Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 1707/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2011-02-16 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6271 Ochrona cudzoziemca, w tym nadawanie statusu uchodźcy, azyl, zezwolenie na pobyt tolerowany i ochrona czasowa
Hasła tematyczne: Cudzoziemcy
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję w części
Powołane przepisy: article: art. 13, art. 14, art. 15, art. 97 ust. 1 pkt 1,
journal: Dz.U. 2003 nr 128 poz 1176
law: Ustawa z dnia 13 czerwca 2003 r. o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej
article: art. 7, art. 77, art. 107 par. 3,
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 3
journal: Dz.U. 1993 nr 61 poz 284
law: Konwencja o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności sporządzona w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r., zmieniona następnie Protokołami nr 3, 5 i 8 oraz uzupełniona Protokołem nr 2.
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c, art. 151, art. 152
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Barbara Mleczko - Jabłońska, Sędzia WSA - Krystyna Madalińska – Urbaniak, Sędzia WSA - Beata Krajewska (spr.), Protokolant - st. sekr. sąd. Marcin Kwiatkowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 lutego 2011 r. sprawy ze skargi ze skargi I. B. na decyzję Rady do Spraw Uchodźców z dnia ... maja 2010 r. nr ... obejmującą E. D., A. B., R. B., F. B., M. B., I. B. w przedmiocie odmowy nadania statusu uchodźcy i odmowy udzielenia ochrony uzupełniającej oraz wydalenia z terytorium RP wobec braku przesłanek do udzielenia zgody na pobyt tolerowany; 1. uchyla zaskarżoną decyzję w części utrzymującej w mocy decyzję Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców z dnia ... lutego 2010 roku nr ... w zakresie orzeczenia o wydaleniu z terytorium RP wobec stwierdzenia, że nie zachodzą okoliczności uzasadniające udzielenie zgody na pobyt tolerowany ; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja w uchylonej części nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku; 3. w pozostałej części skargę oddala; 4. zasądza od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz adw. ... tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej świadczonej z urzędu kwotę ... zł (... złotych ... groszy), w tym tytułem wynagrodzenia kwotę... zł (... złotych) i tytułem 23 % podatku od towarów i usług kwotę ... zł (... złotych ... groszy).


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia ... marca 2007 r., nr ..., Prezes Urzędu do Spraw Repatriacji i Cudzoziemców odmówił I. B., obywatelowi ... narodowości ..., zamieszkującemu od 1981 r. do grudnia 2005 r. w ... . nadania statusu uchodźcy i nakazał mu opuszczenie terytorium Rzeczypospolitej Polskiej wobec stwierdzenia, że nie zachodzą okoliczności uzasadniające udzielenie mu zgody na pobyt tolerowany. Decyzja obejmowała żonę Cudzoziemca E. D. oraz trójkę jego małoletnich dzieci.

W uzasadnieniu decyzji organ dopuszczając możliwość, iż Cudzoziemiec brał udział w walkach ... wojny ... stwierdził, iż sam ten fakt nie jest wystarczającą przesłanką do nadania mu statusu uchodźcy. Odnosząc się do wskazywanych przez Cudzoziemca okoliczności, iż ukrywał się wraz z innymi bojownikami organ podniósł brak wykazania jednoznacznej przyczyny ukrywania się, bowiem Cudzoziemiec nie znajdował się w kręgu osób poszukiwanych przez władze ... . Wynika to, zdaniem organu, z faktu iż otrzymał wezwania do ... na przesłuchanie w charakterze świadka w sprawie dotyczącej innych bojowników.

Organ wskazał także na treść oświadczeń zawartych we wniosku o nadanie statusu uchodźcy, w których I. B. nie wspomniał o udziale w wojnie ..., pomocy rannym bojownikom, ukrywaniu się, ucieczkach, śmierci towarzysza S. J. zabitego w operacji .... Przyjazd do Polski uzasadniał obawą o życie swoje i rodziny w sytuacji, gdy zamaskowani ludzie w mundurach biją zwłaszcza młodzież, zatrzymują i wypuszczają po otrzymaniu okupu. Oświadczenia te nie zawierały informacji, by Cudzoziemiec był prześladowany, aresztowany czy skazany. Wyjaśniając przyczyny podania niepełnych danych I. B. powołał się na trudności z wjazdem do Polski (za pierwszym razem był cofnięty na lotnisku w Warszawie) i obawami, iż przedstawienie wszystkich okoliczności to mu uniemożliwi.

