Wyrok WSA w Kielcach, sygn. akt I SA/Ke 312/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach
Data orzeczenia: 2015-10-23 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: journal: Dz.U.UE.L 2004 nr 141 poz 18 art. 73 ust. 1, 3, 4, 5
law: Rozporządzenie Komisji (WE) nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r. ustanawiające szczegółowe zasady wdrażania wzajemnej zgodności, modulacji  oraz zintegrowanego systemu administracji i kontroli przewidzianych w rozporządzeniu Rady (WE) nr 1782/2003 ustanawiającego wspólne zasady dla  systemów pomocy bezpośredniej w zakresie wspólnej polityki rolnej oraz określonych systemów wsparcia dla rolników
journal: Dz.U.UE.L 2009 nr 316 poz 65 art. 80
law: Rozporządzenie Komisji (WE) NR 1122/2009 z dnia 30 listopada 2009 r. ustanawiające szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady  (WE) nr 73/2009 odnośnie do zasady wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli w ramach systemów  wsparcia bezpośredniego dla rolników przewidzianych w wymienionym rozporządzeniu oraz wdrażania rozporządzenia Rady (WE) nr 1234/2007  w odniesieniu do zasady wzajemnej zgodności w ramach systemu wsparcia ustanowionego dla sektora wina
journal: Dz.U.UE.L 2011 nr 25 poz 8 art. 5 ust. 1
law: Rozporządzenie Komisji (UE) Nr 65/2011 z dnia 27 stycznia 2011 r. ustanawiające szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr  1698/2005 w odniesieniu do wprowadzenia procedur kontroli oraz do zasady wzajemnej zgodności w zakresie środków wsparcia rozwoju  obszarów wiejskich.
article: art. 28 ust. 1, 2 art. 1 pkt 1
journal: Dz.U. 2007 nr 64 poz 427
law: Ustawa z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju  Obszarów Wiejskich
article: ust. 1 par. 39, par. 46,
journal: Dz.U. 2013 poz 361
law: Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2013 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy  finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego programem Rozwoju obszarów wiejskich na lata 2007-2013.
article: par. 2 ust. 1 pkt 3,
journal: Dz.U. 2009 nr 33 poz 262
law: Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 26 lutego 2009 r. w sprawie szczegółowy
article: art. 29 ust. 1, 1a,
journal: Dz.U. 2008 nr 98 poz 634
law: Ustawa z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Danuta Kuchta, Sędziowie Sędzia WSA Maria Grabowska (spr.), Sędzia WSA Mirosław Surma, Protokolant Starszy sekretarz sądowy Celestyna Niedziela, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 października 2015 r. sprawy ze skargi P.L. na decyzję Dyrektora Ś. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranej płatności z tytułu programu rolnośrodowiskowego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Dyrektor Ś. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji

i Modernizacji Rolnictwa w K. ("Dyrektor ARiMR") decyzją z [...] r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w P. ("Kierownik ARiMR") z dnia [...] r. nr [...] ustalającą P.L. kwotę nienależnie pobranych płatności z tytułu realizacji programu rolnośrodowiskowego w łącznej wysokości 14.425,20 zł.

Dyrektor ARiMR ustalił, że 15 maja 2008 r. do Biura Powiatowego ARiMR

w P. wpłynął wniosek J. S. o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej. W dniu 30 września 2008 r. umową darowizny (repertorium A nr 4580/2008) J. S. przekazał na rzecz P. L. gospodarstwo rolne objęte wskazanym wnioskiem. W dniu 27 października 2008 r. do Biura Powiatowego ARiMR w P. został złożony wniosek P. L.

o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej wraz z oświadczeniem o przejęciu zobowiązania podjętego przez J. S.. Decyzją Kierownika ARiMR z dnia [...] r. przyznano P. L.płatności rolnośrodowiskowe na rok 2008. Przedmiotowa decyzja została odebrana 29 stycznia 2009 r. przez I. L. - matkę adresata. W decyzji przyznającej płatność wskazano, że terminem rozpoczęcia 5 letniego zobowiązania jest dzień 1 marca 2008 r. oraz, że środki przyznane przedmiotową decyzją zostaną przekazane na rachunek bankowy strony. Płatności przyznane powyższą decyzją zostały przekazane na rachunek bankowy P. L. 25 lutego 2009 r. Kolejne wnioski o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej zostały złożone na lata 2009, 2010 i 2011 i Kierownik ARiMR ostatecznymi decyzjami z dnia [...] r., dnia [...] r. oraz dnia [...] r. przyznał płatności odpowiednio na rok 2009, 2010 i 2011. Przedmiotowe decyzje zostały doręczone na adres zamieszkania i odebrane przez członków rodziny strony - matkę lub ojca. Kwoty płatności zostały przelane na rachunek bankowy P. L.. Strona nie złożyła wniosku kontynuacyjnego na rok 2012, w związku z czym Kierownik ARiMR w dniu 17 września 2012 r. wezwał P. L. do złożenia wyjaśnień. Wezwanie zostało odebrane w dniu 19 września 2012 r. przez I. L. - matkę adresata.

