Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VII SA/Wa 2938/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2019-06-06 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6209 Inne o symbolu podstawowym 620
638  Sprawy egzekucji administracyjnej;  egzekucja obowiązków o charakterze niepieniężnym
Hasła tematyczne: Ochrona zdrowia
Skarżony organ: Minister Zdrowia
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17 ust 1
journal: Dz.U. 2018 poz 151
law: Ustawa z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi - tekst jedn.
article: art. 33, 34
journal: Dz.U. 2018 poz 1314
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Włodzimierz Kowalczyk, , Sędzia WSA Grzegorz Antas, Sędzia WSA Jolanta Augustyniak-Pęczkowska (spr.), po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 6 czerwca 2019 r. sprawy ze skargi M. W. na postanowienie Ministra Zdrowia z dnia [...] września 2018 r. znak [...] w przedmiocie oddalenia zarzutów oddala skargę


UZASADNIENIE

Minister Zdrowia postanowieniem z [...] września 2018r. [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. 2017 r., poz. 1257, ze zm.) oraz art. 18 w zw. z art. 34 § 5 ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2018 r., poz. 1314, ze zm.- dalej u.p.e.a.), po rozpoznaniu zażalenia M. W. - utrzymał w mocy postanowienie Wojewody [...] z [...] czerwca 2018 r. [...] oddalające zarzuty do postępowania egzekucyjnego.

Organ wskazał, że na skarżącą nałożono też grzywnę w celu przymuszenia z powodu uchylania się od poddania małoletniego syna - P. W. – ur. [...] kwietnia 2014 r., obowiązkowym szczepieniom ochronnym, zgodnie z tytułem wykonawczym z [...] września 2017 r., [...] Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w [...] (PPIS) i wezwał do jej uiszczenia w terminie 7 dni od dnia doręczenia postanowienia.

PPIS w [...] jako wierzyciel uznał zarzuty za nieuzasadnione.

Dalej Minister Zdrowia podniósł, że postępowanie PPIS w [...] prowadził prawidłowo. W dniu [...] września 2017 r. wystawił tytuł wykonawczy - [...], po skierowaniu upomnienia 14 czerwca 2017 r. wzywającego do wykonania obowiązku.

Organ wyjaśnił, że wykaz obowiązkowych szczepień ochronnych i grupy osób obowiązanych do poddania się tym szczepieniom zostały określone wart. 17 ust. 1 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (dalej - ustawa o zapobieganiu) i § 5 rozporządzenia Ministra Zdrowia z 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (dalej rozporządzenie), zgodnie z którym obowiązkowe szczepienia ochronne są prowadzone z uwzględnieniem Programu Szczepień Ochronnych na dany rok, ogłaszanym przez Głównego Inspektora Sanitarnego w formie komunikatu w dzienniku urzędowym ministra właściwego do spraw zdrowia, corocznie. Szczepienia obowiązkowe są realizowane przez osoby upoważnione, będące realizatorami obowiązkowych szczepień ochronnych w terminach i zgodnie ze szczegółowymi wskazaniami dotyczącymi stosowania poszczególnych szczepionek i zgodnie z aktualną wiedzą medyczną. Terminy realizacji obowiązku wykonania szczepień są uwarunkowane zaleceniami, jakie definiuje Program w zależności od kalendarzowego wieku dziecka. Obowiązek staje się egzekwowalny w chwili wejścia w granice wiekowe zakreślone przez ustawę. Podstawą prawną do nałożenia obowiązku jest art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy o zapobieganiu, który zobowiązuje osoby przebywające na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej do poddawania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym na zasadach określonych w ustawie, przy czym zgodnie z art. 5 ust. 2 ww. ustawy w odniesieniu do osoby nieposiadającej pełnej zdolności do czynności prawnych (m.in. dziecko) odpowiedzialność za wypełnienie tego obowiązku ponosi osoba sprawująca nad tą osobą prawną pieczę, albo jej opiekun faktyczny (zwykle są to rodzice).

