Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SAB/Po 140/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2021-10-06 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
659
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Zobowiązano do podjęcia czynności

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Donata Starosta (spr.) Sędzia WSA Monika Świerczak Asesor Sądowy WSA Katarzyna Witkowicz - Grochowska po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawny w dniu 06 października 2021 r. sprawy ze skargi A. Ż-P na przewlekłe prowadzenie postepowania przez Wojewodę w przedmiocie ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego 1. zobowiązuje Wojewodę do załatwienia wniosku A. Ż-P o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego z dnia [...] czerwca 2020 r. w terminie 30 dni od dnia otrzymania prawomocnego odpisu wyroku wraz z aktami sprawy; 2. stwierdza, że Wojewoda dopuścił się przewlekłego prowadzenia postępowania; 3. stwierdza, że przewlekłe prowadzenie postępowania miało miejsce z rażącym naruszeniem prawa; 4. zasądza od Wojewody na rzecz skarżącej A. Ż-P kwotę [...]zł ([...] złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Skargą z dnia [...] lipca 2021 r. wniesioną w tym samym dniu A. Ż-P (dalej również jako: "skarżąca") reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika adwokata M. S. wniosła skargę na przewlekłość postepowania administracyjnego prowadzonego przez Wojewodę (dalej również jako: "organ") w przedmiocie przyznania świadczenia wychowawczego za okres zasiłkowy [...].

Skarżąca złożyła w dniu [...] czerwca 2020 r. do Ośrodka Pomocy Społecznej w O. (dalej również jako "OPS O.") drogą elektroniczną wniosek o świadczenie wychowawcze na okres zasiłkowy [...] na pierwsze dziecko – O. P..

Następnie, skarżąca złożyła formularz datowany na dzień [...] lipca 2020 r. wymagany dla potrzeb ustalenia ustawodawstwa państwa właściwego do wypłaty świadczeń. W formularzu tym wskazała, że został złożony wniosek o świadczenia na dziecko poza granicami Polski z datą złożenia [...] lutego 2019 r. w instytucji F. na dziecko O. P., w okresie od [...] stycznia 2019 r. do [...] czerwca 2019 r. Skarżąca podała, że podlega ubezpieczeniu społecznemu (emerytalnemu i rentowemu) w KRUS od 2007 r., że adres pobytu dziecka w czasie pobytu członka rodziny poza granicami [...] to G. , [...], który to adres jest tożsamy z adresem skarżącej. Członek rodziny pracujący (zamieszkujący) poza granicami RP to J. P. – (mąż skarżącej od dnia [...] grudnia 2007 r.) z adresem zamieszkania w Polsce jak adres skarżącej i dziecka. Skarżąca podała również adres zamieszkania J. P. za granicą w [...] oraz charakter pobytu jako stały. W formularzu podano, że J. P. wykonuje w [...] pracę najemną od dnia [...] grudnia 2019 r. i jest to praca na czas nieokreślony w H.

Burmistrz O. pismem [...] (datowanym na dzień [...] czerwca 2020 r.) przekazał wniosek o świadczenie wychowawcze wraz z formularzem pobytu celem ustalenia pierwszeństwa wypłaty świadczenia Wojewodzie (dalej również jako: "Wojewoda") – data nadania do Wojewody [...] lipca 2020 roku, wpływ tego pisma do Wojewody nastąpił w dniu [...] lipca 2020 r.

Adnotacja tłumaczenia dla numeru sprawy [...] druku [...] z dnia [...] lipca 2020 r., wraz z podpisem pracownika W. Urzędu Wojewódzkiego z dnia [...] października 2020 r. zawiera informację o:

1. przekazaniu wniosku o świadczenie rodzinne złożonego przez J. P. na terenie [...] z dnia [...] lutego 2019 r.;

2. prośbie o informację o uprawnieniu do polskich świadczeń rodzinnych od [...] lipca 2019 r., z uwzględnieniem wyrównania wniosków. Matka dziecka od [...] września 2007 roku pracuje zarobkowo w Polsce;

3. decyzji o przyznaniu n. zasiłku rodzinnego K. na dziecko O. J. P., ur. [...] r. w okresie od [...] kwietnia 2020 r. do [...] listopada 2027 r. w kwocie [...]EUR.

Następnie skarżąca w dniu [...] marca 2021 r. złożyła do OPS O. drogą elektroniczną kolejny wniosek (drugi wniosek) o świadczenie wychowawcze na kolejny okres zasiłkowy [...] na dziecko – O. P.. Ponownie podała, że zamieszkuje od 2007 r. w Polsce w miejscowości G. wraz z dzieckiem O. P.. Skarżąca załączyła również datowany na dzień [...] czerwca 2021 r. formularz dla potrzeb ustalenia ustawodawstwa państwa właściwego dla wypłaty świadczeń wraz z danymi członka rodziny zamieszkałego za granicami RP (część II) J. P.. Podała, że J. P. zamieszkuje w [...] od dnia [...] sierpnia 2018 r., jego charakter pobytu jest stały, od dnia [...] sierpnia 2018 r. do dnia [...] listopada 2019 r. pracował w C. ([...]), a od dnia [...] listopada 2019 r. wykonuje pracę na podstawie umowy na czas nieokreślony w B. ([...]). W części formularza dotyczącej informacji o zagranicznych świadczeń na dziecko (część III), nie podano żadnych danych.

