Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 1268/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2019-01-24 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą decyzję I instancji
Powołane przepisy: article: Art. 7  ust. 3 w zw. z art. 2  pkt 14 , 19 i 20
journal: Dz.U. 2017 poz 1851
law: Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci - tekst jedn.
article: ART. ART. 7, 77 PAR. 1, 80 , 107 PAR. 3
journal: Dz.U. 2018 poz 2096
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: Art. 145  par. 1  pkt 1  lit. a i c, art. 135
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Janusz Kasprzycki (spr.) Sędziowie WSA Halina Jakubiec WSA Barbara Pasternak Protokolant sekretarz sądowy Renata Nowak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 stycznia 2019 r. sprawy ze skargi A. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 21 września 2018 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia wychowawczego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji


UZASADNIENIE

Zaskarżoną przez A. B. (dalej skarżąca) decyzją z dnia 21 września 2018 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 5 ust. 1, 3, art. 7 ust. 1 - 3 w zw. z art. 2 pkt 14, 19 i 20 oraz art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (t. jedn., Dz. U. z 2017 poz. 1851, zwanej dalej ustawą o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci) w zw. z art. 3 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. jedn., Dz. U. z 2017 r., poz. 1952, zwanej dalej ustawą o świadczeniach rodzinnych) i art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t. jedn., Dz. U. z 2017 r. poz. 1257, zwanej dalej w skrócie – k.p.a.), Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy z dnia [...] 2018 r. nr [...] zmieniającą decyzję tego organu z dnia [...] 2017 r. nr [...].2017 w taki sposób, że uchylono prawo do świadczenia wychowawczego na okres od dnia 1 lipca 2018 r. do dnia 30 września 2018 r. przyznane na dziecko Z. B.

Powyższa decyzja została wydana w następujących okolicznościach stanu faktycznego i prawnego:

Wójt Gminy decyzją z dnia [...] 2017 r. nr [...]przyznał skarżącej świadczenie wychowawcze na dzieci Z. B., J. B. oraz H. B. w wysokości 500 z na każde dziecko na okres od dnia 1 października 2017 r. do dnia 30 września 2018 r.

Decyzją z dnia [...] 2018 r. nr [...] Wójt Gminy zmienił następnie ww. decyzję w ten sposób, że uchylił prawo do świadczenia wychowawczego na dziecko Z. B. na okres od dnia 1 lipca 2018 r. do dnia 30 września 2018 r.

Powodem uchylenia prawa do świadczenia wychowawczego było ustalenie przez organ przekroczenia kryterium dochodowego od miesiąca czerwca 2017 r.

Organ dokonał bowiem ponownych przeliczeń dochodu przypadającego na członka rodziny skarżącej po przedstawieniu przez nią w dniu 17 lipca 2018 r. zaświadczenia o dochodzie za miesiąc maj 2017 r. z działalności gospodarczej rozpoczętej w dniu 10 kwietnia 2017 r. w wysokości 3 394,74 zł netto. Według organu okoliczność ta stanowiła o uzyskaniu dochodu w stosunku do dochodu za rok 2016, który był podstawą do przyznania świadczenia wychowawczego. W związku z powyższym organ ustalił, że miesięczny dochód na osobę w rodzinie skarżącej wynosi od miesiąca czerwca 2017 r. kwotę 1289,55 zł i przekracza ustawowe kryterium dochodowe wynoszące 800 zł na pierwsze dziecko.

Odwołując się od powyższej decyzji, skarżąca wskazała, że podpisała umowę o pracę w firmie A Sp. z o.o. w G w dniu 1 lipca 2015 r. Cały 2016 r. przebywała na urlopie macierzyńskim i jedyny dochód za ten rok został wykazany w PIT-36. W roku 2017 nie otrzymywała wynagrodzenia. Kontakt z firmą urwał się w drugiej połowie 2017 r., więc w dniu 18 kwietnia 2018 r. listem poleconym rozwiązała umowę o pracę. List nie został odebrany i został zwrócony przez pocztę. Do dnia dzisiejszego nie otrzymała świadectwa pracy. W złożonym PIT - 36 za 2017 r. nie wykazywała dochodu ze stosunku pracy, gdyż nie wypłacano jej wynagrodzenia - nie miała dochodu. Jedynym dochodem w roku 2017 i wykazanym w tym dokumencie była kwota 31 420,64 zł z tytułu rozpoczętej działalności gospodarczej w kwietniu 2017 r. W dalszej części odwołania skarżąca zakwestionowała sposób wyliczenia dochodu przez organ l instancji. Jej zdaniem wyliczenia nie są prawidłowe.

