Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt IV SA/Gl 240/06
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2007-01-30 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6343 Świadczenia pieniężne z tytuły pracy przymusowej
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia WSA Teresa Kurcyusz-Furmanik (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Stanisław Nitecki Asesor WSA Edyta Żarkiewicz Protokolant sekr. sąd. Magdalena Nowacka-Brzeźniak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 stycznia 2007r. sprawy ze skargi J. G. na decyzję Kierownika Urzędu ds. Kombatant ó w i Os ó b Represjonowanych z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pieniężnego z tytułu pracy przymusowej oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją Nr [...] z dnia [...]r. wydaną przez Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na podstawie art. 1 ust. 1, art. 2 oraz art. 4 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. nr 87, poz. 395 z późn. zm.) odmówiono J. G. przyznania uprawnień do świadczenia pieniężnego przysługującego na mocy wymienionego aktu prawnego.

Jak wynikało z motywów podjętego w sprawie rozstrzygnięcia, organ uznał, iż strona doznała we wnioskowanym okresie prześladowań nie objętych przepisami ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich.

We wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy, J. G., podkreślając, iż wydana decyzja jest dla niego krzywdząca i niesprawiedliwa, domagał się potraktowania żądania przyznania mu świadczenia jako zasadne i sprawiedliwe. Opisując szeroko zdarzenia jakie miały miejsce od [...]1943 r. tj. od chwili jego urodzenia, wnioskodawca wskazał, iż zarówno jego ojciec jak i matka deportowani zostali na roboty przymusowe do Niemiec, gdzie przebywali, aż do 1945 r. Przed mającym nastąpić porodem, matka wnioskodawcy powróciła do Polski i pozostawiając urodzonego syna pod opieką swojej rodziny powróciła do miejsca deportacji. Rodzina połączyła się dopiero w [...]1945 r. po powrocie z robót przymusowych.

Upatrując swoje uprawnienia do świadczenia pieniężnego przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej w fakcie deportacji jego rodziców wnioskodawca uznał, iż jest również uprawniony z tego tytułu do uzyskania takiego świadczenia.

Wezwany do dalszych wyjaśnień, wnioskodawca przedstawił dokumenty potwierdzające pobyt jego matki na robotach przymusowych na terenie Niemiec oraz potwierdzające, iż został urodzony w miejscowości O. koło O..

Po ponownym rozpoznaniu sprawy Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, działając na mocy art. 127 § 3 i art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 2 i art. 4 ust. 1, 2 i 4 ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. nr 87, poz. 395 z późn. zm.), decyzją Nr [...]z dnia [...]r. utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...]r.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ powołał się na regulację zawartą w art. 2 pkt 2 lit. "a" ustawy o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej..., stosownie do którego represją w rozumieniu wskazanej ustawy jest deportacja do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy z terytorium państwa polskiego, w jego granicach sprzed września 1939 r. na terytorium III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939-1945.

Uznając, iż zgromadzony materiał dowodowy nie pozwala na przyjęcie, iż wnioskodawca był deportowany poza granice II RP sprzed 1 września, gdyż urodził się w dniu [...]1943 r. w miejscowości O. koło O., a zatem nie był deportowany, organ odmówił przyznania wnioskodawcy żądanego świadczenia.

W skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skardze, J. G. zarzucił zaskarżonej decyzji, iż jest krzywdząca i niesprawiedliwa, a także, iż organ nie wziął pod uwagę wszystkich wyjaśnień złożonych przez skarżącego w toku postępowania administracyjnego.

Ponownie opisując swoją sytuację życiową, skarżący wskazał, iż rodzice jego byli deportowani do miejscowości L. w Niemczech i przebywali tam na robotach przymusowych. On sam jednak nie został urodzony na terenie Niemiec, gdyż matka jego na czas porodu powróciła do Polski.

W opinii skarżącego decyzja jego matki o powrocie do miejscowości O. koło O., w celu urodzenia syna nie może przesądzać o jego uprawnieniach do świadczeń przysługujących osobom deportowanym do pracy przymusowej, gdyż byłoby to dla niego krzywdzące i niesprawiedliwe interpretowanie obowiązującego prawa.

W odpowiedzi na skargę, wnosząc o jej oddalenie, organ ponowił argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji dodatkowo wyjaśniając, iż świadczenie nie może być przyznane skarżącemu za represje, którym podlegała jego matka.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Na podstawie art. 1 § 2 i art. 3 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 ustawy prawa o postępowania przed sądami administracyjnymi sądy te sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę administracji publicznej w aspekcie zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w swoich rozważaniach rozstrzygał zatem czy nie doszło do naruszenia prawa i to zarówno materialnego, jak i formalnego, w zakresie jego stosowania w postępowaniu przed Kierownikiem Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w momencie wydawania zaskarżonej decyzji i uznał, że zaskarżonej decyzji nie można przypisać cech niezgodności z prawem.

