Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt II SA/Sz 535/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2022-09-01 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1, art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a, art. 27 ust. 5,
journal: Dz.U. 2022 poz 615
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.
article: art. 15, art. 7, art. 77 par. 1 , art. 80
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. aic
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Bukowiecka-Kleczaj (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Sokołowska Sędzia WSA Patrycja Joanna Suwaj po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 1 września 2022 r. sprawy ze skargi G. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Z. z dnia [...] r. nr [...] II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. na rzecz skarżącej G. D. kwotę [...]([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Burmistrz Z. decyzją z dnia [...] lutego 2022 r. nr [...] na podstawie art. 104, art. 127a § 1 i 2, art. 130 § 4 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r., poz. 735 ze zm.) oraz art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U.

z 2020 r., poz. 111 ze zm.), po rozpatrzeniu wniosku z dnia 16 listopada 2021 r., odmówił G. D. przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym synem M. D. na okres od dnia 1 listopada 2021 r. do 31 grudnia 2021 r. w kwocie 1.971 zł miesięcznie oraz na okres od dnia 1 stycznia 2022 r. do 31 sierpnia 2023 r. w kwocie 2.119 zł miesięcznie.

Uzasadniając decyzję organ I instancji wskazał, że G. D. ma ustalone prawo do emerytury od dnia [...] marca 2018 r., jednakże wypłata emerytury została zawieszona od [...] grudnia 2021 r. na wniosek strony. Nadto, strona zawiesiła pozarolniczą działalność gospodarczą, którą prowadziła od [...] sierpnia 2011 r., ze względu na konieczność sprawowania opieki nad matką, a obecnie nad synem. Z akt sprawy wynika, że M. D. jest kawalerem. Według orzeczenia lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] sierpnia 2021 r. jest niezdolny do samodzielnej egzystencji do [...] sierpnia 2023 r. Niezdolność do samodzielnej egzystencji powstała od [...] października 2020 r. Z orzeczenia z dnia [...] stycznia 2018 r. wynika, że jest całkowicie niezdolny do pracy do dnia [...] stycznia 2022 r. Z wywiadu środowiskowego wynika, iż M. D. zamieszkuje wspólnie z matką, choruje na [...], wymaga opieki i pomocy osób drugich w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji, potrzebuje pomocy w codziennym funkcjonowaniu. Faktyczną opiekę nad synem sprawuje matka, która zapewnia mu pomoc w zaspokajaniu podstawowych potrzeb życiowych, tj. przygotowuje posiłki, podaje leki, robi zakupy, pomaga w prowadzeniu gospodarstwa domowego, organizuje dostęp do świadczeń medycznych, pomaga w załatwianiu wszelkich spraw administracyjnych i finansowych.

Burmistrz przytoczył następnie treść art. 17 ust. 1, art. 3 pkt 22, art. 17 ust. 1b i art. 17 ust. 5 pkt 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Zdaniem organu I instancji, wnioskodawczyni nie spełnia podstawowej przesłanki warunkującej przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, zawartej w art. 17 ust. 5. pkt 1a wspomnianej wyżej ustawy, a mianowicie ma ustalone prawo do emerytury, a wstrzymanie wypłaty emerytury nie stanowi utraty prawa do tego świadczenia.

G. D., reprezentowana przez pełnomocnika, złożyła odwołanie od ww. decyzji, w którym zarzuciła jej błędną wykładnię art. 17 ust. 5 pkt 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych, polegającą na pominięciu celów tej ustawy i przyjęcie, że okoliczność pobierania emerytury stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

W wyniku rozpoznania odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] maja 2022 r. nr [...] na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., art. 17 ust. 1 pkt 4 i ust. 5 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j. Dz. U. z 2022 r. poz. 615 ze zm.), utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy.

W uzasadnieniu decyzji Kolegium przytoczyło treść art. 17 ust. 1, art. 17 ust. 1b, art. 17 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych, stanowiących materialnoprawną podstawę decyzji oraz podało, że decyzja organu I instancji została wydana w następującym stanie faktycznym: M. D. legitymuje się orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS, w którym to ustalono, że jest do [...] sierpnia 2023 r. niezdolny do samodzielnej egzystencji, G. D. nie podejmuje zatrudnienia ani innej pracy zarobkowej, jednakże posiada prawo do emerytury, którą obecnie zawiesiła.

