Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt II SA/Gl 612/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2014-11-07 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6074 Przekształcenie użytkowania wieczystego w prawo własności
Hasła tematyczne: Gospodarka gruntami
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 1 ust. 1 i 3
journal: Dz.U. 2012 poz 83
law: Ustawa z dnia 29 lipca 2005 r. o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości - tekst jednolity.
article: art. 33 [1]
journal: Dz.U. 2014 poz 121
law: Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Bonifacy Bronkowski (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Dobrowolski, Sędzia WSA Maria Taniewska-Banacka, Protokolant specjalista Beata Bieroń, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 listopada 2014 r. sprawy ze skargi "A" Spółki Jawnej M.S., A. K. w S. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie przekształcenia użytkowania wieczystego w prawo własności 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Starosty [...] z dnia [...] r., 2) orzeka, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku, 3) zasądza od Wojewody [...] na rzecz skarżącej kwotę 457 (czterysta pięćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

We wniosku z dnia 3 grudnia 2013 r. działając przez pełnomocnika "A" Spółka Jawna M. S., A. K. z siedzibą w S. wniosła o przekształcenie w prawo własności przysługującego jej prawa użytkowania wieczystego nieruchomości stanowiącej własność Skarbu Państwa oznaczonej geodezyjnie jako działka nr [...], k.m. [...] obręb B. o pow. 5261 m2, usytuowanej w B., zapisanej w księdze wieczystej KW [...] prowadzonej przez Sąd Rejonowy w B. We wniosku tym podano, że prawo użytkowania wieczystego tej działki Spółka nabyła od M. G. P. i L. M. P.-A. na podstawie aktu notarialnego umowy sprzedaży oraz warunkowej umowy sprzedaży z dnia [...] r.

Po wszczęciu i przeprowadzeniu w tej sprawie postępowania wydaną z upoważnienia Starosty [...] na podstawie art. 104 i art. 268a kpa oraz art. 1 ust. 1 i 3, art. 3 ust. 1 pkt 1 i 1a ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w prawo własności (Dz. U. z 2012 r., poz. 83, zwanej dalej ustawą lub ustawą o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w prawo własności) decyzją z dnia [...] r. nr [...] orzeczono o odmowie uwzględnienia powyższego wniosku.

W uzasadnieniu tej decyzji stwierdzono, że zgodnie z art. 1 ust 1 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości z żądaniem takiego przekształcenia mogą wystąpić osoby fizyczne i prawne będące w dniu 13 października 2005 r. użytkownikami wieczystymi nieruchomości. Prawo to przysługuje również osobom fizycznym i prawnym, które są następcami prawnymi ww. osób.

Nieruchomość objęta wnioskiem usytuowana w gminie B. ozn. nr dz. [...] o pow. 0,5261 ha k.m. [...] obręb B. na dzień 13 października 2005 r. oddana była w użytkowanie wieczyste osób fizycznych, a obecnie jej użytkownikiem wieczystym jest wnioskująca Spółka Jawna. W myśl przepisów ustawy z dnia 23 kwietnia 1963 r. Kodeks cywilny oraz ustaw szczególnych spółki jawne nie są jednakże osobami prawnymi, podobnie jak spółki cywilne, spółki partnerskie, spółki komandytowe oraz spółki komandytowo-akcyjne. W konsekwencji wnioskująca Spółka Jawna nie jest osobą prawną o której mowa w art. 1 ust. 1 i ust. 3 ustawy i tym samym nie może skutecznie żądać przekształcenia przysługującego jej prawa użytkowania wieczystego w prawo własności. W ustawie o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nie przewidziano jednocześnie prawa do przekształcenia jednostkom organizacyjnym nie będących osobami prawnymi, którym ustawa przyznaje zdolność prawną (o których mowa w art. 331 § 1 kc).