Następnie zaznaczył, że na skarżącej, jako rodzicu małoletniego dziecka (opiekunie prawnym) - spoczywał obowiązek zgłoszenia się z dzieckiem do lekarza w celu przeprowadzenia badań kwalifikacyjnych dla potwierdzenia bądź wykluczenia przeciwwskazań do wykonania szczepienia. Skarżąca nie zgłosiła się z dzieckiem na badanie kwalifikacyjne. W aktach sprawy brak jest również zaświadczenia lekarskiego o przeciwwskazaniach zdrowotnych do wykonania szczepień ochronnych.

Zgodnie z wyrokiem WSA w Białymstoku z 16 kwietnia 2014 r. sygn. II SA/Bk 18/13: "niewykonalność obowiązku o charakterze niepieniężnym zachodzi jedynie wtedy, gdy istnieją niezależne od zobowiązanego trwałe przyczyny braku możliwości wykonania obowiązku. Przesłanką uznania obowiązku za niewykonalny nie mogą być natomiast trudności w jego wyegzekwowaniu wiążące się z takim działaniami adresatów obowiązku, które skutkują utrzymaniem dotychczasowego stanu rzeczy. Badanie kwalifikacyjne, którego brak według twierdzeń Skarżącego - stanowi przeszkodę w uznaniu obowiązku szczepienia za wykonalny jest koniecznym elementem realizacji obowiązku szczepień. Szczepieniu może bowiem zostać poddane takie dziecko, którego stan zdrowia pozwala na przeprowadzenie szczepienia. Natomiast z art. 17 ust. 3 ustawy o zapobieganiu wprost wynika, że obowiązkowego szczepienia ochronnego nie można przeprowadzić, jeżeli między badaniem kwalifikacyjnym a szczepieniem upłynęły 24 godziny. Egzekwowanie obowiązku szczepień oznacza zatem równoczesne egzekwowanie związanego ze szczepieniem obowiązku poddania dziecka badaniu kwalifikacyjnemu. Nie można więc faktem nieprzeprowadzenia badania dziecka, którego matka odmówiła, uzasadniać niewykonalności szczepienia.

Dalej organ wyjaśnił, że w tej sprawie organem podejmującym czynności egzekucyjne w rozumieniu up.e.a. jest Wojewoda [...], a nie, jak twierdzi skarżąca - powiatowy inspektor sanitarny. Zarzut prowadzenia egzekucji przez niewłaściwy organ egzekucyjny nie zasługuje więc na uwzględnienie.

Skargę na to postanowienie złożyła M. W. wnosząc m.in. o uchylenie postanowień organów obu instancji i zarzucając naruszenie:

1. art. 29 § 1 u.p.e.a. poprzez niezbadanie dopuszczalności egzekucji administracyjnej tytułu wykonawczego oraz art. 29 § 2 w zw. z art. 29 § 1 u.p.e.a. poprzez niewydanie z tej przyczyny postanowienia o nieprzystąpieniu do egzekucji.

Według skarżącej zgodnie z art. 29 § 1 u.p.e.a. był to obowiązek organu egzekucyjnego. Organ nie jest co prawda uprawniony do merytorycznego badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym, ale jeżeli uzna, że obowiązek, którego dotyczy tytuł wykonawczy nie podlega egzekucji administracyjnej lub tytuł wykonawczy nie spełnia wymogów określonych w przepisach prawa, nie przystępuje do egzekucji, zwracając tytuł wierzycielowi (W. Piątek, A. Skoczylas, Komentarz do art. 29 [w:] Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz, red. R. Hauser, A. Skoczylas, C. H. Beck, Warszawa 2012). Do przesłanek wyłączających prowadzenie egzekucji należą bowiem m. in. okoliczności wymienione w art. 59 u.p.e.a., w tym nieistnienie obowiązku (P. Przybysz, Postępowania egzekucyjne w administracji. Komentarz, LexisNexis Polska, Warszawa 2008, s. 156-158). W tej sprawie zaszła jedna z tych przesłanek, tj. brak możliwości egzekucji administracyjnej obowiązku, którego dotyczy tytuł wykonawczy. Obowiązek poddania się szczepieniom ochronnym, na który powołały się organy w ogóle nie istnieje, co wynika z szeregu aktów prawnych krajowych jak i międzynarodowych.

