Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 140/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2022-06-10 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: uchylono zaskarżone rozstrzygnięcia
Powołane przepisy: article: Art. 145 par. 1  pkt 1  lit. a  i c
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
journal: Dz.U. 1961 nr 17 poz 87
law: Konwencja o dochodzeniu roszczeń alimentacyjnych za granicą sporządzona w Nowym Jorku  dnia 20 czerwca 1956 r.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Elżbieta Czarny-Drożdżejko (spr.) Sędziowie: WSA Katarzyna Marasek-Zybura WSA Janusz Kasprzycki po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 10 czerwca 2022 r. sprawy ze skargi J. B. na zarządzenie Prezesa Sądu Okręgowego z dnia [...] 2021 r., nr [...] w przedmiocie egzekucji alimentów uchyla zaskarżone rozstrzygnięcie.


UZASADNIENIE

Prezes Sądu Okręgowego działając jako organ przesyłający w trybie konwencji o dochodzeniu roszczeń alimentacyjnych od osób zamieszkałych za granicą podpisanej w Nowym Jorku 20 czerwca 1956r. w sprawie jurysdykcji, prawa właściwego, uznawania i wykonywania orzeczeń oraz współpracy w zakresie zobowiązań alimentacyjnych (Dz. U. z 1961r. nr 17, poz. 87, dalej jako: "Konwencja nowojorska") zarządzeniem z dnia 19 października 2021 r. zamknął sprawę z wniosku skarżącej J. B. o egzekucję alimentów od dłużnika C. K.

Powyższe zarządzenie wydane zostało w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Sąd Rejonowy Wydział III Rodzinny i Nieletnich wyrokami:

- z dnia 2 marca 1993 r. sygn. akt [...] zasądził na rzecz skarżącej J. B. od pozwanego C. K. alimenty w wysokości 1.000,000 zł miesięcznie, począwszy od 1 czerwca 1992 r.;

- z dnia 27 marca 1998 r. sygn. akt [...] zasądził na rzecz skarżącej J. B. od pozwanego C. K. alimenty w wysokości 300 zł miesięcznie, począwszy od 1 lipca 1997 r., a to w miejsce alimentów ustalonych wyrokiem z dni 2 marca 1993 w sprawie [...];

- z dnia 26 października 2000 r. sygn. akt [...] zasądził na rzecz skarżącej J. B. od pozwanego C. K. alimenty w wysokości 500 zł miesięcznie, począwszy od 30 września 1999 r., a to w miejsce alimentów ustalonych wyrokiem z dnia 27 marca 1998 r. w sprawie [...].

- z dnia 29 sierpnia 2008r., sygn. Akt [...] skarżącej J. B. od pozwanego C. K. alimenty w wysokości 500 zł miesięcznie, począwszy od 1 stycznia 2008 r., a to w miejsce alimentów ustalonych wyrokiem z dnia 26 października 2000 r. w sprawie [...].

Wobec powyższego skarżąca, złożyła wniosek o egzekucje ww. alimentów, do Sądu Okręgowego, jako organu przesyłającego wnioski na podstawie Konwencji nowojorskiej.

Wniosek skarżącej został przesłany do egzekucji stronie niemieckiej w dniu 9 lutego 1994 r.

Dłużnik alimentacyjny C. K. w 2017 roku zaprzestał dokonywania wpłat z tytułu świadczeń alimentacyjnych oraz nie uregulował powstałych zaległości alimentacyjnych.

Skarżąca wielokrotnie informowała organy niemieckie o braku wpłat z tytułu świadczeń alimentacyjnych za pośrednictwem tut. sądu, m.in. pismami z dnia: 23 lutego 2017r., 23 czerwca 2017r., 1 lutego 2019r., 8 października 2018r., 1 lipca 2021r. oraz 3 marca 2020r.

Z kolei organ niemiecki pismami z dnia z dnia 4 grudnia 2017r., 27 lutego 2018r., 14 grudnia 2018r., 27 września 2019r., 3 marca 2020r., 16 listopada 2020r. informował, iż dłużnik alimentacyjny C. K. pobiera skromną rentę, ze względu na wiek (emerytura), która kształtuje się poniżej obowiązujących w Niemczech progów do zajęcie egzekucyjnego, tym samym podjęcie środków przymusowej egzekucji nie rokuje powodzeniem. Przekazano również informację, iż w przyszłości nie należy liczyć na podwyższenie wysokości pobieranego świadczenia.

W dniu 20 lipca 2021 strona niemiecka zwróciła wniosek wraz z informację o zakończeniu postępowania egzekucyjnego.

W dniu 21 lipca 2021r. Sąd Okręgowy ponowie skierował wniosek do Bundesamt fur Justiz wraz z zwróconymi dokumentami oraz pismem wnioskodawczyni z dnia 1 lipca 2021r.

Strona niemiecka pismem z dnia 11 sierpnia 2021r. po raz kolejny poinformowała o braku możliwości przeprowadzenia egzekucji z uwagi na brak majątku, podlegającego zajęciu.

Ostatecznie w dniu 13 października 2021r organ niemiecki poinformował, iż po dokonaniu wielokrotnej oceny finansowej dłużnika alimentacyjnego otrzymującego emeryturę, która jest niższa od obowiązującej w Niemczech granicy zwolnienia z zajęcia egzekucyjnego oraz wobec braku aktywów i nieruchomości postępowanie zostało zamknięte i nie ma możliwości kontynuowania postępowania.

Mając to na względzie Prezes Sądu Okręgowego, jako organ przesyłający, wydał opisane na wstępie zarządzenie.