Opisaną na wstępie decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję organu I instancji zmieniającą decyzję tego organu z dnia [...] 2017 r. nr [...].

W uzasadnieniu tak podjętego rozstrzygnięcia SKO opisało na wstępie zasady przyznawania świadczenia wychowawczego, w szczególności dotyczące świadczenia na pierwsze dziecko w rodzinie oraz utraty i uzyskiwania dochodu, wskazując, że uzyskaniem dochodu jest między innymi zakończenie urlopu wychowawczego, uzyskanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, uzyskanie prawa do emerytury bądź renty.

Kolegium wskazało, że Z. B. jest pierwszym dzieckiem w rodzinie w rozumieniu przepisu art. 2 pkt 14 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. A zatem, przy weryfikowaniu prawa do świadczenia wychowawczego w okresie zasiłkowym 2017/2018, przyznanego na ww. dziecko decyzją z dnia 26 września 2017 r., wymagane jest ustalenie, czy 5- osobowa rodzina spełnia przewidziane ustawą kryterium dochodowe.

W ocenie Kolegium w rodzinie skarżącej nastąpiło uzyskanie dochodu w stosunku do dochodów za 2016 r. Z akt sprawy wynika bowiem, że skarżąca rozpoczęła działalność gospodarczą w dniu 10 kwietnia 2017 r. - dowód: k. nr 24 i uzyskała dochód za miesiąc maj 2017r. w wysokości 3394,74 zł - dowód: k. nr 27. Dochód ten zgodnie z art. 2 pkt 20 lit. e ww. ustawy stanowi dochód uzyskany. W niniejszej sprawie rokiem, który stanowił podstawę do ustalenia dochodu rodziny był rok 2016, przy czym należy uwzględnić uzyskanie ww. dochodu (art. 48 ust. 2).

Kolegium dokonało własnych wyliczeń, wskazując, że z akt sprawy wynika, iż dochód skarżącej w 2016 r. wynosił 36 635,88 zł (dochód uzyskiwany przez 12 miesięcy), czyli miesięczny dochód skarżącej wynosił 36 635,88 zł : 12 = 3 052,99 zł.

Dochód uzyskany z działalności gospodarczej skarżącej (za maj 2017 r., czyli za miesiąc następujący po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu - art. 7 ust. 3 cyt. na wstępie ustawy) wynosił 3 394,74 zł - zgodnie ze złożonym do akt zeznaniem o wysokości osiągniętego dochodu z działalności gospodarczej.

Z kolei, mąż skarżącej nie uzyskał w 2016 r. żadnego dochodu. A zatem, miesięczny dochód rodziny po uwzględnieniu dochodu uzyskanego wynosi: 3 394,74 zł + 3 052,99 zł = 6447,73 zł, co przy pięcioosobowej rodzinie daje miesięczny dochód na jednego członka rodziny w wysokości 1 289,55 zł (6 447,73 zł : 5 os.). W świetle powyższego, w rodzinie skarżącej zostało przekroczone kryterium dochodowe na jednego członka rodziny o kwotę 489,55 zł (1 289,55 zł - 800,00 zł), co uzasadnia uchylenie prawa do świadczenia wychowawczego na Z. B. w okresie od dnia 1 lipca 2018 do dnia 30 września 2018.

Kolegium odnosząc się do treści odwołania, wskazało, że jakkolwiek w załączonym do odwołaniu zeznaniu podatkowym PIT-36 za rok 2017 r. istotnie brak wykazania dochodów ze stosunku pracy, to jednakże z uwagi na brak świadectwa pracy, czyli dokumentu, potwierdzającego rozwiązanie lub wygaśnięcie umowy o pracę, nie można przyjąć, iż w przypadku skarżącej nastąpiła utrata zatrudnienia w firmie A Sp. z o.o.

Powyższa decyzja stałą się przedmiotem skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, w której skarżąca powtórzyła zarzuty z odwołania od decyzji pierwszoinstancyjnej.

