Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt II SA/Kr 293/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2022-05-19 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: oddalono skargę

SENTENCJA

Dnia 19 maja 2022 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Monika Niedźwiedź Sędziowie: WSA Mirosław Bator WSA Sebastian Pietrzyk (spr.) po rozpoznaniu w dniu 19 maja 2022 roku na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi G. G. na decyzję Wojewody [...] z dnia 30 grudnia 2021 r. znak: [...] utrzymującą w mocy decyzję nr [...] Starosty [...] z dnia 30 lipca 2021 roku znak: [...] skargę oddala.


UZASADNIENIE

Skarżący G. G. złoży skargę na decyzję Wojewody z dnia 30 grudnia 2021 roku, znak: [...] utrzymującą w mocy decyzję nr [...]. z 30 lipca 2021 r. znak: [...] Starosty [...] orzekającą o odmowie zwrotu udziału wynoszącego 1/2 części (udział przypadający na rzecz M. G., poprzedniego współwłaściciela) w wywłaszczonej nieruchomości położonej w jedn. ewid. [...], obręb O., będącej własnością Gminy O., oznaczonej jako działka nr [...] (w granicach dawnej działki nr [...] położonej w Witeradowie), objętej księgą wieczystą nr KR [...], przejętej na rzecz Skarbu Państwa na podstawie decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. Urząd Spraw Wewnętrznych z 24 marca 1972 r. znak: [...] pod budowę Państwowego Domu Specjalnego w W. przypadającego na rzecz Pana G. G. w [...] części i Pani D. G. w 1/4 części.

Powyższa decyzja zapadła w następujących okolicznościach.

Przedmiotem postępowania jest kwestia zwrotu nieruchomości położonej w jednostce ewidencyjnej O. - [...], obręb O., będącej własnością Gminy O., oznaczonej jako działka nr [...] (w granicach dawnej działki nr [...] położonej w Witeradowie), przejętej na rzecz Skarbu Państwa na podstawie decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. Urzędu Spraw Wewnętrznych z 24 marca 1972 r. znak: [...] pod budowę Państwowego Domu Specjalnego w W. .

Starosta [...] po rozpoznaniu wniosku o zwrot nieruchomości przejętej na rzecz Skarbu Państwa na podstawie decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. Urząd Spraw Wewnętrznych z 24 marca 1972 r. znak: [...] pod budowę Państwowego Domu Specjalnego w W. przypadającego na rzecz Pana G. G. w 1/4 części i Pani D. G. w [...] części, ustalił że pierwotny cel wywłaszczenia, jakim była realizacja Państwowego Domu Specjalnego w W. - po przekazaniu zadania na rzecz Spółdzielni "[...]" w O. - uległ dopuszczalnej modyfikacji mieszczącej się w celu uzasadniającym wywłaszczenie. Starosta wskazał, że dom specjalny, w którym miał być prowadzony zakład dla psychicznie chorych z założenia miał służyć ludziom niepełnosprawnym, natomiast działalność jaką prowadziła Spółdzielnia [...]" na wywłaszczonym terenie w swoim charakterze spełniała podobną funkcję, ponieważ była to opieka nad osobami niepełnosprawnymi poprzez ich aktywizację zawodową i ich opiekę zdrowotną. Dlatego w ocenie organu I instancji przedmiotowa nieruchomość, będącą częścią nieruchomości zarządzanej przez Spółdzielnię "[...]", nie stała się zbędna na cel wywłaszczenia, co wypełnia negatywną przesłankę jej zwrotu.

