Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 546/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2021-10-12 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: *Oddalono skargę w całości
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1 pkt 4
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Ewa Kamieniecka, Sędziowie: Sędzia WSA Bogumiła Kalinowska, Asesor WSA Marta Pająkiewicz - Kremis (sprawozdawca), , po rozpoznaniu w Wydziale IV na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 12 października 2021 r. sprawy ze skargi A. Ż. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę w całości.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi A. Ż. (dalej: strona, skarżąca) jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego (dalej: SKO) w L. z dnia [...] (nr [...]), wydana po rozpatrzeniu odwołania strony od decyzji z dnia [...] (nr [...].Odm.[...]), wydanej przez (działającego z upoważnienia Wójta Gminy Z.) Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Z. (dalej: organ pierwszej instancji) i odmawiającej stronie ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jakie jest objęte unormowaniami ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r., poz. 111, dalej: u.ś.r.).

Jak wynika z zaskarżonej decyzji, w dniu 23 grudnia 2020 r. do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Z. wpłynął wniosek A. Ż. o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad ojcem S. M.

Decyzją z dnia [...] organ pierwszej instancji odmówił stronie przyznania wnioskowanego świadczenia z uwagi na niespełnienie warunku z art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r., poz. 111, dalej: u.ś.r.), dotyczącego momentu powstanie niepełnosprawności u ojca strony.

Po rozpoznaniu zarzutów odwołania, powołaną na wstępie decyzją, SKO w L. zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji utrzymało w mocy. Jak wynika z uzasadnienia decyzji organu drugiej instancji, organ ten nie podzielił stanowiska organu pierwszej instancji co do podstaw oparcia odmowy przyznania stronie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w powołaniu na niespełnienie przesłanek z art. 17 ust. 1b u.ś.r. Odwołując się do treści wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, SKO zwróciło uwagę, że w uzasadnieniu tego orzeczenia Trybunał Konstytucyjny wyraził pogląd o niedopuszczalności odmiennego traktowania sytuacji prawnej opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych. Następnie zaakcentowało również, że wspomniany wyrok Trybunału Konstytucyjnego jest tzw. wyrokiem zakresowym (tzn. nie wywołuje skutku określonego w art. 190 ust. 1 i 3 Konstytucji RP), niemniej, powoduje jednak konieczność takiej wykładni przepisów, aby jej wynik nie był sprzeczny ze stanowiskiem wyrażonym w wyroku trybunalskim. Konkludując SKO stanęło na stanowisku, że wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, skutkuje tym, że w stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Wobec tego, w odniesieniu do tych osób, oceny spełnienia przesłanek niezbędnych do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium.

Niezależnie od tych uwag, SKO w L. podniosło, że z uwagi na to, że organ pierwszej instancji przeprowadził postępowanie wyjaśniające m.in. co do zakresu sprawowanej przez stronę opieki nad ojcem, zebrany w sprawie materiał dowodowy był wystarczający do tego by ocenić spełnienie przez stronę pozostałych przesłanek warunkujących przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Przeprowadzając analizę materiału dowodowego sprawy organ drugiej instancji zaznaczył, że w sprawie niesporną okolicznością jest to, że S. M. legitymuje się znacznym stopniem niepełnosprawności, ustalonym w orzeczeniu Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Z. z dnia [...], wydanym do [...]. W orzeczeniu tym przyjęto, że niepełnosprawność ojca wnioskodawczyni istnieje od [...], a ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od [...]. Jako przyczynę niepełnosprawności podano choroby układu moczowo-płciowego.

Z dalszej treści decyzji organu odwoławczego wynika, że organ ten przeanalizował treść dwóch oświadczeń strony (z dnia 22 stycznia i 22 lutego 2021 r.), a także zebrane w sprawie wywiady środowiskowe.

