Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 2905/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2015-03-05 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6321 Zasiłki stałe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 13 ust. 1
journal: Dz.U. 2013 poz 182
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jednolity
article: art. 7,  art. 77 par. 1
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 102,  art. 111
journal: Dz.U. 1997 nr 90 poz 557
law: Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny wykonawczy.
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 96 par. 1 i 280 par. 1
journal: Dz.U. 1997 nr 88 poz 553
law: Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bożena Marciniak Sędziowie: WSA Emilia Lewandowska WSA Gabriela Nowak (spr.) Protokolant referent stażysta Joanna Kicińska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 marca 2015 r. sprawy ze skargi K. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. z dnia [...] sierpnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku stałego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta Miasta C. z dnia [...] czerwca 2014 r. nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. przyznaje ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz adwokat [...], tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu kwotę 295,20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć 20/100) złotych, w tym: tytułem opłaty kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych, tytułem 23% podatku od towarów i usług kwotę 55,20 (pięćdziesiąt pięć 20/100) złotych.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w C. decyzją z dnia [...] sierpnia 2014 r. nr [...] utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta C. z dnia [...] czerwca 2014 r. nr [...] odmawiającą przyznania K. M. zasiłku stałego.

Decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym:

K. M. wnioskiem z dnia 7 kwietnia 2014 r. wystąpił do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w C. o przyznanie zasiłku stałego. W uzasadnieniu wniosku wskazał, że posiada orzeczenie o [...] stopniu niepełnosprawności z dnia [...] marca 2014 r., a w chwili obecnej przebywa na długoterminowym leczeniu szpitalnym w [...] Zakładzie Opieki Zdrowotnej w C.

Prezydenta Miasta C. decyzją z dnia [...] czerwca 2014 r. odmówił przyznania wnioskowanego zasiłku i wskazał, że pismem z dnia 11 kwietnia 2014 r. zwrócił się do Zakładu Opieki Zdrowotnej [...] w C., w którym przebywa strona, o przeprowadzenie wywiady środowiskowego, natomiast w dniu 5 maja 2014 r. wystąpiono do Sądu Rejonowego w L. o wydanie zaświadczenia potwierdzającego status prawny K. M. Z wywiadu środowiskowego z dnia 24 kwietnia 2014 r. i załączonej dokumentacji wynika, że wnioskodawca na mocy wyroku Sądu Rejonowego w L. z dnia [...] listopada 2012 r. skazany został na karę pozbawienia wolności. Postanowieniem z dnia [...] stycznia 2013 r. Sąd Rejonowy określił, że środek zabezpieczający orzeczony wobec strony winien być wykonany poprzez umieszczenie w zamkniętym zakładzie [...] w C. (Zakład Opieki Zdrowotnej [...]) w warunkach wzmocnionego zabezpieczenia. Jak wynika przy tym z pisma z dnia 21 maja 2014 r. sygn. ak [...] K. M. aktualnie przebywa na leczeniu [...] w [...] Zakładzie Opieki Zdrowotnej w C. w warunkach wzmocnionego zabezpieczenia. Wobec powyższego organ stwierdził, powołując się na art. 13 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2013 r. poz. 182 ze zm.), powoływanej dalej jako "u.p.s.", że osobie odbywającej karę pozbawienia wolności nie przysługuje prawo do świadczeń z pomocy społecznej. Wnioskodawca przebywając w zamkniętym zakładzie leczenia odwykowego pozostaje bowiem na utrzymaniu Państwa i ma zapewnione niezbędne do życia warunki. Nie ma zatem przesłanek, aby udzielić mu dodatkowego wsparcia w ramach pomocy społecznej.

