Wyrok WSA w Białymstoku, sygn. akt II SA/Bk 463/04
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Data orzeczenia: 2004-10-14 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Inne
Wywłaszczanie nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 105
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
Teza: Postępowanie odszkodowawcze jest postępowaniem pochodnym w stosunku do postępowań dotyczących ważności wywłaszczenia. W postępowaniu dotyczącym odszkodowania za wywłaszczona nieruchomość nie jest dopuszczalne dociekanie czy decyzję wywłaszczeniową skierowano do właściwych osób, tj. rzeczywistych właścicieli odebranych nieruchomości. Organ orzekający w sprawie odszkodowania jest związany treścią decyzji wywłaszczeniowej, która wiąże w zakresie ustalenia komu odjęto prawo i jakie prawo odjęto. O istnieniu podstaw do orzekania o odszkodowaniu za wywłaszczoną nieruchomość przesądza akt świadczący o wywłaszczeniu.

TEZY

Postępowanie odszkodowawcze jest postępowaniem pochodnym w stosunku do postępowań dotyczących ważności wywłaszczenia. W postępowaniu dotyczącym odszkodowania za wywłaszczona nieruchomość nie jest dopuszczalne dociekanie czy decyzję wywłaszczeniową skierowano do właściwych osób, tj. rzeczywistych właścicieli odebranych nieruchomości. Organ orzekający w sprawie odszkodowania jest związany treścią decyzji wywłaszczeniowej, która wiąże w zakresie ustalenia komu odjęto prawo i jakie prawo odjęto. O istnieniu podstaw do orzekania o odszkodowaniu za wywłaszczoną nieruchomość przesądza akt świadczący o wywłaszczeniu.


SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Elżbieta Trykoszko (spr.), Sędziowie sędzia NSA Stanisław Prutis,, sędzia NSA Danuta Tryniszewska-Bytys, Protokolant Marta Marczuk, po rozpoznaniu w dniu 14 października 2004 r. sprawy ze skargi E.P. na decyzję Wojewody P. z dnia [...] czerwca 2004 r. Nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego w sprawie o odszkodowanie za wywłaszczone nieruchomości. Oddala skargę


UZASADNIENIE

Wnioskiem z [...] września 2003 r. skierowanym do Starosty Powiatowego w B. skarżący E.P. zażądał zrekompensowania mu w naturze i w formie pieniężnej szkód powstałych z odjęciem w przeszłości przez Skarb Państwa jego gruntów bez należytego odszkodowania.

I tak podniósł, że w 1968 r. odebrano mu 351 m2 z nieruchomości o numerze 1583, położonej przy ul. G. [...] w W., w zamian przekazując jedynie 129 m2 w nieruchomości położonej przy ul. K. [...] w W. i w związku z tym wniósł o przyznanie mu dodatkowych 222 m2 w nieruchomości przy ul. K. Nadto w 1965 r. wywłaszczono go z części działki Nr 1387/5 położonej w S., przeznaczonej pod lokalizację bazy remontowo-magazynowej Białostockich Zakładów Eksploatacji Kruszywa i nie wypłacono za ten grunt odszkodowania, którego teraz zażądał. Skarżący powołał się przy tym na pismo B. Zakładów Eksploatacji Kruszywa w B. z [...] września 1965 r. informujące o lokalizacji bazy przedsiębiorstwa na części działki 1387/5 wzywające do zaprzestania prac polowych na tym gruncie.

Decyzją z dnia [...] kwietnia 2004 r. Starosta Powiatowy w B., powołując się na art. 105 Kpa orzekł o umorzeniu postępowania w sprawach podniesionych przez skarżącego.

