Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 496/22
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2022-12-08 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6039 Inne, o symbolu podstawowym 603
Hasła tematyczne: Lotnicze prawo
Skarżony organ: Prezes Urzędu Lotnictwa Cywilnego
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 141 § 4
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
journal: Dz.U.UE.L 2004 nr 46 poz 1 pkt 14 i 15 preambuły, art. 3 ust. 2 lit. b), art. 5 ust. 1 lit. c) i ust. 3, art. 7
law: Rozporządzenie (WE) NR 261/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 11 lutego 2004 r. ustanawiające wspólne zasady odszkodowania i  pomocy dla pasażerów w przypadku odmowy przyjęcia na pokład albo odwołania lub dużego opóźnienia lotów, uchylające rozporządzenie  (EWG) nr 295/91 (Tekst mający znaczenie dla EOG)

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Mirosław Trzecki Sędzia NSA Andrzej Skoczylas (spr.) Sędzia del. WSA Marek Krawczak po rozpoznaniu w dniu 8 grudnia 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej T. R. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 19 maja 2021 r., sygn. akt VI SA/Wa 479/21 w sprawie ze skargi T. R. na decyzję Prezesa Urzędu Lotnictwa Cywilnego z dnia 19 listopada 2020 r. nr ULC-KOPP/0263-0083/03/19 w przedmiocie stwierdzenia braku naruszenia przez przewoźnika lotniczego przepisów dotyczących praw pasażerów 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od T. R. na rzecz Prezesa Urzędu Lotnictwa Cywilnego 240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z 19 maja 2021 r., sygn. akt VI SA/Wa 479/21, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 329; powoływanej dalej jako: p.p.s.a.), oddalił skargę T. R. na decyzję Prezesa Urzędu Lotnictwa Cywilnego z 19 listopada 2020 r. w przedmiocie stwierdzenia braku naruszenia przez przewoźnika lotniczego przepisów dotyczących praw pasażerów.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył T. R. (dalej "skarżący"), wnosząc o jego zmianę poprzez uchylenie decyzji Prezesa ULC z 19 listopada 2020 r. oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez organ, alternatywnie o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd I instancji. Ponadto skarżący kasacyjnie wniósł o zasądzenie kosztów postępowania. Strona zrzekła się rozprawy.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie przepisów:

1. prawa materialnego, tj. art. 5 ust. 1 lit. c) w zw. z art. 2 lit. l) rozporządzenia (WE) nr 261/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 11 lutego 2004 r. ustanawiającego wspólne zasady odszkodowania i pomocy dla pasażerów w przypadku odmowy przyjęcia na pokład albo odwołania lub dużego opóźnienia lotów, uchylającego rozporządzenie (EWG) nr 295/91 (Dz. Urz. UE L Nr 46, str. 1; dalej "rozporządzenie 261/2004") poprzez ich niewłaściwe zastosowanie, polegające na błędnym uznaniu, że zmiana portu docelowego oraz wprowadzenie transportu autokarowego na części trasy nie stanowi "odwołania rejsu" w rozumieniu definicji wskazanych w treści rozporządzenia, skutkującej powstaniem odpowiedzialności odszkodowawczej przewoźnika;

2. prawa materialnego, tj. art. 5 ust. 3 rozporządzenia 261/2004 poprzez dokonanie błędnej wykładni pojęcia "nadzwyczajne okoliczności" polegającej na nieprawidłowym zastosowaniu ww. pojęcia dla sytuacji, w której rejs zostaje odwołany z przyczyn, które są znane przewoźnikowi lotniczemu oraz organizatorowi turystyki w dniu zawarcia kontraktu;

3. prawa materialnego, tj. art. 3 ust. 2b w zw. z art. 5 ust. 1 c rozporządzenia nr 261/2004 poprzez niezastosowanie ww. przepisów polegające na błędnym uznaniu, iż pasażerowie posiadający rezerwację na rejs, wydaną przez organizatora turystyki, który to nie został zrealizowany nie są uprawnieni do uzyskania rekompensaty określonej przepisami art. 7 rozporządzenia 261/2004.