Po rozpatrzeniu odwołania K. M., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w C. decyzją z dnia [...] sierpnia 2014 r. utrzymało powyższą decyzję w mocy. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że z akt sprawy oraz uzupełnionej dokumentacji wynika, iż orzeczona wobec odwołującego się kara pozbawienia wolności nie zakończyła się i przebywa on w zamkniętym zakładzie lecznictwa odwykowego, a więc wyrok z dnia [...] listopada 2012 r. nadal obowiązuje. W tej sytuacji zastosowanie znaleźć musiał przepis art. 13 ust. 1 u.p.s. Jest to bowiem norma prawna mająca charakter bezwzględnie obowiązujący, a osoby odbywające karę pozbawienia wolności pozbawia się prawa do świadczeń niezależnie od położenia, czy też stanu tych osób. Zgodnie z art. 2 ust. 1 u.p.s. pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mająca na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych, których nie są w stanie pokonać wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Z przeprowadzonego natomiast wywiadu środowiskowego wynika, że w przypadku odbywania kary pozbawienia wolności w zakładzie karnym, skazany przebywający w zamkniętym zakładzie lecznictwa odwykowego pozostaje na utrzymaniu państwa i ma zapewnione niezbędne warunki do życia.

Na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniósł K. M., zaskarżając ją w całości i wskazując, że jest ona sprzeczna ze stanem faktycznym. Skarżący wskazał, że w analogicznej sytuacji znalazł się jeden z pacjentów szpitala w C., a mimo tego przyznano mu zasiłek stały, po przeprowadzeniu wnikliwego postępowania wraz z zaciągnięciem opinii Dyrektora tego szpitala.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest do zbadania, czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik postępowania.

Rozpoznając przedmiotową sprawę według wskazanych wyżej kryteriów, sąd doszedł do przekonania, że skarga jest uzasadniona.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowił przepis art. 13 ust. 1 u.p.s., zgodnie z którym osobie odbywającej karę pozbawienia wolności nie przysługuje prawo do świadczeń z pomocy społecznej, z zastrzeżeniem ust. 1a. Jak wskazuje się przy tym w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, przepis ten nie przewiduje wyjątków, ma charakter normy bezwzględnie obowiązującej. Powyższe oznacza, że osobom odbywającym karę pozbawienia wolności nie przysługuje jakiekolwiek świadczenie objęte ustawą o pomocy społecznej, niezależnie od położenia, czy stanu osoby wnioskującej o świadczenie (por. wyroki: NSA z dnia 15 maja 2008 r. sygn. akt I OSK 1223/07, WSA w Gliwicach z dnia 1 kwietnia 2008 r. sygn. akt IV SA/Gl 1090/07, WSA w Olsztynie z dnia 30 października 2007 r. sygn. akt II SA/Ol 930/07, WSA w Szczecinie z dnia 22 sierpnia 2013 r. sygn. akt II SA/Sz 442/13, http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Jak wynika z akt administracyjnych niniejszej sprawy, skarżący orzeczeniem Miejskiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w B. z dnia [...] marca 2014 r. nr [...], ważnym do dnia [...] marca 2016 r., zaliczony został do [...] stopnia niepełnosprawności. Nie pobiera świadczenia rentowego z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, ani z Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, nie posiada własnego dochodu, jak również nie ma wsparcia rodziny. Organy ustaliły również, że na podstawie wyroku Sądu Rejonowego w L. z dnia [...] listopada 2012 r. sygn. akt [...] skarżący został skazany za czyn z art. 280 § 1 Kodeksu karnego, a na mocy art. 96 § 1 Kodeksu karnego orzeczono wobec niego tytułem środka zabezpieczającego umieszczenie w zamkniętym zakładzie [...] [...] Zakładu Opieki Zdrowotnej [...] w C. Postanowieniem z dnia [...] stycznia 2013 r. sygn. akt [...] ww. Sąd rozstrzygnął jednocześnie wątpliwość powstałą podczas wykonywania powyższego wyroku i określił, że orzeczony nim środek zabezpieczający winien być wykonany poprzez umieszczenie skazanego w powołanym zamkniętym zakładzie leczenia odwykowego, w warunkach wzmocnionego zabezpieczenia. Poza sporem pozostaje również okoliczność, że zarówno w dacie złożenia wniosku o świadczenie, jak i w dacie orzekania przez organy, skarżący przebywał w ww. zakładzie odwykowym od dnia [...] stycznia 2013 r., co potwierdza przedstawione przez tę placówkę zaświadczenie. W ocenie organów orzekających w niniejszej sprawie powyższe okoliczności, obligowały je do zastosowania przepisu art. 13 ust. 1 u.p.s.

