Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 706/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2023-02-14 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: Art. 151
journal: Dz.U. 2023 poz 259
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Zawadzka Sędziowie WSA Renata Czeluśniak (spr.) WSA Ewa Michna po rozpoznaniu w dniu 14 lutego 2023 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi M. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 25 lutego 2022 r. nr SKO.PS/4110/16/2022 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w formie zasiłku okresowego I. skargę oddala, II. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na rzecz adwokat P. K. kwotę 240 zł (dwieście czterdzieści złotych) tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, podwyższoną o stawkę podatku od towarów i usług obowiązującą dla tego rodzaju czynności w dniu orzekania.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 2 grudnia 2021 r. nr [...] Prezydent Miasta Krakowa odmówił przyznania M. P. (dalej: "skarżąca") zasiłku okresowego.

W uzasadnieniu organ wskazał, iż dochód skarżącej, jako osoby prowadzącej jednoosobowe gospodarstwo domowe, za miesiąc październik 2021 r. wyniósł 811,45 zł i składa się na niego dodatek mieszkaniowy w wysokości 306,33 zł oraz dochód z gospodarstwa rolnego w wysokości 505,12 zł (tj. 1,64 ha przeliczeniowego x 308 zł). Ze względu na wysokość miesięcznego dochodu organ uznał, że skarżąca nie spełnia niezbędnych wymogów kwalifikujących do otrzymania zasiłku okresowego, bowiem jej dochód jest wyższy niż kryterium dochodowe, które wynosi 701 zł. Organ wskazał również że skarżąca jest samoistnym posiadaczem gruntów rolnych o pow. 1,64 ha stanowiących masę spadkową po F. P. oraz jest podatnikiem podatku rolnego i od nieruchomości działki nr [...] w K. Podkreślił też, że skarżąca od lat korzysta ze wsparcia pomocy społecznej. Wskazał też na zasady przyznawania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, przedstawił zakres udzielonej skarżącej dotychczasowej pomocy finansowej, tj. 10 669 zł od 1 stycznia 2021 r. do 30 listopada 2021 r. Zwrócił uwagę, że skarżąca nie podejmuje pracy zarobkowej, jest zarejestrowana w GUP jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku oraz posiada zasoby (gospodarstwo rolne i mieszkanie własnościowe w atrakcyjnej lokalizacji w K.), które dają możliwość uzyskania dochodu i poprawy sytuacji finansowej. Wskazał też, że skarżąca pomimo korzystania z pomocy społecznej nie poinformowała organu, że od 2000 r. jest posiadaczem gruntów rolnych o pow. 1,64 ha, o czym organ powziął informację z pisma Urzędu Miejskiego w T. z dnia 8 kwietnia 2021 r. W związku z tym organ wskazał na obowiązek uwzględnienia – zgodnie z zgodnie z art. 8 ust. 9 ustawy o pomocy społecznej do dochodu skarżącej ww. kwoty.

W odwołaniu skarżąca wniosła o uchylenie ww. decyzji i przyznanie wnioskowanego świadczenia. Przedstawiła swoją trudną sytuację zdrowotną, materialną i finansową oraz zakwestionowała uzyskiwanie dochodów z gospodarstwa rolnego, którego nie jest właścicielem i nie może nim dysponować. Wskazała, że nie posiada własnych dochodów, które pozwalałyby jej zaspokoić niezbędne potrzeby życiowe. Jest osobą niepełnosprawną i nie może pracować.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie decyzją z dnia 25 lutego 2022 r. nr SKO.PS/4110/16/2022 utrzymało w mocy ww. decyzję Prezydenta Miasta Krakowa.

Zdaniem organu, skoro skarżąca osiąga dochód w wysokości przekraczającej ustawowe kryterium dochodowe dla osoby samotnie gospodarującej, co wynika ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, to przyznanie przedmiotowego zasiłku nie było możliwe. Kolegium wyjaśniło, że decyzja organu I instancji nie narusza zasad przyznawania świadczeń z pomocy społecznej, w szczególności art. 2, art. 3, art. 8 i art. 38 ustawy o pomocy społecznej. Decyzja ta została wydana po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego, w ramach którego ustalono sytuację materialną, finansową i zdrowotną skarżącej. Uzasadnienie decyzji odpowiada prawu i znajduje odbicie w zgromadzonym materiale dowodowym.

