Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt II SA/Rz 1755/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2022-03-31 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6192 Funkcjonariusze Policji
Hasła tematyczne: Policja
Skarżony organ: Komendant Policji
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 115a
journal: Dz.U. 2017 poz 2067
law: Ustawa z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji - tekst jedn.
article: art. 9 ust. 1
journal: Dz.U. 2020 poz 1610
law: Ustawa z dnia 14 sierpnia 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach dotyczących wsparcia służb mundurowych nadzorowanych przez ministra  właściwego do spraw wewnętrznych, o zmianie ustawy o Służbie Więziennej oraz niektórych innych ustaw.
article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, art. 135,
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
article: art. 190 ust. 4
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SNSA Stanisław Śliwa /spr./ Sędziowie WSA Magdalena Józefczyk AWSA Karina Gniewek - Berezowska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 31 marca 2022 r. sprawy ze skargi M. T. na decyzję Komendanta Wojewódzkiego Policji z dnia [...]października 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wypłaty wyrównania ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystany urlop I. uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję Komendanta Powiatowego Policji z dnia [...] września 2021 r. nr [...]; II. zasądza od Komendanta Wojewódzkiego Policji na rzecz skarżącego M. T. kwotę 480 zł /słownie: czterysta osiemdziesiąt złotych/ tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.


UZASADNIENIE

Komendant Wojewódzki Policji (KWP), decyzją z dnia [...] października 2021 r. Nr [....] - działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r. poz. 256 ze zm.), zwanej dalej "K.p.a." - po rozpoznaniu odwołania M. T. od decyzji Komendanta Powiatowego Policji (KPP) w [....] z dnia [...] września 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wypłaty wyrównania ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystany urlop wypoczynkowy, utrzymał ją w mocy.

Jak wynika z akt sprawy, we wniosku z dnia 9 listopada 2018 r. M. T. zwrócił się do KWP o ustalenie wymiaru niewykorzystanego urlopu wypoczynkowego oraz wypłacenie wyrównania ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystany urlop wypoczynkowy w związku ze zwolnieniem ze służby w Policji z uwzględnieniem treści wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 30 października 2018 r. sygn. akt K 7/15 (Dz. U. z 2018 r. poz. 2102) i obowiązujących norm prawa.

W piśmie z dnia 12 grudnia 2018 r. Zastępca KWP poinformował wnioskodawcę o braku w obecnym stanie prawnym podstaw do ponownego przeliczenia tego ekwiwalentu. Wskazał również, że pismo to nie stanowi odmowy prawa do wyrównania przedmiotowego świadczenia pieniężnego.

Po rozpatrzeniu skargi na bezczynność Wojewódzki Sąd Administracyjny (WSA) w Rzeszowie, wyrokiem z dnia 22 listopada 2019 r. sygn. akt II SAB/Rz 90/19, zobowiązał KWP do podjęcia czynności związanych z rozpatrzeniem wniosku skarzącego w terminie 7 dni od dnia doręczenia prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy. Sąd wskazał, że na skutek wyroku TK z 30 października 2018r., art. 115a ustawy o Policji utracił moc ale tylko w zakresie, w jakim ustala wysokość ekwiwalentu pieniężnego za 1 dzień niewykorzystanego urlopu wypoczynkowego lub dodatkowego, tj. w wymiarze 1/30 części miesięcznego uposażenia. Jest to wyrok zakresowy, a więc art. 115a ustawy o Policji obowiązuje w dalszym ciągu i może stanowić podstawę rozstrzygania o ekwiwalencie pieniężnym za niewykorzystany urlop, przy czym jego stosowanie powinno uwzględniać stanowisko Trybunału Konstytucyjnego. Sąd podkreślił, że rzeczą właściwego organu Policji jest albo dokonanie wyliczenia i wypłaty należnego ekwiwalentu za niewykorzystany urlop na podstawie art. 115a ustawy o Policji, interpretowanego w zgodzie z art. 66 ust. 2 Konstytucji RP albo wydanie decyzji odmownej. Zwrócił przy tym uwagę, że M. T. pełnił służbę w Komisariacie Policji w [...] Komendy Powiatowej Policji w [...].

W dalszym toku postępowania, Komendant Powiatowy Policji (KPP) w [...] decyzją z dnia [...] marca 2020 r. nr [...] odmówił wnioskodawcy wypłaty wyrównania ekwiwalentu za niewykorzystany urlop wypoczynkowy. Organ podniósł, że M. T. był funkcjonariuszem Policji, który na podstawie rozkazu personalnego KPP w [....] z dnia [...] maja 2018 r. nr [...] został zwolniony ze służby z dniem 15 maja 2018 r. W chwili zwolnienia pozostało mu łącznie 48 dni niewykorzystanego urlopu wypoczynkowego, za co wypłacono mu ekwiwalent przy przyjęciu, że świadczenie to za jeden dzień niewykorzystanego urlopu wypoczynkowego odpowiada wysokości 1/30 części miesięcznego uposażenia zasadniczego wraz z dodatkami o charakterze stałym należnego na ostatnio zajmowanym stanowisku służbowym. Następnie, organ wskazał, że wyrok TK, który uznał przepis będący podstawą wypłaty ekwiwalentu za częściowo niezgodny z Konstytucją RP wszedł w życie 6 listopada 2018 r., a zatem do dnia 5 listopada 2018 r. art. 115a ustawy o Policji korzysta z domniemania konstytucyjności, wiążąc tym samym uczestników obrotu prawnego i narzucając im wskaźnik 1/30. KPP zauważył, że M. T. nabył tymczasem prawo do przedmiotowego ekwiwalentu z dniem 15 maja 2018 r., a zatem przed dniem publikacji tego orzeczenia.

