Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt III SA/Łd 185/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2021-05-26 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6146 Sprawy uczniów
6391 Skargi na uchwały rady gminy w przedmiocie ... (art. 100 i 101a ustawy o samorządzie gminnym)
Hasła tematyczne: Samorząd terytorialny
Skarżony organ: Wójt Gminy
Treść wyniku: Stwierdzono nieważność zaskarżonej uchwały w części
Powołane przepisy: article: art. 147 par. 1, art. 151
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 90f, art. 90b, art. 90d, art. 90n
journal: Dz.U. 2018 poz 1457
law: Ustawa z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty - tekst jedn.

SENTENCJA

Dnia 26 maja 2021 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Szczygielski, Sędziowie Sędzia WSA Ewa Alberciak (spr.), Asesor WSA Małgorzata Kowalska, po rozpoznaniu w dniu 26 maja 2021 roku na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi Prokuratora Rejonowego w Łęczycy na uchwałę Rady Gminy w Łęczycy z dnia 10 września 2018 roku nr L/332/2018 w przedmiocie uchwalenia regulaminu pomocy materialnej o charakterze socjalnym dla uczniów zamieszkałych na terenie Gminy Łęczyca 1. stwierdza nieważność § 2, § 4, § 5, § 7, § 8, § 10, § 14 ust. 3, § 15, § 21 ust. 2 załącznika do zaskarżonej uchwały; 2. w pozostałym zakresie oddala skargę.


UZASADNIENIE

10 września 2018 r. Rada Gminy w Łęczycy podjęła uchwałę nr L/332/2018 w sprawie uchwalenia regulaminu pomocy materialnej o charakterze socjalnym dla uczniów zamieszkałych na terenie Gminy Łęczyca. Podstawę prawną uchwały stanowił art. 18 ust. 2 pkt 14a oraz art. 40 ust. 1 i art. 41 ust. 1 ustawy z 8 marca 1990r. o samorządzie gminnym (Dz. U. z 2018 r. poz. 994 ze zm.) oraz art. 90f ustawy z 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz. U. z 2018 r., poz. 1457 ze zm.).

W § 1 postanowiono o uchwaleniu regulaminu udzielania pomocy materialnej o charakterze socjalnym dla uczniów zamieszkałych na terenie Gminy Łęczyca stanowiący załącznik Nr 1 do niniejszej uchwały.

W § 4 wskazano, że uchwała wchodzi w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia w Dzienniku Urzędowym Województwa Łódzkiego.

W § 1 ust. 2 załącznika ustalono, że ilekroć w Regulaminie jest mowa o:

1) ustawie o systemie oświaty – należy przez to rozumieć ustawę z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz. U. z 2018 r. poz. 1457, 1560);

2) ustawie o pomocy społecznej – należy przez to rozumieć ustawę z dnia 12 marca 2004 roku o pomocy społecznej (Dz. U. z 2018 r. poz. 1508);

3) ustawie o świadczeniach rodzinnych – należy przez to rozumieć ustawę z dnia 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2017 r. poz. 1952; z 2018r. poz. 107, 138, 650, 912, 1000).

§ 2 załącznika wskazano, że świadczeniami pomocy materialnej o charakterze socjalnym są: 1) stypendium szkolne; 2) zasiłek szkolny.

W § 3 załącznika określono, że o pomoc materialną o charakterze socjalnym ubiegać się mogą osoby określone w art. 90b ust. 3 i 4 ustawy z dnia 7 września 1991r. o systemie oświaty, zamieszkujące na terenie Gminy Łęczyca.

§ 4. Świadczenia pomocy materialnej o charakterze socjalnym przyznawane są na wniosek: 1) rodziców/opiekuna prawnego niepełnoletniego ucznia;

2) pełnoletniego ucznia;

3) dyrektora szkoły, kolegium pracowników służb społecznych lub ośrodka.

W § 7 załącznika wskazano, że uczeń, który ukończył 18 lat, może być reprezentowany przez rodzica. W tym celu winien przedłożyć upoważnienie.