Przeprowadzona w dniu 5 listopada 2012 r. kontrola prowadzonego przez P. L. gospodarstwa potwierdziła brak realizacji zobowiązania rolnośrodowiskowego. W dniu 23 stycznia 2013 r. do Ś. Oddziału Regionalnego ARiMR w K. wpłynęło oświadczenie P. L. wyjaśniające, że nie składał żadnych wniosków o przyznanie płatności rolnośrodowiskowych. P. L. wyjaśnił też, że w roku 2010 użyczył gospodarstwo swojemu bratu A. L. i od tej daty nie interesuje się użyczoną nieruchomością.

Dyrektor ARiMR przywołał treść uzasadnienia postanowienia Sądu Rejonowego w B.-Z. z siedzibą w P. z dnia 2 października 2013 r., rozpoznającego sprawę przeciwko A. L.. Sąd wskazał, że jakkolwiek M. L. podrobiła wiele dokumentów składanych do ARiMR w imieniu P. L., to nie można przyjąć, że P. L. nie był świadomy przyjętych zobowiązań. Z faktu podrobienia podpisów nie sposób wywodzić wniosku, że cały proceder toczył się poza wiedzą i akceptacją P. L., bowiem wszelka dokumentacja ARiMR jak i środki finansowe były kierowane do właściwej osoby. O świadomości P. L. świadczy jednoznacznie wpływ środków finansowych na jego konto.

Przywołując przepisy art. 73 ust. 1 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r.; art. 80 ust. 1 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1122/2009 oraz art. 5 ust. 1 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 65/2011 organ wskazał, że zaistniała konieczność ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności. W ocenie organu podstawę zwrotu stanowi przepis art. 29 ust 1 ustawy z dnia 9 maja 2008 r.

o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U z 2014 r,poz.267 ze zm.) "ustawa o ARiMR". P. L. był stroną w materialnym i obiektywnym sensie spraw administracyjnych zakończonych przyznaniem mu płatności rolnośrodowiskowych na lata 2008-2011. Przedmiotowe sprawy dotyczyły bowiem jego jako rolnika i beneficjenta płatności z tytułu realizacji programu rolnośrodowiskowego. Zdaniem organu nie miał zastosowania przepis art. 29 ust 1a ustawy o ARiMR, jakkolwiek jak wyjaśnił organ, przepis ten stanowi normę kompetencyjną dla organu przy ustaleniu nienależnych płatności w przypadku pobrania środków przez osobę niebędącą stroną. Organ odwoławczy podzielił ustalenia poczynione w sprawie o sygnaturze akt X Kp 93/13 przez Sąd Rejonowy w B. Z.X Zamiejscowy Wydział Kamy z siedzibą w P. wskazujące, że beneficjentem zobowiązania rolno środowiskowego wynikającego z decyzji z 2008 r. jest P. L.. Podkreślił, że decyzje Kierownika ARiMR, wskazujące pięcioletnie zobowiązanie rolnośrodowiskowe zostały prawidłowo dostarczone na adres zamieszkania P. L. i odbierane przez I. L. (matkę adresata) lub T. L. (ojca adresata). Skarżący nie składał odwołań od decyzji. Płatności z tytułu realizacji zobowiązania rolnośrodowiskowego przyznawane były do gruntów rolnych będących własnością P. L. na podstawie kierowanych do niego decyzji o przyznaniu płatności. W ocenie organu drugiej instancji, jeżeli faktycznie P. L. użyczył w roku 2010 grunty objęte zobowiązaniem swojemu bratu A. L. (będącemu już odrębnym producentem rolnym), to winien ten fakt zgłosić organom ARiMR natomiast nowy posiadacz gruntów mógł przejęć zobowiązania w oparciu o § 23 oraz § 25 obowiązującego wówczas rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 26 lutego 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 ( Dz. U. Nr 33 poz.262) dalej "rozporządzenie rolnośrodowiskowe z 2009 r.".

Organ odwoławczy powołując treść § 39 ust 1 mającego zastosowanie

w rozpatrywanej sprawie rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2013 r. (Dz. U z 2013 r. poz. 361) dalej "rozporządzenie rolnośrodowiskowe z 2013 r." wskazał, że w niniejszej sprawie wyczerpane zostały wskazane w nim przesłanki, bowiem P. L. nie zrealizował programu rolnośrodowiskowego przekazując grunty w użytkowanie A. L., natomiast A. L. zobowiązania wieloletniego podjętego przez P. L. nie przejął. Podkreślił przy tym, że P. L. przejmując w roku 2008 zobowiązanie wieloletnie od J. S., miał wystarczającą świadomość obowiązku zgłoszenie tego faktu organom ARiMR. Zgodnie z § 3 ust. 3 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 12 marca 2014 r. zmieniającego rozporządzenie w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 ( Dz. U. 2014, poz. 324) do pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" przyznawanej za realizację zobowiązania, o którym mowa w ust. 1, tj. zobowiązania podjętego na podstawie przepisów dotychczasowych, albo nowego zobowiązania, określonego w ust. 2, tj. nowego zobowiązania wynikającego z przejęcia zobowiązania od innego rolnika, w kolejnych latach jego realizacji stosuje się przepisy dotychczasowe.