Pismem z dnia [...] czerwca 2021 r., nadanym w dniu [...] czerwca 2021 r., znak sprawy: [...] OSP w O. przekazał do W. Urzędu Wojewódzkiego w P. wniosek skarżącej (drugi) z dnia [...] marca 2021 r. (wraz z formularzem dla potrzeb ustalenia ustawodawstwa państwa właściwego do wypłaty świadczeń z dnia [...] czerwca 2021 r.) obejmujący okres zasiłkowy [...] celem ustalenia pierwszeństwa wypłaty świadczeń.

W dniu [...] lipca 2021 r. pełnomocnik skarżącej złożył do Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej za pośrednictwem Wojewody ponaglenie na przewlekłość postępowania obejmujące okres zasiłkowy [...].

Po kilku dniach od otrzymania ponaglenia pismem z dnia [...] lipca 2021 r. ([...]) Wojewoda skierował do skarżącej informację (znak [...]) o przyznaniu świadczenia wychowawczego na dziecko O. P. w kwocie [...]zł miesięcznie za okres od dnia [...] czerwca 2021 r. do dnia [...] maja 2021 r., uzasadniając, że po rozpatrzeniu wniosku złożonego dnia [...] marca 2021 r. (drugi wniosek) o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego spełnione zostały warunki przyznania tego świadczenia, a o przyznaniu świadczenia wychowawczego zostanie poinformowana zagraniczna instytucja właściwa do wypłaty świadczeń rodzinnych.

Kolejnym pismem również z dnia [...] lipca 2021 r. ([...]) skierowanym do skarżącej Wojewoda poinformował, że ustalił, że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego mają zastosowanie w stosunku do wniosku skarżącej z dnia [...] czerwca 2020 r. oraz [...] marca 2021 r. o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego, ponieważ ojciec dziecka – J. P. od dnia [...] sierpnia 2018 r. podlega ustawodawstwu n. z tytułu wykonywania pracy najemnej na terytorium [...]. Jednocześnie stwierdzono pierwszeństwo ustawodawstwa polskiego, z uwagi na to, że matka dziecka mieszkająca z dzieckiem w Polsce, jest osobą aktywną zawodowo podlegającą ubezpieczeniom z tytułu pracy najemnej.

Jednocześnie pismem z dnia [...] lipca 2021 r. ([...]) Wojewoda skierował do J. P. – ojca dziecka wyjaśnienia. Pismo to odebrała skarżąca jako dorosły domownik w dniu [...] lipca 2021 r. - zwrotne potwierdzenie odbioru. Do pisma tego załączono druk wniosku o ustalenie świadczenia wychowawczego i poinformowano J. P., że n. instytucja właściwa do wypłaty świadczeń rodzinnych F. w [...] w dniu [...] lipca 2020 r. przekazała za pomocą formularza S. w wersji elektronicznej wniosek J. P. z dnia [...] lutego 2019 r. o świadczenie rodzinne złożony na terytorium [...].

Organ w piśmie tym wskazał, że J. P. podlega ustawodawstwu n. z tytułu wykonywania pracy najemnej na terytorium [...], natomiast skarżąca od dnia [...] czerwca 2006 r. jest w Polsce osobą aktywną zawodowo. W takiej sytuacji o pierwszeństwie do wypłaty świadczeń decyduje miejsce zamieszkania dziecka. Ponieważ dziecko zamieszkuje wraz ze skarżącą w Polsce, ustawodawstwo polskie ma zastosowanie z tytułu pierwszeństwa, zgodnie z art. 68 ust. 1 lit. b) ppkt i) Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r., z późn. zm.)

Ponadto, organ wyjaśnił, że oznacza to, że wniosek ojca dziecka powinien być w pierwszej kolejności rozpatrzony przez instytucję właściwą w Polsce, natomiast instytucja zagraniczna powinna wypłacić dodatek dyferencyjny, czyli różnicę między wysokością polskiego zasiłku a wysokością zasiłku rodzinnego należnego za granicą. W przypadku wydania decyzji odmawiającej prawa do świadczenia wychowawczego w Polsce, instytucja zagraniczna powinna wypłacić zasiłek rodzinny w pełnej wysokości. Wniosek złożony na terytorium [...] w dniu [...] lutego 2019 r. [przez ojca dziecka] powinien zostać rozpatrzony zgodnie z polskim ustawodawstwem, a za datę złożenia wniosku przyjmuje się datę złożenia wniosku w instytucji n. .

Wojewoda wyjaśnił, że wniosek złożony w dniu [...] lutego 2019 r. należy potraktować jako wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego m.in. na okres zasiłkowy [...] (tj. od dnia [...] lipca 2019 r., do dnia [...] maja 2021 r.). Aby możliwe było ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego w Polsce na w/w okres ojciec dziecka powinien złożyć wniosek na polskim druku wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego. Jednocześnie organ przesłał druk wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na okres zasiłkowy [...] celem uzupełnienia i odesłania do tutejszego urzędu w terminie 20 dni od dnia otrzymania pisma.