W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t. jedn., Dz. U. z 2017 r., poz. 2188) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. jedn., Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm., dalej w skrócie P.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie. Kontrola sądu polega na zbadaniu zgodności z prawem (legalności) tej działalności administracji publicznej, a więc czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie doszło do rażącego naruszenia prawa dającego podstawę do stwierdzenia nieważności, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, naruszenia prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy oraz naruszenia przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, zgodnie z dyspozycją art. 134 § 1 P.p.s.a. Sąd administracyjny nie rozstrzyga więc merytorycznie, lecz ocenia zgodność decyzji z przepisami prawa.

Skarga zasługiwała na uwzględnienie.

Przeprowadzona bowiem według wyżej wskazanych kryteriów kontrola wydanych w niniejszej sprawie decyzji, doprowadziła Sąd do stwierdzenia, że przy ich wydawaniu doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego przez ich błędną wykładnię i zastosowanie oraz prawa procesowego, skutkujących ich uchyleniem.

Materialnoprawną podstawę kontrolowanych decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (t. jedn., Dz. U. z 2017 r., poz. 1851, zwanej dalej ustawą o pomocy państwa w wychowaniu dzieci).

Zgodnie z art. 27 ust. 1 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci organ właściwy oraz wojewoda mogą bez zgody strony zmienić lub uchylić ostateczną decyzję administracyjną, na mocy której strona nabyła prawo do świadczenia wychowawczego, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego, członek rodziny nabył prawo do świadczenia wychowawczego w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, osoba nienależnie pobrała świadczenie wychowawcze lub wystąpiły inne okoliczności mające wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego.

W myśl ust. 2 ww. przepisu zmiana decyzji na korzyść strony nie wymaga jej zgody.

Stosownie do treści ust. 3 art. 27 ustawy decyzje przyznające świadczenie wychowawcze są natychmiast wykonalne.

Świadczenie wychowawcze, jak stanowi art. 4 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci przysługuje matce, ojcu, opiekunowi faktycznemu albo opiekunowi prawnemu dziecka (ust. 2), do dnia ukończenia przez dziecko 18 roku życia (ust. 3), w wysokości 500 zł miesięcznie na dziecko w rodzinie (art. 5 ust. 1).

Zgodnie z postanowieniami art. 5 ust. 3 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci świadczenie wychowawcze przysługuje na pierwsze dziecko osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 800,00 zł.

W świetle art. 2 pkt 1 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci ilekroć w ustawie jest mowa o dochodzie oznacza to dochód w rozumieniu ustawy o świadczeniach rodzinnych, natomiast, w myśl art. 2 pkt 4 ww. ustawy, jeżeli jest w niej mowa o dochodzie rodziny - oznacza to sumę dochodów członków rodziny, przy czym dochód członka rodziny - w myśl pkt 2 tego artykułu - oznacza przeciętny miesięczny dochód członka rodziny osiągnięty w roku kalendarzowym poprzedzającym okres, na jaki ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego, z zastrzeżeniem art. 7 ust. 1-3a. Dochód utracony, stosownie do art. 2 pkt 19 lit. c ustawy, to m. in. oznacza utratę dochodu spowodowaną utratą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, dochód uzyskany natomiast w myśl art. 2 pkt 20 lit. e oznacza uzyskanie dochodu spowodowane m. in rozpoczęciem pozarolniczej działalności gospodarczej lub wznowieniem jej wykonywania po okresie zawieszenia w rozumieniu art. 16b ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników lub art. 36aa ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.

Zgodnie z art. 7 ust. 3 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci w przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny lub dziecko pozostające pod opieką opiekuna prawnego po roku kalendarzowym poprzedzającym okres, na jaki ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego, dochód ich ustala się na podstawie dochodu członka rodziny lub dochodu dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, powiększonego o kwotę osiągniętego dochodu za miesiąc następujący po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w okresie, na jaki ustalane lub weryfikowane jest prawo do świadczenia wychowawczego.

W rozpoznawanej sprawie istota sporu sprowadzała się kwestii prawidłowości ustalenia dochodu rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie skarżącej ze względu na dochody utracone i uzyskane w 2017 r.

W stanie faktycznym sprawy organy nie uznały, że doszło u skarżącej do utraty dochodu spowodowanej utratą zatrudnienia w firmie A Sp. z o.o. w G. Orzekające organy stanęły bowiem na stanowisku, że analiza PIT 36 za 2017 r. złożonego przez skarżącą wskazuje istotnie na brak wykazania dochodów skarżącej ze stosunku pracy w tej firmie. Zdaniem jednak organów brak świadectwa pracy, czyli dokumentu, potwierdzającego rozwiązanie lub wygaśnięcie umowy o pracę, nie pozwoliła przyjąć, iż rzeczywiście nastąpiła utrata zatrudnienia skarżącej w tej firmie.