KWP, decyzją z dnia [...] kwietnia 2020 r. nr [...], na skutek odwołania M. T. utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. Podniósł, że wyrok Trybunału Konstytucyjnego spowodował zmianę treści przepisu art. 115 a ustawy o Policji w ten sposób, że wyeliminował z systemu prawnego tę część przepisu prawa, która ustala wartość ułamkową miesięcznego uposażenia zasadniczego wraz z dodatkami o charakterze stałym niezbędną do ustalenia wysokości ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystany urlop wypoczynkowy lub dodatkowy. W konsekwencji powstała luka w systemie prawnym, która wobec obowiązku działania organów administracji publicznej na podstawie przepisów prawa (art. 6 K.p.a.), uniemożliwia ustalenie wysokości należnego policjantowi zwalnianemu ze służby ekwiwalentu pieniężnego za jeden dzień niewykorzystanego urlopu wypoczynkowego oraz dodatkowego. Dopiero nowelizacja ustawy, konkretyzująca wymiar części miesięcznego uposażenia za 1 dzień niewykorzystanego urlopu, stworzy nowy stan prawny, w którym właściwy organ będzie upoważniony dokonywać porównania wysokości ekwiwalentu wypłaconego na podstawie niekonstytucyjnego przepisu z wysokością określoną w znowelizowanym przepisie, a w konsekwencji dokonać wypłaty uzupełniającej.

W związku ze skargą M. T., wyrokiem z dnia 15 września 2020 r. sygn. akt II SA/Rz 553/20, WSA w Rzeszowie uchylił obydwie zapadłe w sprawie decyzje. Zdaniem Sądu, pomimo braku ustawowego zastąpienia ułamka 1/30 innym ułamkiem, można wyliczyć i wypłacić skarżącemu wyrównanie ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystany urlop, ponieważ na sposób wyliczenia kwoty należnej wskazuje wprost uzasadnienie wyroku Trybunału Konstytucyjnego. Sąd podkreślił przy tym, że do dnia 1 lipca 2019 r. okres rozliczeniowy o którym mowa w art. 33 ust. 3 ustawy o Policji w zw. z ust. 2 tego przepisu i w uzasadnieniu wyroku Trybunału Konstytucyjnego o sygn. akt K 7/15 to 3-miesięczny okres rozliczeniowy i taki okres należy przyjąć do wymienionych wyliczeń należnej kwoty ekwiwalentu także w stosunku do policjantów zwolnionych ze służby przed dniem 1 lipca 2019 r. Sąd wskazał, że należy po wyliczeniu ilości dni urlopu przysługującego skarżącemu, tę ilość urlopu pomnożyć przez wysokość wynagrodzenia przysługującego skarżącemu za 1 dzień roboczy na dzień zwolnienia ze służby, tj. 15 maja 2018 r., obliczonego – zgodnie z uzasadnieniem Trybunału Konstytucyjnego, w 3-miesięcznym okresie rozliczeniowym. Następnie należy od wyniku tych obliczeń odjąć dotychczas wypłaconą kwotę z tego tytułu i wypłacić różnicę. Sąd podkreślił, że całkowite wyliczenie należnego skarżącemu na dzień zwolnienia ze służby ekwiwalentu za niewykorzystany urlop nie powinno nastręczać jakichkolwiek trudności, a tym bardziej wymagać regulacji ustawowej, skoro przyjmuje się, że świadczeniem ekwiwalentnym za dzień niewykorzystanego urlopu funkcjonariusza jest wynagrodzenie za jeden dzień roboczy. Ilość dni roboczych w każdym roku kalendarzowym jest bowiem okolicznością faktyczną, możliwą do ustalenia w oparciu o kalendarz na dany rok, w oparciu o przepisy ustawy z dnia 18 stycznia 1951 r. o dniach wolnych od pracy, a nawet jest publikowana w Internecie jako "wymiar czasu pracy" w każdym roku, w tym w latach, za które skarżący nie wykorzystał urlopu. Z kolei, wysokość pobieranego przez funkcjonariusza wynagrodzenia w danym roku kalendarzowym należy do danych posiadanych przez organ policyjny.