Dalej skarżąca - powołując się na art. 31 ust. 1 i 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej - znaczyła, że przepisy te stosuje się bezpośrednio, niemniej zostały one skonkretyzowane w art. 16 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (Dz.U. Nr 52, poz. 417 ze zm.), zgodnie z którym pacjent ma prawo do wyrażenia zgody na udzielenie określonych świadczeń zdrowotnych lub odmowy takiej zgody, po uzyskaniu informacji w zakresie określonym w art. 9 tejże ustawy. Analogicznie w ustawie z dnia 5 grudnia 1996 r. o zawodach lekarza i lekarza dentysty (Dz. U. z 1997 r., Nr 28, poz. 152 ze zm.). Podobnie w art. 5 Konwencji o Prawach Człowieka i Biomedycynie.

Z ww. przepisów jednoznacznie wynika, że nikt nie może być zmuszony do poddania się określonemu leczeniu czy innym świadczeniom zdrowotnym. Stosowanie tej zasady nie jest ograniczone ani zależne od wystąpienia określonych okoliczności. Tak jest w sytuacji obawy przed niemożliwymi do przewidzenia skutkami poddania się zabiegowi medycznemu, a więc i szczepieniu ochronnemu. Reakcja organizmu dziecka nie jest do końca przewidywalna. Nawet niewielkie ryzyko uzasadnia prawo do odmowy poddania się takiej czynności.

Zdaniem strony, z przepisów prawa nie wynika zatem obowiązek, który mógłby być egzekwowany, a nawet gdyby przyjąć odmiennie, to błędne jest przyjęcie, że podejmowanie działań w tym zakresie należy do właściwości Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego. Obowiązki podlegające takiej egzekucji wymienia m.in. w art. 2 ust. 1 u.p.e.a. Organy opierały się na pkt 10 tego przepisu, zgodnie z którym egzekucji podlegają obowiązki o charakterze niepieniężnym pozostające we właściwości organów administracji rządowej i samorządu terytorialnego lub przekazane do egzekucji administracyjnej na podstawie przepisu szczególnego. Jednak właściwość rzeczowa PPIS nie wynika z u.p.e.a. Z kolei art. 5 pkt 4 ustawy z 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (Dz. U. Nr 12, poz. 49 ze zm.) wskazuje, że do zakresu działania PIS w dziedzinie zapobiegania i zwalczania chorób zakaźnych należy wydawanie zarządzeń i decyzji lub występowanie do innych organów o ich wydanie - w wypadkach określonych w przepisach o zwalczaniu chorób zakaźnych. W ustawie o zapobieganiu nie przyznano PIS uprawnienia do prowadzenia postępowania tym w przedmiocie i nie można go domniemywać Na poparcie tego stanowiska skarżąca powołała się na orzecznictwo. W konsekwencji organ ten nie tylko nie miał prawa egzekwować wykonania obowiązku niepieniężnego w postaci szczepienia ochronnego, ale nie był nawet uprawniony do dokonywania prowadzenia w tym zakresie jakichkolwiek czynności, w tym wystawienia tytułu wykonawczego (art. 27 ust. 1 u.p.e.a.).

Dalej strona przytoczyła art. 17 ust. 2 ustawy o zapobieganiu i stwierdziła, że wobec tego, iż spełnienie obowiązku jest niemożliwe gdyż przeprowadzenie szczepienia bez wykonania badania byłoby niezgodne z prawem. W dniu wystawienia tytułu wykonawczego i wydania postanowienia P. W. nie miał wykonanego ważnego badania kwalifikacyjnego. Organ nie miał więc podstaw do stwierdzenia, że obowiązek jest wymagalny i wykonalny, bo nie przedstawił jako dowodu zaświadczenia lekarskiego. Zaświadczenie to wydaje lekarz przeprowadzającego badanie (art. 17 ust. 4 ustawy o zapobieganiu). Jego brak w aktach potwierdza, że w dniu wydania postanowienia organ nie miał wiedzy o aktualnym zdrowiu dziecka i czy obowiązek jest wykonalny.

Strona przyznała, że przyczyną braku tego badania było niestawienie się wraz z dzieckiem we wskazanym podmiocie leczniczym w celu wykonania badania kwalifikacyjnego, jednak nie zmienia faktu braku takiego aktualnego badania. Brak zaświadczenia nie może przesądzać automatycznie o braku takich przeciwwskazań. To, że w aktach nie znajduje się takie zaświadczenie, nie znaczy że stan zdrowia dziecka był odpowiedni do wykonania szczepienia.