W § 8 określono, że stypendium szkolne może być udzielane uczniom, którzy znajdują się w trudnej sytuacji materialnej wynikającej z niskich dochodów na osobę w rodzinie, w szczególności gdy w rodzinie tej występuje: bezrobocie, niepełnosprawność, ciężka lub długotrwała choroba, wielodzietność, brak umiejętności wypełniania funkcji opiekuńczo-wychowawczej, alkoholizm lub narkomania, rodzina jest niepełna bądź wystąpiło zdarzenie losowe.

Z kolei w § 9 określono, że miesięczna wysokość dochodu na osobę w rodzinie ucznia, uprawniająca do ubiegania się o stypendium szkolne nie może być większa niż kwota, o której mowa w art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej.

§ 10. Miesięczną wysokość dochodu na osobę w rodzinie ucznia uprawniającą do ubiegania się o stypendium szkolne, ustala się na zasadach określonych w art. 8 ust. 3-13 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej z tym że do dochodu rodziny ucznia nie wlicza się świadczeń pomocy materialnej o charakterze socjalnym i motywacyjnym, o których mowa w art. 90c ust. 2 i 3 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty.

W § 14 ust. 3 załącznika określono, że wzór wniosku o przyznanie stypendium szkolnego zostanie określony w Zarządzeniu Wójta Gminy w Łęczycy.

Następnie w § 15 załącznika postanowiono, że stypendium szkolne przyznawane jest na okres nie dłuższy niż od września do czerwca w danym roku szkolnym, a w przypadku słuchaczy kolegiów pracowników służb społecznych – na okres nie dłuższy niż od października do czerwca w danym roku szkolny. W przypadku uczniów szkół ponadpodstawowych klas ustawowo ostatnich, bądź uczniów którzy zrezygnowali z nauki, stypendium przyznaje się do dnia zakończenia nauki.

W § 21 ust. 2 uchwały wskazano, że wzór wniosku o przyznanie zasiłku szkolnego zostanie określony Zarządzeniem Wójta Gminy Łęczyca.

Skargę na powyższą uchwałę wniósł Prokurator Rejonowy w Łęczycy. Zarzucił istotne naruszenie przepisów:

1. Art. 90 f ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty poprzez określenie w § 1 ust. 2, § 3, § 4, § 5, § 7, § 8, § 9, § 10 załącznika do uchwały definicji pojęć oraz powtórzenia przepisów u.s.o, do czego Rada Gminy w Łęczycy nie była uprawniona i w związku z czym doszło do przekroczenia delegacji ustawowej.

2. Art. 90 f ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty polegające na przekroczenie delegacji ustawowej poprzez upoważnienie w § 14 ust. 3 uchwały i 21 ust. 2 organu wykonawczego gminy do wydania zarządzenia określającego wzór wniosku o przyznanie stypendium szkolnego oraz zasiłku szkolnego w sytuacji, gdy Rada Gminy w Łęczycy nie miała prawa do przekazywania jakichkolwiek uprawnień organowi wykonawczemu.

3. Art. 90 f ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty poprzez powtórzenie w § 15 załącznika do uchwały zagadnień dotyczących okresu przyznawania stypendium szkolnego, która to kwestia została określone w art. 90d ust. 10 u.s.o, w związku z czym doszło do przekroczenia delegacji, a nadto dokonano nieuprawnionej modyfikacji treści przepisu rangi ustawowej.

Prokurator wniósł o stwierdzenie nieważności: § 1 ust. 2, § 3, § 4, § 5, § 7, § 8, § 9, § 10, § 14 ust. 3, § 15, § 21 ust. 2 załącznika do uchwały.