Skarga kasacyjna KWP od powyższego wyroku została oddalona wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego (NSA) z dnia 2 czerwca 2021 r., sygn. akt III OSK 3803/21. Sąd drugiej instancji zauważył, że w sytuacji, gdy w danej sprawie znajdują zastosowanie przepisy prawa, co do których TK orzekł o ich niekonstytucyjności, to bez względu na charakter tego orzeczenia obowiązkiem tak organów, jak i sądów, jest konieczność jego uwzględnienia i na jego podstawie zrekonstruowania normy prawnej, której treść będzie odpowiadać zgodności z Konstytucją RP. Niedopuszczalne jest więc założenie z góry tj. przed podjęciem jakiejkolwiek próby odkodowania normy w jej brzmieniu konstytucyjnym, że wyroki TK określonego rodzaju, na przykład zakresowe, nie podlegają wykonaniu przez sądy do momentu uchwalenia przez ustawodawcę brakującej części regulacji. NSA nie podzielił jednak poglądu WSA w Rzeszowie, że do "wyceny" 1 dnia roboczego i wyliczenia kwoty należnej do dnia 1 lipca 2019 r. należy przyjąć trzymiesięczny "okres rozliczeniowy", o którym mowa w art. 33 ust. 3 w związku z art. 33 ust. 2 ustawy o Policji. Przepis ten dotyczy bowiem rekompensaty pieniężnej za ponadnormatywny czas służby, czyli instytucji odrębnej od prawa do ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystany urlop wypoczynkowy lub dodatkowy. NSA wskazał, że ponownie rozpoznając sprawę organ będzie zobowiązany ocenić, na ile wskazania zawarte w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku co do konieczności wyliczenia ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystany urlop według korzystniejszego przelicznika wynikającego z uzasadnienia wyroku TK i jego wypłaty, wobec zmienionego stanu prawnego (ustawą z dnia 14 sierpnia 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach dotyczących wsparcia służb mundurowych nadzorowanych przez ministra właściwego do spraw wewnętrznych, o zmianie ustawy o Służbie Więziennej oraz niektórych innych ustaw – Dz. U. z 2020 r. poz. 1610) zachowują walor związania w rozumieniu art. 153 P.p.s.a. Zdaniem Sądu drugiej instancji, organ będzie musiał też uwzględnić fakt, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku postanowieniem z dnia 21 stycznia 2021 r., sygn. akt II SA/Bk 866/20 skierował do Trybunału Konstytucyjnego pytanie prawne: Czy art. 9 ust. 1 powołanej ustawy z dnia 14 sierpnia 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach (...) w zakresie, w jakim wyłącza stosowanie przepisu art. 115a ustawy o Policji w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 października 2020 r. do spraw dotyczących ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystany urlop wypoczynkowy lub dodatkowy wszczętych po dniu 6 listopada 2018 r. w odniesieniu do policjantów zwolnionych ze służby przed dniem 6 listopada 2018 r. jest zgodny z art. 2, art. 8 ust. 1, art. 32 ust. 1, art. 190 ust. 1, 3 i 4 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r..

Decyzją z dnia [...] września 2021 r. nr 1 KPP w [...] odmówił wypłaty M. T. wyrównania ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystany urlop wypoczynkowy. Organ wskazał, że na mocy ustawy z dnia 14 sierpnia 2020 r. szczególnych rozwiązaniach (...) w art. 1 ust. 16 wprowadzono nowe brzmienie art. 115a ustawy o Policji, zgodnie z którym ekwiwalent pieniężny za 1 dzień niewykorzystanego urlopu wypoczynkowego lub dodatkowego ustala się w wysokości 1/21 części miesięcznego uposażenia zasadniczego wraz z dodatkami o charakterze stałym należnego policjantowi na ostatnio zajmowanym stanowisku służbowym. Zgodnie z art. 9 ust. 1 zdanie pierwsze wymienionej wyżej ustawy z dnia 14 sierpnia 2020 r., przepis art. 115a ustawy o Policji w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą stosuje się do spraw dotyczących wypłaty ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystany urlop wypoczynkowy łub dodatkowy wszczętych i niezakończonych przed dniem 6 listopada 2018 r. oraz do spraw dotyczących wypłaty ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystany urlop wypoczynkowy lub dodatkowy policjantowi zwolnionemu ze służby od dnia 6 listopada 2018r. Przedmiotowa nowelizacja ustawy o Policji z dniem 1 października 2020 r. (data wejścia w życie ustawy o szczególnych rozwiązaniach) usunęła lukę prawną powstałą w wyniku wyroku Trybunału Konstytucyjnego. Organ zauważył, że z uwagi na kategoryczne brzmienie powołanego przepisu przejściowego, art. 115a ustawy o Policji w nowym brzmieniu nie ma zastosowania do spraw w przedmiocie wypłaty wyrównania ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystany urlop wypoczynkowy i dodatkowy funkcjonariusza Policji, któremu wypłacono ekwiwalent pieniężny przed dniem 6 listopada 2018 r. Wypłacenie ekwiwalentu w związku ze zwolnieniem ze służby należy traktować jako zakończenie sprawy przed dniem 6 listopada 2018 r., zgodnie z brzmieniem art. 9 ustawy o szczególnych rozwiązaniach. KPP w [...] podniósł, że nie był związany oceną prawną wyrażoną w prawomocnym wyroku WSA w Rzeszowie z dnia 15 września 2020 r. Jego obowiązkiem było bowiem uwzględnienie stanu prawnego wprowadzonego art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 14 sierpnia 2020 r.

