Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt II SA/Wr 368/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2020-11-05 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6014 Rozbiórka budowli lub innego obiektu budowlanego, dokonanie oceny stanu technicznego obiektu, doprowadzenie obiektu do s
Hasła tematyczne: Budowlane prawo
Skarżony organ: Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego
Treść wyniku: *Uchylono postanowienie I i II instancji
*Połączono do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia
Powołane przepisy: article: art. 81 c ust.1 i 2
journal: Dz.U. 2020 poz 1333
law: Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Alicja Palus Sędziowie: Sędzia NSA Halina Filipowicz-Kremis Asesor WSA Wojciech Śnieżyński (spr.) po rozpoznaniu w Wydziale II w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 5 listopada 2020 r. sprawy ze skarg Generalnej Dyrekcji Dróg Krajowych i Autostrad z/s w W. Oddział we W. i Gminy M. na postanowienie D. Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] czerwca 2020 r. nr [...] w przedmiocie nakazu sporządzenia i przedłożenia ekspertyzy stanu technicznego obiektu mostowego ze wskazaniem technicznych możliwości remontu i naprawy I. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie organu pierwszej instancji w części dotyczącej Generalnej Dyrekcji Dróg Krajowych i Autostrad z/s w W.; II. oddala skargę Gminy M.; III. zasądza od D. Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego na rzecz Generalnej Dyrekcji Dróg Krajowych i Autostrad z/s w W. kwotę 580 zł (słownie: pięćset osiemdziesiąt) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Postanowieniem z [...].06.2020 r. (nr [...]) Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego (dalej jako "organ II instancji"), po rozpatrzeniu zażaleń Gminy M. (dalej "Gmina") oraz Generalnej Dyrekcji Dróg Krajowych i Autostrad (dalej w skrócie jako "GDDKiA") na postanowienie Powiatowego Inspektor Nadzoru Budowlanego w K. z [...].03.2020 r. (nr [...]) nakazujące Gminie i GDDKiA sporządzenie i przedłożenie ekspertyzy stanu technicznego obiektu mostowego zlokalizowanego na działce nr [...] w ciągu drogi (dz. nr [...]) w miejscowości M. ze wskazaniem technicznych możliwości remontu i naprawy tego obiektu, zmienił postanowienie w części określającej terminu wykonania obowiązku, w pozostałym zakresie utrzymał zaskarżone postanowienie w mocy.

