Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 41/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2021-05-19 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję w części

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Donata Starosta Sędzia WSA Maciej Busz (spr.) Asesor sądowy WSA Katarzyna Witkowicz-Grochowska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 19 maja 2021 r. sprawy ze skargi M. T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] października 2020 r. nr [...] w przedmiocie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla pkt 2 zaskarżonej decyzji w części obejmującej sformułowanie "w okresie od dnia [...] sierpnia 2020 r."; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącej M. T. kwotę [...]zł ([...] złotych) tytułem zwrotu kosztów postepowania sądowego.


UZASADNIENIE

IV SA/Po 41/21

Uzasadnienie

Prezydent Miasta P. decyzją z [...].08.2020 r. nr [...] wydaną na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2020r. poz. 256 ze zm., dalej k.p.a.) oraz art. 17. art. 20 ust. 3, art. 23 ust. 4aa-4b, art. 24. art. 32 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2020r. poz. 111, dalej u.ś.r.) odmówił M. T. (dalej skarżąca) przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej wnioskowanego na J. K..

W uzasadnieniu decyzji wyjaśniono, że M. T. wnioskiem z [...].01.2020 r. wystąpiła o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudniania lub innej pracy zarobkowej, w związku z opieką nad niepełnosprawną matką J. K.. Organ w tej sprawie wydał decyzję nr [...] z [...].02.2020 r. o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Od tej decyzji strona wniosła odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego, które decyzją nr [...] [...] z [...].04.2020 r. uchyliło zaskarżoną decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. W uzasadnieniu swojej decyzji organ odwoławczy nakazał uchylić przyznany stronie zasiłek dla opiekuna, ponieważ występuje zbieg uprawnień, który uniemożliwia przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, gdy jest przyznany zasiłek dla opiekuna.

M. T., za pośrednictwem pełnomocnika wyraziła zgodę na uchylenie prawa do przyznanego zasiłku dla opiekuna. Decyzją nr [...] z [...].07.2020 r. została uchylona decyzja przyznającą prawo do zasiłku dla opiekuna. W tej sytuacji organ mógł ponownie rozpatrzyć wniosek z [...].01.2020 r. o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. córka może ubiegać się c świadczenie pielęgnacyjne z tytułu opieki nad niepełnosprawną matką, ponieważ zgodnie z Kodeksem rodzinnym ciąży na nim obowiązek alimentacyjny.

Dodatkowym warunkiem, który musi zostać spełniony w takiej sytuacji jest konieczność powstania niepełnosprawności u osoby wymagającej opieki nie później niż do ukończenia 18 roku życia, lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia (art. 17 ust. 1b).

J. K. (lat [...]) pierwsze orzeczenie o niezdolności do samodzielnej egzystencji (znaczny stopień niepełnosprawności) uzyskała w 2009r. Ponadto skarżąca oświadczyła, że niepełnosprawność u matki istnieje od [...] października 2009r. Oznacza to, że niepełnosprawność u J. K. powstała po ukończeniu [...] roku życia.

Mając powyższe na uwadze organ odmówił skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na matkę J. K., ponieważ nie przedłożyła dowodu (orzeczenia), z którego wynikałoby, że osoba pełnoletnia wymagająca opieki jest niepełnosprawna od 18 roku życia, lub 25 roku życia w przypadku gdy kontynuowała naukę w szkole.

Odwołanie od powyższej decyzji wniosła M. T. wnosząc o jej uchylenie oraz o uchylenie poprzedzającej ją decyzji organu I instancji.

Zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie prawa materialnego mającego istotny wpływ na wynik sprawy poprzez:

1. Naruszenie przepisu art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. poprzez jego niezastosowanie w sytuacji, gdy stanowi on podstawę prawną przyznania świadczenia pielęgnacyjnego skarżącej, jako osobie należącej do kręgu osób obciążonych powinnością alimentacyjną wobec matki.

2. Błędne zastosowanie normy prawnej wyrażonej w art. 17 ust 1b pkt 1 i 2 u.ś.r. bez uwzględnienia okoliczności, iż na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K38/13 doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez to naruszenie art. 7 oraz art. 190 ust 1 Konstytucji RP.

W uzasadnieniu odwołania uszczegółowiono powyższe zarzuty.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] października 2020r. nr [...] uchyliło w całości zaskarżoną decyzję i przyznało M.T. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w związku ze sprawowaną opieką nad matką J. K. w okresie od dnia [...] sierpnia 2020r. na czas nieokreślony w wysokości [...] zł miesięcznie.

W uzasadnieniu decyzji wyjasniono, że zgodnie z brzmieniem art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. 1 a. Osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:

1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

1b. Świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:

1) nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub

w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 2) 25 roku życia.

W art. 17 ust. 5 w pkt 1-6 ustawodawca określił sytuacje, w których świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje.

Z materiału zgromadzonego w sprawie wynika, że J. K. - matka skarżącej orzeczeniem Lekarza Rzeczoznawcy KRUS w P. z dnia [...].10.2013r., nr [...] została uznana za osobę trwale całkowicie niezdolną do pracy w gospodarstwie rolnym oraz niezdolną do samodzielnej egzystencji. Z dokumentu tego nie wynika od kiedy ta niezdolność istnieje. Opiekę nad niepełnosprawną J. K. sprawuje skarżąca, która w związku z obowiązkami opiekuńczymi nie podejmuje zatrudnienia.

Skarżąca w związku ze sprawowaną opieką nad matką uprawniona była mocą decyzji Prezydenta Miasta P. nr [...] z dnia [...] czerwca 2014r. do zasiłku dla opiekuna. Decyzja ta została na wniosek M. T. uchylona od dnia [...] sierpnia 2020r. przez organ I instancji decyzją nr [...] z dnia [...] lipca 2020r.

W ocenie organu I instancji skarżąca sprawująca opiekę nad matką nie może być uprawniona do świadczenia pielęgnacyjnego, ponieważ niepełnosprawność wymagającej opieki powstała później niż do ukończenia przez nią 18 lub 25 roku życia, stosownie do art. 17 ust 1b u.ś.r.