Stanowisko to uznać jednak należy za przedwczesne. Organy, wbrew obowiązkowi wynikającemu z art. 7 i art. 77 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r. poz. 267), nie dokonały bowiem żadnych ustaleń, czy sytuacja osoby przebywającej w zamkniętym zakładzie [...], umieszonej tam na podstawie art. 96 § 1 Kodeksu karnego, jest tożsama z pozycją osoby odbywającej karę pozbawienia wolności. Jest to o tyle istotne, że przepisy ustawy z dnia 5 marca 1997 r. - Kodeks karny wykonawczy (Dz. U. Nr 90, poz. 557 ze zm.), powoływanej dalej jako "K.k.w.", gwarantują osobom odbywającym karę pozbawienia wolności określone uprawnienia, stąd zasadne jest wyłączenie takich osób z pomocy społecznej. U podstaw takiego stanowiska leżało uznanie, że kara pozbawienia wolności stanowi środek przymusu państwowego orzekany za przestępstwa, wyrażający społeczne potępienie czynu i polegający na sprowadzeniu dolegliwości na sprawcę przestępstwa. Z natury rzeczy jej wykonanie wiąże się więc z pozbawieniem lub ograniczeniem pewnych swobód obywatelskich, z których w warunkach izolacji odbywający ją nie może korzystać. Kara bowiem, poza funkcją represji, ma poprawić i reedukować skazanego, nie zaś wyrządzać mu dolegliwości fizyczne lub poniżać jego godność. Stąd oprócz prawem przewidzianych ograniczeń, skazanemu przysługują określone prawa. I tak w myśl art. 69 K.k.w. kara pozbawienia wolności wykonywana jest w zakładach karnych, podlegających Ministrowi Sprawiedliwości, finansowanych z budżetu państwa. Na koszt Państwa skazany - zgodnie z przepisami powołanego kodeksu - ma prawo m.in. do odpowiedniego ze względu na zachowanie zdrowia wyżywienia, odzieży, warunków bytowych, pomieszczeń oraz świadczeń zdrowotnych i odpowiednich warunków higieny - art. 102 K.k.w. Stosownie do treści art. 111 K.k.w. skazany otrzymuje do użytku z zakładu karnego odpowiednią do pory roku odzież, bieliznę oraz obuwie, o ile nie korzysta z własnych. Zakład karny zapewnia więc skazanemu warunki niezbędne do utrzymania higieny osobistej i czystości w celi. Z przedstawionych regulacji prawnych wynika, że odbywając karę pozbawienia wolności skazany ma zapewnione warunki niezbędne do zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych, których koszty pokrywane są z budżetu państwa. Takie założenie ustawodawcy legło u podstaw wyłączenia skazanych, odbywających karę pozbawienia wolności, z kręgu podmiotów uprawnionych do korzystania ze świadczeń pomocy społecznej. Skoro bowiem skazanemu z budżetu państwa zabezpiecza się wszelkie niezbędne potrzeby to brak jest podstaw do finansowania jeszcze dodatkowych świadczeń w postaci np. zasiłku stałego (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 maja 2008 r. sygn. akt I OSK 1222/07; http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

W rozpoznawanej sprawie wobec skarżącego zapadł wprawdzie wyrok z dnia [...] listopada 2012 r. orzekający karę pozbawienia wolności (którego wykładni dokonano postanowieniem z dnia [...] stycznia 2013 r.), którym na mocy art. 96 § 1 Kodeksu karnego orzeczono wobec niego środek zabezpieczający w postaci umieszczenia w zamkniętym zakładzie [...] ze wskazaniem konkretnej placówki zamkniętej, jednak umknęło uwadze organów, że stosownie do art. 96 § 4 Kodeksu karnego na poczet kary pozbawienia wolności sąd zalicza okres pobytu skazanego w zamkniętym zakładzie, o którym mowa w § 1.

