do zaliczki alimentacyjnej, jest niezgodny z art. 18, art. 32 ust. 1 i art. 71 ust. 1 Konstytucji oraz nie jest niezgodny z art. 27 Konwencji o prawach dziecka. Jeżeli więc definicja "osoby samotnie wychowującej dziecko" zawarta w art. 3 pkt 17a ustawy o świadczeniach rodzinnych uznana została za niekonstytucyjną na gruncie ustawy o zaliczce alimentacyjnej, to tak samo należy pojęcie to wykładać na gruncie ustawy o świadczeniach rodzinnych, a zatem dziecko wychowywane w rodzinie rekonstruowanej nie traci statusu osoby wychowywanej przez samotnego rodzica, a dla takiej oceny nie ma znaczenia to, że matka ubiegająca się o dodatek z tytułu samotnego wychowywania dziecka pozostaje w nowym związku małżeńskim, jak też to, że z tego związku ma inne dzieci, które wychowują się wspólnie z dziećmi uprawnionymi do tego świadczenia.

Po rozpatrzeniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 4 maja 2016 r. (nr [...]) - działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 3 pkt 17a, art. 4 ust. 2 pkt 1, art. 5 ust. 1, art. 6 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2, art. 11a ust. 1, art. 14 ust. 1-2, art. 20, art. 23 ust. 1-2 i art. 24 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych oraz § 2 ust. 1 pkt 1 lit. b, § 3 pkt 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 sierpnia 2015 r. w sprawie wysokości dochodu rodziny albo dochodu osoby uczącej się stanowiących podstawę ubiegania się o zasiłek rodzinny i specjalny zasiłek opiekuńczy, wysokości świadczeń rodzinnych oraz wysokości zasiłku dla opiekuna - utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

Organ odwoławczy stwierdził, że rodzina strony składa się z czterech osób: wnioskodawczyni, jej małżonka M. P., córki K. P. oraz syna G. M. Ojciec G. M. jest nieznany. G. M. uczy się w X Liceum Ogólnokształcącym w G., natomiast dochód rodziny za 2014 rok po odjęciu dochodu utraconego męża wnioskodawczyni wyniósł w przeliczeniu na osobę w rodzinie 0 zł miesięcznie.

Zasiłek rodzinny w okresie zasiłkowym 2015/2016 przysługuje osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2 powoływanej ustawy, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 674 zł miesięcznie (art. 5 ust. 1). W okresie od 1 listopada 2015 r. do 31 października 2016 r. prawo do świadczeń rodzinnych ustala się na podstawie dochodu uzyskanego przez rodzinę w roku kalendarzowym 2014, z zastrzeżeniem art. 5 ust. 4-4b (art. 3 pkt 2a ustawy).

Spełnienie przez stronę przesłanek do przyznania zasiłku rodzinnego na dziecko z dodatkiem z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego, w szczególności przesłanki dochodowej, jest bezsporne. Rozstrzygnięcie w tym zakresie, dokonane w decyzji organu pierwszej instancji jest zgodne z przepisami i nie jest kwestionowane.

Kwestią sporną pozostaje natomiast prawo strony do dodatku z tytułu samotnego wychowywania dziecka, o którym mowa w art. 11a ustawy o świadczeniach rodzinnych, przy czym stan faktyczny w tym zakresie pozostaje także bezsporny – wnioskodawczyni jest matką G. M., którego ojciec jest nieznany i pozostaje w nowym związku małżeńskim.

Zgodnie z art. 11 a ust. 1 tej ustawy dodatek z tytułu samotnego wychowywania dziecka przysługuje samotnie wychowującym dziecko matce lub ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka albo opiekunowi prawnemu dziecka, jeżeli nie zostało zasądzone świadczenie alimentacyjne na rzecz dziecka od drugiego z rodziców dziecka, ponieważ: 1) drugi z rodziców dziecka nie żyje; 2) ojciec dziecka jest nieznany; 3) powództwo o ustalenie świadczenia alimentacyjnego od drugiego z rodziców zostało oddalone. Ustawa o świadczeniach rodzinnych definiuje pojęcie "osoby samotnie wychowującej dziecko" w art. 3 pkt 17a, zgodnie z którym osoba samotnie wychowującej dziecko oznacza pannę, kawalera, wdowę, wdowca, osobę pozostającą w separacji orzeczonej prawomocnym wyrokiem sądu, osobę rozwiedzioną, chyba że wychowuje wspólnie co najmniej jedno dziecko z jego rodzicem.

Organ odwoławczy stwierdził, że jak wynika z wykładni gramatycznej oraz logicznej przepisów art. 11a i art. 3 pkt 17a ustawy o świadczeniach rodzinnych, osoba pozostająca w związku małżeńskim nie jest uznawana przez ustawę za osobę samotnie wychowującą dziecko i nie może jej przysługiwać dodatek z tytułu samotnego wychowywania dziecka.

Należy uznać, że decyzja organu pierwszej instancji zapadła na skutek zastosowania przepisów rangi ustawowej, przy prawidłowo przeprowadzonej wykładni obu norm prawnych. Definicja legalna wiążąco ustala znaczenie określonego pojęcia na użytek danego aktu normatywnego. Jest ona przykładem wiążącej wykładni autentycznej, dokonanej przez ustawodawcę, wobec czego co do zasady nie powinna podlegać wykładni innej, niż gramatyczna. Definicją legalną jest przepis art. 3 pkt 17a ustawy o świadczeniach rodzinnych. Nie można odrzucić wykładni gramatycznej i logicznej cytowanych przepisów i nadać im brzmienie sprzeczne z wyrażoną w sposób jednoznaczny treścią ustawową, tj. doprowadzić do wyniku contra legem, czego w istocie domagają się skarżąca oraz Rzecznik Praw Dziecka.

