Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt III SA/Wa 1271/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2015-01-14 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne: Podatkowe postępowanie
Skarżony organ: Minister Finansów
Treść wyniku: Uchylono zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy: article: art. 23 par. 8 par. 6
journal: Dz.U. 2012 poz 1015
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jednolity
article: art. 15 art. 138 par. 1 pkt 3
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Anna Sękowska (sprawozdawca), Sędziowie sędzia WSA Bożena Dziełak, sędzia WSA Elżbieta Olechniewicz, Protokolant starszy referent Iwona Choińska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 stycznia 2015 r. sprawy ze skargi V. J. na postanowienie Ministra Finansów z dnia [...] lutego 2014 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania zażaleniowego w sprawie odmowy wstrzymania czynności egzekucyjnych 1) uchyla zaskarżone postanowienie, 2) stwierdza, że uchylone postanowienie nie może być wykonane w całości, 3) zasądza od Ministra Finansów na rzecz V. J. kwotę 357 zł (słownie: trzysta pięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Naczelnik Urzędu Skarbowego, w P. na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] obejmującego należność z tytułu zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych od dochodów z nieujawnionych źródeł przychodów za 2005 r. prowadzi egzekucję do majątku V. J. (dalej zwana: Skarżącą). Wszczęcie egzekucji do majątku Skarżącej nastąpiło w dniu 2 września 2011 r. w wyniku doręczenia Skarżącej odpisu ww. tytułu wykonawczego wraz z zawiadomieniami z dnia 29 sierpnia 2011 r. o zajęciu prawa majątkowego Skarżącej stanowiącego wierzytelności z rachunku bankowego.

Skarżąca złożyła wniosek o wstrzymanie czynności egzekucyjnych do czasu rozpatrzenia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie skarg w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania od decyzji w sprawie ustalenia wysokości zobowiązania podatkowego w zryczałtowanym podatku dochodowym od osób fizycznych od dochodów z nieujawnionych źródeł przychodów za 2005 r. oraz w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia zażalenia na postanowienie w sprawie nadania rygoru natychmiastowej wykonalności decyzji ustalającej wysokość dochodzonego w postępowaniu egzekucyjnym w administracji obowiązku.

Dyrektor Izby Skarbowej w W. (dalej zwany: DIS) [...] marca 2012 r. wydał postanowienie, którym odmówił wstrzymania czynności egzekucyjnych. DIS uznał, iż w sprawie nie wystąpiły szczególnie uzasadnione okoliczności, które mogłyby stanowić podstawę do zastosowania przepisu art. 23 § 6 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2012 r. poz. 1015 ze zm.) – dalej zwana: u.p.e.a..

Skarżąca złożyła zażalenie do Ministra Finansów wnosząc o uchylenie postanowienia DIS i wstrzymanie czynności egzekucyjnych lub postępowania egzekucyjnego. Postanowieniu zarzuciła obrazę art. 23 § 6 u.p.e.a. poprzez uznanie, iż w niniejszej sprawie nie zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek, który daje podstawę wstrzymania czynności egzekucyjnych lub postępowania egzekucyjnego. Skarżąca wskazała, iż prowadzenie egzekucji administracyjnej jest przedwczesne oraz stwarza uzasadnione niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody i trudnych do odwrócenia skutków poprzez pozbawienie Jej niezbędnych środków do życia. Ponadto podniosła, iż uzyskała dokument, który może stanowić istotny dowód w sprawie wysokości dochodzonego obowiązku oraz zasadności wydanej decyzji stanowiącej podstawę wystawienia ww. tytułu wykonawczego.

