Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt IV SA/Gl 713/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2015-06-09 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 104
journal: Dz.U. 2013 poz 182
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Tadeusz Michalik Sędziowie Sędzia WSA Beata Kozicka Sędzia WSA Stanisław Nitecki (spr.) Protokolant specjalista Magdalena Nowacka-Brzeźniak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 czerwca 2015 r. sprawy ze skargi A. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie ustalenia wysokości należności do zwrotu za usługi opiekuńcze 1) uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta S. z dnia [...] nr [...] 2) określa, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] Nr [...] Prezydent Miasta S. ustalił A. K. wysokość należności podlegającej zwrotowi za usługi opiekuńczo-gospodarcze świadczone dla jego ojca – A. K. w okresie od 1 stycznia do 30 kwietnia 2010 r. W następstwie wniesionego odwołania przez stronę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. decyzją Nr [...] uchyliło powyższą decyzję w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia, a w motywach rozstrzygnięcia nakazało przeprowadzenie pełnego postępowania wyjaśniającego.

Decyzją z dnia [...] nr [...] wydaną po ponownym rozpoznaniu sprawy na podstawie art. 110 ust. 8, art. 104 ust. 3, art. 96 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 50 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2013 r., poz. 182 ze zm.) Prezydent Miasta S. ustalił A. K. wysokość należności podlegającej zwrotowi za usługi opiekuńczo-gospodarcze świadczone dla jego ojca – A. K. w okresie od 1 stycznia do 30 kwietnia 2010 r. w wysokości 482,36 zł oraz zobowiązał go do zwrotu tych zaległości, w terminie 30 dni od daty doręczenia niniejszej decyzji. W uzasadnieniu organ administracji podniósł, że zmarły w dniu [...] A. K. korzystał z usług opiekuńczo-gospodarczych w okresie od 1 grudnia 2009 r. do 30 kwietnia 2010 r., zaś od stycznia 2010 r. do kwietnia 2010 r. nie uiszczał opłaty za te usługi, w związku z czym powstała zaległość w kwocie 964,72 zł, która pomimo wystosowywanych do niego upomnień nie została uregulowana. Równocześnie wskazano, iż zmarły posiadał troje dzieci: Z. K., A. K. oraz T. K. A. K. odrzucił spadek po zmarłym ojcu i nie posiada dzieci. Nadto, jako opiekun prawny całkowicie ubezwłasnowolnionej Z. K. oświadczył w jej imieniu, że także ona odrzuca spadek po zmarłym ojcu. Z. K. nie posiada dzieci. T. K. zmarł w dniu [...] był kawalerem i nie posiadał dzieci.

Następnie organ poinformował, że przeprowadzono działania zmierzające do ustalenia potencjalnych spadkobierców brata A. K. – S., siostry

Sygn. akt IV SA/Gl 713/14

A. i siostry Z. Syn Z. S. (z domu K.) – W. S. oświadczył, że nie otrzymał spadku po zmarłym A. K. ani nie wiedział o jego śmierci. Syn i córka S. K. – T. K. i E. S. również oświadczyli, że nie otrzymali spadku po A. K. W tym miejscu zwrócono uwagę, iż postanowieniem z dnia [...] sygn. akt [...] Sąd Rejonowy w S. stwierdził nabycie spadku po A. K. na podstawie testamentu własnoręcznego z dnia 14 lutego 2004 r., mocą którego całość spadku nabył z dobrodziejstwem inwentarza A.K. Ze spisu inwentarza sporządzonego przez Komornika przy tym Sądzie wynika zaś, że A. K. nie pozostawił żadnego majątku. Po zmarłym pozostały tylko pasywa. Mając na uwadze powyższe stwierdzono, że skoro A. K. nie pozostawił po sobie masy spadkowej pozwalającej na zaspokojenie ciążącego na nim zobowiązania, to w świetle art. 96 ust. 1 pkt 3 ustawy o pomocy społecznej, do zwrotu należności za świadczone na jego rzecz usługi opiekuńczo-gospodarcze zobowiązani są jego zstępni, w tym A. K., na którego przypada połowa kwoty tej należności, czyli 482,36 zł.