Z powyższym rozstrzygnięciem nie zgodziła się skarżąca i wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie. Skarżąca wskazała, że dłużnik alimentacyjny C. K. od 2000 r. był cyklicznie powiadamiany o rozliczeniach i zaległościach. W piśmie Prezesa Sądu Okręgowego z dnia 30 października 2007 r. zostały dokładnie wykazane kwoty wysokości alimentów zadłużenia, które bardzo długo będą spłacane. Od tamtego czasu zadłużenie ciągle wzrastało, były też przerwy nawet 6 miesięczne w dokonywaniu wpłat. Strona niemiecka ciągle żądała rozliczenia otrzymywanych przez córkę alimentów. Wywiązywała się z zaleceń regularnie. Jednak zadłużenie nie było regulowane, aż wzrosło do kwoty 25.121,39 zł do czasu zaprzestania przez dłużnika dokonywania wpłat. Dłużnik przez cały okres od stycznia 19991 r. nie starał się wpłacać najmniejszej kwoty na zadłużenie wobec córki. W związku z powyższym skarżąca nie wyraża zgody na zamknięcie sprawy.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, wskazując, że wszelkie obowiązki Sądu działającego jako organ przesyłający zostały wypełnione.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 p.p.s.a. wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.)

Na wstępie wskazać trzeba, że niniejsza sprawa rozpoznana została na posiedzeniu niejawnym, w składzie trzech sędziów, w oparciu o art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (tekst jedn.: Dz. U. z 2020 r. poz. 1842 z późn. zm.), ze względu na konieczność jej rozpoznania, a także uwzględniając aktualną sytuację epidemiczną, jak również brak możliwości przeprowadzenia rozprawy na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku.

Przeprowadzona przez Sąd kontrola zaskarżonego zarządzenia Prezesa Sądu Okręgowego z dnia 19 października 2021r., na mocy której zarządzono zamknięcie sprawy, pod kątem kryterium legalności, wykazała, że skarga zasługuje na uwzględnienie.

W rozpoznawanej sprawie materialnoprawną podstawę działania organu stanowiły przepisy Konwencji o dochodzeniu roszczeń alimentacyjnych za granicą sporządzonej w Nowym Jorku dnia 20 czerwca 1956 r. (Dz. U. z 1961 r. Nr 17, poz. 87), chociaż w samym zarządzeniu jako podstawę wskazano Konwencji sporządzoną dnia 20 czerwca 1956 r. w Nowym Jorku w sprawie jurysdykcji, prawa właściwego, uznawania i wykonywania orzeczeń oraz współpracy w zakresie zobowiązań alimentacyjnych. Sąd z urzędu stwierdza, że wskazana w podstawie prawnej zarządzenia Konwencja nie istnieje.

Należy podkreślić, że sprawa dotycząca uzyskania zasądzonych świadczeń alimentacyjnych została wszczęta z wniosku skarżącej dnia 31 maja 1993r. W wyroku z dnia 2 marca 1993r. ustalone ojcostwo C. K. oraz alimenty na rzecz jego małoletniej córki w wysokości 1 000 000 zł. (starych złotych). C. K. nie płacił zasądzonych alimentów i w związku z tym powstało zadłużenie. Następnie wniosek o egzekucję tych alimentów przesłano na podstawie Konwencji z Nowego Jorku do Federalnego Urzędu Administracyjnego w Bad Homburg. Następny wyrok pochodzi z 27 marca 1998, w którym to podwyższono kwotę alimentów do 300 zł. Kolejnym wyrokiem z dnia 26 październik 2000r. podwyższono alimenty do 500 zł. Należy podkreślić, że te trzy powołane wyroki zostały wydane w czasie, gdy Polska nie była członkiem UE. Natomiast następny wyrok pochodzi już z 29 sierpień 2008r. i podwyższono w nim alimenty do 1000 zł. Przekazany on został do wykonania w Niemczech jako zaświadczenie, zgodnie z art. 54 i 58 Rozporządzenie 44/2001 z dnia 22 grudnia 2000r., a więc na podstawie obowiązujących oba kraje przepisów unijnych.

Problemem w niniejszej sprawie jest więc prawidłowe ustalenie podstawy prawnej działania organu polskiego, jak i następnie domagania się wyegzekwowania takiej samej adekwatnej podstawy prawnej podejmowanych czynności od organu niemieckiego. Należy przy tym podkreślić, że skoro zgodnie z art. 82 Konstytucji obowiązkiem obywatela polskiego jest wierność Rzeczypospolitej Polskiej oraz troska o dobro wspólne to vice versa na gruncie istniejących zasad ogólnych, a więc zasady sprawiedliwości społecznej, obowiązku zapewnienia wolności i praw człowieka i obywatela (a więc także ochrony prawa własności) i zasady praworządności, obowiązkiem organów władzy publicznej jest ochrona polskich obywateli, nie tylko w sytuacji, gdy przebywają za granicą, ale także ochrona ich praw przed organami innych państw.

W niniejszej sprawie wchodzi w grę zastosowanie następujących regulacji prawnych:

- Konwencji o dochodzeniu roszczeń alimentacyjnych za granicą sporządzonej w Nowym Jorku dnia 20 czerwca 1956 r.

- Konwencji haskiej z dnia 23 listopada 2007 r. o międzynarodowym dochodzeniu alimentów na rzecz dzieci i innych członków rodziny (Dz. U. UE. L. z 2011 r. Nr 192, str. 39 z późn. zm.)

- Rozporządzenia Rady (WE) nr 44/2001 z dnia 22 grudnia 2000 r. w sprawie jurysdykcji i uznawania orzeczeń sądowych oraz ich wykonywania w sprawach cywilnych i handlowych (Dz.U. 2001, L 12, s. 1)

- Rozporządzenie Rady (WE) nr 4/2009 z dnia 18 grudnia 2008 r. w sprawie jurysdykcji, prawa właściwego, uznawania i wykonywania orzeczeń oraz współpracy w zakresie zobowiązań alimentacyjnych (Dz. U. UE. L. z 2009 r. Nr 7, str. 1 z późn. zm.).