W odniesieniu do powyższej kwestii podzielić w pełni należy argumentację WSA w Gorzowie Wielkopolskim, zawartą w wyroku z dnia 11 października 2018 r., sygn. akt II SA/Go 679/18; LEX nr 2568201, że pojęcie utraty dochodu w myśl art. 2 pkt 19 lit. c ustawy nie można zawężać tylko do utraty zatrudnienia i innej pracy zarobkowej, rozumianej literalnie li tylko jako ustanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. "Trzeba jednak pamiętać o tym, iż na organach prowadzących postępowanie administracyjne ciąży obowiązek przestrzegania praworządności, dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy przy uwzględnieniu interesu społecznego oraz słusznego interesu obywateli (por. art. 7 k.p.a.). Przywołany wyżej art. 4 ust. 1 u.p.p.w.d. kreuje właśnie ów "słuszny interes" strony, który manifestuje się w roszczeniu obywatela do uzyskania świadczenia wychowawczego, co organ winien brać pod uwagę na każdym etapie postępowania, odwołując się zarazem do takiej wykładni, której zastosowanie pozwoli ten interes urzeczywistnić."(por. wyrok WSA w Gorzowie Wielkopolskim w ww. wyroku). Zgodzić się należy ze stanowiskiem, że takie rozumienie przepisu jest niewłaściwe. Zasadnie Tamt. Sąd obrazuje sytuację, odzwierciedlającą skutki niewłaściwego rozumienia tego przepisu. "Uprawniony nie pobiera więc wynagrodzenia za pracę. W znaczeniu funkcjonalnym traci więc dochód ze stosunku pracy, której nie świadczy, a w zamian otrzymuje inne świadczenie, będące częściowym ekwiwalentem dochodu ze stosunku pracy, którego źródłem jest wszakże system ubezpieczeń społecznych, a istotą realizacja zasady solidaryzmu społecznego. Wysokość owego świadczenia umożliwiłaby, na gruncie niniejszej sprawy, uzyskanie wsparcia przewidzianego w u.p.p.w.d. W istocie więc dochodzi do swoistego paradoksu normatywnego, w którym członek rodziny strony, literalnie rzecz ujmując traci dotychczasowy dochód (bo nie otrzymuje wynagrodzenia za pracę), natomiast formalnie pozostaje w stosunku pracy, co przy zastosowaniu wykładni przyjętej przez organy, zamykałoby drogę do uzyskania wspomnianego świadczenia." (vide uzasadnienie ww. wyroku).

Wykładni art. 2 pkt 19 lit. c ustawy nie można zatem ograniczać wyłącznie do sytuacji, w której stosunek pracy ustał. Prowadziłoby to do nieuzasadnionego zawężenia kręgu potencjalnych beneficjentów przewidzianego w tej ustawie świadczenia. Byłoby to nie tylko sprzeczne z intencją ustawodawcy wyrażoną w powołanym wcześniej art. 4 ust. 1 ustawy, lecz również wyrażoną w art. 32 Konstytucji RP zasadą równości.

Chodzi tu o pozbawienie czegoś, ubytek, w omawianym przypadku dochodu, a więc pogorszenia sytuacji konkretnego podmiotu. Częściowa utrata dochodu, która powoduje obniżenie łącznego dochodu w rodzinie osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia wychowawczego, daje podstawę do uwzględnienia takiego wniosku, o ile rzecz jasna spełnione zostaną pozostałe ustawowe przesłanki.

W związku z powyższym skoro organy wskazały, że z zeznania podatkowego PIT 36 wprost wynika, że za 2017 r. skarżąca nie uzyskiwała z tego tytułu dochodu, to nastąpiła utrata dochodu w rozumieniu art. 2 pkt 19 lit. c ustawy, lecz błędne stanowisko organów wynikłe z niewłaściwego rozumienia tego przepisu, wobec powyższych okoliczności, nie miało wpływu na treść rozstrzygnięcia, zwłaszcza, że w świetle regulacji ustawowych dochodu utraconego się nie uwzględnia.

