Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 627/04
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2005-02-03 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6342 Przyznanie uprawnień kombatanckich oraz przyznanie uprawnień dla wdów /wdowców/ po kombatantach
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji

SENTENCJA

Dnia 3 lutego 2005 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Łuczaj (spr.), Sędzia WSA Barbara Rymaszewska, Asesor WSA Renata Kubot-Szustowska, Protokolant asystent sędziego Tomasz Godlewski, po rozpoznaniu w dniu 3 lutego 2005 roku na rozprawie sprawy ze skargi H. T. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania w sprawie przyznania uprawnień kombatanckich 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...], Nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do dnia uprawomocnienia się wyroku; 3. zasądza na rzecz H. T. od Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu wpisu sądowego od skargi.


UZASADNIENIE

II SA/Łd 627/04

UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...], Nr [...], Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. umorzył postępowanie administracyjne wszczęte wnioskiem H. T. o przyznanie uprawnień kombatanckich, ze względu na przekroczenie przez wnioskodawcę terminu określonego w art. 22 ust 3 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będącymi ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz.U. z 1997 r., Nr 142, poz. 950 ze zm.).

Decyzją z dnia [...], Nr [...] po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych utrzymał decyzję własną z dnia 29 września 2000 r. w mocy.

Powyższą decyzję doręczono H. T. w dniu 25 czerwca 2001 r.

Pismem z dnia 24 lipca 2003 r. H. T. zwrócił się do Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych o ponowne rozpatrzenie jego podania, którego załatwienia odmówiono ze względu na przekroczenie terminu. H. T. podał, że po czterech latach poszukiwań uzyskał informacje z Międzynarodowego Biura Poszukiwań z Bad Arolsen.

Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z [...], Nr [...], wydaną na podstawie art. 149 § 3 w związku z art. 145a § 1 i § 2 k.p.a. odmówił wznowienia postępowania zakończonego decyzją z dnia [...].

W uzasadnieniu decyzji organ powołał się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego, sygn. akt SK 4/02 z dnia 15 kwietnia 2003 r. stwierdzający niekonstytucyjność przepisu art. 22 ust. 3 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będącymi ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 1997 r., Nr 142, poz. 950 ze zm.). Wskazano, iż wyrok ten wszedł w życie w dniu 29 kwietnia 2003 r., a zatem termin miesięczny do złożenia wniosku o wznowienie postępowania upłynął w dniu 29 maja 2003 r. Wniosek skarżącego został złożony po upływie miesięcznego terminu do wniesienia podania o wznowienie postępowania, ustanowionego w art. 145a k.p.a.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy H. T. powołał się na wskazany wyżej wyrok Trybunału Konstytucyjnego, który w jego ocenie, daje możliwość złożenia nowego wniosku o przyznanie uprawnień kombatanckich, bez określenia terminu jego składania. H. T. wniósł o przyznanie uprawnień kombatanckich.

Decyzją z dnia [...], Nr [...], wydaną na podstawie przepisów art. 127 § 3 i art. 138 § 1 pkt 1 oraz art. 145a § 2 k.p.a., Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych utrzymał w mocy decyzję własną z dnia 5 września 2003 r.

W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wskazał, że we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy strona nie podała nowych faktów, które nie były znane podczas wydawania zaskarżonej decyzji. Bezspornym jest fakt, że strona złożyła wniosek o wznowienie postępowania z uchybieniem terminu przewidzianego w przepisie art. 145a § 2 k.p.a. i nie złożyła prośby o przywrócenie terminu do złożenia skargi o wznowienie postępowania.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi H. T. wniósł o przyznanie mu uprawnień kombatanckich załączając pismo w języku niemieckim z Międzynarodowego Biura Poszukiwań z Bad Arolsen. Skarżący H. T. wskazał, że Biuro to zwróciło się do skarżącego o podanie dodatkowych danych. W dniu 10 marca 2003 r. przesłał żądane informacje, lecz do tej pory nie otrzymał odpowiedzi.

W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniósł o jej oddalenie powołując argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. ) decyzja /lub postanowienie/ podlega uchyleniu, jeżeli Sąd stwierdzi:

– po pierwsze, naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy,

– po drugie, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego,

– po trzecie, inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.

Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) Sąd sprawuje w zakresie swojej właściwości kontrolę pod względem zgodności z prawem, jeśli ustawa nie stanowi inaczej.

Kontrola legalności zaskarżonych decyzji obejmuje ocenę prawidłowości zastosowania przepisów prawa i ich wykładni przez organy administracji.

W tym świetle skarga zasługuje na uwzględnienie, ponieważ Sąd stwierdził, iż zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem przepisów postępowania administracyjnego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. To zaś stanowi podstawę uwzględnienia skargi z przyczyn wskazanych w art. 145 § 1 pkt 1 litera c) powołanej na wstępie ustawy.

W niniejszej sprawie Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych potraktował wniosek H. T. z dnia 24 lipca 2003 r. jako podanie o wznowienie postępowania zakończonego decyzją ostateczną z dnia 28 maja 2001 r.

Jak wyżej wskazano decyzją z dnia [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] umarzającą postępowanie administracyjne w sprawie uprawnień kombatanckich, ze względu na przekroczenie przez wnioskodawcę terminu określonego w art. 22 ust. 3 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będącymi ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 1997 r., Nr 142, poz. 950 ze zm.).

Przepis ten stanowił, iż wnioski o przyznanie uprawnień z tytułów określonych w art. 1- 4 ustawy, z zastrzeżeniem ust. 4, mogą być kierowane, w trybie, o którym mowa w ust. 1, do dnia 31 grudnia 1998 r. przez osoby zamieszkałe na stałe w Polsce, a do dnia 31 grudnia 1999 r. przez osoby zamieszkałe poza granicami Polski.

Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 15 kwietnia 2003 roku, SK 4/02 orzekł, iż art. 22 ust. 3 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 1997 r. Nr 142, poz. 950 ze zm.) jest niezgodny z art. 2 i art. 32 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.

Trybunał Konstytucyjny podkreślił, iż " art. 22 ust. 3 ustawy o kombatantach został dodany nowelizacją z 25 kwietnia 1997 r. i wprowadził - dotychczas tej ustawie nieznany - termin zamykający drogę uzyskania i potwierdzenia statusu kombatanta z upływem 1997 r. W ramach tej samej nowelizacji została rozszerzona lista tytułów uprawniających do uzyskania miana kombatanta. Spowodowało to konieczność ponownego przedłużenia terminu do końca 1998 r." Trybunał Konstytucyjny uznał, że przepis ten naruszył konstytucyjne wartości wyrażone w zasadach zaufania obywateli do państwa i stanowionego przez nie prawa oraz zasadę równości (art. 2 i 32 Konstytucji).

/ por. OTK-A 2003/4/31 /

Zgodnie z tym wyrokiem przepis art. 22 ust. 3 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będącymi ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 1997 r., Nr 142, poz. 950 ze zm.) utracił moc z dniem 29 kwietnia 2003 r.

Jako podstawę prawną zaskarżonej decyzji Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych powołał art. 145a § 2 k. p. a.

W myśl art. 145a § 1 k. p. a. można żądać wznowienia postępowania również w przypadku, gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą, na podstawie którego została wydana decyzja.

W sytuacji określonej w § 1 skargę o wznowienie wnosi się w terminie jednego miesiąca od dnia wejścia w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego - § 2.

Stosownie do art. 190 ust. 4 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą aktu normatywnego, na podstawie którego zostało wydane prawomocne orzeczenie sądowe, ostateczna decyzja administracyjna lub rozstrzygnięcie w innych sprawach, stanowi podstawę do wznowienia postępowania, uchylenia decyzji lub innego rozstrzygnięcia na zasadach i w trybie określonych w przepisach właściwych dla danego postępowania.

Badając znaczenie pojęcia "wznowienie postępowania" zastosowanego w tym przepisie przez ustrojodawcę, Trybunał uznał, że jest ono pojęciem autonomicznym, konstytucyjnym, nie mającym tak technicznego charakteru (z uwagi na brak regulacji przesłanek na szczeblu konstytucyjnym) jak pojęcie »wznowienia«, jakim posługują się poszczególne procedury regulowane ustawami zwykłymi.