W odwołaniu do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. A. K. domagał się uchylenia decyzji organu pierwszej instancji i przekazania sprawy temu organowi do ponownego rozpatrzenia. Odwołujący się podniósł zarzut naruszenia art. 77 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, poprzez nienależyte ustalenie masy spadkowej, z której spadkobierca powinien pokryć zobowiązania oraz przepisów prawa materialnego, a mianowicie art. 96 ust. 1 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej - poprzez nałożenie obowiązku zwrotu świadczenia w stosunku do osoby niezobowiazanej, tj. Z. K. oraz art. 96 ust. 2 tej ustawy - poprzez brak ustalenia, że skarżący posiada dochody umożliwiające pokrycie w całości kosztów usług opiekuńczych.

Decyzją z dnia [...] nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. utrzymało w mocy rozstrzygnięcie stanowiące przedmiot odwołania.

Sygn. akt IV SA/Gl 713/14

W uzasadnieniu Kolegium wpierw przywołało dotychczasowy przebieg postępowania, podzielając ustalenia dokonane przez organ pierwszej instancji. Następnie przywołało treść art. 96 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, zgodnie z którym obowiązek zwrotu wydatków poniesionych na świadczenia z pomocy społecznej spoczywa na:

1) osobie i rodzinie korzystającej ze świadczeń z pomocy społecznej;

2) spadkobiercy osoby, która korzystała ze świadczeń z pomocy społecznej - z masy spadkowej;

3) małżonku, zstępnych przed wstępnymi osoby korzystającej ze świadczeń z pomocy społeczne j- jedynie w przypadku, gdy nie dokonano zwrotu wydatków zgodnie z pkt 1 i 2, w wysokości przewidzianej w decyzji dla osoby lub rodziny korzystającej ze świadczeń z pomocy społecznej.

Kolegium podkreśliło, że powyższy przepis określa krąg podmiotów zobowiązanych do zwrotu wydatków poniesionych na świadczenia z pomocy społecznej. Wywiodło przy tym, że organ pierwszej instancji w sposób wyczerpujący przeprowadził postępowanie dowodowe oraz wyjaśnił, że nie ma spadkobierców, którzy z masy spadkowej mogliby spłacić należności podlegające zwrotowi. W konsekwencji, skoro postępowanie to wykazało, że brak jest osób zobowiązanych z mocy art. 96 ust. 1 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej, to słusznie przyjęto, iż zobowiązanymi do ponoszenia odpłatności za usługi opiekuńczo-gospodarcze świadczone dla A. K. w okresie od 1 stycznia 2010 r. do 30 kwietnia 2010 r. są jego dzieci, czyli osoby, o których mowa w ust. 1 pkt 3 rzeczonego przepisu.

Zdaniem Kolegium organ pierwszej instancji w sposób wyczerpujący przeprowadził postępowanie dowodowe oraz wyjaśnił, że nie ma spadkobierców, którzy z masy spadkowej mogliby spłacić należności podlegające zwrotowi.

