Postanowienie WSA w Warszawie, sygn. akt III SA/Wa 195/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2010-03-17 00:00:00+01:00 ()
Symbol z opisem: 6110 Podatek od towarów i usług
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Powołane przepisy: article: art. 243 § 1
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Marcin Piłaszewicz na posiedzeniu niejawnym w dniu 17 marca 2010 r. po rozpoznaniu wniosku V. Sp. z o.o. o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi V. Sp. z o.o. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] listopada 2009 Nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za czerwiec 2006 r p o s t a n a w i a odmówić skarżącej przyznania prawa pomocy w jakimkolwiek zakresie


UZASADNIENIE

1. Spółka V. sp. z o.o. (dalej także jako strona lub skarżąca), w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego, wniosła na formularzu PPPr, o zwolnienie od kosztów sądowych oraz o ustanowienie adwokata z urzędu. Spółka wskazała, że nie posiada jakichkolwiek środków na pokrycie kosztów postępowania. W uzasadnieniu wniosku spółka poinformowała o tym, że: - działa od 1992 r.; - została "zniszczona nielegalną kontrolą UKS"; - od 1 września 2009 r. spółka nie prowadzi działalności i nie zatrudnia pracowników; - spółka nie posiada majątku ani środków trwałych. Skarżąca określiła wysokość kapitału zakładowego na kwotę [...] tys. zł, a stratę na kwotę – 46 tys. zł. Do formularza PPPR spółka załączyła "aktualny wykaz majątku" - z którego wynika fakt posiadania gotówki w wysokości 4 tys. zł –bilans na dzień 31 grudnia 2009 r. oraz rachunek zysków i strat za okres 1 styczeń 2009 r. – 31 grudnia 2009 r.

2. Referendarz sądowy, pismem z 24 lutego 2010 r., wezwał skarżącą o nadesłanie dodatkowych informacji o sytuacji majątkowej spółki. Wezwanie dotyczyło, między innymi, odpisów faktur VAT za ostatnie 6 miesięcy p r o w a d z e n i a działalności, odpisów wyciągów z rachunków bankowych za ostatnie 3 miesiące oraz – oddzielnie – za ostatnie 6 miesięcy p r o w a d z e n i a działalności gospodarczej, dokładnego wskazania dokonanych spłat należności i zobowiązań (data, wysokość, sposób płatności, bank za pośrednictwem którego nastąpiło rozliczenie, względnie zestawienie kserokopii przekazów lub pokwitowań).

3. Celem instytucji "prawa pomocy" jest zapewnienie realizacji prawa do sądu stronie, która ze względu na dochody, czy stan majątkowy nie może ponieść kosztów związanych ze swym udziałem w sprawie.

4. Przyznanie prawa pomocy uzależnione jest od spełnienia przesłanek określonych w art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), dalej powoływanej jako p.p.s.a. Zgodnie z § 2 pkt 2 tego artykułu osoba prawna może domagać się przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Stosownie do art. 245 § 3 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowieni adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Na mocy art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane, jeśli strona wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania.

5. Skarżąca spółka wniosła, co zostało wskazane w komparycji, o zwolnienie od kosztów sądowych oraz o ustanowienie adwokata z urzędu.

6. Przystępując do rozważań należy przede wszystkim wskazać, że przepis art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a. nakłada na stronę obowiązek wykazania (podkr. własne), tj. - przyjmując za Słownikiem języka polskiego (pod redakcją naukową prof. M. Szymczaka, Wyd. Naukowe PWN, Warszawa 2002, t. III, s. 749) - udowodnienia, czy też przedstawienia w sposób przekonywający, że zachodzą wobec niej przesłanki przyznania prawa pomocy. Prawo pomocy jest zatem uprawnieniem, dla którego realizacji strona obowiązana jest dokonać pewnych czynności, w tym przedstawić określone informacje bądź złożyć na wezwanie Sądu dokumenty służące ich weryfikacji. Możliwość wezwania strony do złożenia takich informacji bądź dokumentów daje przepis art. 255 p.p.s.a.

