Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VII SA/Wa 965/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2017-03-16 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6361 Rejestr  zabytków
Hasła tematyczne: Zabytki
Skarżony organ: Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 13 ust 1 i ust 6
journal: Dz.U. 2003 nr 162 poz 1568
law: Ustawa z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Krystyna Tomaszewska (spr.), , Sędzia WSA Jolanta Augustyniak-Pęczkowska, Sędzia WSA Mirosława Kowalska, , Protokolant ref. Piotr Czyżewski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 marca 2017 r. sprawy ze skargi [...] i [...] na decyzję Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia [...] lutego 2016 r. znak [...] w przedmiocie odmowy skreślenia z rejestru zabytków I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji, II. zasądza od Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego na rzecz skarżących [...] i [...] solidarnie kwotę 697 zł (słownie: sześćset dziewięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] lutego 2016 r., znak: [...] Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego, po rozpatrzeniu wniosku [...][...] o ponowne rozpatrzenie sprawy, utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] listopada 2015 r., znak: [...] odmawiającą skreślenia z rejestru zabytków działek ewidencyjnych o numerach [...] i [...] , położonych w miejscowości [...] , wpisanych do tego rejestru pod numerem [...], decyzją Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w [...] z dnia [...] kwietnia 1985 r., l.dz.: [...].

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wskazał, że Wojewódzki Konserwator Zabytków w [...] decyzją z [...] kwietnia 1985 r., wpisał do rejestru zabytków pod numerem [...] (dawniej [...] ) "zespół pałacowo-parkowy w [...] , gm. [...] wraz ze strefami ochrony konserwatorskiej zaznaczonymi na mapce stanowiącej integralną część niniejszej decyzji". W uzasadnieniu tej decyzji wskazano: "Założenie pałacowo-parkowe pochodzi z I połowy XIX w. (przebudowa parku w 1912 roku). Park historyczny tworzy wraz z sąsiadującym kościołem zabytkowy zespół o wybitnych wartościach krajobrazowych. Występuje liczny starodrzew, dominujący w krajobrazie okolicy uzupełniając sylwetę kościoła. Pałac z parkiem został wpisany do rejestru zabytków na mocy decyzji Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w [...][...] czerwca 1977 roku".

Zgodnie z art. 13 ust. 6 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, postępowanie w sprawie skreślenia zabytku z rejestru wszczyna się z urzędu bądź na wniosek właściciela zabytku lub użytkownika wieczystego gruntu, na którym znajduje się zabytek nieruchomy.

[...] współwłaściciele działek o nr ewid. [...] i [...], dla których prowadzone są Księgi Wieczyste odpowiednio nr [...] i [...] , pismem z dnia 6 sierpnia 2014 r. wystąpili z wnioskiem o skreślenie ww. nieruchomości z rejestru zabytków. W uzasadnieniu wniosku wskazano, że przedmiotowe działki znajdują się w strefie zewnętrznych powiązań widokowych zabytkowego zespołu pałacowo-parkowego, oraz że z uwagi na ograniczenia wynikające z ustaleń miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego nie jest możliwe zrealizowanie inwestycji polegającej na wzniesieniu budynku centrum konferencyjno- biznesowego.

Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego decyzją z dnia [...] listopada 2015 r. odmówił skreślenia z rejestru zabytków działek ew. o nr [...] i [...] położonych w miejscowości [...].

W uzasadnieniu decyzji stwierdził, że w przedmiotowej sprawie brak jest ustawowych przesłanek do skreślenia z rejestru zabytków nieruchomości ww. nieruchomości. Wyjaśnił, że ww. nieruchomości zostały objęte prawną ochroną konserwatorską jako fragment strefy ochrony konserwatorskiej, a nie z uwagi na własne wartości. Następnie wskazał, że wpisanie do rejestru zabytków ww. działek ewidencyjnych miało na celu przede wszystkim ochronę wartości widokowych zespołu pałacowo-parkowego i taka rola ww. nieruchomości do dziś została utrzymana. Zarówno charakter i zagospodarowanie przedmiotowych działek nie uległy zmianie od czasu wpisu do rejestru zabytków.