W skardze z dnia [...] lipca 2021 r., (wniesionej w tym samym dniu) na przewlekłość postępowania administracyjnego prowadzonego przez Wojewodę w sprawie przyznania świadczenia wychowawczego za okres zasiłkowy [...] pełnomocnik skarżącej wniósł o:

1. stwierdzenie, że Wojewoda dopuścił się przewlekłego prowadzenia postępowania i miało to miejsce z rażącym naruszeniem prawa;

2. o zobowiązanie Wojewody do załatwienia sprawy w terminie 7 dni; oraz o zasądzenie od Wojewody na rzecz skarżącej zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa prawnego, według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi pełnomocnik skarżącej wskazał, że w związku z epidemią COVID-19 przepisów o bezczynności organów nie stosowało się jedynie w okresie od 31 marca 2020 r. do 15 maja 2020 r., a nadto powołał się również na treść art. 35 § 1 Kodeksu Postępowania Administracyjnego (Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r., Kodeks postępowania administracyjnego, tj. z dnia 16 marca 2021 r., Dz.U. z 2021 r. poz. 735, dalej również jako "k.p.a."). Podał, że postępowanie w sprawie świadczenia wychowawczego toczy się już rok, a Wojewoda przez ten czas nie podjął ani jednej czynności; że Wojewoda ma dostęp do Systemu Elektronicznej Wymiany Informacji dotyczących Zabezpieczenia Społecznego, zatem ma dostęp do wszystkich danych, które są niezbędne do zajęcia merytorycznego stanowiska; że wojewoda 12-krotnie przekroczył termin wskazany w art. 37 § 3 k.p.a. W skardze podano także, że przewlekłość postępowania nie tylko nie znajduje żadnego uzasadnienia, ale dodatkowo stanowi występek przeciwko ogólnej zasadzie szybkości postępowania (art. 12 k.p.a.) i zasadzie pogłębiania zaufania (art. 10 k.p.a.).

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie w całości. Organ podał, że w sprawie ustalono pierwszeństwo ustawodawstwa polskiego w odniesieniu do wniosku J. P., zgodnie z brzmieniem art. 68 ust. 3 lit. b rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz.U. L 166 z 30.04.2004). Jeżeli chodzi o okres zasiłkowy [...] z uwagi na złożenie wniosków przez obydwoje rodziców, zastosowanie w sprawie znajduje dyspozycja art. 22 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz.U. z 2019 r., poz. 2407 – dalej jako: "u.p.p.w.d."); sytuacja wymaga zatem ustalenia, czy wniosek został złożony skutecznie. W tym celu wezwano wnioskodawcę [J. P.] w trybie art. 19 u.p.p.w.d. do uzupełnienia wniosku.

Wojewoda wyjaśnił, że dopóki nie ma pewności odnośnie do prawidłowego złożenia wniosku przez ojca dziecka, dopóty wniosek nie może być rozpatrywany, ponieważ został on złożony jako drugi w kolejności, zachodzi zatem przeszkoda do orzekania przez Wojewodę.

Organ podał także, że nie otrzymał do dnia sporządzenia odpowiedzi na skargę tj. do dnia [...] sierpnia 2021 r. (data nadania: dnia [...] sierpnia 2021 r. – k. 17 akt) pisma uzupełniającego pochodzącego od J. P..

Odnosząc się do ponaglenia organ wyjaśnił, że zgodnie z art. 28 ust. 2 u.p.p.w.d. w brzmieniu obowiązującym od dnia 13 lipca 2021 r. nadanym art. 8 pkt 11 ustawy z dnia 24 czerwca 2021 r. o zmianie niektórych ustaw związanych ze świadczeniami na rzecz rodziny (Dz.U. z 2021 r., poz. 1162), w sprawach o świadczenia wychowawcze realizowane w związku z koordynacją systemów zabezpieczenia społecznego przez wojewodę przepisów art. 37 k.p.a. nie stosuje się. Dlatego w ocenie organu należy przyjąć, że ponaglenie złożone w niniejszej sprawie w dniu 13 lipca 2021 r. nie ma żadnego znaczenia prawnego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj. z dnia 17 grudnia 2020 r. - Dz.U. z 2021 r. poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Jak stanowi art. 3 § 2 pkt 8 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 z późn. zm., dalej jako "p.p.s.a.") kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a.

W świetle art. 3 § 2 pkt 8 i 9 p.p.s.a. przedmiotem zaskarżenia do sądu administracyjnego może być brak efektywnych działań administracji publicznej w sytuacji, gdy obowiązujące przepisy nakładają na jej organy obowiązek załatwienia sprawy administracyjnej w określonym czasie i w określonej formie. Z treści tych przepisów wynika, że zaskarżalna do sądu opieszałość organu administracji w procedowaniu może przybrać dwie postaci – bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania.