Sygn. akt IV SA/Gl 713/14

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach A. K. wniósł o uchylenie decyzji organu odwoławczego zarzucając jej naruszenie prawa materialnego, a w szczególności art. 96 ust. 1 pkt 2 i 3 ustawy o pomocy społecznej, poprzez nałożenie obowiązku zwrotu świadczenia w stosunku do zstępnych bez ustalenia czy istnieją spadkobiercy i czy istnieje majątek spadkowy, z którego można by pokryć dochodzone należności, art. 96 ust. 2 tej ustawy w związku z art. 77 K.p.a., poprzez brak ustaleń czy skarżący posiada dochody umożliwiające pokrycie w całości kosztów usług opiekuńczych oraz art. 21 ust. 1 ustawy o samorządowych kolegiach odwoławczych, poprzez "wydanie orzeczenia contra legem". Skarżący podniósł nadto zarzut naruszenia art. 6 K.p.a., poprzez działanie sprzeczne z zasadą legalizmu, art. 8 tego Kodeksu, poprzez naruszenie zasady pogłębiania zaufania strony do organów państwa, art. 77 K.p.a. w związku z art. 644 Kodeksu postępowania cywilnego, poprzez nieustalenie kręgu spadkobierców zobowiązanego oraz tego, czy istnieje majątek spadkowy, z którego można pokryć dochodzone należności, art. 11 K.p.a., poprzez naruszenie zasady przekonywania w postaci nienależytego udokumentowania decyzji, a także art. 107 § 3 tego Kodeksu, poprzez nienależyte uzasadnienie wydanej decyzji.

W obszernym uzasadnieniu skarżący podniósł, że naruszenie prawa administracyjnego materialnego wyraża się w uchybieniu treści art. 96 ust. 1 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej, bowiem obowiązek zwrotu wydatków poniesionych na świadczenia przewidziane w tej ustawie spoczywa w pierwszej kolejności na osobie i rodzinie korzystającej z pomocy społecznej, następnie na spadkobiercach tej osoby z masy spadkowej. W sytuacji gdy wydatków nie zwrócił sam świadczeniobiorca lub jego spadkobiercy do zwrotu świadczeń zobowiązany jest również małżonek, zstępni oraz wstępni osoby korzystającej z pomocy, pod warunkiem uprzedniego zastrzeżenia w decyzji zwrotu świadczenia. Zstępni ponoszą odpowiedzialność przed wstępnymi, a więc najpierw dzieci i wnuki, a następnie rodzice, dziadkowie. Zdaniem strony, obowiązki spadkobiercy zależą od wartości masy spadkowej i od przyjęcia spadku. Żądanie zwrotu wydatków jest możliwe tylko wtedy, gdy spadkobierca przyjmie spadek, a pokrycie należności następuje wyłącznie z masy spadkowej. Obowiązek zwrotu środków wypłaconych z pomocy społecznej przez

Sygn. akt IV SA/Gl 713/14

małżonka, zstępnych zmarłego jest obowiązkiem subsydiarnym, obciążającym tylko w przypadku gdy brak jest spadkobierców ustawowych. Strona skarżąca podniosła również, że obowiązek zwrotu kwot wydatkowanych na świadczenia uzależniony jest od dochodu osoby zobowiązanej, a teza ta wynika z literalnej wykładni art. 96 ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r.

W ocenie skarżącego organ odwoławczy naruszył także art. 21 ust. 1 ustawy o samorządowych kolegiach odwoławczych, bowiem ograniczył się do stosowania jednej tylko ustawy. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji stwierdzono, że A. K. nie należy do spadkobierców, powołując się na fakt sporządzenia spisu inwentarza w oparciu o treść art. 644 k.p.c. Tymczasem, zdaniem strony uszedł uwadze organu odwoławczego fakt, że spis inwentarza należy do czynności procesowych dokonywanych wyłącznie w przypadku przyjęcia spadku z "dobrodziejstwem inwentarza" bądź to przez spadkobiercę ustawowego bądź testamentowego. Sporządzenie spisu inwentarza świadczy bowiem nie tylko o nabyciu spadku, ale też o istnieniu majątku spadkowego, co zostało wskazane na stronie 3 protokołu spisu inwentarza po zmarłym A. K., wskazując że zmarły był spadkobiercą w ¼ części spadku po wcześniej zmarłym synu T. K. Tym samym dla właściwej oceny osób zobowiązanych do zapłaty dochodzonej kwoty celowym byłoby ustalenie składu spadku po zmarłym T. K., a w szczególności ustalenie czy w skład spadku wchodzą aktywa spadkowe.