Ogólna sytuacja w kraju pochodzenia – D., według organu, wskazuje na brak przesłanek do udzielenia Cudzoziemcowi zgody na pobyt tolerowany w Polsce. Wprawdzie w D., wobec trwającego na K. konfliktu, uderzają w ludność cywilną akcje odwetowe służb d. i federalnych to sytuacja ta dotyczy wszystkich mieszkańców, nie tylko narodowości ... .

Po rozpoznaniu odwołania wniesionego przez Stronę od decyzji Prezesa Urzędu do Spraw Repatriacji i Cudzoziemców z dnia ... marca 2007 r. Rada do Spraw Uchodźców decyzją z dnia ... maja 2007 r., nr ..., uchyliła decyzję organu I instancji i przekazała mu sprawę do ponownego rozpatrzenia.

Zdaniem Rady do Spraw Uchodźców do pełnego wyjaśnienia sprawy niezbędne było zażądanie od Wnioskodawcy oryginałów wezwań do stawienia się na przesłuchania w dniach ... kwietnia i ... maja 2004 r., ustalenie przyczyn odmowy udzielenia Cudzoziemcowi zgody na wjazd do Polski w dniu ... listopada 2005 r. oraz przesłuchanie wskazanych przez niego świadków M. K. i M. I. na okoliczności uzasadniające objęcie Cudzoziemca ochroną – czego organ I instancji nie zrobił.

Decyzją z dnia ... lutego 20010 r., nr ..., Szef Urzędu do Spraw Cudzoziemców odmówił I. B. nadania statusu uchodźcy, odmówił udzielenia ochrony uzupełniającej i orzekł wydalenie go z terytorium Rzeczypospolitej Polskiej wobec stwierdzenia, że nie zachodzą okoliczności uzasadniające udzielenie zgody na pobyt tolerowany. Decyzja ta obejmowała żonę Cudzoziemca E. D. oraz piątkę jego małoletnich dzieci, z których dwoje najmłodszych urodziło się już w Polsce.

Zgodnie z zaleceniami organu II instancji do akt dołączono wezwania kierowane do Skarżącego w dniach ... kwietnia (otrzymane ... kwietnia) i ... maja (otrzymane ... maja) 2004 r. a nadto z ... stycznia 2006 r. przez Rejonowy Oddział Spraw Wewnętrznych ... w M. Organ I instancji wyjaśnił także, iż w dniu ... listopada 2005 r. Cudzoziemiec został cofnięty z lotniska w Warszawie a jego wiza wystawiona w konsulacie w B. została anulowana ze względu na cel wyjazdu niezgodny z deklarowanym. Skarżący podał cel handlowy w sytuacji, gdy nie umiał wskazać kontrahentów, nie miał biletu powrotnego i pieniędzy na zakup rzekomego towaru. Organ ustalił więc, iż przy pierwszej próbie wjazdu do Polski Wnioskodawca nie deklarował chęci ubiegania się o ochronę międzynarodową. Wobec nie wskazania przez Stronę aktualnych miejsc zamieszkania wnioskowanych świadków organ uznał ich przesłuchanie za niemożliwe. Jednakże w oparciu o zebrany materiał dowodowy, w tym pisemne oświadczenia towarzyszy broni Skarżącego, organ uznał za udowodnione, iż I. B.:

- w 2002 r. brał udział w działaniach wojennych

- był trzykrotnie wzywany przez oddział ... milicji na przesłuchania w charakterze świadka, w tym raz już po wyjeździe do Polski (styczeń 2006 r.)

- utrzymywał bardzo dobry kontakt z braćmi S. i I. J., którzy zostali zabici podczas akcji antyterrorystycznych jako podejrzani o działania terrorystyczne.

Zdaniem organu I instancji na bazie powyższych ustaleń nie ma podstaw do zastosowania art. 13 ust. 1 i art. 15 ustawy z dnia 13 czerwca 2003 r. o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Skarżący nie jest osobą poszukiwaną przez władze ..., co uzasadniałoby mu nadanie statusu uchodźcy, na terytorium ... nie toczy się obecnie żaden konflikt wewnętrzny lub zewnętrzny, który uzasadniałby objęcie go ochroną uzupełniającą a także nie ma przesłanek do stwierdzenia, iż Skarżący znajduje się w sytuacji rzeczywistego ryzyka wystąpienia przesłanek z art. 97 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 13 czerwca 2003 r. o udzielaniu cudzoziemcom ochrony.