W myśl art. 52 p.p.s.a. skargę można wnieść po wyczerpaniu środków zaskarżenia, jeżeli służyły one skarżącemu w postępowaniu przed organem właściwym w sprawie, chyba że skargę wnosi prokurator, Rzecznik Praw Obywatelskich lub Rzecznik Praw Dziecka (§ 1), przy czym przez wyczerpanie środków zaskarżenia należy rozumieć sytuację, w której stronie nie przysługuje żaden środek zaskarżenia, taki jak zażalenie, odwołanie lub ponaglenie, przewidziany w ustawie (§ 2). W przypadku skargi na bezczynność czy przewlekłe prowadzenie postępowania – jak przewiduje art. 37 § 1 k.p.a., stronie służy prawo do wniesienia ponaglenia, jeżeli:

1) nie załatwiono sprawy w terminie określonym w art. 35 lub przepisach szczególnych ani w terminie wskazanym zgodnie z art. 36 § 1 (bezczynność);

2) postępowanie jest prowadzone dłużej niż jest to niezbędne do załatwienia sprawy (przewlekłość), które – stosownie do art. 37 § 3 k.p.a. - wnosi się: 1) do organu wyższego stopnia za pośrednictwem organu prowadzącego postępowanie; 2) do organu prowadzącego postępowanie – jeżeli nie ma organu wyższego stopnia. Co istotne, przepisy nie określają terminu w jakim można złożyć skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania.

W myśl art. 53 § 2b p.p.s.a. formalnym wymogiem dla skutecznego wniesienia omawianej skargi jest to, aby została ona poprzedzona ponagleniem skierowanym do właściwego organu.

W pierwszej kolejności Sąd dokonał zatem oceny, czy skarga na przewlekłe prowadzenie postępowania przez Wojewodę została skutecznie wniesiona.

Artykuł 28 Ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (tj. z dnia 22 listopada 2019 r., Dz.U. z 2019 r. poz. 2407, dalej jako: "u.p.p.w.d.") zawiera odesłanie do k.p.a.).

Zgodnie z ustępem pierwszym powołanego przepisu w sprawach nieuregulowanych w niniejszej ustawie stosuje się przepisy k.p.a. z zastrzeżeniem ust. 2.

Natomiast w ustępie drugim art. 28 u.p.p.w.d. znalazła się regulacja zgodnie z którą, w sprawach o świadczenie wychowawcze realizowane w związku z koordynacją systemów zabezpieczenia społecznego przez wojewodę przepisów art. 37 k.p.a. nie stosuje się.

Nowelizacja przepisu art. 28 u.p.p.w.d. weszła w życie w dniu 13 lipca 2021 r. (na mocy ustawy o zmianie niektórych ustaw związanych ze świadczeniami na rzecz rodziny z dnia 24 czerwca 2021 r. (Dz.U. z 2021 r. poz. 1162) Uzasadnienie tej nowelizacji zawarto w druku sejmowym nr 1015 dotyczącym rządowego projektu ustawy o zmianie niektórych ustaw związanych ze świadczeniami na rzecz rodziny(dostępnym na stronie internetowej Sejmu: https://www.sejm.gov.pl). W punkcie 10 uzasadnienia nowelizacji wskazano, że jednym z jej celów jest wprowadzenie rozwiązań służących przyśpieszeniu załatwiania przez wojewodów spraw o świadczenia wychowawcze w ramach koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Celem zmian jest usprawnienie procesu załatwiania spraw przez wojewodów, co również istotnie zmniejszy zaległości w załatwianiu spraw o świadczenie wychowawcze oraz świadczenia rodzinne w ramach koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, a także przyspieszenie procedur związanych z załatwianiem nowych wniosków w tych sprawach.

W uzasadnieniu do nowelizacji podkreślono, że projektowane zmiany przewidują także, że w sprawach o świadczenie wychowawcze realizowane w związku z koordynacją systemów zabezpieczenia społecznego nie będzie się stosować przepisów ustawy k.p.a. Propozycja ta wpisuje się w postulat dalszego uproszczenia i przyspieszenia prowadzenia postępowań administracyjnych przez wojewodów. Zgodnie z ust. 2 decyzji Nr F2 Komisji Administracyjnej ds. Koordynacji Systemów Zabezpieczenia Społecznego z dnia 23 czerwca 2015 r. w sprawie wymiany danych między instytucjami do celów przyznawania świadczeń rodzinnych (Dz. Urz. UE C 52 z 11.02.2016 , str. 11) instytucje innego państwa mają trzy miesiące na odpowiedź na każde zapytanie urzędu wojewódzkiego w sprawach o świadczenie wychowawcze realizowane w związku z koordynacją systemów zabezpieczenia społecznego. Tymczasem obywatele wielokrotnie wnoszą ponaglenie już po miesiącu od złożenia wniosku o świadczenie wychowawcze. Ponadto w praktyce Ministra Rodziny i Polityki Społecznej, jako organu rozpatrującego ponaglenia, można zauważyć znaczną liczbę ponagleń wnoszonych w niedopuszczalny przez przepisy k.p.a. sposób (najczęściej są przesyłane za pomocą poczty elektronicznej) bądź wnoszonych prawidłowo, lecz niespełniających warunków określonych w Kodeksie (najczęściej nie zawierają one uzasadnienia). W ocenie wnioskodawcy wynika to z powszechnej dostępności w Internecie wzorów ponagleń, które nie uwzględniają specyfiki spraw, w których proponuje się wyłączenie stosowania ponagleń (m.in. konieczności oczekiwania na stanowisko organów zagranicznych). (...) Kluczowe jest skierowanie jak największych sił i środków tych organów na załatwianie spraw, zamiast na poświęcanie ich na obsługę ponagleń, które zazwyczaj nie spełniają wymogów ustawowych i nie przynoszą pożądanego skutku.