Kolegium nie neguje przewidzianej w art. 8 ust. 2 i art. 178 ust. 1 Konstytucji RP potrzeby dokonywania w konkretnych przypadkach wykładni prokonstytucyjnej, jednak zwróciło uwagę na podstawowe znaczenie w procesie interpretacji prawa wykładni gramatycznej (językowej) – w tym zakresie zacytowało fragmenty uchwały siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 grudnia 2013 r. (sygn. akt I OPS 5/13), w której negatywnie oceniono dokonywaną w orzecznictwie wojewódzkich sądów administracyjnych wykładnię contra legem przepisu art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, podejmowaną z naruszeniem zasad wykładni prawa, w tym wykładni prokonstytucyjnej. Nadto normę prawną rekonstruuje się zawsze z całokształtu obowiązujących przepisów prawnych (wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 10 grudnia 2002 r. sygn. akt P 6/02, OTK-A 2002/7/91). A zatem wykładnia gramatyczna może, a nawet powinna być uzupełniona innymi jej rodzajami, lecz ma ona podstawowe znaczenie dla ustalenia rzeczywistego znaczenia konkretnego przepisu. Dokonując interpretacji tekstu prawnego trzeba bowiem, jak stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale 7 sędziów z dnia 22 czerwca 1998 r. sygn. akt FPS 9/97 (ONSA 1998, nr 4, poz. 110), kierować się przede wszystkim znaczeniem słów danego języka etnicznego oraz założeniem, że ustawodawca był racjonalny, gdy używał takich a nie innych wyrazów i nie można a priori przyjmować, że określonych słów użyto w tekście prawnym bez wyraźnej ku temu potrzeby. Żadna wykładnia nie może prowadzić do skutków oczywiście sprzecznych z wyraźnym brzmieniem przepisu (contra legem), czy też prowadzić do odmowy zastosowania przepisu w brzmieniu ustalonym przez ustawodawcę poprzez wykreowanie nowej, niewynikającej z gramatycznego brzmienia przepisu, normy prawnej.

Zdaniem organu odwoławczego powołane przez skarżącą i Rzecznika Praw Dziecka wyroki sądów administracyjnych negujące wykładnię gramatyczną i logiczną przepisów art. 11a w zw. z art. 3 pkt 17a ustawy o świadczeniach rodzinnych, zawierające tezy, iż stan cywilny osoby ubiegającej się o przedmiotowy dodatek jest bez znaczenia dla przyznania tego dodatku, zapadły z naruszeniem zasad wykładni prawa. Nie można także wywodzić takich tez z zastosowania w drodze analogii wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 23 czerwca 2008 r. (sygn. akt P 18/06). Przede wszystkim Trybunał zakwestionował jedynie konstytucyjność przepisu art. 2 pkt 5 lit. a ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r., a nie art. 3 pkt 17a ustawy o świadczeniach rodzinnych. Przepis art. 3 pkt 17a ustawy o świadczeniach rodzinnych nie utracił mocy obowiązującej wskutek wydania tego wyroku. Pomiędzy tymi świadczeniami nie istnieje jakiekolwiek podobieństwo, pozwalające na zastosowanie w drodze analogii powołanego wyroku Trybunału Konstytucyjnego w wykładni przepisów art. 11a w zw. z art. 3 pkt 17a ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Zaliczka alimentacyjna była świadczeniem zastępującym alimenty w przypadku bezskuteczności egzekucji tych alimentów należnym dziecku uprawnionemu do alimentów, natomiast zasiłek rodzinny i dodatki do zasiłku (w tym dodatek z tytułu samotnego wychowywania dziecka), to świadczenie należne rodzicom lub opiekunom dziecka (wyjątkowo osobie uczącej się, z tym przypadkiem nie mamy do czynienia w niniejszej sprawie), które ma wspomóc materialnie rodzica (opiekuna) w trudach wychowawczych. Dodatek do zasiłku rodzinnego nie może być utożsamiany nawet w najmniejszym stopniu z zaliczką alimentacyjną (lub obecnym świadczeniem z funduszu alimentacyjnego) - inny jest cel obu świadczeń, inni są też jego beneficjenci.

Należy także zwrócić uwagę, że osoba pozostająca w związku małżeńskim, wychowująca dzieci także w rodzinie zwanej w orzecznictwie "rekonstruowaną", znajduje się w lepszej sytuacji niż osoba, która nie ma małżonka i nie wychowuje dziecka z jego ojcem. W myśl art. 23 i art. 24 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego małżonkowie są obowiązani między innymi do wzajemnej pomocy oraz do współdziałania dla dobra rodziny, którą przez swój związek założyli. Małżonkowie rozstrzygają wspólnie o istotnych sprawach rodziny (art. 24 k.r.o.). Oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Zadośćuczynienie temu obowiązkowi może polegać także, w całości lub w części, na osobistych staraniach o wychowanie dzieci i na pracy we wspólnym gospodarstwie domowym (art. 27 k.r.o.). Jak wynika z obowiązków wyrażonych w Kodeksie, mąż matki jest zobowiązany do pomocy swojej żonie, w tym w wysiłkach związanych z opieką nad jej dzieckiem, którego nie jest ojcem, do dbałości o rodzinę, którą zakładają małżonkowie razem. Natomiast dziecko ma wobec swojego ojczyma pewne roszczenia alimentacyjne, odpowiadające zasadom współżycia społecznego, zgodnie z art. 144 § 1 k.r.o., co oznacza, że może się skutecznie domagać od ojczyma także opieki. Sytuacja prawna wnioskodawczyni będącej mężatką jest lepsza w porównaniu z sytuacją matki, która jest stanu wolnego i nie ma małżonka zobowiązanego prawnie do udzielenia jej pomocy w opiece nad dzieckiem, nie wychowuje też dziecka z jego drugim rodzicem.