M. T. odwołał się od tej decyzji. Podniósł, że nowelizacja ustawy o Policji, na którą organ powołuje się w zaskarżonej decyzji, zmieniła stan prawny wyłącznie wobec osób zwolnionych ze służby po dniu 5 listopada 2018 r., natomiast nie uregulowała kwestii wyrównania ekwiwalentu dla osób zwolnionych do tego dnia. W związku z powyższym nadal aktualne zostają wobec niego wytyczne co do sposobu wyliczenia ekwiwalentu dla funkcjonariuszy zwolnionych ze służby wyrażone w uzasadnieniu wyroku Trybunału Konstytucyjnego. W innym przypadku należałoby uznać, że do dnia 5 listopada 2018 r. zakwestionowany wyrokiem przepis był konstytucyjny, co stoi w sprzeczności z treścią wydanego przez TK wyroku.

KWP, decyzją z dnia [...] października 2021 r., utrzymał w mocy zakwestionowane rozstrzygnięcie. Podniósł, że od dnia 1 października 2020 r., w stosunku do policjantów zwolnionych ze służby przed dniem 6 listopada 2018 r. stosuje się wyłącznie dotychczasowe przepisy dotyczące ustalania wysokości ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystane urlopy wypoczynkowe i dodatkowe (a więc z obowiązującym współczynnikiem ułamkowym 1/30 części miesięcznego uposażenia za 1 dzień niewykorzystanego urlopu wypoczynkowego lub dodatkowego), chyba że sprawa dotycząca wypłaty ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystany urlop wypoczynkowy lub dodatkowy została wszczęta i niezakończona przed dniem 6 listopada 2018 r. Strona została tymczasem zwolniona ze służby w Policji z dniem 15 maja 2018 r.

Organ odwoławczy podzielił stanowisko organu I instancji, że ocena prawna i wskazania sądu administracyjnego zawarte w wyroku z dnia 15 września 2020 r. sygn. akt II SA/Rz 553/20 nie są wiążące wobec zmiany przepisów prawa.

M. T. zaskarżył decyzję organu drugiej instancji do WSA w Rzeszowie, zarzucając rażące naruszenie prawa materialnego wyrażonego w art. 115 a ustawy o Policji, polegające na wydaniu decyzji odmawiającej wyrównania ekwiwalentu za niewykorzystany urlop wypoczynkowy przez oparcie jej na przepisie uznanym za niekonstytucyjny. Wniósł o zmianę zaskarżonej decyzji i przyznanie wypłaty wyrównania ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystany urlop wypoczynkowy i dodatkowy na warunkach określonych w treści uzasadnienia wyroku TK z dnia 30 października 2018 roku wydanego w sprawie o sygn. akt K 7/15 oraz o zasądzenie kosztów postępowania.

Zdaniem skarżącego, stanowisko organu, iż w realiach niniejszej sprawy należy stosować przelicznik 1/30 za każdy dzień niewykorzystanego urlopu jest wprost pogwałceniem treści wyroku Trybunału, albowiem ma on charakter deklaratoryjny czyli usuwający element niekonstytucyjny w postaci ww. przelicznika od początku obowiązywania przepisu. Przyjmując zatem za słuszne stanowisko organu w zakresie stosowania przepisów poprzednio obowiązujących należy i tak ustalić wysokość ekwiwalentu na podstawie wytycznych zawartych w uzasadnieniu wyroku TK z 30 października 2018r., gdyż norma prawna w dniu zwolnienia go ze służby, z uwzględnieniem treści wyroku, nie zawierała tego przelicznika.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie wskazując, że zarzuty strony stanowią polemikę z wolą ustawodawcy zawartą w art. 9 ustawy o szczególnych rozwiązaniach. Dopiero wyeliminowanie z obrotu prawnego tego przepisu na skutek stwierdzenia jego niekonstytucyjności może uprawniać do zajęcia innego stanowiska niż to wyrażone w uzasadnieniu skarżonej decyzji, bowiem rolą organów jest stosowanie obowiązujących przepisów prawa.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Z mocy art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137), sąd dokonuje kontroli aktów organów administracji publicznej pod kątem ich legalności, a zatem zgodności z prawem materialnym i procesowym. Jeśli nie stwierdzi kwalifikowanych naruszeń, wówczas oddala skargę na podstawie art. 151 P.p.s.a. Natomiast dostrzeżenie przyczyn określonych w art. 156 K.p.a. bądź w innych przepisach obliguje do stwierdzenia nieważności decyzji w całości lub w części (art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a.). Uchylenie decyzji w całości lub w części konieczne jest z kolei wtedy, gdy sąd dostrzeże: naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 P.p.s.a.). Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 P.p.s.a., bowiem obydwie strony wniosły o powyższe.