Sąd zwraca uwagę, że w omawianym uzasadnieniu projektu wskazano również, że na uwagę zasługuje fakt, że niestosowanie w tego typu postępowaniach procedury ponaglenia nie wpłynie na ograniczenie praw obywateli, bowiem pozostanie im (przysługujące również obecnie) prawo do wniesienia skargi na bezczynność lub przewlekłe prowadzenia postępowania do sądu administracyjnego stosownie do art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a. Tym samym konstytucyjne prawo obywatela do sądu nie zostanie w żaden sposób ograniczone. Projektodawcy podali także, że należy zauważyć, że zgodnie z orzecznictwem sądów administracyjnych (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2015 r., sygn. akt II OSK 1046/15, Centralna Baza Orzeczeń i Informacji o Sprawach) warunkiem dopuszczalności wniesienia do sądu administracyjnego skargi na bezczynność lub przewlekłość organu jest samo wniesienie ponaglenia, a nie jego rozpatrzenie przez organ administracji wyższego stopnia. Oznacza to, że nawet obecnie obywatel ma w każdym czasie po wniesieniu ponaglenia prawo wniesienia skargi do sądu administracyjnego, przy czym postępowania w przedmiocie ponaglenia przed organem administracji wyższego stopnia oraz w przedmiocie skargi przed sądem administracyjnym mogą się dublować i mogą w nich w tym samym stanie faktycznym zapaść inne rozstrzygnięcia.

Projektodawca skonkludował, że tym samym, należy sądzić, że proponowana zmiana w istocie zmniejszy liczbę składanych przez strony nieuzasadnionych ponagleń lub skarg do sądów administracyjnych i w ten sposób zmniejszy obciążenia związane z ich obsługą przez urzędy wojewódzkie i wojewódzkie urzędy pracy. Z punktu widzenia praw obywatelskich ważniejsze jest załatwianie przez ww. organy spraw w terminie, a nie prawo do składania nieuzasadnionych ponagleń, których obsługa przez organy pierwszej instancji w znaczącej skali angażuje zasoby, które mogłyby być przeznaczone na bieżące załatwianie spraw. Jednocześnie proponuje się, że w przypadku ponagleń wniesionych do rozpatrzenia przed dniem wejścia w życie projektowanych rozwiązań, zastosowanie będą miały przepisy dotychczasowe.

Mając powyższe na uwadze Sąd zauważa, że w rozpatrywanej sprawie pełnomocnik skarżącej złożył ponaglenie w dniu [...] lipca 2021 r., a więc w dniu wejścia w życie nowelizacji. Jednakże pomimo tego skarżącej przysługiwało prawo do wniesienia skargi na przewlekłe prowadzenia postępowania do sądu administracyjnego stosownie do art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a.

Skarga na przewlekłe prowadzenie postępowania przez Wojewodę okazała się zatem dopuszczalna i podlegała merytorycznemu rozpatrzeniu przez Sąd.

Kontroli Sądu podlegała zatem terminowość załatwienia sprawy przez Wojewodę w przedmiocie wniosku skarżącej z dnia [...] czerwca 2020 r. o przyznanie świadczenia wychowawczego na okres zasiłkowy [...] (prawidłowo [...]) skierowanego w formie elektronicznej do OPS w O.. W związku z tym, że ojciec dziecka na stałe zamieszkuje i pracuje za granicą w [...], wniosek ten został przekazany przez OPS w O. do Wojewody, do którego wpłynął w dniu [...] lipca 2020 r. (data nadania [...] lipca 2020 r.) w celu przeprowadzenia procedury koordynacji.

Zgodnie z art. 16 ust. 1 u.p.p.w.d. w przypadku gdy matka, ojciec, opiekun prawny lub opiekun faktyczny dziecka przebywa poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej w państwie, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, organ właściwy przekazuje wniosek wraz z dokumentami, w tym informacjami dotyczącymi sprawy, wojewodzie.

Natomiast na podstawie ust. 2 powołanego przepisu art. 16 u.p.p.w.d. w przypadku przebywania osoby uprawnionej do świadczenia wychowawczego lub członka rodziny tej osoby, lub rodzica dziecka w dniu ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego lub po tym dniu poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej w państwie, o którym mowa w ust. 1, organ właściwy występuje do wojewody o ustalenie, czy w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, przekazując niezbędne dokumenty, w tym informacje.

Na podstawie art. 16 ust. 4 u.p.p.w.d. w przypadkach, o których mowa w ust. 1 i 2, wojewoda ustala, czy w przekazanej sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, a także okres, w którym przepisy te mają zastosowanie. Zgodnie natomiast z ust. 5 powołanego przepisu w przypadku gdy wojewoda w sytuacji, o której mowa w ust. 1, ustali, że mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, ustala prawo do świadczenia wychowawczego zgodnie z art. 11 za okres, o którym mowa w ust. 4.

