Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 3184/15
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2017-06-08 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 29 ust. 1, ust. 1a
journal: Dz.U. 2014 poz 1438
law: Ustawa z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa - tekst jednolity.
journal: Dz.U.UE.L 2009 nr 316 poz 65 80
law: Rozporządzenie Komisji (WE) NR 1122/2009 z dnia 30 listopada 2009 r. ustanawiające szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady  (WE) nr 73/2009 odnośnie do zasady wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli w ramach systemów  wsparcia bezpośredniego dla rolników przewidzianych w wymienionym rozporządzeniu oraz wdrażania rozporządzenia Rady (WE) nr 1234/2007  w odniesieniu do zasady wzajemnej zgodności w ramach systemu wsparcia ustanowionego dla sektora wina
article: art. 49 ust. 1, art. 50 ust. 1
journal: Dz.U. 2015 poz 128
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Prawo bankowe - tekst jedn.
Teza: W sytuacji, gdy na rachunek oszczędnościowy lub oszczędnościowo-rozliczeniowy wnioskującego o pomoc rolnika dokonany został przez ARiMR przelew środków pomocowych, bank prowadzący ten rachunek nie może być z tego tylko tytułu uznany za wskazany w art. 29 ust. 1a ustawy o ARiMR podmiot, który pobrał te środki nienależnie lub nadmiernie, od którego można dochodzić, na podstawie art. 29 ust. 1 ustawy o ARiMR w powiązaniu z art. 80 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1122/2009, zwrotu wypłaconych nienależnie płatności.

TEZY

W sytuacji, gdy na rachunek oszczędnościowy lub oszczędnościowo-rozliczeniowy wnioskującego o pomoc rolnika dokonany został przez ARiMR przelew środków pomocowych, bank prowadzący ten rachunek nie może być z tego tylko tytułu uznany za wskazany w art. 29 ust. 1a ustawy o ARiMR podmiot, który pobrał te środki nienależnie lub nadmiernie, od którego można dochodzić, na podstawie art. 29 ust. 1 ustawy o ARiMR w powiązaniu z art. 80 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1122/2009, zwrotu wypłaconych nienależnie płatności.


SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Maria Jagielska (spr.) Sędzia NSA Zbigniew Czarnik Sędzia del. WSA Beata Kozicka Protokolant starszy asystent sędziego Michał Stępkowski po rozpoznaniu w dniu 8 czerwca 2017 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Dyrektora Łódzkiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Łodzi od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 13 sierpnia 2015 r. sygn. akt III SA/Łd 525/15 w sprawie ze skargi [A.] w L. na decyzję Dyrektora Łódzkiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Łodzi z dnia [...] marca 2015 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od Dyrektora Łódzkiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Łodzi na rzecz [A.] w L. 120 (sto dwadzieścia) złotych tytułem kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi wyrokiem z dnia 13 sierpnia 2015 r. o sygn. akt III SA/Łd 525/15, po rozpoznaniu sprawy ze skargi [A.] w L. (dalej: Bank) na decyzję Dyrektora Łódzkiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (dalej: Dyrektor ŁOR ARiMR) z dnia [...] marca 2015 r. w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji, orzekł o niewykonywaniu uchylonej decyzji oraz rozstrzygnął o kosztach postępowania.

Z uzasadnienia wyroku wynika, że Sąd I instancji za podstawę rozstrzygnięcia przyjął następujące ustalenia.