Od tej decyzji odwołanie wniósł G. G. podnosząc m.in., iż: "Właścicielami, którym odjęto prawo własności do przedmiotowej działki tj. J. G. i W. G. w istocie nimi nie byli na dzień przejęcia działki tj. dzień [...].1972 r. Prawomocnym Postanowieniem Sądu Powiatowego w O. Wydział 1 Cywilny z dnia 29 maja 1969 r. sygn. akt I Ns 473/67 prawowitymi właścicielami działki [...] zostali: M. G. żona W. w 2/8 części, jej syn M. G. w 4/8 części oraz H. G. żona M. w 2/8 części. Od dnia uprawomocnienia się Postanowienia Sądu Powiatowego w O. Wydział I Cywilny z dnia 29 maja 1969 r. sygn. akt I Ns 473/67 do dnia przejęcia działki przez państwo w 1972 r. wiadomym było kto jest jej prawowitym właścicielem i tutaj trzeba mocno podkreślić, że M. G. żonie W. , jej synowi M. G. oraz H. G. żonie M. nigdy nie odjęto prawa własności ponieważ w procesie wywłaszczenia ich nazwiska nie występują i nie istnieje na to żaden dokument. Działka [...] została w dniu [...].1972 r. przejęta przez Skarb Państwa fizycznie, ale nigdy prawnie. Cel wywłaszczenia przedmiotowej nieruchomości nigdy nie został zrealizowany, ponieważ nie powstał i nigdy nie został uruchomiony Państwowy Dom Specjalny dla 150 chorych psychicznie. Nigdy nie zamieszkał w nim żaden chory psychicznie. (...) Cel wywłaszczenia był podmiotowo skonkretyzowany - podmiotem byli chorzy psychicznie. Zamiast Państwowego Domu Specjalnego powstał zakład pracy o charakterze produkcyjnym pod nazwą Spółdzielnia [...]" w W. . Zamiast infrastruktury podporządkowanej chorym psychicznie zamieszkałym stacjonarnie powstały wydziały produkcyjne dla pracowników dochodzących z zewnątrz. (...) zmiana celu wywłaszczenia jest odstępstwem o charakterze zasadniczym i jakościowym.

Wojewoda po rozparzeniu podzielił stanowisko organu I instancji odnośnie braku zbędności przedmiotowej nieruchomości na cel jej wywłaszczenia. Wojewoda wskazał, że wywłaszczenie przedmiotowej nieruchomości nastąpiło na podstawie decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. Urząd Spraw Wewnętrznych z 24 marca 1972 r. znak [...], wydanej w oparciu o zapisy ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (tekst jednolity: Dz. U. Nr 18, poz. 94 z 1961 r.).

Cel wywłaszczenia określony był w decyzji wywłaszczeniowej jako "budowa Państwowego Domu Specjalnego w W. Bardziej szczegółowe ustalenia dokonane w oparciu o plan realizacyjny, stanowiący załącznik do decyzji o lokalizacji szczegółowej znak: [...] niewątpliwie prowadzą do wniosku, iż cała inwestycja (obejmująca teren o powierzchni 2,75 ha) miała obejmować budowę obiektów takich jak: budynek gospodarczy, budynek mieszkalny, budynek główny -budynek zakładu specjalnego, chlewnię, szklarnię, stację trafo oraz ogrody dla personelu obsługi i ogród zakładowy, które miały być obsadzone drzewami owocowymi, a także ogród warzywny i ogród z drzewami ozdobnymi. Natomiast na stanowiącej przedmiot niniejszego postępowania nieruchomości znajdować się miał chodnik oraz roślinność w postaci krzewów i drzew ozdobnych.

Organ II instancji wskazał, że ze znajdującego się w aktach sprawy materiału dowodowego wynika, iż większość obiektów kubaturowych planowanej inwestycji (chodzi tu w szczególności o budynek główny – administracyjny, budynek gospodarczy czy budynek mieszkalno-hotelowy) zostało zrealizowane i oddane do użytku.

Powyższy fakt potwierdzają zeznania świadków oraz zgromadzony materiał dowodowy, a zwłaszcza protokół z [...] r., "przekazania-przyjęcia do eksploatacji inwestycji Państwowy Dom Specjalny W. z którego wynika, iż w czasie objęcia inwestycji z "efektów rzeczowych" tam wymienionych znajdowały się, m.in.: budynek podstawowy, budynek gospodarczy, tuczarnia, chlewnia, szklarnia, budynek mieszkalny, wieżowa stacja trafo czy drogi, place, chodniki, sieć wodociągowa.