Ponadto SKO podniosło, że MOPS reaguje na potrzeby skarżącej, przyznając jej w miarę posiadanych możliwości świadczenia pieniężne na zgłaszane przez nią cele. Jak wynika z akt postępowania w okresie od dnia 1 stycznia 2021 r. do dnia 30 listopada 2021 r. - uzyskała ona pomoc finansową na łączną kwotę 10.669,00 zł.

W skardze do WSA w Krakowie skarżąca zakwestionowała zgodność z prawem ww. decyzji, w tym prawidłowość ustalenia przez organ jej miesięcznego dochodu poprzez doliczenie do niego "fikcyjnego", jej zdaniem, dochodu z tytułu posiadania gospodarstwa rolnego. Opisała też swą sytuację zdrowotną i życiową.

W odpowiedzi na skargę SKO w Krakowie wniosło o oddalenie skargi podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko.

W piśmie procesowym z dnia 22 czerwca 2022 r. skarżąca podtrzymała skargę. Dołączyła do niego m.in. zaświadczenie z Sądu Rejonowego w T. o utracie mocy prawnej wykazu hipotecznego liczba 121 gm. kat K. i o jego zamknięciu z urzędu oraz zaświadczenie Kliniki Stomatologicznej, iż wymaga ona ponownego leczenia endodotycznego. W kolejnym piśmie, także z dnia 22 czerwca 2022 r., skarżąca zarzuciła rażące naruszenie art. 8 ust. 9 ustawy o pomocy społecznej, poprzez błędną jego wykładnię, polegającą na przyjęciu, że uzyskiwany przez nią dochód należy ustalić niezależnie od tytułu prawnego a jedynie w oparciu o posiadanie całej nieruchomości gruntowej o powierzchni 1.6345 ha przeliczeniowego.

W piśmie procesowym z dnia 3 stycznia 2022 r. (data wpływu do sądu – 9.01.2022 r.) pełnomocnik skarżącej podtrzymała skargę. Uzupełniając ją podkreśliła, powołując się na orzecznictwo sądowoadministracyjne, że ryczałtowy dochód z gospodarstwa rolnego uwzględnia się jedynie w przypadku posiadania tytułu prawnego do tego gospodarstwa. Wskazała, że skarżąca na podstawie dziedziczenia mogłaby być właścicielem nieruchomości jedynie w wysokości 1/18, a zatem nie powinno się wobec niej stosować przeliczenia dochodu na podstawie całej powierzchni nieruchomości (k. 43-46 akt sąd.) Samo natomiast posiadanie nieruchomości bez tytułu prawnego nie może być podstawą ustalenia zryczałtowanego dochodu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Skarga nie jest zasadna.

Zgodnie z art. 38 ustawy o pomocy społecznej (dalej, w skrócie u.p.s.) zasiłek okresowy jest jedną z form pomocy społecznej mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Zalicza się go zarówno w doktrynie, jak i w orzecznictwie sądów administracyjnych do zasiłków obligatoryjnych (tzw. decyzje związane) w sytuacji, gdy wnioskodawca spełnił przesłanki konieczne do jego przyznania. Odmowa przyznania zasiłku okresowego jest uzasadniona wówczas, gdy w okolicznościach danej sprawy organ ustali brak wystąpienia przesłanek pozytywnych oraz wystąpienie przesłanki negatywnej z art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 1 i 4, art. 4 i art. 11 ust. 2 u.p.s.

Zgodnie z art. 38 u.p.s. zasiłek okresowy przysługuje w szczególności ze względu na długotrwałą chorobę, niepełnosprawność, bezrobocie, możliwość utrzymania lub nabycia uprawnień do świadczeń z innych systemów zabezpieczenia społecznego m.in. osobie samotnie gospodarującej, której dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej. Przepis ten wskazuje wprost na sytuację, w jakich zasiłek okresowy winien zostać przyznany, a są to sytuacje, gdy dana osoba lub rodzina nie może samodzielnie przezwyciężyć trudności życiowych. Oprócz bowiem pozostawania danej osoby w określonej sytuacji życiowej, drugim kryterium jest kryterium dochodowe. Sposób obliczenia dochodu osoby ubiegającej się o pomoc społeczną został określony w art. 8 u.p.s. W odniesieniu do osoby samotnie gospodarującej dochód takiej osoby nie może przekroczyć 701 zł miesięcznie, a zgodnie z art. 8 ust. 9 u.p.s. przyjmuje się, że z 1 ha przeliczeniowego uzyskuje się dochód miesięczny w wysokości 308 zł.