Z treści złożonych przez stronę oświadczeń wynikało, że w 2018 r. wnioskodawczyni urodziła syna. Będąc zatrudniona na podstawie umowy o pracę, pobierała zasiłek macierzyński. W związku z pogorszeniem się stanu zdrowia ojca (nowotwór złośliwy pęcherza) nie mogła podjąć zatrudnienia. Sprawowana przez nią opieka nad ojcem sprowadza się do takich czynności jak: sprzątnie, gotowanie, zawożenie do lekarzy, robienie zakupów, wykupowanie lekarstw. Nadto, ojciec wnioskodawczyni wymaga pomocy przy ubraniu się, zaprowadzeniu do toalety i porannych czynnościach.

Małżonka S. M. – H. M. (67 lat) w trakcie wywiadu podała, że nie jest w stanie opiekować się mężem, albowiem sama jest osobą schorowaną, posiadającą orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności (wydanym na stałe, z powodu chorób narządu ruchu). Z relacji H. M. wynika, że ma problemy z ciśnieniem, dyskopatię kręgosłupa, zakrzepicę, problemy z sercem (arytmia), cukrzycę, jest po operacji – prawego kolana oraz obojga oczu.

S. M. w trakcie przeprowadzonego wywiadu środowiskowego podał, że opiekująca się nim córka A. Ż. mieszka bardzo blisko rodziców, a sprawowana przez nią opieka wykonywana jest codziennie i polega na wykonywaniu wszystkich czynności związanych z prowadzeniem domu i czynnościami higienicznymi (tzn. mycie ojca i pomoc przy ubieraniu). Zgodnie z podanym przez niego opisem dnia, córka (wnioskodawczyni) zajmuje się ojcem od godz. 8.00 do godz. 19.00. Pomaga ojcu przy porannej i wieczornej toalecie, podaje mu leki, robi śniadanie, sprząta, robi pranie i zakupy, gotuje obiad, wychodzi z ojcem na podwórko, przygotowuje kolację, zmienia pościel i pomaga ojcu przy pójściu spać. Jeżeli samopoczucie rodziców jest dobre, zabiera ich do siebie. Ponadto, wnioskodawczyni zajmuje się sprawami urzędowymi, organizuje wizyty lekarskie (gdy jest taka potrzeba to jeździ z ojcem do lekarza do W.) oraz wykupuje leki.

W ramach oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego i dokonywanych na jego podstawie ustaleń faktycznych organ zwrócił także uwagę na to, że wnioskodawczyni posiada również dwóch braci, tj. S. M. i M. M.

S. M. w toku wywiad środowiskowego przeprowadzonego podał, że jest rozwodnikiem, mieszka z rodzicami, ale prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Utrzymuje się z uprawy ziemi (jest rolnikiem). Praca na roli zajmuje mu dużo czasu i z tego powodu nie może zajmować się rodzicami. W miesiącach, w których nie uprawia ziemi, zajmuje się naprawą i konserwacją maszyn, z czego ma dochód (musi stale pracować, ponieważ ma różne wydatki i spłaca kredyt zaciągnięty za zakup ziemi. Jeżeli ma wolny czas, to pomaga rodzicom, ale nie może tego robić stale.

Przesłuchany w dniu 11 marca 2021 r. drugi z braci wnioskodawczyni (M. M.) wyjaśnił, że nie może opiekować się ojcem, ponieważ pracuje w pełnym wymiarze czasu pracy, a poza tym, musi często pozostawać w pracy albowiem jest kierownikiem Gminnego Zakładu Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej w C. Wskazał, że mieszka z żoną i dwójką dzieci. Ojca odwiedza, ale przeważnie w dni wolne od pracy, a kiedy jest taka potrzeba – to w cięższych pracach pomaga siostrze, która przyjęła na siebie cały obowiązek zapewnienia ojcu opieki i pielęgnacji. Świadek ten potwierdził kłopoty zdrowotne ojca podkreślając, że jego stan pogorszył się szczególnie po tym, jak w lutym przeszedł zakażenie koronawirusem. Oświadczył również, że jego siostra opiekuje się ojcem w ten sposób, że robi zakupy, gotuje, sprząta, organizuje wizyty lekarskie, wykupuje i podaje leki.