Ponadto, art. 17 ustawy o zapobieganiu opisuje zasady przeprowadzania badania kwalifikacyjnego (ust. 4, ust.5), a w oddzielnych przepisach zasady szczepień ochronnych. Badanie kwalifikacyjne może być wykonane również u innego lekarza niż u lekarza wykonującego szczepienie. I co najważniejsze, nie zostało ono określone jako obowiązkowe w przeciwieństwie do szczepienia. Pacjent ma zatem dowolność w jakim terminie i czy w ogóle podda się szczepieniu.

W uzasadnieniu zarzutu naruszenia art. 119 § 1 u.p.e.a. zobowiązana wskazała, ż art. 17 ust. 10 pkt. 1 do 4 stanowi, że minister właściwy do spraw zdrowia określi, w drodze rozporządzenia: wykaz chorób zakaźnych objętych obowiązkiem szczepień ochronnych, osoby lub grupy osób obowiązane do poddawania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym, wiek i inne okoliczności stanowiące przesłankę do nałożenia obowiązku szczepień ochronnych na te osoby, sposób przeprowadzania szczepień ochronnych

Zgodnie z ww. przepisem rozporządzenie w § 2 i § 3 określa rodzaj, zakres i terminy szczepień ochronnych. Terminy te wyznacza wiek dziecka. W dniu wydania postanowienia P. W. miał 3 lata. Nie przekroczył więc podanego przedziału wiekowego dla żadnego ze szczepień wymienionych w tytule wykonawczym. Termin wykonania obowiązku zatem nie upłynął i nie stał się wymagalny.

W art. 17 ust. 11 ustawy o zapobieganiu określono, że Główny Inspektor Sanitarny ogłasza w formie komunikatu, w dzienniku urzędowym ministra właściwego do spraw zdrowia. Program Szczepień Ochronnych na dany rok, ze szczegółowymi wskazaniami dotyczącymi stosowania poszczególnych szczepionek, wynikającymi z aktualnej sytuacji epidemiologicznej. Jednak komunikat nie jest źródłem prawa obowiązującego w [...] bo nie mieści się w katalogu art. 87 Konstytucji RP. Wiąże zatem jedynie jednostki podległe organowi. Komunikat mogą być jedynie wskazówką do wykonywania szczepień ochronnych (NSA wyrok III SA 1101/94 z dnia 26 maja 1995 r:

Niezależnie – w ocenie skarżącej - postanowienie o nałożeniu grzywny w celu przymuszenia do wykonania szczepienia wydane przez Wojewodę [...] nie spełnia wymagań art. 124 § 2 k.p.a. zgodnie z którym postanowienie, na które służy zażalenie, powinno zawierać uzasadnienie faktyczne i prawne. Winno zatem spełniać wymagania określone w art. 107 § 3 k.p.a. Organ takich wymagań nie spełnił. Nie podał jakie fakty uznał za udowodnione, na jakich dowodach się oparł oraz jakie dowody odrzucił i dlaczego. Ograniczył się jedynie do stwierdzenia, że wierzyciel wezwał zobowiązaną do wykonania obowiązku określonego w tytule wykonawczym w uprzednio doręczonym upomnieniu. Nie określił, czy wziął pod uwagę jakieś inne okoliczności lub dowody, a jeżeli tak to czy je odrzucił czy uznał i dlaczego to zrobił. Organ nie przedstawił, na jakiej podstawie stwierdził, że zobowiązany może wykonać obowiązek, czy stan zdrowia dziecka pozwala na wykonanie szczepienia oraz czy brał pod uwagę przyczyny dla jakich to szczepienie nie zostało wcześniej wykonane. Na poparcie tego zarzutu skarżąca przytoczyła orzecznictwo.

Dalej zaznaczyła, że art. 77 § 1 k.p.a. zobowiązuje organ do samodzielnej inicjatywy dowodowej (tak WSA w Poznaniu wyroku z 12.12.2007 sygn. IV SA/Po 588/07): Organ tego obowiązku nie dopełnił. Nie zbadał powodu dla którego obowiązek w tytule wykonawczym nie został wykonany. Nie zwrócił się do rodziców, ani do lekarza czy PPIS w [...].