Zaprzestanie realizacji zobowiązania rolnośrodowiskowego przed upływem 5 letniego okresu powoduje, co do zasady, konieczność zwrotu przez tego rolnika wsparcia całości lub części w zależności od zakresu zaprzestania, uzyskanego z tego tytułu za cały okres, w którym to zobowiązanie było realizowane. Zobowiązanie rolnośrodowiskowe nie jest realizowane między innymi w sytuacji w której rolnik nie realizuje całego zobowiązania rolnośrodowiskowego. Przepis art. 29 ust.1 ustawy o ARiMR, przewiduje wydanie decyzji w razie dokonania nienależnej lub nadmiernej wypłaty rodzajowo określonych środków publicznych. Przepis ten nie uzależnia konieczności wydania decyzji od przyczyny, z powodu której nastąpiła taka wypłata, lecz obejmuje swoim zakresem pobranie środków publicznych przekazanych na rachunek bankowy wnioskodawcy i uznanych następnie za pobrane nienależnie, z powodu niedotrzymania pięcioletniego okresu zobowiązania, co miało miejsce w rozpatrywanej sprawie. Wobec powyższego w ocenie Dyrektora, skoro P. L. nie zrealizował podjętego zobowiązania, należało uznać za nienależnie pobrane płatności za 2008, 2009, 2010 i 2011 w kwocie 14.425,20 zł, które zostały przelane na rachunek bankowy, podany przez niego w niekwestionowanym wniosku o wpis do ewidencji producentów z dnia 23 października 2008 r.

Zdaniem organu odwoławczego nie nastąpiło przedawnienie ustalenia kwoty nienależnie pobranych środków. Kwestie przedawnienia w zakresie ustalenia w drodze decyzji administracyjnej kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków regulują odpowiednie przepisy tj. dla płatności zrealizowanych za lata 2008 i 2009 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r.; ustanawiającego szczegółowe zasady wdrażania wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli przewidzianych w rozporządzeniu Rady(WE) nr 1782/2003 ustanawiającym wspólne zasady dla systemów pomocy bezpośredniej w zakresie wspólnej polityki rolnej oraz określonych systemów wsparcia dla rolników (Dz. Urz. (WE) z 2004r. nr L 141 z dnia 30 kwietnia 2004 r., dalej "rozporządzenie Komisji (WE) Nr 796/2004", dla płatności zrealizowanych za rok 2010 - rozporządzenie Komisji (WE) nr 1122/2009 z dnia 30 listopada 2009 r.; ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009 odnośnie do zasady wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli w ramach systemów wsparcia bezpośredniego dla rolników przewidzianych w wymienionym rozporządzeniu oraz wdrażania rozporządzenia Rady (WE) nr 1234/2007 w odniesieniu do zasady wzajemnej zgodności w ramach systemu wsparcia ustanowionego dla sektora wina ((Dz. UE L z dnia 2 grudnia 2009 r.) dalej "rozporządzenie Komisji (WE) Nr 1122/2009", dla płatności zrealizowanych za rok 2011 rozporządzenie Komisji (WE) Nr 65/2011 z dnia 27 stycznia 2011 r., ustanawiające szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) Nr 1698/2005 w odniesieniu do wprowadzenia procedur kontroli oraz do zasady wzajemnej zgodności w zakresie środków wsparcia rozwoju obszarów wiejskich (Dz. Urz. UE Nr L 25) dalej "rozporządzenie Komisji (WE) Nr 65/2011".

W przedmiotowej sprawie nie znajdują zastosowania art. 73 ust. 4 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 796/2004, art. 80 ust. 3 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1122/2009 oraz art. 5 ust. 2 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 65/2011 zgodnie z którymi obowiązek zwrotu nie ma zastosowania jeżeli dana płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwego organu lub innego organu oraz jeśli błąd nie mógł zostać wykryty przez rolnika. Wyłączenie obowiązku zwrotu wymaga łącznego spełnienia tych przesłanek. W sprawie płatności nie zostały dokonane na skutek pomyłki organów ARiMR.

W rozpatrywanej sprawie nie miał zastosowania dla płatności zrealizowanej za lata 2008-2009, również art. 73 ust.5 rozporządzenia Komisji ( WE) Nr 796/2004

zgodnie z którym czas na powiadomienie przez organy ARiMR o nieuzasadnionym charakterze płatności wynosi co do zasady lat 10, tylko w przypadku udowodnienia przez beneficjenta swojej dobrej wiary w pobraniu środków uznanych za nienależne okres powiadomienia o nieuzasadnionym charakterze płatności wynosi lat 4. Organ zauważył, że zgodnie z orzecznictwem sądów administracyjnych, dobrą wiarę wyłącza ujawnienie takich okoliczności, które u przeciętnego człowieka powinny wzbudzić poważne wątpliwości, że nie przysługuje mu prawo do korzystania z rzeczy w dotychczasowym zakresie. W ocenie Dyrektora w rozpatrywanej sprawie dobra wiara strony, o której mowa wyżej, nie wynika z dokumentacji dostępnej organowi. P. L. otrzymując decyzje w sprawie przyznania płatności rolnośrodowiskowych, nie negował zapisów w nich zawartych, zatem należało uznać, że akceptował podjęcie pięcioletniego zobowiązania wieloletniego. W związku z powyższym zdaniem Dyrektora, w stosunku do pobranych przez stronę i przypadających do zwrotu płatności rolnośrodowiskowych, zastosowanie ma dziesięcioletni okres przedawnienia liczony od daty wypłaty, który to okres jeszcze nie minął.