Analizując brzmienie Konwencji z Nowego Jorku należy wskazać, że zgodnie z jej art. 2 ust. 1 każda Umawiająca się Strona wyznacza w chwili złożenia dokumentu ratyfikacji lub przystąpienia jeden lub więcej organów sądowych lub administracyjnych, które będą na jej obszarze działać jako Organy przesyłające. Na podstawie ust. 2 powyższego przepisu każda Umawiająca się Strona wyznacza w chwili złożenia dokumentu ratyfikacji lub przystąpienia publiczny lub prywatny organ, który na jej obszarze będzie spełniać funkcje Organu przyjmującego. Z oświadczenia Rządowego z dnia 7 stycznia 1961 r. w sprawie ratyfikacji przez Polskę Konwencji o dochodzeniu roszczeń alimentacyjnych za granicą, sporządzonej w Nowym Jorku dnia 20 czerwca 1956 r. (Dz. U. Nr 17, poz. 88) wynika, że

1) Zadania organów przesyłających przewidzianych w art. 2 ust. 1 powyższej Konwencji będą wykonywane na obszarze PRL przez sądy wojewódzkie.

2) Zadania organu przyjmującego przewidzianego w art. 2 ust. 2 wymienionej Konwencji wykonywać będzie Ministerstwo Sprawiedliwości.

3) Osoba uprawniona do zgłoszenia roszczenia alimentacyjnego przeciwko osobie zobowiązanej, przebywającej za granicą, może złożyć wniosek w tej sprawie wraz z dokumentami uzasadniającymi roszczenia zgodnie z art. 3 ust. 4 Konwencji w sądzie wojewódzkim, w którego okręgu ma ona miejsce zamieszkania. Sąd wojewódzki prześle wniosek do Ministerstwa Sprawiedliwości, w celu nadania dalszego biegu.

4) Za czynności związane z przyjmowaniem wniosków i załączników sądy wojewódzkie nie będą pobierały żadnych opłat (art. 4 Konwencji).

Następnie art. 3 Konwencji przewiduje, iż jeżeli uprawniony przebywa na obszarze jednej z Umawiających się Stron (w dalszym ciągu nazywanej "państwem uprawnionego"), a zobowiązany podlega jurysdykcji innej Umawiającej się Strony (w dalszym ciągu nazywanej "państwem zobowiązanego"), wówczas uprawniony może złożyć do Organu przesyłającego w państwie swego zamieszkania wniosek, w którym domaga się on od zobowiązanego dostarczania utrzymania. Każda Umawiająca się Strona poinformuje Sekretarza Generalnego o tym, jakie dowody są z reguły wymagane przez prawo państwa, do którego należy Organ przyjmujący, dla uzasadnienia roszczeń alimentacyjnych, w jaki sposób dowody te powinny być przedstawione oraz jakie inne wymagania przewidziane przez to prawo powinny być spełnione. Do wniosku należy dołączyć wszelkie mające dla sprawy znaczenie dokumenty oraz w razie potrzeby pełnomocnictwo, uprawniające Organ przyjmujący do działania w zastępstwie uprawnionego lub do ustanowienia w tym celu innej osoby. Nadto należy dołączyć fotografię uprawnionego oraz - jeżeli to jest możliwe - fotografię zobowiązanego. Organ przesyłający podejmuje wszelkie niezbędne środki zmierzające do zapewnienia, aby wymagania prawa obowiązującego w państwie, do którego należy organ przyjmujący, były spełnione; przy uwzględnieniu przepisów tego prawa wniosek powinien zawierać, co następuje:

a) imię i nazwisko, adres, datę urodzenia, obywatelstwo i zawód lub zajęcie uprawnionego, jak również w zależności od konkretnego przypadku nazwisko i adres jego ustawowego przedstawiciela;

b) imię i nazwisko zobowiązanego; nadto, jeżeli uprawniony posiada co do tego wiadomości, adresy zobowiązanego z ostatnich pięciu lat, jego datę urodzenia, obywatelstwo i zawód lub zajęcie;

c) bliższe dane dotyczące podstaw, na których opiera się roszczenie, rodzaju i wysokości żądanych świadczeń alimentacyjnych oraz inne mające znaczenie dane, dotyczące na przykład stosunków majątkowych i rodzinnych uprawnionego i zobowiązanego.

Na podstawie art. 4 Konwencji z Nowego Jorku organ przesyłający przekazuje dokumenty Organowi przyjmującemu państwa, do którego należy zobowiązany, chyba że dojdzie on do przekonania, że wniosek nie został złożony w dobrej wierze.

Z kolei zgodnie z art. 5 Konwencji z Nowego Jorku organ przesyłający przekazuje w myśl art. 4 na wniosek uprawnionego ostateczne lub tymczasowo wykonalne orzeczenie albo inne tytuły sądowe w sprawie alimentacyjnej uzyskane przez uprawnionego we właściwym sądzie jednej z Umawiających się Stron oraz w razie konieczności i w miarę możliwości - akta dotyczące postępowania, w którym zapadło orzeczenie.

Z kolei art. 6 tejże Konwencji stanowi, iż organ przyjmujący podejmuje w ramach udzielonego mu przez uprawnionego upoważnienia i w jego zastępstwie wszelkie czynności właściwe do uzyskania alimentów, włącznie z uregulowaniem roszczenia w drodze ugody i w razie potrzeby, do wszczęcia i prowadzenia sprawy z powództwa o alimenty oraz przeprowadzenia egzekucji z wyroku albo jakiegokolwiek innego tytułu sądowego zasądzającego alimenty. Dalej organ przyjmujący informuje o biegu sprawy organ przesyłający. Jeżeli nie może on nadać biegu sprawie, zawiadamia Organ przesyłający o przyczynach i zwraca akta. Niezależnie od postanowień niniejszej Konwencji przy rozstrzyganiu wszelkich spraw o alimenty oraz wszelkich kwestii wynikających w związku z tym, należy stosować prawo Państwa, do którego należy zobowiązany włącznie z przepisami międzynarodowego prawa prywatnego tego Państwa.