Minister Finansów postanowieniem z [...] lutego 2014r. umorzył postępowanie odwoławcze. W uzasadnieniu przywołał treść art. 138 § 1 pkt 3, art. 144 oraz art. 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2013r. poz. 267, dalej zwana: K.p.a.). Wskazał, że w niniejszej sprawie wystąpiła przesłanka bezprzedmiotowości. Wyjaśnił, że Skarżąca wnosiła o wstrzymanie czynności egzekucyjnych do czasu rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny skarg w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania od decyzji w sprawie ustalenia wysokości zobowiązania podatkowego w zryczałtowanym podatku dochodowym od osób fizycznych od dochodów z nieujawnionych źródeł przychodów za 2005 r. oraz w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia zażalenia na postanowienie w sprawie nadania rygoru natychmiastowej wykonalności decyzji ustalającej wysokość dochodzonego w postępowaniu egzekucyjnym w administracji obowiązku. Z materiału dowodowego zgromadzonego w aktach sprawy wynika, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 14 grudnia 2012 r. sygn. akt III SA/Wa 3478/11 rozpoznał skargę Skarżącej w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania od decyzji Naczelnika Urzędu Skarbowego P. ustalającej wysokość zobowiązania podatkowego w zryczałtowanym podatku dochodowym od osób fizycznych od dochodów z nieujawnionych źródeł przychodów za 2005 r., orzekając o jej oddaleniu, zaś wyrokiem sygn. akt III SA/Wa 3477/11 rozpoznał skargę na postanowienie w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia zażalenia na postanowienie w sprawie nadania rygoru natychmiastowej wykonalności decyzji ustalającej wysokość zobowiązania podatkowego w zryczałtowanym podatku dochodowym od osób fizycznych od dochodów z nieujawnionych źródeł przychodów za 2005 r., orzekając ojej oddaleniu. W świetle powyższego wygasła przesłanka wstrzymania czynności egzekucyjnego. Tym samym postępowanie w sprawie wstrzymania czynności egzekucyjnych stało się bezprzedmiotowe. Zatem umorzenie postępowania odwoławczego wobec jego bezprzedmiotowości na podstawie art. 138 § 1 pkt 3 K.p.a. należało uznać za uzasadnione. Minister Finansów nadmienił, że bezprzedmiotowość postępowania oznacza, że zażalenie nie podlega merytorycznemu rozpatrzeniu.

Skarżąca nie zgadzając się z postanowieniem Ministra Finansów wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Postanowieniu zarzuciła naruszenie art. 138 § 1 pkt 3 K.p.a. oraz art. 18 i 23 § 6 u.p.e.a., które miało istotny wpływ na wynik sprawy poprzez uznanie, iż przedmiotowe postępowania odwoławcze dotyczącego rozpatrzenia zażalenia Skarżącej na postanowienie DIS w przedmiocie odmowy wstrzymania czynności egzekucyjnych jest bezprzedmiotowe, albowiem skarżąca wnosiła o wstrzymanie czynności egzekucyjnych do czasu rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny stosownych skarg, a Wojewódzki Sąd Administracyjny wyrokami z dnia 14 grudnia 2012 r. w sprawach sygn. akt III SA/Wa 3478/ /II oraz III SA/Wa 3477/11 oddalił te skargi, podczas, gdy w dniu 22 lutego 2013 r. w obu sprawach wywiedziono skargi kasacyjne do Naczelnego Sądu Administracyjnego, które do chwili obecnej nie zostały jeszcze rozpoznane.

Zarzucając powyższe Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Ministrowi Finansów oraz zasądzenie kosztów postępowania.

Zdaniem Skarżącej Minister Finansów błędnie uznał, iż przedmiotowe postępowanie odwoławcze jest bezprzedmiotowe, albowiem wyroki z dnia 14 grudnia 2012 r. w sprawach sygn. akt III SA/Wa 3478//II oraz III SA/Wa 3477/11 oddalające skargi Skarżącej są nieprawomocne bowiem 22 lutego 2013 r. w obu sprawach wywiedziono skargi kasacyjne do Naczelnego Sądu Administracyjnego, które do chwili obecnej nie zostały jeszcze rozpoznane.

W odpowiedzi na skargę Minister Finansów wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko w sprawie. Nadmienił, że z pisma Skarżącej z 6 lutego 2012r. jednoznacznie wynikało, że wnosiła o wstrzymanie wykonania czynności egzekucyjnych do czasu rozpatrzenia skarg przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 184 Konstytucji RP w związku z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) oraz w związku z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej: p.p.s.a.), kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 p.p.s.a., sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) – c) p.p.s.a.) lub stwierdzenia nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).