Motywując zarzut naruszenia przez organ art. 77 § 1 K.p.a. w związku z art. 96 ust. 1 pkt 2 i 3 ustawy o pomocy społecznej wskazano, że organ drugiej instancji nie ustalił kręgu spadkobierców zmarłego, jak również czy istnieje masa spadkowa umożliwiająca spłatę zobowiązania, w szczególności w sytuacji gdy zmarły A. K. był spadkobiercą syna T. K. Nadto strona dodała, że organ odwoławczy nienależycie uzasadnił zaskarżoną decyzję albowiem nie wskazał przyczyny, dla kŧórej przyjął, iż brak jest zobowiązanego wskazanego w treści art. 96 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r.

Sygn. akt IV SA/Gl 713/14

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. wniosło o jej oddalenie i przywołując argumentację analogiczną do zawartej w uzasadnieniu swej decyzji wywiodło, iż nie znajduje podstaw do zmiany zajętego w sprawie stanowiska.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje.

Na wstępie należy podnieść, że po myśli art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) - zwanej dalej p.p.s.a., sądy administracyjne w zakresie swojej właściwości sprawują kontrolę działalności administracji publicznej stosując środki określone w ustawie. Zgodnie zaś z treścią art. 134 § 1 przywołanej ustawy, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Z brzmienia art. 145 § 1 p.p.s.a. wynika natomiast, że w przypadku, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia - uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą zatem ulec uchyleniu wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy też procesowego, jeżeli miało ono, bądź mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

W tym kontekście uznano, że skarga w niniejszej sprawie zasługuje na uwzględnienie. Sądowa kontrola legalności, przeprowadzona stosownie do wskazań zawartych w art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2014 r., poz. 1647) wykazała bowiem, że zaskarżony akt nie odpowiada wymogom prawa.

Przedmiotem zaskarżenia w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] nr [...] utrzymująca w mocy decyzję organu pierwszej instancji

Sygn. akt IV SA/Gl 713/14

ustalającą wobec A. K. wysokość należności podlegającej zwrotowi za usługi opiekuńczo-gospodarcze świadczone w okresie od 1 stycznia do 30 kwietnia 2010 r. jego ojcu – A. K. (zmarłemu w dniu [...]), w wysokości 482,36 zł oraz zobowiązującą go do zwrotu tej zaległości.

Organy obydwu instancji zgodnie przyjęły, że zobowiązanymi do ponoszenia wspomnianej należności są zstępni zmarłego, czyli podmioty, o których mowa w art. 96 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2013 r., poz. 182 ze zm.). Zdaniem strony skarżącej decyzja jest wadliwa, bowiem w szczególności organ nie ustalił kręgu spadkobierców zmarłego, czy istnieje masa spadkowa umożliwiająca spłatę zobowiązania, a organ odwoławczy nienależycie uzasadnił zaskarżoną decyzję.

W sprawie pozostaje poza sporem, że A. K. w okresie od 1 grudnia 2009 r. do 30 kwietnia 2010 r. korzystał z usług opiekuńczo-gospodarczych przyznanych mocą decyzji Prezydenta Miasta S. nr [...] z dnia [...] jak również i to, że w okresie od stycznia do kwietnia 2010 r. nie uiszczał opłaty za te usługi, w związku z czym powstała zaległość w kwocie 964,72 zł, która nie została uregulowana.

W tym miejscu przyjdzie zauważyć, że podstawą prawną zaskarżonej decyzji jest art. 96 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej. Z brzmienia tego przepisu wynika, że obowiązek zwrotu wydatków poniesionych na świadczenia z pomocy społecznej spoczywa na:

1) osobie i rodzinie korzystającej ze świadczeń z pomocy społecznej;

2) spadkobiercy osoby, która korzystała ze świadczeń z pomocy społecznej - z masy spadkowej;

3) małżonku, zstępnych przed wstępnymi osoby korzystającej ze świadczeń z pomocy społecznej - jedynie w przypadku gdy nie dokonano zwrotu

Sygn. akt IV SA/Gl 713/14

wydatków zgodnie z pkt 1 i 2, w wysokości przewidzianej w decyzji dla osoby lub rodziny korzystającej ze świadczeń z pomocy społecznej.