Dodatek z tytułu samotnego wychowywania dziecka jest świadczeniem mającym zaopatrzyć osobę, która samotnie, tj. bez udziału małżonka lub ojca dziecka - wychowuje swoje dziecko, w dodatkowe środki finansowe, które wspomogą samodzielny wysiłek wychowawczy takiej osoby, np. poprzez opłacenie opiekunki dziecka w przypadku nieobecności rodzica w domu. Celem świadczenia wymienionego w art. 11a ustawy o świadczeniach rodzinnych jest pomoc osobie, która nie ma tak jak osoba pozostająca w związku małżeńskim prawnej możliwości żądania od współmałżonka daleko idącej pomocy w wychowaniu swojego dziecka.

Realizacja tego celu poprzez rozwiązanie ustawowe, które przyznaje pomoc w postaci żądanego dodatku tylko osobie, która jest stanu wolnego i nie wychowuje jednocześnie dziecka wspólnie z jego rodzicem, a zatem znajduje się w sytuacji daleko trudniejszej, niż osoba pozostająca w związku małżeńskim, jest zgodna z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP, jako że w pewnym stopniu stara się wyrównać słabszą pozycję samotnego rodzica względem rodzica pozostającego w związku małżeńskim. Natomiast przyjęcie, że do dodatku wymienionego w art. 11a ustawy uprawnione są także osoby pozostające w związku małżeński skutkuje w ocenie Kolegium nieuzasadnionym w świetle art. 32 ust. 1 Konstytucji RP uprzywilejowaniem osoby zamężnej w stosunku osoby stanu wolnego, nie mającej wsparcia małżonka ani ojca dziecka w wysiłkach wychowawczych.

W ocenie Kolegium nie można też dokonać wykładni systemowej przepisów art. 11a i art. 3 pkt 17a ustawy o świadczeniach rodzinnych z uwzględnieniem przepisów ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej, o których mowa w ww. wyroku Trybunału Konstytucyjnego, gdyż ustawa ta nie obowiązuje w polskim systemie prawnym od dnia 1 października 2008 r., a zatem odwoływanie się do niej w wykładni przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych stosowanych w celu ustalenia prawa do dodatku do zasiłku rodzinnego w okresie zasiłkowym 2015/2016 byłoby niezasadne. Obowiązująca od 1 października 2008 r. ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j.: Dz. U. z 2016 r., poz. 169) nie przewiduje natomiast w swoich regulacjach ani definicji pojęcia "osoby samotnie wychowującej dziecko", ani odesłania do przepisów art. 3 pkt 17a ustawy o świadczeniach rodzinnych, nie uzależnia też prawa do świadczeń w niej uregulowanych od kwestii samotnego wychowywania osoby uprawnionej do alimentów (dziecka) przez jego rodziców czy też od stanu cywilnego rodziców dziecka. Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 23 czerwca 2008 r. (sygn. akt P 18/06) ma obecnie jedynie znaczenie historyczne.

Wykładnia systemowa spornych przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych, w kontekście systemu świadczeń rodzinnych prowadzi do wniosku, że pomoc w postaci przedmiotowego dodatku nie może przysługiwać osobie wychowującej dziecko w rodzinie, którą tworzą małżonkowie i ich dzieci, w tym także dzieci pozamałżeńskie.

Ustawa o świadczeniach rodzinnych definiuje nie tylko pojęcie "osoby samotnie wychowującej dziecko", lecz także definiuje pojęcie "rodziny". I tak ustawa o świadczeniach rodzinnych przez "rodzinę" rozumie odpowiednio następujących członków rodziny: małżonków, rodziców dzieci, opiekuna faktycznego dziecka oraz pozostające na utrzymaniu dzieci w wieku do ukończenia 25 roku życia, a także dziecko, które ukończyło 25 rok życia legitymujące się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli w związku z tą niepełnosprawnością przysługuje świadczenie pielęgnacyjne lub specjalny zasiłek opiekuńczy albo zasiłek dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz. U. z 2014 r. poz. 567); do członków rodziny nie zalicza się dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, dziecka pozostającego w związku małżeńskim, a także pełnoletniego dziecka posiadającego własne dziecko (art. 3 pkt 16).