Na tle zebranego w sprawie materiału dowodowego organ drugiej instancji wskazał, że wnioskodawczyni niewątpliwie mieści się w kręgu tzw. innych osób w rozumieniu art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., ciąży bowiem na niej (jako na krewnej w linii prostej) obowiązek alimentacyjny wobec S. M. Akcentując tę okoliczność organ odwoławczy jednocześnie zaznaczył, że, zgodnie z orzecznictwem sądowym, wskazany w treści przepisu art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. obowiązek alimentacyjny nie może być wywodzony jedynie z obowiązku alimentacyjnego, o którym mowa w art. 128 ustawy kodeks rodzinny i opiekuńczy (dalej: k.r.o.) Wynika on bowiem również z art. 23 i art. 27 k.r. oraz z art. 130 k.r.o. , które to przepisy odnoszą się do wzajemnych obowiązków małżonków. Przeprowadzając wykładnię tych ostatnich przepisów organ odwoławczy podniósł, że małżonkowie są zobowiązani są do wzajemnej pomocy, przez które to pojęcie należy rozumieć pomoc w sytuacjach wyjątkowych, takich jak choroba czy niepełnosprawność. Na tej podstawie wywiódł, że małżonek należy do kręgu osób obciążonych powinnością o cechach obowiązku alimentacyjnego, z którym łączy się prawo do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego.

Następnie, SKO odwołało się do treści art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. wskazując, że w myśl tego przepisu świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Wskazując na ten przepis organ odwoławczy skonstatował, że pozostawanie osoby wymagającej opieki w związku małżeńskim w sytuacji, gdy małżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wyklucza – co do zasady – z kręgu uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego krewnych zobowiązanych do świadczenia alimentacyjnego w dalszej kolejności po małżonku.

Dostrzegając obecne w orzecznictwie sądowym przypadki odejścia – na tle konkretnych okoliczności faktycznych - od literalnej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. organ odwoławczy jednocześnie podniósł, że jakkolwiek przychyla się do potrzeb stosowania przy interpretacji art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. wykładni celowościowej, systemowej i prokonstytucyjnej, to jednocześnie stoi na stanowisku, że wykładnia ta nie może iść tak daleko, by dopuszczać możliwość przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego w każdym przypadku. W nawiązaniu do wyrażonego stanowiska organ drugiej instancji podniósł, że w świetle unormowań przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych, to H. M. (jako małżonka) jest osobą zobowiązaną w pierwszej kolejności do alimentacji wobec S. M. Nie posiada ona orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, a wnioskodawczyni nie wykazała by w stosunku do jej matki istniały obiektywne przeszkody (zdrowotne lub finansowe) uniemożliwiające jej wykonywanie wobec męża obowiązków nałożonych przez art. 23 i art. 27 k.r.o. W ocenie SKO, H. M., pomimo swojego stanu zdrowia i posiadanych schorzeń, jest w stanie sprawować efektywną opiekę nad swoim mężem. Z ustaleń przyjętych przez organ wynikało, że ojciec wnioskodawczyni potrzebuje pomocy m.in. przy gotowaniu, ubieraniu się, zaprowadzaniu do toalety, podawaniu leków, czy robieniu prania. Jak podkreśliło SKO, nie są to czynności pielęgnacyjne, czy wymagające dźwigania, a wnioskodawczyni może wspierać matkę w pozostałych czynnościach opiekuńczych (de facto związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego) – jak sprzątanie, robienie zakupów, czy wykup lekarstw. Ubocznie organ drugiej instancji zauważył, że skoro z akt sprawy nie wynika, by H. M. wymagała pomocy np. przy gotowaniu, czy ubieraniu i rozbieraniu, to trudno dać wiarę twierdzeniom strony, że tylko ona jest w stanie wykonać te czynności przy ojcu.