Wykładnia tego przepisu skłania do przyjęcia stanowiska, że zamieszczono w nim kolejność osób zobowiązanych do ponoszenia odpłatności za przyznane usługi opiekuńcze. W pierwszej kolejności obowiązek ten spoczywa na samym zainteresowanym, a zatem na osobie, na rzecz której takie usługi zostały ustanowione, w drugiej kolejności przedmiotowy obowiązek spoczywa na spadkobiercach osoby, która korzystała ze świadczeń pomocy społecznej, a w rozpoznawanym przypadku - z usług opiekuńczych, przy czym spadkobiercy obowiązani są do zwrotu wydatków z tytułu korzystania ze świadczeń z pomocy społecznej (usług opiekuńczych) jedynie z masy spadkowej. W ostatniej kolejności obowiązek zwrotu spoczywa na małżonku, zstępnych przed wstępnymi osoby korzystającej z pomocy społecznej. Ta część wykładni przywołanego przepisu jest oczywista i nie wzbudza większych kontrowersji, natomiast rozważenia wymaga inna sytuacja, a mianowicie relacja występującą między pkt. 2 i 3 przywołanego przepisu. Z treści analizowanego unormowania wynika, że pkt. 2 art. 96 ust. 1 posiada zastosowanie jedynie wówczas, gdy nie dokonano zwrotu wydatków w oparciu o pkt. 1, a zatem w sytuacji, gdy osoba zobowiązana do zwrotu wydatków zmarła. Odrębnej analizy wymaga pkt. 3 tego przepisu, zgodnie z którym obowiązek taki spoczywa na małżonku, zstępnych przed wstępnymi osoby korzystającej ze świadczeń z pomocy społecznej - jedynie w przypadku gdy nie dokonano zwrotu wydatków zgodnie z pkt 1 i 2, w wysokości przewidzianej w decyzji dla osoby lub rodziny korzystającej ze świadczeń z pomocy społecznej. Przywołana treść pkt. 3 wskazuje na jego subsydiarny charakter i zastosowanie wyłącznie wówczas, gdy nie jest możliwy zwrot wydatków na świadczenia z pomocy społecznej przez zobowiązanego i spadkobierców z masy spadkowej. Takie ujęcie analizowanego przepisu skłania do opowiedzenia się za stanowiskiem, że zawiera on trzy autonomiczne sytuacje, które wyznaczają kręgu osób zobowiązanych do zwrotu wydatków na świadczenia z pomocy społecznej, a mianowicie zobowiązanego, spadkobierców i osoby wymienione w pkt. 3 tego przepisu. Innymi słowy katalog osób zobowiązanych do zwrotu wydatków sformułowany w pkt. 3 analizowanego przepisu nie ma