Konwencja z Nowego Jorku jest więc lakoniczna w zakresie środków jakie może podjąć wierzyciel celem przeprowadzenia skutecznej egzekucji oraz orzeczeń zapadłych w postępowaniu egzekucyjnym prowadzony przez organ przyjmujący. Stanowi bowiem jedynie, że jeżeli nie może organ przyjmujący nadać biegu sprawie, zawiadamia Organ przesyłający o przyczynach i zwraca akta. Nie zostało więc przewidziane wprost wydanie jakiegokolwiek orzeczenia. Tym niemniej z uwagi na fakt, że równolegle Konwencja z Nowego Jorku przewiduje, że do wszelkich kwestii należy stosować prawo Państwa, do którego należy zobowiązany, i przyjmując za obowiązujący w niniejszej sprawie z uwagi na członkostwo Polski i Niemiec w Unii Europejskiej zakaz dyskryminacji, należy przyjąć, że zakończenie prowadzenia egzekucji powinno zostać sformalizowane w Niemczech tak jakby dotyczyło ich krajowca. Stąd, o ile system niemiecki przewiduje w stosunku do własnych przynależnych wydanie odpowiedniego zaskarżalnego rozstrzygnięcia, to powinno ono w takiej formie zostać wydane także w odniesieniu do obywatela polskiego, który dochodzi swojej wierzytelności na podstawie Konwencji z Nowego Jorku.

Zgodnie z obecnie obowiązującym art. 351 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (Dz. U. z 2004 r. Nr 90, poz. 864/2 z późn. zm.) postanowienia Traktatów, nie naruszają praw i obowiązków wynikających z umów zawartych przed 1 stycznia 1958 roku lub, wobec Państw przystępujących, przed datą ich przystąpienia, między jednym lub większą liczbą Państw Członkowskich z jednej strony a jednym lub większą liczbą państw trzecich z drugiej strony. Z kolei w zakresie, w jakim umowy te nie są zgodne z Traktatami, dane Państwo lub Państwa Członkowskie zastosują wszelkie właściwe środki w celu wyeliminowania stwierdzonych niezgodności. W razie potrzeby Państwa Członkowskie udzielają sobie wzajemnie pomocy dla osiągnięcia tego celu i w stosownych przypadkach przyjmują wspólną postawę. Przy stosowaniu umów, o których mowa w pierwszym akapicie, Państwa Członkowskie uwzględniają fakt, że korzyści uzgodnione w Traktatach przez każde Państwo Członkowskie wiążą się integralnie z ustanowieniem Unii i z tego tytułu są nierozerwalnie związane ze stworzeniem wspólnych instytucji, powierzeniem im kompetencji i przyznaniem takich samych korzyści przez wszystkie pozostałe Państwa Członkowskie.

Kolejnym aktem normatywnym, którego zastosowanie należy przeanalizować jest Konwencja haska z dnia 23 listopada 2007 r. o międzynarodowym dochodzeniu alimentów na rzecz dzieci i innych członków rodziny.

Obowiązuje ona w Polsce na mocy decyzji Rady z dnia 9 czerwca 2011 r. w sprawie zatwierdzenia w imieniu Unii Europejskiej Konwencji haskiej z dnia 23 listopada 2007 r. o międzynarodowym dochodzeniu alimentów na rzecz dzieci i innych członków rodziny (Dz. U. UE. L. z 2011 r. Nr 192, str. 39 z późn. zm.). Zgodnie z jej art. 49 w stosunkach między Umawiającymi się Państwami niniejsza Konwencja zastępuje Konwencję o dochodzeniu roszczeń alimentacyjnych za granicą z dnia 20 czerwca 1956 r., przyjętą przez Organizację Narodów Zjednoczonych, o ile jej zakres stosowania między tymi Państwami pokrywa się z zakresem stosowania niniejszej Konwencji. Niewątpliwie zarówno Niemcy, jak i Polska są stronami niniejszej Konwencji.

Należy również zwrócić uwagę na art. 51 ust. 4 Konwencji haskiej, zgodnie z którym niniejsza Konwencja pozostaje bez uszczerbku dla stosowania instrumentów regionalnej organizacji integracji gospodarczej będącej Stroną niniejszej Konwencji, przyjętych po jej zawarciu, w sprawach uregulowanych przez Konwencję, o ile takie instrumenty pozostają, w stosunkach państw członkowskich regionalnej organizacji integracji gospodarczej z innymi Umawiającymi się Państwami, bez uszczerbku dla stosowania postanowień Konwencji. W odniesieniu do uznawania lub wykonywania orzeczeń między państwami członkowskimi regionalnej organizacji integracji gospodarczej, Konwencja pozostaje bez uszczerbku dla norm regionalnej organizacji integracji gospodarczej, niezależnie od tego, czy zostały one przyjęte przed zawarciem Konwencji czy później.

Istotne jest także, że zgodnie z jej art. 32 ust. 1 Konwencji haskiej wykonanie odbywa się zgodnie z prawem Państwa wezwanego. Samo z kolei wykonanie ma nastąpić niezwłocznie. Natomiast z ust. 3 art. 32 Konwencji haskiej wynika, że w przypadku wniosków złożonych za pośrednictwem organów centralnych, jeżeli stwierdzono wykonalność orzeczenia lub zarejestrowano je w celu wykonania na mocy jej rozdziału V, przystępuje się do wykonania bez potrzeby podejmowania dalszych czynności przez wnioskodawcę. Zgodnie z art. 32 ust. 4 Konwencji haskiej stosuje się wszelkie normy obowiązujące w Państwie pochodzenia orzeczenia dotyczące czasu trwania zobowiązania alimentacyjnego. Natomiast ograniczenia okresu wykonalności zaległych płatności ustalane są zgodnie z prawem Państwa pochodzenia orzeczenia albo prawem Państwa wezwanego, w zależności od tego, które przewiduje dłuższy okres przedawnienia.

Z art. 33 Konwencji haskiej wynika, że w sprawach objętych zakresem stosowania Konwencji Państwo wezwane zapewnia środki egzekucyjne co najmniej równorzędne z tymi, które obowiązują w przypadku spraw krajowych.