Decyzją z dnia [...] marca 2015 r. Dyrektor ŁOR ARiMR, działając na podstawie art. 29 ust. 1 i 1a ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. z 2014 r. poz. 1438 ze zm.) w zw. z art. 80 ust. 1 i 2 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1122/2009 z dnia 30 listopada 2009 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009 (...) [Dz. U. UE z dnia 2 grudnia 2009 r. L 316, s. 65 ze zm.; dalej: rozporządzenie Rady (WE) nr 1122/2009], utrzymał w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w W. z dnia [...] grudnia 2014 r. ustalającą Bankowi kwotę nienależnie pobranych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego uzyskanych na mocy decyzji z dnia [...].11.2011 r. o przyznaniu M. K. tych płatności na 2011 r. w łącznej wysokości 2238,30 zł. Jak wyjaśnił organ, beneficjenta płatności zmarła w dniu 7 sierpnia 2011 r., natomiast kwota przyznanych płatności została przekazana na jej rachunek bankowy w Banku 5 stycznia 2012 r. (akt zgonu wpłynął do organu 14 lutego 2012 r.). Organ ustalił, że do czasu przeprowadzenia postępowania spadkowego środki pieniężne znajdujące się na rachunku zmarłej zostały przekazane na rachunek nieoprocenotwany, zaś spadkobiercy nie są zainteresowani przeprowadzeniem sprawy spadkowej. Organ stwierdził, że w przypadku, gdy decyzja o przyznaniu płatności nie mogła być doręczona stronie z uwagi na jej śmierć, to nie mogła wywołać skutków prawnych. W takiej sytuacji płatności przekazane na rachunek zmarłego powinny zostać zwrócone przez podmiot, który je pobrał, gdyż są płatnościami nienależnymi w rozumieniu art. 80 ust. 1 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1122/2009. Decyzja wydana na rzecz producenta, który w dacie jej doręczenia nie żył, nie mogła być skutecznie doręczona, przez co nie wywołała skutków prawnych. Nie wiąże ona ani jej adresata (jako nieżyjącego), ani organu, który ją wydał (nie została doręczona) i należy ją traktować jako nieistniejącą (niewydaną). Decyzja nie weszła do obrotu prawnego, a przekazane na jej podstawie na rachunek bankowy zmarłego środki należało uznać za płatności nienależnie pobrane, jako wypłacone bez podstawy prawnej. Ponadto organ stwierdził, że jest zobowiązany do dochodzenia zwrotu płatności, bo ich kwota przekroczyła 100 euro, zaś podstawę prawną decyzji zwrotowej stanowi art. 29 ust. 1 i 1a ustawy o ARiMR. Adresatem takiej decyzji może być każdy, kto pobrał środki publiczne w kwocie nienależnej lub nadmiernej wynikającej ze stosunków publicznoprawnych, więc również Bank. Ustalenie osoby zobowiązanej następuje w postępowaniu administracyjnym wszczętym z urzędu.

Uwzględniając skargę i uchylając decyzje organów obu instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.; dalej: p.p.s.a.) WSA uznał, że wydano je z mającym wpływ na wynik sprawy naruszeniem prawa materialnego.

Zdaniem Sądu powoływane przez organy przepisy art. 29 ust. 1 i 1a ustawy o ARiMR oraz art. 80 ust. 1 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1122/2009 nie mogą być podstawą odpowiedzialności skarżącego Banku. Zastosowany jako podstawa prawna zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji art. 29 ust. 1a ustawy o ARiMR przewiduje, że decyzja o ustaleniu kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych jest wydawana również do podmiotów niebędących stronami postępowania w sprawie przyznania płatności lub pomocy finansowej, które nienależnie lub nadmiernie pobrały środki publiczne. Sąd uznał, że wskazany przepis wprowadza kompetencję do orzekania o nienależnie lub nadmiernie pobranych świadczeniach jedynie w stosunku do podmiotów, które nienależnie lub nadmiernie pobrały środki publiczne. Na podstawie tego przepisu może być zatem wydana decyzja wobec takich podmiotów, które te środki pobrały, takich którym te środki wypłacono, zatem w sposób nieuprawniony stały się beneficjentami płatności, a więc środki te stanowiły dla nich przysporzenie majątkowe.

W ocenie Sądu Bank nie może być uznany za podmiot, który pobrał płatności, których beneficjentem – zgodnie z decyzją organu – miała być M. K. Płatności te zostały przez organ przekazane na rachunek M. K. prowadzony przez Bank. Sąd podkreślił, że był to rachunek M. K. w Banku, a nie rachunek Banku. Bank nie stał się beneficjentem tych środków. Nie stanowiły one dla niego przysporzenia majątkowego. Sąd zauważył, że w związku z powzięciem informacji o śmierci M. K., Bank przeniósł środki zgromadzone na jej rachunku ROR, na nieoprocentowany rachunek. Środki pieniężne zgromadzone dotąd na rachunku bankowym zmarłej, stały się nieoprocentowanym depozytem, a dotychczasowy rachunek zamknięto.

