Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 797/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2018-09-20 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: Art.  107 ust. 4a
journal: Dz.U. 2018 poz 1508
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jedn.

SENTENCJA

|Sygn. akt III SA/Kr 797/18 | [pic] W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 20 września 2018 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia: WSA Krystyna Kutzner, Sędziowie: WSA Bożenna Blitek, WSA Ewa Michna (spr.), Protokolant: Tomasz Famulski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 września 2018 r., sprawy ze skargi H. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 10 maja 2018 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego skargę oddala.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z 10 października 2017 r., III SA/Kr 909/17 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z 25 maja 2017 r. oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji z [...] 2017 r., którą zmieniono decyzję z [...] 2017 r. o umorzeniu postępowania w sprawie przyznania rodzinie H. S. (dalej "skarżąca") pomocy w formie zasiłku celowego na opłaty za pobyt w Hostelu A – poprzez usunięcie z tekstu decyzji słowa "rodzina".

W uzasadnieniu Sąd podał, że organy administracyjne nie były zorientowane w jakich sprawach i z czyich wniosków prowadzą postępowanie. Sąd wskazał, że: "Akta administracyjne stanowią chaotyczny zbiór nie wiadomo jakich spraw – jakiego przedmiotu i kogo dotyczących. Są nieponumerowane i nie ułożone datami wpływu utrudniając, a w przypadku fragmentów druków opatrzonych różnymi datami, uniemożliwiając kontrolę kolejności ich pozyskiwania przez organy." Zdaniem orzekającego ówcześnie Sądu, organy nie dostrzegły, że zarówno E. S. jak i skarżąca, znalazły się w bardzo trudnej życiowo sytuacji – bez możliwości zamieszkania w lokalu – jak same określiły – przeznaczonego na pobyt ludzi. Ponadto oświadczenie skarżącej zawarte w piśmie z 13 stycznia 2017 r. o rezygnacji z pomocy w formie posiłków oraz pomocy wniesionej podczas wywiadu w dniu 19 grudnia 2016 r. w hostelu A nie upoważniało organu do uznania, że skarżąca rezygnuje z pomocy w opłaceniu kosztów noclegu, bowiem organ już przed wywiadem z 19 grudnia 2016 r. prowadził takie postępowanie. Ponadto, zdaniem Sądu, nie wiadomo też jak skarżąca zrozumiała treść druku zawiadamiającego ją o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań "w terminie 0 dni" od daty doręczenia zawiadomienia, które podpisała i opatrzyła datą 13 stycznia 2017 r. Druk ten został wypełniony przez pracownika socjalnego w sposób całkowicie niezrozumiały dla kogokolwiek i z tego względu nie mógł wywoływać skutków prawnych niezgodnych z treścią, dla której został wydany. Sąd zaznaczył, że nie wiadomo też jakie pisma skarżącej organy uznały za odwołania, od których decyzji, dlaczego w aktach brak było rozstrzygnięcia organu odwoławczego co do odwołania od decyzji faktycznie zaskarżonych. Nie wiadomo też czy w ogóle został rozpoznany wniosek E. S. i czy organ dostrzegł informację E. S. o pełnomocnictwie udzielonym skarżącej.

Sąd nakazał organom, w ponownie przeprowadzonym postępowaniu, odrębne rozpatrzenie wniosków stron – E. S. i H. S. o przyznanie świadczeń finansowych w formie zasiłku celowego na pokrycie kosztów noclegów; dokładne ustalenie o jakie koszty chodzi – zaległe czy także bieżące; ustalenie czy pomoc finansowa ma być zrealizowana w formie świadczenia pieniężnego przekazanego "do rąk" beneficjentek czy też na konta hosteli czy schronisk; ustalenie sytuacji rodzinnej i dochodowej odrębnie dla każdej z wnioskujących; dołączenie do akt według kolejności pozyskiwania pisma stron, notatki oraz wypełnione prawidłowo i w sposób zrozumiały druki wywiadów czy ich aktualizacji, opatrzenie właściwymi datami; ponumerowanie akt w sposób chronologiczny.