Niezależnie od uznania, że w sprawie wystąpiła negatywna przesłanka do przyznania wnioskowanego świadczenia o jakiej mowa w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r., SKO w L. dokonało oceny stanu faktycznego sprawy także pod kątem wystąpienia przesłanki z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. uznając, że w sprawie nie zachodzi związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy niepodejmowaniem przez stronę zatrudnienia, a opieką nad ojcem. Nie kwestionując faktu, że z powodu schorzeń układu moczowo-płciowego S. M. ma utrudnione funkcjonowanie, organ odwoławczy uznał, że zakres sprawowanej przez stronę opieki na ojcem nie stoi na przeszkodzie podjęciu przez nią zatrudnienia. Organ wskazał, że szereg podstawowych czynności ojciec skarżącej wykonuje samodzielnie – może samodzielnie siedzieć, i stać, samodzielnie porusza się po mieszkaniu (pomocy osoby drugiej potrzebuje tylko jeśli jest po podaniu chemioterapii), nie wymaga pomocy przy zmianie pozycji z leżącej na siedzącą, posiłki spożywa samodzielnie. Potrzebuje pomocy córki przy ubieraniu się, sprzątaniu, gotowaniu, zawożeniu do lekarzy, robieniu zakupów, wykupowaniu lekarstw, toalecie ciała (przy czym z ankiety z dnia 22 stycznia 2021 r. wynika, że potrzebuje pomocy tylko częściowej), załatwianiu spraw urzędowych i wizyt lekarskich, podawaniu leków oraz robieniu prania. Konstatując organ podniósł, że wykonywana przez stronę opieka nad ojcem zasadniczo sprowadza się do zwykłych czynności dnia codziennego jakie wykonuje się zwykle w każdym gospodarstwie domowym, również w tych rodzinach, gdzie wszyscy ich członkowie pracują.

Decyzja ostateczna SKO w L. stała się przedmiotem skargi, jaką strona wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu, domagając się uchylenia tej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji i przyznania stronie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Ewentualnie, przekazania sprawy do ponownego rozpoznania przez organ pierwszej instancji.

Formułując zarzuty skargi strona wskazała na naruszenie:

1) art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a u.ś.r. poprzez przyjęcie, że do kręgu osób uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego nie zalicza się córki, będącej jednocześnie faktycznym opiekunem osoby niepełnosprawnej i uznanie, że opieka ta powinna być sprawowana przez małżonkę niepełnosprawnego, która nie posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, podczas gdy funkcjonalna wykładnia ww. przepisów winna skutkować przyznaniem wnioskowanego świadczenia;

2) art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącą w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymizującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

W odpowiedzi na skargę, SKO w L. wniosło o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje:

Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie, albowiem zaskarżona decyzja odpowiada prawu.

Kwestie sporne w sprawie koncentrują się wokół oceny, czy zasadnie orzekające w sprawie uznały, że w stosunku do skarżącej nie zachodzą przesłanki do ustalenia jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym ojcem.

Trzeba w tym miejscu dodać, że na etapie orzekania przez organ drugiej instancji, ocena spełnienia przez stronę przesłanek do przyznania jej wnioskowanego świadczenia dokonywana była z pomięciem treści art. 17 ust. 1b u.ś.r. Jak trafnie wskazało Kolegium, odwołując się do treści i skutków wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. w sprawie K 38/13, prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1b u.ś.r. przysługuje również w przypadku powstania u osoby podlegającej opiece niepełnosprawności po ukończeniu 18 roku życia, względnie 25 roku życia. Pogląd taki jest już dominujący w orzecznictwie i tym samym powinien być uznawany i stosowany przez wszystkie organy, w tym organ pierwszej instancji w niniejszej sprawie (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 lipca 2016 r., I OSK 223/16; 2 sierpnia 2016 r., I OSK 923/16; 7 września 2016 r., I OSK 755/16, 21 października 2016 r., I OSK 1853/16; 4 listopada 2016 r., I OSK 1578/16 i z dnia 10 listopada 2016 r., I OSK 1512/16, CBOSA).