Dla płatności realizowanych od roku 2010 i lat kolejnych w przepisach sektorowych brak jest regulacji szczególnych dotyczących okresów przedawnienia, i tym samym dla płatności tych znajduje zastosowanie art. 3 ust. 1 i 3 w zw. z art. 1 ust. 2 rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) Nr 2988/95 z dnia 18 grudnia 1995 r. Zgodnie z art. 3 ust. 1 wymienionego rozporządzenia okres przedawnienia wynosi cztery lata od czasu dopuszczenia się nieprawidłowości, za którą należy uznać co do zasady w przypadku programów wieloletnich dzień zakończenia zobowiązania - okres przedawnienia w każdym przypadku ulega przedłużeniu do momentu ostatecznego zakończenia programu. W niniejszym przypadku nieprawidłowość wyszła na jaw w dniu 23 stycznia 2013 r. tj. w dniu wpływu do Ś. Oddziału Regionalnego ARiMR w K. oświadczenia P. L. wskazującego, że nie prowadził działalności rolniczej. Z racji, że w niniejszej sprawie decyzja organu pierwszej instancji została doręczona stronie przed upływem okresu przedawnienia wskazanego w art. 3 ust. 1 rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) Nr 2988/95 oraz art. 68 § 1 Ordynacji podatkowej, w ocenie Dyrektora ARiMR żądanie obowiązku zwrotu nienależnie pobranych płatności przez P. L. jest zasadne.

Odnosząc się do kwestii odstąpienia od ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności Dyrektor ARiMR wskazał, że każda z przyznanych za poszczególny rok płatności przekracza kwotę stanowiącą równowartość 100 euro, przeliczoną na złote według kursu euro, ustalonego zgodnie z art. 7 ust. 2 rozporządzenia Komisji (WE) nr 883/2006, tym samym w odniesieniu do ww. płatności nie zachodzą przesłanki uzasadniające odstąpienie od ustalenia kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności zgodnie z art. 28 a ustawy z 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (Dz. U. z 2013 r., poz. 173) dalej "Ustawa 7 marca 2007 r."

Na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego

w Kielcach złożył P. L. zarzucając jej naruszenie:

- art. 7 k.p.a oraz art. 75 i nast. k.p.a, poprzez nie przeprowadzenie przez organ pierwszej i drugiej instancji, dowodów na okoliczność, że skarżący nie był autorem wniosków o płatności z tytułu realizacji programu rolnośrodowiskowego oraz nie upoważniał nikogo do działania w jego imieniu w tym zakresie;

- art. 28 k.p.a, poprzez przyjęcie, że w stanie prawnym przed 2 kwietnia 2014 r., skarżący mógł być stroną w postępowaniu dotyczącym nienależnie pobranych płatności;

- art. 61 k.p.a, poprzez przyjęcie, że skarżący w latach, w których nie był autorem wniosków składanych do organu pierwszej instancji, wnioskował o podjęcie postępowania administracyjnego w przedmiocie wypłaty jakichkolwiek środków publicznych z ARiMR w P., a tym samym był stroną postępowania;

- art. 29 ust 1 a ustawy o ARiMR poprzez oparcie zaskarżonej decyzji na nie istniejącym w roku 2011, przepisie prawnym.

W oparciu o tak sformułowane zarzuty wniósł o uchylenie zaskarżonej oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji oraz dołączenie akt sprawy Sądu Rejonowego w Busko-Zdrój X Zamiejscowy Wydział Karny w P. sygn. akt X K 331/13 oraz sygn. akt K 93/13.

W uzasadnieniu skargi zarzucił, że organ naruszając przepis art. 7 k.p.a., art. 75 k.p.a. i następnych naruszył tym samym zasady rzetelnej procedury. Naruszeniem wskazanych przepisów było w ocenie skarżącego nie przeprowadzenie z urzędu dowodu z przesłuchania jego rodziców, na okoliczność przekazywania korespondencji organu jak również pominięcie rozstrzygnięć zawartych w wyroku XK 331/13 oraz oparcie się na selektywnych cytatach ze sprawy XK 93/13. Skarżący podniósł, że nie mógł być stroną postępowania administracyjnego zakończonego kwestionowaną decyzją, bowiem w roku 2008 złożył i podpisał jedynie wniosek o wpisanie do rejestru producentów oraz wniosek o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej wraz z oświadczeniem o przejęciu zobowiązania podjętego przez J. S.. Od tego czasu nie był autorem i nie sygnował swoim podpisem żadnego wniosku kierowanego do organu pierwszej instancji jak i nie upoważniał nikogo do działania w jego imieniu w tym przedmiocie. Zdaniem skarżącego nie będąc stroną nie mógł skutecznie wszczynać postępowań administracyjnych w kolejnych latach zgodnie z treścią art. 61 k.p.a i w tym zakresie zarzuty skargi pozostają zasadne.