Organ ustalił bowiem, iż wśród wywłaszczonych za odszkodowaniem decyzją

z [...] czerwca 1967 r. gruntów wsi S. przeznaczonych pod budowę bazy remontowo-magazynowej B. Zakładów Eksploatacji Kruszywa nie znalazła się wskazywana przez skarżącego działka 1387/5, ale działka 1387/2 stanowiąca własność P.P. Skoro objęta wywłaszczeniem działka była własnością brata skarżącego, a nie skarżącego, to wniosek o odszkodowanie jest bezprzedmiotowy. Również bezprzedmiotowe jest postępowanie co do rekompensaty za część działki przy ul. G. [...] w W. Organ ustalił, że decyzją z [...] kwietnia 1968 r. zatwierdzony został plan podziału nieruchomości położonych m. in. przy ul. G. w W., w tym działki Nr 1583, której część przeznaczono pod ciąg pieszo-jezdny. Na obszarze objętym podziałem wprowadzono nowy stan własności. Za wywłaszczony grunt skarżący otrzymał udział 129/653 w innej nieruchomości, należącej w dalszych częściach do Gminy W. (w 374/653) i B.S. (150/653). Skoro skarżący otrzymał w przeszłości stosowną rekompensatę za przejęty grunt, obecne postępowanie jest bezprzedmiotowe. Organ dodał przy tym, iż roszczenie o odszkodowanie za wywłaszczony grunt mimo, iż źródłem jego powstania jest zdarzenie administracyjnoprawne, ma charakter cywilnoprawny i jako takie ulega przedawnieniu według przepisów kodeksu cywilnego. W tym wypadku roszczenia te uległy przedawnieniu.

W odwołaniu od tej decyzji E.P. zakwestionował ustalenia organu podtrzymując stanowisko co do przejęcia jego gruntów pod budowę bazy remontowo-magazynowej B. Zakładów Eksploatacji Kruszywa bez wypłaty odszkodowania oraz co do niepełnego zrekompensowania odebranych gruntów przy ul. G.

Decyzją z dnia [...] czerwca 2004 r. Wojewoda P. po rozpatrzeniu odwołania orzekł o utrzymaniu w mocy decyzji pierwszoinstancyjnej. Organ odwoławczy podzielił ustalenia organu I instancji. Stwierdził, iż skarżący nie przedstawił kontrdowodów mogących obalić ustalenie, że przejęty grunt w S. stanowił własność P.P. Podkreślił, że wywłaszczenie gruntu w S. nastąpiło za odszkodowaniem i brak jest podstaw do jego ustalenia po raz wtóry. Co do gruntu położonego przy ul. G. w W. zwrócił uwagę, że jego przejęcie nastąpiło w oparciu o przepisy ustawy z 22 maja 1958 r. o terenach dla budownictwa domów jednorodzinnych w miastach i osiedlach, w myśl której dotychczasowy właściciel dzielonego gruntu otrzymywał w zamian własność innej działki o powierzchni pomniejszonej o 33 %, albowiem z mocy prawa 33 % powierzchni dzielonej przechodziło na Skarb Państwa bez odszkodowania. Stąd różnica w powierzchniach działek, objętej podziałem i otrzymanej. Organ dodał, iż aktualne przepisy w ogóle nie przewidują rekompensat za nieruchomości przyjęte w tym trybie. Wojewoda zgodził się nadto z oceną organu I instancji, iż doszło do przedawnienia roszczeń skarżącego.

W skardze skierowanej do sądu administracyjnego E.P. zarzucił decyzji Wojewody rażące naruszenie prawa i słusznego interesu skarżącego. Organy obu instancji – jego zdaniem – dokonały wybiórczej analizy dokumentów, całkowicie odrzucając dowody przedstawione przez stronę. Stwierdził, że organy oparły się na sfabrykowanym administracyjnym zaświadczeniu sekretarza Miejskiego Prezydium MRN w W. z [....] lutego 1967 r., wskazującym jakoby działka 1387/2 stanowiła własność P.P. Niezależnie od tego podniósł, że błędne wypłacenie odszkodowania nie jemu a bratu, nie może pozbawiać skarżącego należnej mu rekompensaty. Podkreślił, że z działki przy ul. G. w W. zabrano mu bezprawnie 158 m2 powierzchni, o czym się dowiedział dopiero przy sporządzaniu aktu notarialnego o przekazaniu tej działki córce K.P. Podnosząc powyższe skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji Wojewoda P. wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w B. zważył, co następuje:

Skarga podlegała oddaleniu. Prawidłowo bowiem organy obu instancji, orzekające

w sprawach podniesionych przez skarżącego, uznały iż postępowanie w każdej z tych spraw winno podlegać umorzeniu. Jako powód umorzenia postępowania w sprawie dotyczącej odszkodowania za nieruchomość położoną w S. słusznie został przyjęty fakt braku udowodnienia przez stronę, iż w 1967 r. miało miejsce wywłaszczenie skarżącego z tejże nieruchomości. Ustalenie faktu wywłaszczenia mogło nastąpić wyłącznie w oparciu o dokument potwierdzający, iż nastąpiło przymusowe odjęcie lub ograniczenie własności lub innych praw rzeczowych na nieruchomości w drodze bądź indywidualnej (w znaczeniu podmiotowym) i konkretnej (w sensie przedmiotowym) decyzji administracyjnej, wydanej w postępowaniu administracyjnym na podstawie obowiązujących przepisów ustaw, bądź w drodze umowy zawartej przez Skarb Państwa z konkretnym podmiotem, której sporządzenie wynikało z ustawy wywłaszczeniowej. Skarżący poza twierdzeniem, iż w 1967 r. nastąpiło odebranie działki stanowiącej jego własność, położonej w S., nie przedłożył żadnego dokumentu, który dowodziłby słuszności tego twierdzenia. Organy dołączyły zaś do akt sprawy odpis orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej – Urzędu Spraw Wewnętrznych w B. z dnia [...] czerwca 1967 r. (Nr [...]), z którego wynika, iż pod budowę bazy remontowo-magazynowej B. Zakładów Eksploatacji Kruszywa wywłaszczono za odszkodowaniem 11 działek położonych na terenie wsi S., należących do innych osób niż skarżący. Wskazywana przez skarżącego działka o numerze geodezyjnym 1387/5 w ogóle nie znalazła się w spisie wywłaszczonych wówczas działek. Wprawdzie organ ustalił, iż działka Nr 1387/5 łącznie z działką 1387/4 utworzyła działkę o numerze geodezyjnym 1387/2 a ta została objęta decyzją wywłaszczeniową, ale z decyzji tej jednoznacznie wynika, iż własność działki Nr 1387/2 odjęto nie E.P. (skarżącemu), ale P.P. – bratu skarżącego. W postępowaniu dotyczącym odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość nie jest dopuszczalne dociekanie czy decyzję wywłaszczeniową skierowano do właściwych osób tj. rzeczywistych właścicieli odebranych nieruchomości. Powyższe może być przedmiotem badania wyłącznie w postępowaniach oceniających ważność decyzji wywłaszczeniowej. Postępowanie odszkodowawcze jest postępowaniem pochodnym w stosunku do postępowań dotyczących ważności wywłaszczenia. Organ orzekający w sprawie odszkodowania jest związany treścią decyzji wywłaszczeniowej, która wiąże w zakresie ustalenia komu odjęto prawo i jakie prawo odjęto. Stąd w niniejszym postępowaniu administracyjnym nie mogły mieć znaczenia podnoszone przez skarżącego okoliczności związane z błędnością przypisania własności działki 1387/2 P.P. Wobec przyjęcia, że brak jest dowodów iż nastąpiło odebranie własności skarżącemu, oczywiście bezprzedmiotowe było postępowanie mające na celu ustalenie należnego skarżącemu z tego tytułu odszkodowania.