7. Z możliwości tej w niniejszej sprawie skorzystano, wzywając stronę skarżącą, pismem z 24 lutego 2010 r., do nadesłania dodatkowych informacji dotyczących jej stanu majątkowego i dochodów, w szczególności nadesłania dokumentów, z których może wynikać przepływ posiadanych przez stronę środków finansowych.

Natomiast skarżąca nie wywiązała się z nałożonego na nią obowiązku – o czym szerzej w pkt 2 - przez co uniemożliwiła rzetelną analizę jej zdolności płatniczych, a w konsekwencji ustalenie czy sytuacja, w której się znalazła wypełnia przesłanki z art. 246 § 2 pkt 1 lub pkt 2 p.p.s.a. Skarżąca nie przesłała wyciągów z rachunków bankowych za okres, kiedy p r o w a d z i ł a działalność gospodarczą ("za ostatnie sześć miesięcy prowadzenia działalności gospodarczej"). Spółka nie nadesłała też odpisów faktur VAT za okres ostatnich sześciu miesięcy, w jakim p r o w a d z i ł a działalność gospodarczą. Nadto nie przedstawiła w tym zakresie – pomimo wyraźnego wezwania - nawet zestawienia tych faktur wraz ze wskazanymi przez referendarza sądowego danymi. Brak wzmiankowanych przez referendarza powyżej informacji uniemożliwia ocenę rzeczywistej sytuacji majątkowej skarżącej, także przy pominięciu informacji zawartych w aktach podatkowych. Nadto deklaracja spółki zawarta w treści formularza PPR o "braku majątku i środków trwałych", chociaż znajduje potwierdzenie w treści bilansu spółki sporządzonego na dzień 31 grudnia 2009 r., to nakłada na referendarza sądowego obowiązek sprawdzenia sposobu przeznaczenia środków pieniężnych uzyskanych w procesie gospodarowania majątkiem Ze wspomnianego bilansu wynika fakt posiadania tak "aktywów trwałych" na dzień 21 stycznia 2009 r. (czyli majątku trwałego), jak też aktywów o terminie zapadalności poniżej roku, nie wspominając już o należnościach krótkoterminowych. Niezłożenie informacji w tym zakresie, co zostało nadmienione powyżej, nie powinno skutkować wadliwą oceną zdolności skarżącej do pokrycia należności sądowych, ponieważ niewyjaśnienie sytuacji majątkowej strony nie może skutkować korzystnym dla niej rozstrzygnięciem. Referendarz sądowy decyduje w procesie gospodarowania publicznymi środkami, co nakłada na niego szczególny obowiązek dołożenia należytej staranności w analizie procesu gospodarowania spółki posiadanymi środkami finansowymi, czego następstwem mogą być wnioski odmienne od prezentowanych przez skarżącą. Referendarz sądowy wskazuje przy tym, że bank obowiązany jest, przy każdej zmianie rachunku bankowego, przesyłać jego posiadaczowi wyciąg z rachunku z oznaczeniem salda (art. 728 kodeksu cywilnego): według umów – zwykle raz w miesiącu. Przyjęte też jest w obrocie, że z chwilą zamknięcia rachunku bank wydaje posiadaczowi rachunku wyciąg bankowy z potwierdzeniem salda na dzień zamknięcia rachunku. Stąd pogląd, ze niezależnie od postawy banku, skarżąca, czyli podmiot działający profesjonalnie w obrocie gospodarczym, dysponowała wnioskowanymi informacjami. Referendarz sądowy wskazuje, że wyciąg bankowy jest zapisem wszystkich transakcji, które bank przeprowadził na rachunku od czasu poprzedniego wyciągu i pozwala na uzyskanie informacji o wszelkich wpłatach i wypłatach z rachunku. W wypadku nieprowadzenia rozliczeń za pośrednictwem rachunku bankowego, informacje o przepływach finansowych i środkach, którymi potencjalnie dysponuje skarżąca, mogą wynikać z zestawienia faktur wraz z oznaczeniem daty, miejsca, wysokości transakcji oraz kontrahenta, jak też z zestawienia dokonanych spłat zobowiązań i wpłat należności – których to informacji referendarz sądowy nie uzyskał mimo wezwania z 24 lutego 2010 r. W braku nienależytej realizacji wezwania bezprzedmiotowe stało się dalsze postępowanie w celu uzyskania informacji o ewentualnych zasobach spółki. Zdaniem referendarza, braku realizacji przez spółkę wezwania w zakresie dokumentacji transakcji nie usprawiedliwia treść wpisu w rubryce 8 KRS, ponieważ wezwanie dotyczyło okresu prowadzenia działalności gospodarczej przez spółkę. Referendarz sądowy nie może też zaakceptować wyjaśnienia, że spółka "nie prowadzi jakiejkolwiek działalności" i uznać to za usprawiedliwienie nienadesłania dokumentów, choćby ze względu na przejawy aktywności spółki, jakim jest zawisła przed Sądem sprawa.