Zgodnie z przepisem art. 133 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje wyrok po zamknięciu rozprawy na podstawie akt sprawy. Aktami sprawy są akta sądowe, jak i przedstawione sądowi akta administracyjne. Zatem sąd administracyjny rozpoznaje sprawę w zakresie stanu faktycznego, który legł u podstaw wydania zaskarżonej decyzji i znajduje się w nadesłanych aktach administracyjnych (por. wyrok NSA z dnia 28 sierpnia 2008 r., sygn. akt II OSK 1533/07, LEX nr 488467).

Wskazać również należy, że zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

W tak określonym zakresie kognicji Sąd uznał, że postanowienie będące przedmiotem skargi narusza przepisy prawa procesowego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Dlatego też, zaskarżone postanowienie zostało wyeliminowane z obrotu prawnego.

W przedmiotowej sprawie kwestia sporna sprowadza się do ustalenia czy stwierdzenie przez organ II instancji, że przesłanki wskazane przez Skarżącą jako uzasadniające wstrzymanie czynności egzekucyjnych ustały, skutkuje bezprzedmiotowością postępowania organu II instancji wszczętego na skutek wniesienia zażalenia na postanowienie w przedmiocie odmowy wstrzymania czynności egzekucyjnych.

Zaskarżonym postanowieniem organ odwoławczy umorzył postępowanie zażaleniowe wskazując w jego podstawie prawnej art. 138 § 1 pkt 3 k.p.a.. Stosownie do przywołanego przepisu, organ odwoławczy wydaje postanowienie, w którym umarza postępowanie zażaleniowe. Wydanie rozstrzygnięcia na podstawie wskazanego przepisu ma miejsce gdy postępowanie zażaleniowe stało się bezprzedmiotowe.

W niniejszej sprawie jako przyczynę bezprzedmiotowości postępowania wskazano okoliczność wygaśnięcia przesłanek wstrzymania czynności egzekucyjnych, w wyniku rozpatrzenia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny skarg w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania od decyzji Naczelnika Urzędu Skarbowego P. ustalającej wysokość zobowiązania podatkowego w zryczałtowanym podatku dochodowym od osób fizycznych oraz w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia zażalenia na postanowienie w sprawie nadania rygoru natychmiastowej wykonalności decyzji ustalającej wysokość zobowiązania podatkowego w zryczałtowanym podatku dochodowym od osób fizycznych.

W tym miejscu wskazać należy, że zgodnie z utrwalonym w doktrynie poglądem bezprzedmiotowość ma miejsce w sytuacji, gdy nie istnieje sprawa podatkowa, która mogłaby stanowić przedmiot rozstrzygnięcia (por. "Ordynacja podatkowa Komentarz" Stefan Babiarz, Bogusław Dauter, Bogusław Gruszczyński, Roman Hauser, Andrzej Kabat, Małgorzata Niezgódka-Medek, Wydanie 7, LexisNexis, str. 854). Bezprzedmiotowość postępowania administracyjnego, o której stanowi art. 105 § 1 k.p.a, oznacza, że brak jest któregoś z elementów materialnego stosunku prawnego nawiązanego na podstawie decyzji administracyjnej, a wobec tego nie można wydać decyzji załatwiającej sprawę przez rozstrzygnięcie jej co do istoty. Bezprzedmiotowość postępowania wynikać może z kilku różnych przyczyn, które mogą powstać na skutek zdarzeń prawnych, między innymi zniesienia uprawnień lub obowiązków (por.: prof. dr hab. Janusz Borkowski w Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz. Wydawnictwo C.H.BECK, Warszawa 1998, str. 523 i następne). Przy tym bezprzedmiotowość postępowania może mieć zarówno charakter podmiotowy jak i przedmiotowy. O braku przesłanki przedmiotowej do merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy można mówić, np. gdy w znaczeniu prawnym brakuje przedmiotu postępowania, czy też sprawa ma cywilny charakter. W wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 18 kwietnia 1995 r., sygn. akt SA/Łd 2424/94 (ONSA 1996, nr 2, poz. 80) przyjęto, że: "Z bezprzedmiotowością postępowania (art. 105 k.p.a.) mamy do czynienia wówczas, gdy w sposób oczywisty organ stwierdzi brak podstaw prawnych i faktycznych do merytorycznego rozpatrzenia sprawy".