Skarżący za nieuzasadnione uznał stanowisko organu, przywołujące jako podstawę prawną decyzji art. 29 ust 1a ustawy o ARiMR. Przepis ten został wprowadzony do ustawy nowelą z 24 stycznia 2014 r. z mocą obowiązywania od dnia 2 kwietnia 2014 r. Brak przepisów intertemporalnych dotyczących noweli nakazuje uznać, że zawarte regulacje w art. 29 ust. 1a ustawy o ARiMR nie mają mocy wstecznej, a zatem nie mają zastosowania do zdarzeń obejmujących rok 2011 i tym samym nie mogą stanowić podstawy prawnej dochodzenia jakichkolwiek roszczeń od skarżącego. Zdaniem skarżącego jeżeli organ posiada dowody, że faktycznie przekazał na jego konto kwoty określone zaskarżoną decyzją, winien ich zwrotu dochodzić na drodze postępowania cywilnego w oparciu o przepisy o bezpodstawnym wzbogaceniu.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Na rozprawie w dniu 23 października 2015 r. pełnomocnik skarżącego cofnął wniosek o zawieszenia postępowania. Precyzując wniosek zawarty w skardze wniósł o przeprowadzenie dowodów w postaci opinii grafologa, sfałszowanych wniosków o przyznanie dopłat, wyciągów bankowych potwierdzających kto pobierał pieniądze z konta skarżącego na okoliczność kto był beneficjentem tych działań oraz kwot które wypłynęły z Agencji na konto P. L..

Sąd na podstawie art. 106 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 – j.t. ze zm.), dalej "ustawa p.p.s.a.", oddalił wniosek o przeprowadzenie wskazanych dowodów .

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Zgodnie z zasadami wyrażonymi w art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2014 r. poz.1647 ze zm.) i art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.2012.270-j.t. ze zm. ) określanej dalej jako "ustawa p.p.s.a." Sąd bada zaskarżone orzeczenie pod kątem jego zgodności z obowiązującym prawem, nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Realizując wyżej określone granice kontroli, Sąd stwierdził, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Wojewódzki Sąd Administracyjny nie dopatrzył się naruszeń prawa skutkujących koniecznością uchylenia lub stwierdzenia nieważności decyzji będącej przedmiotem skargi (art. 145 § 1 p.p.s.a.). Stan faktyczny ustalony przez organ znajduje potwierdzenie w zebranym materiale dowodowym. Dlatego ustalenia te Sąd w całości podziela, uznając je za niewadliwe.

Istota sporu pomiędzy stronami sprowadza się do oceny, czy organ w sposób uprawniony uznał, że kwoty wypłacone na podstawie ostatecznych decyzji Kierownika ARIMR w P., z tytułu płatności rolnośrodowiskowych za lata 2008, 2009, 2010 i 2011 są płatnościami nienależnymi i czy istniały podstawy do orzeczenia o ich zwrocie od P. L...

Zgodnie z art. 73 ust 1 Rozporządzenia Komisji (WE) Nr 796/2004 w przypadku dokonania nienależnej płatności rolnik zwraca daną kwotę powiększoną o odsetki obliczone zgodnie z ust 3. Zasada ta została powtórzona w art. 80 Rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1122/2009 obowiązującym odnośnie roku 2010, oraz art. 5 ust 1 Rozporządzenia Komisji (WE) Nr 65/2011. Obowiązek zwrotu pomocy i pomocy technicznej, pobranych nienależnie lub w nadmiernej wysokości przewiduje przepis art. 28 ust. 1 Ustawy 7 marca 2007 r. zgodnie z którym pomoc i pomoc techniczna, pobrane nienależnie lub w nadmiernej wysokości, podlegają zwrotowi wraz z odsetkami określonymi jak dla zaległości podatkowych, chyba że przepisy, o których mowa w art. 1 pkt 1, lub przepisy ustawy stanowią inaczej. Pomoc pobrana nienależnie została zdefiniowana w art. 28 ust 2 tej ustawy, który stanowi, że jest to w szczególności pomoc wypłacona beneficjentowi, który nie wykonuje operacji w całości lub w części lub obowiązków związanych z jej wykonaniem; wykorzystana niezgodnie z przeznaczeniem; wypłacona bez podstawy prawnej lub w wysokości wyższej niż określona na realizację operacji. Uszczegółowieniem zasad zwrotu płatności rolnośrodowiskowej jest przepis § 39 rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2013 r. (który ma zastosowanie z uwagi na wszczęcie przedmiotowego postępowania w dniu 2 października 2014 r. - a contrario § 46 tego rozporządzenia) W ust 1 § 39 rozporządzenia wskazano, że płatność rolnośrodowiskowa podlega zwrotowi, jeżeli rolnik nie realizuje całego zobowiązania, w szczególności w związku z niesporządzeniem planu działalności rolnośrodowiskowej albo sporządzeniem go niezgodnie z wymogami określonymi w rozporządzeniu lub nie spełnia innych warunków przyznania płatności rolnośrodowiskowej określonych w rozporządzeniu. Stosownie do ust 2 pkt 4 tego paragrafu płatność rolnośrodowiskowa podlega zwrotowi również w przypadku, gdy rolnik nie złożył wniosku o przyznanie kolejnej płatności rolnośrodowiskowej na realizację danego wariantu (...).