Jak wynika z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia oraz z akt administracyjnych, w toku czynności kontrolnych przeprowadzonych [...].12.2016 r. organ I instancji stwierdził zły stan techniczny opisanego obiektu mostowego. W związku z tym wszczęto postępowanie w sprawie jego złego stanu technicznego. W toku prowadzonych czynności ustalono, że właścicielem działki nr [...] jest Gmina, co potwierdza prawomocna decyzja Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej z [...].11.2016r. Postanowieniem z [...].12.2016 r. organ I instancji nakazał Gminie, jako właścicielowi obiektu mostowego zlokalizowanego na działce nr [...] w ciągu drogi (dz. nr [...]) w miejscowości M., sporządzenie i przedłożenie ekspertyzy stanu technicznego obiektu mostowego ze wskazaniem technicznych możliwości remontu i naprawy obiektu. W wyniku rozpatrzenia wniosku o stwierdzenie nieważności opisanego postanowienia, Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego postanowieniem z [...].07.2017 r. stwierdził jego nieważność. Następnie organ I instancji zwrócił się do Gminy, Starostwa Powiatowego w K., Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej we W. oraz A sp. z o.o. o dostarczenie informacji pozwalających ustalić, kiedy dokładnie wykonano obiekt mostowy i w czyjej dyspozycji (zarządzie) on pozostaje. Wobec braku dowodów wskazujących na możliwość przypisania własności spornego obiektu mostowego innemu podmiotowi niż Gmina, organ I instancji postanowieniem z [...].02.2018 r. ponownie nakazał temu podmiotowi, jako właścicielowi, sporządzenie i przedłożenie ekspertyzy jego stanu technicznego ze wskazaniem technicznych możliwości remontu i naprawy obiektu. Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego postanowieniem z [...].04.2018 r. uchylił zaskarżone postanowienie w części dotyczącej terminu wykonania obowiązku i wyznaczył nowy termin - w pozostałym zakresie utrzymał zaskarżone postanowienie w mocy. Postanowienie zostało zaskarżone przez Gminę M. do WSA we Wrocławiu, który wyrokiem z 13.12.2018 r., sygn. akt II SA/Wr 481/18, uchylił zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie organu I instancji. Wypowiadając się w kwestii identyfikacji podmiotu odpowiedzialnego za zły stan techniczny obiektu mostowego, WSA wskazał w tym zakresie na regulację wynikającą z art. 81 c ust. 1 w zw. z ust. 1 u.p.b. i wobec wykluczenia możliwość przypisania odpowiedzialności za stan techniczny mostu uczestnikom procesu budowlanego oraz zarządcy (brak dowodów stwierdzających, że obiekt jest w czyimkolwiek zarządzie), konieczność ustalenia jego właściciela. W tym zakresie powołując się na ogólną regułę, że budynki i inne urządzenia trwale z gruntem związane stanowią własność właściciela gruntu (art. 48 w zw. z art. 47 § 1 k.c.), Sąd stwierdził, że zgromadzony materiał dowodowy, który nie pozwala w sposób jednoznaczny na ustalenia z jakimi gruntami most jest trwale związany. Natomiast w przypadku podtrzymania stanowiska, że w sprawie nie ma zastosowania opisana reguła ogólna zaś rozstrzygające znaczenie mają regulacje ustawy o drogach publicznych, Sąd zobowiązał organ do utrwalenia w aktach sprawy materiału dowodowego wskazującego, że most stanowi element drogi wewnętrznej lub/i krajowej jako całość techniczno-użytkowa oraz powołania przepisów, z których wynika odpowiedzialność zarządców (właścicieli) tych dróg za stan techniczny mostu, jako integralnej części drogi.

W ponownie prowadzonym postępowaniu organ pierwszej instancji zwrócił się do Starostwa Powiatowego z wnioskiem o udzielenie informacji, czy sporny obiekt mostowy był elementem - częścią dz. nr [...] (przed podziałem) będącej własnością Skarbu Państwa oraz jaką funkcję pełniła działka nr [...] i w jakim celu była wykorzystywana. Organ nadzoru budowlanego zwrócił się również o przedłożenie wszelkich dokumentów (w tym dokumentacji technicznej) stwierdzających gospodarowanie przez Starostę K. zasobem Skarbu Państwa. W odpowiedzi Starostwo Powiatowe poinformowało m.in., że działka nr [...] (przed podziałem) położona w M. nie znajdowała się w zasobie nieruchomości Skarbu Państwa, którym gospodaruje Starosta K. Ponadto Wydział Gospodarki Nieruchomościami nie posiada dokumentacji technicznej dotyczącej obiektu mostowego oraz iż zgodnie z ewidencją gruntów i budynków działka nr [...] przed podziałem stanowiła drogę publiczną. Ponadto wskazano na orzeczenia, na podstawie których Gmina została ujawniona jako właściciel przedmiotowej nieruchomości w ewidencji gruntów i budynków.