Na uwagę zasługuje również art. 16 ust. 7 u.p.p.w.d. zgodnie z którym w przypadku gdy wojewoda w sytuacji, o której mowa w ust. 2, ustali, że mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, ustala prawo do świadczenia wychowawczego zgodnie z art. 11 za okres, o którym mowa w ust. 4. (Art. 16 ust. 7 w brzmieniu ustawy z dnia 24.06.2021 r., Dz.U. z 2021 r. poz. 1162, która wchodzi w życie 13.07.2021 r.). W myśl art. 11 ust. 1 pkt 2 u.p.p.w.d. Wojewoda właściwy ze względu na miejsce zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie wychowawcze: wydaje rozstrzygnięcia, w tym decyzje, oraz przekazuje informację, o której mowa w art. 13a ust. 2, w sprawach świadczenia wychowawczego realizowanego w związku z koordynacją systemów zabezpieczenia społecznego. Na podstawie art. 11 ust. 1 pkt 3 u.p.p.w.d. świadczenie wychowawcze przyznane przez wojewodę wypłaca organ właściwy.

Odnośnie terminów do załatwienia sprawy objętej procedurą koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego przez Wojewodę, Sąd w niniejszym składzie podziela dotychczasowy pogląd wyrażony w orzecznictwie sądów administracyjnych, że od momentu przekazania wniosku, do chwili ewentualnego przekazania "zwrotnego", o którym mowa w art. 16 ust. 8 pkt 1 u.p.p.w.d., albo do merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy zgodnie z art. 11 tej ustawy "gospodarzem" postępowania w sprawie ustalenia świadczenia wychowawczego pozostaje wojewoda. Procedura koordynacji stanowi zatem tylko jeden z etapów postępowania w sprawie o świadczenie wychowawcze, do przeprowadzenia którego właściwy jest wojewoda. Do tego etapu postępowania, w braku odmiennej regulacji w przepisach u.p.p.w.d. stosuje się przepisy k.p.a., w tym - lege non distinguente – także te o terminach załatwiania spraw i skutkach ich niedochowania (art. 35-38 k.p.a.). (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 19 września 2019 r., sygn. akt IV SAB/Po 160/19, praw. CBOSA oraz cytowane tam orzecznictwo: wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 19 czerwca 2019 r., sygn. akt III SAB/Gd 37/19 CBOSA; wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z 21 listopada 2018 r., sygn. akt IV SAB/Po 171/18, CBOSA).

Jak podał pełnomocnik organu w odpowiedzi na skargę, w sprawie ustalono pierwszeństwo ustawodawstwa polskiego, zatem Wojewoda pozostawał i pozostaje właściwy do załatwienia sprawy z wniosku skarżącej o świadczenie wychowawcze – gdyż na podstawie art. 16 ust. 5 u.p.p.w.d. w przypadku gdy Wojewoda ustali, że mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, ustala prawo do świadczenia wychowawczego.

Należy podkreślić, że decyzja przewidziana w art. 16 ust. 5 u.p.p.w.d. powinna być wydana w terminie wynikającym z art. 35 k.p.a. (tak: wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 19 czerwca 2019 r., sygn. akt III SAB/Gd 37/19, CBOSA).

Przechodząc zatem do merytorycznego rozpatrzenia wniesionej skargi, należy zauważyć, że zarzucono w niej Wojewodzie jedną z postaci opieszałości organu tj. przewlekłość. Zgodnie z definicją legalną "przewlekłości" wprowadzoną do k.p.a. z dniem 1 czerwca 2017 r., stan ten zachodzi, jeżeli "postępowanie jest prowadzone dłużej niż jest to niezbędne do załatwienia sprawy" (art. 37 § 1 pkt 2 k.p.a.)

W rozpatrywanej sprawie Wojewoda po przekazaniu mu wniosku skarżącej o przyznanie świadczenia wychowawczego przez OPS w O., który to wniosek wpłynął do Wojewody w dniu [...] lipca 2020 r. do dnia przedstawienia odpowiedzi na skargę tj. do dnia [...] sierpnia 2021 r. podjął w sprawie jedynie trzy czynności. Pierwszą z nich było zapytanie do organu n. z dnia [...].07.2020 r. – adnotacja tłumaczenia druku zawierająca pieczęć z datą [...] października 2020 r. (k. 8 akt administracyjnych Wojewody). Od dnia [...] października 2020 r. do dnia [...] lipca 2021 r., tj. do dnia w którym pełnomocnik skarżącej złożył ponaglenie, czyli przez okres ponad 8 miesięcy Wojewoda nie podejmował żadnych czynności w sprawie, pomimo tego, że dysponował wnioskiem skarżącej przekazanym przez OPS w O., jak i (od dnia [...] października 2020 r.) tłumaczeniem informacji otrzymanej z [...], z której wynikało, że J. P.