Organ odniósł się również do okoliczności wycięcia alei robinii akacjowej, stwierdzając że nie była ona wpisana do rejestru zabytków na podstawie decyzji z [...] kwietnia 1985 r. Ponadto, aleja ta znajdowała się na działce ewidencyjnej nr [...], której sposób zagospodarowania nie ma wpływu na wartości działek stanowiących przedmiot niniejszego postępowania. Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego wyjaśnił przy tym, iż obiekty wzniesione po 1985 r., które wpływają niekorzystnie na strefę zewnętrznych powiązań widokowych przedmiotowego zespołu nie mogą zostać wzięte pod uwagę w niniejszym postępowaniu, gdyż albo znajdują się poza strefą ochrony konserwatorskich (budynek Urzędu Gminy), albo znajdują się w strefie (tak jak działki nr ewid. [...] i [...]), dla której miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego gminy [...]zezwala na wznoszenie budynków o określonych parametrach (budynek stacji benzynowej).

Pismem z dnia 27 listopada 2015 r. [...] zwrócili się z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy. We wniosku tym zawarto ponadto prośbę "o zgłoszenie do rozpatrzenia przedmiotowej sprawy przez Główną Komisję Konserwatorską", a także "o dokonanie korekty granicy strefy ochrony konserwatorskiej" poprzez wydanie decyzji o skreśleniu z rejestru zabytków przedmiotowych działek. Wnioskodawcy nie podzielając stanowiska Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego uznali, że w przedmiotowej sprawie zachodzą okoliczności przez nich wskazywane, a potwierdzone w opinii opracowanej na zlecenie skarżących przez rzeczoznawcę z listy Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego prof. [...].

W ocenie Wnioskodawców okolicznością decydującą o możliwości skreślenia z rejestru zabytków nieruchomości położnych na działkach nr ewid. [...] i [...], jest fakt wycięcia alei robinii akacjowej oraz poszerzenia trasy [...]. W związku z tym uznali oni za mylny pogląd wyrażony w zaskarżonej decyzji, że "aleja robinii akacjowej nie stanowiła fragmentu perspektywy krajobrazowej stanowiącej wyznacznik granic strefy ochrony konserwatorskiej". W konsekwencji w ocenie stron: "Usunięcie alei robinii akacjowej w związku z budową i późniejszą rozbudową trasy [...] jest zmianą elementu historycznego założenia parkowego podlegającego ochronie, co uzasadnia dokonanie korekty granic strefy ochrony konserwatorskiej". Wnioskodawcy stwierdzili bowiem, iż: "Nie bez znaczenia w powyższym kontekście jest też fakt zacierania perspektywy widokowej przez istniejące nasadzenia drzew oraz zabudowę po północnej stronie drogi nr [...] które w sposób permanentny sposób przesłaniają widok na wzgórze pałacowo-parkowe i wydatnie degradują powiązania widokowe na obiekty historyczne, poddając w wątpliwość zasadność istnienia strefy ochrony zewnętrznych powiązań widokowych w obecnym kształcie." [...] odnieśli się również do swoich planów zainwestowania na omawianym terenie. Podkreślając, że w przedmiotowej sprawie istnieją dwie sprzeczne ze sobą opinie tj. opinia Narodowego Instytutu Dziedzictwa z maja 2015 r. oraz prof. [...] z sierpnia 2015 r., Wnioskodawcy stwierdzili, że uzasadnione jest zwrócenie się o dodatkową opinię do Głównej Komisji Konserwatorskiej.

Rozpoznając ponownie sprawę, organ stwierdził, że w odniesieniu do działek ew. [...] i [...] położonych w miejscowości [...] nie zachodzi żadna z przesłanek określonych w art. 13 ust. 1 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami.