Kwestionowaną w niniejszym postępowaniu decyzją KWP utrzymał w mocy decyzję KPP w [...] o odmowie wypłaty skarżącemu wyrównania ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystany urlop wypoczynkowy. Jak wynika z akt sprawy M. T. zwolniony został ze służby z dniem 15 maja 2018r. i wypłacony został mu przedmiotowy ekwiwalent za 26 dni, po czym w kwietniu 2020 r. wypłacono mu jeszcze ekwiwalent za 22 dni niewykorzystanego urlopu wypoczynkowego, czego podstawę w obydwu wypadkach stanowił art. 115a ustawy o Policji w ówcześnie obowiązującym brzmieniu. Mianowicie, przepis ten stanowił, że ekwiwalent pieniężny za 1 dzień niewykorzystanego urlopu wypoczynkowego lub dodatkowego oraz za każde rozpoczęte 8 godzin niewykorzystanego czasu wolnego przysługującego na podstawie art. 33 ust. 3 ustala się w wysokości 1/30 części miesięcznego uposażenia zasadniczego wraz z dodatkami o charakterze stałym należnego na ostatnio zajmowanym stanowisku służbowym.

Wyrokiem z dnia 30 października 2018 r. sygn. K 7/15 Trybunał Konstytucyjny uznał, że art. 115a ustawy o Policji w zakresie, w jakim ustala wysokość ekwiwalentu pieniężnego za 1 dzień niewykorzystanego urlopu wypoczynkowego lub dodatkowego w wymiarze 1/30 części miesięcznego uposażenia, jest niezgodny z art. 66 ust. 2 w związku z art. 31 ust. 3 zdanie drugie Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Trybunał zauważył, że ekwiwalent za niewykorzystany urlop wypoczynkowy lub dodatkowy jest "zastępczą formą" wykorzystania urlopu w sytuacji zwolnienia ze służby, które powoduje prawną i faktyczną niemożliwość realizacji tych świadczeń w naturze. Po ustaniu stosunku służby prawo do urlopu przekształca się w świadczenie pieniężne, będące, jak sama nazwa wskazuje, jego ekwiwalentem. Obowiązek wypłaty obciąża Policję (pracodawcę), ponieważ w czasie służby w tej formacji funkcjonariusz nabył powyższe uprawnienia, których z powodu wykonywania obowiązków służbowych nie mógł zrealizować w naturze. Zdaniem Trybunału, świadczeniem ekwiwalentnym za przepracowany dzień urlopu jest wynagrodzenie za jeden dzień roboczy. Taki sposób obliczania wartości jednego dnia urlopu wynika z faktu, że urlop wypoczynkowy liczony jest wyłącznie w dniach roboczych. Interpretację taką wspiera także treść art. 121 ust. 1 ustawy o Policji, który ustala wysokość uposażenia przysługującego policjantowi w razie wykorzystania urlopu. Ekwiwalent będący substytutem urlopu powinien więc odpowiadać wartości tego świadczenia w naturze. Przyjęcie zatem w art. 115a ustawy o Policji wskaźnika 1/30 części miesięcznego uposażenia policjanta oznacza, że wypłacanej policjantowi należności za jeden dzień niewykorzystanego urlopu nie można nazwać rekompensatą ekwiwalentną, co prowadzi do naruszenia "istoty" corocznego płatnego urlopu chronionego przez art. 66 ust. 2 Konstytucji. Wydając powyższe orzeczenie Trybunał nie określił, mimo uprawnienia wynikającego z art. 190 ust. 3 zd. 1 Konstytucji RP, innego niż dzień ogłoszenia wyroku terminu utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego.

W następstwie powyższego wyroku prawodawca w art. 1 pkt 16 ustawy o szczególnych rozwiązaniach (...) zmienił treść wskazanego wyżej art. 115a ustawy o Policji w ten sposób, że otrzymał on brzmienie: ekwiwalent pieniężny za 1 dzień niewykorzystanego urlopu wypoczynkowego lub dodatkowego ustala się w wysokości 1/21 części miesięcznego uposażenia zasadniczego wraz z dodatkami o charakterze stałym należnego policjantowi na ostatnio zajmowanym stanowisku służbowym. Równocześnie jednak w przepisie przejściowym tj. art. 9 ustawodawca postanowił, że przepis art. 115a ustawy o Policji w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą stosuje się do spraw dotyczących wypłaty ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystany urlop wypoczynkowy lub dodatkowy wszczętych i niezakończonych przed dniem 6 listopada 2018 r. oraz do spraw dotyczących wypłaty ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystany urlop wypoczynkowy lub dodatkowy policjantowi zwolnionemu ze służby od dnia 6 listopada 2018 r. Ekwiwalent pieniężny za niewykorzystany urlop wypoczynkowy lub dodatkowy za okres przed dniem 6 listopada 2018 r. ustala się na zasadach wynikających z przepisów ustawy o Policji w brzmieniu obowiązującym przed dniem 6 listopada 2018 r. Przy obliczaniu wysokości ekwiwalentu pieniężnego przysługującego za niewykorzystany urlop wypoczynkowy lub dodatkowy za rok 2018 określa się proporcję liczby dni niewykorzystanego urlopu wypoczynkowego lub dodatkowego przysługującego przed dniem 6 listopada 2018 r. oraz od dnia 6 listopada 2018 r.

