Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 2090/12
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2014-03-25 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Minister Infrastruktury~Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 12 ust. 4 f
journal: Dz.U. 2013 poz 687
law: Ustawa z dnia 10 kwietnia 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych - tekst jednolity
article: art. 922, art. 1053
journal: Dz.U. 1964 nr 16 poz 93
law: Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Małgorzata Pocztarek (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Joanna Runge – Lissowska Sędzia del. WSA Jacek Fronczyk Protokolant st. inspektor sądowy Tomasz Zieliński po rozpoznaniu w dniu 25 marca 2014 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 12 kwietnia 2012 r. sygn. akt I SA/Wa 1992/11 w sprawie ze skargi W.K. na decyzję Ministra Infrastruktury z dnia 18 sierpnia 2011 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia odszkodowania za nieruchomość 1. uchyla zaskarżony wyrok i oddala skargę; 2. zasądza od W.K. na rzecz Ministra Infrastruktury i Rozwoju kwotę 220 (dwieście dwadzieścia) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 12 kwietnia 2012 r., sygn. akt I SA/Wa 1992/11, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, po rozpoznaniu skargi W.K. na decyzję Ministra Infrastruktury z dnia 18 sierpnia 2011 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia odszkodowania za nieruchomość, uchylił zaskarżoną decyzję oraz stwierdził, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu.

Z uzasadnienia zaskarżonego wyroku wynika, że Wojewoda Świętokrzyski decyzją z dnia 30 października 2008 r., ustalił dla nieruchomości położonej w gminie [...], obrębie [...], oznaczonej jako działka nr [...]o pow. 0,1148 ha, lokalizację drogi polegającą na rozbudowie drogi krajowej Nr [...]- klasy GP oraz budowie fragmentu obwodnicy miejscowości [...]i [...]na odcinku od granicy obrębu [...]do obrębu [...]w gminie [...]wraz z realizacją obiektów budowlanych, w tym infrastruktury technicznej. Ww. decyzja została utrzymana w mocy decyzją Ministra Infrastruktury z dnia 3 lutego 2009 r., nr: [...].

Decyzją z dnia 24 stycznia 2011 r., Wojewoda Świętokrzyski orzekł o ustaleniu na rzecz L.K., B.P., Z.K., E.K., R.K. i W.K., po 1/6 części dla każdego z nich, odszkodowania za przejętą z mocy prawa na rzecz Skarbu Państwa nieruchomość, położoną w gminie [...], obrębie [...], oznaczoną jako działka nr [...] o pow. 0,1148 ha, przeznaczoną pod rozbudowę drogi krajowej Nr [...]- klasy GP oraz budowę fragmentu obwodnicy miejscowości [...]i [...]na odcinku od granicy obrębu [...] i [...]w gminie [...]wraz z realizacją obiektów budowlanych, w tym infrastruktury technicznej oraz zobowiązał Generalnego Dyrektora Dróg Krajowych i Autostrad do wypłaty ustalonego odszkodowania.

Od powyższej decyzji odwołanie do Ministra Infrastruktury złożyła L.K., reprezentowana przez pełnomocnika M.K. zarzucając, iż organ I instancji nie uwzględnił okoliczności, że na podstawie umowy sprzedaży zawartej w formie aktu notarialnego z dnia 8 lutego 2010 r., nr Rep A 1152/10, W.K. zbył należący do niego udział spadkowy po H.K.

Minister Infrastruktury decyzją z dnia 18 sierpnia 2011 r., nr [...] po rozpatrzeniu odwołania L.K. od decyzji Wojewody Świętokrzyskiego z dnia 24 stycznia 2011 r., nr [...], uchylił powyższą decyzję i orzekł w punkcie I decyzji o ustaleniu odszkodowania w łącznej kwocie 82.322,00 zł za przejętą z mocy prawa na rzecz Skarbu Państwa nieruchomość, położoną w gminie [...], obrębie [...], oznaczoną jako działka nr [...]o pow. 0,1148 ha, przeznaczoną pod rozbudowę drogi krajowej Nr [...]- klasy GP oraz budowę fragmentu obwodnicy miejscowości [...]i [...]na odcinku od granicy obrębu [...]do obrębu [...]w gminie [...]wraz z realizacją obiektów budowlanych, w tym infrastruktury technicznej, stanowiącą uprzednio współwłasność L.K. w 2/6 części, B.P. w 1/6 części, Z.K. w 1/6 części, E.K. w 1/6 części oraz R.K. w 1/6 części, przyznaniu odszkodowania ustalonego w pkt 1 decyzji na rzecz L.K.w wysokości 27.440,67 zł, B.P. w wysokości 13.720,34 zł, ZZ.K.w wysokości 13.720,33 zł, E.K. w wysokości 13.720,33 zł oraz R.K. w wysokości 13.720,33 zł, zobowiązaniu do wypłaty ustalonego odszkodowania Generalnego Dyrektora Dróg Krajowych i Autostrad w terminie 14 dni od dnia wydania niniejszej decyzji oraz o odmowie ustalenia odszkodowania za ww. nieruchomość na rzecz W.K.