Środki egzekucyjne zostały natomiast wskazane w art. 34 Konwencji haskiej. Przede wszystkim przewiduje on jednak, że umawiające się Państwa zapewniają w prawie wewnętrznym skuteczne środki egzekucji orzeczeń na mocy niniejszej Konwencji. Środki te mogą obejmować:

a) zajęcie wynagrodzenia za pracę;

b) zabezpieczenie środków na rachunku bankowym lub z innego źródła;

c) potrącenie ze świadczeń z ubezpieczenia społecznego;

d) zastaw na mieniu lub jego przymusową sprzedaż;

e) zajęcie zwrotu podatku;

f) zajęcie świadczeń emerytalnych lub zabezpieczenie na świadczeniach emerytalnych;

g) zawiadomienie instytucji kredytowych;

h) odmowę wydania, zawieszenie lub cofnięcie różnych zezwoleń (np. prawa jazdy);

i) zastosowanie mediacji, postępowania pojednawczego lub podobnych postępowań, aby doprowadzić do dobrowolnego wykonania.

Z kolei art. 35 Konwencji haskiej w swoim ust. 2 stanowi, że umawiające się Państwo, którego prawo ogranicza przekazywanie środków pieniężnych, przyznaje najwyższy priorytet przekazywaniu środków pieniężnych należnych na mocy niniejszej Konwencji. Zgodnie z art. 44 ust. 1 Konwencji haskiej wniosek i załączone dokumenty sporządzane są w oryginalnym języku wraz z tłumaczeniem na język urzędowy Państwa wezwanego lub inny język, który Państwo wezwane wskazało w oświadczeniu złożonym zgodnie z artykułem 63, chyba że właściwy organ tego Państwa nie wymaga tłumaczenia. Natomiast art. 44 ust. 3 Konwencji przewiduje, że z zastrzeżeniem odmiennych uzgodnień między organami centralnymi, wszelkie inne formy komunikowania się między tymi organami odbywają się w języku urzędowym Państwa wezwanego lub w języku angielskim albo francuskim. Umawiające się Państwo może jednakże poprzez złożenie zastrzeżenia zgodnie z artykułem 62, sprzeciwić się korzystaniu z języka angielskiego albo francuskiego. Z załącznika nr II decyzji Rady z dnia 9 czerwca 2011 r. wynika, że Polska sprzeciwiła się korzystaniu z języka francuskiego w kontaktach między organami centralnymi. Tak więc w zakresie kontaktów z organem niemieckim Polska może korzystać zarówno z języka niemieckiego, jak i angielskiego i należy wybrać ten, który jest korzystniejszy z punktu widzenia finansów publicznych. Co więcej wybierając jako język komunikowania się język angielski Państwo wezwane powinno się do tego dostosować.

Konwencja nie uregulowała więc wprost kwestii, czy należy ją stosować do spraw już wszczętych na mocy Konwencji z Nowego Jorku. Zgodnie z art. 28 Konwencji Wiedeńskiej o prawie traktatów, sporządzonej w Wiedniu dnia 23 maja 1969 r. (Dz. U. z 1990 r. Nr 74, poz. 439) jeżeli odmienny zamiar nie wynika z traktatu ani nie jest ustalony w inny sposób, jego postanowienia nie wiążą strony w odniesieniu do żadnej czynności lub zdarzenia, które miały miejsce, ani w odniesieniu do żadnej sytuacji, która przestała istnieć przed dniem wejścia w życie traktatu w stosunku do tej strony. Po wejściu jej w życie w 2011r. należało więc uzgodnić ze stroną niemiecką, czy w niniejszej sprawie należy stosować przepisy Konwencji Haskiej. Jest ona bowiem bardziej precyzyjna w zakresie egzekwowania wierzytelności, jak również przewiduje większe gwarancje dla wierzyciela. Przewiduje jakie środki należy stosować w postępowaniu egzekucyjnym, jak również zapewnia wprost wierzycielowi (w niniejszej sprawie wierzycielem jest skarżąca) zakaz dyskryminacji na podstawie art. 32. Jednak dodatkowe komplikacje w stanie prawnym wprowadza art. 2 ust. 1 Konwencji Haskiej, który przewiduje, że niniejszą Konwencję stosuje się do zobowiązań alimentacyjnych wobec osoby, która nie ukończyła 21 lat, wynikających ze stosunków między rodzicami a dziećmi. W niniejszej sprawie na wierzytelność skarżącej składa się dług powstały w okresie, w którym nie ukończyła ona 21 lat, jak i dług powstały w okresie, w którym ukończyła ona 21 lat z uwagi na okres odbywania studiów. Stąd w odniesieniu do wierzytelności powstałej po osiągnieciu przez skarżąca wieku 21 lat należałoby stosować Konwencję z Nowego Jorku.

Zdaniem Sądu orzekającego w niniejszej sprawie, takiemu zakreśleniu prawa właściwego nie stoi na przeszkodzie art. 56 Konwencji haskiej, który w ust. 1 przewiduje, że konwencję stosuję się w każdym przypadku, w którym:

a) organ centralny Państwa wezwanego otrzymał wniosek złożony na mocy artykułu 7 lub na mocy rozdziału III, po wejściu Konwencji w życie między Państwem wzywającym a Państwem wezwanym;

b) właściwy organ Państwa wezwanego otrzymał bezpośrednio wniosek o uznanie i wykonanie, po wejściu Konwencji w życie między Państwem pochodzenia a Państwem wezwanym.

Z kolei ust. 3 powołanego przepisu stanowi, iż niniejsza Konwencja nie nakłada na Państwo wezwane obowiązku wykonania orzeczenia lub ugody alimentacyjnej w odniesieniu do płatności wymagalnych przed wejściem Konwencji w życie między Państwem pochodzenia a Państwem wezwanym, z wyjątkiem zobowiązań alimentacyjnych wobec osoby, która nie ukończyła 21 lat, wynikających ze stosunków między rodzicami a dziećmi.

Wynika z tego, że do zobowiązań alimentacyjnych wobec osoby, która nie ukończyła 21 roku życia należy bezwzględnie stosować jednak Konwencję haską, pomimo tego, że wniosek w niniejszej sprawie został wniesiony na podstawie Konwencji z Nowego Jorku, a więc przed wejściem w życie między Polską a Niemcami Konwencji haskiej, gdyż wyraźnie, celem wzmocnienia praw wierzyciela przewiduje się, że Konwencja haska ma zastosowanie w każdym przypadku do zobowiązań alimentacyjnych wobec osoby, która nie ukończyła 21 lat, a więc można założyć, że automatycznie przekształca postępowanie toczące się na podstawie Konwencji z Nowego Jorku z postępowanie toczące się na podstawie tejże Konwencji haskiej.