Ponadto organy wskazały, że skarżąca uzyskała dochód po roku bazowym (2016 r.) z tytułu rozpoczętej działalności gospodarczej z dniem 10 kwietnia 2017 r. ( k. nr 24). Z tego tytułu uzyskała dochód za miesiąc maj 2017 r. w wysokości 3394,74 zł i jest on, zdaniem organów dochodem uzyskanym, w myśl art. 2 pkt 20 lit. e ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci. W takim razie organy mogły dokonać korekty w dochodzie rodziny skarżącej i uwzględnić ten dochód uzyskany, zgodnie z postanowieniami art. 7 ust. 3 ustawy.

Powyższe ustalenia doprowadziły orzekające organy do stwierdzenia, że zmieniła się sytuacja dochodowa rodziny skarżącej mająca wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego, co dało podstawę do wydania w pierwszej i w drugiej instancji decyzji z art. 27 ust. 1 ustawy o zmianie decyzji z dnia [...] 2017 r. nr [...] przyznającej skarżącej świadczenie wychowawcze na trójkę dzieci w ten sposób, że na pierwsze dziecko – Z. – organy odmówiły przyznania tego świadczenia ze względu na przekroczenie kryterium dochodowego.

Co do zasady zgodzić się należy z organami, że dochód uzyskany z pozarolniczej działalności gospodarczej po roku bazowym jest w świetle art. 2 pkt 20 lit. e ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci dochodem uzyskanym.

Istotnie, w art. 7 ust. 1-3a ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci ustawodawca przewidział regulacje umożliwiające korektę dochodu rodziny z uwagi na zaistniałe zdarzenia zmian w strukturze dochodów rodziny tak, by możliwe było ustalenie dochodu zbliżonego do dochodu faktycznie uzyskiwanego.

Zmiany te mogą polegać zarówno na utracie dochodu w roku kalendarzowym poprzedzającym okres na jaki ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego lub po tym roku, w efekcie czego przy ustalaniu dochodu nie uwzględnia się dochodu utraconego (ust. 1), jak też na uzyskaniu dochodu w roku kalendarzowym poprzedzającym okres na jaki ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego (ust. 2) oraz po roku kalendarzowym poprzedzającym okres na jaki ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego (ust. 3), skutkującego odpowiednim jego zaliczeniem.

Zwrócić jednakże należy uwagę, a co umknęło organom orzekającym i przez to nie poczyniły w tym zakresie koniecznych i prawidłowych ustaleń, że treść ust. 3 art. 7 ustawy w przypadku uzyskania dochodu po roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy pozwala organowi rzeczywiście na powiększenie dochodu członka rodziny o kwotę osiągniętego dochodu jedynie wówczas gdy dochód ten jest uzyskiwany w okresie, na jaki ustalane lub weryfikowane jest prawo doświadczenia wychowawczego.

W tym stanie faktycznym i prawnym organy przyjęły, że wskazany przez skarżącą dochód z maja 2017 r. w wysokości 3 394,74 zł. jest dochodem "za miesiąc następujący po miesiącu", w którym nastąpiło uzyskanie dochodu, w myśl postanowień art. 7 ust. 3 ustawy.

Ze stanowiskiem tym nie można się zgodzić. Orzekające organy w sposób niewłaściwy interpretują art. 7 ust. 3 ustawy. W przepisie tym jest mowa o kwocie osiągniętego dochodu za miesiąc następujący po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w okresie na jaki jest ustalane lub weryfikowane prawo do świadczenia wychowawczego (por. WSA w Białymstoku z 11 października 2018 r., sygn. akt II SA/Bk 451/18; LEX nr 2571109). Z treści tego przepisu wynika więc, że członek rodziny musi uzyskać dochód w jednym miesiącu i dopiero uzyskany przez niego dochód w drugim kolejnym miesiącu będzie brany do wyliczeń dochodu członka jego rodziny (por. m. in. wyrok WSA w Łodzi z dnia 6 marca 2018 r., sygn. akt II SA/Łd 100/18). Dochód uzyskany w jednym miesiącu w ogóle nie wpłynie na prawo do świadczenia wychowawczego, podobnie jak na gruncie ustawy o świadczeniach rodzinnych (por. wyrok WSA w Łodzi z 16 grudnia 2016 r., sygn. akt II SA/Łd 902/16). Z treści wskazanego art. 7 ust. 3 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci wynika wprost, że nie chodzi tu o dochód uzyskiwany tylko przez jeden miesiąc, albowiem doliczeniu podlega dochód z miesiąca następującego po miesiącu, w którym został osiągnięty (por. wyrok WSA w Gdańsku z 20 października 2016 r., sygn. akt III SA/Gd 712/16).