W ponownym postępowaniu organ ustalił, że 29 października 2016 r. wpłynęła prośba E. S. o udostępnienie czasowe – w trybie pilnym - jej i skarżącej "jakiegokolwiek pomieszczenia przeznaczonego na pobyt ludzi" z wyjaśnieniem braku możliwości zamieszkania pod adresem zameldowania i w miejscu dotychczasowego stałego pobytu. Po otrzymaniu tego pisma organ I instancji prowadził postępowanie w sprawie pomocy finansowej w formie zasiłku celowego na pokrycie kosztów noclegu do 17 stycznia 2017 r. (jak wskazano w zawiadomieniach o przedłużeniu postępowania skierowanych do E. S. i do skarżącej z 14 grudnia 2016 r.), gromadząc w aktach pisma E. S. i skarżącej, notatki z rozmów i faktury za noclegi E. S. i skarżącej w schronisku w K i w Hostelu A.

Pismem z 14 grudnia 2016 r. E. S. powiadomiła Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej (MOPS), że jej pełnomocnikiem jest skarżąca, podtrzymując wniosek o pokrycie zaległych kosztów noclegu. Następnie, 19 grudnia 2016 r. skarżąca podpisała druk aktualizacji wywiadu, w którego końcowej części określono także inne (poza zasiłkiem na opłaty za schronisko i hostel) "oczekiwania i potrzeby", jak: zasiłek celowy na żywność i zasiłek okresowy. Organ I instancji wydał dwie decyzje [...] 2016 r. w stosunku do E. S. i dwie w stosunku do skarżącej przyznające świadczenia w postaci gorącego posiłku. Następnie, 13 stycznia 2017 r. skarżąca oświadczyła, że rezygnuje "z pomocy w formie posiłków oraz pomocy wniesionej podczas wywiadu 19 grudnia 2016 r. w Hostelu A". Na skutek złożonego oświadczenia, 16 stycznia 2017 r. pracownik socjalny na fragmencie druku, w jego części IV zapisał: "brak możliwości podjęcia pracy socjalnej ze względu na obecną postawę oraz brak zainteresowania ze strony w/w".

Decyzjami z [...] 2017 r. nr [...] i nr [...] oznaczonymi znakiem sprawy: [...] organ I instancji umorzył postępowania w sprawie przyznania rodzinie skarżącej pomocy w formie zasiłku celowego na opłaty za pobyt w schronisku i w Hostelu A. W uzasadnieniu podał, że 13 stycznia 2017 r. skarżąca zrezygnowała z powyższej pomocy. Decyzje te zostały doręczone skarżącej 23 stycznia 2017 r.

Skarżąca 6 lutego 2017 r. nadała pismo zatytułowane "odwołanie", w którym wymienione zostały między innymi numery powyższych decyzji i z którego wynikało niezadowolenie skarżącej z treści nadesłanych decyzji oraz z przebiegu wywiadu środowiskowego mającego miejsce w dniu 13 stycznia 2017 r. Skarżąca podkreśliła, że nie tworzy rodziny z E. S., gdyż nie są ze sobą ani spokrewnione, ani spowinowacone.

Następnie decyzjami z [...] 2017 r. organ I instancji zmienił decyzje z [...] 2017 r., w ten sposób, że w decyzjach tych zmienił zapis na: "Umorzyć postępowanie w sprawie przyznania Pani H. S. i Pani E. S. pomocy w formie zasiłku celowego na opłaty za pobyt w Hostelu A – zwrot" oraz: "Umorzyć postępowanie w sprawie przyznania Pani H. S. i Pani E. S. pomocy w formie zasiłku celowego na opłaty za pobyt w schronisku". Organ I instancji wyjaśnił, że przychylił się do wniosku skarżącej, zawartego w odwołaniu od decyzji z [...] 2017 r. o zmianę treści decyzji poprzez usunięcie z jej treści słowa "rodzina".

W uzupełnieniu odwołania skarżąca złożyła pisma zatytułowane "odwołanie" nie zgadzając się także z treścią decyzji organu I instancji z dnia [...] 2017 r. nr [...] i nr [...]. W uzasadnieniach stwierdziła, że jest niezadowolona z wydanych decyzji i w stosunku do jednej z nich wnosi o uchylenie, a w stosunku do drugiej domaga się opłacenia zaległości za jej noclegi w hostelu A w K.