Organ podniósł, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądowo-administracyjnym związanie prawomocnym orzeczeniem odnosi się, co do zasady, tylko do rozstrzygnięcia zawartego w sentencji orzeczenia, a treścią uzasadnienia należy kierować się jedynie dla prawidłowego odczytania tejże sentencji. Przypomniał, że decyzją z [...] kwietnia 1985 r. Wojewódzki Konserwator Zabytków w [...] wpisał do rejestru zabytków "zespół pałacowo-parkowy" w [...] , który został scharakteryzowany w uzasadnieniu tej decyzji jako zabytek tworzony przez założenie pałacowo-parkowe (indywidualny wpis parku decyzją z [...] grudnia 1957 r. oraz pałacu z parkiem decyzją z [...] lutego 1978 r.) oraz kościół parafialny (indywidualny wpis decyzjami z [...] października 1956 r., [...] marca 1967 r., [...] czerwca 1977 r.). W sentencji ww. decyzji ustalono również strefy ochrony konserwatorskiej dla przedmiotowego zespołu pałacowo-parkowego, jednakże strefy te nie zostały scharakteryzowane. Nie wskazano też elementów ich zagospodarowania. Ten stan rzeczy został odzwierciedlony na załączniku graficznym.

Organ odwołał się do "Ewidencji parku podworskiego w [...] ", opracowanej przez mgr. inż. arch. [...] oraz mgr. [...] w czerwcu 1983 r., stwierdzając, że strefy ochrony konserwatorskiej pokrywają się z wyznaczonymi granicami ochrony ekologicznej (mniejszy obszar wokół zabytkowego założenia) oraz granicami ochrony zewnętrznych powiązań widokowych (rozleglejszy obszar wokół zabytkowego założenia). Przedmiotowe działki położne są w granicach ochrony zewnętrznych powiązań widokowych - w treści "Ewidencji" nazwanej strefą ochrony krajobrazu. Obszar ochrony krajobrazu został opisany ww. "Ewidencji" jako strefa, w której znajdują się cenne krajobrazowo: 1. założenie pałacowo-parkowe; 2. kościół wraz z otoczeniem; 3. kapliczka przy drodze przez wieś; 4. stara aleja robinii akacjowej wzdłuż szosy prowadzącej w stronę [...] i [...] . Podkreślenia wymaga jednak, że nie wszystkie ww. elementy zostały wpisane do rejestru zabytków decyzją z [...] kwietnia 1985r.

Dalej Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego odniósł się do opinii prof. [...] z sierpnia 2015 r. i wskazał, że ze zdjęć lotniczych [...] z 1959 r i z 1979 r wynika, że w roku 1959 ww. aleja przebiegała wzdłuż drogi do [...] i [...] (droga krajowa nr [...], obecnie trasa [...]) od skrzyżowania z drogą do [...] (droga krajowa nr [...]) aż po styk z drogą na [...]. Na zdjęciu z 1979 r widać, że aleja ta została w ok. 1/3 przebiegu wycięta w związku z poszerzeniem trasy [...] i rozbudową skrzyżowania z drogą krajową nr [...].

Z pisma Kierownika Delegatury w [...] WUOZ w [...] z [...] czerwca 2015 r, wynika natomiast, iż w 1983r wykonano ewidencję parku w [...] natomiast "zapewne w poł. lat 80-tych zlikwidowano wspomnianą w ewidencji aleję robinii akacjowej po obu stronach drogi w kierunku [...] i [...] , niewątpliwie z jej modernizacją (...) - brak dokumentów w tej sprawie w aktach urzędu ochrony zabytków". Przedmiotowy zespół pałacowo-parkowy został wpisany do rejestru zabytków 1985 r, co oznacza, że nie można uznawać, iż aleja robinii akacjowej miała decydujący wpływ na sposób wyznaczenia granic ochrony konserwatorskiej w decyzji z [...] kwietnia 1985 r, ponieważ prawdopodobnie już nie istniała bądź w istniała szczątkowo.