»Wznowienie«, którego dotyczy art. 190 ust. 4 Konstytucji dotyczy en bloc postępowania sanacyjnego, zmierzającego do przywrócenia stanu konstytucyjności. Przepis Konstytucji przesądza zatem o samym fakcie sanacji, wskazując cel »wznowienia«, o jakim mowa w art. 190 ust. 4 Konstytucji. Osiągnięcie tego konstytucyjnego celu co do środków do niego prowadzących jest pozostawione ustawom zwykłym, regulującym tryb, przesłanki i zasady sanacji konstytucyjności w poszczególnych procedurach.

Trybunał Konstytucyjny podkreślił, iż "wznowienie postępowania" regulowane w poszczególnych procedurach różni się co do zakresu możliwości wzruszenia prawomocnego i ostatecznego rozstrzygnięcia. Jest to bowiem pojęcie kształtowane przez ustawodawstwo zwykłe, na użytek tej właśnie ustawy. Natomiast pojęcie "wznowienia postępowania", o którym mowa w art. 190 ust. 4 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, ma szersze znaczenie niż pojęcie "wznowienia" w sensie technicznym, przewidziane w odpowiednich procedurach regulowanych w ustawach i obejmuje wszelkie instrumenty proceduralne (w tym także wznowienie postępowania sensu stricto, przewidziane na wypadek orzeczenia przez Trybunał o niezgodności z Konstytucją prawnej podstawy orzeczenia ), stojące do dyspozycji stron i sądów, wykorzystanie których umożliwia przywrócenie stanu konstytucyjności orzeczeń.

Nie byłoby więc prawidłowe rozumowanie, iż skoro w jakieś procedurze istnieje przepis wyraźnie normujący instytucję wznowienia postępowania na wypadek orzeczenia przez Trybunał Konstytucyjny o niekonstytucyjności prawnej podstawy rozstrzygnięcia, to niejako przez przeciwieństwo wykluczone jest zastosowanie innych, normalnych środków proceduralnych, którymi dysponuje właściwa procedura np. na wypadek zaistnienia nadzwyczajnych okoliczności (przykładowo: przywrócenia terminu, art. 359 k.p.c. w odniesieniu do postanowień wpadkowych). Wszelkie bowiem instrumenty proceduralne, stojące w dyspozycji organów stosujących prawo, mogą być wykorzystane jako środek restytucji konstytucyjnego stanu rzeczy.

/ por. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 2 marca 2004 roku, SK 53/03 - OTK-A 2004/3/16 /

A zatem umieszczenie w określonej procedurze przepisu, który w szczególny sposób reguluje skutki wznowienia postępowania, gdy stwierdzono niekonstytucyjność podstawy, na której opiera się decyzja / wyrok / nie oznacza, że nie jest możliwe (we właściwym trybie, znanym procedurze) zastosowanie innych jeszcze środków czy instrumentów stojących w dyspozycji sądu bądź organu administracji publicznej, aby doprowadzić do stanu zgodnego z Konstytucją.

W tej sytuacji – idąc tokiem wywodów Trybunału Konstytucyjnego - nie byłoby prawidłowe ograniczanie restytucyjnych skutków art. 190 ust. 4 Konstytucji dla procedury administracyjnej tylko do tego, co przewiduje art. 145a § 1 k. p. a. (mówiący o wznawianiu postępowań zakończonych ostateczną decyzją).

Jak wskazał Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 20 maja 2003 roku, SK 10/02 - regulacje ustawowe konkretyzują regulację konstytucyjną, ale nie zawężają jej (...). Z tej przyczyny Trybunał uznał, że wnoszący skargę konstytucyjną w sprawie SK 10/02, /dotyczącej sanacji konstytucyjności postanowienia o odrzuceniu pozwu z uwagi na niedopuszczalność drogi sądowej, która to droga otworzyła się następnie na skutek orzeczenia Trybunału / może nadal dochodzić swoich praw, na drodze sądowej w innym trybie aniżeli wznowienie postępowania (w przedmiotowej sprawie ponownie wnosząc pozew). W sprawie SK 10/02 Trybunał nie ograniczył zatem możliwości sanacji konstytucyjności na podstawie art. 190 ust. 4 Konstytucji do wypadków wznowienia postępowania zgodnie z literalnym brzmieniem art. 4011k.p.c., lecz dopuścił możliwość uzdrowienia sytuacji przez zastosowanie innych możliwości wynikających z procedury cywilnej.