Wojewoda podkreślił, że z akt sprawy znak: [...], dotyczącej nieruchomości przejętych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie tej samej decyzji wywłaszczeniowej z przeznaczeniem na ten sam cel, tj. pod budowę Państwowego Domu Specjalnego w W. na podstawie decyzji o lokalizacji szczegółowej znak: [...] [...] organ I instancji pozyskał zeznania świadków, które złożone zostały 18 kwietnia 2013 r. w trakcie przeprowadzonej w Starostwie Powiatowym w O. rozprawy administracyjnej. Przesłuchani świadkowie wskazali m.in. że budynek gospodarczy na warsztat samochodowy i garaż, tuczarnia z funkcją tuczami, szklarnia zgodnie z przeznaczeniem (były hodowane pomidory), budynek mieszkalny wykorzystany dla pracowników umysłowych jako biura, budynek zasadniczy w którym na 1-szym piętrze mieściła się przychodnia lekarsko-rehabilitacyjna i stołówka, w przychodni tej były trzy gabinety lekarskie: lekarz ogólny, lekarz stomatolog i lekarz ginekolog. Oprócz tego na tym piętrze w tej przychodni było laboratorium, były zatrudnione trzy pielęgniarki. (...) Na piętrze przychodni znajdowało się również pomieszczenie służące do rehabilitacji wyposażone w specjalistyczny sprzęt rehabilitacyjny. Przychodnia była przeznaczona do leczenia wszystkich zatrudnionych w spółdzielni - zarówno dla osób chorych, niepełnosprawnych jak i zdrowych. Chorych niepełnosprawnych w zakładzie było zatrudnionych około 900 osób, w większości niepełnosprawnych gdyż był to zakład stworzony dla osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność była różna. W spółdzielni obowiązywał tzw. wskaźnik zatrudnienia inwalidów, który wynosił 70 % lub więcej

Fakt realizacji celu wywłaszczenia pośrednio potwierdza również aktualny stan zagospodarowania przedmiotowej nieruchomości. Jak bowiem ustalił Starosta [...], zgodnie z treścią mapy zasadniczej i ortofotomapy na działce nr [...] zlokalizowana jest część wiaty garażowej z zapleczem socjalnym, która jak wskazuje opis infrastruktury Spółdzielni [...]" sporządzony przez likwidatora spółdzielni inż. H. W. z 30 lipca 2001 r., została oddana do użytku w 1985 r. (poz. 4 opisu).

Wojewoda podkreślił, iż w tym konkretnym przypadku celem wywłaszczenia było wybudowanie placówki dla osób, które z uwagi na własne ograniczenia, nie są w stanie samodzielnie normalnie funkcjonować w społeczeństwie i winny znajdować się pod specjalistyczną opieką.

Celem Spółdzielni "[...]" w O., poza zatrudnianiem osób niepełnosprawnych, była opieka nad tymi osobami poprzez ich zatrudnienie i sprawowaną nad nimi opiekę zdrowotną. Jednocześnie - zgodnie z zeznaniami świadków - Spółdzielnia posiadała "sanitarkę", czyli pojazd, którym dowoziła osoby niepełnosprawne na turnusy rehabilitacyjne, a także dowoziła na zabiegi osoby o wysokiej niepełnosprawności. Równocześnie, jak wynika z zeznań świadków, w budynku zasadniczym na pierwszym piętrze mieściła się przychodnia lekarsko-rehabilitacyjna, były również trzy gabinety lekarskie a na piętrze przychodni znajdowało się również pomieszczenie służące do rehabilitacji wyposażone w specjalistyczny sprzęt rehabilitacyjny. Przychodnia była przeznaczona do leczenia wszystkich zatrudnionych w Spółdzielni.

W świetle powyższego zdaniem Wojewody, iż w przedmiotowym postępowaniu nie zachodzi przesłanka zbędności nieruchomości na cel wywłaszczenia, gdyż jak dowodzi zebrany w sprawie materiał dowodowy inwestycja w sposób wierny odpowiada założeniom wynikającym z pozyskanych przez organ I instancji planów i co istotne zrealizowana została w 1978 r., a więc po niespełna 6 latach od wydania decyzji wywłaszczeniowej.

Dlatego odnosząc się do stanowiących zasadniczą część wniesionego odwołania zarzutów kwestionujących tożsamość planowanego Państwowego Domu Specjalnego w W. , tj. Zakładu Specjalnego dla osób chorych psychicznie, niezdolnych do pracy, o 150 miejscach oraz obiektu wykorzystywanego przez Spółdzielnię [...]" w O. stwierdzić należy, iż zarzuty te nie zasługują na uwzględnienie.