Organ podniósł, że zgodnie z treścią art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2008 r. o zmianie ustawy o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 154, poz. 958) do spraw wszczętych i niezakończonych decyzją ostateczną do dnia wejścia w życie niniejszej ustawy stosuje się przepisy dotychczasowe z tym, że w myśl art. 6 ust. 3 tej ustawy w postępowaniu dotyczącym ustalania wysokości i wypłaty odszkodowania za nieruchomości przejęte pod drogi publiczne stosuje się przepisy ustawy, o której mowa w art. 1, w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą.

W myśl art. 12 ust. 1, 2 i 4 ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych (Dz.U. Nr 80, poz. 721 ze zm.) decyzja o ustaleniu lokalizacji drogi zatwierdza projekt podziału nieruchomości, a linie rozgraniczające teren ustalone decyzją stanowią linie podziału nieruchomości. Nieruchomości wydzielone liniami rozgraniczającymi teren stają się z mocy prawa własnością Skarbu Państwa w odniesieniu do dróg krajowych lub własnością odpowiednich jednostek samorządu terytorialnego w odniesieniu do dróg wojewódzkich, powiatowych i gminnych z dniem, w którym decyzja o ustaleniu lokalizacji drogi stała się ostateczna, za odszkodowaniem ustalonym w odrębnej decyzji, o której mowa w art. 18 i 18a cytowanej ustawy.

Zgodnie z art. 18 ust. 1 ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 r. wysokość odszkodowania, o którym mowa w art. 12 ust. 4, ustala się według stanu nieruchomości w dniu wydania decyzji o ustaleniu lokalizacji drogi przez organ I instancji oraz według jej wartości w dniu wydania decyzji ustalającej wysokość odszkodowania. Do ustalenia wartości nieruchomości mają zastosowanie odpowiednio przepisy o gospodarce nieruchomościami.

Dla potrzeb ustalenia odszkodowania w dniu 30 listopada 2010 r. został sporządzony operat szacunkowy przez rzeczoznawcę majątkowego J.J. określający wartość nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...]o powierzchni 0,1148 ha na kwotę 82.322,00 zł. W operacie tym wartość powyższej nieruchomości oszacowano w podejściu porównawczym, metodą korygowania ceny średniej. Zdaniem organu operat szacunkowy zawiera wszystkie elementy wymagane przepisami ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami oraz rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 września 2004 r. w sprawie wyceny nieruchomości i sporządzania operatu szacunkowego. Autorka operatu wyjaśniła przyjęty przez nią wybór metody szacowania nieruchomości oraz szczegółowo scharakteryzowała przyjęty rynek transakcyjny. Opinia biegłej spełnia zdaniem organu wszystkie wymogi formalne określone w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 21 września 2004 r. i opiera się na prawidłowych danych dotyczących szacowanej nieruchomości oraz właściwym doborze nieruchomości podobnych. Przedmiotowy operat szacunkowy nie zawiera zatem zdaniem organu wad mogących dyskwalifikować go jako podstawę ustalenia odszkodowania za nieruchomości przejęte z mocy prawa na rzecz Skarbu Państwa.

Organ ustalił, że właścicielem przedmiotowej nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...], położonej w gminie [...], obrębie [...]był H.K. (por. decyzja Kierownika Urzędu Rejonowego z dnia 24 września 1997 r., nr [...]). Ze znajdującego się w aktach sprawy postanowienia Sądu Rejonowego w Kielcach z dnia 22 listopada 2002 r., sygn. akt Ns 1029/02 wynika, iż spadek po zmarłym w dniu 18 września 2001 r. H.K. nabyli: L.K., E.K., R.K., Z.K., B.P. oraz W.K.