W ocenie Sądu Bank trafnie wskazał w skardze, że nie jest właścicielem środków zgromadzonych na rachunku zmarłej i nie może nimi swobodnie dysponować. Zasady dostępu do tych środków wynikają z ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Prawo bankowe (Dz. U. z 2015 r. poz. 128 ze zm.), w szczególności zaś – w razie śmierci posiadacza rachunku – z art. 55 i art. 56 ustawy. Jak stwierdził Sąd, przepis art. 29 ust. 1a ustawy o ARiMR nie mógł zatem stanowić podstawy prawnej dla skierowania do skarżącego Banku decyzji ustalającej kwotę nienależnie pobranych środków publicznych, bo Bank nie jest podmiotem, który pobrał te środki. Zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu I instancji zostały więc wydane z naruszeniem prawa materialnego – art. 29 ust. 1a ustawy o ARiMR, które miało wpływ na wynik sprawy.

Niezależnie od powyższego WSA stwierdził, że nie ma innych przepisów prawa, które mogłyby być podstawą żądania zwrotu od skarżącego Banku w postępowaniu administracyjnym całości bądź części kwoty przelanej na konto zmarłej.

Skargą kasacyjną Dyrektor ŁOR ARiMR domagał się uchylenia zaskarżonego wyroku i oddalenia skargi lub uchylenia wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz zasądzenia kosztów postępowania. Skarżący organ zrzekł się rozprawy i zarzucił naruszenie prawa materialnego:

– art. 29 ust. 1 i 1a ustawy o ARiMR w zw. z art. 49 ust. 1 i ust. 3, art. 50 ust. 1, art. 52 ust. 1 i ust. 2, art. 55 i art. 56 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Prawo bankowe, art. 922 § 1 i § 2, art. 924, art. 725, art. 726, art. 845, art. 734, art. 405, art. 407, art. 410 § 1 i § 2 ustawy z dnia 26 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. z 2014 r. poz. 121 ze zm.) oraz w zw. z art. 19 ust. 1, art. 3 ust. 1, art. 22 ust. 1 pkt 1, pkt 2, ust. 1a, ust. 2, ust. 6 pkt 1 i pkt 2 i ust. 9 oraz art. 44a ustawy z dnia 26 stycznia 2007 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (Dz. U. z 2008 r. Nr 170, poz. 1051 ze zm.) oraz w zw. z art. 80 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1122/2009 poprzez błędną wykładnię, iż dyspozycja normy wynikającej z przepisu art. 29 ust. 1a ustawy o ARiMR obejmuje wyłącznie osoby inne niż beneficjent pomocy, którym bank wypłacił środki pieniężne, które zostały wpłacone uprzednio przez Agencję na rachunek wskazany przez beneficjenta pomocy tytułem płatności obszarowych w zakresie wsparcia bezpośredniego, mimo iż były to płatności nienależne lub nienależnie pobrane, w szczególności w niniejszej sprawie błędną wykładnię, iż dyspozycja tej normy dotyczy wyłącznie podmiotów, którym bank wypłacił środki pieniężne obejmujące również kwotę, która została wpłacona uprzednio przez Agencję na rachunek bankowy prowadzony przez bank wskazany Agencji przez beneficjenta pomocy i ujawniony w ewidencji producentów tytułem płatności obszarowych wsparcia bezpośredniego, po śmierci beneficjenta pomocy, i w konsekwencji błędne przyjęcie, iż dyspozycja normy wynikającej z przepisu art. 29 ust. 1a ustawy o ARiMR nie dotyczy banku i nie może stanowić podstawy do wydania w postępowaniu administracyjnym w stosunku do banku decyzji ustalającej, zobowiązującej bank do zwrotu kwoty nienależnie pobranych płatności obszarowych wsparcia bezpośredniego, w sytuacji gdy literalna wykładnia przepisu, oraz wobec tego błędne niezastosowanie w niniejszej sprawie art. 29 ust. 1a ustawy o ARiMR w zw. z art. 49 ust. 1 i ust. 3, art. 50 ust. 1, art. 52 ust. 1 i ust. 2, art. 55 i art. 56 Prawa bankowego, art. 922 § 1 i § 2, art. 924, art. 725, art. 726 Kodeksu cywilnego oraz w zw. z art. 19 ust. 1, art. 3 ust. 1, art. 22 ust. 1 pkt 1, pkt 2, ust. 1a, ust. 2, ust. 6 pkt 1 i pkt 2 ustawy z dnia 26 stycznia 2007 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, mimo iż po pierwsze literalna wykładnia przepisu art. 29 ust. 1a ustawy o ARiMR wskazuje, iż dotyczy on wszystkich podmiotów, które nienależnie pobrały środki pieniężne przekazane przez Agencję tytułem płatności, w tym w szczególności płatności obszarowe z zakresu wsparcia bezpośredniego, w tym również banków, i w tym zakresie nie ma wyłączeń, a nadto wskazuje na powyższe wykładnia systemowa, gdyż w przypadku przekazania środków pieniężnych na rachunek bankowy, pobiera je bank i jest ich właścicielem, a posiadaczowi rachunku bankowego przysługuje wierzytelność w stosunku do banku o wypłatę środków pieniężnych, a w przypadku śmierci posiadacza rachunku bankowego w skład spadku wchodzi tylko wierzytelność wobec banku o wypłatę środków pieniężnych w kwocie którą uznany jest rachunek na dzień śmierci posiadacza rachunku i w stosunku tylko do nich spadkobiercom posiadacza rachunku przysługuje wierzytelność spadkodawcy w stosunku do banku o wypłatę środków pieniężnych, a z dniem śmierci posiadacza rachunku bankowego umowa rachunku bankowego wygasa, nadto z uwagi na charakter płatności w skład spadku po zmarłym beneficjencie płatności i jednocześnie posiadaczu rachunku bankowego nie wchodzi ekspektatywa wierzytelności o wypłatę płatności obszarowej z tytułu wsparcia bezpośredniego, a wobec tego spadkobiercy nie są uprawnieni do żądania wypłaty przez bank na ich rzecz środków pieniężnych stanowiących równowartość płatności obszarowej z tytułu wsparcia bezpośredniego wpłaconej do banku przez Agencję po śmierci beneficjenta, a wobec tego uprawnione jest twierdzenie, iż bank jest podmiotem, który pobrał nienależne płatności, a ponadto za zastosowaniem art. 29 ust. 1a ustawy o ARiMR także do banków, które pobrały płatności, przemawia również wykładnia celowościowa, a mianowicie, skoro nie ulega wątpliwości, iż bank w związku z nienależnym świadczeniem wpłaconym mu przez organ Agencji stał się bezpodstawnie wzbogacony, a przepis art. 29 ust. 1a ustawy o ARiMR został wprowadzony celem zmniejszenia kosztów dochodzenia świadczeń nienależnych z bezpodstawnego wzbogacenia w trybie postępowania cywilnego, to brak przesłanek, aby wyłączyć z tego trybu postępowania bank, w stosunku do którego zastosowanie znaleźć musiałaby przy takim (aczkolwiek błędnym założeniu) do stosowania wobec banku procedury cywilnej i oparcia roszczeń na przepisach Kodeksu cywilnego, niezależnie od braku celowości takiego wyłączenia i sprzeczności z założonymi przez prawodawcę celami nowelizacji, taka interpretacja prowadziłaby do niekonstytucyjnego i dyskryminacyjnego zróżnicowania podmiotów prawa, a wobec tego przy zastosowaniu każdej z powołanych wykładni przepisu art. 29 ust. 1a ustawy o ARiMR odczytać można normę, iż dyspozycją art. 29 ust. 1a ustawy o ARiMR objęte jest również działanie banku, na rachunek prowadzony przez który Agencja nienależnie wpłaciła środki publiczne i bank dobrowolnie ich nie zwrócił, mimo iż umowa rachunku bankowego z chwilą śmierci posiadacza wygasła, który to skutek prawny przyjął też bank, a w stosunku do środków wpłacone przez Agencję po śmierci posiadacza rachunku spadkobiercom nie przysługuje wierzytelność o wypłatę przez bank tych pieniędzy, gdyż wierzytelność ta nie wchodzi w skład spadku.

Bank udzielił odpowiedzi na skargę kasacyjną i wniósł o jej oddalenie oraz zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego wg norm prawem przepisanych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga kasacyjna nie opiera się na usprawiedliwionych podstawach i podlega oddaleniu.