W świetle ustawy o świadczeniach rodzinnych małżonkowie oraz pozostające na ich utrzymaniu dzieci tworzą rodzinę, niezależnie od tego, czy dzieci te są dziećmi wspólnymi obojga małżonków. Ustawa nie wprowadza pojęcia "rodziny rekonstruowanej", które pojawia się w orzecznictwie wojewódzkich sądów administracyjnych, zrównuje bowiem w swoich regulacjach nie tylko rodzinę składającą się z małżonków i ich wspólnych dzieci z rodziną tworzoną przez małżonków i dzieci nie tylko wspólne, ale także z rodziną tworzoną przez rodziców niepozostających w związku małżeńskim i ich dzieci. Takie rozwiązanie odpowiada treści art. 32 ust. 1 Konstytucji RP, zaś wykładnia przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych prowadząca do rozróżnienia sytuacji tych rodzin przy wykluczeniu znaczenia stanu cywilnego rodziców dzieci burzy system ustawy oparty na równości rodzin i tym samym może naruszać przepis art. 32 ust. 1 Konstytucji. Pojęcie rodziny i członka rodziny jest istotne z punktu widzenia całego systemu świadczeń rodzinnych, uregulowanego w jednej ustawie. Rodzina, w której rodzic dziecka pozostaje w związku małżeńskim, jest uznawana przez ustawę za pełną rodzinę, co nawiązuje do regulacji obowiązków współmałżonków względem siebie i względem dzieci, w tym względem pasierbów, zawartej w powołanych wyżej przepisach Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. I tak, dochody obojga małżonków są brane pod uwagę przy ustalaniu przesłanek dochodowych zawartych w przepisach art. 5 ustawy, nawet jeżeli świadczenie rodzinne ma być przyznane na dziecko, którego tak jak w sprawie niniejszej matka pozostaje w związku z małżeńskim z mężczyzną niebędącym ojcem tego dziecka. W przypadku pobytu członka rodziny, a zatem także męża matki niebędącego ojcem dziecka, poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej w państwie, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, do sprawy przyznania świadczeń rodzinnych na to dziecko mogą mieć również zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Mąż matki jest zatem w świetle całości regulacji (systemu) ustawy o świadczeniach rodzinnych członkiem rodziny zarówno dziecka, z którego matką zawarł związek małżeński, nie będąc ojcem tego dziecka, jak również członkiem rodziny dla swojej małżonki. Dziecko, którego matka zawarła związek małżeński z mężczyzną niebędącym ojcem tego dziecka, jest w świetle ustawy dzieckiem pozostającym w rodzinie. Fakt pozostawania matki dziecka w związku małżeńskim ma zatem daleko idące skutki w zakresie nabycia prawa do różnych świadczeń rodzinnych, nie tylko prawa do dodatku, o którym mowa w art. 11a ust. 1 ustawy. Definicja legalna osoby samotnie wychowującej dziecko pozostaje zatem w logicznym i funkcjonalnym związku z definicją legalną "rodziny". Tezy zawarte w przywołanym przez skarżącą i Rzecznika Praw Dziecka orzecznictwie WSA nie pozostają w logicznym i funkcjonalnym związku z definicją "rodziny", nie da się ich też wyprowadzić z systemu świadczeń rodzinnych. Niszczą one wzajemnie uzupełniającą się strukturę systemową przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych, w tym tworzoną przez definicje legalne tej ustawy.

Prawidłowo przeprowadzona wykładnia systemowa całości przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych prowadzi do wniosku, że matka dziecka, będąca mężatką, nie może być uznana za osobę samotnie wychowującą dziecko pozostające w rodzinie - w rozumieniu ustawy o świadczeniach rodzinnych. Pozostawanie zamężnej matki i jej dziecka w rodzinie tworzonej przez małżonków, zdefiniowanej w przepisie art. 3 pkt 16 tej ustawy, wyklucza możliwość uznania, że mężatka jest osobą wychowującą dziecko samotnie. Wynik wykładni systemowej jest zgodny z wynikami wykładni gramatycznej, logicznej i celowościowej przepisów art. 11a ust. 1 i art. 3 pkt 17a ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Rzecznik Praw Dziecka zaskarżył opisaną wyżej decyzję organu odwoławczego do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku domagając się jej uchylenia, jak również uchylenia decyzji organu pierwszej instancji. Zaskarżonej decyzji zarzucił mające wpływ na wynik sprawy naruszenie prawa materialnego - art. 3 pkt 17a ustawy z 28 listopada 2003 r. świadczeniach rodzinnych, poprzez błędną wykładnię i uznanie, że M. M.-P., z uwagi na zawarcie związku małżeńskiego nie jest osobą samotnie wychowującą dziecko, w rozumieniu art. 3 pkt 17a, a w konsekwencji nie jest uprawiona do dodatku z tytułu samotnego wychowywania dziecka.

W uzasadnieniu Rzecznik wskazał, że kwestia interpretacji pojęcia osoby samotnie wychowującej dziecko niejednokrotnie była przedmiotem analizy sądów administracyjnych. Według spójnego orzecznictwa sądów administracyjnych w tym zakresie, dziecko wychowujące się w rodzinie rekonstruowanej nie traci statusu osoby wychowywanej przez samotnego rodzica. Dla takiej oceny nie ma znaczenia zarówno okoliczność, iż matka ubiegająca się o dodatek do zasiłku rodzinnego pozostaje w nowym związku małżeńskim, jak też nawet i to, że z tego nowego związku ma inne dzieci, które wychowują się wspólnie z dziećmi uprawnionymi do tego świadczenia (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 2 kwietnia 2014 r., sygn. akt III SA/Gd 108/14). Rzecznik wskazał również, iż przez osobę samotnie wychowującą dziecko należy rozumieć osobę, która wychowuje swoje dziecko bez udziału drugiego z rodziców tego dziecka. Natomiast stan cywilny osoby ubiegającej się o to świadczenie powinien pozostać bez znaczenia dla jego przyznania. Przepis art. 3 pkt 17a ustawy o świadczeniach rodzinnych mówi bowiem nie o każdej osobie związanej z jednym z rodziców dziecka, ale o rodzicu dziecka, zatem osobie będącej w świetle prawa rodzicem tego dziecka (wyrok WSA w Gdańsku z dnia 20 stycznia 2010 r. sygn. akt II SA/Gd 643/09). W świetle orzecznictwa nie ma żadnego znaczenia fakt, że osoba ubiegająca się o świadczenie w postaci dodatku z tytułu samotnego wychowywania dziecka formalnie pozostaje w związku małżeńskim. M. M.-P. jest jedynym opiekunem prawnym małoletniego G. M. i nie wychowuje go wspólnie z jego rodzicem, zważywszy na okoliczność, że ojciec małoletniego jest nieznany. Nie zachodzi zatem negatywna przesłanka, wykluczająca ją z kręgu osób samotnie wychowujących dziecko, a tym samym kręgu osób uprawnionych do otrzymania dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka. Przy odczytaniu treści art. 3 pkt 17a ww. ustawy nie można pominąć nakazu zachowania korelacji z wartościami ujętymi w art. 18 i art. 71 ust. 1 Konstytucji RP.