Skarżący wskazał, że Rada Gminy w Łęczycy poza materią określoną w art. 90f u.s.o. uregulowała inne kwestie, w związku z czym doszło do przekroczeniem delegacji ustawowej. I tak w § 1 ust. 1 załącznika do uchwały określono do jakich ustaw odwołują się niektóre z przepisów regulaminu. Zdaniem organu zabieg ten jest zbędny, gdyż i tak w treści przepisów regulaminu wskazywana jest data uchwalenia ustawy np. w § 10 załącznika wskazuje się ustawę z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty. W § 2 załącznika do regulaminu wskazano rodzaje świadczeń z pomocy materialnej o charakterze socjalnym. Przepis ten stanowi powtórzenie art. 90c ust. 2 u.s.o. Taka praktyka stanowi naruszenie art. 7 Konstytucji RP oraz § 118 i § 143 załącznika do rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 20 czerwca 2002r. w sprawie zasad techniki prawodawczej. W akcie prawa miejscowego zamieszcza się tylko przepisy regulujące sprawy przekazane do unormowania w upoważnieniu ustawowym i nie powtarza się przepisów ustaw, umów międzynarodowych czy rozporządzeń. Regulacje prawa miejscowego mają na celu jedynie uzupełnienie przepisów rangi ustawowej, a więc nie mogą ich zastępować i niedopuszczalne jest dokonywanie powtórzeń przepisów zawartych w aktach wyższej rangi, a tym bardziej ich modyfikowanie. Skarżący wskazał, że z tą ostatnią sytuacją mamy do czynienia w § 4 załącznika do uchwały, który określa podmioty uprawnione do złożenia wniosku. Zagadnienie to zostało uregulowane w art. 90n ust. 2 u.s.o. Tymczasem w załączniku do uchwały wskazuje się dodatkowo opiekuna prawnego niepełnoletniego ucznia oraz zaniechano doprecyzowania, iż chodzi o ośrodek, o którym mowa w art. 90b ust. 3 pkt 2 u.s.o.

Zdaniem prokuratora przekroczeniem delegacji ustawowej jest również treść § 3 załącznika do ustawy, który wskazuje osoby mogące ubiegać się o pomoc materialną. Określenie tych podmiotów nastąpiło w art. 90b ust. 3 u.s.o. Co więcej w załączniku do uchwały wskazano także osoby określone w art. 90b ust 4 u.s.o., który to ustęp został uchylony z dniem 1 września 2019 r., to jest już po tym jak uchwała zaczęła obowiązywać. Jak się wydaje przykład ten jest jednak potwierdzeniem powodów, dla których w uchwale nie powinno się powtarzać przepisów ustawy. Podobnie jest w przypadku § 5 załącznika do ustawy, który określa, iż świadczenia pomocy materialnej o charakterze socjalnym mogą być przyznawane z urzędu, który to stanowi powtórzenie art. 90n ust. 3 u.s.o. Rada Gminy nie była też upoważniona do określania zasad reprezentowania ucznia, który ukończył 18 lat ( § 7 załącznika do uchwały). Zagadnienie to określa art. 32 Kodeksu postępowania administracyjnego.

Podobnie brak było podstaw do regulacji materii wskazanej w § 9 i 10 załącznika do uchwały, a która została już uregulowana w art. 90 d ust. 1 i 90d ust. 8 u.s.o., przy czym § 10 odbiega treścią od swojego odpowiednika określonego w u.s.o.

Skarżący wskazał, że delegacja ustawowa określona w art. 90f u.s.o. nie upoważnia rady gminy do przekazania uprawnień na rzecz organu wykonawczego gminy (burmistrza miasta) do wydania zarządzenia określającego wzór wniosku o przyznanie stypendium szkolnego oraz zasiłku szkolnego.

Zgodnie z art. 90d ust. 10 u.s.o. stypendium szkolne jest przyznawane na okres nie krótszy niż miesiąc i nie dłuższy niż 10 miesięcy w danym roku szkolnym, a w przypadku słuchaczy kolegiów pracowników służb społecznych - na okres nie krótszy niż miesiąc i nie dłuższy niż 9 miesięcy w danym roku szkolnym. Ustawodawca nie przewidział obowiązku udzielania stypendium szkolnego na pełne dziesięć miesięcy. Organ udzielający stypendium może "przyznać je na okres nie krótszy niż miesiąc i nie dłuższy niż 10 miesięcy w danym roku szkolnym, a to oznacza, że może przyznać stypendium tylko na okres miesiąca, dwóch, czy trzech miesięcy, byle tylko nie na okres dłuższy niż 10 miesięcy. Zdaniem skarżącego Rada

Gminy nie była uprawniona do modyfikacji treści art. 90d ust. 10 poprzez wskazanie konkretnych miesięcy, w których może być przyznane stypendium szkolne w miejsce

okresu stypendium wskazanego w ustawie, ograniczenie okresu przyznania stypendium w przypadku uczniów szkół ponadpodstawowych klas ustawowo ostatnich oraz uczniów, którzy zrezygnowali z nauki.