W dniu 8 lutego 2010 r. została zawarta umowa sprzedaży udziału w spadku w formie aktu notarialnego Rep A 1152/2010, na mocy której W.K. sprzedał swój udział, wynoszący 1/6 części w spadku po H.K., na rzecz L.K.

Natomiast przedmiotowa nieruchomość oznaczona jako działka nr [...]o pow. 0,1148 ha, przeszła na własność Skarbu Państwa z dniem 30 października 2008 r., tj. z dniem wydania przez Wojewodę Świętokrzyskiego ww. decyzji o ustaleniu lokalizacji drogi. Jednakże zdaniem organu ww. aktem notarialnym z dnia 8 lutego 2010 r. L.K. nabyła 1/6 udziału w spadku, co oznacza, iż przeszły na nią wszelkie prawa i obowiązki związane z nieruchomością stanowiącą przedmiot niniejszego postępowania, w tym również roszczenie o odszkodowanie za nabycie z mocy prawa własności nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa

Na decyzję Ministra Infrastruktury z dnia 18 sierpnia 2011 r. skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożył W.K. zarzucając jej naruszenie:

- art. 922 § 1 kc poprzez błędne przyjęcie, iż roszczenie o odszkodowanie za wywłaszczoną nieruchomość weszło do spadku po H.K.;

- art. 12 ust. 4f ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych polegające na błędnym uznaniu, że W.K. nie służy prawo do otrzymania odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość;

- art. 28 kpa poprzez uznanie, że W.K. nie jest stroną postępowania administracyjnego dotyczącego odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość.

W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał swoje stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wniósł o jej oddalenie.

Sąd I instancji uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie.

W pierwszej kolejności Sąd I instancji podniósł, iż zgodnie z art. 12 ust. 4 "specustawy drogowej" w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 25 lipca 2008 r. o zmianie ustawy o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw, jak nakazuje to czynić art. 6 ust. 3 tej ostatniej ustawy, nieruchomości lub ich części, oznaczone w decyzji lokalizacyjnej jako przechodzące na Skarb Państwa, stają się z mocy prawa własnością Skarbu Państwa w odniesieniu do dróg krajowych z dniem, w którym decyzja o ustaleniu lokalizacji drogi stała się ostateczna. Decydujące zatem znaczenie dla określenia, komu należy się odszkodowanie za wywłaszczoną z mocy prawa nieruchomość ma to, kto był właścicielem działki nr [...]w dniu jej przejścia na własność Skarbu Państwa, czyli w rozpatrywanej sprawie w dniu 3 lutego 2009 r., kiedy to ostateczną stała się decyzja Wojewody Świętokrzyskiego z dnia 30 października 2008 r. o lokalizacji rozbudowy drogi krajowej nr [...] (dalej decyzja lokalizacyjna).

Następnie Sąd podał, że w dniu 3 lutego 2009 r. działka nr [...]o powierzchni 0,1148 ha położona w gminie [...], obręb [...]należała do L.K., B.P., Z.K., E.K., R.K. i W.K. po 1/6 części dla każdego z nich (spadkobiercy H.K.). Potwierdzają to znajdujące się w aktach sprawy: postanowienie Sądu Rejonowego w Kielcach z dnia 22 listopada 2002 r. sygn. akt Ns 1029/02, oraz zawiadomienie o wpisie do księgi wieczystej nr KW KI1L/00013351/6 własności działki nr [...]na rzecz wyżej wymienionych osób, z których wydzielono następnie działki nr [...]i [...]. Wydzielona działka nr [...]posiada urządzoną księgę wieczystą KW KI1L/00016146/7 prowadzoną przez VI Wydział Ksiąg Wieczystych Sądu Rejonowego w Kielcach (odłączono ją z księgi wieczystej KW KI1L/00013351/6 i przyłączono do księgi wieczystej KW KI1L/00016146/7) co wynika z protokołu badania księgi wieczystej przez rzeczoznawcę majątkowego załączonego do operatu szacunkowego.