Sąd uznał, że organy obu instancji prawidłowo obliczyły dochód z 1 ha przeliczeniowego. Zgodnie z art. 8 ust. 9 u.p.s. przyjmuje się, że z 1 ha przeliczeniowego uzyskuje się dochód miesięczny w wysokości 308 zł. Jak wynika bowiem z pism Urzędu Miejskiego w T. z dnia 29 marca 2021 r. oraz 8 kwietnia 2021 r. (kserokopie tych pism, których oryginały znajdują się w aktach administracyjnych dołączonych do akt III SA/Kr 1502/21, dołączono do akt sądowych nin. sprawy) skarżąca figuruje jako samoistny posiadacz gruntów, stanowiących masę spadkową po F. P. oraz jako podatnik podatku rolnego i podatku od nieruchomości, tj. działki nr [...] położonej w K. o powierzchni 1,75 ha (z czego 1,64 ha jest sklasyfikowane jako użytki rolne, co stanowi po przeliczeniu 1,6345 ha przeliczeniowego, a 0,11 ha figuruje jako zakrzaczenia Lz). Od 2000 r. do skarżącej kierowane są decyzje ustalające podatek od ww. gruntów. Jak wynika z pisma Urzędu Miasta Krakowa wydziału egzekucji administracyjnej i windykacji z dnia 8 marca 2021 r. (pismo znajduje się w aktach administracyjnych dołączonych do akt III SA/Kr 1502/21) skarżąca figuruje w rejestrze podatku rolnego jako spadkobierca w udziale 1/1 ww. gruntów, a także w rejestrze podatku od nieruchomości prowadzonego również przez Burmistrza T., jak spadkobierca w udziale 1/1 o pow. 1100.00 m2, a należne podatki są uiszczane na bieżąco.

Wbrew zarzutom skargi ugruntowane jest stanowisko doktryny i orzecznictwa, z którego wynika, że obowiązujące przepisy nie przewidują możliwości ustalenia dochodu z gospodarstwa rolnego w innej wysokości niż określona w art. 8 ust. 9 u.p.s., nawet jeśli faktyczny dochód z tego tytułu nie jest uzyskiwany. Dla ustalenia dochodu na potrzeby postępowania w sprawach świadczeń z pomocy społecznej nie ma znaczenia, jakie rzeczywiste dochody osiągane są z gospodarstwa rolnego ani czy grunt jest w ogóle uprawiany. Decydują tytuł własności lub posiadania gruntu (w nin. sprawie – m.in. z tytułu dziedziczenia) oraz jego zaklasyfikowanie (rodzaj użytków, klasa gleboznawcza). Ustawodawca przyjął fikcję prawną, zgodnie z którą posiadanie gruntu rolnego oznacza jednoczesne uzyskiwanie dochodu. A zatem w celu ustalenia prawa do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej należy przyjąć, że każdy właściciel/każdy posiadacz samoistny nieruchomości wchodzącej w skład gospodarstwa rolnego uzyskuje dochód miesięczny w wysokości 308 zł z hektara przeliczeniowego, niezależnie od tego, w jaki sposób korzysta z tej nieruchomości lub w jaki sposób nią rozporządził (por. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 12 marca 2020 r., sygn. III SA/Gd 828/19, wyrok WSA w Lublinie z dnia 15 stycznia 2019 r., sygn. III SA/Lu 636/18, czy wyrok WSA w Krakowie z dnia 18 sierpnia 2020 r., sygn. III SA/Kr 348/20, opubl. W CBOSA).

Sądowi znane jest stanowisko Sądu wyrażone w uzasadnieniu wyroku WSA w Krakowie z dnia 16 lutego 2016 r. sygn. akt III SA/Kr 1405/15. W przedmiotowej sprawie z żadnego dokumentu nie wynika jednak aby skarżącej przysługiwał udział we własności gospodarstwa rolnego. Z ww. pism wynika natomiast, że skarżąca jest samoistnym posiadaczem (jedynym) całego gospodarstwa, którego powierzchnia jest wyższa od 1 ha przeliczeniowego. Organy nie mogły zatem zastosować art. 8 ust. 4 pkt 6 u.p.s., zgodnie z którym do dochodu ustalonego zgodnie z ust. 3 nie wlicza się dochodu z powierzchni użytków rolnych poniżej 1 ha przeliczeniowego. Co do przedłożonego zaświadczenia z Sądu Rejonowego w T., to stwierdzić należy, że wynika z niego jedynie fakt zamknięcia z urzędu ww. wykazu oraz utrata przez niego mocy prawnej.

