Wyrok NSA, sygn. akt V SA 674/00
NSA w Warszawie (przed reformą)
Data orzeczenia: 2000-12-04 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 634  Sprawy kombatantów, świadczenia z tytułu pracy przymusowej
Powołane przepisy: article: art. 2 pkt 2
journal: Dz.U. 1996 nr 87 poz. 395
law: Ustawa z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniach pieniężnych przysługujących osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich.
Teza: Stosownie do art. 2 pkt 2 lit. "a" ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich /Dz.U. nr 87 poz. 395 ze zm./ zwaną dalej ustawą, represją w rozumieniu tej ustawy jest deportacja /wywiezienie/ do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy z terytorium państwa polskiego, w jego granicach sprzed 1 września 1939 r. na terytorium III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939-1945.

Z unormowania powyższego - wbrew stanowisku organu - wcale nie wynika, że niemożność wykonywania pracy przez osobę deportowaną np. z powodu wieku lub innych przyczyn jak choroby, wyklucza uznanie, iż wywiezienia dokonano w celu wykonywania pracy przymusowej przez okres co najmniej 6 miesięcy.

Przeciwnie, władze okupacyjne wywożąc do III Rzeszy skarżącego wraz z rodzicami nie określały czasokresu ich deportacji. Dzieci w zależności do wieku bądź kierowane były natychmiast do wykonywania prac, zwłaszcza w gospodarstwach rolnych, bądź też później w miarę upływu czasu, kiedy według oceny właściciela gospodarstwa mogły i powinny już wykonywać wskazane im prace.

TEZY

Stosownie do art. 2 pkt 2 lit. "a" ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich /Dz.U. nr 87 poz. 395 ze zm./ zwaną dalej ustawą, represją w rozumieniu tej ustawy jest deportacja /wywiezienie/ do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy z terytorium państwa polskiego, w jego granicach sprzed 1 września 1939 r. na terytorium III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939-1945.

Z unormowania powyższego - wbrew stanowisku organu - wcale nie wynika, że niemożność wykonywania pracy przez osobę deportowaną np. z powodu wieku lub innych przyczyn jak choroby, wyklucza uznanie, iż wywiezienia dokonano w celu wykonywania pracy przymusowej przez okres co najmniej 6 miesięcy.

Przeciwnie, władze okupacyjne wywożąc do III Rzeszy skarżącego wraz z rodzicami nie określały czasokresu ich deportacji. Dzieci w zależności do wieku bądź kierowane były natychmiast do wykonywania prac, zwłaszcza w gospodarstwach rolnych, bądź też później w miarę upływu czasu, kiedy według oceny właściciela gospodarstwa mogły i powinny już wykonywać wskazane im prace.


SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu sprawy ze skargi Edwarda Z. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 18 lutego 2000 r. (...) w przedmiocie odmowy przyznania uprawnienia do świadczenia pieniężnego - uchyla zaskarżoną decyzję i utrzymaną nią w mocy decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 19.07.1999 r. (...).


UZASADNIENIE

Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, po ponownym na wniosek Edwarda Z. rozpatrzeniu sprawy, decyzją z dnia 18 lutego 2000 r. (...) wydaną na podstawie art. 127 par. 3 i art. 138 par. 1 pkt 1 Kpa oraz art. 2 pkt 2 lit. "a" ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich /Dz.U. nr 87 poz. 395 ze zm./ utrzymał w mocy decyzję własną z dnia 19 lipca 1999 r. o odmowie przyznania wnioskodawcy świadczenia pieniężnego.

W uzasadnieniu decyzji podano, że Edward Z. jako sześcioletnie dziecko, w czerwcu 1941 r. wraz z rodziną został wywieziony /deportowany/ do Reitwein k. Frankfurtu nad Odrą. Organy orzekające w sprawie nie kwestionują, że rodzice wnioskodawcy byli tam zatrudnieni w charakterze robotników przymusowych, lecz ze względu na wiek wnioskodawcy /urodzony 22.05.1935 r./ wykluczają, że został on wywieziony do Niemiec w charakterze robotnika przymusowego a także by wykonywana tam praca miała charakter przymusowy. Ponadto wykonywania pracy przymusowej przez wnioskodawcę nie potwierdza spadkobierczyni gospodarza, u którego zatrudniony był jego ojciec.