Zatem współwłaścicielami przejętej przez Skarb Państwa nieruchomości o nr [...]byli na dzień 3 lutego 2009 r.: L.K., B.P., Z.K., E.K., R.K. oraz skarżący W.K. i dlatego, zdaniem Sądu I instancji, im wszystkim należy się odszkodowanie za przejętą na rzecz Skarbu Państwa nieruchomość, ponieważ za podstawę wypłaty odszkodowania należy przyjąć stan prawny działki nr [...]wynikający z decyzji lokalizacyjnej rozbudowy drogi krajowej nr [...]z dnia 30 października 2008 r. Nie ulega wątpliwości, iż w tej dacie W.K. był współwłaścicielem działki nr [...]przejętej przez Skarb Państwa. Stanowisko takie jest zgodne z art. 12 ust. 4f ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych, w którym stwierdzono wprost, że odszkodowanie za wywłaszczone nieruchomości przysługuje dotychczasowym właścicielom nieruchomości tj. odszkodowanie może otrzymać ten, komu przysługiwało określone prawo rzeczowe w dniu, w którym decyzja zezwalająca na realizację inwestycji drogowej stała się ostateczna tj. w przedmiotowej sprawie w dniu 3 lutego 2009 r.

Natomiast sprzedaż przez skarżącego aktem notarialnym w dniu 8 lutego 2010 r. nr rep. A 1152/10 na rzecz L.K. swojego udziału w spadku po H.K., w ocenie Sądu nie ma żadnego znaczenia. Natomiast wszelkie ewentualne roszczenia finansowe dotyczące tej kwestii powinny podlegać ocenie przez sąd powszechny. Dlatego też stanowisko organu odwoławczego w tym zakresie Sąd uznał za niezasadne.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej, zaskarżając go w całości zarzucił mu naruszenie prawa materialnego tj.

1) naruszenie art. 12 ust. 4f ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych w zw. z art. 1053 Kc, poprzez błędną wykładnię i przyjęcie, że uprawnionym do otrzymania odszkodowania za przejęte prawo własności nieruchomości zawsze są wyłącznie współwłaściciele nieruchomości, którzy utracili do niej prawo własności z dniem ustatecznienia się decyzji lokalizacyjnej;

2) art. 12 ust. 4f ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych w zw. z art. 922 Kc poprzez błędną wykładnię i przyjęcie, że z chwilą odjęcia prawa własności nieruchomości nabytej w drodze spadku, roszczenie o ustalenie odszkodowania za jego przejęcie pod realizację inwestycji celu publicznego, przestaje stanowić składnik masy spadkowej.

W konkluzji skargi kasacyjnej wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie skargi oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że odszkodowanie należne jest tym osobom, które posiadały prawo rzeczowe do nieruchomości na dzień uostatecznienia się decyzji o ustaleniu lokalizacji drogi.

Organ podał, że na dzień uostatecznienia się decyzji o ustaleniu lokalizacji drogi w niniejszej sprawie współwłaścicielami przedmiotowej nieruchomości byli: L.K., B.P., Z.K., E.K., R.K. oraz W.K.. Prawo rzeczowe do przedmiotowej nieruchomości przysługiwało im na mocy postanowienia Sądu Rejonowego w Kielcach z dnia 22 listopada 2002 r., sygn. akt Ns 1029/02, zgodnie z którym spadek po zmarłym w dniu 18 września 2001 r. H.K. nabyli: L.K., E.K., R.K., Z.K., B.P. oraz W.K. po 1/6 części każdy z nich.

W dniu 8 lutego 2010 r., w toku toczącego się postępowania odszkodowawczego, została zawarta umowa sprzedaży udziału w spadku w formie aktu notarialnego rep A 1152/2010, na mocy której W.K. sprzedał swój udział, wynoszący 1/6 części w spadku po H.K., na rzecz L.K.. Zgodnie z § 3 tej umowy W.K. oświadczył, że cały przypadający mu udział wynoszący 1/6 część spadku po H.K. sprzedaje L.K. za cenę 50.000 zł a L.K. oświadczyła, że udział ten za tą cenę kupuje. Stosownie natomiast do § 5 tej umowy wszelkie prawa wynikające z tego aktu przechodzą na kupującą z dniem dzisiejszym.

Powyższe nie pozostawia wątpliwości, że cały udział spadkowy został zbyty przez W.K. na rzecz L.K.

Zdaniem organu, twierdzenie Sądu, iż umowa ta jednak nie objęła roszczenia W.K. o ustalenie odszkodowania za przysługujący mu udział w prawie własności przejętej nieruchomości bowiem prawo to jest ściśle związane z osobą W.K., bowiem to on był współwłaścicielem nieruchomości na dzień uostatecznienia się decyzji lokalizacyjnej, jest nieuprawnione.