Skarżąca nie przedłożyła natomiast odpisu z księgi wieczystej założonej dla nieruchomości położonej w K. Nie wyjaśniła też dlaczego od ponad 20 lat płaci podatki od całej nieruchomości, w tym gospodarstwa rolnego, skoro nie uważa się za właściciela tej nieruchomości.

Prawidłowo zatem organy uwzględniły treść ww. dokumentów z Urzędu Miejskiego w T., przyjmując że skarżąca jest samoistnym posiadaczem (a nie – jak zarzuca skarżąca – przyjęły, że jest właścicielem). Zgodnie bowiem z art. 8 ust. 9 u.p.s. nie tylko prawo własności ale także posiadanie gospodarstwa rolnego zobowiązuje organy do obliczenia dochodu zgodnie z ww. przepisem.

Sąd nie uznał zatem za zasadne zarzutów naruszenia art. 7, art. 77 § 1, 107 § 3 k.p.a., czy też art. 8 ust. 9 u.p.s.

Mając na uwadze powyższe, Sąd uznał, że organy obu instancji prawidłowo określiły dochód skarżącej i zasadnie odmówiły przyznania jej zasiłku okresowego.

Co do zarzutu błędnej oceny co do możliwości wykorzystania własnych zasobów i możliwości, należy zwrócić uwagę, że jeszcze przed powzięciem informacji o posiadanej przez skarżącą nieruchomości w K., NSA w wyroku z dnia 7 kwietnia 2017 r. o sygn. akt I OSK 2791/15, wydanym wskutek rozpoznania skargi kasacyjnej skarżącej, wskazał m.in. że prawidłowo WSA w Krakowie dokonał logicznej i znajdującej poparcie w doświadczeniu życiowym oceny takich okoliczności jak to, że skarżąca żyje w dużym mieście, gdzie jest dużo ofert pracy, czy że jest właścicielem mieszkania, które może przynosić dochody, jako istniejące możliwości, które skarżąca może wykorzystać aby sprostać swej sytuacji życiowej.

Z akt administracyjnych wynika, że pomoc w celu umożliwienia przezwyciężania trudnych sytuacji życiowych jest skarżącej stale udzielana. Nie wynika natomiast, czy i w jaki sposób skarżąca podejmuje jakiekolwiek działania zmierzające do poprawy jej trudnej sytuacji życiowej i materialnej. Sąd z urzędu wie (np. wyrok tut. Sądu z 11 grudnia 2013 r. sygn. akt III SA/Kr 254/13), że skarżąca od lat korzysta z pomocy społecznej. Nawet posiadając lekki stopnień niepełnosprawności nie podjęła pracy zarobkowej. Na powyższe Sąd zwraca uwagę chociaż brak wyjaśnienia powyższych kwestii, ze względu na zasadę z art. 134 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r., poz. 329), w skrócie p.p.s.a., nie miał wpływu na ocenę zaskarżonej decyzji. Z tego względu trudno jednak zarzucać, że organy oprócz udzielania pomocy, podkreślają subsydiarny charakter tej pomocy i wskazują na celowość podjęcia pewnej aktywności przez skarżącą w celu poprawy jej sytuacji finansowej. Również kwestia regulacji prawnej posiadanej przez skarżącą od co najmniej 2000 r. nieruchomości, za które płaci podatki, należy do skarżącej, a nie organów pomocy społecznej.

Zaskarżone decyzje nie naruszają prawa. Organy w sposób wystarczający i spełniający wymogi z art. 107 § 3 K.p.a. wskazały fakty, które uznały za udowodnione, dowody, na których się oparły. Wyjaśniły też podstawy prawne decyzji. Uwzględniły wszystkie znajdujące się w aktach administracyjnych dokumenty, zatem wniosek pełnomocnika o przeprowadzenie uzupełniającego postępowania dowodowego z tych dokumentów jest niezasadny.

Wobec powyższego, na podstawie art. 151 p.p.s.a., Sąd oddalił skargę.