W odpowiedzi na skargę Gmina Łęczyca wyjaśniła, że dokona zmiany ww. postanowień uchwały.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie, lecz nie wszystkie podniesione w niej zarzuty okazały się trafne.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2021 r., poz. 137 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Zakres kontroli administracji publicznej obejmuje także orzekanie w sprawach skarg na akty prawa miejscowego oraz inne akty organów jednostek samorządu terytorialnego (art. 3 § 1 w zw. z § 2 pkt 5 oraz pkt 6 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - (t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325, dalej p.p.s.a.). Kontrola taka sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (art. 1 § 2 p.p.s.a.), przy czym w myśl art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd administracyjny nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Jak stanowi art. 147 § 1 p.p.s.a., sąd, w razie uwzględnienia skargi na uchwałę lub akt, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 5 i 6, stwierdza nieważność tej uchwały lub aktu w całości lub w części albo stwierdza, że wydane zostały z naruszeniem prawa, jeżeli przepis szczególny wyłącza stwierdzenie ich nieważności.

Wprowadzając sankcję nieważności jako następstwo naruszenia prawa, ustawodawca nie określił rodzaju naruszenia prawa, które prowadziłoby do zastosowania tej sankcji. Niezbędne jest zatem odwołanie się do przepisów u.s.g., gdzie przewidziano dwa rodzaje naruszeń prawa, które mogą być wywołane przez ustanowienie aktów uchwalanych przez organy gminy. Mogą być to naruszenia istotne lub nieistotne (art. 91 u.s.g.). Jednak i ten przepis nie definiuje obu rodzajów naruszeń, co stwarza konieczność sięgnięcia do stanowiska wypracowanego w tym zakresie w doktrynie i w orzecznictwie. Za "istotne" naruszenie prawa uznaje się uchybienie, prowadzące do skutków, które nie mogą być tolerowane w demokratycznym państwie prawnym. Do nich zalicza się między innymi naruszenie przepisów prawa ustrojowego oraz prawa materialnego, a także przepisów regulujących procedury podejmowania uchwał (por. M. Stahl, Z. Kmieciak, Akty nadzoru nad działalnością samorządu terytorialnego w świetle orzecznictwa NSA i poglądów doktryny, Samorząd Terytorialny 2001, z. 1-2, s. 101-102). W judykaturze za istotne naruszenie prawa, będące podstawą do stwierdzenia nieważności aktu, uznaje się takiego rodzaju naruszenia prawa jak: podjęcie uchwały przez organ niewłaściwy, brak podstawy do podjęcia uchwały określonej treści, niewłaściwe zastosowanie przepisu prawnego będącego podstawą podjęcia uchwały, naruszenie procedury podjęcia uchwały (por. wyroki NSA: z 11 lutego 1998 r., sygn. akt II SA/Wr 1459/97, Lex nr 33805 oraz z 8 lutego 1996 r., sygn. akt SA/Gd 327/95, Lex nr 25639).

Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest uchwała Rady Gminy w Łęczycy z 10 września 2018 r. nr L/332/2018 w sprawie uchwalenia regulaminu pomocy materialnej o charakterze socjalnym dla uczniów zamieszkałych na terenie Gminy Łęczyca. Dokonując oceny legalności zaskarżonej uchwały należy zwrócić uwagę na zasadę praworządności, wyrażoną w art. 7 Konstytucji RP, zgodnie z którą organy władzy publicznej działają w granicach i na podstawie prawa. Powyższa zasada konstytucyjna oznacza, że każda norma kompetencyjna musi być tak realizowana, aby nie naruszała innych przepisów ustawy. Zakres upoważnienia musi być zawsze ustalony przez pryzmat zasad demokratycznego państwa prawnego, działania w granicach i na podstawie prawa. Realizując kompetencję, organ musi uwzględniać treść normy ustawowej. Odstąpienie od tej zasady z reguły stanowi istotne naruszenia prawa. Zarówno w doktrynie, jak i w orzecznictwie, ugruntował się pogląd dotyczący dyrektyw wykładni norm o charakterze kompetencyjnym. Naczelną zasadą prawa administracyjnego jest zakaz domniemania kompetencji. Ponadto należy podkreślić, że normy upoważniające powinny być interpretowane w sposób ścisły, literalny. Jednocześnie zakazuje się dokonywania wykładni rozszerzającej przepisów kompetencyjnych oraz wyprowadzania kompetencji w drodze analogii (por. wyrok WSA we Wrocławiu z 24 lutego 2010 r., sygn. akt IV SA/Wr 593/09, dostępny w Internecie). Przy czym wskazać należy, że oceniając istnienie normy kompetencyjnej Sąd bierze pod uwagę stan prawny istniejący w dacie podjęcia kontrolowanej uchwały.