Nie budzi więc również wątpliwości, że w kwestii zakończenia postępowania przez organ niemiecki należy wyciągnąć identyczny wniosek, a więc o ile system niemiecki przewiduje w stosunku do własnych przynależnych wydanie odpowiedniego zaskarżalnego rozstrzygnięcia, to powinno ono w takiej formie zostać wydane także w odniesieniu do obywatela polskiego, który dochodzi swojej wierzytelności na podstawie Konwencji z Haskiej, z uwagi na brzmienie jej art. 32.

Kolejnym aktem, który może w niniejszej sprawie mieć zastosowanie to Rozporządzenia Rady (WE) nr 44/2001 z dnia 22 grudnia 2000 r. w sprawie jurysdykcji i uznawania orzeczeń sądowych oraz ich wykonywania w sprawach cywilnych i handlowych (Dz.U. 2001, L 12, s. 1).

Należy bowiem podkreślić, że w niniejszej sprawie wprawdzie postępowanie zostało wszczęte na podstawie Konwencji z Nowego Jorku, tym niemniej było wydanych w niej kilka orzeczeń, a długi C. K. powstawały w różnych okresach. Niewątpliwie jednak wyrok 29 sierpień 2008r., w którym podwyższono kwotę zasądzonych alimentów do 1000 zł. został wydany w okresie kiedy zarówno Polska i Niemcy byli członkami UE, a jednocześnie obowiązywało wówczas rozporządzenie Rady (WE) nr 44/2001 i co więcej wyrok ten został przekazany stronie niemieckiej do wykonania w na zaświadczeniu, zgodnie z art. 54 i 58 Rozporządzenie 44/2001 z dnia 22 grudnia 2000r.

Zgodnie z art. 66 rozporządzenia Rady (WE) nr 44/2001 z dnia 22 grudnia 2000 r. w sprawie jurysdykcji i uznawania orzeczeń sądowych oraz ich wykonywania w sprawach cywilnych i handlowych (Dz.U. 2001, L 12, s. 1):

1. Przepisy niniejszego rozporządzenia mają zastosowanie tylko do takich powództw i dokumentów urzędowych, które zostały wytoczone bądź sporządzone po jego wejściu w życie.

2. Jeżeli powództwo zostało wytoczone w Państwie Członkowskim pochodzenia przed wejściem w życie niniejszego rozporządzenia, wówczas orzeczenia wydane po tej chwili będą uznawane i zezwoli się na ich wykonanie zgodnie z rozdziałem III:

a) jeżeli powództwo wytoczone zostało w Państwie Członkowskim pochodzenia po tym, jak Konwencja brukselska lub Konwencja lugańska weszła w życie zarówno w Państwie Członkowskim pochodzenia, jak i w Państwie Członkowskim, w którym powoływane jest orzeczenie;

b) we wszystkich innych przypadkach, jeżeli sąd miał jurysdykcję na podstawie przepisów, które są zgodne z przepisami jurysdykcyjnymi rozdziału II lub umowy, która obowiązywała w chwili wytoczenia powództwa pomiędzy Państwem Członkowskim pochodzenia a Państwem Członkowskim, w którym powoływane jest orzeczenie.

Wyrokiem z dnia 21 czerwca 2012r. Trybunał Sprawiedliwości uznał, że artykuł 66 ust. 2 rozporządzenia Rady (WE) nr 44/2001 z dnia 22 grudnia 2000 r. w sprawie jurysdykcji i uznawania orzeczeń sądowych oraz ich wykonywania w sprawach cywilnych i handlowych należy interpretować w ten sposób, że dla zastosowania tego rozporządzenia do celów uznania i wykonania orzeczenia sądowego konieczne jest, aby w chwili wydania takiego orzeczenia rozporządzenie to obowiązywało zarówno w państwie członkowskim pochodzenia, jak i w wezwanym państwie członkowskim (wyrok TS z 21.06.2012 r., C-514/10, Wolf Naturprodukte gmbh v. Sewar Spol. s r.o., zotsis 2012, nr 6, poz. I-367).

W niniejszej sprawie przyjmując, że sprawa o podwyższenie kwoty alimentów jest nową sprawą do ich egzekucji powinno się już stosować przepisy tegoż rozporządzenia do wierzytelności skarżącej, która powstała w okresie, w którym ukończyła ona 21 lat z uwagi na okres odbywania studiów.

Ostatnim aktem normatywnym, który należy przeanalizować jest rozporządzenia unijne nr 4/2009 w sprawie jurysdykcji, prawa właściwego, uznawania i wykonywania orzeczeń oraz współpracy w zakresie zobowiązań alimentacyjnych.

Z wyroku Trybunału Sprawiedliwości z dnia 9.02.2017 r. (C-283/16, M.S. v. P.S., ZOTSiS 2017, nr 2, poz. I-104) wynika, że rozporządzenie nr 4/2009 przewiduje dwa alternatywne sposoby zwrócenia się do właściwych sądów, jeden bezpośredni, na podstawie przepisów zawartych w rozdziale IV tego rozporządzenia, a drugi za pośrednictwem organów centralnych, jeżeli wierzyciel alimentacyjny zwróci się z wnioskiem o pomoc do organu centralnego państwa członkowskiego miejsca jego zamieszkania, zgodnie z przepisami zawartymi w rozdziale VII tegoż rozporządzenia. Analizę tę potwierdza treść art. 45 rozporządzenia nr 4/2009, zawartego w jego rozdziale V. Artykuł ten, dotyczący pomocy prawnej, wyróżnia wyraźnie dwa alternatywne tryby umożliwiające wierzycielowi alimentacyjnemu przedstawienie wniosku o wykonanie, to znaczy za pośrednictwem organów centralnych 'lub' bezpośrednio do właściwych organów. Tym niemniej art. 77 ust. 1 rozporządzenia 4/2009 stanowi, że niniejsze rozporządzenie stosuje się wyłącznie do postępowań wszczętych, do ugód sądowych zatwierdzonych lub zawartych oraz do dokumentów urzędowych sporządzonych po dniu rozpoczęcia stosowania rozporządzenia, z zastrzeżeniem ust. 2 i 3. Z kolei ust 2 powołanego przepisu przewiduje, że sekcje 2 i 3 rozdziału IV mają zastosowanie do:

a) orzeczeń wydanych w państwach członkowskich przed datą rozpoczęcia stosowania niniejszego rozporządzenia, w przypadku których wniosek o uznanie i stwierdzenie wykonalności złożony jest po tej dacie;

b) orzeczeń wydanych po dacie rozpoczęcia stosowania niniejszego rozporządzenia w ramach postępowań wszczętych przed tą datą,

jeśli do celów uznania i wykonania orzeczenia te są objęte zakresem stosowania rozporządzenia nr 44/2001.

Dalej zgodnie z powołanym przepisem rozporządzenie (WE) nr 44/2001 stosuje się do postępowań w sprawie uznania i do postępowań egzekucyjnych toczących się w momencie rozpoczęcia stosowania niniejszego rozporządzenia.

Mając powyższe na uwadze Trybunał Sprawiedliwości wyrokiem z dnia 12.05.2021 r. (C-729/19, TKF przeciwko Department of Justice for Northern Ireland., LEX nr 3171134) przyjął, że

1) Artykuł 75 ust. 2 lit. a) rozporządzenia Rady (WE) nr 4/2009 z dnia 18 grudnia 2008 r. w sprawie jurysdykcji, prawa właściwego, uznawania i wykonywania orzeczeń oraz współpracy w zakresie zobowiązań alimentacyjnych należy interpretować w ten sposób, że ma on zastosowanie wyłącznie do orzeczeń wydanych przez sądy krajowe w państwach, które były już członkami Unii Europejskiej w chwili wydania tych orzeczeń.

2) Rozporządzenie nr 4/2009 należy interpretować w ten sposób, że żaden przepis tego rozporządzenia nie zezwala na to, aby orzeczenia w przedmiocie zobowiązań alimentacyjnych, wydane w jednym państwie przed jego przystąpieniem do Unii i przed datą rozpoczęcia stosowania tego rozporządzenia, były uznawane i wykonywane, po przystąpieniu tego państwa do Unii, w innym państwie członkowskim.

Wobec powyższego w niniejszej sprawie egzekucja części wierzytelności skarżącej z wyroku z dnia 29 sierpień 2008r. powinna była więc toczyć się na podstawie rozporządzenia (WE) nr 44/2001. Co więcej pozostałe wcześniejsze orzeczenia w przedmiocie zasądzenia alimentów zostały wydane przed wejściem w życie rozporządzenia unijnego nr 4/2009. W związku z powyższym nie ma ono zastosowania w niniejszej sprawie.

W odniesieniu do postępowania uregulowanego w ratyfikowanej przez Polskę Konwencji o dochodzeniu roszczeń alimentacyjnych za granicą sporządzonej w Nowym Jorku w dniu 20 czerwca 1956 r. (Dz. U. z 1961 r. Nr 17, poz. 87) Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale składu siedmiu sędziów z dnia 23 marca 1998 r., sygn. akt OPS 10/97 (ONSA 1998/3/75) wyjaśnił, iż sprawa o przekazanie przez polski organ przyjmujący organowi przyjmującemu innego państwa wniosku osoby uprawnionej, w którym domaga się ona od zobowiązanego dostarczenia utrzymania, na podstawie art. 3 i 4 Konwencji jest załatwiana w postępowaniu administracyjnym, do którego nie mają zastosowania przepisy kodeksu postępowania administracyjnego. Sąd wskazał, że organ przesyłający nie załatwia sprawy w zakresie uznania i wykonania zobowiązania alimentacyjnego między uprawnionym a zobowiązanym, lecz jedynie ułatwia uprawnionemu załatwienie takiej sprawy w innym państwie przez jej przekazanie w trybie Konwencji organowi przyjmującemu, z czym wiąże się obowiązek podjęcia określonych działań przez organ przyjmujący. Oznacza to, że przedmiotem sprawy załatwianej przez organ przesyłający jest podjęcie ściśle określonych działań techniczno-organizacyjnych, dotyczących jedynie sprawy z zakresu prawa rodzinnego. W razie złożenia wniosku przez osobę uprawnioną powstaje stosunek prawny pomiędzy tą osobą a organem przesyłającym, którego istota sprowadza się do konkretyzacji przez organ przesyłający uprawnienia tej osoby, którego treścią jest prawo domagania się przekazania wniosku organowi przyjmującemu w innym państwie, stosunek ten spełnia cechy stosunku administracyjnoprawnego. Sprawa administracyjna załatwiana w trybie art. 3 i 4 Konwencji jest załatwiana przez organ przesyłający w postępowaniu uregulowanym wyłącznie przepisami Konwencji. Na wydane w takim postępowaniu akty lub podjęte czynności przysługuje skarga do sądu administracyjnego, jeżeli dotyczą one przyznania, stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisu prawa, po uprzednim wezwaniu właściwego organu do usunięcia naruszenia prawa. Zdaniem Sądu orzekającego w niniejszej sprawie identyczne rozwiązanie należy stosować w odniesieniu do postępowania uregulowanego w Konwencji haskiej z 2007r. oraz również do postępowania w zakresie egzekwowania wierzytelności alimentacyjnej powstałej po 21 roku życia uprawnionego w sprawie przekazanej przez polski organ przyjmujący organowi przyjmującemu innego państwa wniosku osoby uprawnionej.

W przedmiotowej sprawie niewątpliwie zaskarżone zarządzenie Prezesa Sądu Okręgowego mieści się w kategorii czynności z zakresu administracji publicznej dotyczącej uprawnień i obowiązków wynikających z przepisów prawa, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a.