W odwołaniu z dnia ... marca 2010 r. od powyższej decyzji oraz w jego uzupełnieniu z... kwietnia 2010 r. I. B. zarzucił organowi I instancji naruszenie przepisów art. 13, 15 i 97 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 13 czerwca 2003 r. o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 7, 77, 78 § 1, 80 i 107 § 3 kpa.

Skarżący nie zgodził się z niedaniem mu wiary, iż wstąpił w 2004 r. do oddziału A. w sytuacji, gdy organ uznał za udowodniony fakt jego udziału w wojnie 2002 r. Bezpodstawnie organ uznał, iż wiedza Skarżącego na temat okoliczności śmierci I. K. i S. J. nie ma znaczenia w sprawie, podczas gdy zasadne jest przypuszczenie, iż władze mogą uważać, że ma on informacje także na temat innych bojowników.

Bezpodstawnie organ przyjął, iż po zabiciu braci J. organy ścigania przestały już interesować się Skarżącym, bowiem ostatnie wezwanie na przesłuchanie skierowane do niego było w 2006 r.

Organ nie miał podstaw do przyjęcia, iż I. J. był terrorystą ponieważ był o taką działalność jedynie podejrzewany przez władze ... a jego rodzina uzyskała ochronę międzynarodowa na terytorium RP.

Organ nie przesłuchał w charakterze świadka T. O. wobec jego niestawienia się na wskazany termin, nie ponawiając próby doręczenia wezwania i przyjmując przed jego przesłuchaniem, iż zeznania te nie byłyby istotne dla sprawy. Skarżący był w wieloletnim kontakcie ze świadkiem i obaj znali swoje życiorysy z okresu przebywania w kraju pochodzenia. T. O. oskarżony o terrorystyczne działania przebywał rok w zakładzie karnym w warunkach opisywanych przez Amnesty International, zanim został uniewinniony.

Organ nie włączył do materiału dowodowego kasety z nagraniem wypowiedzi I. J. dokonanym przed jego zabiciem w 2008 r., w której wymienia on Skarżącego i bojownika M. K. posługując się ich imionami.

Zdaniem Skarżącego organ nie uwzględnił rzeczywistej sytuacji w kraju pochodzenia i nie wziął pod uwagę jej zaostrzenia po zamachach w M. z ... marca 2010 r.

Decyzją z dnia ... maja 2010 r., nr ..., Rada do Spraw Uchodźców utrzymała w mocy decyzję Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców z dnia ... lutego 20010 r., nr ... .

W uzasadnieniu swej decyzji organ II instancji podzielił stanowisko Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców, iż w oparciu o zebrane w sprawie dowody Skarżący nie jest uchodźcą w rozumieniu Konwencji Genewskiej a w przypadku powrotu do kraju pochodzenia nie byłby narażony na prześladowanie ani też represje innego rodzaju. Cudzoziemiec nie figuruje na listach osób poszukiwanych, on i jego rodzina otrzymali paszporty i legalnie opuścili kraj pochodzenia. Organ II instancji zaznaczył, iż nieprzesłuchanie wskazanych przez Stronę świadków wynikało bądź z ich niestawiennictwa bądź z niemożliwości doręczenia im wezwań. Organ nie dysponował kasetą z nagraniem wypowiedzi I. J., ponieważ Skarżący pomimo zapowiedzi nie złożył jej do akt sprawy. Przekazane przez Cudzoziemca "oświadczenia" i "zaświadczenia" organ ocenił jako dokumenty prywatne, zgodnie z przepisem art. 245 kpc.

W skardze z dnia ... czerwca 2010 r. skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie I. B. wnosząc o uchylenie decyzji Rady do Spraw Uchodźców z dnia ... maja 2010 r. oraz poprzedzającej ją decyzji Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców z dnia ... lutego 20010 r. zarzucił organowi II instancji naruszenie przepisów art. 13, 15 i 97 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 13 czerwca 2003 r. o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 7, 11, 15, 77, 80 i 107 § 3 kpa.