Istota sporu w przedmiotowej sprawie sprowadza się do tego, czy na gruncie obowiązujących przepisów odwołującej się może przysługiwać świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 u.ś.r., pomimo że niepełnosprawność dorosłej osoby niepełnosprawnej, która pozostaje pod jej opieką nie powstała nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.

Świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w postanowieniach ustawy o świadczeniach rodzinnych, przysługuje z tytułu niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem lub niepełnosprawną osobą dorosłą. Jest to świadczenie opiekuńcze, którego zasadniczym celem jest częściowe pokrycie wydatków ponoszonych przez osobę rezygnującą z zatrudnienia lub niepodejmującą zatrudnienia w celu zapewnienia opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny.

W niniejszej sprawie materialną podstawę odmowy przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad niepełnosprawną matką stanowił art. 17 ust. 1b. u.ś.r. Zgodnie z tym przepisem świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia. Jednakże, przepis ten wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014r. wydanym w sprawie o sygnaturze K-38/13 (Dz.U. z 2014r. poz. 1443) - w zakresie jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności - został uznany za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. W ocenie Trybunału zróżnicowanie uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego od powstania niepełnosprawności najpóźniej przed ukończeniem 25 roku życia jest niezgodne z Konstytucją RP, dlatego art. 17 ust. 1b u.ś.r. nie może być stosowany w dotychczasowym kształcie swojej treści po wejściu w życie omawianego orzeczenia. Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu swojego wyroku wskazał, że brzmienie art. 17 ust. 1b u.ś.r. prowadzi do sytuacji, w której "osoba rezygnująca bądź niepodejmującą pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad najbliższą osobą niepełnosprawną w wieku powyżej 25 roku życia może być traktowana w odmienny sposób - z punktu widzenia prawa do świadczeń opiekuńczych - w zależności od wieku powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki. (...) Dochodzi tutaj do odmiennego ukształtowania sytuacji prawnej opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych. Stosowanie art. 17 ust. 1b u.ś.r. jako kryterium identyfikacji beneficjentów świadczenia pielęgnacyjnego prowadzi do takiego zróżnicowania w obrębie prawa do świadczeń opiekuńczych, które traci swoje konstytucyjne uzasadnienie. Dzieje się tak wówczas, kiedy osoba wymagająca opieki zmienia status umożliwiający zaliczenie jej do kategorii dzieci w rozumieniu przyjętym przez ustawodawcę. Na gruncie ustawy o świadczeniach rodzinnych kryterium wyróżniającym taką kategorię jest ukończenie 18 roku życia, ewentualnie ukończenie 25 roku życia w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej. Przekroczenie tak wyznaczonej granicy wieku sprawia, że od tego momentu można mówić wyłącznie o jednej grupie podmiotów podobnych. Tworzą ją wówczas opiekunowie dorosłych osób niepełnosprawnych. Brak jest konstytucyjnego uzasadnienia zróżnicowania podmiotów należących do tej kategorii np. w zakresie wysokości przysługujących im świadczeń opiekuńczych".

Wyjaśniono, że zgodnie z art. 190 ust. 1 Konstytucji RP, orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne. Zgodnie z art. 190 ust. 3 Konstytucji, orzeczenia Trybunału wchodzą w życie z dniem ogłoszenia, o ile Trybunał nie określi innego terminu utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego. Stosownie natomiast do art. 190 ust. 4 Konstytucji RP, orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą aktu normatywnego, na podstawie którego zostało wydane prawomocne orzeczenie sądowe, ostateczna decyzja administracyjna lub rozstrzygnięcie w innych sprawach, stanowi podstawę do wznowienia postępowania, uchylenia decyzji lub innego rozstrzygnięcia na zasadach i w trybie określonych w przepisach właściwych dla danego postępowania.

W powołanym wyżej wyroku Trybunał nie skorzystał z przewidzianej w art. 190 ust. 3 Konstytucji możliwości odroczenia utraty mocy obowiązującej art. 17 ust. 1b u.ś.r. Wyrok ten został opublikowany w Dzienniku Ustaw z dnia 23 października 2014 r. pod poz. 1443, zatem wszedł w życie w tym właśnie dniu. Wobec tego uznano, że wydanie w sprawie orzeczeń w oparciu o art. 17 ust. 1b u.ś.r. w sytuacji, gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niegodności z Konstytucją RP tego przepisu w określonym w nim zakresie, nie znajduje uzasadnienia (zob. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 lipca 2016 r., sygn. akt SK 223/16; z dnia 2 sierpnia 2016r., sygn. akt I OSK 923/16; z dnia 21 października 2016 r. - sygn. akt I OSK 1853/16; z dnia 10 maja 2017r. sygn. akt I OSK 158/17).

W tym stanie rzeczy, Kolegium uznało, że organ I instancji błędnie zastosował art. 17 ust. 1b u.ś.r. bez uwzględnienia faktu, że doszło do zmiany stanu prawnego wskutek wejścia w życie przywołanego wyroku Trybunału Konstytucyjnego eliminującego z porządku prawnego niekonstytucyjny fragment tego przepisu.

Kolegium stwierdziło, że podstawą odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego nie może być przepis art. 17 ust. 1b. u.ś.r. Oceny spełnienia przesłanek niezbędnych do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, należy więc dokonywać z pominięciem kryterium wiekowego określonego w art. 17 ust. 1b u.ś.r.

W związku z powyższym Kolegium w dalszej kolejności zbadało spełnienie pozostałych przesłanek wymaganych dla uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego. Skarżąca sprawuje opiekę nad niepełnosprawną matką i z tego powodu nie podejmuje zatrudnienia. Ponadto strona począwszy od [...].08.2020r. nie jest uprawniona do żadnych świadczeń opiekuńczych. Biorąc pod uwagę art. 17 ust. 1 u.ś.r., jak również brak przesłanek negatywnych wynikających z art. 17 ust. 5 u.ś.r., Kolegium orzekło o przyznaniu M. T. świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką sprawowaną nad matką w okresie od [...] sierpnia 2020r. na czas nieokreślony w wysokości [...] zł miesięcznie.