Zgadzając się w pełni z tymi poglądami podnieść należy, że organy nie wykazały, że dochód ten był uzyskiwany nadal po roku kalendarzowym poprzedzającym okres na jaki było ustalane prawo do żądanego świadczenia, a więc w miesiącu po miesiącu w którym został on uzyskany (po maju 2017 r.) i jest uzyskiwany w okresie świadczeniowym. "Istotą przepisu art. 7 ust. 3 ustawy z 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci jest "uzyskiwanie dochodu", ustawodawca zakłada bowiem doliczenie wyłącznie dochodu długotrwale uzyskiwanego." (por. wyroki: WSA w Szczecinie z 26 kwietnia 2018 r., sygn. akt II SA/Sz 284/18; LEX nr 2493413 oraz WSA w Krakowie z dnia 10 kwietnia 2018 r., sygn. akt III SA/Kr 148/18; LEX nr 2486978, jak i w prawomocnych wyrokach: z dnia 13 stycznia 2016 r., sygn. akt III SA/Kr 844/15, z dnia 29 listopada 2016 r., sygn. akt III SA/Kr 779/16, z .).

Błędne jest zatem ustalenie organów wysokości uzyskanego dochodu z miesiąca po miesiącu, w którym został on uzyskany, a wynikłe z niewłaściwej wykładni art. 7 ust. 3 ustawy. Nie może być to dochód brany z miesiąca po rozpoczęciu pozarolniczej działalności gospodarczej skarżącej – z maja 2017 r. – bo dopiero w tym miesiącu skarżąca uzyskała dochód z pozarolniczej działalności gospodarczej. Organy nie poddały wystarczającej analizie znajdujący się w aktach administracyjny PIT - 36 i nie ustaliły czy i w jakiej wysokości skarżąca uzyskała dochód z tej działalności w miesiącu czerwcu (który byłby brany do wyliczeń dochodu rodziny skarżącej, bo to jest miesiąc po miesiącu w którym uzyskała dochód) i czy nadal ten dochód uzyskiwała w okresie świadczeniowym, którego datą graniczną jest 30 września 2018 r.

W tym zakresie zwrócić należy też uwagę organom na specyfikę związaną z rozliczaniem się podatkowym osób prowadzących tego rodzaju działalność gospodarczą.

Zobowiązanie podatkowe tego rodzaju podmiotów powstaje bowiem z mocy prawa z chwilą osiągnięcia przez nie w roku przychodu w wysokości większej niż kwota wolna od podatku (większej niż 3091 zł). Skarżąca była więc zobowiązana do złożenia deklaracji podatkowej i rozliczenia się z urzędem podatkowym.

Po drugie, ze wskazanego zeznania podatkowego PIT 36 skarżącej zdaje się wynikać, że dochody z pozarolniczej działalności uzyskała w maju, a potem dopiero we wrześniu, październiku, listopadzie i grudniu. Widniejąca w PIT 36 kwota przychodu "86 493,60" zł nie może być brana pod uwagę. Nie chodzi bowiem w przepisie art. 7 ust. 3 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci o ustalanie miesięcznego dochodu w roku następującym po roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy, lecz chodzi o korektę tego pierwszego, bazowego dochodu wyliczonego z roku poprzedzającego okres zasiłkowy, a więc o jego urealnienie. W żadnym zatem wypadku tej kwoty przychodu, nawet po dokonaniu stosownych pomniejszeń o odpowiednio koszty uzyskania przychodu, należny podatek, składki na ubezpieczenia społeczne niezaliczone do kosztów uzyskania przychodu oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne, nie można dzielić przez 12 w celu ustalenia miesięcznej kwoty uzyskanego dochodu z tego roku. Ustawodawca wyraźnie bowiem uregulował, że "(...) dochód członka rodziny lub dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego ustala się na podstawie dochodu członka rodziny lub dochodu dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, powiększonego o kwotę osiągniętego dochodu za miesiąc następujący po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w okresie, na jaki ustalane lub weryfikowane jest prawo do świadczenia wychowawczego."