Zgodnie z art. 90f u.s.o. rada gminy uchwala regulamin udzielania pomocy materialnej o charakterze socjalnym dla uczniów zamieszkałych na terenie gminy, kierując się celami pomocy materialnej o charakterze socjalnym, w którym określa w szczególności: 1) sposób ustalenia wysokości stypendium szkolnego w zależności od sytuacji materialnej uczniów i ich rodzin oraz inne okoliczności w art. 90d ust. 1; 2) formy, w jakich udziela się stypendium szkolnego w zależności od potrzeb uczniów zamieszkałych na terenie gminy; 3) tryb i sposób udzielania stypendium szkolnego; 4) tryb i sposób udzielania zasiłku szkolnego w zależności od zdarzenia losowego. Nie budzi wątpliwości, iż podjęta uchwała stanowi akt prawa miejscowego. Zawarty w niej regulamin jest źródłem prawa powszechnie obowiązującego na terenie danej jednostki samorządu terytorialnego, nie może on wykraczać poza wymagania określone przepisami powszechnie obowiązującego prawa ani stanowić norm sprzecznych z ustawą (art. 7 Konstytucji RP). Zgodnie bowiem z art. 94 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, organy samorządu terytorialnego, na podstawie i w granicach upoważnień zawartych w ustawie ustanawiają akty prawa miejscowego obowiązujące na obszarze działania tych organów. Konstytucyjne granice kompetencji prawotwórczej organów samorządu terytorialnego wyznaczają – po pierwsze, ustawowe upoważnienie do stanowienia prawa miejscowego – po drugie, wyznaczone ustawowo granice upoważnienia do stanowienia aktu prawa miejscowego. Akt prawa miejscowego, aby wypełniać konstytucyjne standardy, musi zatem spełniać dwie przesłanki - mieć ustawową podstawę i mieścić się w ustawowo określonych granicach uprawnienia (por. wyrok WSA w Gorzowie Wielkopolskim z 6 września 2017 r. sygn. akt II SA/Go 538/17 LEX nr 2352378).

Zestawienie regulacji art. 90f u.s.o. z regulacją art. 90d i art. 90e u.s.o. daje podstawy do zawężenia przedmiotowego regulacji w regulaminie udzielania pomocy materialnej o charakterze socjalnym do strony formalnej, tj. do wyznaczenia sposobu ustalenia wysokości stypendium szkolnego, formy udzielenia takiego stypendium, trybu i sposobu udzielenia stypendium szkolnego oraz trybu i sposobu udzielania zasiłku szkolnego (por. wyrok NSA z dnia 2 kwietnia 2014 r., I OSK 99/14 LEX nr 1484881). Przez użyte w art. 90f u.s.o. pojęcie "tryb i sposób udzielania" stypendium szkolnego i zasiłku szkolnego należy rozumieć nic innego jak określenie pewnych wymogów i koniecznych czynności, jakie należy wykazać i podjąć w celu uzyskania prawa do świadczenia pomocowego oraz jego realizacji. W odniesieniu do "trybu" chodzi o konkretne działania dokonywane w toku danego postępowania, przepisy procedury, określony wariant jej realizacji, zaś "sposób" to metoda czy forma tego działania. Skoro chodzi tu o udzielenie stypendium lub zasiłku, do których te zwroty się odnoszą, to innymi słowy rada gminy uprawniona jest do określenia sposobu procedowania i formy działania w toku postępowania związanego z przyznaniem tych świadczeń (por. wyrok NSA z dnia 6 maja 2014 r., I OSK 338/14 LEX nr 1511183).