Wojewoda wskazał także, iż obowiązująca w dacie wywłaszczenia ustawa z dnia 28 października 1948 r. o zakładach społecznych służby zdrowia i planowej gospodarce w służbie zdrowia (Dz. U. z 1948 roku, Nr 55, poz. 434 z późń. zm.) w art. 2 stanowiła, iż: "Ilekroć w niniejszej ustawie jest mowa o zakładach leczniczych - należy przez to rozumieć zarówno zakłady i urządzenia dla udzielania pomocy leczniczej, jak i dla prowadzenia akcji zapobiegania chorobom". Jednocześnie w rozporządzeniu Prezydenta Rzeczpospolitej z dnia 22 marca 1928 r. o zakładach leczniczych (Dz. U. 1928.38.382 ze zmianami), w art. 1 dokonano podziału zakładów leczniczych na: "zakłady lecznicze dla osób potrzebujących stałego pomieszczenia w celu leczenia i pielęgnowania względnie obserwacji i porady lekarskiej" oraz "zakłady lecznicze dla osób przychodzących (przychodnie)". Natomiast art. 2 niniejszego rozporządzenia statuuje podział wymienionych zakładów leczniczych na "zakłady lecznicze ogólne, przeznaczone dla osób, potrzebujących leczenia i pielęgnowania względnie obserwacji i porady lekarskiej, bez względu na rodzaj choroby" i "zakłady specjalne przeznaczone tylko dla osób, dotkniętych tylko pewnymi rodzajami chorób, wymagających opieki lub porady lekarskiej". W tym kontekście należy zauważyć, iż przedmiotem działania Spółdzielni [...]" w O. zgodnie ze statutem tej Spółdzielni, który określał jej zadania było: "(...) prowadzenie takiej działalności gospodarczej, która umożliwia rehabilitację w procesie pracy (...)" dodatkowo zgodnie z § 9 pkt. 3 Spółdzielnia "w przypadkach koniecznych prowadzi rehabilitację podstawową (...)", w pkt. 5 "prowadzi we własnym zakresie lub wspólnie z innymi spółdzielniami przychodnie rehabilitacyjne, gabinety usprawnień (...)" oraz w pkt. 7 "(...) organizuje i prowadzi opiekę zdrowotną oraz działalność profilaktyczną (...)". Należy zatem podkreślić, iż Spółdzielnia [...]" w O. spełniała funkcje zakładu leczniczego dla osób przychodzących (tj. przychodni) i była zarazem zakładem leczniczym specjalnym, przeznaczonym dla osób dotkniętych tylko pewnymi rodzajami chorób, wymagających opieki lub porady lekarskiej.

Wobec powyższego w ocenie organu odwoławczego zasadnym jest stanowisko organu I instancji, zgodnie z którym w niniejszym przypadku, w świetle ustalonego sposobu zagospodarowania nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...] (w granicach dawnej działki nr [...] położonej w W. ), mamy do czynienia z realizacją celu wywłaszczenia, gdyż nie nastąpiła zmiana jakościowa celu wywłaszczenia, a jedynie jego modyfikacja nie zmieniająca charakteru tego celu, a zatem mieszcząca się w celu uzasadniającym wywłaszczenie, jako jego dopuszczalna modyfikacja. Jednocześnie należy podkreślić, iż jak to już wyżej wskazano - ustabilizowana linia orzecznicza sądów administracyjnych stanowi, że jeżeli cel wywłaszczenia został prawidłowo osiągnięty, nie istnieje możliwość żądania zwrotu nieruchomości na podstawie art. 137 ust. 1 u.g.n.