W tym stanie faktycznym, na poczet jednakże ustaleń zastosowania art. 7 ust. 3 ustawy, organy winny przepis ten wykładać odmiennie. W sytuacji, gdy po roku poprzedzającym okres świadczeniowy skarżąca uzyskiwała zmienne i nieregularne dochody, art. 7 ust. 3 ustawy powinien być interpretowany w ten sposób, że ustalenie uzyskanego dochodu powinno polegać na wyliczeniu średniego dochodu z okresu obliczeniowego (tj. wskutek podzielenia całego dochodu przez liczbę miesięcy, w których skarżąca prowadziła działalność gospodarczą), a nie przyjmowaniu jedynie dochodu z następnego miesiąca po miesiącu uzyskania przez nią dochodu, zwłaszcza w sytuacji, gdy z PIT 36 zdaje się wynikać, że w miesiącu czerwcu (tj. w miesiącu po miesiącu w którym uzyskała dochód skarżąca nie uzyskała z działalności gospodarczej dochodu). W tych okolicznościach nie ma bowiem innej metody.

Taka wykładnia wpisałaby się w realizację celu ustawy i w najbardziej adekwatny sposób odzwierciedlałaby też rzeczywisty poziom dochodów rodziny skarżącej.

Sąd w tym zakresie nie może dokonywać własnych ustaleń i zastępować w tym względzie organy orzekające. To te organy winne, stosownie do postanowień art. 7, 77 § 1, 80 ustawy z dnia z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t. jedn., Dz.U. z 2018 r., poz. 2096, zwanej dalej w skrócie – k.p.a.), to uczynić, a następnie w myśl art. 107 § 3 k.p.a. przedstawić je w uzasadnieniu podjętych decyzji, w sposób zrozumiały dla strony ze wskazaniem motywów podjętego rozstrzygnięcia.

Organy dopuściły się więc naruszenia przepisów prawa materialnego - art. 7 ust. 3 ustawy w odniesieniu do dochodu uzyskanego po roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy - w stopniu mającym wpływ na treść rozstrzygnięcia, bo poprzez błędną wykładnię i nieprawidłowe zastosowanie.

Zawarte w tym zakresie ustalenia organów okazały się niewystarczające dla zastosowania tego przepisu.

Nade wszystko błędny jest też zdaniem Sądu sposób obliczania dochodu rodziny skarżącej.

Podobnie jak na gruncie ustawy o świadczeniach rodzinnych, tak i na gruncie ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci ustalenie przeciętnego miesięcznego dochodu przypadającego na jedną osobę w rodzinie, w celu ustalenia prawa do świadczenia(świadczeń) wychowawczego (wychowawczych), odbywać się powinno przez zsumowanie dochodów wszystkich członków rodziny uzyskanych w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy, a otrzymaną

w ten sposób kwotę należy podzielić przez 12, a następnie na liczbę osób w rodzinie. Tak jest w sytuacji, gdy dochody są stałe (por. m. in. wyrok WSA we Wrocławiu

z 23 października 2013 r., sygn.. akt IV SA/Wr 522/13). Natomiast, gdy następuje utrata dochodu, czy też jego uzyskanie jak w tym przypadku, to przy obliczaniu dochodu rodziny, od którego uzależnione jest prawo do przedmiotowych świadczeń, należy wziąć pod uwagę uzyskanie dochodu lub jego utratę w roku następującym po roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy.

Odpowiednio zatem po odjęciu lub dodaniu i zsumowaniu, wszystko należy podzielić przez 12, a następnie przez ilość członków rodziny skarżącej, czyli przez 5.

Nawet z matematycznego punktu widzenia nie jest to obojętne, bo może prowadzić do różnych wyników. Już nawet bazując na tych danych przedstawionych przez SKO w uzasadnieniu decyzji odwoławczej jeżeli do kwoty dochodu skarżącej z 2016 r. (roczny dochód męża 0 zł) – 36 635,88 zł doda się kwotę dochodu z tytułu działalności gospodarczej (nawet tą błędną) 3 394,74 zł, podzieli przez 12 i przez liczbę członków w rodzinie 5, to da to kwotę miesięcznego dochodu na jednego członka w rodzinie w wysokości 667,17 zł a nie 1289,55 zł ((36 635,88 + 3 394,74):12:5=667,17). Nie zostało więc przekroczone kryterium dochodowe 800 zł na pierwsze dziecko.