Decyzją z [...] 2017 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze, utrzymało w mocy decyzję organu I instancji z [...] 2017 r. Kolegium powołało się na art. 132 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 2096) i stwierdziło, że skoro organ I instancji uznał zasadność odwołania H. S. to należało uchylić decyzję dnia [...] 2017 r. i wydać nową decyzję, w której nie istnieje słowo "rodzina".

Następnie, po uchyleniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie ww. wyrokiem III SA/Kr 909/17 decyzji organu I i II instancji, ponownie wydaną decyzją z 6 marca 2019 r. organ I instancji odmówił skarżącej świadczenia w formie zasiłku celowego na pokrycie kosztów noclegu.

W uzasadnieniu organ podał, że 9 lutego 2017 r. na ostatni podany przez skarżącą adres do korespondencji, wystosowano wezwanie do zgłoszenia się w Dziale Pomocy Bezdomnym w nieprzekraczalnym terminie do dnia 5 marca 2018 r. w celu ustalenia terminu wizyty w miejscu pobytu celem przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego. Jednocześnie zawiadomiono skarżącą o możliwości zapoznania się z aktami sprawy i złożenia oświadczenia oraz zastrzeżeń w sprawie, w tym wniosków do postępowania dowodowego. Skarżąca nie odebrała korespondencji, jak również nie skontaktowała się z pracownikiem socjalnym. Tym samym, brak było możliwości przeprowadzenia wywiadu środowiskowego stanowiącego podstawę do przyznania świadczeń. W ocenie organu postawa skarżącej wskazywała na brak współdziałania z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej życiowej, do czego zobowiązywał art. 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 1508 z późn. zm.). Na koniec organ powołał treść art. 107 ust 4a i art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej uzasadniając, że odmowa przeprowadzenia wywiadu dawała podstawę do odmowy przyznania świadczenia.

W odwołaniu skarżąca zarzuciła, że organ I instancji nie doprecyzował w decyzji o jakie noclegi chodzi. Podała, że zgłosiła się do MOPS w N na polecenie kierownika Filii nr [...], przy ul. D, co było decyzją błędną, gdyż "przebywała w Ś". Podała, że przybyły pracownik socjalny przeprowadził wywiad błędnie zwany "rodzinnym". Skarżąca wyjaśniła, że koszt jej noclegów w Hostelu A nie został opłacony przez ww. Ośrodek, natomiast właściciel Hostelu potrącił te koszty z pensji recepcjonistki. Dalej skarżąca podała, że podczas kolejnego "rodzinnego wywiadu środowiskowego" pracownik socjalny, zamiast porozmawiać z czekającym na niego właścicielem Hostelu, znieważał ją i E. S. oraz wytknął próbę wyłudzenia państwowych pieniędzy. Wyjaśniła, że jest bezdomna od 1 040 dni, a pobyt w Hostelu opłaciła z własnych środków

Decyzją z 10 maja 2018 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. W uzasadnieniu organ wskazał, że przepisy ustawy o pomocy społecznej uzależniają wydanie decyzji o odmowie przyznania świadczenia z pomocy społecznej od wykazania, że osoba ubiegająca się o takie świadczenie, m.in. nie współdziałała z pracownikiem socjalnym. Kolegium podało, że z uwagi na brak kontaktu skarżącej z pracownikiem socjalnym nie sposób było ustalić, czy skarżąca spełniała warunki umożliwiające ubieganie się o zasiłek celowy. W ocenie Kolegium postawa skarżącej była "skrajnie odmienna od tych, które spotykane są od osób faktycznie potrzebujących, które chcą skorzystać z pomocy oferowanej przez MOPS". Kolegium stanęła na stanowisku, że odmowa przyznania skarżącej pomocy finansowej nie przekraczała granic uznania administracyjnego i nie nosiła cech dowolności. Ponadto skarżąca w swoim odwołaniu zaznaczyła, że nie zamierza podejmować żadnych rozmów z pracownikami MOPS z Działu Pomocy Bezdomnym w N i nie będzie się zwracała z prośbami do Ośrodka Pomocy. Nadto wskazała, że posiadała środki na opłacenie pobytu w Hostelu przy ul. S w K.