W skardze skierowanej do Naczelnego Sądu Administracyjnego Edward Z., kwestionując zasadność odmowy przyznania uprawnienia do świadczenia pieniężnego, zarzucił - podobnie jak we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy - niedostateczne wyjaśnienie sprawy i dowolną ocenę materiału dowodowego. Podniósł, że w chwili deportacji ukończył 6 lat, lecz przebywał tam do kwietnia 1945 r. i wówczas ukończył już lat 10. Początkowo przez okres 6 miesięcy wraz z rodzicami i rodzeństwem pracował przymusowo w niemieckim gospodarstwie rolnym w Reitwein. Właściciel gospodarstwa B., którego syn zginął w Warszawie, zmuszając skarżącego i jego rodzeństwo do wykonywania pracy np. przy pasieniu bydła, wyjątkowo brutalnie ich traktował. Na skutek starań rodziców wszyscy przeniesieni zostali przez urząd pracy do innego wielkiego gospodarstwa w Rittergut Reitwein, w którym pracowali robotnicy różnej narodowości. W gospodarstwie tym wykonywał różne prace np. przy wywożeniu obornika, pieleniu i inne. Wykonywanie prac było warunkiem korzystania ze stołówki. Skarżący zakwestionował pozytywną ocenę oświadczenia spadkodawczyni właściciela gospodarstwa, w którym przebywał przez pierwsze 6 miesięcy, która miała wówczas 3 lata i nie potwierdziła faktu przymusowego wykonywania pracy.

W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, iż z uwagi na wiek skarżącego /6 lat/ należy wykluczyć iż "wywiezienie miało na celu zmuszenie go do pracy przymusowej".

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem przepisów postępowania a także przepisów prawa materialnego, mające wpływ na wynik sprawy.

Stosownie do art. 2 pkt 2 lit. "a" ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich /Dz.U. nr 87 poz. 395 ze zm./ zwaną dalej ustawą, represją w rozumieniu tej ustawy jest deportacja /wywiezienie/ do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy z terytorium państwa polskiego, w jego granicach sprzed 1 września 1939 r. na terytorium III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939-1945.

Z unormowania powyższego - wbrew stanowisku organu - wcale nie wynika, że niemożność wykonywania pracy przez osobę deportowaną np. z powodu wieku lub innych przyczyn jak choroby, wyklucza uznanie, iż wywiezienia dokonano w celu wykonywania pracy przymusowej przez okres co najmniej 6 miesięcy.

Przeciwnie, władze okupacyjne wywożąc do III Rzeszy skarżącego wraz z rodzicami nie określały czasokresu ich deportacji. Dzieci w zależności do wieku bądź kierowane były natychmiast do wykonywania prac, zwłaszcza w gospodarstwach rolnych, bądź też później w miarę upływu czasu, kiedy według oceny właściciela gospodarstwa mogły i powinny już wykonywać wskazane im prace.

Oznacza to, że spełniony zostaje warunek pracy przymusowej przez co najmniej 6 miesięcy bez względu na to w jakim okresie deportacji praca ta była wykonywana.

W rozpoznawanej sprawie organy orzekające z wyraźnym naruszeniem art. 7 i art. 77 Kpa w związku z art. 4 ust. 4 ustawy nie podjęły niezbędnych kroków zmierzających do wyjaśnienia stanu faktycznego. Z twierdzeń skarżącego wynika, że po wywiezieniu go wraz z rodzicami do III Rzeszy i umieszczeniu przez pierwsze 6 miesięcy w gospodarstwie rolnym zmuszany był przez właściciela jako sześcioletni chłopiec do wykonywania różnych prac, a nadto był brutalnie traktowany. Skarżący wskazywał także we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, że wraz z rodzicami przeniesiony został do innego gospodarstwa, w którym przebywał do 1945 r. i tam również zmuszany był do prac polowych jedynie za to aby mógł korzystać z posiłków w stołówce.

Okoliczności te istotne w sprawie zostały zupełnie pominięte.

Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy, celem dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, należy dokładnie przesłuchać skarżącego, a w miarę potrzeby także jego starsze rodzeństwo /Bronisława i Mariannę/, które razem z nim było deportowane do III Rzeszy i dokonać oceny tych dowodów, w tym również zebranych dotychczas.

Wobec tego, że zaskarżona decyzja i poprzedzająca ją naruszają prawo, na podstawie art. 22 ust. 2 pkt 1 i 3, art. 29 i art. 55 ust. 1 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./ należało je uchylić i orzec o obowiązku zwrotu kosztów postępowania sądowego.