Osobną skargę na decyzję organu odwoławczego złożyła M. M.-P. domagając się jej uchylenia oraz decyzji organu I instancji.

W uzasadnieniu powołała się na wyrok WSA we Wrocławiu (sygn. akt IV SA/Wr 225/14), w którym Sąd przyjął, że nie można uznać za trafny poglądu sprowadzającego się do tego, że np. pojęcie osoby samotnie wychowującej dziecko na gruncie ustawy o świadczeniach rodzinnych będzie inaczej interpretowane niż na gruncie ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej.

W odpowiedzi na skargi Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku wniosło o ich oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko.

Postanowieniem z dnia 8 lipca 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku połączył sprawę o sygn. akt III SA/Gd 634/16 ze skargi M. M.-P. ze sprawą o sygn. akt III SA/Gd 633/16 ze skargi Rzecznika Praw Dziecka do ich łącznego rozpoznania i rozstrzygnięcia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j.: Dz. U. z 2016 r., poz. 1066), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Zgodnie z art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.) – dalej: "p.p.s.a.", kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg m.in. decyzje administracyjne (pkt 1). Na mocy art. 145 § 1 p.p.s.a. uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu (pkt 2) lub jego wydania z naruszeniem prawa (pkt 3). W przypadku natomiast uznania, że skarga nie ma uzasadnionych podstaw podlega ona oddaleniu, na podstawie art. 151 p.p.s.a. Stosownie natomiast do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, natomiast – w myśl art. 135 p.p.s.a. - sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.

Dokonując tak rozumianej kontroli zaskarżonej decyzji Sąd uznał, że złożone w niniejszej sprawie skargi zasługują na uwzględnienie.

Przedmiotem oceny Sądu są decyzje organów obu instancji, zaskarżone w części odmawiającej M. M.-P. (skarżącej) przyznania dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka – syna G. M.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonych decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tj.: Dz. U. z 2015 r., poz. 114 ze zm.), zwanej dalej "ustawą".

Zgodnie z art. 8 pkt 3a ustawy do zasiłku rodzinnego przysługuje dodatek z tytułu samotnego wychowywania dziecka. Z kolei stosownie do art. 11a ust. 1 ustawy przedmiotowy dodatek przysługuje samotnie wychowującym dziecko matce lub ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka albo opiekunowi prawnemu dziecka, jeżeli nie zostało zasądzone świadczenie alimentacyjne na rzecz dziecka od drugiego z rodziców dziecka, ponieważ: 1) drugi z rodziców dziecka nie żyje; 2) ojciec dziecka jest nieznany; 3) powództwo o ustalenie świadczenia alimentacyjnego od drugiego z rodziców zostało oddalone. Definicja legalna pojęcia "osoby samotnie wychowującej dziecko" została zawarta w art. 3 pkt 17a ustawy, który stanowi, że osobą taką w rozumieniu ustawy o świadczeniach rodzinnych jest: panna, kawaler, wdowa, wdowiec, osoba pozostająca w separacji orzeczonej prawomocnym wyrokiem sądu, osoba rozwiedziona, chyba że wychowuje wspólnie co najmniej jedno dziecko z jego rodzicem.

W ocenie organu I instancji, zaaprobowanej przez organ odwoławczy w zaskarżonej decyzji, pomimo tego, że ojciec G. M. jest nieznany, to M. M.-P. nie można uznać za osobę samotnie wychowującą syna w rozumieniu art. 3 pkt 17a ustawy, gdyż ta pozostaje w związku małżeńskim z M. P.

W ocenie Sądu stanowisko takie nie jest prawidłowe.

W poprzednio obowiązującym stanie prawnym definicja osoby samotnie wychowującej dziecko została zawarta w art. 3 pkt 17 ustawy, który stanowił, że ilekroć w ustawie jest mowa o: samotnym wychowywaniu dziecka - oznacza to wychowywanie dziecka przez pannę, kawalera, osobę pozostającą w separacji, orzeczonej prawomocnym wyrokiem sądu, osobę rozwiedzioną, wdowę lub wdowca, jeżeli wspólnie nie wychowuje dziecka z ojcem lub matką dziecka. Taka treść art. 3 pkt 17 została określona przez art. 27 pkt 2 lit. g ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz. U. z 2005 r. Nr 86, poz. 732) z dniem 1 września 2005 r. Art. 3 pkt 17 ustawy został uznany za niezgodny z art. 18, art. 32 ust. 1, art. 71 ust. 1 Konstytucji RP oraz z art. 27 Konwencji o prawach dziecka (Dz. U. z 1991 r. N 120, poz. 526 oraz z 2000 r. Nr 2, poz. 11) wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 maja 2005 r. (sygn. akt K 16/04; Dz. U. z 2005 r. Nr 95, poz. 806). Zgodnie z ust. 2 tego wyroku, wymieniony wyżej przepis ustawy o świadczeniach rodzinnych utracił moc obowiązującą z dniem 31 grudnia 2005 r.