(ojciec dziecka) złożył wniosek o świadczenie rodzinne na terenie [...] w dniu [...] lutego 2019 r., a świadczenie na dziecko zostało mu za granicą przyznane. Trzecią czynnością podjętą w sprawie wniosku skarżącej o ustalenie prawa do świadczenia rodzinnego dokonaną przez Wojewodę było, w reakcji na ponaglenie skarżącej z dnia [...] lipca 2021 r., poinformowanie skarżącej pismem z dnia [...] lipca 2021 r., ([...]) że Wojewoda ustalił, że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego mają zastosowanie w stosunku do wniosku skarżącej z dnia [...] czerwca 2020 r. oraz [...] marca 2021 r. o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego, ponieważ ojciec dziecka – J. P. od dnia [...] sierpnia 2018 r. podlega ustawodawstwu n. z tytułu wykonywania pracy najemnej na terytorium [...]. Jednocześnie stwierdzono pierwszeństwo ustawodawstwa polskiego, z uwagi na to, że matka dziecka mieszkająca z dzieckiem w Polsce, jest osobą aktywną zawodowo podlegającą ubezpieczeniom z tytułu pracy najemnej.

A zatem mimo tego, że w okresie od dnia [...] października 2020 r. do dnia [...] lipca 2021 r. do Wojewody nie wpłynęły żadne dodatkowe dokumenty (poza ponagleniem pełnomocnika skarżącej z dnia [...] lipca 2021 r.), to przez okres ośmiu miesięcy mimo dysponowania wszystkimi dokumentami potrzebnymi do ustalenia koordynacji już od października 2020 r. (a następnie merytorycznemu rozpoznaniu wniosku) Wojewoda nie podjął jakiejkolwiek czynności (a w każdym razie nie udokumentował w aktach sprawy jej podjęcia) mającej na celu załatwienie wniosku skarżącej z dnia [...] czerwca 2020 r.

W tym stanie rzeczy można zasadnie zarzucić organowi przewlekłe prowadzenie postępowania. Nie ulega bowiem wątpliwości, że organy administracji publicznej powinny działać efektywnie, tj. sprawnie, szybko i skutecznie, uwzględniając ekonomikę podejmowanych działań. Innymi słowy, działania administracji winny się charakteryzować aktywnością i koncentracją działań, nakierowaną na sprawne i prawidłowe załatwienie konkretnej sprawy. Tym wymogom organ w skarżonym postępowaniu nie uczynił zadość. W ocenie Sądu rozpoznawana sprawa mogła i powinna być załatwiona w terminie krótszym. Oceny tej nie mogły zmienić podnoszone przez pełnomocnika organu w odpowiedzi na skargę okoliczności dotyczące tego, że wniosek złożony w dniu [...] lutego 2019 r. na terytorium [...] przez ojca dziecka należy potraktować jako wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego m.in. na okres zasiłkowy [...] (tj. od dnia [...] lipca 2019 r., do dnia [...] maja 2021 r.); aby możliwe było ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego w Polsce na w/w okres ojciec dziecka powinien złożyć wniosek na polskim druku wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego. W tym celu organ przesłał do ojca dziecka J. P. pismem z dnia [...] lipca 2021 r. (sporządzonym trzy dniu po wniesieniu ponaglenia przez skarżącą w dniu [...] lipca 2021 r.) druk wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na okres zasiłkowy [...] celem uzupełnienia i odesłania do tutejszego urzędu w terminie 20 dni od dnia otrzymania pisma. W ocenie Sądu takie działania organ mógł podjąć o wiele wcześniej, gdyż jak wskazano powyżej informacjami potrzebnymi do przesłania druku wniosku do ojca dziecka organ dysponował już od dnia [...] października 2020 r.

Ponadto, przewlekłość postępowania jest stanem sprawy, którego zaistnienie Sąd ocenia bez względu na to, czy organ podjął, czy też nie dalsze czynności w sprawie. Podjęcie przez organ czynności procesowych powoduje, iż ustawałby stan ewentualnej bezczynności organu, ale nie stanowi podstawy do umorzenia postępowania sądowego dotyczącego skargi strony na przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 lipca 2012 r., II OSK 1031/12, CBOSA).

Na marginesie Sąd zauważa także, że organ powołał treść art. 22 u.p.p.w.d. tytułem usprawiedliwienia długotrwałości jego działań, tymczasem przepis ten zawiera także regułę wyłączenia zasady pierwszeństwa wniosków na rzecz sprawowania faktycznej opieki nad dzieckiem (m.in. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 12 października 2017 r., III SA/Gd 686/17; CBOSA). Ponadto, nie było żadnych przeszkód by organ wezwał ojca dziecka J. P. w trybie art. 19 u.p.p.w.d. do uzupełnienia wniosku wcześniej niż po upływie ośmiu miesięcy od otrzymania przez organ od instytucji zagranicznej informacji o złożeniu przez niego wniosku na terytorium [...] (tłumaczenie druku zagranicznego z dnia 10 października 2020 r.).

W ocenie Sądu analiza udokumentowanych w aktach sprawy czynności organu prowadzi do wniosku, że dopuścił się on zarzucanej przewlekłości w prowadzeniu postępowania w sprawie z wniosku skarżącej o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego.

Orzekając o charakterze zaistniałej opieszałości Wojewody, Sąd – na podstawie art. 149 § 1a p.p.s.a. - stwierdził, że z przewlekłe prowadzenie przezeń postępowania miało miejsce z rażącym naruszeniem prawa.