Na podstawie tych ustaleń organ I instancji postanowieniem z [...].08.2019 r. nakazał Gminie, jako właścicielowi obiektu mostowego zlokalizowanego na działce nr [...] w ciągu drogi (dz. nr [...]) w miejscowości M., sporządzenie i przedłożenie ekspertyzy stanu technicznego przedmiotowego obiektu mostowego ze wskazaniem technicznych możliwości remontu i naprawy obiektu. W wyniku rozpatrzenia zażalenia Gminy, postanowieniem z [...].10.2019 r. Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego uchylił zaskarżone postanowienie w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. W dniu [...].01.2020 r. organ I instancji przeprowadził oględziny obiektu mostowego, w takcie których stwierdził, że nadal znajduje się on w złym stanie technicznym. W trakcie kontroli nie dokonano odkrywek konstrukcji przyczółków w gruncie, celem stwierdzenia jaka część konstrukcji znajduje się w pasie drogi krajowej. Dokonano jednie pomiaru odległości krawędzi przyczółka od krawędzi jezdni drogi krajowej nr [...], która wynosi ok. 5 metrów. Przedstawiciel GDDKiA oświadczył, że żaden element konstrukcyjny mostu nie znajduje się na działce nr [...] (stanowiącej pas drogowy drogi krajowej n [...]). Ponadto oświadczył, że GDDKiA nigdy nie była zarządcą ani właścicielem obiektu mostowego i nigdy nie prowadził na obiekcie żadnych prac remontowych i nie posiada żadnej dokumentacji technicznej obiektu. Przedstawiciel A oświadczył, że według jego wiedzy w roku 1991 na zlecenie A została wykonana nowa nawierzchnia asfaltowa na obiekcie mostowym. Oświadczył również, że nie posiada wiedzy kto jest właścicielem obiektu oraz kto jest zobowiązany do utrzymania obiektu we właściwym stanie technicznym. Przedstawiciel Gminy oświadczył, że nie posiada wiedzy kto jest zarządcą i właścicielem obiektu mostowego, ani kto jest obowiązany do utrzymania obiektu we właściwym stanie technicznym. Ustalono także, iż dalsze pozostawienie obiektu mostowego bez podjęcia robót remontowych może spowodować zagrożenie zdrowia i życia ludzi znajdujących się w jego sąsiedztwie.

Postanowieniem z [...].03.2020 r. (nr [...]) PINB w K. nakazał Gminie M. i GDDKiA sporządzenie i przedłożenie ekspertyzy stanu technicznego obiektu mostowego zlokalizowanego na działce nr [...] w ciągu drogi (dz. nr [...]) w miejscowości M. ze wskazaniem technicznych możliwości remontu i naprawy obiektu, w terminie do [...].06.2020 r. Uzasadniając zasadność skierowania nakazu do Gminy i GDDKiA organ powołał się na stanowisko organu odwoławczego, według którego most stanowi część składową działki nr [...] – własność Gminy i działki nr [...] – droga stanowiąca własność GDDKiA.

Powyższe postanowienie zostało oprotestowane przez Gminę oraz GDDKiA. W złożonym przez Gminę zażaleniu podkreślono okoliczność nie posiadania przez Gminę statusu właściciela obiektu budowlanego (mostu), położonego w ciągi drogi (działka nr [...]). Zwrócono również uwagę, że wskazana droga nie posiada statusu drogi publicznej, więc Wójt nie jest jej zarządcą w rozumieniu przepisów ustawy o drogach publicznych. Ponadto wskazano na brak wypełnienia wskazań co do dalszego postępowania wynikających z wyroku z 13.12.2018 r. (sygn. akt II SA/Wr 481/18), zobowiązujących organ do ustalenia dokładanego usytuowania mostu w obrębie działek geodezyjnych.

GDDKiA zaskarżając postanowienie w części dotyczącej nakazu skierowanego do tego podmiotu, zarzuciła organowi naruszenie art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. poprzez naruszenie zasady prawdy obiektywnej w postępowaniu administracyjnym i niedokładne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy. Podkreślono, że GDDKiA nie jest właścicielem mostu w żadnej części. GDDKiA nigdy również nie prowadziła na tym obiekcie prac utrzymaniowych lub remontowych. Obiekt ten nie jest również w zarządzie GDDKiA. Odnosząc się do ustaleń faktycznych dotyczących ustalenia lokalizacji spornego obiektu w granicach poszczególnych działek geodezyjnych, GDDKiA wskazała, że żaden dowód nie potwierdza aby podziemne elementy przyczółka mostu znajdowały się na działce nr [...], która stanowi pas drogowy drogi krajowej n [...]. GDDKiA wyraziła wobec tego stanowisko, że konstrukcja całego obiektu mostowego znajduje się w ciągu drogi nalężącej do Gminy, której jest ona jedynym prawnym zarządcą.

Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego opisanym na wstępie postanowieniem z [...].06.2020 r. zmienił zaskarżone postanowienie w części określającej terminu wykonania obowiązku, w pozostałym zakresie utrzymując je w moc. Przedstawiając motywy podjętego rozstrzygnięcia organ II instancji wskazał na niesporność zasadności nałożenia obowiązku sporządzenia i przedłożenia ekspertyzy stanu technicznego obiektu mostowego. Kwestionowane były jedynie ustalenia dotyczące określenia jego właściciela. Rozstrzygając ten problem organ powołał się na treści wyroku z 13.12.2018 r., sygn. akt II SA/Wr 481/18. Biorąc pod uwagę stanowisko Sądu oraz poczynione w sprawie ustalenia, organ II instancji stwierdził, że sporny most jest trwale związany z działką nr [...] – droga krajowa nr [...] (własność Skarbu Państwa - GDDKiA) oraz z działką nr [...] – własność Gminy. Wobec tego, że zasadą prawa cywilnego jest rozciągnięcie własności nieruchomości na jej cześć składową (i nie ma ustanowionej odrębnej własności mostu), a zatem będzie ona stanowił niejako "współwłasność" właścicieli tych działek i to oni powinni być adresatami postanowienia wydanego na podstawie art. 81c ust. 2 u.p.b. Ponadto organ II instancji przyjął, że obiekt mostowy konstrukcji stalowej, którego elementy takie jak przyczółek i przymocowanie do konstrukcji stalowej urządzenia obce są trwale związane z gruntem, tj. dz. nr [...] i stanowią własność właściciela gruntu jakim jest Gmina M. Wobec tego podkreślił; że przyczółek to skrajna podpora mostu lub wiaduktu, często w znacznym stopniu ukryta pod warstwami ziemi, co sugeruje, iż znajduje się on po obu stronach przedmiotowego mostu, tzn. także na działce nr [...]. Nadto przy ustaleniach dotyczących własności obiektu mostowego istotne są jego połączenia z gruntem, nie natomiast połączenie urządzeń obcych przymocowanych do niego.

Skargę na powyższe postanowienie wniosła GDDKiA, która zaskarżając je w części dotyczącej nakazania i przedłożenia przez skarżący podmiot ekspertyzy stanu technicznego obiektu mostowego, zarzuciła organowi naruszenie:

1). art. 7, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a. polegające w szczególności na braku wszechstronnej oceny materiału dowodowego, na niedostatecznym wyjaśnieniu podstaw i przesłanek utrzymania w mocy postanowienia organu pierwszej instancji oraz brak rozważenia wszystkich okoliczności mogących mieć znaczenie dla rozstrzygnięcia, w szczególności oparcie rozstrzygnięcia wyłącznie na domniemaniach i sugestiach organu prowadzącego postępowanie, nie zaś na materiale dowodowym znajdującym się w aktach sprawy, tj. mapie zasadniczej oraz (dokonanych podczas wizji lokalnej) pomiarach odległości od skrajnego punktu przyczółka mostu do krawędzi jezdni drogi krajowej nr [...] (zarząd GDDKiA), które wskazują na brak położenia obiektu mostowego zlokalizowanego na działce nr [...] w ciągu drogi (dz. nr [...]) w M., na działce nr [...] będącej w zarządzie GDDKiA mapach;

2). art. 81c ust. 1 w zw. z art. 81c ust. 2 u.p.b. w zw. z art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 k.p.a. poprzez nie wyczerpujące zebranie i rozpatrzenie materiału dowodowego, wbrew ciążącemu na organie obowiązkowi, a w konsekwencji niewłaściwe określenie adresatów obowiązku przedłożenia ekspertyzy technicznej;

3). art. 107 § 3 k.p.a., poprzez brak wskazania w zapadłym rozstrzygnięciu jakiegokolwiek uzasadnienia faktycznego i prawnego odnoszącego się do argumentów skarżącej, dotyczących dokonanych pomiarów odległości przyczółka obiektu mostowego względem działki nr [...] - drogi krajowej nr [...] oraz potwierdzających ustalenia skarżącej map, a w konsekwencji błędne ustalenie stanu właścicielskiego mostu.