Z kolei art. 3 pkt 17a o treści obowiązującej w dacie wydanych w sprawie decyzji, został dodany przez art. 1 pkt 2 lit. a ustawy z dnia 29 grudnia 2005 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2005 r. Nr 267, poz. 2260) zmieniającej ustawę z dniem 1 stycznia 2006 r.

W związku z tym należy w tym miejscu wskazać, że Trybunał Konstytucyjny - wyrokiem z dnia 23 czerwca 2008 r. (sygn. akt P 18/06; Dz. U. z 2008 r. Nr 119, poz. 770) - orzekł, że art. 2 pkt 5 lit. a ustawy z 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz. U. nr 86, poz. 732 ze zm. - dalej jako "ustawa o zaliczce alimentacyjnej") w związku z art. 3 pkt 17a ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim pomija prawo: a) osób wychowywanych przez osoby pozostające w związku małżeńskim, b) osób wychowywanych przez osoby, które wspólnie wychowują co najmniej jedno dziecko z jego rodzicem - do zaliczki alimentacyjnej, jest niezgodny z art. 18, art. 32 ust. 1 i art. 71 ust. 1 Konstytucji oraz nie jest niezgodny z art. 27 Konwencji o prawach dziecka.

Artykuł 18 Konstytucji stanowi, iż małżeństwo jako związek kobiety i mężczyzny, rodzina, macierzyństwo i rodzicielstwo znajdują się pod ochroną i opieką Rzeczypospolitej Polskiej. Z art. 32 ust. 1 Konstytucji wynika natomiast, iż wszyscy są wobec prawa równi i mają prawo do równego traktowania przez władze publiczne. Zgodnie zaś z art. 71 ust. 1 Konstytucji Państwo w swojej polityce społecznej i gospodarczej uwzględnia dobro rodziny. Rodziny znajdujące się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej, zwłaszcza wielodzietne i niepełne, mają prawo do szczególnej pomocy ze strony władz publicznych.

Przytoczony powyżej wyrok Trybunału Konstytucyjnego ma charakter wyroku zakresowego, w którym niezgodność z Konstytucją została stwierdzona w zakresie, w jakim badany przepis pomija określoną treść normatywną. Brak jest utrwalonego, jednolitego poglądu co do skutków orzeczenia stwierdzającego niekonstytucyjność przepisu w zakresie, w jakim pomija on określone treści, a więc czy rodzi on skutki rozporządzające tj. rozszerzające zakres stosowania przepisu na sfery pominięte, czy jedynie skutki zobowiązujące tj. nakładające na ustawodawcę obowiązek wydania brakującej regulacji prawnej (por. Orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego i ich skutki prawne, Monika Florczak–Wątor, Poznań 2006, s. 152-157). Jak słusznie wyjaśnił jednak Trybunał Konstytucyjny - orzekając o niekonstytucyjności art. 24 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - w wyroku z dnia 23 października 2007 r., wydanym w sprawie o sygn. akt P 28/07 (cz. III pkt 6.1 uzasadnienia wyroku TK z dnia 23 października 2007 r., sygn. akt P 28/07, OTK-A 9/07/106): "Uznanie niekonstytucyjności kontrolowanego przepisu w zakresie oznaczonym w sentencji wynika z ram wyznaczonych przez pytanie sądu. Niepodobna jednak nie dostrzegać, że także inne sytuacje, w których znajduje zastosowanie zdekonstytucjonalizowany przepis, są dotknięte podobną właściwością. Wyrok Trybunału Konstytucyjnego powoduje zatem nierówność w ramach populacji, wobec której znajduje zastosowanie przepis art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych. To jest przedmiotem sygnalizacji skierowanej do Sejmu RP, ponieważ ten organ jest władny przywrócić konstytucyjność całości normowania. Nie jest natomiast wykluczone - zważywszy na utratę domniemania konstytucyjności przez art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych na skutek wydania niniejszego orzeczenia, że sądy orzekając w sprawach innych zasiłków dokonają stosownej wykładni tego przepisu, wykorzystując art. 8 Konstytucji".

Artykuł 8 Konstytucji stanowi, że Konstytucja jest najwyższym prawem Rzeczypospolitej Polskiej. Przepisy Konstytucji stosuje się bezpośrednio, chyba że Konstytucja stanowi inaczej.

Powołany powyżej wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 23 czerwca 2008 r. spowodował utratę domniemania konstytucyjności art. 2 pkt 5 lit. a ustawy z 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej w związku z art. 3 pkt 17a ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim norma ta pomija prawo do zaliczki alimentacyjnej: a) osób wychowywanych przez osoby pozostające w związku małżeńskim, oraz b) osób wychowywanych przez osoby, które wspólnie wychowują co najmniej jedno dziecko z jego rodzicem.