W uzasadnieniu skargi Cudzoziemiec powtórzył argumenty wskazywane w odwołaniu od decyzji organu I instancji. Zaakcentowal nadto fakt przekazania kasety z nagraniem wypowiedzi I. J. organowi w momencie oświadczania do protokołu przesłuchania, iż chciałby ją dołączyć. Wskazał na niedostateczne działania organu podejmowane w celu wezwania świadka T. O. wskazanego przez Stronę w toku postępowania przed organem I instancji. Podniósł, iż Szef Urzędu w decyzji z ... lutego 2010 r. potwierdził danie wiary "oświadczeniom" naocznych świadków zdarzeń mających miejsce w kraju pochodzenia jak też uznał za udowodniony udział Skarżącego w działaniach wojennych 2002 r. podczas gdy organ II instancji okoliczności te pozostawił jedynie w sferze domniemywania.

Zdaniem Skarżącego wysoce prawdopodobnym jest, iż gdyby stawił się w organach milicji na przesłuchanie w sprawie działań bojowników i ich miejsca pobytu zostałby zatrzymany. Organ bezzasadnie przyjął, iż wezwanie w charakterze świadka stanowiło dla niego gwarancję bezpieczeństwa.

Cudzoziemiec wskazał na informacje Komisji do Spraw Prawnych i Praw Człowieka Zgromadzenia Parlamentarnego Rady Europy, Human Rights Watch oraz Amnest International, z których jednoznacznie wynika, iż porwań, tortur i zastraszeń dokonują służby bezpieczeństwa działające z ramienia Ministerstwa Spraw Wewnętrznych ..., poważne naruszenia praw człowieka wciąż dokonywane są na K. - w ..., w ... .

W odpowiedzi na skargę Rada do Spraw Uchodźców zajęła dotychczasowe stanowisko w sprawie wnosząc o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje:

Sądy administracyjne, w tym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, stosując środki określone w ustawie prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Podstawową funkcją sądownictwa administracyjnego i toczącego się przed nim postępowania jest ocena, czy zaskarżona decyzja odpowiada prawu i czy postępowanie poprzedzające jej wydanie nie jest obciążone wadami uzasadniającymi uchylenie zaskarżonego rozstrzygnięcia organu administracji.

Rozpatrując sprawę w oparciu o wskazane kryteria Sąd stwierdza, iż skarga w części dotyczącej rozstrzygnięcia organu w przedmiocie odmowy nadania I. B. statusu uchodźcy i odmowy udzielenia mu ochrony uzupełniającej nie zasługuje na uwzględnienie.

Sąd podziela bowiem w pełni ustalenia organów obu instancji, iż w rozpoznawanej sprawie nie ma podstaw do zastosowania wobec Skarżącego ochrony przewidzianej w art. 13, 14 i 15 ustawy z dnia 13 czerwca 2003 r. o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Cudzoziemiec nie wykazał, iż w kraju pochodzenia był indywidualnie prześladowany przez władze państwowe na tle jego rasy, religii, narodowości, przynależności do określonej grupy społecznej czy poglądów politycznych. Zasadnie organy przyjęły także, iż obecnie w ... i ... nie występuje poważne i zindywidualizowane zagrożenie dla życia lub zdrowia wynikające z powszechnego stosowania przemocy wobec ludności cywilnej w sytuacji międzynarodowego lub wewnętrznego konfliktu zbrojnego, które uzasadniałoby objęcie Strony ochroną uzupełniającą.

Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdza równocześnie, iż skarga dotycząca rozstrzygnięcia organu w przedmiocie wydalenia Cudzoziemca z terytorium RP wobec stwierdzenia, iż nie zachodzą okoliczności uzasadniające udzielenia mu zgody na pobyt tolerowany - jest zasadna.

Sąd zwraca tu uwagę, co podkreślono także w piśmiennictwie (K.Bem, glosa do wyroku NSA z dnia 5 maja 2005 r.), iż status tolerowany, uregulowany w przepisach ustawy z dnia 13 czerwca 2003 r. o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, jest szerszy w swoim zakresie ochrony niż status uchodźcy. Opiera się on m.in. na ochronie gwarantowanej przez art. 3 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, sporządzonej w Rzymie dnia 4 listopada 1951 r., a zatem standard zagrożenia naruszeniem praw człowieka dla statusu tolerowanego jest niższy niż dla statusu uchodźcy. Dlatego też niewypełnienie przesłanek dla otrzymania statusu uchodźcy nie przesądza automatycznie o bezzasadności wniosku o status tolerowany na mocy art. 97 ust. 1 pkt 1 ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium RP.