4. prawa procesowego, tj. art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez odstąpienie od uzasadnienia w treści skarżonego wyroku przyczyn niezastosowania przez Sąd pierwszej instancji art. 3 ust. 2B w zw. z art. 5 ust. 1 c rozporządzenia 261/2004 dla ustalenia odpowiedzialności przewoźnika za działania P. S.A.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o jej oddalenie w całości oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Organ nie wniósł o przeprowadzenie rozprawy.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zarzuty skargi kasacyjnej nie były uzasadnione i dlatego skarga nie mogła być uwzględniona.

Zgodnie z art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Dodać należy, że w przypadku oparcia skargi kasacyjnej na naruszeniu prawa procesowego (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.) wnoszący skargę kasacyjną musi mieć na uwadze, że dla ewentualnego uwzględnienia skargi kasacyjnej niezbędne jest wykazanie wpływu naruszenia na wynik sprawy.

Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, bowiem stosownie do treści art. 183 § 1 p.p.s.a., rozpoznając sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze z urzędu pod uwagę jedynie nieważność postępowania. Ze wskazanych przepisów wynika, że wywołane skargą kasacyjną postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym podlega zasadzie dyspozycyjności i nie polega na ponownym rozpoznaniu sprawy w jej całokształcie, lecz ogranicza się do rozpatrzenia poszczególnych zarzutów przedstawionych w skardze kasacyjnej w ramach wskazanych podstaw kasacyjnych. Istotą tego postępowania jest bowiem weryfikacja zgodności z prawem orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego oraz postępowania, które doprowadziło do jego wydania.

Należy na wstępie zaznaczyć, że wobec niestwierdzenia z urzędu nieważności postępowania (art. 183 § 2 p.p.s.a.) Naczelny Sąd Administracyjny ograniczył swoje rozważania do oceny zagadnienia prawidłowości dokonanej przez Sąd pierwszej instancji wykładni wskazanych w skardze kasacyjnej przepisów prawa. Rozpoznając skargę kasacyjną w tak zakreślonych granicach, NSA stwierdził, że skarga kasacyjna nie miała uzasadnionych podstaw. Natomiast istota sporu prawnego rozpatrywanej sprawy, a także sposób sformułowania zarzutów oraz ich wzajemne powiązanie spowodowały konieczność łącznego ich rozpatrzenia.

W tym miejscu należy zaznaczyć, iż Naczelny Sąd Administracyjny w pełni podziela wykładnię przepisów prawa i oceny zastosowane w zaskarżonym wyroku i dlatego nie ma potrzeby powtarzania całkowicie trafnej i wyczerpującej argumentacji Sądu pierwszej instancji. Wystarczające więc będzie przytoczenie jedynie jej głównych tez.

Podkreślić na wstępie trzeba, że pomimo podniesienia w rozpoznawanej skardze kasacyjnej zarówno zarzutów naruszenia przepisów postępowania, jak również prawa materialnego, podstawowym dla oceny niniejszej sprawy pozostawało ustalenie, czy w sprawie miały miejsce "nadzwyczajne okoliczności, których nie można było uniknąć pomimo podjęcia wszelkich racjonalnych środków", a które w świetle art. 5 ust. 3 rozporządzenia 261/2004 zwalniały przewoźnika od wypłaty rekompensaty w przypadku opóźnienia lotu, jak to miało miejsce w niniejszej sprawie. Okoliczności te należało wiązać z klęską żywiołową panującą w T. i zamknięciem lotniska z powodu zniszczenia i nieprzejezdności dróg dojazdowych do niego po osunięciu się ziemi.