Wskazując na naruszenie art. 10 § 1 oraz art. 81 k.p.a. skarżąca podniosła, że organ nie powiadomił jej o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów, materiałów i przedstawionych stanowisk oraz o możliwości zgłoszenia żądań i wniosków, zważywszy, że posiadała ważne materiały dot. badań medycznych i publikacji oj szkodliwości szczepień ochronnych. Na skutek zaniechania organu została pozbawiona prawa do złożenia jakichkolwiek wyjaśnień i dowodów jak również do zapoznania się z już zgromadzonym materiałem dowodowym. Zgodnie z art. 81 k.p.a. okoliczności które przedstawia organ nie mogą być uznane za udowodnione gdyż jako strona nie miałam możliwości wypowiedzenia się co do przeprowadzonych dowodów.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje.

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2017 r. poz. 2188 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Sąd administracyjny nie rozstrzyga merytorycznie o zgłoszonych przez stronę żądaniach, a jedynie w przypadku stwierdzenia, że zaskarżone postanowienie zostało wydane z naruszeniem prawa, o którym mowa w art. 145 p.p.s.a. uchyla je lub stwierdza jego nieważność.

W świetle powołanych kryteriów skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem argumenty w niej przedstawione są chybione.

W pierwszej kolejności zauważyć trzeba, że podstawowe zarzuty skarżącej odnoszą się do naruszenia przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, poprzez naruszenie norm określających właściwość organu egzekucyjnego oraz wiążące organ egzekucyjny reguły postępowania, w szczególności art. 29 u.p.e.a.

Wyjaśnić zatem należy, że o właściwości organów egzekucyjnych przesądza art. 20 § 1 pkt 1 u.p.e.a., zgodnie z którym organem egzekucyjnym w zakresie egzekucji administracyjnej obowiązków o charakterze niepieniężnym jest wojewoda.

Rozstrzygnięcie co do właściwości organu egzekucyjnego w tej sprawie znajduje potwierdzenie w orzecznictwie sądów administracyjnych. W wyrokach wydanych w przedmiocie zasadności zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym w związku z niewykonaniem obowiązku szczepień ochronnych wyraźnie podkreśla się, że w takich sprawach nie należy mylić pojęć "wierzyciela" oraz organu "egzekucyjnego", co nagminnie czyni pełnomocnik występujący również w wielu innych sprawach w tym przedmiocie. Tym samym również na gruncie tej sprawy należy podkreślić, że zgodnie z przepisami cyt. ustawy kierowanie do zobowiązanego wezwań i upomnień w związku z unikaniem szczepień ochronnych oraz wystawianie tytułów wykonawczych należy do zadań wierzyciela, czyli właściwego miejscowo organu państwowej inspekcji sanitarnej. PPIS ani PWIS nie podejmują natomiast czynności egzekucyjnych, gdyż nie są organami egzekucyjnymi. Rolę tę w tej sprawie sprawuje właściwy miejscowo wojewoda, czyli Wojewoda [...] w tej sprawie (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 7 lutego 2018 r., sygn. akt II OSK 934/17 oraz wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 19 kwietnia 2018 r., sygn. akt VII SA/Wa 2193/17; CBOSA).

Sąd uznał także za bezpodstawny zarzut naruszenia art. 29 § 1 u.p.e.a., poprzez niezbadanie dopuszczalności egzekucji w odniesieniu do osoby kwestionującej obowiązek poddania dziecka szczepieniom obowiązkowym. Wskazany przepis stanowi, że organ egzekucyjny bada z urzędu dopuszczalność egzekucji administracyjnej; organ ten nie jest natomiast uprawniony do badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym.