W konsekwencji podnoszonych zarzutów autor skargi wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w zaskarżonej części jak również poprzedzającego go postanowienia organu i instancji.

Drugą skargę na opisane postanowienie wniosła Gmina M., która zaskarżając je w całości, zarzuciła organowi naruszenie:

1). art. 81 c ust. 2 u.p.b. poprzez niewłaściwe zastosowanie i zobowiązanie Gminy do wykonania ekspertyzy technicznej mostu pomimo braku dokładnej lokalizacji mostu oraz ustalenia częścią której drogi jest most. Ponadto sformułowano zarzut;

2). art. 77 § 1 k.p.a. poprzez brak dokładnego ustalenia usytuowania mostu w obrębie działek geodezyjnych na postawie dowodu z wyrsu z mapy zasadniczej.

Formułując takiej treści zarzuty Gmina wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego je postanowienia organu I instancji.

Powołując się na treść art. 81 c ust. 2 u.p.b. Wójt wskazał, że Gmina nie posiada statusu właściciela mostu położnego w ciąg drogi (działki nr [...]). Ponadto wskazując na wskazania wynikające z wyroku WSA we Wrocławiu z 13.12.2018 r., sygn. akt II SA/Wr 481/18, autor skargi podkreślił, że materiał dowodowy zebrany w sprawie wciąż nie pozwala na jednoznaczne ustalenie z jakimi gruntami most jest trwale związany. O ile bowiem w trakcie kontroli z [...].01.2020 r. odnotowano fakt pomiarów przyczółka mostu do krawędzi jezdni drogi krajowej, to w ogóle nie odniesiono się do posadowienia obiektu mostowego w działce nr [...]. Według Wójta, w sprawie nie bez znaczenia również pozostaje fakt, że most został wyłączony z użytkowania w 2016r i obecnie służy jedynie jako konstrukcja wsporcza dla magistrali wodociągowych podwieszonych do konstrukcji mostu po obu jego stronach. Magistrala ta jest własnością A sp. o.o., które jako jedyne czerpią korzyści z obiektu mostowego. Przedsiębiorstwo to zostało całkowicie pominięte w prowadzonym postępowaniu, chociaż, jego przedstawiciel przyznał, że to właśnie to przedsiębiorstwo jako jedyne ze stron postępowania poczyniło nakłady na zachowanie obiektu budowlanego w należytym stanie poprzez wykonanie nowej nawierzchni asfaltowej na obiekcie mostowym.

W odpowiedzi na skargi organ podtrzymał swe dotychczasowe stanowisko i wniósł o ich oddalenie.

Piśmie przygotowawczym z [...].10.2020 r. pełnomocnik GDDKiA na poparcie stawianych zarzutów, przedłożył dokumentację geodezyjną oraz fotograficzną potwierdzającą okoliczność, że obiekt mostowy, którego dotyczy zaskarżona decyzja jest w całości położony na działce nr [...] i tym samym nie jest w najmniejszym stopniu zlokalizowany (tak w odniesieniu do konstrukcji naziemnej jaki i części podziemnej obiektu mostowego), na działce nr [...] – drogi krajowej nr [...], będącej w zarządzie GDDKiA. Skarżąca wskazała, że współdziałając z Gminą wykonała geodezyjne wznowienie przebiegu granicy działki nr [...] na odcinku przylegającym do działki nr [...] oraz przeprowadziła w dniu [...].10.2020 r. odkrywkę fundamentu wschodniego przyczółka mostu. Wykonano wówczas również odsłonięcia skrzydeł przyczółka. W wyniku wykonania wykopu o głębokości ok 4 odsłonięto tylną powierzchnię korpusu przyczółka. Nie stwierdzono występowania tylnej odsadzki. Tym samym doszło do potwierdzenia położenia korpusu przyczółka w całości na działce nr [...]. Od strony górnej wody odsłonięto górną część skrzydeł podpory. Po podniesieniu betonowej nadlewki (element nie będący konstrukcją podpory, nie powiązany trwale z podporą), odsłonięto wyłączenie grunt pod nią zalegający. Stwierdzono, że końcówka krawędzi skrzydła w nawiązaniu do wznowionej granicy działek nie zachodzi na działkę nr [...]. W załączeniu GDDKiA przedłożyła dokumentację geodezyjną ze wznowienia granicy działki, dokumentację fotograficzną oraz mapę lokalizacji wznawianej granicy działki.