Wojewoda wskazał, że również z innych postępowań dotyczących zwrotu sąsiednich nieruchomości wywłaszczonych na ten sam cel co wskazany w decyzji wywłaszczeniowej wydanej w przedmiotowej sprawie, w stosunku do tych innych sąsiednich nieruchomości wiadomym jest, iż cel wywłaszczenia został w ramach planowanej inwestycji również zrealizowany. W ujęciu całościowym, wnioskowana do zwrotu nieruchomość stanowi bowiem jak wyżej wspomniano część składową całego terenu przeznaczonego pod realizację celu wywłaszczenia jakim była budowa Państwowego Domu Specjalnego w W. Tym samym również przedmiotowa działka jako część całej, dużej inwestycji powinna być oceniana w kontekście zrealizowanych i wybudowanych obiektów. Wnioskowana do zwrotu nieruchomość, również jako część większego zamierzenia inwestycyjnego, nie może zostać uznana za zbędną na cel wywłaszczenia, który w ocenie organu odwoławczego (jak wskazują zgromadzone dowody) został zrealizowany na całym wywłaszczonym terenie, który przed wywłaszczeniem stanowił obszar wiejski, niezabudowany, zaś po rozpoczęciu realizacji celu wywłaszczenia nastąpiło zabudowanie i zagospodarowanie tego terenu, zgodnie ze wskazanym wyżej, zmodyfikowanym celem wywłaszczenia.

Od powyższej decyzji Wojewody skargę złożył G. G..

W skardze podniósł zarzut rażące naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy a to art. 156 § 1 pkt 2) ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku Kodeksu postępowania administracyjnego (dalej jako: "k.p.a.") polegające na braku stwierdzenia nieważności decyzji wywłaszczeniowej z dnia 24 marca 1972 roku wydanej wobec osób zmarłych tzn. wobec J. G. oraz W. G., bowiem na mocy prawomocnego postanowienia Sądu Powiatowego w O., Wydział I Cywilny z dnia 29 maja 1969 roku sygn. akt I Ns 473/67 właścicielami wywłaszczonej działki byli: M. G. - żona Władysława w 2/8 części, M. G. – syn W. w 4/8 części oraz H. G. żona M. w 2/8 części - tak więc postępowanie wobec osoby zmarłej i wydanie względem niej decyzji winno być oceniane jako rażące naruszenie prawa w myśl naruszonej regulacji.

Skarżący wskazał, że stan faktyczny sprawy bezsporny między stronami postępowania. Decyzja wywłaszczeniowa z dnia 24 marca 1972 roku wskazuje w swej treści jako osobę, której została odebrana działka J. G. oraz W. G. (po 14 części nieruchomości każdy z nich). Jednakże w tej dacie osoby wskazane w decyzji nie żyły, utraciły więc z dniem śmierci legitymacje do bycia stroną postępowania. Co więcej na mocy prawomocnego postanowienia Sądu Powiatowego w O., Wydział I Cywilny wydanego dnia 29 maja 1969 roku w sprawie o sygnaturze akt I Ns 473/67 właścicielami wywłaszczonej działki stali się jako spadkobiercy: M. G. – żona W. w 2/8 części, M. G. - syn W. w 4/8 części oraz H. G. żona M. w 2/8 części.

Skarżący podniósł także zarzut naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, to jest naruszenie 137 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 roku o gospodarce nieruchomościami, a polegające na przyjęciu błędnej wykładni, iż został zrealizowany cel określony w decyzji wywłaszczeniowej w sytuacji, w której cel ten nie został zrealizowany bowiem powołana decyzja określała ściśle cel wywłaszczenia w postaci budowy - Państwowego Domu Specjalnego dla 150 osób z zaburzeniami psychicznymi tzn. chorych psychicznych z kolei zamiast powyższej instytucji powstał zakład pracy o charakterze produkcyjnym pod nazwą Spółdzielnia [...]" w W. , a więc zamiast infrastruktury mającej służyć osobom chorym psychicznie mającym tam zamieszkać, nieruchomość została wykorzystana dla wydziałów produkcyjnych mającym służyć pracownikom zewnętrznym i bez schorzeń o charakterze psychicznym, a więc zmiana ta elementów założenia głównego, nie stanowiła jedynie modyfikacji ale spowodowała zmianę celu wywłaszczenia powołując brak zachowania tożsamości głównego założenia.