Datę początkową ustalono od [...].08.2020r., ponieważ do [...].07.2020r. skarżąca była uprawniona do zasiłku dla opiekuna, co stanowiło przesłankę negatywna. Datę końcową natomiast ustalono w oparciu o art. 24 ust. 4 u.ś.r. na czas nieokreślony.

Skargę na powyższą decyzję wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu M. T. zaskarżając ją w części, tj. punkcie 2 w zakresie początkowej daty przyznania świadczenia pielęgnacyjnego I.

Zaskarżonej decyzji zarzucono:

[...] prawa materialnego mającego istotny wpływ na wynik sprawy poprzez :

- Naruszenie przepisu art. 24 ust 2 u.ś.r. poprzez niezastosowanie na gruncie niniejszej sprawy jego dyspozycji, zgodnie z którą prawo do świadczeń rodzinnych (w tym świadczenia pielęgnacyjnego) ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek o przyznanie w/w świadczenia z prawidłowo wypełnionymi dokumentami i w konsekwencji odmowę przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego za okres od [...].01.2020 r. do [...].07.2020 r., pomimo złożenia spełniającego wszelkie wymogi do rozpoznania sprawy wniosku w dniu [...].01.2020 r., zawierającego m.in. oświadczenie skarżącej o wyborze świadczenia i woli uchylenia wcześniejszej decyzji przyznającej zasiłek dla opiekuna.

- Dokonanie błędnej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r., polegające na pominięciu celów ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych i przyjęcie, że okoliczność pobierania przez skarżącą zasiłku dla opiekuna stanowi negatywną przesłankę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego począwszy od pierwszego dnia miesiąca złożenia prawidłowego wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i wyklucza możliwość zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego oraz zasiłku dla opiekuna.

- Naruszenie przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b w zw. z art. 27 ust. 5 u.ś.r. poprzez nieuwzględnienie normy prawnej określonej w artykule 27 ust. 5 u.ś.r., co w konsekwencji:

- skutkowało nieprzyjęciem, że w sytuacji skarżącej nastąpił zbieg prawa do świadczenie pielęgnacyjnego i zasiłku dla opiekuna implikujący prawo do dokonania wyboru jednego ze świadczeń i przesądziło o braku prawa skarżącej do świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na pobieranie zasiłku dla opiekuna;

- doprowadziło do błędnej konstatacji, że nie jest możliwe przyznanie skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na wniosek złożony w trakcie pobierania zasiłku dla opiekuna i ostatecznie skutkowało załatwieniem sprawy w sposób kolidujący ze słusznym interesem skarżącej, pomimo dokonania przez nią wyraźnego wyboru świadczenia korzystniejszego już na etapie złożenia wniosku.

Wskazując na powyższe zarzuty wniesiono o uchylenie zaskarżonej decyzji w zaskarżonej części i o zobowiązanie organów I i II instancji do przyjęcia oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania wyrażonych w orzeczeniu Sądu wydanym w niniejszej sprawie.

W uzasadnieniu skargi wskazano, że bezsporna pozostaje data skutecznego złożenia przez skarżącą wniosku o ustalenie jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w dniu [...].01.2020 r.

Dla rozpoznanie niniejszej sprawy zasadnicze znaczenie ma to, że wraz z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego skarżąca, na podstawie art. 155 k.p.a. wniosła o uprzednie uchylenie wcześniejszej decyzji organu przyznającej jej prawo do zasiłku dla opiekuna, którego jednoczesne pobieranie ze świadczeniem pielęgnacyjnym stanowiłoby negatywną przesłankę przyznania korzystniejszego świadczenia. Tym samym skarżąca - w sposób tak wyraźny jak to możliwe - dokonała wyboru świadczenia w rozumieniu art. 27 ust 5 u.ś.r. Skarżąca zaznaczyła przy tym, iż wnosi o uchylenie wymienionej decyzji, jeśli w ocenie organu jej obowiązywanie uniemożliwia przyznanie jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ze skutkiem na dzień poprzedzający dzień złożenia wniosku o świadczenie pielęgnacyjne. Formułując wniosek w opisany sposób skarżąca zmierzała do uniknięcia niekorzystnej dla niej sytuacji - wielokrotnie zachodzącej w praktyce orzekania organów administracji i będącej podstawą licznych orzeczeń sądowo- administracyjnych - uchylenia decyzji przyznającej zasiłek dla opiekuna przy jednoczesnym nieprzyznaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, co skutkowałoby pozostawieniem skarżącej bez środków do życia.

W celu zagwarantowania stronie wyboru świadczenia, o którym mowa w art. 27 ust. 5 u.ś.r. nie można od strony wymagać rezygnacji z przyznanego wcześniej świadczenia przed otrzymaniem zapewnienia organu, że drugie świadczenie rzeczywiście zostanie przyznane. Wymaganie organu, aby strona w pierwszej kolejności zrezygnowała z przyznanego jej świadczenia przed zbadaniem, czy spełnia pozostałe warunki do otrzymania świadczenia wybranego i korzystniejszego dla niej, stawia ją w trudnej sytuacji, wprowadza w stan niepewności i zrozumiałą obawę co do tego, czy uzyska wybrane ze świadczeń w miejsce otrzymywanego. Skoro przepisy prawa umożliwiają stronie wybór świadczenia, to organ nie powinien czynić przeszkód w uzyskaniu przez nią, świadczenia korzystniejszego, a powinien przedsięwziąć takie czynności, aby strona mogła z prawa wyboru skorzystać.

Przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 lit, b u.ś.r. nie powinien być interpretowany w oderwaniu od treści art. 27 ust. 5 u.ś.r., zgodnie z którym w przypadku zbiegu uprawnień do kilku świadczeń rodzinnych, przysługuje jedno, wybrane przez osobę uprawnioną oraz od treści art. 24 ust. 2 u.ś.r. wprowadzającej zasadę ustalania prawa do świadczeń rodzinnych począwszy od miesiąca wpływu wniosku z prawidłowo wypełnionymi dokumentami. Konflikt miedzy wymienionymi wyżej zasadami wynikającymi z kilku przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych należy rozstrzygnąć zgodnie z reguła proporcjonalności, wypełnioną na etapie wykonania decyzji o przyznaniu uprawnienia do korzystniejszego świadczenia. (wyrok WSA w Białymstoku z 25.06.2020 r., II SA/Bk 322/20, LEX nr 3024959).