Sygn. akt IV SA/Gl 713/14

zastosowania wówczas, gdy obowiązek taki zostanie zrealizowany przez świadczeniobiorcę i spadkobierców z masy spadkowej. W tym miejscu dostrzec należy, że między pkt. 2 i pkt. 3 art. 96 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej może zachodzić zbieżność, gdyż osoby wymienione w pkt 3 będą w większości przypadków spadkobiercami osoby zobowiązanej. Zatem rodzi się pytanie, czy osoby, które są spadkobiercami i ciąży na nich obowiązek zwrotu wydatków z pkt. 2 art. 96 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej będą również zobowiązane do ponoszenia jej w oparciu o postanowienia wynikające z pkt. 3 tegoż przepisu. Na tak postawione pytanie odpowiedzi udzielić należy twierdzącej o ile osoby wymienione w pkt. 3 przywołanego przepisu będą równocześnie spadkobiercami. Oznacza to, że, spadkobiercy zobowiązani są do zwrotu wydatków z dwóch różnych tytułów raz jako spadkobiercy, a innym razem jako współmałżonek, zstępni czy wstępni, przy czym jeżeli występują jako spadkobiercy to ich obowiązek ograniczony jest do masy spadkowej, natomiast w przypadku unormowania przewidzianego art. 96 ust. 1 pkt. 3 ustawy o pomocy społecznej nałożony na nich obowiązek związany jest z ich sytuacją finansową, gdyż w myśl art. 96 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej wydatki na usługi, pomoc rzeczową, zasiłki na ekonomiczne usamodzielnienie, zasiłki okresowe i zasiłki celowe przyznane pod warunkiem zwrotu podlegają zwrotowi w części lub całości, jeżeli dochód na osobę w rodzinie osoby zobowiązanej do zwrotu wydatków przekracza kwotę kryterium dochodowego. Tym samym obok ustalenia kręgu osób zobowiązanych do zwrotu wydatków poniesionych na świadczenia z pomocy społecznej istotnym jest również ustalenie, czy osoby te są w stanie realizować ten obowiązek, a zatem, czy ich sytuacja bytowa i dochodowa umożliwia ponoszenie tego obowiązku, ponieważ osoby, których dochód nie przekracza kryterium dochodowego uprawniającego do ubiegania się o świadczenie z pomocy społecznej są zwolnione z obowiązku zwrotu przedmiotowych wydatków. Ograniczenie się przez organ administracji prowadzący postępowanie wyłącznie do ustalenia osoby zobowiązanej jest z punktu widzenia brzmienia przywołanych unormowań nieekonomiczne, ponieważ skutkuje inflacją decyzji i zbędnym wydłużeniem prowadzenia postępowań. W konsekwencji uznać należy, że organ administracji prowadząc postępowanie w omawianym zakresie obowiązany jest z

Sygn. akt IV SA/Gl 713/14

jednej strony ustalić osobę zobowiązaną do zwrotu wydatków na świadczenia z pomocy społecznej, a zarazem możliwość ponoszenia przez nią tego obowiązku, a zatem czy nie występuje jedna z przesłanek negatywnych.

Przedstawiony powyżej stan normatywny mający zastosowanie w rozpoznawanej sprawie przenieść należy na stan faktyczny w niej występujący. Orzekające w sprawie organy prawidłowo ustaliły, że A. K. był osobą rozwiedzioną, jego rodzice nie żyją i posiadał on troje dzieci: Z. K., A. K. i T. K. Kolegium dostrzegło, że A. K. odrzucił spadek po zmarłym ojcu i nie jest spadkobiercą, nie posiada dzieci. Nadto, jako opiekun prawny Z. K. oświadczył w imieniu całkowicie ubezwłasnowolnionej siostry, że odrzuca ona spadek po zmarłym ojcu. Ustalono przy tym, że Z. K. nie posiada dzieci. Syn A. K. – T. K. zmarł w dniu [...] był kawalerem i nie posiadał dzieci. Równocześnie Sąd wskazuje, że w aktach sprawy znajduje się postanowienie Sądu Rejonowego w S. z dnia [...] sygn. akt[...] , z którego wynika, iż spadek po A. K. na podstawie testamentu nabył z dobrodziejstwem inwentarza syn A. K. (vide: karta nr 57 akt administracyjnych). Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym w S. sporządził spis inwentarza majątku spadkowego po zmarłym A. K., zaś z protokołu tej czynności sporządzonego w dniu 24 września 2013 r. (patrz: karta nr 79 i 80 akt administracyjnych), wynika, że zmarły A. K. nie pozostawił żadnego majątku, a jedynie pasywa. Uczestniczący w spisie A. K. złożył do protokołu oświadczenie, iż A. K. był spadkobiercą (w części ¼) wcześniej zmarłego syna – T. K., po którym spadek został nabyty z dobrodziejstwem inwentarza, lecz spisu inwentarza nie sporządzono. W postępowaniu ustalono również krąg potencjalnych spadkobierców - dzieci rodzeństwa A. K.