Zgodnie z art. 1051 § 1 Kc spadkobierca, który spadek przyjął, może spadek ten zbyć w całości lub w części. To samo dotyczy zbycia udziału spadkowego. Stosownie zaś do art. 1052 § 1 Kc umowa sprzedaży, zamiany, darowizny lub inna umowa zobowiązująca do zbycia spadku przenosi spadek na nabywcę, chyba że strony inaczej postanowiły. Na mocy tego przepisu spadek w całości lub w części bądź też udział w spadku w całości lub w części przechodzi na nabywcę czyli następuje sukcesja generalna nabywcy w prawa i obowiązki spadkodawcy. Innymi słowy nabywca obejmuje spadek lub udział w nim w rozumieniu art. 922 Kc (art. 1053 Kc). Zdaniem organu, w niniejszym stanie faktycznym został zbyty cały udział w spadku przypadający W.K. Z treści umowy nie wynika bowiem aby wyłączone zostało prawo do nieruchomości. Co więcej umowa zbycia spadku, w przypadku braku odrębnych postanowień, obejmuje spadek w rozumieniu art. 922 Kc. Oznacza to, że przedmiotem umowy jest ogól praw i obowiązków lub ich ułamkowa część, która, zgodnie z art. 942 i 925 Kc przechodzi na spadkobiercę z chwilą śmierci spadkodawcy. Zatem w skład spadku weszło prawo własności nieruchomości położonej w gminie [...], obrębie [...], oznaczonej jako działka nr [...]o pow. 0,1148 ha. Następnie w wyniku uostatecznienia się decyzji o ustaleniu lokalizacji drogi, prawo własności nieruchomości przekształciło się w roszczenie o ustalenie odszkodowania. Przy czym, zaznaczyć trzeba, że prawo to, wbrew twierdzeniom Sądu jest właśnie ściśle skorelowane z prawem własności przejętej nieruchomości. Nie jest ono związane z W.K., będącym jego właścicielem w dniu wskazanym przez Sąd. Powyższe nie pozostawia wątpliwości, że cały udział spadkowy został zbyty przez W.K. na rzecz Pani L.K.. O ile faktycznie w momencie zawarcia tej umowy prawo własności nieruchomości przekształciło się w roszczenie o otrzymanie odszkodowania o tyle uznać trzeba, że nie zostało ono wyodrębnione z masy spadkowej. Zmiana ta bowiem nastąpiła ex legę, na mocy specustawy drogowej, i tym samym zamiast nabycia przez L.K. prawa własności nieruchomości, nabyła ona roszczenie o odszkodowanie za utracone prawo.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zarzuty stanowiące podstawy skargi kasacyjnej są trafne, ponieważ Sąd I instancji dokonał błędnej wykładni art.12 ust. 4f ustawy z dnia 10 kwietnia 2003r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych ( Dz. U. Nr. 193, poz. 1194 ze zm. ) w zw. z art. 922 KC oraz art. 1053 KC.

Zgodnie z art. 12 ust. 4f w/wym. ustawy odszkodowanie za nieruchomości o których mowa w ust. 4, przysługuje dotychczasowym właścicielom nieruchomości, użytkownikom wieczystym nieruchomości oraz osobom, którym przysługuje do nieruchomości ograniczone prawo rzeczowe.

Unormowania zawarte w ustawie z dnia 10 kwietnia 2003r. nie obejmują - co zresztą oczywiste - ani pojęcia spadku, ani też reguł dziedziczenia. Niemniej jednak przy wykładni tej ustawy uwzględniać trzeba obie te kwestie, a co więcej, uwzględniać należy nie tylko samą treść odnośnych przepisów o spadkach, lecz także dorobek i utrwalone zasady wynikające z doktryny prawa cywilnego oraz z orzecznictwa sądów powszechnych i Sądu Najwyższego, dotyczące tych kwestii. Nie można więc pomijać ogólnej reguły wyrażonej w art. LI przepisów wprowadzających Kodeks Cywilny, według której, w braku odmiennego unormowania w następnych artykułach, do spraw spadkowych, czyli do wszelkich spraw dotyczących materialnoprawnych skutków śmierci spadkodawcy w zakresie majątku spadkowego stosuje się prawo obowiązujące w chwili śmierci spadkodawcy. Zgodnie z tą regułą, przepisy księgi czwartej Kodeksu Cywilnego stosuje się w zasadzie do spadków otwartych po dniu 31 grudnia 1964 r

Stosownie do art. 922 § 1 KC prawa i obowiązki majątkowe zmarłego przechodzą z chwilą jego śmierci na jedną lub kilka osób stosownie do przepisów księgi niniejszej. W myśl natomiast art. 1053 KC nabywca spadku wstępuje w prawa i obowiązki spadkobiercy.