Natomiast w "Ewidencji..." wyraźnie sformułowano cele wyznaczenia strefy ochrony krajobrazu (na planie oznaczonej jako "granice ochrony zewnętrznych powiązań widokowych") zalecając wprowadzenie ograniczeń w postaci: 1. zakazu wznoszenia obiektów inżynierskich i budowlanych dominujących w krajobrazie; 2. zakazu sadzenia zwartych kompleksów zieleni wysokiej, szpalerowej, obsadzenia dróg, placów; 3. projekty nowych obiektów powinny - pod względem zgodności form z charakterem analizowanego krajobrazu - każdorazowo uzyskać opinię władz architektoniczno-budowlanych oraz wojewódzkiego konserwatora zabytków. Ponadto we wnioskach ww. opracowania ewidencyjnego w pkt 3. stwierdzono: "Koncepcja zagospodarowania - winna dążyć do uwypuklenia rzeźby terenu, głównych powiązań widokowych i zachowanych elementów kompozycji ogrodowej, powiększenia ilości otwartych przestrzeni, naturalistycznego układu zieleni i ograniczenia elementów małej architektury". Narzędziem pozwalającym na realizację ww. celów i zaleceń było objęcie w 1985 r zabytku wraz ze strefami ochrony konserwatorskiej wpisem do rejestru zabytków.

Reasumując organ stwierdził, że z analizy zgromadzonego w aktach sprawy materiału dowodowego, wynika jednoznacznie, że sposób zagospodarowania i rola nieruchomości położnych na działkach nr ewid. [...] i [...], nie uległy zmianie od daty wpisania ich do rejestru zabytków. Dodał, iż w opiniach znajdujących się w aktach sprawy skupiono się głównie na analizie ochrony krajobrazowej jako widoku "na zabytek". Należy jednak wskazać, że przy ocenie powiązań widokowych nie mniej ważna jest analiza widoku "z zabytku". W obecnym stanie zagospodarowania południowej części strefy ochrony krajobrazu, widok "na zabytek", jak i widok "z zabytku" nie został znacząco zakłócony, co w szczególności obrazuje fotografia nr 7 (wykonana z wyniesienia w pobliżu kościoła z widokiem na działki nr ewid. [...],[...]) zawarta w opinii Narodowego Instytutu Dziedzictwa. Zatem utrzymanie ochrony prawnej nad strefami ochrony konserwatorskiej zespołu pałacowo-parkowego w [...] jest w dalszym ciągu zasadne.

Odnosząc się do wniosku wnioskodawców o zwrócenie się o dodatkową opinię do Głównej Komisji Konserwatorskiej, organ stwierdził, że w sprawie nie pojawiły się żadne niejasności wymagające dodatkowej opinii. Wniesione dotychczas dowody są w ocenie organu wystarczające do oceny, czy zachodzą w niej ustawowe przesłanki pozwalające na skreślenie omawianego fragmentu strefy ochrony konserwatorskiej z rejestru zabytku. Ponadto, zakres niniejszego postępowania nie mieści się w priorytetowym katalogu zadań Głównej Komisji Konserwatorskiej, która zgodnie z art. 98 ust. 2 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wnieśli [...] , reprezentowani przez profesjonalnego pełnomocnika, zarzucając naruszenie:

- przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

1) art. 7, 77 § 1, 80 i 107 § 3 k.p.a. poprzez niewystarczająco dokładne i wszechstronne ustalenie stanu faktycznego sprawy, polegające m. in. na nieustaleniu przyczyn określenia granic stref ochrony konserwatorskiej w sposób przewidziany decyzją Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w [...] z dnia [...] kwietnia 1985 r., co w konsekwencji doprowadziło organ do błędnego wniosku, iż w sprawie nie zachodzą okoliczności uzasadniające wykreślenie nieruchomości skarżących z rejestru zabytków;

2) art. 7, 77 § 1, 80 i 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 98 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami w zw. z § 4 ust. 2 Zarządzenia Nr 2 Ministra Kultury z dnia 15 stycznia 2004 r. w sprawie nadania regulaminu Głównej Komisji Konserwatorskiej poprzez zaniechanie zgłoszenia przedmiotowej sprawy do rozpatrzenia przez Główną Komisję Konserwatorską i niezasadną odmowę uzyskania opinii tego organu, jak również poprzez wybiórcze rozpatrzenie materiału dowodowego w postaci pominięcia przedłożonej przez skarżących w toku postępowania opinii, czego skutkiem jest niezasadna odmowa wykreślenia przez organ nieruchomości z rejestru zabytków;

- przepisów prawa materialnego, tj. art. 13 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami poprzez niewłaściwe ich zastosowanie, polegające na błędnej odmowie skreślenia z rejestru zabytków działek ewidencyjnych nr [...] i [...], położonych w miejscowości [...] wpisanych do rejestru zabytków decyzją Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w [...] z dnia [...] kwietnia 1985 r. pod numerem [...] pomimo spełnienia ustawowej przesłanki uzasadniającej wykreślenie z rejestru zabytków ww. nieruchomości.

Skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji z [...] listopada 2015 r wraz z zasądzeniem zwrotu kosztów postępowania, a w uzupełnieniu skargi zawarli wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w [...] z dnia [...] kwietnia 1985 r., w części dotyczącej objęcia działek skarżących strefą ochrony konserwatorskiej.

W uzasadnieniu skarżący wskazali, że działki nr [...] i [...]w miejscowości [...], będą przedmiotem niniejszego postępowania, zlokalizowane są wzdłuż trasy [...] (działka nr [...]) na południowym skraju granicy terenów ochrony zewnętrznych powiązań widokowych (strefy ochrony konserwatorskiej), określonej mapą stanowiącą integralną część decyzji Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w [...] z dnia [...] kwietnia 1985 r.

Zdaniem skarżących ewidencja parku w [...] z czerwca 1983 r oraz analiza uzasadnienia wpisu do rejestru strefy ochrony konserwatorskiej z roku 1985 wskazują, iż południowy przebieg granicy tej strefy, m.in. przez działki nr [...] i [...], podyktowany był istnieniem wartościowego starodrzewu w postaci alei robinii akacjowej, która miała za zadanie wyodrębniać zespół pałacowo-parkowy z tła okolicznego krajobrazu. Jak odnotowuje się w przedłożonej przez skarżących w toku postępowania "Opinii dotyczącej korekty granicy strefy ochrony konserwatorskiej zespołu pałacowo-parkowego w [...] , gm. [...] " autorstwa prof. [...] przesłankami wyznaczenia stref ochrony konserwatorskiej w sposób określony decyzją Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w [...] z dnia [...] kwietnia 1985 r., były - wykazane w "Ewidencji parku podworskiego w [...] " z czerwca 1983 r. - elementy "cenne krajobrazowo tj.: 1) założenie pałacowo- parkowe, 2) kościół wraz z otoczeniem, 3) kapliczka przy drodze na wieś naprzeciwko parku i kościoła, 4) stara aleja robinii akacjowej wzdłuż szosy w stronę [...] (czyli wzdłuż dzisiejszej trasy [...]). Analiza przebiegu granic stref ochrony konserwatorskiej, zwłaszcza przebiegu tej granicy wzdłuż dzisiejszej trasy [...] na całej jej długości, w kontekście istniejącej wówczas alei robiniowej daje asumpt do twierdzenia, iż właśnie ten element założenia parkowego stanowił powód objęcia przedmiotowych działek ograniczeniami konserwatorskimi.

W ocenie skarżących prawidłowe odczytanie rozstrzygnięcia decyzji administracyjnej o wpisie do rejestru zabytków wymaga sięgnięcia również do dokumentacji źródłowej, a nie jedynie do sentencji decyzji, ponieważ w ten tylko sposób można odczytać rzeczywiste motywy, którymi kierowały się organy podejmując decyzję o wpisie. Z zaskarżonej decyzji nie wynika tymczasem by organ poddał analizie i ocenie dokumentację związaną z decyzjami konserwatorskimi z dnia [...] grudnia 1957 r. oraz z dnia [...] lutego 1978 r. Z dokumentów tych wynika, że stara aleja robinii akacjowej stanowiła wyznacznik granic strefy ochrony konserwatorskiej. Zdaniem skarżących późniejsze całkowite wycięcie starodrzewu robinii akacjowej, będącego przecież przejawem przemyślanych nasadzeń w ramach kompozycji parkowej, stanowi o utracie przez zabytkowy zespół pałacowo-parkowy jednego z elementu determinującego jego wartość historyczną.