W ocenie organu II instancji strona nie spełnia przesłanki określonej w art. 17 ust 5 pkt 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych - świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje osobom, które posiadają prawo do emerytury. W realiach niniejszej sprawy brak jest zatem możliwości uznania rezygnacji z zatrudnienia albo niepodejmowania pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym synem ze względu na fakt posiadania przez G. D. uprawnień do świadczenia emerytalnego od czterech lat. Zdaniem Kolegium, rezultat wykładni językowej art. 17 ust. 5 pkt 1a ustawy jest jasny i nie budzi wątpliwości. Osoba mająca ustalone prawo do emerytury nie pozostaje bez pomocy państwa z tytułu rezygnacji z pracy w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Dochód wynikający ze świadczenia pracy został jej zastąpiony prawem do emerytury, a zatem osobie takiej zrekompensowano częściowo stratę finansową z uwagi na rezygnację z aktywności zawodowej.

Organ odwoławczy podkreślił dalej, że z wywiadu środowiskowego wynika, iż odwołująca się sprawuje opiekę nad chorym synem, jednakże przedmiotowa opieka ogranicza się do robienia zakupów, przygotowania posiłków czy też podawania leków. M. D. jest w pełni sprawny fizycznie, wszelkie czynności higieniczne wykonuje samodzielnie.

Zdaniem Kolegium, przedstawiony zakres opieki sprawowanej nad synem nie wyklucza możliwości podjęcia przez stronę pracy lub innej działalności zarobkowej. M. D. potrzebuje pomocy przy przygotowaniach posiłków, sprzątaniu czy zrobieniu zakupów, jednakże inne czynności wykonuje samodzielnie, a więc nie jest to zakres takich prac, który po pierwsze uzasadniałby, że pomocy mamy wobec syna musi być całodobowa, a ponadto nie jest to taka pomoc, która wykluczałaby ewentualne podjęcie zatrudnienia lub innej działalności zarobkowej. Tymczasem ustawodawca wymaga, aby brak podejmowania zatrudnienia lub rezygnacja z zatrudnienia pozostawały w bezpośrednim związku z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Przy czym "opieka", o której mowa w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, ma być sprawowana nad osobą niepełnosprawną, która nie jest w stanie samodzielnie egzystować, radzić sobie samodzielnie w życiu codziennym. Opieka ta musi być stała i absorbująca, a nie doraźna albo fikcyjna. Świadczenie pielęgnacyjne może zatem zostać przyznane wyłącznie w przypadku, gdy osoba wymagająca opieki, ze względu na stan zdrowia, nie ma możliwości samodzielnego wykonywania, w szczególności takich czynności jak utrzymanie higieny osobistej, ubieranie się i rozbieranie, wstawanie z łóżka, czy z krzesła, a w cięższych przypadkach przewracanie z boku na bok w łóżku w celu zapobieżenia powstawania odleżyn, przemieszczanie się w mieszkaniu, korzystanie z toalety, spożywanie posiłków i przyjmowanie napojów, załatwianie potrzeb fizjologicznych. Konieczność wykonywania jedynie niektórych czynności pielęgnacyjnych (np. pomoc w przygotowaniu posiłku, pomoc w sprzątaniu), które mogą być wykonane w różnym czasie, czy wykonywanie czynności związanych z prowadzeniem spraw urzędowych osoby niepełnosprawnej nie świadczy jeszcze o spełnieniu omawianej ustawowej przesłanki, gdyż czynności te nie kolidują z wykonywaniem pracy przez osoby pozostające w zatrudnieniu lub wykonujące inną pracę zarobkową.

W ocenie Kolegium, G. D. nie jest uprawniona do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, bowiem, po pierwsze, posiada prawo do emerytury, a po drugie, zakres opieki nad synem nie jest na tyle znaczny, aby wykluczał możliwość zatrudnienia czy też podjęcia przez nią innej działalności zarobkowej.