Mając na uwadze powyżej zaprezentowane poglądy doktryny oraz sądów administracyjnych co do przesłanek decydujących o bezprzedmiotowości postępowania, wskazać należy, że w ocenie Sądu w niniejszej sprawie, przesłanka bezprzedmiotowości postępowania nie wystąpiła.

Poza wątpliwościami bowiem pozostaje okoliczności, że przed organem II instancji na skutek wniesienia zażalenia zawisła sprawa dotycząca oceny prawidłowości wydania przez Dyrektora Izby Skarbowej w W. postanowienia w przedmiocie odmowy wstrzymania czynności egzekucyjnych. Jak wynika z akt sprawy postanowienie to zostało bowiem wydane w dniu [...] marca 2012 r. i zostało zaskarżone w prawem przewidzianym terminie przez podmiot, któremu przysługuje przymiot strony. Tym samym, bez wątpienia postępowanie nie może zostać uznane za bezprzedmiotowe w sensie podmiotowym. Nie jest również w ocenie Sądu prawidłowa teza, że nie istnieje przedmiot postępowania. Skoro wydano postanowienie odmawiające wstrzymania czynności egzekucyjnych i zostało ono skutecznie zaskarżone na skutek złożenia zażalenia w terminie, to nie można uznać, że nie brak jest przedmiotu postępowania. Brak jest również przeszkód prawnych do wydania rozstrzygnięcia w sprawie wzmiankowanego zażalenia. W myśl art. 23 § 8 u.p.e.a. na postanowienie w sprawie wstrzymania czynności egzekucyjnych służy zażalenie. Istnieje zatem przepis prawa, pozwalający na wniesienie zażalenia oraz wydanie w tej sprawie rozstrzygnięcia.

Tym samym w ocenie Sądu brak jest przesłanek do uznania postępowania zażaleniowego za bezprzedmiotowe.

Jak wynika z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia, umorzenie postępowania było uzasadnione stwierdzeniem że jest ono bezprzedmiotowe. Przy tym bezprzedmiotowość organ wywiódł z tej okoliczności, że przesłanki wskazane przez stronę jako uzasadniające wstrzymanie czynności egzekucyjnych ustały.

W ocenie Sądu, z poglądem tym nie można się zgodzić. O bezprzedmiotowości postępowania zażaleniowego w przedmiocie odmowy wstrzymania czynności egzekucyjnych nie świadczy bowiem brak przesłanek uzasadniających wstrzymanie czynności egzekucyjnych, ale wskazane powyżej okoliczności. W razie natomiast uznania przez właściwy organ, że przesłanki uzasadniające wstrzymanie czynności egzekucyjnych ustały, obowiązkiem organu rozpatrującego zażalenie – w myśl zasady dwuinstancyjności postępowania – jest merytoryczne rozpoznanie sprawy i dokonanie oceny czy okoliczności sprawy uzasadniają czy też nie wstrzymanie postępowania egzekucyjnego.