Podkreślono, że na żadnym etapie postępowania skarżąca nie cofnęła wcześniejszego wniosku o uchylenie decyzji przyznającej jej zasiłek dla opiekuna z dniem poprzedzającym złożenie wniosku o świadczenie pielęgnacyjne.

Stwierdzono, że kwestią sporną w niniejszej sprawie pozostaje wyłącznie to, od kiedy powinno zostać przyznane skarżącej wnioskowane świadczenie. W ocenie organu II instancji, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje skarżącej od dnia [...].08.2020 r., bowiem do [...].07.2020 r. skarżąca się była uprawniona do zasiłku dla opiekuna. Zdaniem skarżącej, przedmiotowe świadczenie powinno być przyznane od [...].01.2020 r., tj. od pierwszego dnia miesiąca, w którym złożono wniosek o jego przyznanie wraz z oświadczeniem o wyborze świadczenia pielęgnacyjnego jako korzystniejszego i wnioskiem . rezygnacji z pobieranego zasiłku dla opiekuna.

Sam fakt, iż na dany okres przyznano wcześniej (a nawet pobrano) zasiłek dla opiekuna, nie wyklucza przyznania następnie na ten okres świadczenia pielęgnacyjnego, o ile zostanie zapewnione, że nie dojdzie do kumulatywnego pobrania obu tych świadczeń za ten sam okres. Dotyczy to zwłaszcza sytuacji, gdy strona deklaruje wybór świadczenia (tak: wyrok NSA z 13 kwietnia 2018 r., sygn. I OSK 82/18, orzeczenia.nsa.gov.pl).

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie podtrzymując swą dotychczasową argumentację.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

W niniejszej sprawie skarga zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j.: Dz.U. z 2016 r., poz. 1066) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że sądy administracyjne nie orzekają merytorycznie, tj. nie wydają orzeczeń, co do istoty sprawy, lecz badają zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami procedury administracyjnej, normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Z brzmienia zaś art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm., zwanej dalej "p.p.s.a.") wynika, że w przypadku, gdy sąd stwierdzi bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia – uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem.

Nie ulega więc wątpliwości, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Przy tym z mocy art. 134 § 1 p.p.s.a. tejże kontroli legalności sad dokonuje także z urzędu, nie będąc związany zarzutami i wnioskami powołaną podstawą prawną.

Należy wskazać, że niniejsza sprawa została rozpoznana przez Sąd na posiedzeniu niejawnym, zgodnie z zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału IV z 18 stycznia 2021 r., wydanym na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r., poz. 374 ze zm.), zmienionej ustawą z dnia 14 maja 2020 r. o zmianie niektórych ustaw w zakresie działań osłonowych w związku z rozprzestrzenianiem się wirusa SARS-CoV-2 (Dz. U. z 2020 r., poz. 875).

Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowią przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r. poz. 111, ze zm., dalej u.ś.r.).

Kontrolą Sądu w niniejszej sprawie objęta była decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] października 2020r. nr [...] [...], którą uchylono w całości decyzję Prezydenta Miasta P. z [...].08.2020 r. nr [...]/ - odmawiającą M. T. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej wnioskowanego na matkę J. K. - i przyznano M. T. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w związku ze sprawowaną opieką nad matką J. K. w okresie od dnia [...] sierpnia 2020r. na czas nieokreślony w wysokości [...] zł miesięcznie.

Ustalenia faktyczne dokonane przez organy obu instancji były niesporne. W szczególności niesporne było, że skarżąca do dnia 31 lipca 2020 r. pobierała zasiłek dla opiekuna. Bezsporne było bowiem, że skarżąca w związku ze sprawowaną opieką nad matką uprawniona była mocą decyzji Prezydenta Miasta P. nr [...] z dnia [...] czerwca 2014r. do zasiłku dla opiekuna. Decyzja ta została na jej wniosek uchylona od dnia [...] sierpnia 2020r. przez organ I instancji decyzją nr [...] z dnia [...] lipca 2020r.

Sporne w niniejszej sprawie jest, czy organ odwoławczy przyznał skarżącej prawo do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego za właściwy okres (tj. od [...].08.2020 r.), w sytuacji, gdy skarżąca uważa, że to świadczenie powinno jej przysługiwać od miesiąca złożenia wniosku o to świadczenie, czyli od [...] stycznia 2020 r.

Dla porządku, choć nie było to objęte zakresem skargi, Sąd wskazuje, że Kolegium trafnie uznało, że organ I instancji błędnie zastosował art. 17 ust. 1b u.ś.r. bez uwzględnienia faktu, że doszło do zmiany stanu prawnego wskutek wejścia w życie przywołanego wyroku Trybunału Konstytucyjnego eliminującego z porządku prawnego niekonstytucyjny fragment tego przepisu. W rezultacie Kolegium prawidłowo oceniło spełnienie przesłanek niezbędnych do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z pominięciem kryterium wiekowego określonego w art. 17 ust. 1b u.ś.r. i przyjęło, że spełnione są w/w przesłanki.

W świetle powyższego Sąd podziela co do zasady pogląd organu odwoławczego dotyczący przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego.

W myśl art.17 ust.1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności,

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Według art. 17 ust.1b. u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:

1) nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub

2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.

W realiach tej sprawy istotne jest, że wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014r. (sygn. K 38/13) orzeczono, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji.

