Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 492/04
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2005-03-17 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6290 Reforma rolna
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący Asesor WSA Wanda Zielińska-Baran Sędzia NSA Teresa Kobylecka Asesor WSA Anna Szymańska /spr./ Protokolant Dominik Niewirowski po rozpoznaniu w dniu 17 marca 2005 r. sprawy ze skargi J. W. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] maja 2004 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia, że majątek ziemski podpada pod działanie dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej I. uchyla zaskarżoną decyzję i utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji, II. zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz J. W. kwotę 200,00 zł (dwieście złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

IV SA/Wa 492/04

UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] lutego 1999 r. Wojewoda [...] orzekł, że "[...]" zapisane w KW Nr [...] rep. hip. podpadały pod działanie art. 2 ust. 1 lit. "e" dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 06.09.1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.

W uzasadnieniu wskazano, że pełnomocnik J. W. wystąpił z wnioskiem o stwierdzenie w trybie § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 01.03.1945 r., że dwór, park i ogród nie podpadały pod działanie przepisów art. 2 ust. 1 lit. "e" dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej. Wniósł nadto o zwrot nieruchomości nierozdysponowanych rolnikom, a w szczególności działki siedliskowej z domem, parkiem i ogrodem.

Majątek [...] o powierzchni 440 mórg 65 prętów stanowiły własność J. W. i B. W. z mocy spadkobrania.

Jak ustalił organ, J. W. jest następcą prawnym B. W.. Majątek ten został przejęty na cele reformy rolnej. Z przepisów dekretu wynika, iż z mocy samego prawa przechodziły na własność Państwa nieruchomości ziemskie, jeżeli ich łączny rozmiar przekraczał 100 ha powierzchni ogólnej, bądź 50 ha użytków rolnych. Ponieważ powierzchnia ogólna majątku [...] wynosiła w dniu 13.09.1944 r. ponad 100 ha, podpadał on pod działanie dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej. Jak wskazał Wojewoda, brak dowodów, aby działka siedliskowa została przed 01.09.1939 r. wydzielona z majątku jako działka budowlana.

Wskutek odwołania wniesionego przez J. W., Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...].05.2004 r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu swojej decyzji organ podniósł, że na cele reformy rolnej były przeznaczone nieruchomości ziemskie wraz z budynkami. Cele te określone w art. 1 dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej nie stały na przeszkodzie przejęciu nieruchomości, na "której stały pałace z ogrodami czy zespoły dworsko-parkowe". Nieruchomości ziemskie przechodziły w zarząd państwowy. Wpis prawa własności tych nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa następował na wniosek właściwego wojewódzkiego urzędu ziemskiego, a podstawą było zaświadczenie stwierdzające, że nieruchomości były przeznaczone na cele reformy. Z dokumentów załączonych do KW "[...]" wynika, że powierzchnia gruntów przejętych na cele reformy rolnej znacznie przekroczyła 100 ha powierzchni ogólnej.

W skardze do sądu administracyjnego J. W. podniósł naruszenie przepisów Konstytucji RP przy wydaniu zaskarżonej decyzji, polegające na przyjęciu jako podstawy prawnej rozstrzygnięcia przepisów dekretu PKWN o przeprowadzeniu reformy rolnej, które nie mogą mieć zastosowania jako normy niższego rzędu, będące w sprzeczności z Konstytucją. Ponadto wskazał, iż doszło do naruszenia art. 2 ust. 1 lit. "e" i art. 6 dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej polegającego na przejęciu na własność Państwa działki siedliskowej wraz z dworem, parkiem i ogrodem w K., gmina R. mimo, iż działka ta nie stanowiła nieruchomości ziemskiej podlegającej pod zakres działania art. 2 ust. 1 lit. "e".

W uzasadnieniu skargi J. W. stwierdził, w powołaniu się na uchwałę Trybunału Konstytucyjnego z dnia [...].09.1990 r. ([...]) oraz orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego, że działka siedliskowa z dworem, parkiem i ogrodem nie została przejęta przez Państwo, gdyż nie stanowiła nieruchomości ziemskiej w rozumieniu przepisów dekretu.