Od powyższej decyzji G. D., reprezentowana przez pełnomocnika, wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego

w Szczecinie, w której podniosła zarzuty naruszenia:

- art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez uznanie, że w sprawie nie zachodzi związek przyczynowo-skutkowy między rezygnacją z zatrudnienia a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną,

- art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez poprzestanie na literalnej wykładni tego przepisu i uznanie, że uprawnienie strony do emerytury uniemożliwia przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego,

- art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 9 k.p.a. poprzez niezebranie pełnego materiału dowodowego w sprawie, które wynikło z naruszenia prawa materialnego wskazanego powyżej,

- art. 136 § 1 k.p.a. poprzez nieuzupełnienie braków w postępowaniu dowodowym organu I instancji w uzupełniającym postępowaniu dowodowym w trakcie postępowania odwoławczego.

Skarżąca podniosła, że zakres sprawowanej przez nią opieki nad synem uniemożliwiał i nadal uniemożliwia jej podejmowanie jakiegokolwiek zatrudnienia bądź innej pracy zarobkowej, nawet w częściowym wymiarze czasu pracy. Jest co prawda w "wieku poprodukcyjnym" i jest uprawniona do emerytury, nie jest jednakże osobą niezdolną do pracy. Na moment złożenia wniosku nie podejmuje zatrudnienia, do którego podjęcia obecnie jest zdolna, w związku ze sprawowaniem opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, a zatem w sprawie zachodzi związek przyczynowy między rezygnacją (niepodejmowaniem) pracy a sprawowaniem opieki nad synem.

W odpowiedzi na skargę Kolegium podtrzymało swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie i wniosło o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył co następuje:

W pierwszej kolejności należy wyjaśnić, że przedmiotowa skarga została rozpoznana zgodnie z wnioskiem stron, na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r. poz. 329 - "p.p.s.a.").

Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

W myśl art. 145 § 1 p.p.s.a., uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu (pkt 2) lub wydania tego aktu z naruszeniem prawa (pkt 3).

Oceniając, w świetle powołanych wyżej kryteriów, zaskarżoną decyzję, Sąd stwierdził, że skarga zasługuje na uwzględnienie.

Materialnoprawną podstawę decyzji o odmowie przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad niepełnosprawnym synem stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j.: Dz. U. z 2022 r. poz. 615 ze zm. - dalej jako "ustawa").

Przypomnieć należy, że w myśl art. 17 ust. 1 ustawy, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Zgodnie natomiast z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy, świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego.

Powołując się na powyższą regulację, w rezultacie wykładni językowej tego przepisu, organy obu instancji uznały, że posiadane przez skarżącą prawo do emerytury stanowi negatywną przesłankę, uzasadniającą odmowę przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia. Zdaniem organu I instancji wstrzymanie, na wniosek skarżącej, wypłaty emerytury począwszy od dnia [...] grudnia 2021 r. nie stanowi utraty prawa do tego świadczenia.

Nadto, według Kolegium, zakres sprawowanej opieki nad niepełnosprawnym

synem nie wyklucza możliwości podjęcia przez stronę zatrudnienia, czy też innej działalności zarobkowej, a zatem również z tego względu skarżącej nie przysługuje przedmiotowe świadczenie.

W związku z powyższym, w pierwszej kolejności zauważyć należy, że osoba o statusie emeryta ma prawo podjąć zatrudnienie i uzyskiwać z tego tytułu dochód. Sprawując więc opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, o której mowa w art. 17 ust. 1 ustawy, po uzyskaniu prawa do emerytury, opiekun nie może podjąć pracy zarobkowej, którą mógłby wykonywać, gdyby nie musiał zajmować się osobą niepełnosprawną. Z kolei celem świadczenia pielęgnacyjnego jest rekompensowanie braku dochodów z pracy zarobkowej, z której opiekun musi zrezygnować z powodu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Pozbawienie zatem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osób pobierających emeryturę i rezygnujących z aktywności zawodowej na rzecz opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, powoduje, że cel świadczenia pielęgnacyjnego nie jest w stosunku do tej grupy opiekunów realizowany. Sytuacja faktyczna takich osób sprawujących opiekę nad niepełnosprawnymi (gdy nie podejmują oni zatrudnienia, które mogli podjąć przy jednoczesnym pobieraniu świadczenia emerytalnego) jest bowiem tożsama z sytuacją osób zdolnych do pracy, lecz rezygnujących z niej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny.

Jednocześnie trzeba zauważyć, że tym osobom, które mają prawo do świadczeń wymienionych w art. 27 ust. 5 ustawy umożliwiono wybór świadczenia pielęgnacyjnego w przypadku zbiegu prawa do świadczenia rodzicielskiego, pielęgnacyjnego, specjalnego zasiłku opiekuńczego, dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów.

W orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego niejednokrotnie wskazywano, że zasada równości polega na tym, że wszystkie podmioty prawa (adresaci norm prawnych), charakteryzujące się daną cechą istotną (relewantną) w równym stopniu, mają być traktowane równo, a więc według jednakowej miary, bez różnicowań zarówno dyskryminujących, jak i faworyzujących. Jeżeli zatem prawodawca różnicuje podmioty prawa, które charakteryzują się wspólną cechą istotną, to wprowadza odstępstwo od zasady równości.

Z powyższych względów, w ocenie Sądu, przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) ustawy należy interpretować zgodnie z konstytucyjną zasadą równości w taki sposób, że wyłącza on możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jedynie w sytuacji, gdy osoba mająca ustalone prawo do emerytury, pobiera emeryturę i ze świadczenia tego nie chce zrezygnować.

Tak więc Sąd, w składzie orzekającym w niniejszej sprawie, w pełni aprobuje stanowisko wyrażone w wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 czerwca 2020r., sygn. akt I OSK 254/20, z dnia 27 maja 2020 r., sygn. akt I OSK 2375/19, z dnia 11 sierpnia 2020r., sygn. akt I OSK 764/20 (Lex), w których stwierdzono, że w takiej sytuacji jak w niniejszej sprawie najwłaściwszym rozwiązaniem jest umożliwienie osobie uprawnionej wyboru jednego ze świadczeń przez rezygnację z pobierania świadczenia niższego, tj. emerytury. Wybór strona zainteresowana może zrealizować przez złożenie do organu emerytalnego wniosku o zawieszenie prawa do emerytury na podstawie art. 103 ust. 3 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, dalej u.e.r.f.u.s.). Zgodnie z tym przepisem, prawo do emerytury, renty z tytułu niezdolności do pracy lub renty rodzinnej, do której uprawniona jest jedna osoba, może ulec zawieszeniu na wniosek emeryta lub rencisty. Ustawa nie ogranicza możliwości złożenia takiego wniosku. Zawieszenie prawa do emerytury, zgodnie z art. 134 ust. 1 pkt 1 u.e.r.f.u.s., skutkować będzie wstrzymaniem wypłaty emerytury poczynając od miesiąca, w którym została wydana decyzja o wstrzymaniu wypłaty (art. 134 ust. 2 pkt 2 u.e.r.f.u.s.). Wprawdzie emerytura jest prawem niezbywalnym, ale uznać należy, że zawieszenie tego prawa eliminuje negatywną przesłankę z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) ustawy, którą należy wiązać nie z samym prawem do emerytury, lecz z jego realizacją w postaci wypłaty świadczenia.

Odnosząc powyższe rozważania do przedmiotowej sprawy, należy uznać za wadliwe stanowisko organów, że sam fakt przysługiwania skarżącej prawa do emerytury, stanowi negatywne kryterium do rozpoznania jej wniosku o ustalenie świadczenia pielęgnacyjnego. Prawidłowa, zgodna z celem ustawy i funkcją świadczenia pielęgnacyjnego, prokonstytucyjna interpretacja art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) ustawy prowadzi do jednoznacznego wniosku, że okoliczność posiadania przez skarżącą prawa do emerytury nie może być w realiach tej sprawy przeszkodą do przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego. Jak wynika z akt skarżąca zrezygnowała z wypłaty emerytury od [...] grudnia 2021 r. na rzecz świadczenia pielęgnacyjnego, a więc dokonała wyboru tego świadczenia jako korzystniejszego finansowo w sytuacji braku możliwości podjęcia jakiegokolwiek zatrudnienia, czy prowadzenia działalności gospodarczej (pomimo zdolności do pracy), co niewątpliwie organ I instancji winien uwzględnić rozstrzygając o wniosku strony.

Należy tu zwrócić uwagę na oświadczenie skarżącej dołączone do pisma jej pełnomocnika z dnia [...] lutego 2022 r., z którego wynika, że skarżąca, pomimo nabycia prawa do emerytury (od 2018 r.) nadal była aktywna zawodowo i prowadziła działalność gospodarczą, którą zawiesiła w maju 2021 r. (vide: dane z CEiIDG), i jak oświadcza nie jest w stanie jej podjąć z uwagi na konieczność sprawowania pełnej, stałej opieki nad niepełnosprawnym synem.