W uzasadnieniu tego wyroku TK wskazał m.in., że stosowanie art. 17 ust. 1b u.ś.r. jako kryterium identyfikacji beneficjentów świadczenia pielęgnacyjnego prowadzi do takiego zróżnicowania w obrębie prawa do świadczeń opiekuńczych, które traci swoje konstytucyjne uzasadnienie, gdyż dochodzi tutaj do odmiennego ukształtowania sytuacji prawnej opiekunów dorosłych osób niepełnoprawnych. Dzieje się tak wówczas, kiedy osoba wymagająca opieki zmienia status umożliwiający zaliczenie jej do kategorii dzieci w rozumieniu przyjętym przez ustawodawcę. Na gruncie ustawy o świadczeniach rodzinnych kryterium wyróżniającym taką kategorię jest ukończenie 18 roku życia, ewentualnie ukończenie 25 roku życia w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej. Przekroczenie tak wyznaczonej granicy wieku sprawia, że od tego momentu można mówić wyłącznie o jednej grupie podmiotów podobnych. Tworzą ją wówczas opiekunowie dorosłych osób niepełnosprawnych. Brak jest konstytucyjnego uzasadnienia zróżnicowania podmiotów należących do tej kategorii np. w zakresie wysokości przysługujących im świadczeń opiekuńczych. Zwrócono uwagę, że ustawodawca może przyjąć odmienne zasady przyznawania świadczeń opiekuńczych względem opiekunów niepełnosprawnych dzieci. Rozstrzygnięcie takie powinno być jednak konsekwentne. W dłuższej perspektywie czasowej nie może dopuszczać do nieuzasadnionego zróżnicowania sytuacji prawnej w obrębie opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych. Z tych przyczyn w przywołanym wyroku orzeczono, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Niekonstytucyjność dotyczy jedynie części normy wynikającej z art. 17 ust. 1b u.ś.r. TK stwierdził, iż wykonanie wyroku wymagać będzie podjęcia działań ustawodawczych, które doprowadzą do przywrócenia równego traktowania opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych. Trybunał nie przesądził, jaki model ustalenia świadczeń dla tych opiekunów należy przyjąć. Pozostawił ustawodawcy w tej kwestii pewien margines swobody (pozwalający na uwzględnienie zarówno możliwości finansowania świadczeń z budżetu państwa, jak i uszanowanie poprawnie nabytego prawa osób, które korzystają obecnie ze świadczeń w zaufaniu do państwa).

Jednocześnie TK w uzasadnieniu wyroku wskazał, iż "skutkiem wejścia w życie tego wyroku nie jest ani uchylenie art. 17 ust. 1b u.ś.r., ani uchylenie decyzji przyznających świadczenia, ani wykreowanie "prawa" do żądania świadczenia dla opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, jeżeli niepełnosprawność podopiecznych nie powstała w okresie dzieciństwa. TK orzekł ostatecznie o niekonstytucyjności jedynie części normy wynikającej z art. 17 ust. 1b u.ś.r. Poprawienie stanu prawnego w tym zakresie należy do ustawodawcy, który - biorąc pod uwagę skutki społeczne rozstrzygnięć podejmowanych w badanej materii - powinien tego dokonać bez zbędnej zwłoki". Wyrok wydany przez TK jest wyrokiem zakresowym, nie wywołuje skutku określonego w art. 190 ust. 3 Konstytucji RP, tj. utraty mocy obowiązującej zakwestionowanej jednostki aktu normatywnego, a jedynie wywodzonej z tego przepisu określonej normy prawnej. Przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. w dalszym ciągu jest przepisem obowiązującym. Wyrok ten odnosi się więc do negatywnego zakresu przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r. Istotą tego rozstrzygnięcia jest uznanie za niezgodne z konstytucyjną zasadą równości pominięcie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego innych osób niż wskazane w tym przepisie, przy czym niekonstytucyjności takiego ograniczenia Trybunał upatruje w zróżnicowaniu prawa podmiotowego opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych ze względu na wiek powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki.

W świetle powyższego niewątpliwie z dniem 23 października 2014 r. art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, został uznany za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 (Dz.U.2014.1443).

Wprawdzie przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. w literalnym brzmieniu nadal istnieje, jednak szczególnie w świetle orzeczenia TK z 21 października 2014r., sygn. akt K 38/13 wymaga oczywiście interpretacji wykraczającej poza zakres wykładni językowej. Przy czym w zaistniałym stanie prawnym interpretacja tego przepisu w chwili wydania kwestionowanej decyzji organu I instancji w dniu [...].05.2020 r. była już jasna i nie budziła wątpliwości w świetle skutków jaki rodzi stwierdzenie jego niekonstytucyjności. Zauważyć należy, że obecne znaczenie art.17 ust.1b u.ś.r., a właściwie podstawowe konsekwencje wejścia w życie w/w orzeczenia TK dla jego stosowania, zostało już wielokrotnie wyjaśnione w orzecznictwie sądów administracyjnych. Należy podkreślić, że odmienna linia orzecznicza, która ostatecznie się nie utrzymała, oparta była na wyrokach sądów z 2015 r. Uznać należy zatem, że w zakresie konieczności uwzględnienia zmian wynikających z orzeczenia TK z 21 października 2014r. przepis art. 17 ust.1b u.ś.r. nie mógł budzić żadnych wątpliwości interpretacyjnych chwili wydania kwestionowanej decyzji organu I instancji.

Należy podkreślić, że zgodnie z art. 190 ust. 1 Konstytucji RP, orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne, zaś art. 190 ust. 3 Konstytucji stanowi, że wchodzą one w życie z dniem ogłoszenia, o ile Trybunał nie określi innego terminu utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego. Według art. 190 ust. 4 Konstytucji RP, orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą aktu normatywnego, na podstawie którego zostało wydane prawomocne orzeczenie sądowe, ostateczna decyzja administracyjna lub rozstrzygnięcie w innych sprawach, stanowi podstawę do wznowienia postępowania, uchylenia decyzji lub innego rozstrzygnięcia na zasadach i w trybie określonych w przepisach właściwych dla danego postępowania.