W odwołaniu od tej decyzji pełnomocnik "A" Spółka Jawna M. S., A. K. z siedzibą w S. wniósł o jej uchylenie i orzeczenie o przekształceniu zgodnie z wnioskiem względnie o jej uchylenie i przekazanie sprawy organowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania zarzucając, że została ona wydana z naruszeniem prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 1 ust. 1 i art. 1 ust. 3 w zw. z ust. 1 ustawy o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w prawo własności oraz z naruszeniem art. 331 kodeksu cywilnego poprzez jego niezastosowanie. Uzasadniając powyższe żądania i zarzuty zaakcentował, że zgodnie z treścią art. 331 kodeksu cywilnego do jednostek organizacyjnych, którym ustawa przyznaje zdolność prawną stosuje się odpowiednio przepisy o osobach prawnych. Nadto podniesiono, że za przyznaniem spółkom jawnym prawa do przekształcenia przemawia wymóg respektowania konstytucyjnej zasady równości wobec prawa (art. 32 Konstytucji RP).

Wojewoda [...] odwołania tego nie uwzględnił i zaskarżoną decyzją z dnia [...] r. nr [...] wydaną na podstawie art. 104 i art. 138 § 1 pkt 1 kpa oraz art. 1 ust. 1 ustawy o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości utrzymał decyzję Starosty [...] w mocy. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia organ odwoławczy powołując się na treść art. 1 ust. 1 i 3 ustawy stwierdził, że prawo do przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości prawodawca przyznał tylko osobom fizycznych i prawnym. Oznacza to, że z prawa takiego nie mogą skorzystać spółki jawne. Nie są one bowiem ani osobami fizycznymi ani osobami prawnymi. Są to spółki osobowe, którym obowiązujące przepisy nie przyznają osobowości prawnej. Przyznanie takiej osobowości powinno wynikać przy tym z wyraźnego szczególnego przepisu prawa (w związku z treścią art. 33 kodeksu cywilnego). Powoływany przez stronę art. 331 kc ma ogólny charakter i nie daje podstaw do poszerzenia katalogu podmiotów, którym przysługuje prawo do przekształcenia. Wojewoda podkreślił, że w doktrynie brak jednolitego stanowiska co do prawa żądania przekształcenia na rzecz spółek osobowych, natomiast powołane w odwołaniu wyroki wiążą jedynie w sprawach, w których zostały wydane.

W skardze do sądu administracyjnego na powyższą decyzję Wojewody [...] pełnomocnik "A" Spółka Jawna M. S., A. K. z siedzibą w S. zarzucił, że została ona wydana z naruszeniem:

– art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości poprzez jego błędną wykładnię i w konsekwencji przyjęcie, że spółka jawna nie jest podmiotem legitymowanym do występowania z wnioskiem o przekształcenie prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości,

– art. 331 kodeksu cywilnego w zw. z art. 8 w zw. z art. 22 kodeksu spółek handlowych poprzez jego niezastosowanie i w konsekwencji przyjęcie, iż jednostkom organizacyjnym nie posiadającym osobowości prawnej, którym ustawy przyznają zdolność prawną, w tym spółkom osobowym, nie przysługuje prawo żądania przekształcenia przysługującego im prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości,

– art. 6 kpa poprzez jego niezastosowanie i w konsekwencji dokonanie interpretacji prawa w sposób sprzeczny z przepisami Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej, w szczególności z art. 32 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej.