Z powyższego oświadczenia wynika również, że syn skarżącej oprócz problemów z kręgosłupem cierpi na schorzenie natury psychiatrycznej, które charakteryzuje się różnymi stanami emocjonalnymi i niekontrolowanymi zachowaniami, wymaga stałych leków, systematycznego ich przyjmowania oraz pełnego nadzoru i pilnowania. Skarżąca uzasadniając przyczyny, dla których nie jest w stanie podjąć pracy, nawet w minimalnym zakresie czasu, opisała aspekty choroby psychicznej syna, które powodują, że opieka nad nim wymaga stałego kontaktu, jej obecności i pełnego nadzoru.

Zdaniem Sądu, organ odwoławczy, analizując zakres sprawowanej przez skarżącą opieki, w żaden sposób nie odniósł się do treści omawianego oświadczenia skarżącej. Kolegium, wyłącznie w oparciu o wyniki wywiadu środowiskowego, wybiórczo oceniło, że przedmiotowa opieka ogranicza się do robienia zakupów, przygotowania posiłków czy też podawania leków, zaś M. D. jest w pełni sprawny fizycznie, wszelkie czynności higieniczne wykonuje samodzielnie. Jednocześnie organ podkreślił w uzasadnieniu decyzji, iż "opieka", o której mowa w art. 17 ust. 1 ustawy, ma być sprawowana nad osobą niepełnosprawną, która nie jest w stanie samodzielnie egzystować, radzić sobie samodzielnie w życiu codziennym.

Jak wynika z treści wskazanego powyżej przepisu opieka ta musi być stała lub długotrwała.

Podzielając w pełni stanowisko zawarte w uzasadnieniu wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 6 listopada 2019 r. (sygn. akt IV SA/Wr 287/19), należy wskazać, że wyrażenie "stała" lub "długoterminowa" są wyrażeniami odnoszącymi się do czasu sprawowania opieki. Jednoczesne rozróżnianie przez ustawodawcę opieki stałej i długoterminowej wskazuje, że nie wymaga on, aby osoba sprawująca opiekę przebywała bez jakichkolwiek przerw w ciągu dnia w pobliżu osoby, która opieki w świetle orzeczenia o stopniu niepełnosprawności wymaga. Według treści tej regulacji opieka powinna być sprawowana codziennie w taki sposób, który uniemożliwia wykonywanie przez opiekuna pracy zarobkowej. Przesłanka warunkująca uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego zostanie spełniona, jeżeli opiekun pozostaje w ciągłej dyspozycji swego podopiecznego, przez co należy rozumieć także sytuację, w której oprócz sprawowania opieki, wykazuje gotowość niesienia pomocy zarówno w dzień, jak i w nocy. Innymi słowy, znaczny stopień zaangażowania w pomoc osobie najbliższej, uniemożliwia opiekunowi podjęcie jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Chodzi tu o opiekę stałą lub długoterminową, a nie tylko o opiekę rozumianą jako wykonywanie czynności opiekuńczych bez przerwy przez 24 godziny na dobę.

W ocenie Sądu, taka właśnie sytuacja zachodzi w niniejszej sprawie. Syn skarżącej nie jest osobą z ograniczeniami narządów ruchu, wobec czego wiele czynności jest w stanie wykonać sam. Skarżąca nie musi pomagać synowi w ubieraniu się czy myciu ale też nie na tym polega - przede wszystkim - rola opiekuna osoby ze schorzeniem psychicznym.

Jak już wcześniej wskazano, z informacji zawartych w oświadczeniu skarżącej dołączonym do pisma jej pełnomocnika z dnia [...] lutego 2022 r. wynika, że w związku ze wspomnianą chorobą, jej syn ma różnego rodzaju ataki lęku, strachu, złości. Musi być stale nadzorowany. Syn okazuje bowiem swoją złość m.in. poprzez nieprzyjmowanie leków, niespożywanie posiłków czy niewychodzenie z domu. W takich sytuacjach nie odbiera też telefonów, nie odpowiada na wiadomości. Podejmowane przez skarżącą próby podjęcia pracy kończyły się dotychczas powrotem nieodpowiednich zachowań ze strony syna, które powodują zaostrzenie stanu chorobowego.