Zaskarżonym kasacyjnie wyrokiem Sąd I instancji stwierdził, że brak jest podstaw prawnych do żądania od [A.] w L. zwrotu środków finansowych przekazanych przez ARiMR, na prowadzony w tym banku rachunek M. K., tytułem przyznanych jej płatności bezpośrednich. W ocenie WSA organ naruszył art. 29 ust. 1a ustawy o ARiMR, bowiem Bank nie był podmiotem, który pobrał nienależnie lub nadmiernie środki publiczne, o których mowa w ust. 1 tego artykułu.

W jedynym zarzucie, sformułowanym w petitum skargi kasacyjnej i oznaczonym jako pkt 1, wskazuje się na naruszenie art. 29 ust. 1 i 1a cyt. ustawy o ARiMR w powiązaniu z przywołanymi wyżej przepisami ustaw: Prawo bankowe, o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego oraz Kodeks cywilny, a także art. 80 cyt. wyżej rozporządzenia Komisji (WE) nr 1122/2009. Zdaniem skarżącego kasacyjnie organu Sąd błędnie wyłożył art. 29 ust. 1a ustawy o ARiMR, uznając, że nie dotyczy on banku w sytuacji, gdy faktycznie pobiera środki pieniężne i jest ich właścicielem.

Na wstępie należy przypomnieć, znajdującą oparcie w art. 183 § 1 p.p.s.a., zasadę związania sądu kasacyjnego przywołanymi podstawami kasacyjnymi i wskazać, że kontrola zaskarżonego wyroku może dokonać się wyłącznie z perspektywy podniesionych w skardze kasacyjnej zarzutów, a te nie uzasadniają uchylenia wyroku ani na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a., ani na podstawie art. 188 tej ustawy o co alternatywnie wnosił skarżący kasacyjnie.

Jak stanowi art. 80 ust. 1 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1122/2009 w przypadku nienależnej płatności, rolnik zwraca przedmiotową kwotę powiększoną o odsetki naliczone zgodnie z ust. 2. Z kolei stosownie do treści art. 29 ust. 1 i 1a ustawy o ARiMR, ustalenie w drodze decyzji administracyjnej kwoty pobranych nienależnie lub nadmiernie środków publicznych w przepisie tym określonych ma również zastosowanie do, niebędących stronami postępowania w sprawie przyznania płatności lub pomocy finansowej podmiotów, które nienależnie lub nadmiernie środki takie pobrały.

Powyższe przepisy wpisują się w problematykę odzyskiwania środków publicznych nieprawidłowo wydatkowanych na rolnictwo i znajdują zastosowanie w sytuacji, gdy źródłem pobrania tych środków była decyzja administracyjna. Zasadnicze znaczenie dla wyniku niniejszej sprawy ma przesądzenie przez ustawodawcę, że adresatem decyzji ustalającej kwotę nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych może być każdy, poza adresatem pomocy, podmiot który te środki pobrał. Jednak ocena czy przekazane przez ARiMR środki finansowe stanowią kwoty nienależnie pobrane, w rozumieniu art. 29 ust. 1 ustawy o ARiMR, może dokonać się wyłącznie w wyniku wnikliwej analizy różnych zagadnień dotyczących sfery przyznania pomocy finansowej adresowanej dla rolników (podobnie: wyrok NSA z dnia 11 kwietnia 2013 r. o sygn. akt II GSK 95/12; dostępny w CBOSA) oraz – o co należy uzupełnić powyższy pogląd – zasadniczych elementów stanu faktycznego konkretnej sprawy i jej prawnych uwarunkowań.

Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że w sytuacji, gdy na rachunek oszczędnościowy lub oszczędnościowo-rozliczeniowy wnioskującego o pomoc rolnika dokonany został przez ARiMR przelew środków pomocowych, bank prowadzący ten rachunek nie może być z tego tylko tytułu uznany za wskazany w art. 29 ust. 1a ustawy o ARiMR podmiot, który pobrał te środki nienależnie lub nadmiernie i od którego można dochodzić, na podstawie art. 29 ust. 1 ustawy o ARiMR w powiązaniu z art. 80 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1122/2009, zwrotu wypłaconych nienależnie płatności.