8. Instytucja "prawa pomocy" stanowi odstępstwo od wynikającej z art. 199 p.p.s.a., zasady odpłatności postępowania sądowoadministracyjnego. Jest to zatem swoista forma dotowania strony przez Państwo, poprzez zapewnienie jej bezpłatnego udziału w tym postępowaniu. Stąd też - jak również z uwagi na nieostre kryteria sformułowane w art. 246 § 2 p.p.s.a. - szczególnie istotne jest możliwie najbardziej dokładne ustalenie rzeczywistej kondycji finansowej strony (por. postanowienie NSA z 12 czerwca 2007 r., II FZ 214/07, niepubl.). W tym celu strona zobligowana jest przedstawić Sądowi nie tylko subiektywny opis zaistniałych faktów, ale przede wszystkim, obiektywne dowody na ich potwierdzenie. Innymi słowy fakty te powinny być uwiarygodnione (a najlepiej udokumentowane), tak aby Sąd miał przekonanie (a najlepiej pewność), co do trafności oceny możliwości finansowych strony.

9.Tymczasem Skarżąca nie wykazała - w sposób bezsprzeczny i nie budzący wątpliwości - że stan majątkowy uniemożliwia jej poniesienie kosztów postępowania i tym samym uzasadnionym jest udzielenie jej swoistej dotacji ze Skarbu Państwa (zob. postanowienie NSA z 16 września 2008 r., I FZ 284/08). Brak określenia zmian w majątku i alokacji uzyskanych w ten sposób środków utrudnia ocenę sytuacji majątkowej spółki. Skarżąca nie może oczekiwać, jak wskazał NSA, że przy orzekaniu o przyznaniu prawa pomocy, referendarz sądowy poprzestanie na jej oświadczeniach, iż nie posiada ona jakichkolwiek środków, nie prowadzi żadnej działalności i nie posiada majątku, oceniając je w dodatku z pominięciem treści innych dokumentów zgromadzonych w sprawie. Jak zauważył NSA w postanowieniu z 10 listopada 2009 r. sygn I FZ 415/09, na skutek przyznania prawa pomocy, w istocie podmiot gospodarczy otrzymuje bezzwrotną pomoc ze środków Skarbu Państwa. Sąd musi zatem ustalić ponad wszelką wątpliwość, czy zostały spełnione okoliczności wymienione w art. 246 § 2 ppsa. W braku należytego wykonania wezwania referendarza sądowego niemożliwe było prześledzenie gospodarki finansowej skarżącej, jej możliwości finansowych, a w konsekwencji – wydanie korzystnego dla spółki rozstrzygnięcia.

10. W tym stanie rzeczy na podstawie art. 243 § 1 p.p.s.a., art. 245 § 2 i § 3 p.p.s.a., art. 246 § 2 pkt 1 i pkt 2 p.p.s.a. oraz art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.