W rozpatrywanej sprawie, w związku z wyrokiem WSA w Rzeszowie z dnia 22 listopada 2019 r. (sygn. akt II SAB/Rz 90/19), uwzględniającym skargę M.T. na bezczynność KWP, KPP w [...] – decyzją z dnia [...] marca 2020 r. - odmówił wymienionemu wypłaty wyrównania ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystany urlop wypoczynkowy, które to rozstrzygnięcie utrzymał w mocy KWP decyzją z dnia [...] kwietnia 2020 r. Na skutek skargi M. T., akty te zostały uchylone wyrokiem WSA w Rzeszowie z dnia 15 września 2020r. (sygn. akt II SA/Rz 553/20), a NSA – wyrokiem z dnia 2 czerwca 2021 r. (sygn. akt III OSK 3803/21) - oddalił skargę kasacyjną od tego orzeczenia. NSA nie podzielił twierdzenia organu, że na dzień orzekania w systemie prawnym nie było normy ustawowej odnoszącej się do ustalenia należnego byłemu policjantowi prawa do ekwiwalentu pieniężnego z tytułu niewykorzystanego urlopu wypoczynkowego lub dodatkowego. Podstawę prawną nadal stanowił art. 115a ustawy o Policji, który w tym zakresie zachował walor konstytucyjności. Stwierdzona przez Trybunał Konstytucyjny niekonstytucyjność dotyczyła bowiem wyłącznie jednego elementu przepisu tzn. wskazanego w nim ułamka. NSA podniósł, że wprawdzie element ten jest niezbędny do obliczenia kwoty ekwiwalentu, jednak to, jaki jest właściwy i pozostający w zgodzie z Konstytucją RP wynika jednoznacznie z uzasadnienia wyroku Trybunału. NSA podkreślił, że każdy podmiot, w tym każdy organ władzy publicznej w sytuacji, w której jest obowiązany rozstrzygnąć jakikolwiek spór lub problem konstytucyjny, wcześniej przesądzony przez Trybunał, zobligowany jest uwzględnić jego stanowisko. Dotyczy to przy tym każdego z typu wyroków, w tym zakresowych. Zdaniem NSA, sądy i organy mają powinność realizacji wyroków TK ze względu na zasady państwa prawnego, szczególnie zasadę zaufania obywatela do państwa i prawa oraz wymóg ochrony praw i wolności konstytucyjnych. Wymienione podmioty winny więc taki wyrok uwzględnić i na jego podstawie zrekonstruować normę prawną, której treść będzie odpowiadać zgodności z Konstytucją RP.

We wskazanym wyroku NSA nakazał też rozważenie, na ile wskazania WSA w Rzeszowie w wyroku sygn. akt II SA/Rz 553/20 są wiążące w kontekście zmiany stanu prawnego. NSA nakazał też uwzględnić fakt wystąpienia przez WSA w Białymstoku z pytaniem prawnym dotyczącym art. 9 ust. 1 ustawy o szczególnych rozwiązaniach.

W ponownym postępowaniu, w którym zapadły kontrolowane obecnie decyzje, organy uznały, że nie są związane stanowiskiem tut. Sądu zawartym w powołanym wyroku z dnia 15 września 2020 r., a to z uwagi na jednoznaczną zmianę stanu prawnego, która przesądza, że do spraw o wypłatę ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystany urlop wypoczynkowy i dodatkowy za okres poprzedzający dzień 6 listopada 2018 r. stosuje się przelicznik wynikający z przepisów ustawy o Policji w brzmieniu obowiązującym przed tym dniem.

Stanowiska tego nie można podzielić. W pierwszej kolejności, odnosząc się do kwestii pytania prawnego, które zadane zostało przez WSA w Białymstoku Sąd podnosi, że z pytaniem prawnym wystąpić można wówczas, gdy istnieją wątpliwości co do konstytucyjności istotnego w danej sprawie przepisu. W przypadku jednak, gdy takich wątpliwości sąd w określonym składzie orzekającym nie ma, a jednocześnie jest przekonany o braku zgodności z Konstytucją RP takiego przepisu, wówczas jest on uprawniony do samodzielnej odmowy jego zastosowania przy jednoczesnym bezpośrednim stosowaniu przepisu konstytucyjnego, a to z mocy art. 8 ust. 2 ustawy zasadniczej. W rozpatrywanej obecnie sprawie Sąd uważa, że art. 9 ust. 1 ustawy o szczególnych rozwiązaniach oraz art. 115a ustawy o Policji w brzmieniu sprzed 1 października 2020 r. wyrażają łącznie normę prawną, która stoi w oczywistej sprzeczności z Konstytucją RP.