Skarżący podnieśli również okoliczność związaną z faktem zatarcia perspektywy widokowej przez istniejące nasadzenia drzew oraz powstałą po wydaniu decyzji o wpisie do rejestru zabytków nową zabudowę kubaturową, które w permanentny sposób przesłaniają widok na wzgórze pałacowe i wydatnie degradują powiązania widokowe na obiekty historyczne, poddając w wątpliwość zasadność istnienia strefy ochrony zewnętrznych powiązań widokowych w obecnym kształcie.

Zdaniem skarżących wniosek o zwrócenie się do Głównej Komisji Konserwatorskiej o wydanie dodatkowej opinii był zasadny z uwagi na fakt wydania w niniejszej sprawie dwóch rozbieżnych opinii naukowych (Narodowego Instytutu Dziedzictwa Oddział Terenowy w [...] oraz autorstwa prof. [...] ). Po drugie komisja ta jest organem opiniodawczym do spraw działań konserwatorskich podejmowanych przy zabytkach i opiniuje m. in. prawidłowość i zasadność planowanych robót budowlanych przy zabytkach, a nadto nie ulega wątpliwości, że katalog działań tej komisji jest otwarty, na co wskazuje zwrot "w szczególności" użyty w art. 98 ust. 2 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta, co do zasady sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, a więc polega na weryfikacji decyzji organu administracji publicznej z punktu widzenia obowiązującego prawa materialnego i procesowego.

Uwzględnienie skargi przez sąd następuje jedynie w przypadku naruszenia przepisów prawa materialnego lub istotnych wad w przeprowadzonym postępowaniu.

W ocenie Sądu zaskarżona decyzja zapadła z naruszeniem zasad postępowania administracyjnego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy dlatego skarga podlegała uwzględnieniu.

W przedmiotowej sprawie podstawą działania Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego jest przepis art. 13 ust. 5 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, zgodnie z którym skreślenie z rejestru następuje na podstawie decyzji ministra właściwego do spraw kultury i ochrony dziedzictwa narodowego, po ocenie czy zachodzą ustawowe przesłanki do takiego działania sformułowane w przepisie art. 13 ust. 1 ww. ustawy, stosownie do którego skreślić można zabytek wpisany do rejestru, który uległ zniszczeniu w stopniu powodującym utratę jego wartości historycznej, artystycznej lub naukowej albo którego wartość będąca podstawą wydania decyzji o wpisie do rejestru nie została potwierdzona w nowych ustaleniach naukowych.

W niniejszej sprawie Wojewódzki Konserwator Zabytków w [...] decyzją z [...] kwietnia 1985 r., wpisał do rejestru zabytków "zespół pałacowo-parkowy w [...] , gm. [...] wraz ze strefami ochrony konserwatorskiej zaznaczonymi na mapce stanowiącej integralną część niniejszej decyzji".

Strefami ochrony konserwatorskiej zostały objęte działki o numerach ewidencyjnych [...] i [...], których właścicielami są skarżący. Fakt objęcia wyżej wymienionych działek strefą ochrony konserwatorskiej wynika wyłącznie z załączonej mapki gdyż Wojewódzki Konserwator Zabytków w [...] w uzasadnieniu decyzji z dnia [...] kwietnia 1985 r nie scharakteryzował strefy ochrony konserwatorskiej i nie wskazał też elementów zagospodarowania ww. działek.

Z opinii Narodowego Instytutu Dziedzictwa sporządzonej na zlecenie organu po przeprowadzeniu w dniu [...] kwietnia 2015r wizji lokalnej wynika, że działki o numerach ewidencyjnych [...] i [...]znajdują się przy ruchliwej trasie, biegnącej do [...]wokół której narasta współczesna zabudowa o charakterze usługowo-handlowym. Przedmiotowe działki położone są na terenie równinnym, są niezabudowane i zagospodarowane rolniczo. Działki te znajdują się w strefie ochrony konserwatorskiej, określonej w załączniku graficznym do decyzji granicami ochrony zewnętrznych powiązań widokowych – działka nr [...] w części, a działka nr [...] w całości.