Skarżący zarzucił również naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. naruszenie 137 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 roku o gospodarce nieruchomościami a polegające na przyjęciu błędnej wykładni to znaczy uznanie, iż został zrealizowany cel określony w decyzji wywłaszczeniowej w sytuacji, w której nie można uznać zasadności owego stanowiska, bowiem w treści decyzji wywłaszczeniowej został zawarty precyzyjnie i ściśle, a nie ogólnikowo cel w postaci budowy – Państwowego Domu Specjalnego dla 150 osób z zaburzeniami psychicznymi, a więc każde odstępstwo od ustalonego w decyzji celu, tak jak w niniejszej sprawie powinno skutkować uznaniem zbędności nieruchomości na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, gdyż ocena ta powinna być dokonywana w świetle celu określonego w decyzji;

Ponadto skarżący podniósł zarzut naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy tj. naruszenie 136 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 roku o gospodarce nieruchomościami, poprzez jego niezastosowanie pomimo, iż działanie to było konieczne z uwagi na spełnienie przesłanek uprawniających do zwrotu wywłaszczonej nieruchomości.

Powołując się na powyższe skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji Wojewody oraz o uchylenie poprzedzającej jej decyzji Starosty [...].

Wojewódzki Sąd Administracyjny, zważył co następuje.

Na wstępie należy wskazać, że na mocy § 1 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 20 marca 2020 r. w sprawie ogłoszenia na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu epidemii (Dz. U. z 2020 r., poz. 491 ze zm.) w okresie od dnia 20 marca 2020 r. do odwołania na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej ogłoszono stan epidemii w związku z zakażeniami wirusem SARS-CoV-2. Do dnia wyrokowania stan epidemii nie został odwołany. Zgodnie z brzmieniem art. 15zzs4 ust.2 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r., poz. 374 ze zm.) w brzmieniu obowiązującym od dnia 3 lipca 2021 r., wprowadzonym art. 4 pkt 3 ustawy z dnia 28 maja 2021 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz.U.z 2021 r., poz. 1090), w okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 oraz w ciągu roku od odwołania ostatniego z nich, wojewódzkie sądy administracyjne przeprowadzają rozprawę wyłącznie przy użyciu urządzeń technicznych umożliwiających prowadzenie jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku, z tym, że osoby w niej uczestniczące nie muszą przebywać w budynku sądu. W myśl art. 15zzs4 ust.3 ustawy Przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów. W rozpoznawanej sprawie strony postępowania zostały wezwane o podanie, czy wnoszą o przeprowadzenie rozprawy zdalnej, a jeżeli tak – to o wskazanie adresu elektronicznego na platformie ePUAP - w terminie 7 dni od dnia doręczenia - pod rygorem przyjęcia, że strona nie ma możliwości technicznych uczestniczenia w rozprawie zdalnej. W związku z tym, że nie wszystkie strony wskazały, że mają możliwości techniczne uczestniczenia w rozprawie w systemie zdalnym (k. 42), dlatego też zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału sprawa została skierowana do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym.

Zgodnie z dyspozycją art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022 roku, poz. 329 z późn. zm., dalej też jako "p.p.s.a.") sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Stosownie do przepisu art. 145 p.p.s.a. kontrola ta sprawowana jest w zakresie oceny zgodności zaskarżonych do sądu decyzji z obowiązującymi przepisami prawa materialnego jak i przepisów proceduralnych - o ile ich naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy tj. treść wydanej decyzji lub postanowienia.

Kontroli Sądu w niniejszej sprawie poddana jest ocena legalności decyzji Wojewody w przedmiocie odmowy zwrotu nieruchomości wywłaszczonej na rzecz Skarbu Państwa na podstawie decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. Urząd Spraw Wewnętrznych z 24 marca 1972 r. znak: [...] na cel, jakim była budowa Państwowego Domu Specjalnego w W.

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Odnosząc się w pierwszej kolejności do najdalej idącego zarzutu, to jest nieważności postępowania na zasadzie art. 156 § 1 pkt 2) k.p.a. i niestwierdzeniu przez organy nieważności decyzji wywłaszczeniowej z dnia 24 marca 1972 roku wydanej wobec osób zmarłych tzn. wobec J. G. oraz W. G., trzeba zwrócić uwagę, że przedmiotem niniejszego postępowania nie jest sprawa wywłaszczenia, lecz zwrot nieruchomości wywłaszczonej. Są to dwie różne sprawy. W sprawie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości nie podlega natomiast badaniu i weryfikacji decyzja o wywłaszczeniu.