Sąd postanowieniem z 05.11.2020 r. połączył sprawy ze skarg GDDKiA i Gminy M. do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia - na podstawie art. 111 § 1 p.p.s.a. i postanowił prowadzić je dalej pod wspólną sygnaturą akt II SA/Wr 368/20.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Uwzględnienie skargi następuje w przypadkach naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a.), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 1 lit. b p.p.s.a.) oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.). W przypadkach, gdy zachodzą przyczyny określone w art. 156 k.p.a. lub w innych przepisach sąd stwierdza nieważność postanowienia (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną.

Sądowa kontrola zaskarżonego postanowienia z [...].06.2020 r. przeprowadzona z uwzględnieniem powyższych reguł doprowadziła do uznania, że jedynie skarga GDDKIA zasługuje na uwzględnienie, ponieważ postanowienie DWINB – w części dotyczącej tego podmiotu narusza prawo w stopniu nakazującym jego uchylenie.

Materialnoprawną podstawę nałożenia na Gminę M. oraz GDDKiA obowiązku polegającego na sporządzeniu i przedłożeniu ekspertyzy stanu technicznego obiektu mostowego zlokalizowanego na działce nr [...] w ciągu drogi (dz. nr [...]) w miejscowości M. ze wskazaniem technicznych możliwości remontu i naprawy tego obiektu, stanowił art. 81 ust. 2 u.p.b. Przepis ten stanowi, że organ nadzoru budowlanego – w razie powstania uzasadnionych wątpliwości co do jakości wyrobów budowlanych lub robót budowlanych, a także stanu technicznego obiektu budowlanego, może nałożyć, w drodze postanowienia, na osoby, o których mowa w ust. 1, obowiązek dostarczenia w określonym terminie odpowiednich ocen technicznych lub ekspertyz. Koszty ocen i ekspertyz ponosi osoba zobowiązana do ich dostarczenia. Zgodnie z ust. 1 powołanego przepisu organy nadzoru budowlanego mogą żądać wykonania opisanego obowiązku od uczestników procesu budowlanego, właściciela lub zarządcy obiektu budowlanego.

W niniejszej sprawie istota sporu wymagała rozstrzygnięcia, który z podmiotów o którym mowa w art. 81c ust. 1 u.p.b. powinien być wskazany jako adresat obowiązku określonego w zaskarżonym postanowieniu z [...].06.2020 r.

Jak już przesądził WSA we Wrocławiu wyroku z 13.12.2018r. (sygn. akt II SA/Wr 481/18), w sprawie należało wykluczyć możliwość przypisania odpowiedzialności za stan techniczny spornego obiektu mostowego uczestnikom procesu budowlanego (obiekt nie jest w trakcie budowy) oraz zarządcy (brak dowodów stwierdzających, że obiekt jest w czyimkolwiek zarządzie). Wobec tego obowiązkiem organów nadzoru było ustalenie jego właściciela w myśl ogólnej reguły, że budynki i inne urządzenia trwale z gruntem związane stanowią własność właściciela gruntu (art. 48 w zw. z art. 47 § 1 k.c.). Wymagało to od organu administracyjnego ustalenia dokładnego usytuowania mostu w obrębie działek geodezyjnych, w szczególności przeprowadzenia dowodu z wyrysu mapy zasadniczej.