W skardze skarżąca domagała się uchylenia decyzji Kolegium, zarzucając: "brak rozpoznania sytuacji obywatela RP wyrzuconego na bruk" i tym samym narażenie go na utratę zdrowia lub życia; nielogiczny zapis w decyzji zgodnie, z którym jej miejsce zamieszkania znajduje się przy ul. F w K co wskazuje, że ma ona gdzie mieszkać. Skarżąca podniosła, że podlega pod MOPS, Filia [...], przy ul. D.

W odpowiedzi Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Skarga nie została uwzględniona ponieważ Sąd doszedł do wniosku, że organy zasadnie tłumaczyły się brakiem współpracy skarżącej w sporządzeniu wywiadu, o którym mowa w art. 107 ustawy o pomocy społecznej.

Z akt wynika, że skarżąca wskazała jako adres do doręczeń ul. F. Jednocześnie skarżąca wyjaśniała, że jest osobą bezdomną ponieważ dostęp do kamienicy przy ul. F, gdzie dotychczas mieszkała z E. S., został jej uniemożliwiony, dlatego oczekiwała pokrycia kosztów noclegów w okolicach Akademii [...] w K (k. 68 i 67 akt administracyjnych). MOPS Filia nr [...] przy ul. D (tj. ośrodek, w którym skarżąca osobiście złożyła wniosek) przekazał sprawę do Działu Pomocy Osobom Bezdomnym w N – informując skarżącą, że skoro miejscem faktycznego pobytu są klatki schodowe, hostele, dworzec PKP i środki komunikacji miejskiej, to to jest właściwa jednostka. Skarżąca zgłosiła się do MOPS-u w N i umówiła się na wywiad w miejscu faktycznego pobytu (k.73). Odebrała bowiem pod wskazanym adresem (F) wezwanie do kontaktu w celu umówienie się na wywiad (k.75). Wywiad został przeprowadzony dwukrotnie (k. 85-80 i k. 105- 103), ale w trakcie drugiego z wywiadów – skarżąca w sposób wyraźny, jak to uzasadniał organ, zrezygnowała z pomocy za refundację noclegów w hostelu A (oświadczenie z 13 stycznia 2017 r. - k.104.). W związku z tym Prezydent umorzył postępowanie w przedmiocie zasiłku – zwrotu kosztów noclegu w hostelu. Skarżąca wszczęła jednak skutecznie procedurę odwoławczą. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie ww. wyrokiem z 10 października 2017 r., III SA/Kr 909/17 nakazał ponownie rozpatrzyć wniosek o zwrot kosztów noclegu. Do skarżącej zostało więc wysłane wezwanie do nawiązania kontaktu w celu umówienia się na wywiad, ale skarżąca wezwania nie odebrała i nie skontaktowała się z MOPS-em. Odebrała natomiast decyzję odmawiającą przyznania świadczenia (k. 199) – decyzja została odebrana na poczcie po zostawieniu awiza pod adresem F. Skarżąca w złożonym odwołaniu (nadal wskazując adres K, ul. F) zarzucała obrażające ją i E. S., zachowanie pracownika MOPS-u i odmówiła współpracy z pracownikami MOPS. W skardze – skarżąca przyznała, że awizowaną pod adresem K, ul. F, decyzję organu II instancji – odebrała na poczcie. W dodatkowym piśmie z 10 sierpnia 2018 r. skarżąca w sposób szczegółowy opisywała problemy z zameldowaniem pod nr [...] w kamienicy przy ul. F (skarga na odmowę zameldowania została oddalona wyrokiem z 27 października 2017 r., III SA/Kr 1127/15) i domagała się, aby w jej sprawie działał MOPS Filia nr [...] przy ul. D. Na rozprawie – 20 września 2018 r. skarżąca wyjaśniała, że nie mogła się umówić na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego ponieważ "jest osobą bezdomną i przebywa w różnych miejscach".