Przedmiotem niniejszej sprawy jest wyłącznie ocena zbędności nieruchomości lub jej części na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu i wiążąca się tym zasadność zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części. Dlatego też podniesiony zarzut nieważności decyzji wywłaszczeniowej nie zasługuje na uwzględnienie.

Niejako na marginesie należy wskazać, że osoba uprawniona do żądania zwrotu nieruchomości może wybrać, czy chce skorzystać z art. 136 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 roku o gospodarce nieruchomościami (dalej też jako "u.g.n.") i złożyć wniosek o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, czy też chce wnioskować o stwierdzenie nieważności decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli w jej ocenie zaszły przesłanki do stwierdzenia nieważności takiej decyzji. Trzeba również wskazać, ze odmienne są przesłanki zwrotu wywłaszczonej nieruchomości oraz stwierdzenia nieważności decyzji o wywłaszczeniu.

Na gruncie przedmiotowej sprawy nieruchomość (udział w nieruchomości) skarżącego, oznaczona jako działka nr [...] (w granicach dawnej działki nr [...] położonej w W. ), objęta jest księgą wieczystą nr [...] położonej w jedn. ewid. [...], obręb O., została wywłaszczona na podstawie decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. Urząd Spraw Wewnętrznych z 24 marca 1972 r. znak: [...] na cel, jakim była budowa Państwowego Domu Specjalnego w W.

Decyzją z dnia 23 czerwca 1978 r. nr [...] Wojewoda K. orzekł o przekazaniu nieodpłatnie z dniem 1 stycznia 1978 r. zadania inwestycyjnego "budowa domu pomocy społecznej w [...] na rzecz Regionalnego Związku Spółdzielni [...] w K. z przeznaczeniem dla Spółdzielni [...]" w O.. Spółdzielnia funkcjonowała na przedmiotowej nieruchomości do 2005 r.

Nie budzi wątpliwości, że ostatecznie nie powstał Państwowy Som Specjalny w W. , lecz Spółdzielnia [...]". Powstałe budynki były wykorzystywane na potrzeby działalności spółdzielni. Były to między innymi budynek gospodarczy, warsztat samochodowy i garaż, tuczarnia, szklarnia, a także budynek mieszkalny wykorzystany dla pracowników umysłowych jako biura oraz budynek zasadniczy w którym mieściła się przychodnia lekarsko-rehabilitacyjna i stołówka. Na piętrze przychodni znajdowało się również pomieszczenie służące do rehabilitacji wyposażone w specjalistyczny sprzęt rehabilitacyjny. W spółdzielni było zatrudnionych około 900 osób, w większości niepełnosprawnych. Wskaźnik zatrudnienia w spółdzielni osób niepełnosprawnych wynosił ok. 70%.

Powyższe fakty zostały przez organy ustalone w oparciu o zgromadzone materiały w sprawie, na które składają się między innymi stan zagospodarowania nieruchomości, "Plan ogólny zagospodarowania terenu [...]" oraz "Plan szczegółowy zagospodarowania terenu Arkusz A (wtórnik)", a także zatwierdzenia planu realizacyjnego, decyzję o pozwoleniu na budowę oraz opis infrastruktury Spółdzielni [...]" w O. w likwidacji. Organy przeprowadziły również dowody z zeznań świadków. W ocenie Sądu stan faktyczny sprawy został ustalony w sposób prawidłowy, rzetelny i pełny. Nie pozostały również do wyjaśnienia jakiekolwiek istotne elementy stanu faktycznego sprawy.

Zgodnie z regulacją zawartą w art. 136 ust. 3 ustawie z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tj. Dz. U. z 2021 r., poz. 1899 z późn. zm.; dalej też jako: "u.g.n.") poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli stosownie do art. 137 stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Przepis art. 137 ust. 1 przesądza natomiast, iż nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu albo pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany.

Z kolei przepis art. 216 u.g.n. stanowi, iż przepisy ustawy o zwrocie wywłaszczonych nieruchomości stosuje się odpowiednio do nieruchomości przejętych lub nabytych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1974 r. Nr 10, poz. 64 oraz z 1982 r. Nr 11, poz. 79).