Podkreślenia wymaga, że Wojewoda [...] poddał badaniu dopuszczalność egzekucji. W pierwszym etapie dokonał wstępnej kontroli tytułu wykonawczego przesłanego wraz z wnioskiem wierzyciela oraz zarzutów zobowiązanego. W drugim etapie uzyskał stanowisko wierzyciela PPIS w [...] (niebędącego organem egzekucyjnym) co do zarzutów na podstawie art. 34 § 1 u.p.e.a. Na trzecim etapie rozpoznał zarzuty. Analiza przepisów prawa uwzględniona przez organ egzekucyjny, nie potwierdza stanowiska, że organ egzekucyjny nie przeprowadził samodzielnego badania dopuszczalności prowadzenia egzekucji administracyjnej. Wyjaśnienia w tym zakresie zostały wyczerpująco przedstawione w rozważaniach organów obu instancji.

Sąd zbadał również i uznał za bezpodstawny zarzut naruszenia art. 17 ust. 11 ustawy o zapobieganiu. Zdaniem skarżącego naruszenie prawa polega na tym, że organ sanitarny oparł swoje czynności, tj. wezwanie, upomnienie oraz wystawienie tytułu wykonawczego, na regulacji, która nie stanowi źródła prawa powszechnie obowiązującego w Rzeczypospolitej Polskiej, a zatem nie może być podstawą dla ustalania i egzekwowania obowiązków obywateli.

W istocie art. 17 ust. 11 ustawy o zapobieganiu przewiduje, że Główny Inspektor Sanitarny ogłasza w formie komunikatu, w dzienniku urzędowym ministra właściwego do spraw zdrowia, Program Szczepień Ochronnych na dany rok, ze szczegółowymi wskazaniami dotyczącymi stosowania poszczególnych szczepionek, wynikającymi z aktualnej sytuacji epidemiologicznej, przepisów wydanych na podstawie ust. 10 oraz art. 19 ust. 10 oraz zaleceń, w terminie do dnia 31 października roku poprzedzającego realizację tego programu. Zgodnie z takim programem PPIS w [...] domagał się od skarżącej poddania jej syna P. W. szczepieniom ochronnym przewidzianym w art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy o zapobieganiu. Program Szczepień Ochronnych na dany rok jest przygotowywany i ustalany przez Głównego Inspektora Sanitarnego w formie komunikatu, a następnie ogłaszany w dzienniku urzędowym ministra właściwego do spraw zdrowia. Art. 87 Konstytucji RP nie wymienia "komunikatu" jako jednej z postaci źródeł powszechnie obowiązującego prawa. Nie powoduje to jednak braku mocy obowiązującej takiego aktu. Nie budzi bowiem żadnych wątpliwości dopuszczalność posługiwania się przez organ aktami wykonawczymi do ustawy, czyli tzw. prawodawstwem delegowanym oraz aktami stosowania prawa, które wskazują określone organizacyjne lub techniczne okoliczności wykonywania obowiązków prawnych.

W zakresie szczepień ochronnych również hierarchia norm prawnych wyznaczających obowiązki obywateli jest czytelna i nie budzi wątpliwości:

a) art. 68 ust. 4 Konstytucji RP przewiduje, że władze publiczne są obowiązane do zwalczania chorób epidemicznych, co wymaga m.in. wprowadzenia regulacji ustawowej,

b) ponieważ konstytucyjną zasadą jest nakładanie na obywateli obowiązków poprzez ustawy, a nie normy niższego rzędu, dlatego obowiązek poddania się szczepieniom został wyrażony w art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b oraz art. 5 ust. 2 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu w zw. z art. 17 tej ustawy oraz w zw. z przepisami ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (Dz. U. z 2012 r. poz. 159 i 742). Jednocześnie art. 17 ust. 10 pkt 1, i 4 nakłada na ministra właściwego do spraw zdrowia obowiązek określenia, w drodze rozporządzenia wykazu chorób zakaźnych objętych obowiązkiem szczepień ochronnych, osób lub grup osób obowiązanych do poddawania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym, wiek i inne okoliczności stanowiące przesłankę do nałożenia obowiązku szczepień ochronnych na te osoby, a także sposób przeprowadzania szczepień ochronnych. Dodatkowo, art. 17 ust. 11 ustawy o zapobieganiu przewiduje, że Główny Inspektor Sanitarny ogłasza w formie komunikatu, w dzienniku urzędowym ministra właściwego do spraw zdrowia;

c) na podstawie art. 17 ust. 10 ustawy o zapobieganiu zostało wydane rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych.