W świetle art. 190 ust. 3 ustawy zasadniczej, wejście w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego związane jest z jego ogłoszeniem w dzienniku urzędowym. Przy czym, prawodawca w unormowaniu tym przewidział jednocześnie wyjątek w tym zakresie w postaci określenia przez Trybunał innego terminu utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego. W orzecznictwie sądowym powszechne jest stanowisko, że w momencie opublikowania wyroku Trybunału Konstytucyjnego zostaje obalone domniemanie konstytucyjności normy prawnej, której dotyczy orzeczenie, a skutek uchylenia domniemania konstytucyjności przepisu następuje od momentu jego wejścia w życie. Stwierdzenie zatem niekonstytucyjności określonego przepisu ustawy ze swej istoty tworzy nowy stan prawny od chwili wejścia w życie wyroku Trybunału Konstytucyjnego. Przyjęcie, że stwierdzenie niekonstytucyjności przepisu nie przekłada się na ukształtowanie nowego stanu prawnego byłoby sprzeczne z zasadami państwa prawa, które organy mają obowiązek wcielać w życie [por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego (NSA) z 21.02.2018 r. I OSK 2758/17).

Wskazać jednak również należy, że odroczenie na podstawie art. 190 ust. 3 Konstytucji RP wejścia w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego nie oznacza, że do daty odroczenia jest on zgodny z Konstytucją, a od tej daty staje się on niezgodny. Przepis uznany za niekonstytucyjny ma bowiem ten charakter od dnia jego wydania. Samo odroczenie orzeczenia ma natomiast na celu umożliwienie odpowiedniemu organowi stosowną zmianę tegoż przepisu, tak by był on zgodny z Konstytucją lub innym aktem nadrzędnym (wyrok NSA z 25.08.2009 r. I OSK 1242/08). Odrzuca się zatem stanowisko, że wyrok taki wywołuje skutki jedynie na przyszłość. Nie można wszak uznać, że określony przepis w identycznym stanie prawnym, w dniu jego wejścia w życie, jest zgodny z Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej, zaś po wydaniu stosownego orzeczenia przez Trybunał Konstytucyjny, ewentualnie po upływie terminu wskazanego na podstawie art. 190 ust. 3, staje się niezgodny z wymienioną ustawą zasadniczą (wyrok NSA z 11.08.2011 r. I OSK 226/11). Wskazanie przez ustrojodawcę w art. 190 ust. 4 Konstytucji RP na możliwość wzruszenia prawomocnego orzeczenia sądowego oraz ostatecznej decyzji administracyjnej, wydanych na podstawie przepisu uznanego następnie przez Trybunał Konstytucyjny za niezgodny z Konstytucją RP powoduje, że nie jest dopuszczalne wydanie orzeczenia sądowego oraz decyzji administracyjnej po wejściu w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego, na podstawie przepisu w takim jego kształcie normatywnym, który Trybunał uznał za niezgodny z Konstytucją RP (wyrok NSA z 5.12.2017 r. I OSK 1079/17). Ponadto, akt normatywny uznany przez TK za niezgodny z Konstytucją nie powinien być stosowany przez sąd w odniesieniu do stanów faktycznych sprzed ogłoszenia orzeczenia Trybunału (wyrok NSA z 26.05.2020 r. II OSK 2264/19).

Przyjęcie poglądu o wyłącznie prospektywnym działaniu orzeczeń Trybunału oznaczałoby, że stwierdzenie przez Trybunał niekonstytucyjności przepisu ustawy nie ma żadnego znaczenia prawnego dla dalszego stosowania przepisu o treści normatywnej zakwestionowanej przez Trybunał. Taki pogląd narusza spójność regulacji konstytucyjnych i nie jest do pogodzenia z konstytucyjną zasadą praworządności wynikającą z art. 7 Konstytucji RP oraz pozostaje również w sprzeczności z zasadą równości wywodzoną z art. 2 Konstytucji, zgodnie z którym Rzeczpospolita Polska jest demokratycznym państwem prawnym, urzeczywistniającym zasady sprawiedliwości społecznej. Konsekwencją poglądu o wyłącznie prospektywnym działaniu orzeczeń Trybunału (nawet w razie braku odroczenia mocy obowiązującej derogowanych przepisów), byłoby nieuprawnione podzielenie ich beneficjentów na dwie grupy: tych, wobec których standardy konstytucyjne nie miałyby zastosowania, gdyż zdarzenia, z których wywodzone są określone dla nich skutki prawne, oparte na niekonstytucyjnym przepisie, nastąpiły przed ogłoszeniem orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego, i tych, którzy mogliby wyprowadzać z takich samych zdarzeń skutki prawne zgodne z Konstytucją tylko dlatego, że nastąpiły one po ogłoszeniu orzeczenia Trybunału uznającego dany akt normatywny (normę) za niekonstytucyjny (tak Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w wyroku z 6.05.2021 r., II SA/Go 259/21).