Zdaniem skarżącego dekret o przeprowadzeniu reformy jest sprzeczny z Konstytucją RP oraz umowami międzynarodowymi, bowiem pozbawienie własności może nastąpić jedynie w drodze wywłaszczenia za odszkodowaniem i "dla celów powszechnie pożądanych"

Nadto skarżący podniósł, iż organy prowadziły od 1998 r. do 2004 r. postępowanie administracyjne, a zatem z rażącym naruszeniem kodeksowych terminów załatwiania spraw administracyjnych.

W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o oddalenie skargi, odwołując się do argumentacji zawartej w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie, a treść zarzutów w niej podniesionych wskazuje, że organy obydwu instancji orzekały odmiennie od żądania zgłoszonego przez J. W.. Zarówno bowiem Wojewoda, jak i Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi zbadali, czy cały majątek ziemski zapisany w księdze wieczystej Nr [...] "[...]" podpadał pod działanie przepisów dekretu PKWN z dnia 06.09.1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r., Nr 3, poz. 13 ze zm.). Intencją natomiast wnoszącego podanie było uzyskanie decyzji stwierdzającej w przedmiocie jedynie działki siedliskowej tj. dworu, parku i ogrodu. A zatem o stwierdzenie, że ta część majątku podlegała wyłączeniu spod działania reformy rolnej jako nie stanowiąca nieruchomości ziemskiej. O ile w istocie mogła zaistnieć pewna wątpliwość co do przedmiotu postępowania w chwili jego wszczęcia przed organem I instancji, gdyż w piśmie z dnia [...] grudnia 1998 r. J. W. wniósł "o zwrot nieruchomości wchodzących w skład majątku ziemskiego K., które nie zostały rozdzielone osobom uprawnionym na mocy przepisów dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, a w szczególności działki siedliskowej wraz z [...] domem rodzinnym". O tyle już przy rozpoznaniu odwołania Minister nie miał w tym zakresie żadnych niejasności. Skarżący bowiem wnosząc o uzupełnienie rozstrzygnięcia zawartego w decyzji Wojewody [...] wyraźnie stwierdził, iż wniósł o wyłączenie spod zakresu działania dekretu działki siedliskowej, która w jego ocenie nie stanowi gruntu rolnego.

Wobec powyższego organy obydwu instancji prowadziły postępowanie administracyjne w sprzeczności z żądaniem strony. Orzekanie zaś w sprawach, czy dana nieruchomość podpadała pod działanie przepisów art. 2 ust. 1 punkt "e" powoływanego dekretu było możliwe jedynie na wniosek strony (§ 5 i § 6 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 01.03.1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 06.09.1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. Nr 10, poz. 51 ze zm.)). W przedmiotowej sprawie jako "daną nieruchomość" w rozumieniu § 6 wskazanego wyżej rozporządzenia należało traktować jedynie zespół pałacowo-parkowy i ogród. Organy zatem prowadząc postępowanie i wydaje decyzje naruszyły zarówno § 6 tegoż rozporządzenia, jak również przepisy postępowania, a to art. 61 § 1 i 2 kpa i naruszenie to miało zasadniczy wpływ na treść rozstrzygnięcia.

Rozpatrując ponownie sprawę organ I instancji, mając na uwadze treść art. 19 kpa, przede wszystkim rozważy czy jest właściwy rzeczowo do rozstrzygania w przedmiocie orzekania o wyłączeniu zespołu pałacowo-parkowego spod działania przepisów o przeprowadzeniu reformy rolnej § 5 i 6 rozporządzenia wykonawczego do dekretu stanowi podstawę do stwierdzenia, czy dana nieruchomość jest wyłączona spod działania. Zadaniem organu będzie zatem wywiedzenie, iż norma ta dotyczy nie tylko nieruchomości jako takiej ( a zatem majątku "[...]"), ale również jego części stanowiącej działkę siedliskową.

Rozpoznając ponownie sprawę organy będą miały na uwadze dyspozycję art. 153 ustawy z dnia 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.)

Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 a i c oraz art. 135 powoływanej ustawy, orzekł jak na wstępie.

O kosztach orzeczono na zasadzie art. 200 i 205 § 1 tegoż aktu prawnego.