Mając na uwadze tak zdefiniowany zakres przedmiotowy regulacji jaka powinna być zawarta w regulaminie udzielania pomocy materialnej o charakterze socjalnym zgodzić się należy ze skarżącym prokuratorem, że niewątpliwie nie zachodziła potrzeba powtórzenia treści art. 90 c ust. 2 u.s.o. w § 2 załącznika do zaskarżonej uchwały. Przepis ten wprost stanowi, że świadczeniami pomocy materialnej o charakterze socjalnym są: 1) stypendium szkolne; 2) zasiłek szkolny. W ocenie Sądu stanowi to niepotrzebne powtórzenie treści przepisu, co sprzeczne jest z § 118 w zw. z art. 143 rozporządzenia Rady Ministrów z 20 czerwca 2002 r. w sprawie zasad techniki prawodawczej (Dz. U. z 2002 r. nr 100, poz. 908).

Trafnie skarżący wskazuje, że w § 4 załącznika do zaskarżonej uchwały doszło do nieuprawnionej modyfikacji art. 90n ust. 2 u.s.o. W art. 90n ust. 2 u.s.o. uregulowany został krąg podmiotów uprawionych do złożenia wniosku o przyznanie świadczeń pomocy materialnej o charakterze socjalnym. Zgodnie z tym przepisem świadczenia pomocy materialnej o charakterze socjalnym są przyznawane na: 1) wniosek rodziców albo pełnoletniego ucznia; 2) wniosek odpowiednio dyrektora szkoły, kolegium pracowników służb społecznych lub ośrodka, o którym mowa w art. 90b ust. 3 pkt 2. Z kolei w § 4 załącznika w pkt 1 dodano, że osobą uprawnioną do złożenia wniosku jest także opiekun prawny niepełnoletniego ucznia, a w pkt 3 wskazano dyrektora szkoły, kolegium pracowników służb społecznych lub ośrodka bez doprecyzowania o jaki ośrodek chodzi. Wobec powyższego w ocenie Sądu brak było podstaw do zamieszczenia regulacji dotyczącej kręgu podmiotów uprawnionych do złożenia wniosku w akcie prawa miejscowego. Dodatkowo w sposób nieuprawniony rozszerzono krąg podmiotów uprawnionych do złożenia wniosku.

W § 5 załącznika do zaskarżonej uchwały również Rada Gminy zmodyfikowała i powtórzyła treść art. 90n ust. 3 u.s.o. Z przepisu tego wynika, że świadczenia pomocy materialnej o charakterze socjalnym mogą być również przyznawane z urzędu. Tymczasem w § 5 załącznika określono, że świadczenia pomocy materialnej o charakterze socjalnym mogą być przyznawane z urzędu.

Odnosząc się z kolei do treści § 7 załącznika do zaskarżonej uchwały podzielić trzeba stanowisko prokuratora, że Rada Gminy nie była uprawniona do określenia zasad reprezentowania ucznia, który ukończył 18 lat. W tym zakresie należy odwołać się do Kodeksu postępowania administracyjnego. Art. 32 k.p.a. stanowi, że strona może działać przez pełnomocnika, chyba że charakter czynności wymaga jej osobistego działania. Nie było zatem podstaw do kreowania warunków upoważnienia, skoro regulacja ta zawarta jest wprost w art. 32 k.p.a.

Sąd uznał, że § 8 załącznika do uchwały stanowi niepotrzebne powtórzenie treści art. 90d ust. 1 u.s.o. Stosownie do jego treści - stypendium szkolne może otrzymać uczeń znajdujący się w trudnej sytuacji materialnej, wynikającej z niskich dochodów na osobę w rodzinie, w szczególności gdy w rodzinie tej występuje: bezrobocie, niepełnosprawność, ciężka lub długotrwała choroba, wielodzietność, brak umiejętności wypełniania funkcji opiekuńczo-wychowawczych, alkoholizm lub narkomania, a także gdy rodzina jest niepełna lub wystąpiło zdarzenie losowe, z zastrzeżeniem ust. 12.

Sąd zgodził się również ze skarżącym, że w § 10 załącznika do uchwały Rada zmodyfikowała w sposób istotny treść art. 90d ust. 8 u.s.o. W myśl art. 90d ust. 8 u.s. stanowi, że miesięczna wysokość dochodu, o której mowa w ust. 7, jest ustalana na zasadach określonych w art. 8 ust. 3-13 ustawy, o której mowa w ust. 7, z tym że do dochodu nie wlicza się świadczeń pomocy materialnej, o których mowa w art. 90c ust. 2 i 3. Sposób ustalenia miesięcznej wysokości dochodu wynika wprost z art. 90d ust. 8 u.s.o., zatem Rada nie miała podstaw do ingerencji w jego treść.