Z powyższej regulacji wynika, że strona skarżąca nie odbywa aktualnie kary pozbawienia wolności lecz przebywa w zamkniętym zakładzie [...]. Wobec tego skoro organy orzekające w niniejszej sprawie przyjęły, że pobyt w zamkniętym zakładzie [...] należy zakwalifikować jako odbywanie kary pozbawienia wolności w rozumieniu art. 13 ust. 1 u.p.s., to powinny ustalić, czy warunki pobytu w takim zakładzie odpowiadają warunkom socjalnym zabezpieczonym przez Państwo w trakcie odbywania kary pozbawienia wolności, tzn. czy w trakcie pobytu w zamkniętym zakładzie [...] na podstawie orzeczenia Sądu pensjonariusz ma zabezpieczone w takim samym stopniu potrzeby bytowe jak w trakcie odbywania kary pozbawienia wolności. Tylko bowiem w takim zakresie można mówić o dopuszczalności zakwalifikowania pobytu w takim zakładzie jako odbywanie kary pozbawienia wolności, przy zabezpieczeniu ze strony budżetu Państwa podstawowych potrzeb osadzonego. Organy winny wyjaśnić, czy w stosunku do osoby przebywającej w takiej placówce, wobec której został zastosowany środek zabezpieczający, można mówić jak w stosunku do osoby odbywającej karę pozbawienia wolności, że jej podstawowe potrzeby bytowe (np. odzież, bieliznę oraz obuwie) oraz sanitarne tj. środki czystości, są zapewnione.

Zwrócić należy ponadto uwagę na fakt, że w aktach administracyjnych niniejszej sprawy trudno doszukać się samego wyroku Sądu Rejonowego w L. z dnia [...] listopada 2012 r. sygn. akt [...], stąd nie można ustalić, jak długa kara pozbawiania wolności została wobec K. M. orzeczona i czy faktycznie w dniu wydania zaskarżonej decyzji, karę tę skarżący jeszcze odbywał. Wprawdzie Samorządowe Kolegium Odwoławcze w C. postanowieniem z dnia [...] lipca 2014 r. zobowiązało organ I instancji do uzupełnienia materiału dowodowego poprzez przedłożenie informacji, czy wyrok pozbawienia wolności wobec skarżącego zakończył się, jednak w odpowiedzi uzyskał on jedynie informację z dnia 16 lipca 2014 r., że K. M. nadal przebywa w zamkniętym zakładzie [...]. W odwołaniu z dnia 19 czerwca 2014 r. skarżący wskazał jednak, że jest wprawdzie nadal pacjentem ww. szpitala na długoterminowym leczeniu, jednak odbywanie wyroku skazującego go na karę pozbawiania wolności już zakończył, stąd nie można mówić o nim jako o skazanym w rozumieniu art. 13 ust. 1 u.p.s.

Mając na uwadze powyższe uznać należało, że wydane w sprawie decyzje wydane zostały z naruszeniem art. 7 i art. 77 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego. Organy administracji publicznej naruszyły bowiem obowiązek pełnego i wszechstronnego rozpoznania sprawy. W ponownie prowadzonym postępowaniu organy uzupełnią materiał dowodowy o wyrok Sądu Rejonowego w L. z dnia [...] listopada 2012 r. oraz ustalą, czy w dacie składania wniosku z dnia 7 kwietnia 2014 r. K. M. faktycznie przebywał w [...] Zakładzie Opieki Zdrowotnej w C. jako osoba skazana i kiedy zakończył on odbywanie kary orzeczonej ww. wyrokiem. W sytuacji ustalenia, że leczenie powyższe odbywało się nadal na mocy omawianego wyroku, organy dokonają ustaleń, czy sytuacja osoby przebywającej w zamkniętym zakładzie [...], umieszonej tam na podstawie art. 96 § 1 Kodeksu karnego, jest tożsama z pozycją osoby odbywającej karę pozbawienia wolności.

Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) i art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), orzekł jak w sentencji. O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej świadczonej z urzędu orzeczono na podstawie art. 250 ww. ustawy.