Wprawdzie do postępowania na podstawie obu Konwencji dotyczących dochodzenia roszczeń alimentacyjnych za granicą nie mają zastosowania przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, tym niemniej organ podejmujący rozstrzygnięcie powinien stosować zasadę dobrej administracji. Zasada ta jest "traktowana jako obowiązek, który powinien być realizowany przez administrację publiczna. Obowiązkowi temu odpowiada publiczne prawo podmiotowe obywatela do dobrej administracji" (J. Zimmermann, "Prawo administracyjne", Warszawa 2018, s. 170). Zdaniem powołanego autora zasada ta powinna być zaliczana do zasad ogólnych prawa administracyjnego. W ramach tejże zasady mieści się zasada sprawiedliwości społecznej, równości, realizacja dobra wspólnego, czy zasada jawności. Zasada dobrej administracji stanowi więc fundament demokratycznego państwa prawa. Zasada ta jest również podstawową zasadą prawa w Unii Europejskiej. "Zasada dobrej administracji (w Unii Europejskiej – przyp. Sądu) obejmuje m.in.: obowiązek starannego i bezstronnego zbadania relewantnych okoliczności sprawy, obowiązek rozpatrzenia sprawy w rozsądnym terminie, obowiązek uzasadnienia decyzji, prawo do bycia wysłuchanym i dostępu do akt" (K. Milecka, Zasada dobrej administracji w orzecznictwie sądów unijnych, cz. I., EPS 2012, nr 2, s. 33-38). Należy także podkreślić, że z wzmiankowanych wyżej zasad konstytucyjnych wynika obowiązek ochrony obywatela polskiego przed organami władzy publicznej innych państw. Polski organ władzy publicznej powinien więc podejmować stosowne działania, celem skutecznego egzekwowania zaległych wierzytelności alimentacyjnych i domagać się równego traktowania przez organy obcego państwa, a więc tak jak własnego krajowca, obywateli polskich.

W niniejszej sprawie Prezes Sąd zarządził zamknięcie sprawy, gdyż "pismem w dniu 11.08.2021r. organ niemiecki poinformował tut. Sąd, iż Pan C. K. otrzymuje emeryturę oraz nie posiada majątku, który może podlegać zajęciu na poczet spłaty zaległości alimentacyjnych. Ostatecznie w dniu 13.10.2021r. organ niemiecki poinformował, iż po dokonaniu wielokrotnej oceny finansowej dłużnika alimentacyjnego otrzymującego emeryturę, która jest niższa od obowiązującej w Niemczech granicy zwolnienia z zajęcia egzekucyjnego oraz wobec braku aktywów i nieruchomości postępowanie zostało zamknięte i nie możliwości kontynuowania postępowania".

W ocenie Sądu organ w przedmiotowej sprawie nie wyjaśnił, dlaczego uznał pismo organu niemieckiego z dnia 13 października 2021r. za orzeczenie kończące sprawę egzekucji alimentów szczególnie, że organ niemiecki nie powołał się na żadną podstawę prawną, a taka na pewno musiała być, jeżeli organ egzekucyjny "zamknął" sprawę. Dalej jeżeli takie orzeczenie niemiecki organ egzekucyjny wydał, to niewątpliwie istnieje możliwość jego zaskarżenia. Zatem powinno ono być doręczone wierzycielce ze stosownym pouczeniem oraz w przypadku zaskarżenia takiego orzeczenia należy przekazać je stronie niemieckiej (por. wyrok WSA w Krakowie z 24.01.2019 r., III SA/Kr 1209/18, LEX nr 2616423). Trafnie również w powołanym wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie zauważa się, że w prawie polskim komornik z urzędu nie może umorzyć postępowania alimentacyjnego. Nie wydaje się, aby w prawie niemieckim stosowane były inne zasady, a nawet gdyby były takie umorzenie z urzędu z powodu bezskuteczności egzekucji na pewno podlegało doręczeniu stronie ze stosownym pouczeniem o zaskarżeniu orzeczenia. Wobec powyższego konieczne jest, aby ponownie rozpatrując sprawę organ zwrócił się o informację do organu niemieckiego czy zostało wydane orzeczenie organu egzekucyjnego o umorzeniu egzekucji. Jeżeli tak, to na jakiej podstawie prawnej i czy jest ono zaskarżalne. Orzeczenie jeżeli istnieje należy dostarczyć wierzycielce z tłumaczeniem na język polski i stosowną pomocą prawną.

Należy także zażądać od strony niemieckiej dokładnego wskazania przepisów prawnych w zakresie egzekwowania wierzytelności z emerytury i renty. W żadnym bowiem piśmie ze strony organu wykonującego brak jest wyraźnego wskazania poniżej jakiej konkretnie kwoty otrzymywanej renty, czy emerytury nie egzekwuje się należnej wierzytelności. Nie zostało również wskazane przez stronę niemiecką jakie konkretnie działania celem egzekucji należności były faktycznie podejmowane, ani jakie są warunki majątkowe i osobiste dłużnika C. K.

Zdaniem Sądu orzekającego w niniejszej sprawie także uzasadnienie zarządzenia zostało sporządzone z naruszaniem zasady dobrej administracji, gdyż po pierwsze brak jest wskazania właściwej podstawy prawnej, a samo zamkniecie sprawy nastąpiło na podstawie zwykłego pisma otrzymywanego od organu niemieckiego. Należy również pokreślić, że z zasady dobrej administracji wynika również obowiązek dokładnego ustalenia stanu faktycznego i prawnego sprawy oraz załatwienia sprawy mając na względzie interes społeczny oraz słuszny interes obywateli, jak również pogłębiania zaufania obywateli do organów administracyjnych. Stąd należało precyzyjnie zbadać, przepisy jakiego aktu normatywnego mają zastosowanie w niniejszej sprawie z rozbiciem na długi powstałe w różnym czasie, wybrać te, które są korzystniejsze z punktu widzenia egzekwowania wierzytelności przez polską obywatelkę i jednocześnie domagać się ich zastosowania przez stronę niemiecką.

Biorąc pod uwagę powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie orzekł jak w sentencji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a.