/ por. OTK-A 2003/5/41 /

Powołanym na wstępie wyrokiem z dnia 15 kwietnia 2003 roku, SK 4/02 Trybunał Konstytucyjny orzekł o niekonstytucyjności art. 22 ust. 3 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 1997 r. Nr 142, poz. 950 ze zm.).

Powyższy wyrok Trybunału Konstytucyjnego oznacza, że osoby składające wnioski o przyznanie uprawnień kombatanckich nie są ograniczone terminem, o jakim mowa w art. 22 ust. 3 ustawy. Po rozstrzygnięciu Trybunału Konstytucyjnego w wyroku z dnia 15 kwietnia 2003 roku skarżący miał zatem możliwość wystąpienia ponownie z wnioskiem o przyznanie uprawnień kombatanckich.

Decyzją z dnia [...], Nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...], którą umorzył postępowanie administracyjne wszczęte wnioskiem H. T. o przyznanie uprawnień kombatanckich, ze względu na przekroczenie przez wnioskodawcę terminu określonego w art. 22 ust 3 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będącymi ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 1997 r., Nr 142, poz. 950 ze zm.).

Zgodnie z art. 104 § 1 k. p. a. organ administracji publicznej załatwia sprawę przez wydanie decyzji, chyba że przepisy kodeksu stanowią inaczej. Decyzje rozstrzygają sprawę co do jej istoty w całości lub w części albo w inny sposób kończą sprawę w danej instancji - § 2.

W myśl art. 105 § 1 k. p. a. organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania, gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe. Decyzja o umorzeniu postępowania w inny sposób kończy sprawę w danej instancji - w rozumieniu art. 104 § 2 k. p. a. A zatem decyzja taka nie rozstrzyga sprawy co do jej istoty.

W przypadku zatem zakończenia postępowania administracyjnego decyzją nie rozstrzygającą co do istoty sprawy, w nowym stanie prawnym, wynikającym z orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego, istnieje nadal możliwość dochodzenia uprawnień kombatanckich na drodze administracyjnej poprzez ponowne złożenie wniosku o przyznanie tychże uprawnień.

Wyrok Trybunału Konstytucyjnego, stwierdzający niekonstytucyjność przepisu będącego podstawą decyzji z dnia [...] , otwiera skarżącemu, zgodnie z istotą regulacji zawartej w art. 190 ust. 4 Konstytucji, drogę do "uzdrowienia" postępowania administracyjnego, opartego na niekonstytucyjnym przepisie.

Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 20 maja 2003 roku, SK 10/0 wskazał, że ze swej istoty, wznowienie postępowania dopuszczalne jest tam, gdzie nie ma już innej możliwości realizacji prawa do rozpatrzenia sprawy.

/ por. OTK-A 2003/5/41 /

Postępowanie zakończone zaskarżoną decyzją zostało wszczęte na wniosek H. T. z dnia 24 lipca 2003 r. "o ponowne rozpatrzenie podania", którego załatwienia odmówiono ze względu na przekroczenie terminu. Takie sformułowanie wniosku nie oznacza, iż skarżący dążył do wznowienia postępowania administracyjnego zakończonego decyzją ostateczną z dnia [...]. O ile wniosek z dnia 24 lipca 2003 roku mógł nasuwać organowi administracji publicznej pewne wątpliwości i mógł uzasadniać podjęcie czynności zmierzających do ustalenia rzeczywistej woli H. T., to we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżący jednoznacznie powołał się nie tylko na "wyrok Trybunału Konstytucyjnego z kwietnia 2003 roku" , ale i możliwość składania nowych wniosków o przyznanie uprawnień kombatanckich " bez określonego terminu składania wniosków." Z tego wniosku wynika, iż skarżący zakwestionował przyjęcie w jego sprawie terminu miesięcznego z art. 145a § 2 k. p. a.

Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych nie zwrócił uwagi na tak sformułowane żądanie skarżącego i – jak się zdaje wbrew woli skarżącego – rozpatrzył sprawę jako wszczętą wnioskiem o wznowienie postępowania administracyjnego.

Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 litera c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej p. s. a. - orzekł jak w punkcie pierwszym sentencji.

W punkcie drugim wyroku orzeczono na podstawie art. 152 powołanej wyżej ustawy.

O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 p. s. a.