Po przeprowadzeniu postępowania dowodowego o nadanie statusu uchodźcy na podstawie przesłanek z Konwencji z 1951 r. dotyczącej statusu uchodźców, po rozważeniu zasadności objęcia Cudzoziemca ochroną uzupełniającą organy winny osobno i szczegółowo zbadać, czy Skarżącemu nie należy nadać statusu tolerowanego. Tego, w ocenie Sądu, organy nie zrobiły właściwie, zgodnie z zasadami wyrażonymi w art. 7 w związku z art. 77 kpa. Nadto uzasadnienie zaskarżonej decyzji w zakresie odnoszącym się do pobytu tolerowanego nie spełnia wymogów sformułowanych w art. 107 § 3 kpa.

Obowiązku wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego oraz prawidłowego uzasadnienia decyzji poprzez wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej nie wypełnia przytoczenie treści art. 97 ustawy z dnia 13 czerwca 2003 r. o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i stwierdzenie, iż Skarżący nie wykazała istnienia którejkolwiek z wymienionych w tym przepisie przesłanek.

W toku ponownego rozpoznawania sprawy w zakresie zbadania przesłanek do udzielenia Cudzoziemcowi zgody na pobyt tolerowany w Rzeczpospolitej Polskiej organ winien uzupełnić postępowanie dowodowe o przesłuchanie w charakterze świadka T. O. oraz przeprowadzić dowód z nagrania wypowiedzi I. J.. W swych rozważaniach organ winien uwzględnić informacje uzyskane po wykonaniu powyższych zaleceń i zająć jednoznaczne stanowisko co do zaangażowania Skarżącego w konflikt 2004 r. Organ winien przy tym mieć na uwadze przyjęte przez siebie za potwierdzone fakty: udziału I. B. w działaniach wojennych 2002 r., trzykrotnego wzywania go przez oddział ... milicji na przesłuchania w charakterze świadka, w tym raz już po wyjeździe do Polski (styczeń 2006 r.) oraz pozostawanie przez niego przez lata w ścisłym kontakcie z braćmi S. i I. J., którzy zostali zabici podczas akcji antyterrorystycznych jako podejrzani o działania terrorystyczne.

Uznanie tych okoliczności za udowodnione wymaga od organu ponownego rozważenia czy po wydaleniu Cudzoziemca do kraju pochodzenia mogłoby być zagrożone jego prawo do życia, wolności i bezpieczeństwa osobistego, czy nie zagraża mu poddanie torturom albo nieludzkiemu, poniżającemu traktowaniu. Na uwadze mieć przy tym należy, iż w rozpoznawanej sprawie bezsporne jest, że towarzysze Skarżącego zostali zabici, że on sam posiada zweryfikowane przez organ informacje dotyczące działań podejmowanych przez bojowników a podejrzenie o udział w akcjach terrorystycznych, nawet gdy skończy się uniewinnieniem, pociąga za sobą poniżające i nieludzkie traktowanie przez organy ścigania w toku prowadzonego śledztwa.

W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalił się pogląd, iż ustalenie istnienia przesłanek do przyznania zgody na pobyt tolerowany nie wymaga - w odróżnieniu od przyznania statusu uchodźcy - ustalenia, że cudzoziemiec w razie powrotu do kraju pochodzenia podlegałby prześladowaniu co najmniej tolerowanemu przez władze państwowe. Wystarcza ustalenie, że aplikant nie mógłby liczyć - z różnych przyczyn - na skuteczną ochronę tych władz, co w rozpoznawanej sprawie może mieć miejsce. Organy obu instancji nie poczyniły wystarczających ustaleń w tym przedmiocie. Organu sam podkreślił, iż w ... i ... wzrosła przemoc, której sprawcami były służby specjalne a właśnie obawy przed działaniami tych służb deklaruje Skarżący. Przy ponownym rozpatrywaniu sprawy kwestia ta także winna zostać starannie wyjaśniona.

Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c) ppsa uchylił zaskarżoną decyzję w części dotyczącej zgody na pobyt tolerowany i wydalenia. Na podstawie art. 152 ppsa Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja w uchylonej części nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku. Z mocy art. 151 ppsa Sąd oddalił skargę w pozostałej części.