Powołany wyrok stał się prawomocny, co jest o tyle istotne, że w myśl art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Sąd rozstrzygający sprawę ponownie, o ile przepisy prawa nie uległy zmianie, nie może dokonywać odmiennej od wyrażonych w poprzednim wyroku ocen prawnych, nie może bowiem pominąć oceny prawnej wyrażonej takim wyroku.

W tym stanie rzeczy, kluczowymi dla stwierdzenia wadliwości zaskarżonego postanowienia okazały się dowody przedłożone wraz pismem procesowym GDDKiA z [...].10.2020 r. Dokumentacja ze wznowienia granicy działki nr [...] oraz dowód z odkrywki fundamentu wschodniego przyczółka mostu, którą przeprowadzono w dniu [...].01.2020 r., potwierdza konsekwentnie podnoszone w trakcie prowadzonego postępowania administracyjnego twierdzenia GDDKiA, dotyczące tego, że żaden z elementów konstrukcyjnych mostu, którego dotyczy zaskarżone postanowienie nie wchodzi swoim obrysem na działkę nr [...] (droga krajowa nr [...]), która jest w zarządzie GDDKiA. Tym samym zasadnym okazał się zarzut skargi, że wbrew wskazaniom wynikającym z prawomocnego wyroku, organy nadzoru nie ustaliły zgodnie z regułami wynikającymi z art. 7 i art. 77 k.p.a. dokładnej lokalizacji wschodniego przyczółka mostu w obrębie działek geodezyjnych. Organy ograniczyły się w tym zakresie w zasadzie do przyjęcia, że skoro przyczółek to skrajna podpora mostu, będąca często w znacznym stopniu ukryta pod warstwą ziemi, co może sugerować, że podpory znajdują się po obu stronach mostu, tzn. także na działce nr [...]. Tak kluczowe ustalenie dla sprawy nie zostało jednak podjęte po wszechstronnej ocenie materiału dowodowego. Stanowi ono w zasadzie wynik domniemania, które nie może zastąpić ustaleń faktycznych oraz rozważenia wszystkich okoliczności sprawy mogących mieć znaczenie dla rozstrzygnięcia. Zgodzić się należy ze skarżącą strona, że nakazanie danemu podmiotowi sporządzenia i przedłożenia ekspertyzy stanu technicznego obiektu mostowego powinno znajdować potwierdzenie w faktach uznanych za udowodnione, a nie jedynie w domniemaniu. Organy nadzoru nie podjęły w wyjaśnieniu tej kwestii wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego. Co więcej, organ I instancji wprost przyznał w protokole z kontroli z [...].01.2020 r., że nie zbadał zagłębienia konstrukcji przyczółków w gruncie od strony drogi krajowej, ograniczając się jedynie do pomiarów widocznych elementów, bez weryfikacji, czy stanowią one element mostu. W konsekwencji okoliczności wykazanych przez GDDKiA, w ocenie Sądu, nie można przypisać GDDKiA odpowiedzialności za stan techniczny mostu, skoro żaden z jego elementów nie jest związany gruntem obejmującym działkę nr [...]. Tym samym wadliwość postanowienia z [...].06.2020 r. w części orzekającej o nałożeniu obowiązku przedłożenia ekspertyzy technicznej stanu mostu na GDDKiA nie budzi wątpliwości. Wobec tego w tej części zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające jej postanowienie organu I instancji jest dotknięte wadą uzasadniającą wyeliminowanie z obrotu prawnego, o czym Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. orzekł jak w punkcie I wyroku.