Jak słusznie wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 02 sierpnia 2016r. o sygn. I OSK 923/16 (publ. CBOSA) w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 Trybunał nie skorzystał z przewidzianej w art. 190 ust. 3 Konstytucji możliwości odroczenia utraty mocy obowiązującej art. 17 ust. 1b u.ś.r. Wyrok ten został opublikowany w Dzienniku Ustaw z dnia 23 października 2014 r. pod poz. 1443, zatem wszedł w życie w tym właśnie dniu. Wobec tego uznać należy, że wydanie w sprawie orzeczeń w oparciu o art. 17 ust. 1b u.ś.r. w sytuacji, gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności z Konstytucją RP tego przepisu w określonym w nim zakresie, nie znajduje uzasadnienia. Nie ma przy tym znaczenia prawnego odwoływanie się do treści uzasadnienia powołanego wyroku Trybunału Konstytucyjnego. Zawiera ono bowiem jedynie argumentację mającą przemawiać za wydanym rozstrzygnięciem, nie zastępuje jednak tego rozstrzygnięcia, ani nie stanowi jego uzupełnienia. Zatem nie jest dopuszczalne wydanie orzeczenia sądowego oraz decyzji administracyjnej po wejściu w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego, w którym Trybunał uznał dany przepis za niezgodny z Konstytucją, na podstawie tego przepisu. (tak również trafnie NSA w wyroku z 10 listopada 2016 r. o sygn. I OSK 1512/16, publ. CBOSA).

Jak już wspomniano, Trybunał Konstytucyjny w przytaczanym wyroku nie skorzystał z przewidzianej w art. 190 ust. 3 Konstytucji RP możliwości odroczenia utraty mocy obowiązującej przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., co oznacza, że bezpośrednim skutkiem orzeczenia jest utrata przez ten przepis - we wskazanym w wyroku zakresie - domniemania konstytucyjności i to od momentu wejścia w życie tego przepisu. Pogląd taki przedstawiają w swoich wyrokach zgodnie sądy administracyjne (np. wyroki WSA w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 22 grudnia 2015 r. II SA/Go 861/15, WSA w Krakowie z dnia 18 grudnia 2015 r., III SA/Kr 756/15, WSA w Poznaniu z dnia 27 listopada 2015 r., II SA/Po 970/15, WSA w Opolu z dnia 12 listopada 2015 r., II SA/Op 360/15). Zdaniem sądów, wyrażonym m.in. w powyższych wyrokach, we wskazanym zakresie Trybunał stwierdził niekonstytucyjność omawianego przepisu, a jego dalsze stosowanie wraz z normą prawną uznaną za niekonstytucyjną prowadzi do niedopuszczalnego - z punktu widzenia zasady równości - ukształtowania sytuacji prawnej opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych. Skutkiem tego wyroku jest zmiana zakresu zastosowania art. 17 ust. 1 b u.ś.r. odnośnie treści w nim ujętej, ponieważ zakwestionowana norma została ostatecznie wyeliminowana z systemu prawnego.

Dostrzec trzeba, że wyrok Trybunału wszedł w życie w dniu ogłoszenia, tj. w dniu 23 października 2014 r., i wprawdzie nie doprowadził do wyeliminowania niekonstytucyjnej normy z porządku prawnego, jednak jego treść wiąże wszystkich – w myśl art. 190 ust. 1 Konstytucji RP – i stanowi dla organów administracji oraz sądów administracyjnych istotną wskazówkę interpretacyjną, która w polskim porządku prawnym nie może być bardziej oczywista. Ma on wpływ na sytuację prawną skarżącej i dlatego organy administracji rozstrzygające o prawie skarżącej do świadczenia pielęgnacyjnego miały obowiązek procedować w oparciu o przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych z wyłączeniem tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., która z dniem 23 października 2014 r. została ostatecznie uznana za niekonstytucyjną.

Orzecznictwo sądów administracyjnych, aprobujące powyższe stanowisko jest stosunkowo jednolite (por. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 25 kwietnia 2017 r., sygn. akt IV SA/Gl 5/17 i powołane tam orzeczenia; wyroki WSA w Opolu z dnia 6 października 2016 r., sygn. akt II SA/Op 370/16, z dnia 24 kwietnia 2018 r., sygn. akt II SA/Op 34/18 i z dnia 10 maja 2018 r., sygn. akt II SA/Op 138/18; wyrok WSA w Poznaniu z 10 kwietnia 2019r. o sygn. II SA/Po 1152/18; wyroki NSA z 7 września 2016 r., sygn. akt I OSK 755/16, z dnia 14 grudnia 2016 r., sygn. akt I OSK 1614/16; sygn. akt I OSK 40/20; wszystkie orzeczenia dostępne na stronie internetowej Centralnej Bazy Orzeczeń Sądów Administracyjnych - http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Powyższe stanowisko sądów administracyjnych jest nadal aktualne, czego dowodem jest m.in. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 5 czerwca 2018 r. II SA/Go 274/18, który wskazuje: "W stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Wobec tego, w odniesieniu do tych osób, oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium."

Nie jest dopuszczalne wydanie orzeczenia sądowego oraz decyzji administracyjnej na podstawie przepisu, który w związku z wejściem w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego, został uznany za niezgodny z Konstytucją.

Wydanie w sprawie orzeczeń w oparciu o art. 17 ust. 1b u.ś.r. w sytuacji, gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności z Konstytucją RP tego przepisu w określonym w nim zakresie, nie znajduje uzasadnienia (zob. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 lipca 2016 r., sygn. akt I OSK 223/16; z dnia 2 sierpnia 2016r., sygn. akt I OSK 923/16; z dnia 21 października 2016 r., sygn. akt I OSK 1853/16; z dnia 10 maja 2017r. sygn. akt I OSK 158/17).

Tak więc świetle powyższego co do zasady słusznie SKO w P. przyznało skarżącej świadczenie pielęgnacyjne.

Przechodząc do zarzutów skargi sprowadzają się one do naruszenia art.24 ust.2 u.ś.r. przez jego niezastosowanie i przyznanie stronie skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego od dnia [...] sierpnia 2020 r., a nie od dnia [...] stycznia 2020 roku, tj. od miesiąca złożenia wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, a także art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. przez jego błędną interpretację i przyjęcie, że pobieranie zasiłku dla opiekuna stanowi negatywną przesłankę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od miesiąca złożenia wniosku i wyklucza możliwość zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego oraz zasiłku dla opiekuna.