Jak wynika z treści zaskarżonej decyzji, ocena spełnienia przesłanek do przyznania stronie świadczenia pielęgnacyjnego dokonywana była przez pryzmat przesłanek z art. 17 u.ś.r. Wspomniany przepis reguluje przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, przewidując zarówno przesłanki pozytywne, warunkujące jego uzyskanie, jak i przesłanki negatywne, których zaistnienie wyklucza przyznanie analizowanego świadczenia. W szczególności, art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Z niespornych okoliczności faktycznych sprawy wynika, że wymagający opieki ojciec skarżącej pozostaje w związku małżeńskim, a małżonka nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Sąd w składzie orzekającym prezentuje pogląd, że sprawowanie rzeczywistej opieki nad ojcem przez skarżącą w ramach obowiązku alimentacyjnego, nie znosi obowiązków określonych w art. 23 k.r.o. ciążących na małżonku osoby niepełnosprawnej, który nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Inaczej przedstawia się sytuacja, gdy oboje małżonkowie są niepełnosprawni w stopniu znacznym, co wyklucza dopełnienie przez nich obowiązku wzajemnej opieki z uwagi na stan zdrowia i niedołężność. Wówczas bowiem ustawodawca wprowadza wyjątek, kiedy świadczenie pielęgnacyjne może być przyznane podmiotom, o których mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. (por. Anna Kawecka (w:) Ustawa o świadczeniach rodzinnych. Komentarz do art. 17, red. Katarzyna Małysa-Sulińska. LEX 2015). Za poglądem wyrażonym przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 14 października 2021 r., sygn. akt I OSK 575/21 (CBOSA) należy wskazać, że skoro na gruncie k.r.o. relacje między małżonkami i wzajemne ich obowiązki względem siebie poprzedzają obowiązki alimentacyjne zstępnych i innych osób zobowiązanych do alimentacji, to nie można uznać, że regulacja literalnie przyjęta w odniesieniu do świadczenia pielęgnacyjnego narusza kontekst systemowy.

W nawiązaniu do stanu faktycznego sprawy trzeba podnieść, iż nie kwestionując kłopotów zdrowotnych małżonki osoby wymagającej opieki Sąd stoi stanowisku, że wykładnia językowa art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. pozwala stwierdzić, że ustawodawca uznał za konieczne, aby ocena, czy małżonek nie jest w stanie wypełnić we właściwy sposób obowiązki opieki względem współmałżonka z uwagi na swój stan zdrowia, rozstrzygana była orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności. Ani organ, ani sąd nie mają bowiem wiadomości specjalnych, które pozwoliłyby w pełni wyważyć, czy stan zdrowia danej osoby zobowiązanej do alimentacji rzeczywiście uniemożliwia sprawowanie opieki. Rygoryzm spornego przepisu, którego brzmienie jest jednoznaczne w swej treści, odpowiada celom ustawy. Regulując kryteria przyznawania świadczenia pieniężnego ze środków publicznych w trybie administracyjnym ustawodawca był przy tym uprawniony do takiego skonstruowania przesłanek, które zapewniają ich konkretność i ograniczają sferę uznaniowości organu, co sprzyja zachowaniu równości i transparentności w udzielaniu świadczeń ze środków publicznych. Stopień orzeczonej niepełnosprawności współmałżonka osoby wymagającej opieki, jako kryterium "przesunięcia" uprawnienia do świadczenia na inne osoby zobowiązane do alimentacji, stanowi kryterium zobiektywizowane

Co w sprawie dla strony szczególnie istotne, z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że organ drugiej instancji zastosował korzystną dla niej interpretację przepisu art. 17 u.ś.r., albowiem uwzględnił spotykane w orzecznictwie sądowym przypadki odejścia od jego literalnej wykładni na rzecz wykładni celowościowej i funkcjonalnej. Wykładania tego rodzaju spotykana jest w sprawach, gdy "preferowany" przez ustawodawcę opiekun nie może wykonywać obowiązku alimentacyjnego, uprawniającego do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne.