W ocenie Sądu opisana powyżej chronologia zdarzeń potwierdza prawidłowość wniosków organu co do niechęci skarżącej do współpracowania z pracownikami opieki społecznej w zakresie sporządzania dokumentacji niezbędnej do wydania decyzji w przedmiocie wniosku o zasiłek celowy (zwrot kosztów noclegu w hostelu). Zgodnie z art. 107 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, u osób które ubiegają się o różne formy zasiłków przeprowadza się tzw. "rodzinny wywiad środowiskowy" w celu ustalenia sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej. Z kolei zgodnie z art. 107 ust. 4a powołanej ustawy niewyrażenie zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego przez osoby lub rodziny ubiegające się o świadczenia z pomocy społecznej lub na jego aktualizację przez osoby lub rodziny korzystające ze świadczeń z pomocy społecznej stanowi podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej.

W rozpoznawanej sprawie skarżąca nie tyle "nie wyraziła zgody" co faktycznie nie odebrała wezwania do stawienia się w celu umówienia się z pracownikiem MOPS na wywiad. W ocenie Sądu tłumaczenia skarżącej świadczą jednak o tym, że faktycznie nie chciała współpracować z pracownikami MOPS w N (os. T) bezpodstawnie żądając prowadzenia postępowania przez pracowników MOPS Ś.

Zasadniczo dopuszczalne jest podzielenie zadań pomocy społecznej z uwagi na szczególną sytuację podopiecznych (np. osoby bezdomne) pomiędzy jednostki działające na terenie tej samej gminy. Taki podział nie wpływa bowiem na zmianę właściwości miejscowej organu – organ pozostaje bowiem ten sam (tu: Prezydent Miasta). Skarżąca została poinformowana w sposób wyraźny (pismo z 30 listopada 2016 r. – k. 70 akt administracyjnych) dlaczego sprawę prowadzić miał Dział Pomocy Osobom Bezdomnym. W ocenie Sądu argumentacja skarżącej o nieprawidłowym prowadzeniu w tym zakresie postępowania ("powinna być obsługiwana przez MOPS przy ul. D w K"), była bezzasadna. Co więcej, Sąd zauważa, że skarżąca powołując się nieustannie na trudności w faktycznym zamieszkiwaniu pod wskazanym adresem do korespondencji (ul. F), zasadniczo faktycznie odbierała korespondencję na poczcie, a więc po odebraniu awiza o próbie jej doręczenia pod wskazanym adresem (tak zostały odebrane decyzje organów obu instancji; tak też była odbierana korespondencja sądowa).

Sąd ponownie podkreśla, że przeprowadzenie wywiadu środowiskowego jest obowiązkiem pracowników MOPS, a nie formą szykany lub utrudniania życia osobom wnioskującym o pomoc społeczną. Z pism i oświadczeń (na rozprawie) składanych przez skarżącą wynika właściwie, że oczekuje ona od gminy (Miasto) zapewnienia jej możliwości mieszkania w kamienicy przy ul. F, a skoro miasto, w ocenie skarżącej, błędnie administruje kamienicą, to powinno zwracać koszty noclegów w centrum miasta z uwagi na naukę E. S. w Akademii [...] położonej również w ścisłym centrum miasta. Słusznie więc podkreślało Kolegium w zaskarżonej decyzji, że postawa skarżącej "(...) jest skrajnie odmienna od tych, które spotykane są u osób faktycznie potrzebujących, które chcą skorzystać z pomocy oferowanej przez MOPS".

Orzekający w niniejszej sprawie Sąd podziela pogląd Naczelnego Sądu Administracyjnego, że brak zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego może przejawiać się nie tylko w jednoznacznym formułowaniu odmowy udziału w jego przeprowadzeniu, ale także w unikaniu ustalenia terminu jego przeprowadzenia, czy też uniemożliwiania pracownikowi socjalnemu bezpiecznego kontaktu ze stroną w jej miejscu zamieszkania, jak miało to miejsce w rozpatrywanej sprawie (wyrok NSA z 27 lutego 2018 r., I OSK 2761/17).

Sąd zdaje sobie sprawę, że postępowanie dotyczące wywiadu środowiskowego nie jest komfortowe dla osoby starającej się o zasiłek z pomocy społecznej, ale tego typu trudności nie mogą być uzasadnieniem dla "wybierania" sobie sposobu kontaktowania się z ośrodkiem pomocy społecznej i oczekiwania spełnienia przez pracowników opieki społecznej wszystkich żądań.

Z tych to powodów Sąd skargę oddalił na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 1302). Przepis ten stanowi, że w razie nieuwzględnienia skargi sąd skargę oddala.