Uzasadniając powyższą tezę, w pierwszym rzędzie należy zatrzymać się na niezdefiniowanym normatywnie pojęciu "pobrania", którym posłużył się ustawodawca w cytowanym wyżej przepisie ustawy. W celu nadania znaczenia owemu pojęciu należy odwołać się do językowej zawartości tego słowa określonej słownikiem języka polskiego. W odniesieniu do środków finansowych np. zapłaty czy wynagrodzenia, pobranie oznacza zainkasowanie, przyjęcie (Uniwersalny słownik języka polskiego PWN pod red. prof. St. Dubisza, Wyd. Naukowe PWN, Warszawa 2006, str. 198) lub otrzymanie należności, skorzystanie z czegoś (Słownik języka polskiego pod red. prof. M. Szymczaka, Wyd. PWN, Warszawa 1982, str. 712, t. II). Objaśnienia słownikowe, określając pobranie, jednoznacznie wskazują na przyjęcie środków finansowych wyłącznie na swoją rzecz, dla siebie, na swój użytek przez co należy rozumieć możliwość nieskrępowanego, właścicielskiego dysponowania tymi środkami. Tak rozumiane pobranie nie występuje po stronie banku księgującego przelew na prowadzony przez ten bank rachunek osoby fizycznej. Jak wprost wynika z art. 49 ust. 1 i art. 50 ust. 1 ustawy Prawo bankowe, prowadząc rachunek określonej osoby, bank przechowuje powierzone mu, gromadzone na rachunku bankowym pieniądze i z pieniędzy tych musi się wobec dysponenta rachunku rozliczyć. Nie wdając się w rozważania czy bank w momencie dokonanego przelewu na indywidualny rachunek bankowy i pozyskania tą drogą środków pieniężnych staje się ich właścicielem, czy tylko dysponuje nimi jak właściciel, należy zauważyć, że niezależnie od rozstrzygnięcia tej kwestii, w każdym przypadku wpływu na dane konto osoby fizycznej/prawnej określonych kwot, bank realizuje zawartą z posiadaczem rachunku cywilnoprawną umowę rachunku bankowego, w której mieści się m.in. księgowanie wpływających na dane konto przelewów z innych banków. Podobnie, umowę taką realizuje bank wykonujący dyspozycję posiadacza rachunku bankowego, z którego mają zostać przekazane środki pieniężne z podanego tytułu, na wskazane konto prowadzone przez inny lub ten sam bank.

Z istoty rzeczy, umowa rachunku bankowego wyraża się m.in. w tym, że przeprowadzone za pośrednictwem banków rozliczenia pieniężne w postaci przelewów środków finansowych na dane konto nie stanowią i nie mogą stanowić przysporzenia majątkowego dla banku prowadzącego rachunek, lecz dają wyłącznie prawo czasowego dysponowania tymi środkami. Przeciwne rozumowanie stoi nie tylko w sprzeczności z wykładnią gramatyczną i celowościową przepisów art. 725, 726 i 728 Kodeksu cywilnego regulujących umowę rachunku bankowego, lecz zaprzecza strategii prowadzenia rachunków bankowych, wyrażającej się prawem swobodnego dysponowania przez posiadacza rachunku środkami na nim zgromadzonymi i możliwością czasowego tylko dysponowania tymi środkami przez bank. Z omówionych powodów nieuprawnione jest, jak to czyni skarżący kasacyjnie, wywodzić z wynikającego z zawartej z rolnikiem umowy cywilnoprawnej prowadzenia rachunku bankowego obowiązku banku przechowania środków pieniężnych, pobrania tych środków nienależnie lub nadmiernie przez bank i możliwości ich dochodzenia na podstawie art. 29 ust. 1a i ust. 1 ustawy o ARiMR. Nawiązując do omówionego wyżej pojęcia pobrania, bank rejestrujący przelew pieniężny adresowany na określony rachunek w tym banku prowadzony, nie jest właściwym adresatem przekazanych środków, a sytuacji nie zmienia fakt, że przelew ten dysponowany jest w ramach pomocy dla rolników przez ARiMR, który może dochodzić nienależnego lub nadmiernego pobrania na wskazanej wyżej podstawie prawnej.