Sąd podziela pogląd wyrażony w wyroku z dnia 17 października 2014 r.(II SAB/ŁD 124/14) przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, zgodnie z którym rażącym naruszeniem prawa będzie stan, w którym wyraźnie, ewidentnie, bezdyskusyjnie i drastycznie naruszono treść obowiązku wynikającego z przepisu prawa. W orzecznictwie akcentuje się, iż rażącym naruszeniem prawa będzie stan, w którym bez żadnej wątpliwości i wahań można stwierdzić, że naruszono prawo w sposób oczywisty. Kwalifikacja naruszenia jako rażące musi posiadać pewne dodatkowe cechy w stosunku do stanu określanego jako zwykłe naruszenie. Podkreśla się także, iż dla uznania rażącego naruszenia prawa nie jest wystarczające samo przekroczenie przez organ ustawowych obowiązków, czyli także terminów załatwienia sprawy. Wspomniane przekroczenie musi być znaczne i niezaprzeczalne. Rażące opóźnienie w podejmowanych przez organ czynnościach ma być oczywiście pozbawione jakiegokolwiek racjonalnego uzasadnienia (por.: wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 17 października 2014 r., sygn. akt II SAB/ŁD 124/14; wyrok NSA z dnia 21 czerwca 2012 r., w sprawie sygn. akt: I OSK 675/12; postanowienie NSA z dnia 27 marca 2013 r., w sprawie sygn. akt: II OSK 468/13 oraz wyroki WSA: we Wrocławiu z dnia 10 kwietnia 2014 r., w sprawie sygn. akt: II SAB/WR 14/14; w Poznaniu z dnia 11 października 2013 r., w sprawie sygn. akt: II SAB/PO 69/13; w Szczecinie z dnia 16 maja 2013 r., w sprawie sygn. akt: II SAB/SZ 34/13, Centralna Baza Orzeczeń i Informacji o Sprawach).

Taka sytuacja, w ocenie Sądu, wystąpiła w kontrolowanej sprawie.

Formułując taką oceny Sąd wziął przede wszystkim pod uwagę znaczny czas trwania postępowania (obecnie postępowanie trwa już od ponad 14 miesięcy) - pomimo upływu którego sprawa nadal pozostaje nie załatwiona - oraz to, że w tym czasie organ przez wiele miesięcy (łącznie ponad 8 miesięcy), jak to wskazano wyżej, nie podejmował żadnych działań mających na celu załatwienie sprawy. W przypadku oceny charakteru zaistniałej bezczynności należy mieć dodatkowo na uwadze także to, że organ ani razu nie przedłużył terminu załatwienia sprawy naruszając art. 36 k.p.a.

Sąd ocenił również, że w rozpatrywanej sprawie przewlekłość miała charakter rażący, gdyż poważne opóźnienia w podejmowanych przez organ czynnościach (opóźnienie w ustalenie koordynacji pomimo posiadania danych z instytucji zagranicznej czy też brak dalszych czynności zmierzających do wydania decyzji w sprawie: wysłanie do ojca dziecka formularza wniosku – polskiego druku, po 8 miesiącach niedokonywania jakichkolwiek czynności przez organ) w sposób oczywisty pozbawione są jakiegokolwiek racjonalnego usprawiedliwienia (por.: wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 11 października 2013 r., sygn. akt II SAB/Po 69/13, CBOSA). Nie podejmując przez tak długi okres czasu aż do momentu otrzymania ponaglenia skarżącej jakichkolwiek działań, mimo że w tym okresie niepodejmowania działań do akt sprawy nie wpłynęły żadne nowe dokumenty (poza wspomnianym ponagleniem), ani nie zmieniły się okoliczności sprawy organ naruszył wyraźnie, ewidentnie, bezdyskusyjnie i drastycznie treść obowiązków wynikających z przepisów prawa tj. u.p.p.w.d. Uzasadniało to w ocenie Sądu stwierdzenie, że przewlekłe prowadzenie postępowania miało miejsce z rażącym naruszeniem prawa.

Mając na względzie powyższe na podstawie art. 149 § 1 pkt 3 p.p.s.a. Sąd stwierdził, że Wojewoda dopuścił się przewlekłego prowadzenia sprawy.

Na podstawie art. 149 § 1 pkt 1 p.p.s.a. sąd uwzględniając skargę na przewlekłe prowadzenie postępowania przez Wojewodę zobowiązał organ do załatwienia sprawy z wniosku skarżącej o przyznanie prawa do świadczenia wychowawczego z dnia [...] czerwca 2020 r. (za okres [...]) w terminie 30 dni od otrzymania prawomocnego odpisu wyroku wraz z aktami sprawy.

Sąd rozpoznał niniejszą sprawę w trybie postępowania uproszczonego. Stosownie do art. 119 pkt 4 w zw. z art. 120 p.p.s.a. sprawa, w której przedmiotem skargi jest bezczynność (odpowiednio przewlekłość) organu może być rozpoznana w trybie uproszczonym, czyli na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów.

O kosztach postępowania sądowoadministracyjnego Sąd orzekł na podstawie art. 200 p.p.s.a i art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. z 2015 r. poz. 1800).