Wobec powyższego - wbrew zarzutom skargi - Program Szczepień Ochronnych na kolejny rok ustalany jest przez centralny organ administracji państwowej na podstawie przepisu ustawy. Program taki zawiera szczegółowe wskazania dotyczące wykonywania szczepień dostatecznie precyzyjnie określone w przepisie upoważniającym (por. wyroki NSA z 7 lutego 2018 r. sygn. akt II OSK 934/16 oraz z 25 kwietnia 2018 r. sygn. akt II OSK 2434/17; a także WSA w Warszawie z 27 lipca 2016 r., sygn. akt VII SA/Wa 2350/15 oraz z 19 kwietnia 2018 r., sygn. akt 2193/17.

W konsekwencji niezasadny jest zarzut naruszenia art. 119 § 1 u.p.e.a. Nie doszło też do naruszenia przepisów postępowania, w tym art. 10 § 1 k.p.a. oraz art. 81 k.p.a. poprzez uniemożliwienie wypowiedzenia się, co do zebranych dowodów. Analiza korespondencji między skarżącą a organami inspekcji sanitarnej a także wykorzystane środki zaskarżenia wskazują jednoznacznie, że prawa skarżącej do udziału w postepowaniu nie były na żadnym etapie ograniczone.

Podobnie jako chybiony należało ocenić zarzut naruszenia art. 124 § 2 k.p.a., poprzez zaniechanie wyjaśnienia, czy dziecko skarżącej ma problemy zdrowotne uniemożliwiające wykonanie obowiązkowego szczepienia. W aktach sprawy nie ma żadnego dokumentu, z którego wynikałoby, że skarżąca przystąpiła do badań kwalifikacyjnych poprzedzających szczepienie jej małoletniego syna. Ten obowiązek spoczywał na skarżącej jako na opiekunie prawnym dziecka, jak słusznie wywiódł organ odwoławczy. Skoro skarżąca nawet nie przejawiała woli poddania dziecka badaniu kwalifikacyjnemu, wykluczając w ten sposób możliwość wykonania szczepienia ochronnego, to całkowicie bezpodstawny jest zarzut skargi, że organ nie zbadał powodu dla którego obowiązek wskazany w tytule wykonawczym nie został wykonany.

Sąd nie podzielił również argumentacji, że doszło do naruszenia art. 31 ust. 2 Konstytucji RP. Jak już to zostało wyjaśnione, obowiązujące przepisy prawa nakładają na rodziców dzieci (opiekunów) obowiązek poddania dzieci szczepieniom obowiązkowym. Przesłanka naruszenia Konstytucji i aktów prawa międzynarodowego chroniącego w tym zakresie prawa człowieka nie występuje. Należy przy tym dodać, że obowiązkowość szczepień ochronnych dotyczy całego społeczeństwa i ma na celu zabezpieczenie wszystkich przebywających na terytorium rzeczypospolitej Polskiej przed występującymi zagrożeniami (wewnętrznymi i zewnętrznymi). Obowiązek szczepień nie może być kwestionowany przez powołanie się na konstytucyjną zasadę wolności obywateli.

Podkreślić w tym miejscu trzeba, że zgodnie z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP ograniczenia w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw mogą być bowiem ustanawiane tylko w ustawie i tylko wtedy, gdy są konieczne w demokratycznym państwie dla m.in. ochrony zdrowia albo wolności i praw innych osób. Ograniczenia te nie mogą naruszać istoty wolności i praw. W rozpatrywanej sprawie nie jest kwestionowane, co znajduje potwierdzenie w orzecznictwie, że obowiązek szczepień wynika bezpośrednio z ustawy. Ponadto ustawodawca przewidział odpowiedni mechanizm poprzedzający wykonanie szczepienia, tj. badanie kwalifikacyjne celem stwierdzenia czy nie istnieją w danym indywidualnym przypadku przeciwwskazania do wykonania szczepienia. Nie wydaje się zatem, aby tego rodzaju rozwiązanie miało prowadzić do naruszenia praw i wolności ( także wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 22 listopada 2017 r., sygn. akt II OSK 389/16).

Mając na uwadze powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302), orzekł jak w sentencji