Potwierdzeniem opisanej w oświadczeniu skarżącej sytuacji niewątpliwie są orzeczenia lekarza orzecznika ZUS o całkowitej niezdolności M. D. do pracy i o niezdolności do samodzielnej egzystencji. Jak wynika z uzasadnienia orzeczenia Lekarza Orzecznika ZUS z dnia [...] sierpnia 2021 r., syn skarżącej – leczony z powodu [...] obecnie jest pod kontrolą psychiatry i rodziny. "Ma nadal okresowo objawy wytwórcze. Obecnie dominują objawy negatywne". Okoliczności te organ odwoławczy winien był uwzględnić w swoich rozważaniach, w szczególności w kontekście stanowiska skarżącej. Zwłaszcza, że z wywiadu środowiskowego oprócz stanu faktycznego, który opisał organ, wynika również okoliczność, że syn skarżącej potrzebuje pomocy w całodziennym funkcjonowaniu.

Powyższe kwestie, pominięte przez Kolegium, miały istotne i w zasadzie decydujące znaczenie dla oceny, czy ewentualne podjęcie zatrudnienia przez skarżącą mogłoby skutkować brakiem możliwości otoczenia syna taką opieką, jakiej faktycznie wymaga z uwagi na stan zdrowia.

Podkreślenia wymaga, że dla spełnienia przesłanki z art. 17 ust. 1 ustawy zasadnicze znaczenie ma faktyczne sprawowanie opieki w zakresie wynikającym z orzeczenia o niepełnosprawności oraz stanu zdrowia podopiecznego i pozostające z tą opieką w związku przyczynowo - skutkowym, rezygnacja bądź niepodejmowanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. W tej sytuacji niezbędne jest przeprowadzenie przez organ rozpoznający wniosek wyczerpującego postępowania wyjaśniającego w tym zakresie, a następnie analiza ustalonych wszystkich okoliczności przy jednoczesnym uwzględnieniu indywidualnej sytuacji życiowej wnioskodawcy oraz osoby wymagającej opieki. Przy czym stała opieka winna być rozumiana również jako pozostawanie przez opiekuna w ciągłej dyspozycji swego podopiecznego (por. wyrok WSA w Gliwicach z 23 lipca 2021 r., sygn. akt II SA/Gl 598/21, wyrok WSA w Gdańsku z 2 lipca 2020 r., sygn. akt III SA/Gd 482/20 oraz wyrok WSA w Krakowie z 29 lipca 2021 r., sygn. akt III SA/Kr 640/21 -CBOIS).

Tymczasem organ II instancji nie zweryfikował należycie rzeczywistych potrzeb syna w związku z jego chorobą oraz ciężaru i rozmiaru obowiązków jakie spoczywają na skarżącej z racji opieki nad osobą niepełnosprawną z uwagi na schorzenie psychicznie. Posiadając dowody, z których wynika potrzeba stałej codziennej opieki nad synem skarżącej, organ dowodów tych należycie nie ocenił. Tym samym organ II instancji uchylił się od obowiązku ponownego rozpoznania całokształtu sprawy i kompleksowej oceny materiału dowodowego (art. 15 k.p.a., 7 i 77 § 1 i 80 k.p.a.), z uwzględnieniem zarzutów i argumentów z odwołania, co przełożyło się na nieprawidłowe rozstrzygniecie przez ten organ o braku związku przyczynowego pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia, czy działalności zarobkowej, a sprawowaną opieką nad niepełnosprawnym synem.

Z powyższych względów Sąd uznał, że w sprawie doszło do wydania decyzji o odmowie przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z naruszeniem art. 17 ust. 5 pkt 1a) ustawy na skutek wadliwej wykładni tego przepisu oraz art. 17 ust. 1 ustawy na skutek naruszenia wyżej wskazanych reguł procesowych, co uzasadniało wyeliminowanie decyzji organów obu instancji z obrotu prawnego.

Rzeczą organu I instancji, przy ponownym rozpatrzeniu sprawy, będzie ocena wniosku skarżącej z uwzględnieniem wyrażonego przez sąd stanowiska, którym organy są związane na podstawie art. 153 p.p.s.a.

W tym stanie rzeczy orzeczono o uchyleniu decyzji organów obu instancji, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Rozstrzygnięcie o kosztach wydano w oparciu o art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a.