W sprawie bezspornym jest, że skarżącemu zostały przyznane i wypłacone na jego rachunek bankowy płatności rolnośrodowiskowe za lata 2008, 2009, 2010 i 2011, jak również, że nie został złożony wniosek kontynuacyjny na rok 2012 r. Bezsporne jest też, że wniosek o przyznanie płatności za 2008 r. został złożony przez J. S. z tym, że w związku z przejęciem na podstawie aktu notarialnego z dnia 30 września 2008 r. gospodarstwa rolnego przez P. L., wnioskiem kontynuacyjnym nastąpiło przejęcie przez niego zobowiązania rolnośrodowiskowego. Obowiązek realizacji 5 letniego zobowiązania rolnośrodowiskowego o którym mowa w art. 39 rozporządzenia Rady (WE) 1698/2005 obejmującego wymogi wykraczające ponad podstawowe wymagania w ramach określonych pakietów i wariantów, zgodnie z planem działalności rolnośrodowiskowej, przyjął zatem skarżący. Okoliczność, że P. L. przejął zobowiązanie J. S., że złożył wniosek o wpis do rejestru przedsiębiorców, wniosek o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej na rok 2008, przyznał skarżący, tak w odwołaniu jak i skardze. Skarżący nie kwestionuje też, że nie realizował zobowiązania rolnośrodowiskowego, bowiem grunty na podstawie umowy użyczenia w 2010 r. przekazał w użytkowanie A. L..

Należy podzielić stanowisko organu, że otrzymana pomoc rolnośrodowiskowa stała się pomocą pobraną nienależnie, która zgodnie z art. 28 ust. 1 Ustawy 7 marca 2007 r. i § 39 rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2013 r., podlega zwrotowi. Nienależną płatnością jest bowiem wypłacona rolnikowi przez organ administracji kwota nienależnie pobranych środków publicznych pochodzących z funduszy Unii Europejskiej i krajowych, przeznaczonych na współfinansowanie wydatków realizowanych z funduszy Unii Europejskiej, jako świadczenie dokonane przez organ administracji publicznej na rzecz rolnika, które przestało być należnym na skutek wygaśnięcia obowiązku jego wypłacenia z powodu późniejszego zaistnienia okoliczności przewidzianych w przepisach regulujących pomoc finansową. Skoro rolnik przejmujący płatność rolnośrodowiskową przyjął na siebie zobowiązanie realizacji 5 letniego zobowiązania rolnośrodowiskowego, oczywistym jest, że zaprzestanie prowadzenia działalności w trakcie pięcioletniego okresu o którym mowa w § 2 ust 1 pkt 3 rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2009 r. spełnia przesłankę, że rolnik nie realizuje całego zobowiązania rolnośrodowiskowego, zaś pobrana płatność podlega zwrotowi. Analiza orzecznictwa wskazuje, że sądy administracyjne przyjmują jednolite stanowisko, iż obowiązek zwrotu ma charakter wsteczny, co uzasadnione jest celem i kompleksowym charakterem programu rolnośrodowiskowego. Program ten ma bowiem charakter wieloletni i beneficjent pomocy zobowiązany jest do jego realizacji w każdym kolejnym roku na uzgodnionych warunkach. Wywiązanie się strony z obowiązków przyjętych w ramach programu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych musi być oceniane w okresie całego 5 letniego okresu zobowiązania. Zaprzestanie realizacji warunków zgłoszonego do płatności projektu rolnośrodowiskowego w danym roku powoduje nie tylko nieprzyznanie płatności za ten rok, lecz także skutkuje obowiązkiem zwrotu płatności wcześniej przyznanych obejmujących okres zobowiązania wieloletniego. (tak WSA w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 29 kwietnia 2015 r. sygn. akt II SA/Go 157/15. Podobny pogląd został wyrażony w wyroku NSA z dnia 10 września 2013 r., sygn. akt II GSK 714/12 oraz WSA w Białymstoku z dnia 25 listopada 2014 r., sygn. akt I SA/Bk 480/14, WSA we Wrocławiu z dnia 15 października 2014 r., sygn. akt III SA/Wr 417/14, WSA w Rzeszowie z dnia 24 kwietnia 2014 r., sygn. akt I SA/Rz 211/14, , dostępne www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Skarżący zarzuca, że poza złożeniem i podpisaniem wniosku o wpisanie do rejestru producentów oraz wniosku o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej wraz z oświadczeniem o przejęciu zobowiązania podjętego przez J. S. w roku 2008, nie składał wniosków o przyznanie innych płatności jak również o przyznanie płatności rolno środowiskowej za pozostałe lata. Zdaniem skarżącego, zgodnie z treścią art. 61 k.p.a nie będąc stroną, nie mógł skutecznie wszczynać postępowań administracyjnych w kolejnych latach. Poglądu, że P. L. nie był stroną postępowań zakończonych przyznaniem mu płatności rolnośrodowiskowych za lata 2009, 2010 i 2011 nie można podzielić, nawet mimo niewątpliwego faktu podrabiania podpisu P. L. pod wnioskami o przyznanie płatności. Należy podnieść, że tak dokumenty jak i decyzje przyznające płatności na wskazane lata, były wydawane w stosunku do niego i doręczane na wskazany przez niego adres, zaś środki przekazywane na rachunek bankowy wskazany przy wpisaniu do rejestru przedsiębiorców. Skarżący nie kwestionuje, że doręczenia dokonywane były do rąk dorosłych domowników w miejscu zamieszkania zatem, wbrew zarzutom skargi, nie zachodziła konieczność prowadzenia z urzędu postępowania na okoliczność kiedy i komu korespondencja była przez rodziców skarżącego przekazywana. Zasadnie organ podnosi, że przejmując w 2008 r. wieloletnie zobowiązanie rolno środowiskowe J. S. skarżący miał świadomość konieczności zgłoszenia organom faktu przekazania nieruchomości w użytkowanie A. L.na podstawie umowy użyczenia.