Analizując tę kwestię, NSA wskazuje, że zgodnie z art. 5 ust. 3 rozporządzenia 261/2004: "Obsługujący przewoźnik lotniczy nie jest zobowiązany do wypłaty rekompensaty przewidzianej w art. 7, jeżeli może dowieść, że odwołanie jest spowodowane zaistnieniem nadzwyczajnych okoliczności, których nie można było uniknąć pomimo podjęcia wszelkich racjonalnych środków". Przepis art. 7 rozporządzenia stosuje się przy tym również w przypadku, gdy pasażerowie lotów opóźnionych poniosą stratę czasu wynoszącą co najmniej trzy godziny, polegającą na przybyciu do ich miejsca docelowego co najmniej trzy godziny po pierwotnie przewidzianej przez przewoźnika lotniczego godzinie przylotu, co wynika z wiążącej w niniejszej sprawie wykładni art. 7 ww. rozporządzenia dokonanej przez Trybunał Sprawiedliwości UE w wyroku z 19 listopada 2009 r., C-402/07 i C-432/07.

Jednocześnie z motywu 14 preambuły powołanego rozporządzenia wynika, że zobowiązania przewoźników lotniczych powinny być ograniczone lub ich odpowiedzialność wyłączona w przypadku gdy zdarzenie jest spowodowane zaistnieniem nadzwyczajnych okoliczności, których nie można było uniknąć pomimo podjęcia wszelkich racjonalnych środków. Okoliczności te mogą w szczególności zaistnieć w przypadku destabilizacji politycznej, warunków meteorologicznych uniemożliwiających dany lot, zagrożenia bezpieczeństwa, nieoczekiwanych wad mogących wpłynąć na bezpieczeństwo lotu oraz strajków mających wpływ na działalność przewoźnika. Również w motywie 15 preambuły rozporządzenia wskazano, że za nadzwyczajne okoliczności powinno się uważać sytuacje, gdy decyzja kierownictwa lotów w stosunku do danego samolotu spowodowała danego dnia powstanie dużego opóźnienia, przełożenie lotu na następny dzień albo odwołanie jednego lub więcej lotów tego samolotu pomimo podjęcia wszelkich racjonalnych środków przez zainteresowanego przewoźnika, by uniknąć tych opóźnień lub odwołań lotów.

Odpowiedzialność przewoźnika lotniczego w ramach omawianego rozporządzenia jest wyłączona tylko wtedy, gdy przewoźnik dowiedzie, że odwołanie lotu (lub duże opóźnienie, co wynika z powołanego wyżej wyroku Trybunału Sprawiedliwości UE z 19 listopada 2009 r., C-402/07 i C-432/07, jest spowodowane zaistnieniem nadzwyczajnych okoliczności, których nie można było uniknąć pomimo podjęcia wszelkich racjonalnych środków.

W świetle wywodów zawartych w wyroku Trybunału Sprawiedliwości UE z 22 grudnia 2008 r. w sprawie C-549/07 należy zatem przyjąć, że nadzwyczajną okolicznością w rozumieniu art. 5 ust. 3 rozporządzenia 261/2004 jest tylko taka, która – ze względu na swój charakter lub źródło – nie wpisuje się w ramy normalnego wykonywania działalności danego przewoźnika lotniczego i nie pozwala mu na skuteczne nad nią panowanie. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego właśnie z taką sytuacją mamy do czynienia w stanie faktycznym niniejszej sprawy.

Wbrew twierdzeniom skarżącego kasacyjnie, Sąd pierwszej instancji słusznie przyjął, że z akt sprawy jednoznacznie wynika, iż lot o oznaczeniu [...] w dniu [...] sierpnia 2014 r. odbył się, a pasażerowie dotarli do miejsca docelowego. Lot ten był planowany na trasie K. – T. w E., jednakże lądowanie miało miejsce na lotnisko dolotowe obsługujące ten sam region, a więc na lotnisko S.