Złożona zatem przez J. G. skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

W zakresie kontroli stosowania prawa materialnego analizie poddana została ustawa z dnia 31 maja 1996 roku o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. Nr 87, poz. 385 z późniejszymi zmianami) zwana dalej ustawą o świadczeniu pieniężnym, a w szczególności jej art. 2 pkt 2 lit. a.

Decyzja organu orzekającego nawiązująca do wniosku strony, określiła jako represję w rozumieniu przywołanego przepisu art. 2 pkt 2 lit. "a" wywiezienie do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy z terytorium państwa polskiego, w jego granicach sprzed 1 września 1939 r. na terytorium III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w latach 1939-1945, kładąc nacisk na zdarzenie określone jako "deportacja".

Zasada prawdy obiektywnej i zasada praworządności, będące podstawowymi zasadami postępowania przed organami administracji państwowej nakładają na organ rozpoznający sprawę obowiązek nie tylko wnikliwego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy ale również właściwej interpretacji obowiązujących przepisów prawa.

Rozważania prawne związane z ustaleniem czy do kręgu podmiotów uprawnionych do świadczeń na mocy cyt. ustawy należą dzieci urodzone w czasie deportacji ich rodziców stanowiły przedmiot szeregu postępowań toczących się przed sądami powszechnymi, Naczelnym Sądem Administracyjnym i Sądem Najwyższym. Były to jednak zawsze rozważania odnoszące się do stanu faktycznego nie będącego w pełni tożsamym ze stanem faktycznym niniejszej sprawy.

Z dokumentów zawartych w aktach sprawy nie ulega wątpliwości, że rodzice skarżącego deportowani zostali przez władze niemieckie do pracy przymusowej w gospodarstwie rolnym w miejscowości L., jednakże skarżący nie urodził się w tej miejscowości lecz w miejscowości O. koło O., gdzie od chwili urodzenia przebywał pod opieką rodziny swojej matki. Nie został on zatem deportowany w dosłownym rozumieniu pojęcia deportacji rozumianej jako "wywiezienie" z jakiegoś terenu.

Nie został on również zmuszony do pobytu w miejscu swych narodzin, ze względu na wywiezionych tam i pracujących przymusowo rodziców, czyli deportowany w szeroko rozumianym sensie tego pojęcia. Jest bowiem oczywiste, iż urodzone w miejscu przebywania swoich rodziców dziecko, tak jak jego rodzice pracujący przymusowo poza miejscem swego zamieszkania, zmuszone było do przymusowego pobytu, a zatem jego pobyt wraz z rodzicami utożsamiał się z pojęciem represji w szczególnych warunkach określonych w ustawie z dnia 30 maja 1997 roku.

Pierwotna linia orzecznictwa wskazywała, iż ani deportowanie dziecka niezdolnego ze względu na wiek do wykonywania pracy przymusowej, ani tym bardziej urodzenie się dziecka w okresie wykonywania pracy przymusowej przez jego rodziców nie uprawnia do uzyskania świadczenia z tytułu ustawy z dnia 30 marca 1996 roku. Interpretacja taka art. 2 ust. 2 ustawy o świadczeniach pieniężnych była efektem przyjęcia, iż art. 3 ust. 1 ustawy określa, iż świadczenie pieniężne przysługuje za okres trwania pracy przymusowej, a nie za sam pobyt na terytorium III Rzeszy lub ZSRR bądź terenów przez nich okupowanych, a w związku z powyższym niezbędny jest element faktycznie wykonywanej pracy (vide: wyroki Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z dnia 6 lipca 1994 r. sygn. akt III Aur/210/95, Apelacyjnego z dnia 18 lutego 1998 r. sygn. akt III Aua 63/98, a także wyrok NSA w Warszawie z dnia 2 września 1999 r. sygn. akt V SA 236/99).

Jednakże powyżej wskazane rozstrzygnięcia stanowią obecnie odosobniony pogląd zarówno w kwestii przesłanki konieczności świadczenia pracy jak i możliwości uwzględnienia jako adresata aktu prawnego narodzonych w czasie deportacji rodziców dzieci wobec zdecydowanej większości poglądów odmiennych wywiedzionych z wykładni pojęcia "represji" w rozumieniu cyt. art. 2 ust. 1 i 2 jak i art. 3 ust. 1 ustawy o świadczeniach pieniężnych.