W konsekwencji wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz poprzedzającej jej decyzji Starosty [...], a także zasądzenie od Wojewody [...] kosztów sądowych według stosownych norm. Jednocześnie wniósł o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym (wniosek ten nie został przez Sąd uwzględniony z uwagi na żądanie Wojewody aby sprawę skierować do rozpoznania na rozprawie). W uzasadnieniu Spółka wskazała m.in., że przepis art. 1 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. otrzymał wskazane brzmienie w wyniku nowelizacji wprowadzonej ustawą z dnia 28 lipca 2011 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. 2011., Nr 187, poz. 1110). Celem wprowadzonej zmiany było, wedle uzasadnienia do projektu aktu, rozszerzenie zakresu podmiotowego ustawy na wszystkich użytkowników wieczystych. Tym samym poza pierwotnie uprawnionymi osobami fizycznymi zakresem podmiotowym ustawa objęła również osoby prawne, z zachowaniem jednak pewnych ściśle określonych wyłączeń. W niniejszej sprawie podmiotem wnioskującym o przekształcenie przysługującego mu prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości jest spółka jawna tj. spółka osobowa, która zgodnie z art. 8 k.s.h. może we własnym imieniu nabywać prawa, w tym własność nieruchomości i inne prawa rzeczowe, zaciągać zobowiązania, pozywać i być pozywaną. Przepis ten nadaje spółkom osobowym zdolność prawną, zdolność do czynności prawnych oraz zdolność sądową. Nie nadaje im osobowości prawnej, tym niemniej z mocy art. 331 kodeksu cywilnego do jednostek organizacyjnych niebędących osobami prawnymi, którym ustawa przyznaje zdolność prawną, stosuje się odpowiednio przepisy o osobach prawnych. Wobec tego atrybuty w postaci zdolności prawnej i zdolności do czynności prawnych sytuują spółki osobowe, w tym spółki jawne, jako pełnoprawnych uczestników obrotu prawnego. Dyrektywy wykładni systemowej i celowościowej prowadzą zatem do wniosku, że skoro jednostki te zostały zrównane w obrocie prawnym z osobami prawnymi, to brak jest podstaw do pozbawiania ich uprawnień przysługujących bezpośrednio osobom prawnym.

Skarga została wniesiona w terminie.

W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

W myśl art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez m.in. kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym zgodnie z § 2 tegoż artykułu kontrola, o której mowa, jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Nadto zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. 2012, poz. 270 z późn. zm. zwanej dalej: p.p.s.a.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną.

Przeprowadzone w określonych wyżej ramach badanie zgodności z prawem zaskarżonej decyzji, a także rozstrzygnięcia pierwszoinstancyjnego decyzję tę poprzedzającego wykazało, że są one dotknięte uchybieniami uzasadniającymi ich wzruszenie. Obie decyzje zostały bowiem wydane z naruszeniem prawa materialnego, a to art. 1 ust. 3 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości, w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy.

Stosownie do przepisu art. 1 ust. 1 tejże ustawy osoby fizyczne i prawne będące w dniu 13 października 2005 r. użytkownikami wieczystymi nieruchomości mogą wystąpić z żądaniem przekształcenia prawa użytkowania wieczystego tych nieruchomości w prawo własności. Zgodnie natomiast z ust. 3 tegoż artykułu z żądaniem przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości mogą również wystąpić osoby fizyczne i prawne będące następcami prawnymi osób, o których mowa w ust. 1 (...). Z kolei z mocy ust. 1b cytowanego artykułu powyższe uprawnienie nie ma jednak zastosowania do nieruchomości oddanych w wieczyste użytkowanie państwowym i samorządowym osobom prawnym, a także spółkom handlowym, w odniesieniu do których Skarb Państwa lub jednostka samorządu terytorialnego jest podmiotem dominującym.

W świetle tych przepisów kontrowersja pomiędzy organami orzekającymi oraz skarżącą Spółką dotyczyła w niniejszej sprawie możliwości zastosowania art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r., traktującego o osobach fizycznych i prawnych, do jednostek organizacyjnych nie posiadających osobowości prawnej, którym prawo przyznaje jednak zdolność prawną. Do takich jednostek organizacyjnych, zwanych także "ułomnymi osobami prawnymi", zaliczane są m.in. spółki osobowe, w tym jawne, wymienione w Kodeksie spółek handlowych. Zgodnie z art. 8 § 1 tej ustawy spółka osobowa może bowiem we własnym imieniu nabywać prawa, w tym własność nieruchomości i inne prawa rzeczowe, zaciągać zobowiązania, pozywać i być pozywana.