Ma więc rację Sąd I instancji, gdy wyjaśnia, że decyzja, wydana w oparciu o art. 29 ust. 1 i 1a ustawy o ARiMR, adresowana może być wyłącznie do podmiotów, które środki faktycznie pobrały, stając się uprawnionymi bądź nieuprawnionymi beneficjentami płatności, jednak Banku rejestrującego przelew kwoty płatności na rachunek bankowy jego posiadacza tj. M. K. w ten sposób określić nie można. Powyższej oceny nie zmienia fakt przeniesienia środków pieniężnych, w tym przekazanych środków pomocowych, z rachunku oszczędnościowego M. K. na tzw. nieoprocentowany depozyt. W dalszym ciągu nie będą to środki pobrane nienależnie lub nadmiernie przez Bank i nie będą podlegały zwrotowi w drodze administracyjnej, na podstawie art. 29 ust. 1 i 1a ustawy o ARiMR.

Zarzuty kasacyjne i przywołana na ich poparcie argumentacja błędnie upatruje możliwości dochodzenia od Banku kwoty, przekazanej przez ARiMR na rachunek bankowy zmarłej M. K., w literalnej i celowościowej wykładni art. 29 ust. 1a ustawy o ARiMR, wskazując, że przepis ten miał zmniejszać koszty dochodzenia świadczeń nienależnych, a Bank w związku z nienależnym świadczeniem stał się bezpodstawnie wzbogacony.

Prezentowane rozumowanie utożsamia regulowane przepisami ustawy Kodeks cywilny bezpodstawne wzbogacenie z nabyciem środków pieniężnych z tytułu nadmiernego lub nienależnego pobrania środków publicznych, o czym mowa w art. 29 ust. 1a ustawy o ARiMR.

Należy zważyć, że zmiana ustawy o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia 24 stycznia 2014 r. (Dz. U. poz. 341) w części odnoszącej się do wprowadzenia ust. 1a do art. 29 miała niewątpliwie na celu uproszczenie postępowania zwrotowego i prowadzenie go wobec osób trzecich tj. niebędących stroną postępowania o płatności, co dotyczyło również pobrania środków przez spadkobierców zmarłego rolnika w przypadku, gdy decyzja o przyznaniu płatności nie mogła zostać doręczona stronie z uwagi na jej śmierć i nie mogła wywołać skutków prawnych (zob. uzasadnienie projektu, druk sejmowy Sejmu RP VII kadencji nr 2000). Nie może mieć jednak zastosowania do banku prowadzącego rachunek rolnika, który występował o płatność i któremu ARiMR tę płatność przyznała i przelewem na rachunek bankowy wypłaciła. Relacja jaka powstaje wskutek prowadzenia przez bank rachunku określonego podmiotu ma, oparty na zawartej umowie o prowadzenie rachunku bankowego, cywilnoprawny nie administracyjnoprawny charakter i nie jest choćby pośrednio wynikiem adresowanego do posiadacza rachunku rozstrzygnięcia administracyjnego. Z tego powodu odzyskanie środków pieniężnych przekazanych przez ARiMR na prowadzony przez bank rachunek nieżyjącej już osoby trzeciej może dokonać się wyłącznie na drodze cywilnoprawnej.

Na marginesie całej sprawy, nie można nie zauważyć, że organy ARiMR przed przekazaniem kwoty pomocy, nie podjęły żadnych działań sprawdzających aktualność wniosku o płatność, co było ze wszech miar uzasadnione, zważywszy na okres jaki upłynął od dnia jego złożenia do wydania decyzji, a następnie przekazania środków pieniężnych. Dysponując danymi zebranymi w krajowym systemie ewidencji producentów rolnych, ARiMR mogła nawet już po dokonaniu przelewu, odzyskać kwotę przekazanej nienależnie pomocy, anulując to polecenie w przewidzianym Prawem bankowym i umową czasie, bez potrzeby uciekania się do sformalizowanych procedur.

Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł jak w pkt 1 sentencji wyroku. O kosztach postępowania kasacyjnego (pkt 2 sentencji wyroku) orzeczono stosownie do art. 204 pkt 2 p.p.s.a. i art. 205 § 2 p.p.s.a. oraz § 14 ust. 2 pkt 2 lit. b) w związku z § 14 ust. 2 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. z 2013 r. poz. 490 ze zm.), uwzględniając § 21 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. poz. 1804 ze zm.).