Wyrok ten – co prawda – bezpośrednio odniósł skutek jedynie w sprawach dotyczących zaliczek alimentacyjnych, jednakże Sąd - orzekając w sprawie dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka – ma go również na uwadze, ponieważ zakwestionowana powyższym wyrokiem definicja "osoby samotnie wychowującej dziecko" użyta dla potrzeb ustawy o zaliczce alimentacyjnej, na gruncie ustawy o świadczeniach rodzinnych winna zostać - w ocenie Sądu - tak samo zinterpretowana. Jak zasadnie wskazał bowiem Stanisław Nitecki w: "Zaliczka alimentacyjna – wybrane zagadnienia" (Zeszyty Naukowe Sądownictwa Administracyjnego, nr 4 z 2008 roku, s. 21 – 22): "nawet inne cele, jakie mają poszczególne akty prawne, nie dają podstaw do rozbieżnej interpretacji tego samego przepisu, tym bardziej gdy chodzi o przepis będący definicją ustawową określonego pojęcia prawnego wykorzystywanego przez oba akty normatywne (...). Zgodnie z art. 18 ustawy o zaliczce alimentacyjnej w sprawach nieuregulowanych w ustawie stosuje się odpowiednio przepisy o świadczeniach rodzinnych, jeżeli nie są sprzeczne z tą ustawą, a także przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Jak wskazuje się w literaturze, przepisy odsyłające są ustanawiane w celu uniknięcia w tekstach prawnych dwukrotnego czy kilkukrotnego nawet powtarzania tych samych postanowień. Mają one przyczynić się do zmniejszenia rozmiarów wydawanych aktów prawnych. Odesłanie może być kierowane do jednego przepisu, ale także do całej ich grupy czy też nawet gałęzi prawa. Oznacza to, że odesłanie jest zabiegiem o charakterze technicznym i nie wpływa na treść przepisów prawa, które są nim objęte. Konsekwencją tego jest to, że przepis, do którego ustawodawca odsyła, winien być analogicznie interpretowany na gruncie ustawy macierzystej, jak i na gruncie ustawy, w której takie odesłanie występuje. (...) W świetle przedstawionych rozważań należy uznać, że pojęcia występujące na gruncie jednej ustawy (o świadczenia rodzinnych, bądź k.p.a.) mają być analogicznie interpretowane na gruncie drugiej ustawy (o zaliczce alimentacyjnej). Nie można zatem uznać za trafny pogląd sprowadzający się do tego, że np. pojęcie osoby samotnie wychowującej dziecko na gruncie ustawy o świadczeniach rodzinnych będzie inaczej interpretowane niż na gruncie ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej".

Zdaniem Sądu powyższy pogląd jest szczególnie trafny w sytuacji, gdy używamy definicji "osoby samotnie wychowującej dziecko" zawartej w art. 3 pkt 17a ustawy o świadczeniach rodzinnych przy konstruowaniu norm prawnych ustalających przesłanki uzyskania dwóch świadczeń – dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka i zaliczki alimentacyjnej, które w założeniu miały stanowić pomoc dla tych samych osób tj. osób samotnie wychowujących dzieci, zastępując świadczenia z likwidowanego funduszu alimentacyjnego, co wynika z uzasadnień projektów ustaw te świadczenia wprowadzających.

Jak wskazano w uzasadnieniu projektu ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (http://www.sejm.gov.pl lub http://www.senat.gov.pl - Sejm RP IV kadencji, nr druku: 1555), rodzina uprawniona do zasiłku rodzinnego może otrzymać jednorazowe lub okresowe jego zwiększenie, w formie dodatku do zasiłku rodzinnego, w związku z sytuacjami wymienionymi w art. 8, w tym w formie dodatku z tytułu samotnego wychowywania dziecka (ówczesny art. 12). Jak czytamy dalej: "Proponowane zwiększenie zasiłku rodzinnego zastąpi dotychczasowe świadczenie alimentacyjne z funduszu alimentacyjnego. Oznacza to jednoczesną likwidację funduszu jako wyodrębnionego funduszu celowego i przekazanie jego aktywów na finansowanie świadczeń rodzinnych".

Również ustawa z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej, jak wynika z uzasadnienia jej projektu, określa zasady przyznawania zaliczek alimentacyjnych, które miały zrekompensować zlikwidowane świadczenia wypłacane na podstawie ustawy o funduszu alimentacyjnym (http://www.sejm.gov.pl lub http://www.senat.gov.pl - Sejm RP IV kadencji, nr druku: 3393).

Podkreślić przy tym jeszcze raz należy, iż obie ww. ustawy posługują się tą samą definicją "osoby samotnie wychowującej dziecko", zawartą w art. 3 pkt 17a ustawy o świadczeniach rodzinnych, do którego wprost odsyła art. 18 ust. 2 ustawy o zaliczce alimentacyjnej.