Próba odpowiedzi na pytanie czy spółka jawna może skorzystać z uprawnienia przewidzianego w art. 1 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. i skutecznie wystąpić z żądaniem przekształcenia prawa użytkowania wieczystego nieruchomości w prawo własności nie jest łatwa. Stan prawny nie jest bowiem w tym zakresie klarowny, także w doktrynie i judykaturze brak jednoznacznie wykształconych i utrwalonych poglądów. W zależności zaś od przyjętej metody wykładni prawa dojść można w tej mierze do przeciwstawnych poglądów. Jeśli bowiem zastosować jedynie wykładnię językową, literalną i ograniczyć się do rozważania dosłownej treści art. 1 przywołanej ustawy to wyprowadzony wniosek wspierać będzie pogląd wyrażony przez organy orzekające. Istotnie bowiem w cytowanym wyżej art. 1 ust. 1 ustawy z 29 lipca 2005 r. ustawodawca przyznał prawo żądania przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności jedynie dwóm rodzajom podmiotów - osobom fizycznym i osobom prawnym, pomijając tym samym jednostki organizacyjne nie posiadające osobowości prawnej. Dokonując jednak wykładni celowościowej i systemowej, uwzględniającej zarówno cele i funkcje omawianej normy, jak też jej miejsce w całości systemu prawa i powiązania oraz zależności pomiędzy konkretnymi aktami dojść trzeba do wniosków zgoła odmiennych. Zgodzić się bowiem należy ze stroną skarżącą, że przepisy art. 1 ust. 1 i ust. 3 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. należy interpretować mając na uwadze treść art. 331 kodeksu cywilnego. Przepis ten generalnie nakazuje odpowiednie stosowanie przepisów o osobach prawnych do jednostek organizacyjnych, którym ustawa przyznaje zdolność prawną. Brak zaś racjonalnych podstaw do wyłączenia stosowania normy tej w odniesieniu do art. 1 ustawy z 29 lipca 2005 r. i wykluczenia spółek osobowych, w tym spółek jawnych z zakresu działania ustawy o przekształceniu. Nadto nie jest pozbawione racji twierdzenie skarżącej, że wykluczenie podmiotów tych z kręgu podmiotów uprawnionych do skorzystania z uwłaszczenia w trybie ustawy może naruszać konstytucyjną zasadę równości wobec prawa (art. 32 Konstytucji RP). Z zasady tej wynika bowiem nakaz jednakowego traktowania podmiotów prawa w obrębie określonej grupy. Wszystkie podmioty prawa, charakteryzujące się w równym stopniu daną cechą istotną (relewantną), powinny być traktowane równo, a więc według jednakowej miary, bez zróżnicowań zarówno dyskryminujących, jak i faworyzujących. Cechą relewantną osób prawnych i spółek osobowych jest zdolność prawna, która nie pozwala na różnicowanie ich sytuacji w obrocie prawnym i nakazuje ich jednakowe traktowanie – por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 6 marca 2013 r. sygn. akt II SA/Gd 718/12. Pogląd ten zdaniem obecnego składu orzekającego należy w pełni podzielić.

W efekcie ograniczenie analizy art. 1 ustawy z 29 lipca 2005 r. jedynie do wykładni literalnej, tak jak to uczynił orzekający w sprawie Wojewoda [...], prowadzi do wniosków sprzecznych zarówno z wynikami wykładni systemowej, jak i celem przywołanej normy. Oczywistym bowiem zamiarem ustawodawcy towarzyszącym konstruowaniu i wprowadzeniu w życie, a następnie znowelizowaniu przywołanego artykułu było przyspieszenie i udrożnienie procesów przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości, poszerzenie podmiotowe i przedmiotowe zakresu ustawy, w tym poszerzenie kręgu podmiotów uprawnionych do przekształceń.