Przypomnieć trzeba, że Kolegium przyznało skarżącej świadczenie pielęgnacyjne od dnia [...] sierpnia 2020 r. na czas nieokreślony. Datę początkową ustalono biorąc pod uwagę datę określoną w ostatecznej decyzji Prezydenta Miasta P. nr [...] z dnia [...] lipca 2020r. uchylającej na jej wniosek od dnia [...] sierpnia 2020r. decyzję Prezydenta Miasta P. nr [...] z dnia [...] czerwca 2014r. przyznającą jej zasiłek dla opiekuna.

Skarżąca zarzuciła, że niesłusznie nie przyznano jej świadczenia pielęgnacyjnego za okres od dnia [...] stycznia 2020 r. do dnia [...] lipca 2020 roku, ponieważ wniosek złożyła w dniu [...] stycznia 2020 r.

Należy wskazać, że przepisy art. 17 u.ś.r. w ust. 1-5 ustalają generalną zasadę przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. W jego poszczególnych jednostkach redakcyjnych ustawodawca szczegółowo wskazał tryb i określił zasady zobowiązujące organy do ich stosowania.

Zgodnie z art. 17 ust. 1b u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:

1) nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub

2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.

Artykuł 17 ust. 5 pkt 1 lit. b oraz art. 27 ust. 5 u.ś.r. stanowią, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów.

W przypadku zbiegu uprawnień do następujących świadczeń:

1) świadczenia rodzicielskiego lub

2) świadczenia pielęgnacyjnego, lub

3) specjalnego zasiłku opiekuńczego, lub

4) dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, lub

5) zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów

- przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną - także w przypadku gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami.

Jak wspomniano, sporne w niniejszej sprawie było, czy organ odwoławczy przyznał skarżącej prawo do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego za właściwy okres (tj. od [...].08.2020 r.), w sytuacji, gdy skarżąca uważa, że to świadczenie powinno jej przysługiwać od złożenia wniosku o to świadczenie, czyli od [...] stycznia 2020 r.

Bezsporne jest, że skarżąca wniosła [...] stycznia 2020 r. o przyznanie jej świadczenia pielęgnacyjnego, wskazując jednocześnie, że w przypadku przyznania jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wnosi o uchylenie decyzji przyznającej jej zasiłek dla opiekuna.

Sąd w pełni podziela zarzut skargi, że dla rozpoznanie niniejszej sprawy zasadnicze znaczenie ma to, że wraz z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego skarżąca wniosła o uprzednie uchylenie wcześniejszej decyzji organu przyznającej jej prawo do zasiłku dla opiekuna, którego jednoczesne pobieranie ze świadczeniem pielęgnacyjnym stanowiłoby negatywną przesłankę przyznania korzystniejszego świadczenia. Tym samym skarżąca - w sposób tak wyraźny jak to możliwe - dokonała wyboru świadczenia w rozumieniu art. 27 ust 5 u.ś.r. Skarżąca zaznaczyła przy tym, iż wnosi o uchylenie wymienionej decyzji, jeśli w ocenie organu jej obowiązywanie uniemożliwia przyznanie jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ze skutkiem na dzień poprzedzający dzień złożenia wniosku o świadczenie pielęgnacyjne.

Niespornym jest, że prawo do zasiłku dla opiekuna na wniosek skarżącej zostało uchylone od [...] sierpnia 2020r. decyzją Prezydenta Miasta P. nr [...] z dnia [...] lipca 2020r. Decyzja ta (uchylająca) stała się ostateczna.

Sąd wskazuje, że nie podziela poglądu, że art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. wyklucza możliwość zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego oraz zasiłku dla opiekuna. Zbieg takich uprawnień jest możliwy, lecz wówczas stronie w myśl art.27 ust.5 u.ś.r. przysługuje jedynie jedno z tych świadczeń, przy czym to stronie przysługuje prawo wyboru świadczenia.

Przyjmuje się, że w celu zagwarantowania stronie wyboru świadczenia, o którym mowa w art. 27 ust. 5 u.ś.r., nie można od strony wymagać rezygnacji z przyznanego wcześniej świadczenia przed otrzymaniem zapewnienia organu, że drugie świadczenie rzeczywiście zostanie przyznane. Wymaganie organu, aby strona w pierwszej kolejności zrezygnowała z przyznanego jej świadczenia przed zbadaniem, czy spełnia pozostałe warunki do otrzymania świadczenia wybranego i korzystniejszego dla niej, stawia ją w trudnej sytuacji, wprowadza w stan niepewności i zrozumiałą obawę co do tego, czy uzyska wybrane ze świadczeń w miejsce otrzymywanego. Skoro przepisy prawa umożliwiają stronie wybór świadczenia, to organ nie powinien czynić przeszkód w uzyskaniu przez nią świadczenia korzystniejszego, a przeciwnie powinien przedsięwziąć takie czynności, aby strona mogła z prawa wyboru skorzystać (tak wyrok WSA w Białymstoku z dnia 25 czerwca 2020 r. o sygn. akt II SA/Bk 322/20, publ. LEX nr 3024959).

Przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. nie powinien być interpretowany w oderwaniu od treści art. 27 ust. 5 u.ś.r., zgodnie z którym w przypadku zbiegu uprawnień do kilku świadczeń rodzinnych, przysługuje jedno, wybrane przez osobę uprawnioną oraz od treści art. 24 ust. 2 u.ś.r., wprowadzającego zasadę ustalania prawa do świadczeń rodzinnych począwszy od miesiąca wpływu wniosku z prawidłowo wypełnionymi dokumentami. Konflikt między wymienionymi wyżej zasadami wynikającymi z kilku przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych należy rozstrzygnąć zgodnie z regułą proporcjonalności, wypełnioną na etapie wykonania decyzji o przyznaniu uprawnienia do korzystniejszego świadczenia. (tak w wyroku WSA w Szczecinie z dnia 09 lipca 2020 r. o sygn. II SA/Sz 1151/19, publ. LEX nr 3040635).

Przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. należy wykładać w ten sposób, że wprawdzie istotnie wyklucza on możliwość pobierania dwóch świadczeń jednocześnie, jednakże nie uniemożliwia wyboru przez uprawnionego świadczenia także wówczas, gdy jedno z nich jest już przyznane wcześniejszą decyzją. I aby ten wybór, o którym mowa w art. 27 ust. 5 u.ś.r., zagwarantować stronie, to nie zachodzi konieczność rezygnacji z przyznanego już świadczenia przed otrzymaniem zapewnienia organu, że drugie z tych świadczeń rzeczywiście zostanie przyznane. Wymaganie organu, aby strona w pierwszej kolejności zrezygnowała z przyznanego jej decyzją świadczenia przed zbadaniem, czy spełnia pozostałe warunki do otrzymania świadczenia wybranego i korzystniejszego dla niej stawia ją w dość trudnej sytuacji, wprowadza stan niepewności i zrozumiałą obawę co do tego, czy uzyska wybrane ze świadczeń w miejsce już otrzymywanego (tak wyrok WSA w Szczecinie z dnia 23 kwietnia 2020 r. o sygn. II SA/Sz 178/20, publ. LEX nr 3009294, tak wyrok WSA w Kielcach z 29 kwietnia 2020 r., sygn. akt II SA/Ke 216/20, publ. LEX nr 3034335 oraz wyrok WSA w Poznaniu z 14 kwietnia 2020 r. o sygn. II SA/Po 14/20, publ. LEX nr 3021211).

Sąd orzekający popiera powyższe stanowisko sądów administracyjnych. Należy podkreślić, że ratio legis regulacji zawartej w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. sprowadza się do tego, aby uniemożliwić osobom uprawnionym równoczesne pobieranie świadczeń, których istotą jest rekompensata opiekunowi utraty dochodów w związku z rezygnacją z zatrudnienia na rzecz sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Przepis ten należy interpretować w taki sposób, że nie jest

dopuszczalna jednoczesna wypłata dwóch lub więcej opisanych w nim świadczeń, natomiast stronie przysługuje prawo wyboru, z którego z nich chce skorzystać. (tak słusznie w wyroku WSA w Gliwicach z dnia 15 czerwca 2020 r. o sygn. II SA/Gl 253/20, publ. LEX nr 3017865). Sąd orzekający w pełni podziela ten pogląd.

W art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b) u.ś.r. wyraźnie wskazuje się, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do m.in. zasiłku dla opiekuna. Z unormowania zawartego w art. 17 u.ś.r. jednoznacznie wynika, że dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, poza wypełnieniem przesłanek podmiotowych, muszą zaistnieć łącznie dwie przesłanki natury przedmiotowej. Pierwsza z nich ma charakter pozytywny i polega, co do zasady, albo na niepodejmowaniu, albo na rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą uprawnioną (art. 17 ust. 1). Druga zaś ma charakter negatywny, a mianowicie świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do świadczeń wymienionych w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) lub b). Przepis art. 17 u.ś.r. stanowi zatem zamkniętą regulację normującą możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Z tego względu nie można prawa do niego wywodzić z innych niż wskazanych w treści tego przepisu zdarzeń i sytuacji, ani z innych ustaw. Przyjęcie odmiennego poglądu oznaczałoby zanegowanie zasady praworządności wyrażonej w art. 7 Konstytucji RP, wymagającej przestrzegania prawa zarówno przez obywateli, jak i organy administracji.

Zasadnicze znaczenie w świetle zarzutów skargi ma art. 27 ust. 5 u.ś.r., zgodnie z którym w przypadku zbiegu uprawnień do kilku świadczeń rodzinnych (m.in. zbiegu świadczenia pielęgnacyjnego z zasiłkiem dla opiekuna) przysługuje jedno, wybrane przez osobę uprawnioną. Sąd orzekający stoi na stanowisku, że decydujące znaczenie w omawianej kwestii ma wola strony. Wskazuje na to wprost brzmienie art.27 ust.5 u.ś.r., gdzie stanowi się, że "przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną".

Jednocześnie należy zwrócić także uwagę, że zgodnie z art. 24 ust. 2 u.ś.r. prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Z treści powołanego przepisu wynika więc jednoznacznie, że decydujące znaczenie dla ustalenia terminu, od którego zostaje ustalone prawo do świadczenia rodzinnego, posiada data złożenia kompletnego wniosku do właściwego organu realizującego świadczenia rodzinne. Wniosek ten jest więc czynnikiem, który uruchamia postępowanie w przedmiocie wydania decyzji w sprawie świadczenia, które może być przyznane od miesiąca złożenia wniosku w organie.

Należy podkreślić, że w kontrolowanej sprawie już we wniosku złożonym [...] stycznia 2020 r. skarżąca reprezentowana przez fachowego pełnomocnika jednoznacznie wskazała, że wnosi o uchylenie decyzji przyznającej jej zasiłek dla opiekuna w przypadku przyznania jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Skarżąca dokonała więc wyboru świadczenia.

Tym samym należy uznać, że mimo tego że skarżąca w chwili złożenia wniosku o świadczenie pielęgnacyjne pobierała zasiłek dla opiekuna, to wraz z wnioskiem wniosła o uchylenie decyzji dotyczącej zasiłku dla opiekuna i organ odwoławczy - mając na uwadze treść art. 24 ust. 2 u.ś.r. - winien rozważyć przyznanie wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego od stycznia 2020 r. Jednocześnie winien mieć na uwadze, że przyznając świadczenie pielęgnacyjne od miesiąca złożenia wniosku przez skarżącą nie powinien dopuścić do jednoczesnej faktycznej wypłaty dwóch świadczeń z różnych (wykluczających się) tytułów za ten sam okres czasu.

Wobec powyższego Sąd przyjął, że organ odwoławczy dopuścił się naruszenia prawa materialnego, tj.art.24 ust.1 i art.27 ust.5 u.ś.r., a także art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b w zw. art. 17 ust. 5 pkt 5 u.ś.r., które miało wpływ na wynik sprawy, poprzez pominięcie, iż w razie zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego oraz zasiłku dla opiekuna osoba uprawniona ma prawo wyboru jednego ze świadczeń.

Z tego względu na podstawie art.145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. uchylono zaskarżoną decyzję w zakresie objętym skargą.

O kosztach postępowania orzeczono na podstawie 200 i art.205 § 2 p.p.s.a.