Trafnie również podkreślono w uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia, że przedmiotowy lot nie mógł zakończyć się w pierwotnie planowanym miejscu z powodu nadzwyczajnej okoliczności z uwagi na klęskę żywiołową panującą w T. i zamknięcie lotniska. Słusznie stwierdziły także organ i Sąd pierwszej instancji, iż przewoźnik lotniczy nie dokonywał samodzielnie zmian w zakresie wyboru miejsca dolotu ani nie odwoływał lotu [...], a lot [...] był lotem opóźnionym. Dodatkowo należy pamiętać, że przewoźnik lotniczy dobrowolnie wypłacił skarżącemu rekompensatę co do opóźnionego lotu na zmienionej trasie.

W świetle powyższych uwag jako bezzasadne należało ocenić wywody skarżącego kasacyjne, że lot na który posiadał rezerwację nie został zrealizowany. Rację miały także organ i Sąd pierwszej instancji, że zmiana miejsca wylotu bez istotnej zmiany trasy lotu, nie stanowi jego odwołania. W świetle wywodów zawartych w wyroku Trybunału Sprawiedliwości UE z 22 grudnia 2008 r. w sprawie C-549/07 należy przyjąć, że nadzwyczajną okolicznością w rozumieniu art. 5 ust. 3 rozporządzenia nr 261/2004 jest tylko taka, która – ze względu na swój charakter lub źródło – nie wpisuje się w ramy normalnego wykonywania działalności danego przewoźnika lotniczego i nie pozwala mu na skuteczne nad nią panowanie.

Za pozbawiony usprawiedliwionych podstaw uznać należało również zarzut naruszenia przepisu art. 7 w zw. z art. 3 ust. 2 lit. b) oraz z art. 5 ust. 1 lit. c) rozporządzenia 261/2004. Trafnie podkreślono w uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia, że w przypadku zamiany portu lotniczego obsługującego ten sam region co port pierwotnie planowany nie można mówić, aby taka zamiana dawała prawo do dochodzenia kompensacji na podstawie rozporządzenia 261/2004.

WSA słusznie zatem przyznał rację organowi, iż lot nie może być uznany za odwołany, jeśli pasażer, tak jak to miało miejsce w niniejszej sprawie, nie został przeniesiony na inny lot (postanowienie TSUE z 5 stycznia 2016 r., W. C. - 32/16). Z powyższych względów prawidłowa jest konstatacja WSA, iż lot należy uznać za odwołany, jeśli przewoźnik lotniczy przewozi pasażerów w ramach alternatywnego lotu, którego rozkład różni się istotnie od rozkładu lotu planowanego pierwotnie. Zdaniem NSA z taką sytuacją nie mamy do czynienia w przypadku, gdy – w związku z zaistnieniem nadzwyczajnych okoliczności, których nie można było uniknąć – dokonana została zmiana miejsca lądowania lub startu na port lotniczy obsługujący ten sam region co port pierwotnie planowany.

Mając powyższe na uwadze, NSA stwierdził, że prawidłowo zarówno WSA, jak i organ wskazały, że przewoźnik lotniczy nie był odpowiedzialny za omówioną wyżej zmianę lotniska, w związku z czym nie dopuścił się naruszenia przepisów rozporządzenia i nie można obciążać go obowiązkiem wypłaty odszkodowania na rzecz skarżącego.

Nie mogą być więc uznane za trafne wszystkie zarzuty kasacyjne dotyczące, naruszenia prawa materialnego opisane szczegółowo w petitum skargi kasacyjnej.