W tym stanie rzeczy, mając na uwadze wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 23 czerwca 2008 r., zacytowane powyżej przepisy Konstytucji oraz treść art. 72 Konstytucji, który gwarantuje szczególną ochronę praw dzieci ("Rzeczpospolita Polska zapewnia ochronę praw dziecka" - art. 72 ust. 1. "Dziecko pozbawione opieki rodzicielskiej ma prawo do opieki i pomocy władz publicznych" - art. 72 ust. 2), Sąd - dla potrzeb skonstruowania normy prawnej regulującej prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka, posługując się wzorcami zawartymi w przytoczonych powyżej przepisach Konstytucji RP - dokonał zgodnej z Konstytucją wykładni definicji "osoby samotnie wychowującej dziecko", zawartej w art. 3 pkt 17a ustawy o świadczeniach rodzinnych, i uznał, że osobą samotnie wychowującą dziecko jest każdy rodzic, który wychowuje swoje dziecko bez drugiego rodzica tego dziecka (tak też przyjął Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w wyroku z dnia 29 października 2008 r., sygn. akt II SA/Gd 526/08 oraz z dnia 20 stycznia 2010 r., sygn. akt II SA/Gd 643/09; por. także wyrok tut. Sądu z dnia 2 kwietnia 2014 r., sygn. akt III SA/Gd 108/14 – orzeczenia dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych - http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Przedstawione wyżej stanowisko znajduje także potwierdzenie w ugruntowanym już orzecznictwie sądów administracyjnych obu instancji. Według omawianego orzecznictwa fakt zawarcia związku małżeńskiego przez rodzica wychowującego dziecko pochodzące z innego związku, nie ma wpływu na sferę władzy rodzicielskiej i obowiązków alimentacyjnych względem tego dziecka. Dlatego mając na uwadze wskazane wyżej regulacje konstytucyjne należy uznać, że dziecko wychowujące się w rodzinie rekonstruowanej (a z taką mamy do czynienia w niniejszej sprawie), nie traci statusu osoby wychowywanej przez samotnego rodzica. Dla takiej oceny nie ma znaczenia bowiem okoliczność, że rodzic ubiegający się o dodatek do zasiłku rodzinnego pozostaje w nowym związku małżeńskim. Zaakceptowanie odmiennej wykładni art. 3 pkt 17a ustawy byłoby podważeniem orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 23 czerwca 2008 r. kwestionującego konstytucyjność identycznej regulacji. W tym zatem zakresie należy dać prymat prokonstytucyjnej wykładni prezentowanej w tym wyroku przed intencją ustawodawcy pomijającego ten aspekt, mimo wielu wytyków. Przy dokonywaniu interpretacji art. 3 pkt 17a ustawy istotny jest sposób wychowywania dziecka uprawnionego do świadczenia, czyli to kto go wychowuje, na co wskazuje wykładnia zwrotu "chyba że wychowuje wspólnie co najmniej jedno dziecko z jego rodzicem", który używając słowa "z jego rodzicem" ma na myśli rodzica biologicznego. Zatem spełniona jest przesłanka samotnego wychowywania dziecka zawsze wówczas, gdy jest ono wychowywane tylko przez jednego jego rodzica (jednego rodzica tego konkretnego dziecka). W konsekwencji więc więzy małżeńskie wychowującego rodzica nie mają znaczenia dla oceny spełnienia tej przesłanki, gdyż nie można inaczej traktować osób wychowujących dziecko z inną osobą niż jego rodzic w zależności od tego czy zawarły one związek małżeński czy też nie (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 5 kwietnia 2011 r., sygn. akt II SA Bd 191/11; wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 26 października 2010 r., sygn. akt II SA/Ol 792/10; wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 30 września 2010 r., sygn. akt SA/Lu 353/10; wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 29 października 2013 r., sygn. akt II SA/Łd 770/13; wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 3 czerwca 2014 r., sygn. akt II SA/Łd 316/14; wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 15 października 2014 r., sygn. akt IV SA/Wr 276/14 oraz wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 czerwca 2013 r., sygn. akt I OSK 2162/12; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 lipca 2016 r., sygn. akt I OSK 2822/14 oraz wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 października 2016 r., sygn. akt I OSK 354/15 orzeczenia dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych - http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie w pełni podziela prezentowaną w przywołanym orzecznictwie dokonaną na gruncie ustawy o świadczeniach rodzinnych wykładnię pojęcia "osoby samotnie wychowującej dziecko" - art. 3 pkt 17a ustawy. Jak wynika z treści powołanego przepisu negatywną przesłanką uznania osoby za samotnie wychowującą dziecko jest warunek wychowywania wspólnie (co najmniej jednego) dziecka "z jego rodzicem", co należy rozumieć jako biologicznego ojca lub matkę dziecka. W tej sytuacji bez znaczenia jest okoliczność, że jeden z rodziców ubiegający się o dodatek do zasiłku rodzinnego pozostaje w nowym związku małżeńskim, z którego również posiada inne dzieci, które wychowuje wspólnie z dziećmi z "poprzedniego" związku. W takim układzie rodzic może być uznawany wobec jednego dziecka za rodzica samotnie wychowującego, a wobec dziecka wychowywanego wspólnie z biologicznym rodzicem za osobę wychowującą dziecko w rodzinie.

W tej sytuacji należy zatem uznać, że skarżąca (M. M.-P.) jest matką samotnie wychowującą dziecko – syna (G. M.). Tym samym Sąd uznał, iż organy obu instancji – odmawiając skarżącej prawa do dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowania dziecka jedynie na tej podstawie, iż pozostaje ona w związku małżeńskim - naruszyły przepisy prawa materialnego tj. art. 11a ust. 1 w zw. z art. 3 pkt 17a ustawy o świadczeniach rodzinnych, w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, albowiem dokonały niekonstytucyjnej wykładni art. 3 pkt 17a tejże ustawy.

Mając to na uwadze Sąd - na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w zw. z art. 135 p.p.s.a. – zaskarżone orzeczenia uchylił.

Rozpoznając sprawę ponownie organ administracji rozpozna wniosek skarżącej z dnia 30 października 2015 r., ustalając okoliczności niezbędne dla jego rozpatrzenia na podstawie przepisu art. 11a ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Jednocześnie - stosownie do treści art. 153 p.p.s.a. - organ będzie przy tym związany oceną prawną wyrażoną przez Sąd, a w szczególności dokonaną przez Sąd wykładnią przepisu art. 3 pkt 17a ustawy o świadczeniach rodzinnych i w związku z tym uzna, że osoba samotnie wychowująca dziecko, jest to osoba, która wychowuje swoje dziecko bez drugiego biologicznego rodzica tego dziecka. Natomiast stan cywilny osoby ubiegającej się o to świadczenie pozostaje bez znaczenia dla jego przyznania.