Eksponowany fakt upoważnienia innej osoby do rachunku bankowego nie może mieć znaczenia dla rozstrzygnięcia. Po pierwsze udzielenie upoważnienia jest formą dysponowania środkami zgromadzonymi na rachunku przez właściciela rachunku, przy czym skutki takiego upoważnienia obciążają udzielającego, ponadto udzielenie upoważnienia nie pozbawia właściciela rachunku prawa do dysponowania rachunkiem. Dodatkowo wskazać należy na fakt, że w dniu 25 lutego 2009 r. tj. w dacie przelewu płatności rok 2008 - A. L. nie był jeszcze upoważniony do konta skarżącego, zaś w dniu 29 grudnia 2011 r. tj. w dacie przelewu płatności na 2011 r., upoważnienie udzielone do konta bankowego P. L. jego bratu A. L.już wygasło. Oznacza to, że wyłącznie skarżący był dysponentem rachunku upoważnionym do dokonywania na tym rachunku operacji. Trudno zatem przyjąć, że P. L. nie był świadomy przekazywania na jego rzecz płatności. Znamiennym jest także, że oświadczenie P. L. w którym podnosi fakt, że nie składał wniosków o przyznanie płatności rolno środowiskowych zostało złożone przez niego dopiero po przeprowadzeniu kontroli jego gospodarstwie (datowane 19 stycznia 2013 r.). Brak było zatem reakcji ze strony skarżącego na wpływ płatności na jego konto, nawet w sytuacji, gdy był jedynym dysponentem rachunku.

Powyższe okoliczności uzasadniają tezę, że skarżący znał i co najmniej akceptował fakt składania na jego rzecz i na jego nazwisko wniosków o płatności, decyzje przyznające płatności były mu doręczane na wskazany adres w sposób zgodny z k.p.a., zaś środki były przekazywane na wskazany przez niego rachunek bankowy. Tym samym nie zachodziła potrzeba przeprowadzenia przez Sąd dodatkowych dowodów na okoliczność kto pobierał pieniądze z konta skarżącego, kto był beneficjentem tych działań oraz kwot które wypłynęły z Agencji na konto P. L., co skutkowało oddaleniem wniosku o przeprowadzenie dowodów na wskazane okoliczności.(art. 106 § 3 ustawy p.p.s.a.).

Zgodnie z art. 29 ust. 1 ustawy o ARiMR ustalenie kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych pochodzących z funduszy Unii Europejskiej; krajowych, przeznaczonych na współfinansowanie wydatków realizowanych z funduszy Unii Europejskiej, na finansowanie przez Agencję pomocy przyznawanej w drodze decyzji administracyjnej następuje w drodze decyzji administracyjnej.

Skoro postępowanie wykazało, że skarżący będąc stroną decyzji przyznających płatności, zaprzestał realizacji programu rolnośrodowiskowego w ciągu 5 lat, bowiem przekazał grunty w użytkowanie A. L., zasadne jest stanowisko organu, że stosownie do art. 28 ust. 2 pkt 1 Ustawy z 7 marca 2007 r. otrzymana pomoc rolno środowiskowa stała się pomocą pobraną nienależnie, która podlega zwrotowi, stosownie do art. 29 ust 1 ustawy o ARiMR.

Odnosząc się do zarzutów skargi, w których skarżący wskazuje na naruszenie art. 61 k.p.a. przez zainicjowanie postępowania o przyznanie płatności, mimo braku wniosku strony, należy podnieść, że zarzuty te dotyczą postępowania zakończonego ostatecznymi decyzjami. Postępowanie dotyczące ustalenia kwoty nienależnie pobranej płatności z tytułu realizacji programu rolnośrodowiskowego jest postępowaniem odrębnym i przedmiotem oceny nie mogą być okoliczności dotyczące innego postępowania w przedmiocie przyznania płatności. Z tych samych względów nie jest także zasadny zarzut naruszenia art. 7 i 75 i następnych k.p.a. przez nieprzeprowadzenie postępowania dowodowego na okoliczność, że skarżący nie składał wniosków za pozostałe okresy, poza wnioskiem o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej na rok 2008 i wpisanie na listę producentów. Istotą postępowanie w przedmiotowej sprawie jest ustalenie, czy przekazane na rachunek rolnika płatności były płatnościami nienależnym w rozumieniu art. 28 Ustawy z 7 marca 2007 r. Na etapie rozstrzygania sprawy przez organ w obrocie były ostateczne decyzje przyznające skarżącemu płatności za lata 2008, 2009, 2010 i 2011, w których skarżący był uznany za stronę postępowania. Sąd, stosownie do art. 133 § 1 ustawy p.p.s.a dokonuje kontroli zaskarżonego rozstrzygnięcia na datę jego podjęcia przez organ i w oparciu o materiał dowodowy zgromadzony w postępowaniu administracyjnym.

Reasumując, istotnym dla rozstrzygnięcia był fakt, że skarżącemu została przyznana pomoc na podstawie ostatecznych decyzji których był adresatem, doręczonych zgodnie z k.p.a., że nastąpił bezsporny wpływ środków na jego konto oraz, że przejęte w 2008 r. przez skarżącego 5 letnie zobowiązanie rolno środowiskowe nie zostało zrealizowane.