Zasadnie wskazał także skarżący, że w treści § 14 ust. 3 i § 21 ust. 2 załącznika do zaskarżonej uchwały Rada przekroczyła upoważnienie wynikające z treści art. 90f u.s.o. Delegacja ustawowa określona w art. 90f u.s.o. nie upoważnia rady gminy do upoważnienia organu wykonawczego Wójta Gminy do wydania zarządzenia określającego wzór wniosku o przyznanie stypendium szkolnego oraz zasiłku szkolnego. Upoważnienie jakiego Rada Miejska w Łęczycy udzieliła Burmistrzowi Łęczycy w § 14 ust. 3 i § 21 ust. 2 załącznika do zaskarżonej uchwały jest zatem przekroczeniem delegacji ustawowej określonej w art. 90f u.s.o. Wymieniony przepis nie przyznaje radzie gminy uprawnienia do przerzucania na inny organ kompetencji związanych ze świadczeniami pomocy materialnej przyznawanych uczniom zamieszkałym w Łęczycy.

Nadto kwestię wniosku o przyznanie uczniom świadczenia pomocy materialnej reguluje przepis art. 90n ust. 4 u.s.o. zgodnie z którym wniosek o przyznanie świadczenia pomocy materialnej o charakterze socjalnym zawiera w szczególności: 1) imię i nazwisko ucznia oraz jego rodziców; 2) miejsce zamieszkania ucznia; 3) dane uzasadniające przyznanie świadczenia pomocy materialnej, w tym zaświadczenie albo oświadczenie o wysokości dochodów, z zastrzeżeniem ust. 5; 4) pożądaną formę świadczenia pomocy materialnej inną niż forma pieniężna.

Ustawa o systemie oświaty nie zawiera zatem szczególnych wymagań formalnych jakie powinien spełniać wniosek, poza wyżej wymienionymi. W świetle powołanego przepisu zarówno Wójt Gminy jak i inny organ nie jest uprawniony do określenia wzoru wniosku bądź opracowania formularza, który powinien wypełnić ubiegający się o świadczenie. Wzór może spełniać jedynie rolę pomocniczą bądź informacyjną z wykluczeniem roli obowiązującej.

Rację ma również skarżący podnosząc, że w § 15 załącznika do uchwały Rada Gminy zmodyfikowała treść art. 90d ust. 10 u.s.o. przez wskazanie konkretnych miesięcy, w których może być przyznane stypendium szkolne zamiast okresu, o którym stanowi u.s.o. Zgodnie z art. 90d ust. 10 u.s.o. stypendium szkolne jest przyznawane na okres nie krótszy niż miesiąc i nie dłuższy niż 10 miesięcy w danym roku szkolnym, a w przypadku słuchaczy kolegiów pracowników służb społecznych - na okres nie krótszy niż miesiąc i nie dłuższy niż 9 miesięcy w danym roku szkolnym. Ograniczenie w § 15 załącznika do uchwały okresu przyznania stypendium na okres "nie dłuższy niż od września do czerwca w danym roku szkolnym" oraz "na okres nie dłuższy niż od października do czerwca w danym roku szkolnym" przez wskazanie miesięcy stanowiło przekroczenie delegacji ustawowej. Nieuprawnione było również zawarcie ograniczenia okresu przyznania stypendium w przypadku uczniów szkół ponadpodstawowych klas ustawowo ostatnich oraz uczniów, którzy zrezygnowali z nauki.