Błędne rozumienie przepisów prawa materialnego, w tym art. 7 ust. 3 ustawy, doprowadziły zatem w konsekwencji do naruszenia przepisów postępowania – artykułów: 7, 77 § 1, 80 i 107 § 3 k.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik tej sprawy. Brak bowiem prawidłowych ustaleń co do tego czy rodzina skarżącej spełnia, czy też nie, kryterium dochodowe uprawniające do pobierania przedmiotowego świadczenia także na pierwsze dziecko uniemożliwiał wydania zgodnego z prawem rozstrzygnięcia z art. 27 ust. 1 ustawy. Decyzja ta została wydana przedwcześnie.

Zwrócić też należy uwagę na następujący aspekt związany z tą decyzją, mianowicie, że pozbawienie strony przyznanego jej decyzją prawa z mocą wsteczną nastąpić może wyjątkowo, jedynie w sytuacji kiedy wyraźnie przewiduje to przepis prawa. W orzecznictwie podkreśla się, że decyzja z art. 27 ust. 1 ustawy ma charakter konstytutywny, w związku z tym co do zasady może wywoływać swe skutki jedynie na przyszłość (ex nunc), a nie z mocą wsteczną (ex tunc). Uchylenie decyzji z mocą wsteczną i związane z tym pozbawienie strony prawa do wypłaconego już świadczenia nastąpić może wyłącznie w sytuacji nienależnie pobranego i podlegającego zwrotowi świadczenia. W innych przypadkach jest to niedopuszczalne (por. wyrok WSA w Gorzowie Wielkopolskim z 16 maja 2018 r., sygn. akt II SA/Go 234/18; LEX nr 2500994).

Skoro decyzja wydawana w trybie art. 27 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci wywołuje skutki od chwili jej wydania na przyszłość, to datą utraty uprawnień do świadczeń wychowawczych przez skarżącą winna być data wydania decyzji przez organ pierwszej instancji.

W rozpoznawanej sprawie decyzją 17 lipca 2018 r. nr [....] organ orzekł o uchyleniu od dnia - 1 lipca 2018 r. - w części decyzji z dnia [...] 2017 r. nr [...] przyznającej skarżącej świadczenia wychowawcze. Nie może więc budzić żadnych wątpliwości to, że wydana decyzja wywierała skutki nie tylko na przyszłość, ale również obejmowała czas, który miał miejsce przed jej wydaniem.

Nadto z treści art. 27 ust. 3 wprost wynika, że jedynie decyzje przyznające świadczenie wychowawcze są natychmiast wykonalne. Za niezgodne z prawem należało ocenić nadanie klauzuli natychmiastowej wykonalności decyzji uchylającej decyzję pierwotną bez podania przyczyn "niezwłocznego" wdrożenia decyzji z art. 27 ustawy w życie. Instytucja natychmiastowej wykonalności ma charakter wyjątku od zasady niewykonywania decyzji nieostatecznych, dlatego przesłanki uzasadniające rygor natychmiastowej wykonalności muszą być poddawane ścisłej wykładni. Omawiany rygor może być nadany decyzji tylko w sytuacji, gdy jest to niezbędne dla ochrony wartości wskazanych w art. 108 § 1 k.p.a. tym bardziej wobec postanowień

art. 27 ust. 3 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci, stanowiących, że jedynie decyzje przyznające świadczenie są natychmiast wykonalne. W tym względzie działania organów były całkowicie dowolne.

Wobec powyższego również i materialnoprawny przepis art. 27 ust. 1 i 3 ustawy został naruszony w stopniu powodującym konieczność uchylenia kontrolowanych decyzji, pierwszoinstancyjnej z powodu błędnej jego wykładni i zastosowania, organu odwoławczego z powodu zaakceptowanie takiego działania i utrzymaniu w mocy decyzji organu I instancji.

W ponownym rozpoznaniu tej sprawy organy zobowiązane będą uwzględnić powyższe wskazania Sądu, zgodnie z postanowieniami art. 153 P.p.s.a. i dokonać korekty dochodu rodziny skarżącej obliczonego z roku bazowego o dochód uzyskany przez skarżącą po roku bazowym, obliczony jako średni miesięczny dochód z okresu obliczeniowego, a następnie podjąć decyzję z art. 27 ust. 1 ustawy, gdy wskutek tych ustaleń organy dojdą do przekonania graniczącego z pewnością, iż wystąpiły ku temu przesłanki wskazane w tym przepisie, w tym zmiana sytuacji dochodowej mająca wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego.

W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c, art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. jedn., Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.), orzekł jak sentencji wyroku.