Podkreślenia wymaga to, że materialnoprawne warunki odzyskiwania nienależnie pobranych środków publicznych z tytułu płatności rolnych określają akty prawa unijnego, wiążące całkowicie i jednolicie stosowane bezpośrednio przez wszystkie państwa członkowskie. W stanie prawnym niniejszej sprawy podstawę stanowią przepisy art. 73 ust. 1 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 796/2004, art. 80 ust. 1 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1122/2009 oraz art. 5 ust. 1 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 65/2011 ustanawiające bezwzględny wymóg odzyskiwania nienależnych płatności wraz z odsetkami. Jako prawidłowe należy uznać stanowisko organu, że w sprawie nie mogą mieć zastosowania regulacje wspólnotowe, przewidujące możliwość zwolnienia beneficjenta nienależnych płatności z obowiązku zwrotu uzyskanego wsparcia. Jakkolwiek przepis art. 73 ust 4 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 796/2004, 80 ust. 3 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1122/2009 oraz art. 5 ust. 3 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 65/2011 przewidują możliwość wyłączenia obowiązku zwrotu w przypadku dokonania płatności na skutek błędu organu, który nie mógł zostać wykryty przez rolnika w zwykłych okolicznościach, to zasadnie w stanie faktycznym sprawy, organ ocenił, że okoliczności wyłączające obowiązek zwrotu nie zaistniały. Płatności dokonano na podstawie ostatecznych decyzji, których skarżący nie zwalczał zaś błąd w postaci nienależnego wypłacenia środków mógł zostać wykryty przez P. L., skoro to na jego konto bankowe środki finansowe były przekazywane.

Należy także podzielić argumentację organu, że nie doszło do przedawnienia obowiązku zwrotu płatności uznanych za nienależne jak również nie zachodziła podstawa do odstąpienia od ustalenia nienależnych płatności. Organ odniósł się do kwestii przedawnienia obowiązującego dla poszczególnych lat pobrania płatności, jak również odnośnie płatności na lata 2008-2009 rozważył określoną w art. 73 ust. 5 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 796/2004 przesłankę dobrej wiary beneficjenta płatności. Zasadnie organ podnosi, że dobra wiara beneficjenta, o ile nie wynika wprost materiału dowodowego musi być przez niego wykazana. Skoro P. L. przejął 5 letnie zobowiązanie rolnośrodowiskowe, którego nie realizował a otrzymywał płatności, nie można przyjąć, że działał w dobrej wierze.

Nie jest zasadny zarzut naruszenia art. 29 ust.1a ustawy o ARiMR przez oparcie zaskarżonej decyzji na nieistniejącym w 2011 r. przepisie prawnym. Należy wyjaśnić, że organ nie powoływał art. 29 ust.1a ustawy o ARiMR jako podstawy prawnej decyzji, podstawę prawną jej wydania stanowił przepis art. 29 ust. 1 tej ustawy. Wynika to jednoznacznie z uzasadnienia zaskarżonej decyzji jak też z podstawy prawnej wskazanej jako podstawa rozstrzygnięcia przez organ pierwszej instancji.

W związku z zarzutem skargi, Sąd wyjaśnia, że wprowadzone ustawą z dnia 24 stycznia 2014 r. (Dz. U. z 2014 r., poz. 341) o zmianie ustawy o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa ("ustawa zmieniająca") unormowanie art. 29 ust. 1a, pozwalające na zastosowanie przepisu art. 29 ust 1 do podmiotów niebędących stronami postępowania w sprawie przyznania płatności lub pomocy finansowej, które nienależnie lub nadmiernie pobrały środki publiczne, stosownie do zapisu art. 2 ustawy zmieniającej, obowiązuje od 2 kwietnia 2014 r. Ustawa, jak zasadnie podnosi skarżący, nie zawiera przepisów o charakterze intertemporalnym, czyli jako norma kompetencyjna, zgodnie z zasadą bezpośredniego działania nowego prawa ma zastosowanie począwszy od 2 kwietnia 2014 r., również w stosunku do przypadków, gdy do pobrania nienależnych środków doszło przed tą datą. Należy podkreślić, że przedmiotem sprawy dotyczącej ustalenia nienależnych płatności nie jest regulowanie stosunków prawnych, które miały miejsce przed wejściem w życie ustawy zmieniającej, ale ustalenie, czy pobrana przez podmiot kwota płatności, może być uznana za nienależnie pobraną. Za takim stanowiskiem przemawia też okres w jakim organy mogą dochodzić zwrotu nienależnie pobranych płatności. Na gruncie zarówno przepisów unijnych jak i krajowych, organy administracji mają podstawy do wszczęcia postępowania i wydania decyzji w przedmiocie ustalenia kwoty pobranych płatności, jeżeli pobrana przez podmiot nie będący stroną płatność, jest nienależna. Stosując ten przepis organy administracji nie obejmują rozstrzygnięciem zdarzeń zaszłych przed 2 kwietnia 2014 r., ale istniejące obecnie, choć mające swe źródło bezpodstawnym przyznaniu płatności.

Nie znajdując zatem podstaw do stwierdzenia, że zaskarżona decyzja nie odpowiada przepisom prawa materialnego, jak również podstaw do stwierdzenia, że wydana ona została z naruszeniem przepisów postępowania w stopniu, co najmniej, mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, na podstawie art. 151 ustawy p.p.s.a., Sąd oddalił skargę.