Oddalając skargę natomiast Gminy M. należało stwierdzić, że w części adresowanej do tego podmiotu zaskarżone postanowienie odpowiada prawu. Skład orzekający w niniejszej sprawie kierował się w tym zakresie następującą argumentacją. Po pierwsze, wypełniając wskazania zawarte w wyroku z 13.12.2018r., sygn. akt II SA/Wr 481/18 dotyczące ustalenia dokładnego usytuowania mostu w obrębie działek geodezyjnych i przeprowadzenia w szczególności dowodu z wyrysu mapy zasadniczej, organ dysponował takim dokumentem. W aktach sprawy znajduje się kopia mapy zasadniczej wykonana na dzień [...].01.2020 r. (przedłożona przy zażaleniu GDDKiA), z której bezspornie wynika, że zachodni przyczółek mostu znajduje się obrębie działki nr [...] – własność Gminy M. Również mapa z projektem podziału nieruchomości, stanowiąca załącznik do decyzji z [...].11.2012 r., mocą której zatwierdzono podział nieruchomości w granicach działki nr [...], z której wyodrębniono działki nr [...] i nr [...], wskazuje w sposób niebudzący wątpliwości, że na odcinku ok 40 % długości całkowitej mostu, obiekt ten usytuowany jest na działce stanowiącej własność Gminy M. Odmiennie więc niż przy wschodnim przyczółku mostu, w tym przypadku ustalenia w zakresie stanu faktycznego dokonane w oparciu o dane geodezyjne i ewidencyjne, powodował zbędność prowadzenia dodatkowych pomiarów odległości tego przyczółka w odniesienia do posadowienia obiektu mostowego w działce nr [...]. W zakresie ustalenia lokalizacji zachodniego przyczółka mostu ustalenie stanu faktycznego sprawy nie wymagało przeprowadzenia szczegółowych pomiarów. Znamiennym również pozostaje w sprawie brak przedstawienia przez Gminę dowodów, które podważałyby w tym zakresie ustalenia organów.

Po drugie należy zwrócić uwagę, że przy nakładaniu obowiązków wynikających z art. 81c ust. 2 u.p.b. istotnym jest, aby adresat obowiązku o którym mowa w tym przepisie dysponował nieruchomością na cele budowlane. Nie budzi bowiem wątpliwości, że nałożenie obowiązku przedłożenia ekspertyzy technicznej ma charakter dowodowy, co oznacza, że postępowanie, w którym jest ono podejmowane, stanowi część innego, już toczącego się postępowania przewidzianego w Prawie budowlanym bądź jest elementem wyjaśnienia przez organ okoliczności, które mogłyby uzasadniać wszczęcie takiego postępowania. Organ na podstawie takiej ekspertyzy może zatem procedować poprzez m.in. nałożenie na podmiot dysponujący nieruchomością na cele budowlane obowiązków mających na celu doprowadzenie obiektu budowlanego trwale związanego z daną nieruchomością do właściwego stanu technicznego. W takim stanie prawnym nie można podważać legalności postanowienia wydanego na podstawie art. 81c ust. 2 u.p.b., jeżeli zły stan techniczny obiektu budowlanego jest bezsporny a organ nadzoru adresatem spornego obowiązku uczynił Gminę, jako właściciela nieruchomości stanowiącej działkę nr [...], z którą trwale jest związany most. Gmina jest niewątpliwie podmiotem wymienionym w art. 81c ust. 1 u.p.b., który dysponuje tą nieruchomością na cele budowlane.

W końcu przyjdzie zauważyć, że podnoszone w skardze okoliczności związane z wykorzystywaniem wyłączonego z użytkowania mostu jedynie jako konstrukcji wsporczej dla magistrali wodociągowej należącej do A sp. z o.o. mogą być rozpatrywane wyłączenie pod kątem ewentualnych roszczeń cywilnoprawnych w odrębnym postępowaniu. Ponadto nie można zapominać, że w przypadku skierowania obowiązku z art. 81c ust. 2 u.p.b. do jednego tylko ze współwłaścicieli, jeśli obowiązek zostanie przez niego wykonany, nabywa on roszczenie cywilnoprawne do pozostałych współwłaścicieli dotyczące kosztów związanych z wykonaniem takiego obowiązku. Kierując się powyższą argumentacją Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu orzekł na podstawie art. 151 p.p.s.a., jak w punkcie II sentencji wyroku, oddalając skargę Gminy.

O kosztach postępowania na rzecz GDDKiA (punkt III wyroku) sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a.