Dopuszczając możliwość odstępstwa od językowej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. organ drugiej instancji przeprowadził zatem analizę materiału dowodowego pod kątem wystąpienia u H. M. obiektywnych przeszkód do sprawowania opieki nad mężem. W nawiązaniu do powyższego Sąd uznał za przekonywującą argumentację SKO w L., że S. M. zasadniczo potrzebuje pomocy przy gotowaniu, ubieraniu się, zaprowadzaniu do toalety, podawaniu leków, robieniu prawa. Nie są to czynności wymagające dźwigania. Dodatkowo należy zauważyć, że z treści wypełnionej przez stronę ankiety wynika, że jej ojciec w domu porusza się samodzielnie (jedynie jeżeli jest po chemii potrzebuje drugiej osoby do poruszania się), może samodzielnie stać i samodzielnie siedzieć. Jedynie poza domem porusza się przy pomocy drugiej osoby. Używa cewnika jedynie okresowo (w zależności od sytuacji), nie wymaga leczenia odleżyn ani ran. Nie wymaga pomocy przy zmianie pozycji z leżącej na siedzącą, ani przy przewracaniu z boku na bok (jedynie po chemii dopęcherzowej wymaga, co 30 minut, przewracania z boku na bok). W świetle tych faktów należy przyjąć, że nie narusza zasad swobodnej oceny dowodów stanowisko organu drugiej instancji, że H. M., pomimo swojego stanu zdrowia i schorzeń, jest w stanie sprawować opiekę nad swoim mężem. Trzeba w tym miejscu zwrócić uwagę, że jak wynika z akt administracyjnych, jeden z synów państwa H. i S. M., tj. S. M. zamieszkuje wspólnie z rodzicami (jedynie prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe), prowadząc gospodarstwo rolne. Może on zatem w razie potrzeby wspomagać matkę w pewnych czynnościach związanych z opieką nad ojcem. Jakkolwiek z akt sprawy wynika, że nie może on sprawować ciągłej opieki na ojcem, to przecież mieszkając wspólnie z rodzicami, może i powinien wspomagać matkę w czynnościach opiekuńczych nad ojcem. Sąd nie ma tu oczywiście na uwadze opieki ciągłej, wymuszającej rezygnację z prowadzenia gospodarstwa rolnego, lecz opiekę zwyczajową świadczoną przez dzieci wobec swoich - zaawansowanych wiekiem i schorowanych - rodziców. Uzupełniająco należy dodać, co trafnie akcentuje organ odwoławczy w zaskarżonej decyzji, że znakomitą większość wskazywanych przez stronę czynności opiekuńczych stanowią typowe prace związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego (gotowanie, pranie, ścielenie łóżka, sprzątanie), a z akt sprawy nie wynika, by tego rodzaju czynności nie mogła wykonywać matka skarżącej, mieszkająca ze swoim mężem i prowadząca z nim wspólne gospodarstwo domowe.

Jak dodatkowo wynika z zaskarżonej decyzji, pomimo stwierdzenia, że w sprawie wystąpiła negatywna przesłanka z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r., organ drugiej instancji oceniał, w oparciu o zebrany materiał dowodowy, także spełnienie przez stronę przesłanki z art. 17 ust. 1 u.ś.r. W myśl tego przepisu, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

W stanie faktycznym sprawy, chodziło oczywiście o spełnienie przesłanki z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.

Mając na uwadze stanowisko organu drugiej instancji, Sąd przeprowadził ocenę zaskarżonej decyzji także pod tym kątem uznając, że zaprezentowana w zaskarżonej decyzji wykładnia art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. jest prawidłowa. Trafnie podnosi organ odwoławczy, że świadczenie pielęgnacyjne nie może być traktowane jako zastępcze źródło dochodu. Przepis art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. należy stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobom, które nie mogą podjąć zatrudnienia, czy też muszą z niego zrezygnować w związku z koniecznością sprawowania stałej i regularnej opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny i to w takim zakresie, który wyklucza możliwość wykonywania jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Warto w tym miejscu dodać, że w orzecznictwie sądowym zwraca się również uwagę na to, że skoro sposób sprawowania opieki (jako jednej z przesłanek, od spełnienia której zależy przysługiwanie świadczenia pielęgnacyjnego) nie został określony w ustawie o świadczeniach rodzinnych to w związku z tym należy go rozpatrywać przez pryzmat celu regulacji związanej z prawem do świadczenia pielęgnacyjnego. Jak już zaakcentowano, świadczenie pielęgnacyjne ma zrekompensować utratę uzyskiwanego lub potencjalnego dochodu osobie, która podejmuje się opieki nad osobą niepełnosprawną i tym samym na czas tej opieki dobrowolnie pozbawia się możliwości zarobkowania (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 31 stycznia 2012 r., sygn. akt II SA/Ol 1032/11, LEX nr 1109020). Opieka nad osobą niepełnosprawną, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., nie musi być sprawowana nieustannie przez całą dobę, musi natomiast odnosić się do wszystkich niezbędnych potrzeb życiowych osoby pozostającej pod opieką (których to z uwagi na niepełnosprawność dana osoba nie jest w stanie sama sobie zapewnić), a swoją intensywnością i zakresem stanowić zarazem obiektywną przeszkodę dla możliwości kontynuowania lub podjęcia pracy zarobkowej przez opiekuna (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 9 marca 2021 r., sygn. akt IV SA/Wr 561/20, CBOSA).