Ustalając, czy doszło do realizacji celu wywłaszczenia, szczególnie w perspektywie art. 216 u.g.n. (wywłaszczeń dokonywanych na podstawie aktów prawnych, które już nie obowiązują), trzeba w pierwszej kolejności określić jaki był cel wywłaszczenia, a następnie czy doszło do zrealizowania tego celu. Dlatego koniecznym jest, nie tyle wskazanie, jakie konkretnie miało być przeznaczenie wywłaszczanego terenu (na gruncie niniejszej sprawy budowa Państwowego Domu Specjalnego), lecz istotne jest ustalenie, czy dany obszar został zagospodarowany – na gruncie przedmiotowej sprawy – na potrzeby osób niepełnosprawnych.

Realizacja celu wywłaszczenia musi być rozumiana, jako zaplanowane działanie organów lub innych uprawnionych podmiotów, mających realizować zamierzenia, dla których wywłaszczenia dokonano. Brak jakiegokolwiek zagospodarowania terenu lub zagospodarowanie go sprzecznie z choćby ogólnie określonym celem wywłaszczenia, nie może być uznane za realizację celu wywłaszczenia i nie może stanowić podstawy do odmowy zwrotu nieruchomości, o ile spełnione zostaną pozostałe przesłanki, o których mowa w art. 136 u.g.n.

Na gruncie przedmiotowej sprawy celem wywłaszczenia było wybudowanie placówki dla osób, które z uwagi na własne ograniczenia, nie są w stanie samodzielnie, w pełni normalnie funkcjonować w społeczeństwie i winny znajdować się pod opieką o którym powinna być niesiona pomoc. Celem natomiast powstałej Spółdzielni "[...]" w O., poza zatrudnianiem osób niepełnosprawnych, była również opieka nad tymi osobami poprzez ich zatrudnienie i sprawowanie nad nimi opieki zdrowotnej.

To z kolei oznacza, w świetle powołanych powyżej przepisów, że nieruchomość nie stała się zbędna na cel wywłaszczenia. Cel wywłaszczenia, aczkolwiek z pewną modyfikacją, został bowiem zrealizowany, a to uzasadnia odmowę zwrotu wywłaszczonej nieruchomości.

Nietrafne w tym kontekście są zatem zarzuty skarżącego, że cel wywłaszczenia był wyraźnie sprecyzowany w postaci budowy Państwowego Domu Specjalnego dla 150 osób z zaburzeniami psychicznymi, co uniemożliwiało wykorzystanie nieruchomości na cele Regionalnego Związku Spółdzielni [...] w K. z przeznaczeniem dla Spółdzielni [...] w O.. Na gruncie przedmiotowej sprawy miała bowiem miejsce dopuszczalna modyfikacja celu. Podkreślić trzeba, że nieruchomość została przekazana Spółdzielni Inwalidów, w której zatrudnione były osoby niepełnosprawne. Trzeba zwrócić uwagę, że elementem społecznej troski o osoby niepełnosprawne jest również podejmowanie działań, które pozwalają osobom niepełnosprawnym jak najpełniej funkcjonować w społeczeństwie. Chodzi tutaj w szczególności o tworzenie warunków i możliwości zatrudniania takich osób, co odbywać się może, w szczególności przez tworzenie miejsc pracy w spółdzielniach inwalidów. Na gruncie przedmiotowej sprawy, na wywłaszczonych nieruchomościach powstała spółdzielnia [...], która funkcjonowała do 2005 roku, co oznacza, że jednak cel wywłaszczenia został zrealizowany.

Tym samym nie zasługuje na uwzględnienie stanowisko skarżącego, że wykorzystanie nieruchomości na cele Regionalnego Związku Spółdzielni [...] w K. z przeznaczeniem dla Spółdzielni [...]" w O. spowodowało zmianę celu wywłaszczenia powołując brak zachowania tożsamości głównego założenia. Nie można również uznać, że wywłaszczone nieruchomości są zbędne na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu.

Wobec powyższego na zasadzie art. 151 p.p.s.a. skarga została oddalona.