Przedstawiony powyżej stan faktyczny odpowiada ustaleniom dokonanym w przeprowadzonej powyżej wykładni przedmiotowego unormowania, ponieważ organy orzekające w sprawie po dokonaniu oceny powyższych ustaleń uznały, że skoro zobowiązanie spadkobierców dotyczy tylko masy spadkowej, a zmarły nie pozostawił

Sygn. akt IV SA/Gl 713/14

majątku, to gmina obciąża zobowiązaniem zwrotu wydatków poniesionych na świadczenia z pomocy społecznej krąg osób wskazanych w art. 96 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. Trafnie więc zauważył skarżący, że obowiązek zwrotu środków wypłaconych z pomocy społecznej przez małżonka i zstępnych zmarłego jest obowiązkiem subsydiarnym wobec braku możliwości dokonania zwrotu przez spadkobierców. Zstępni są bowiem zobowiązani do pokrycia wydatków za świadczenia z pomocy społecznej dopiero po bezskutecznym ich dochodzeniu od osoby korzystającej ze świadczeń i od spadkobierców takiej osoby i nie ma przy tym znaczenia w jaki sposób został przyjęty spadek (wprost czy też z dobrodziejstwem inwentarza), ani też, czy spadek został odrzucony. Przyjdzie jednak zaznaczyć, że powyższe unormowanie określa wyraźnie, iż zakres odpowiedzialności spadkobierców jest tu ograniczony i obejmuje jedynie zasoby z masy spadkowej. W rezultacie, skoro ustalono, że w niniejszym przypadku masa spadkowa nie istnieje (brak majątku, a jedynie pasywa w postaci zaległości płatniczych), skuteczne dochodzenie spornej należności za usługi opiekuńczo-gospodarcze od spadkobierców A. K. nie było możliwe. W tym miejscu przyjdzie podkreślić, że organ pierwszej instancji przeprowadził wnikliwe postępowanie dowodowe w zakresie ustalenia kręgu spadkobierców po A. K., jednakże działania te w kontekście postanowienia Sądu Rejonowego w S. z dnia[...]stwierdzającego, że spadek po wyżej wymienionym na podstawie testamentu własnoręcznego nabył z dobrodziejstwem inwentarza A. K. W tej sytuacji faktycznej, poszukiwanie innych spadkobierców i prowadzenie postępowania spadkowego stało się zbędne. Podnoszone przez skarżącego okoliczności związane z nabyciem spadku po T. K., w kontekście rozpoznawanej sprawy nie mają znaczenia, ponieważ jedynym beneficjentem ewentualnego dziedziczenia po nim przez A. K. będzie on sam.

W świetle przedstawionych okoliczności sprawy zasadne było przejście do kręgu osób wymienionych w art. 96 ust. 1 pkt. 3 ustawy o pomocy społecznej, czyli do współmałżonka zstępnych przed wstępnym, nadto co jest istotne organy administracji w omawianym zakresie nie wydały żadnego rozstrzygnięcia natomiast w uzasadnieniu decyzji organu pierwszej instancji, podtrzymanym przez organ

Sygn. akt IV SA/Gl 713/14

odwoławczy zaznaczono jedynie, że z uwagi na brak spadkobierców obowiązek zwrotu wydatków nałożony został na zstępnych.