W konsekwencji, zdaniem Sądu, rozważając przedmiotową wątpliwość prymat należy przyznać wynikom otrzymanym wedle dyrektyw systemowych i funkcjonalnych. Wynik wykładni literalnej pozostaje bowiem w sprzeczności z ideą spójności systemu prawa oraz celami i funkcją analizowanej normy, a także statusem spółek, o których mowa, w innych niż przywołana ustawa aktach, w których status ten zrównano ze statusem osób prawnych. Niewątpliwie bowiem prawodawcy dokonującemu z dniem 9 października 2011 r. nowelizacji omawianej ustawy przez przyznanie prawa do przekształcenia dodatkowo osobom prawnym znana była treść obowiązującego powszechnie art. 331 kc. Dlatego też dla realizacji zamiaru rozszerzenia zakresu podmiotowego ustawy na wszystkich użytkowników wieczystych nie było potrzeby wskazywania wprost spółek osobowych. W konsekwencji nie można zgodzić się ze stanowiskiem Wojewody, że dokonywanie wykładni przepisów ustawy z uwzględnieniem treści art. 331 kc stanowi niedopuszczalną wykładnię rozszerzającą jej art. 1 ust. 1 i ust. 3.

Wobec powyższego uznać zdaniem Sądu należy, iż pomimo, że ustawa

z 2005 r. wprost wskazuje jedynie osoby fizyczne i prawne oraz ich następców to jednak obejmuje zakresem podmiotowym także określone w 331 kodeksu cywilnego jednostki organizacyjne nieposiadające osobowości prawnej, w tym występującą w postępowaniu spółkę jawną. Jednostki takie mają możliwość domagania się przekształcenia przysługującego im prawa użytkowania wieczystego w prawo własności na takich samych zasadach jak osoby prawne.

Stanowisko zajęte w niniejszym wyroku jest zbieżne ze stanowiskami wyrażonymi w nieprawomocnych wyrokach WSA w Gliwicach: z dnia 26 lipca 2013 r. sygn. akt II SA/Gl 546/13, z dnia 21 sierpnia 2013 r. sygn. akt II SA/Gl 547/13, dnia 3 kwietnia 2013 r. sygn. akt II SA/Gl 1823/13, dotyczących uprawnień do przekształcenia stanowiących również spółki osobowe spółek komandytowo-akcyjnych, a także w nieprawomocnym wyroku tut. WSA z dnia 24 stycznia 2014 r. sygn. akt II SA/Gl 1537/13 odnoszącym się do spółek jawnych.

Podkreślenia wymaga zresztą, wobec opisanych wyżej wątpliwości prawnych i możliwych metod wykładni, iż organ administracji publicznej może odmówić wnioskodawcy przyznania żądanego uprawnienia bądź świadczenia jedynie wówczas gdy zarówno stan faktyczny sprawy, jak i stan prawny nie ulegają wątpliwości. Odmowa nie może bowiem opierać się li tylko na wyborze jednej z kolidujących ze sobą w danym przypadku metod wykładni. Pozbawienie podmiotu wnioskowanego uprawnienia nie może wynikać z zastosowania reguł interpretacyjnych, formalnie wprawdzie poprawnych, jednak pozostających w sprzeczności z harmonijnością systemu prawa i celem oraz funkcjami interpretowanej normy.

Ponownie rozpoznając sprawę organ uwzględni oceny prawne zawarte w niniejszym uzasadnieniu i wyda poprawną, należycie uzasadnioną decyzję.

W świetle przedstawionych wyżej wywodów należało uwzględnić skargę i na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. orzec jak w sentencji. Nadto w myśl art. 152 cytowanej ustawy określono, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości. O kosztach obejmujących wpis od skargi w kwocie 200,00 zł, wynagrodzenie pełnomocnika – 240,00 zł oraz opłatę skarbową od pełnomocnictwa – 17,00 zł orzeczono na wniosek strony skarżącej na podstawie art. 200, 205 i 209 p.p.s.a. a także § 14 ust. 2 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (t.j.: Dz. U. 2013, poz. 490).

sw