Jak zasadnie zauważył Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie (wyrok z 23.03.2021 r. II SA/Rz 273/21), jeżeli Trybunał nie stwierdzi w orzeczeniu derogacyjnym, iż ustalona niezgodność kontrolowanej regulacji z normami konstytucyjnymi oraz jej negatywne skutki derogacyjne nie mają zastosowania do spraw lub stanów faktycznych poddanych uprzednio lub następczo ocenie prawnej w świetle niekonstytucyjnej regulacji, to ustawodawca nie jest samodzielnie uprawniony do ograniczania zakresu tych skutków (np. czasowych). Derogacja trybunalska jest w tym sensie "silniejsza" niż derogacja ustawodawcza, a sam ustawodawca nie może ingerować w treść takiej derogacji. Działania ustawodawcy zmierzające do podważenia tej zasady są oczywiście sprzeczne z Konstytucją, prowadząc wprost do obalenia domniemania konstytucyjności regulacji następczej względem wyroku Trybunału. W konsekwencji, wobec oczywistego naruszenia art. 190 ust. 3 zd. 1 i art. 190 ust. 4 Konstytucji RP oraz powstania stanu wtórnej niekonstytucyjności, tego rodzaju regulacja prawna musi zostać zastąpiona treścią normatywną wynikającą z wyroku Trybunału oraz wynikającym z niego zakresem derogacji. Ta wyjątkowa sytuacja pozwala sądowi administracyjnemu na bezpośrednie zastosowanie wyroku Trybunału Konstytucyjnego na tle sprawy administracyjnej będącej przedmiotem kontroli legalnościowej, przez ustalenie wzorca oceny prawnej zgodnej z tym wyrokiem.

Mając powyższe na uwadze stwierdzić należy, że ustawodawca poprzez wprowadzenie art. 9 ust. 1 zdanie drugie w ustawie o szczególnych rozwiązaniach -w którym nakazał w przypadku ustalenia ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystany urlop wypoczynkowy lub dodatkowy za okres przed dniem 6 listopada 2018 r. przyjąć zasady wynikające z przepisów ustawy o Policji w brzmieniu obowiązującym przed dniem 6 listopada 2018 r., a więc te, które zostały wprost zakwestionowane w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 30 października 2018 r. jako niezgodne z art. 66 ust. 2 w zw. z art. 31 ust. 3 zdanie drugie Konstytucji RP - dopuścił się w istocie tzw. wtórnej niekonstytucyjności. Prawodawca powtórzył bowiem rozwiązania normatywne raz już uznane za niekonstytucyjne. Pomimo więc przyjęcia nowych regulacji prawnych, ale de facto zbieżnych z treścią poprzednio obowiązujących, rozstrzygnięcie zawarte w zapadłym wyroku Trybunału, które kwestionowało konstytucyjność "starych" rozwiązań jest aktualne także wobec unormowań "nowych". Aktualna jest bowiem istota problemu, którym Trybunał już raz się zajmował. Mając to na uwadze za wiążące należało uznać wskazania zawarte w wydanym w niniejszej sprawie wyroku tut. Sądu z dnia 15 września 2020 r. (sygn. akt II SA/Rz 553/20), w których Sąd nakazał interpretację art. 115a ustawy o Policji przy uwzględnieniu uzasadnienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego sygn. akt K 7/15.

W konsekwencji przyjąć należało, że organy obu instancji dokonały błędnej wykładni i wadliwego zastosowania art. 9 ust. 1 ustawy o szczególnych rozwiązaniach, a to wobec nieuwzględnienia w tym procesie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 30 października 2018 r., którego skutki niewątpliwie "rozciągają się" także na tę regulację, z uwagi na identyczność nowo wprowadzonej normy prawnej z tą już zakwestionowaną. Doszło tym samym do naruszenia art. 190 ust. 4 Konstytucji RP, który to przepis daje jednostce prawo do przywrócenia stanu konstytucyjności po stwierdzeniu przez Trybunał Konstytucyjny niekonstytucyjności podstawy prawnej decyzji. Strona ma tymczasem prawo do ponownego rozstrzygnięcia sprawy w nowym stanie prawnym, ustalonym orzeczeniem Trybunału.

Powyższe skutkuje koniecznością pominięcia stosowania art. 9 ust. 1 ustawy o szczególnych rozwiązaniach w zakresie regulacji intertemporalnej ograniczającej zakres czasowy skutku derogacyjnego wyroku Trybunału Konstytucyjnego sygn. akt K 7/15 oraz uzupełnienia derogowanej treści art. 115a ustawy o Policji przez przyjęcie wykładni ustalonej przez Trybunał we wskazanym wyroku.

Stwierdzone przez Sąd naruszenie prawa materialnego tj. art. 115a ustawy o Policji w zw. z art. 9 ust. 1 ustawy o szczególnych rozwiązaniach poprzez błędną wykładnię normy zrekonstruowanej w oparciu o te przepisy, które to naruszenie miało

wpływ na wynik sprawy, skutkowało uchyleniem w pkt I wyroku zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w zw. z art. 135 P.p.s.a. Z kolei w pkt II wyroku zasądzono od KWP na rzecz skarżącego kwotę 480 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego, na które składa się wynagrodzenie pełnomocnika strony – adwokata, czego podstawę stanowił art. 200 w zw. z art. 205 § 2 P.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. poz. 1800).

W ponownym postępowaniu organy będą miały na uwadze przedstawioną wyżej ocenę prawną, sprowadzającą się do przyjęcia, że art. 9 ust. 1 ustawy o szczególnych rozwiązaniach nie może stanowić podstawy do zastosowania w sprawie art. 115a ustawy o Policji w brzmieniu obowiązującym przed 1 października 2020 r.