W przedłożonych tutejszemu Sądowi akta administracyjnych brak jest formalnych dokumentów odnoszących się do współmałżonka, jedynie z pism skarżącego wynika, że A. K. był rozwiedziony. Okoliczność ta w kontekście rozpoznawanej sprawy posiada istotne znaczenie, ponieważ po myśli art. 96 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, to współmałżonek jest zobowiązany w pierwszej kolejności do zwrotu wydatków na świadczenia z pomocy społecznej. Brak jakichkolwiek dokumentów potwierdzających powyższą okoliczność rzutuje w istotny sposób na prawidłowość rozstrzygnięć organów obu instancji, ponieważ determinuje ona kolejność nakładania obowiązku zwrotu wydatków. Skład orzekający w rozpoznawanej sprawie może jedynie domniemywać, że A. K. był faktycznie osoba rozwiedzioną i to dwukrotnie, jednakże na tę okoliczność brak jest jakichkolwiek formalnych dokumentów, a Ssąd obowiązany jest do oceny prawidłowości podjętej decyzji w oparciu o zgromadzony materiał dowodowy, który legł u podstaw jej wydania. Brak wyjaśnienia tej okoliczności stanowi naruszenie postanowień art. 7 i art. 77 k.p.a., a tym samym wyczerpuje przesłankę uwzględnienia wniesionej skargi przewidzianą art. 145 § 1 pkt. 1 lit. "c" p.p.s.a.

Obok przedstawionego powyżej powodu uwzględnienia skargi przyjdzie dostrzec, że w świetle przyjętej przez organy administracji interpretacji postanowień art. 96 ustawy o pomocy społecznej, działania podejmowane przez te organy nie są konsekwentne, ponieważ w przypadku spadkobierców badały one kwestie związane ze spełnianiem wymogów formalnych spadkobierców, natomiast w przypadku osób zaliczanych do kręgu wynikającego z postanowień art. 96 ust. 1 pkt. 3 ustawy o pomocy społecznej organy te ograniczyły się wyłącznie do ustalenia zstępnych bez uprzedniego wyjaśnienia sytuacji współmałżonka, jak również bez rozważenia ich sytuacji finansowej, a w szczególności, czy ich dochód przekracza kryterium dochodowe uprawniające do otrzymania świadczenia z pomocy społecznej.

Sygn. akt IV SA/Gl 713/14

W świetle powyższego za zasadny należy uznać zarzut naruszenia art. 96 ust. 1 pkt. 2 i 3 ustawy o pomocy społecznej, jak również art. 7 i art. 77 Kodeksu postępowania administracyjnego, ponieważ w ramach prowadzonego postępowania administracyjnego nie wyjaśniono wszystkich istotnych okoliczności mających wpływ na podjęcie rozstrzygnięcia. W konsekwencji przyjdzie uznać, że w omawianym zakresie organy administracji podejmujące w sprawie rozstrzygnięcia dopuściły się naruszenia przepisów prawa materialnego jak i procesowego, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Okoliczność ta oznacza, że wyczerpuje przesłankę uwzględnienia skargi przewidziana treścią art. 145 § 1 pkt. 1 lit. "a" i "c" p.p.s.a.

W tym miejscu przyjdzie zauważyć, że składowi orzekającemu w niniejszej sprawie znane jest orzeczenie tutejszego Sądu z 24 marca 2015 r. sygn. akt IV SA/GL 714/14, jednakże jak wynika z treści prezentowanego uzasadnienia nie podziela argumentacji zamieszczonej w tymże wyroku.

W ocenie Sądu Kolegium nie naruszyło postanowień art. 21 ust 1 ustawy o samorządowych kolegiach odwoławczych, gdyż jest to przepis wskazujący jedynie, które przepisy prawa organ ten obowiązany jest brać pod uwagę przy podejmowaniu rozstrzygnięcia.

Konsekwencją niniejszego wyroku jest powrót sprawy do organu pierwszej instancji, który kierując się wskazaniami zamieszczonymi w niniejszym wyroku winien podjąć działania zmierzające do ustalenia, czy w sprawie tej obowiązek zwrotu wydatków może być nałożony na współmałżonka, a jeżeli nie to czy w przypadku A. K. występują wszystkie przesłanki uzasadniające nałożenie na niego obowiązku zwrotu wydatków na usługi opiekuńcze świadczone A. K.

Stosownie do postanowień art. 152 wyżej wymienionej ustawy orzeczono o tym, że zaskarżona decyzja nie może być wykonywana.

Biorąc powyższe pod uwagę, kierując się treścią art. 145 § 1 pkt. 1 lit a i c p.p.s.a. należało orzec jak w sentencji