Przyjęto bowiem, iż represję stanowi w rozumieniu cyt. aktu prawnego – deportacja (wywiezienie) do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy z terytorium państwa polskiego, w jego granicach sprzed 1 września 1939 r. na terytorium III Rzeszy (ust. 2), a przepis art. 3 ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i ZSRR stanowiący o czasie "trwania pracy", nie stanowi przesłanki wymaganej przy ocenie istnienia represji, a stanowi jedynie kryterium obliczenia wysokości przysługującego świadczenia (vide: wyroki NSA w Warszawie z dnia 30 stycznia 2001 r. sygn. akt V SA 921/00, z dnia 4 grudnia 2000 r. sygn. akt V SA 674/00, z dnia 16 maja 2002 r. sygn. akt V SA 2533/01, wyrok SN z dnia 13 stycznia 2000 r. sygn. akt III RN 112/99 wydany w wyniku rozpoznania rewizji nadzwyczajnej od wyroku NSA z dnia 13 stycznia 1999 r. sygn. akt V SA 759/98, wyrok SN z 6 kwietnia 2000 r. sygn. akt III RN 143/99, a także wyrok NSA w Warszawie z dnia 7 grudnia 2001 r. sygn. akt V SA 940/01, wyrok NSA Ośrodek Zamiejscowy w Katowicach z dnia 11 lutego 2003 r. sygn. akt II SA/Ka 834/01, wyrok NSA Ośrodek Zamiejscowy w Łodzi z dnia 5 lutego 2003 r. II SA/Łd 892/00).

Na tle wskazanej judykatury ustalone zostało jednoznacznie, iż odmienne traktowanie osób urodzonych w obozach pracy z osobami osadzonymi tam w wieku niemowlęcym, godziłoby w zasady słuszności i poczucia sprawiedliwości wśród obywateli.

W tym miejscu ponownie należy odwołać się do stanu faktycznego sprawy, z którego bezspornie wynika, iż skarżący nie należy do kręgu podmiotów, o których mowa w przytoczonym orzecznictwie, jako urodzony poza przymusowym miejscem pobytu swoich rodziców i nigdy tam nie przebywający.

Reasumując, Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, iż wykładnia pojęcia represji w rozumieniu ustawy o świadczeniu pieniężnym zastosowana w zaskarżonej skargą decyzji pozostaje w zgodzie z wyżej przedstawionymi poglądami judykatury a zatem jest właściwa.

Nie można bowiem uznać za równoznaczną z deportacją rodziców sytuacji dziecka, które z woli matki urodzone zostało w jej miejscowości rodzinnej, dokąd powróciła ona w celu porodu z terytorium Niemiec wykorzystując możliwość swobodnego zadysponowania swoją osobą w tym zakresie.

Błędem ze strony skarżącego jest uznawanie, iż podjęta przez jego matkę decyzja oceniana jest co do jej słuszności. Nie ma to bowiem najmniejszego znaczenia dla sprawy. Natomiast decyzja ta pociągnęła za sobą określone zdarzenia i te właśnie zdarzenia należy ocenić z punktu widzenia obowiązującego prawa.

Z przytoczonych powodów kwestionowaną decyzję przyszło uznać za odpowiadającą prawu, a subiektywne odczucie skarżącego, iż został on pokrzywdzony, nie mogło zostać wzięte pod uwagę. Należy zwrócić uwagę, że uprawnienia wynikające z powoływanego wcześniej aktu prawnego są dobrodziejstwem nadawanym osobom spełniającym kryteria ściśle sprecyzowane przez ustawodawcę. Świadczenie określone w ustawie o świadczeniu pieniężnym należne jest dla dwóch kategorii osób, a mianowicie, dla osób "osadzonych w obozach pracy przymusowej" oraz dla osób "deportowanych (wywiezionych) do pracy przymusowej" na terytorium III Rzeszy lub Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich.

Ustawa nie zakreśliła żadnych dalszych przesłanek pozwalających na poszerzenie podmiotów uprawnionych, w tym w szczególności objęcie nią dzieci pozostawionych na terenie Polski, pozbawionych bezpośredniej pieczy rodziców przebywających na deportacji.

Oceniając działanie organu administracji w zakresie obowiązujących przepisów postępowania administracyjnego należy zauważyć, iż rozstrzygnął on sprawę dysponując pełnym materiałem dowodowym zebranym przy uwzględnieniu wniosków skarżącego, a nadto zebranym w toku postępowania, z urzędu. Zebrane dowody zostały poprawnie ocenione i przyjęte za podstawę dokonanych ustaleń faktycznych. Te zaś organ administracji zasadnie rozważył, w konsekwencji czego wydał słuszną i prawidłowo umotywowaną decyzję, nie uchybiającą procedurze. Trzeba zatem uznać, iż przeprowadzenie tego postępowania nastąpiło zgodnie ze standardami postępowania administracyjnego, wyznaczonymi przez art. 7 i 77 k.p.a. W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny, na mocy art. 151 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.