W ocenie NSA nietrafny jest także zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. W tym kontekście należy wskazać, iż w orzecznictwie prezentowany jest pogląd, że wadliwość uzasadnienia wyroku może stanowić przedmiot skutecznego zarzutu kasacyjnego z art. 141 § 4 p.p.s.a. w sytuacji, gdy sporządzone jest ono w taki sposób, że niemożliwa jest kontrola instancyjna zaskarżonego wyroku. Funkcja uzasadnienia wyroku wyraża się i w tym, że jego adresatem, oprócz stron, jest także Naczelny Sąd Administracyjny. Tworzy to więc po stronie wojewódzkiego sądu administracyjnego obowiązek wyjaśnienia motywów podjętego rozstrzygnięcia w taki sposób, który umożliwi przeprowadzenie kontroli instancyjnej zaskarżonego orzeczenia w sytuacji, gdy strona postępowania zażąda, poprzez wniesienie skargi kasacyjnej, jego kontroli (por. wyrok NSA z 13 grudnia 2012 r. sygn. akt II OSK 1485/11, powołane orzeczenia zostały opublikowane na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Treść uzasadnienia powinna umożliwić zarówno stronom postępowania, jak i – w razie kontroli instancyjnej – Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu prześledzenie toku rozumowania sądu i poznanie racji, które stały za rozstrzygnięciem o zgodności bądź niezgodności z prawem zaskarżonego aktu. Tworzy to po stronie wojewódzkiego sądu administracyjnego obowiązek wyjaśnienia motywów podjętego rozstrzygnięcia w taki sposób, że w razie wniesienia skargi kasacyjnej nie powinno budzić wątpliwości Naczelnego Sądu Administracyjnego, iż zaskarżony wyrok został wydany po gruntownej analizie akt sprawy i że wszystkie wątpliwości występujące na etapie postępowania administracyjnego zostały wyjaśnione (por. wyrok NSA z 25 stycznia 2013 r., sygn. akt II OSK 1751/11, publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Uzasadnienie zaskarżonego wyroku Sądu pierwszej instancji realizuje powyższe wymagania. Wynika z niego, jaki stan faktyczny został w tej sprawie przyjęty przez Sąd, dokonano też jego oceny, jak również zawarto rozważania dotyczące wykładni i zastosowania przepisów prawa materialnego i procesowego. To, że strona skarżąca nie zgadza się z dokonaną przez Sąd oceną prawną, nie oznacza, że został naruszony przepis art. 141 § 4 p.p.s.a. i nie uprawnia do czynienia takiego zarzutu. Za pomocą tego zarzutu nie można bowiem zwalczać zaaprobowanej przez Sąd podstawy faktycznej rozstrzygnięcia, czy też stanowiska co do wykładni lub zastosowania prawa materialnego (wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z: 27 lipca 2012 r., sygn. akt I FSK 1467/11, 13 maja 2013 r., sygn. akt II FSK 358/12), a taką próbę podejmuje strona skarżąca kasacyjnie, polemizując ze stwierdzeniami zawartymi w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku.

Dodatkowo NSA w niniejszym składzie podziela stanowisko judykatury, iż Sąd pierwszej instancji w uzasadnieniu wyroku, wypełniając przesłanki wynikające z treści art. 141 § 4 p.p.s.a., nie ma obowiązku odnosić się osobno do każdego z zarzutów podniesionych w skardze oraz innych pismach procesowych sprawy i do każdego z argumentów na ich poparcie, może je oceniać całościowo. Najistotniejsze jest to, aby z wywodów Sądu wynikało, dlaczego w sprawie doszło albo nie doszło do naruszenia prawa wskazanego w skardze (por. wyroki NSA z: 18 listopada 2016 r., sygn. akt II GSK 702/15; 19 czerwca 2018 r., sygn. akt II GSK 2336/16; 18 kwietnia 2018 r., sygn. akt II GSK 2671/16; 4 października 2018 r., sygn. akt II GSK 2983/16).

Wszystkie zarzuty skargi kasacyjnej są zatem niezasadne. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny działając na mocy art. 184 p.p.s.a., skargę kasacyjną oddalił.

O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 p.p.s.a. w związku z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b) w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 265). NSA uwzględnił to, że pełnomocnik organu, który występował przed Sądem pierwszej instancji, sporządził w terminie określonym w art. 179 p.p.s.a., odpowiedź na skargę kasacyjną.