Z materiału dowodowego sprawy wynika, że skarżąca w ramach sprawowanej nad ojcem opieki m.in. – pomaga ojcu przy porannej toalecie, podaje leki, przygotowuje posiłki (śniadanie, obiad i kolację), a w weekendy "wymyślną kolację" oraz rodzinny obiad, sprząta, prasuje, robi pranie, wychodzi na spacer i do kościoła, czyta gazety, robi zakupy, realizuje recepty, kupuje odzież, umawia do fryzjera, w razie potrzeby organizuje także wizyty u lekarza.

Trafnie w nawiązaniu do tych czynności konstatuje organ, że sprawowana przez stronę opieka sprowadza się w większości do czynności jakie prowadzone są w każdym gospodarstwie domowym, a co za tym idzie, nie można przyjąć, by stanowiły one przeszkodę do podjęcia przez nią zatrudnienia. Przy odpowiedniej organizacji, skarżąca mogłaby pomagać w ten sposób ojcu będąc jednocześnie aktywna zawodowo. Należy zaznaczyć, że pozostawanie w gotowości do zapewnienia wsparcia, opieki i pomocy potrzebującym tego rodzicom jest powinnością każdego dorosłego dziecka, szczególnie w zakresie rozmiaru pomocy jakiej udziela skarżąca, co nie jest w każdym przypadku równoznaczne z istnieniem obiektywnych przeszkód do wykonywania pracy zawodowej (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 27 maja 2021 r., sygn. akt IV SA/Wr 252/21, CBOSA).

Na marginesie należy wskazać, że z akt sprawy nie wynika to, w jaki sposób skarżąca (nie mieszkająca z ojcem) godzi deklarowaną - od wczesnych godzin porannych do godz. 19ej - opiekę nad ojcem z koniecznością opieki nad małoletnim

dzieckiem. Jak bowiem również wynika z akt sprawy, w 2018 r. skarżąca urodziła dziecko a jej mąż jest aktywny zawodowo (pracuje jako kierowca).

Analizując zebrany w sprawie materiał dowodowy Sąd oczywiście dostrzegł, że wzmożonej opieki ojciec strony wymaga w czasie chemioterapii. Wtedy to bowiem wymaga pomocy osób trzecich przy poruszaniu się po mieszkaniu, a nadto, wymaga co 30 minut pomocy przy obracaniu z boku na bok. Zdaniem Sądu, uwzględnienie tej okoliczności nie dawało Sądowi podstaw do uznania, że z tego powodu w sprawie zachodzą przesłanki z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Podawanie chemii ma charakter okresowy, i choć wówczas chory niewątpliwie wymaga wzmożonej opieki, to jednak nie można w stanie faktycznym sprawy pominąć okoliczności, że S. M. ma troje dorosłych dzieci (z których jedno mieszka razem z rodzicami), obciążonych przecież obowiązkiem alimentacyjnym wobec ojca, zaś realizacja przez nich tego obowiązku może przybrać formę świadczeń osobistych lub też może mieć wymiar finansowy (por. powołany już wcześniej wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 października 2021 r., w sprawie o sygn. akt I OSK 575/21) .

Kierując się przedstawioną argumentacją oraz działając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325) Sąd skargę w całości oddalił.