Z opinii wynika, że brak zabudowy na przedmiotowych działkach sprzyja obserwacji wzgórza z dominantami ( zespołem pałacowo-parkowym [...] i kościołem św. [...] ) zaburzonej niestety częściowo przez gmach Urzędu Gminy, znajdujący się na osi widokowej zabytku. Przedmiotowe działki zostały włączone do strefy ochrony konserwatorskiej z intencją ochrony zewnętrznych powiązań widokowych i rolę taka pełnią do dziś dając możliwość pokazania walorów zabytkowego zespołu pałacowo-parkowego [...] . W opinii nie stwierdzono także utraty wartości krajobrazowych będących uzasadnieniem wpisu zespołu do rejestru zabytków, a stanowiących podstawę do ustalenia stref ochrony konserwatorskiej, w których zawierają się przedmiotowe działki.

W konkluzji stwierdzono, iż w sprawie skreślenia z rejestru zabytków działek stanowiących własność skarżących nie zachodzą okoliczności wskazane w art.13 ust 1 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami.

Skarżący podważyli ustalenia i wnioski zawarte w przedstawionej opinii Narodowego Instytutu Dziedzictwa poprzez złożenie opinii sporządzonej przez rzeczoznawcę z listy Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego prof. [...]

Z opinii prof. [...] wynika, że objęcie działek skarżących strefą ochrony konserwatorskiej nie wynikało z relacji widokowych na istniejący zespół pałacowo-parkowy lecz podyktowane było istnieniem wówczas wartościowego starodrzewu alei robiniowej, stanowiącej element zamykający kompozycję otoczenia założenia parkowego.

Do takiego wniosku autor opinii doszedł po przeprowadzeniu analizy tekstu ewidencji parku w [...] oraz uzasadnienia decyzji wpisania do rejestru zabytków strefy ochrony konserwatorskiej wraz z załącznikiem graficznym.

Prof. [...] posiłkował się także zdjęciami lotniczymi z roku 1959 i 1979 z zaznaczeniem obiektów cennych krajobrazowo. Wyjaśnił, że z uzasadnienia decyzji Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w [...] z dnia [...] kwietnia 1985r wynika, iż " Park historyczny tworzy wraz z sąsiadującym kościołem zabytkowy zespół o wybitnych wartościach krajobrazowych". Wartości cenne krajobrazowo zostały natomiast wyszczególnione w ewidencji parku z 1983r i obejmują:

- założenie pałacowo-parkowe

- kościół wraz z otoczeniem

- kapliczkę przy drodze przez wieś naprzeciwko parku i kościoła

- starą aleję z robinii akacjowej wzdłuż szosy w stronę [...] .

Zdaniem prof. [...], aleja z robinii akacjowej miała istotne znaczenie w wyodrębnieniu przedmiotowego zespołu pałacowo parkowego z tła okolicznego krajobrazu. Natomiast nie spełniała roli osi widokowych na zespół pałacowo parkowy, ani na kościół z otaczających głównych dróg z kierunku południowego, co obrazują przedstawione zdjęcia lotnicze krajobrazowego zespołu pałacowo parkowego z aleją robiniową.

Na podstawie zdjęcia lotniczego z 1959r można zdaniem profesora [...] z dużym prawdopodobieństwem przypuszczać, iż aleja robinowa została posadzona z początkiem XX wieku, jako wydzielenie zakładanego wówczas parku według projektu [...] z przestrzeni otaczającej. Wycięcie w połowie lat 80- tych całej alei robiniowej pozbawiło założenie komponowanych ram i naraziło na sprzeczne z intencją autora [...] przypadkowe penetracje widokowe z zewnątrz.

Jednoznacznie potwierdzone to zostało w ewidencji parku opracowanej w czerwcu 1983r w której stwierdzono " brak powiązań kompozycyjnych z otoczeniem poza jednym szczególnie pięknym powiązaniem widokowym z zabytkowym kościołem od strony wjazdu na teren parku".

Do opinii profesora [...] załączone zostały także zdjęcia obrazujące aktualny widok z drogi przy której usytuowane są działki skarżących na zespół pałacowo parkowy i kościół w [...]