Za niezasadne Sąd uznał natomiast pozostałe sformułowane w skardze zarzuty prokuratora dotyczące § 1 ust. 2, § 3 oraz § 9 załącznika do zaskarżonej uchwały, bowiem w ocenie Sądu żaden z tych zakwestionowanych zapisów regulaminu nie narusza prawa w stopniu uzasadniającym konieczność ich wyeliminowania z obrotu prawnego. W tym zakresie wskazać należy, że odwoływanie się do rozporządzenia w sprawie zasad techniki prawodawczej, jako wzorca przy badaniu legalności aktu prawa miejscowego akurat w przypadku ww. postanowień załącznika do uchwały nie zasługuje na uwzględnienie. Powoływanie się na te zasady może mieć miejsce zwłaszcza wtedy, kiedy zakres powtórzeń przepisów ustaw, w tym definicji ustawowych, będzie rozległy albo kiedy postanowienia aktu prawa miejscowego będą powodowały zmianę postanowień ustaw (por. T. Bąkowski "Sądowa kontrola legislacji administracyjnej pod względem zgodności z zasadami techniki prawodawczej. Legislacja administracyjna. Teoria. Orzecznictwo. Praktyka", pod red. M. Stahl, Z. Łuniewskiej, W-wa 2012, s. 37-46; G. Wierczyński "Konsekwencje nieprzestrzegania zasad techniki prawodawczej", w: T. Bąkowski, P. Uziębło, G. Wierczyński "Zarys legislacji administracyjnej. Uwarunkowania i zasady prawotwórczej działalności administracji publicznej", pod red. T. Bąkowskiego, Gdańsk 2011, s. 86-87). W przypadku § 9 regulaminu samo powtórzenie treści art. 90d ust. 7 u.s.o. nie stanowi w ocenie Sądu istotnej wady kontrolowanego aktu prawnego, mimo że rzeczywiście jest niepożądane.

Sąd nie podzielił również stanowiska, że § 1 ust. 2 załącznika w sposób istotny narusza art. 90 f u.s.o.

Z kolei w § 3 załącznika do kontrolowanej uchwały wskazano, że o pomoc materialną o charakterze socjalnym ubiegać się mogą osoby określone w art. 90b ust. 3 i 4 ustawy z dnia 7 września 1991r. o systemie oświaty, zamieszkujące na terenie Gminy Łęczyca. Zdaniem skarżącego postanowienie to modyfikuje treść art. 90b ust. 3 u.s.o. Zgodnie z art. 90 b ust. 3 u.s.o. pomoc materialna przysługuje: 1) uczniom szkół publicznych i niepublicznych o uprawnieniach szkół publicznych dla młodzieży i dla dorosłych oraz słuchaczom kolegiów pracowników służb społecznych - do czasu ukończenia kształcenia, nie dłużej jednak niż do ukończenia 24. roku życia; 2) wychowankom publicznych i niepublicznych ośrodków rewalidacyjno-wychowawczych - do czasu ukończenia realizacji obowiązku nauki. Przepis art. 90b ust. 4 u.s.o. stanowi, że świadczenia pomocy materialnej, o których mowa w art. 90c ust. 2, przysługują również uczniom szkół niepublicznych nieposiadających uprawnień szkół publicznych dla młodzieży i dla dorosłych - do czasu ukończenia realizacji obowiązku nauki. Przepis art. 90b ust. 4 u.s.o. utracił moc z dniem 1 września 2019 r . (art. 2 - Dz. U. z 2018 r. poz. 2245). Zdaniem Sądu to, że określenie podmiotów, które mogą starać się o pomoc materialną nastąpiło w art. 90b ust. 3 i obowiązującym do 31 sierpnia 2019 r. ust. 4 i powtórzenie treści tych przepisów w § 3 załącznika nie stanowi przekroczenia delegacji ustawowej skoro rzeczywiście skierowane jest do mieszkańców Gminy Łęczyca. Zauważyć też trzeba, że uchwała opublikowana została w Dzienniku Urzędowym Województwa Łódzkiego z 1 października 2018 r. poz. 4949, czyli w okresie, w którym obowiązywał art. 90b ust. 4 u.s.o.

Mając na uwadze powyższe, Sąd na podstawie art. 147 § 1 p.p.s.a. stwierdził nieważność § 2, § 4, § 5, § 7, § 8 § 10, § 14 ust. 3, § 15 i § 21 ust. 2 załącznika do zaskarżonej uchwały, a w pozostałym zakresie oddalił skargę jako niezasadną na podstawie art. 151 p.p.s.a.

Rozstrzygnięcie w sprawie wydane zostało na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a., ponieważ zarówno skarżący jak i organ złożyli zgodne wnioski w tym zakresie.

eg