Inne częściowo jest źródło bezprzedmiotowości postępowania w sprawie dotyczącej odszkodowania za grunt odebrany skarżącemu w 1968 r., położony w W. przy ulicy G. Tu niewątpliwie nastąpiło wykazanie odjęcia części prawa własności od skarżącego w trybie ustawy z 22 maja 1958 r. o terenach dla budownictwa domów jednorodzinnych w miastach i osiedlach (Dz.U. Nr 31, poz. 138). Ustawa ta została zaliczona przez ustawodawcę do ustaw tzw. wywłaszczeniowych (vide: art. 216 ustawy o gospodarce nieruchomościami). Ustawa przewidywała dokonywanie podziału (parcelacji) nieruchomości, które nie były dotąd podzielone – na działki budowlane, zastrzegając (art. 11), iż z gruntów objętych podziałem 33% ogólnej powierzchni przechodzi na własność Państwa bez odszkodowania z przeznaczeniem na cele użyteczności publicznej oraz jako działki budowlane umożliwiające ówczesnym prezydiom rad narodowych prowadzenie właściwej gospodarki terenami. W oparciu o przepisy w/w ustawy doszło w 1968 r. do wydania przez Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w B. najpierw decyzji (z [...] kwietnia 1968 r.) o zatwierdzeniu planu podziału nieruchomości położonych w W. przy ul. G., O. i Ł., a następnie ([...] września 1968 r.) decyzji o uznaniu podziału nieruchomości za zakończony. W następstwie wyżej wskazanych decyzji na obszarze objętym podziałem wprowadzono nowy stan własności. Za odjęty skarżącemu grunt z działki przy ul. Grzybowej przyznano mu udział 129/653 w innej nieruchomości (poprzednio oznaczonej numerem geodezyjnym 16 a teraz 3320) Słusznie wojewoda zwraca uwagę na to, iż różnica między powierzchnią odebraną a przyznaną mogła być następstwem realizacji zapisu art. 12 ust. 2 ustawy o terenach dla budownictwa domów jednorodzinnych w miastach i osiedlach brzmiącego "po dokonaniu podziału właściciel poszczególnych nieruchomości złączonych w jedną całość otrzymuje własność działki lub działek o łącznej powierzchni, jaką posiadał przed dokonaniem podziału, zmniejszonej o 33%". W każdym bądź razie fakt uzyskania przez skarżącego rekompensaty za odebrany w 1968 r. grunt nie pozwala po raz drugi orzekać o niej, niezależnie od powodów, dla których strona teraz uważa przyznaną nieruchomość zamienną za niewystarczającą. Przepisy kodeksu postępowania administracyjnego nie dopuszczają bowiem możliwości merytorycznego rozstrzygania w sprawie wcześniej rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną (vide: art. 156 § 1 pkt 3 kpa). Zgodzić się należy ze skarżącym, że po wymienionych wyżej decyzjach podziałowych jego działka przy ulicy G. ewidencyjnie miała powierzchnię 627 m2 i taka powierzchnia została wymieniona w akcie własności ziemi, natomiast w momencie przekazywania własności nieruchomości córce w roku 1981 r. ewidencyjna powierzchnia działki wynosiła jego 469 m2. Skarżący nie przedstawił jednakże innego niż decyzje o podziale nieruchomości z roku 1968, aktu świadczącego o wywłaszczeniu od niego gruntu przy ul. G. w późniejszych latach tj. w okresie od 1968 do 1981 r. Skoro nie istnieje dowód późniejszego przejęcia gruntu w trybie ustaw wywłaszczeniowych, bezprzedmiotowe jest postępowanie dotyczące ustalania należącego odszkodowania jak za grunt wywłaszczony. Wykluczyć przy tym nie można, iż różnica między pierwotną powierzchnią działki przy ulicy G. a powierzchnią z momentu przekazywania działki córce, większa niż wynikająca

z wprowadzonego stanu własności po podziale nieruchomości położonych w rejonie ulic G., O. i Ł., jest następstwem odnawianych operatów ewidencji gruntów. Dla postępowania niniejszego ustalenie tych kwestii nie ma jednakże znaczenia, albowiem o istnieniu podstaw do orzekania o odszkodowaniu za wywłaszczoną nieruchomość przesądza akt świadczący o wywłaszczeniu. Skarżący na inne, niż dołączone do sprawy przez organ akty wywłaszczeniowe, zaś się nie powołuje.

Niezależnie od powyższych przyczyn uzasadniających umorzenie postępowania administracyjnego w sprawach podniesionych przez skarżącego Sąd zwrócić chce uwagę na fakt przedawnienia roszczeń skarżącego o odszkodowanie za grunty odjęte w trybie ustaw wywłaszczeniowych. W doktrynie prawa administracyjnego za nie budzący wątpliwości uznaje się pogląd, iż roszczenie o wypłatę odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość ma charakter cywilny i do jego przedawnienia stosuje się przepisy art. 117 – 125 kc (vide: stanowisko autorów Komentarza do ustawy o gospodarce nieruchomościami pod redakcją Gerarda Bieńka – Wydanie II, tom II, str. 149 – 150). Wywłaszczenie, na które powołał się skarżący miały miejsce w latach 1967 i 1968, a zatem nie ulega wątpliwości że do momentu zgłoszenia roszczeń o odszkodowanie upłynął 10-letni termin przedawnienia z art. 118 kc.

Mając powyższe na uwadze skargę oddalono (art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz.U. Nr 153, poz. 1370).