Niezależnie od powyższych rozważań, wyjaśnić należy, że zgodnie z art. 23 § 6 u.p.e.a. organy sprawujące nadzór nad egzekucją administracyjną, tj. organy wyższego stopnia w stosunku do organów właściwych do wykonywania tej egzekucji, mogą w szczególnie uzasadnionych przypadkach wstrzymać, na czas określony, czynności egzekucyjne prowadzone przez nadzorowany organ. Jak podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 14 kwietnia 2000 r. (sygn. akt III SA 1419/99) z istoty tego przepisu wynika, że wstrzymanie egzekucji zależy od uznania organu nadzoru i ogranicza się do szczególnie uzasadnionych wypadków. Tym samym organ właściwy w sprawie wstrzymania czynności egzekucyjnych ocenia czy wystąpiły czy nie też nie przesłanki uzasadniające zastosowanie instytucji wstrzymania czynności egzekucyjnych. Ta sama rola przysługuje organowi rozpatrującemu zażalenie. Ustalenie zatem, że przesłanek uzasadniających wstrzymanie czynności egzekucyjnych brak (niezależnie od tego czy były i ustały czy też w ogóle nie występują), wymaga podjęcia przez właściwe organy rozstrzygnięcia merytorycznego. Stwierdzenie braku przesłanek uzasadnia podjęcie rozstrzygnięcia negatywnego dla strony, a nie zaś umorzenia postępowania. W takim bowiem wypadku Skarżąca pozbawiona została kontroli sądowej poprawności podjętego przez organ rozstrzygnięcia.

Przy tym wyjaśnić należy, że wstrzymanie egzekucji nie jest obowiązkiem, a jedynie prawem organu sprawującego nadzór i może nastąpić gdy zobowiązany spełni szczególne przesłanki. Uprawnienie to ma charakter uznaniowy. Nawet zatem wówczas gdy zostaną spełnione przesłanki organ może (ale nie musi) skorzystać z uprawnienia do wstrzymania czynności egzekucyjnych. W takim wypadku kontrola sądowa zmierza do ustalenia, czy na podstawie przepisów prawnych dopuszczalne było wydanie rozstrzygnięcia o charakterze uznaniowym, czy organ przy wydawaniu postanowienia nie przekroczył granic uznania administracyjnego i czy uzasadnił rozstrzygnięcie sprawy dostatecznie zindywidualizowanymi przesłankami.

Wskazać również należy, że organ II instancji w myśl zasady dwuinstancyjności, wyrażonej w art. 15 k.p.a., ma obowiązek ponownie rozpatrzeć sprawę w jej całokształcie. Z przepisu tego wynika nakaz ponownego, merytorycznego rozpoznania zawisłej przez organem II instancji sprawy, a przez to ponownego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego, dokonania ustaleń faktycznych oraz wykładni prawa. Tym samym obowiązkiem organu jest ponowne rozważenie wszystkich okoliczności sprawy. Jak wynika z akt sprawy, Skarżąca w zażaleniu wskazała, że przyczyną wystąpienia z wnioskiem o wstrzymanie czynności egzekucyjnych jest również okoliczność, iż prowadzenie egzekucji stwarza niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody i spowodowania trudnych do odwrócenia skutków, gdyż egzekucja naraża Skarżącą na wymierne straty finansowe oraz może pozbawić ją niezbędnych środków do życia. Tymczasem organ odwoławczy okoliczność tę w zaskarżonym postanowieniu całkowicie pominął, skupiając swoje rozważania wyłącznie na przesłankach omówionych przez organ I instancji. W ocenie Sądu powyższe również wpływa na uznanie zaskarżonego postanowienia za nieprawidłowe.

Powyższe rozważania, prowadzą do konkluzji, że umarzając postępowanie zażaleniowe, w sytuacji niewystąpienia w niniejszej sprawie przesłanki bezprzedmiotowości, organ odwoławczy naruszył przepis art. 138 § 1 pkt 3 k.p.a. w sposób mający wpływ na wynik sprawy. Dodatkowo organ naruszył również przepis art. 15 k.p.a. pozbawiając Skarżącą ponownego merytorycznego rozpoznania sprawy.

Ze wskazanych powodów, Sąd uchylił zaskarżone postanowienie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a.. Ponownie rozpoznając sprawę, organ uwzględni ocenę prawną Sądu przedstawioną powyżej.

Zakres, w jakim uchylone postanowienie nie podlega wykonaniu określono w oparciu o art. 152 p.p.s.a.

Na wniosek Skarżącej, Sąd zasądził na jego rzecz koszty postępowania sądowego zgodnie z art. 200 w związku z art. 205 § 2 , § 3 i § 4 p.p.s.a..