Stwierdzić zatem należy, że otwarcie spadku oznacza przejście dziedziczonych praw i obowiązków zmarłego na jego spadkobierców. Z tą chwilą dziedziczone prawa stają się spadkiem, ta również chwila decyduje o tym, jakie prawa i obowiązki należą do spadku. Dziedziczenie polega na tym, że prawa i obowiązki zmarłego przechodzą na spadkobierców (sukcesja generalna). Jeżeli spadkobierców jest kilku, z mocy ustawy wchodzą oni w prawa i obowiązki majątkowe spadkodawcy w częściach ułamkowych stosownie do przepisów prawa spadkowego. Istotna jest też okoliczność, że nabycie spadku następuje przez sam fakt otwarcia spadku bez potrzeby dokonywania jakichkolwiek czynności przez samego spadkobiercę, albo przez sąd. Nabycie spadku następuje skutecznie w chwili otwarcia spadku, nawet jeżeli spadkobierca nie złożył oświadczenia o jego przyjęciu i nie uzyskał stwierdzenia nabycia spadku.

Wprawdzie art. 922 KC, wzorem jego poprzedników, np. art. 1 prawa spadkowego z 1946 r., zalicza do spadku jedynie prawa i obowiązki majątkowe, jednakże na spadkobiercę mogą również przejść niektóre sytuacje prawne, tzn. takie sytuacje, w których prawo podmiotowe jeszcze nie powstało, lecz z których może ono powstać. Przykładem sytuacji prawnej przechodzącej na spadkobierców może być przedawnienie lub zasiedzenie, których bieg rozpoczął się za życia spadkodawcy.

Rozwiązując wyłaniające się na gruncie art. 12 ust. 4f ustawy z dnia 10 kwietnia 2003r. przedmiotowe zagadnienie należy także posłużyć się konstrukcją sytuacji prawnej. W szczególności należy przyjąć, że sytuacja faktyczna i prawna, jaką przewiduje się w 12 ust. 4f tej ustawy przechodzi na spadkobiercę (ów) właściciela nieruchomości przejętych na realizację inwestycji drogowej w takiej części, jaka istniała w dacie otwarcia spadku. Innymi słowy, spadkobierca dziedziczy określoną sytuację prawną, która po zaistnieniu pewnych dalszych zdarzeń może doprowadzić do nabycia przez niego prawa do odszkodowania.

W stanie faktycznym rozpatrywanej sprawy oznacza to, że W.K. w ramach dziedziczenia spadku po H.K. nabył zaczątek prawa do odszkodowania w postaci sytuacji prawnej istniejącej w dacie otwarcia spadku.

Wbrew stanowisku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie okoliczność sprzedaży przez W.K. udziału w spadku po H.K. na rzecz L.K., ma podstawowe znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, albowiem sprzedaż dotyczyła całego udziału w spadku, w tym prawa do odszkodowania, wynikającego z faktu bycia współwłaścicielem nieruchomości objętej realizacją inwestycji drogowej. Z chwilą sprzedaży udziału w spadku W.K. przeniósł na L.K. wszelkie prawa i obowiązki wynikające z przypadającego mu udziału spadkowego. Przeniósł więc także prawo do odszkodowania o jakim mowa w art. 12 ust. 4 f ustawy z dnia 10 kwietnia 2003r., które uzyskał w dniu 3 lutego 2009r. Odszkodowanie jest bowiem nierozerwalnie związane z nieruchomością, za którą przysługuje.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego sprzedaż udziału spadkowego po dniu wydania ostatecznej decyzji o ustaleniu lokalizacji drogi, powoduje przeniesienie prawa do odszkodowana należnego na podstawie art. 12 ust. 4f ustawy z dnia 10 kwietnia 2003r. na nabywcę.

Z tych względów na podstawie art. 188 Ppsa i art. 203 pkt. 2 Ppsa Naczelny Sąd Administracyjny, mając na uwadze, ze skarga kasacyjna została oparta wyłącznie na zarzutach naruszenia prawa materialnego, orzekł jak w sentencji.