Z przedstawionych zdjęć wynika, że widok na zespół pałacowo parkowy i kościół w [...] został zaburzony w związku z pojawieniem się nowej, dysharmonijnej zabudowy postaci stacji benzynowej, obiektu Urzędu Gminy i zabudowy mieszkaniowej. Widok z drogi jest także zasłonięty pozostałościami zieleni przydrożnej i ciągiem drzew przydrożnych.

Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego nie odniósł się szczegółowo do argumentacji zawartej w opinii profesora [...] stwierdzając jedynie, że aleja robinii akacjowej nie miała decydującego wpływu na sposób wyznaczenia granic ochrony konserwatorskiej.

Aleja robinii akacjowej wymieniona została w ewidencji parku podworskiego w [...] jako element " cenny krajobrazowo" i stanowiła składnik historycznej kompozycji przestrzennej założenia pałacowo-parkowego w [...] . Stwierdzenie więc przez organ, że istnienie alei nie miało wpływu na wyznaczenie granic strefy ochrony konserwatorskiej stoi w sprzeczności z podstawową zasadą ochrony zabytkowych zespołów rezydencjonalnych tj. zachowaniem ich rozplanowania i kompozycji przestrzennej w historycznych granicach. Późniejsze całkowite wycięcie starodrzewu robinii akacjowej stanowi o utracie przez zabytkowy zespół pałacowo-parkowy jednego z elementu determinującego jego wartość historyczną.

Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego nie przeanalizował także zdjęć załączonych do opinii profesora [...] i nie wyjaśnił, dlaczego uznał, że widok "na zabytek", jak i widok "z zabytku" nie został znacząco zakłócony.

Tymczasem z przedstawionych zdjęć wyraźnie wynika, że widok na wzgórze pałacowe został przesłonięty przez istniejące drzewa i nową zabudowę kubaturową, co zostało częściowo potwierdzone w opinii Narodowego Instytutu Dziedzictwa.

Z uwagi na wydanie w niniejszej sprawie dwóch rozbieżnych opinii naukowych (Narodowego Instytutu Dziedzictwa Oddział Terenowy w [...] oraz autorstwa prof. [...] ) zasadny pozostaje wniosek skarżących dotyczący wydania dodatkowej opinii.

Taką dodatkową opinię może wydać Główna Komisja Konserwatorska, która jest organem opiniodawczym do spraw działań konserwatorskich podejmowanych przy zabytkach i opiniuje m. in. prawidłowość i zasadność planowanych robót budowlanych przy zabytkach, a nadto nie ulega wątpliwości, że katalog działań tej komisji jest otwarty, na co wskazuje zwrot "w szczególności" użyty w art. 98 ust. 2 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami.

Podkreślić należy, że decyzja wydawana na podstawie ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami powinna być zgodna nie tylko z zasadami ogólnymi kpa i wynikającymi z nich dyrektywami interpretacyjnymi: przekonywania, prawdy obiektywnej, pogłębiania zaufania do organów państwa, rozstrzygania wątpliwości na korzyść obywatela ale także powinna uwzględniać interes społeczny i słuszny interes strony, oraz być szczególnie starannie uzasadniona.

Oznacza to, że organ ma obowiązek ustalenia i rozważania stanu faktycznego w możliwie najdokładniejszy sposób, dokonania subsumcji, tak aby nie było wątpliwości, że wszystkie okoliczności sprawy zostały wnikliwie rozważone i ocenione, a rozstrzygnięcie poparte logicznymi argumentami powinno być ich konsekwencją. Niezachowanie powyżej wskazanych zasad, powoduje, że decyzja taka nosi cechy dowolności.

W przedmiotowej sprawie organ konserwatorski nie podjął wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli, czym naruszył art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a., art. 80 k.p.a., a uzasadnienie zaskarżonej decyzji nie odpowiada wymogom art. 107 § 3 k.p.a.

W ocenie Sądu zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję wydano z naruszeniem zasad określonych art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a., co miało istotny wpływ na wynik sprawy i uzasadniało ich uchylenie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 cytowanej ustawy.