Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt III SA/Gd 605/04
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2004-12-28 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6332 Należności  przedemerytalne
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony akt w części
Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Jacek Hyla po rozpoznaniu w dniu 28 grudnia 2004r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi E. B. – Sz. na decyzję Wojewody z dnia 1 października 2004r. Nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia przedemerytalnego oraz zwrotu nienależnie pobranego świadczenia przedemerytalnego I. uchyla zaskarżoną decyzję w części utrzymującej w mocy decyzję Starosty z dnia 24 sierpnia 2004r. nr [...], II. w pozostałym zakresie skargę oddala, III. stwierdza, że zaskarżona decyzja w części utrzymującej w mocy decyzję Starosty z dnia 24 sierpnia 2004r. nr [...] nie może być wykonana w całości.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 30 października 2003 r. Starosta orzekł o przyznaniu skarżącej E. B. – Sz. prawa do świadczenia przedemerytalnego od dnia 14 października 2003 r. w kwocie 120% kwoty zasiłku określonego w art. 37k ust. 6 ustawy z dnia 14 grudnia 1994 r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu. Następnie decyzją z dnia 3 listopada 2003 r. Starosta orzekł, iż skarżącej przysługuje świadczenie przedemerytalne od dnia 14 października 2003 r. w wysokości 908,20 zł miesięcznie, wskazując w uzasadnieniu decyzji, że z przedstawionych dokumentów wynika, iż skarżąca spełnia warunki do pobierania świadczenia przedemerytalnego w tej wysokości.

W piśmie z dnia 5 sierpnia 2004 r. skarżąca wniosła o zaprzestanie wypłacania jej świadczenia przedemerytalnego z uwagi na prowadzoną przez siebie działalność gospodarczą w okresie od 1 lipca 2004 r. do 31 sierpnia 2004 r. Skarżąca załączyła do wniosku zaświadczenie o wpisie do ewidencji działalności gospodarczej z dnia 26 maja 2003 r., nr [...] wydane przez Burmistrza Miasta .

Postanowieniem z dnia 10 sierpnia 2004 r. Starosta wznowił postępowanie w sprawie przyznania skarżącej prawa do świadczenia przedemerytalnego, wskazując w uzasadnieniu, iż w związku z przedłożonym przez skarżącą zaświadczeniem o wpisie do ewidencji działalności gospodarczej z dnia 26 maja 2003 r., w sprawie zaistniały okoliczności nie znane wcześniej organowi, mające istotne znaczenie dla sprawy.

Decyzją z dnia 24 sierpnia 2004 r. nr [...] opartą na przepisach art. 151§1 pkt 2 k.p.a. oraz art. 2 u. 1 pkt 2 art. 6 pkt 15 i art. 37k u. 1 ustawy z dnia 14 grudnia 1994 r. o z zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu (Dz. U. z 2003 r. nr 58, poz. 514 ze zm.), w związku z art. 29 u. 2 i 3 ustawy z dnia 30 kwietnia 2004 r. o świadczeniach przedemerytalnych (Dz. U. nr 120, poz. 1252) Starosta orzekł o uchyleniu decyzji własnych z dnia 30 października 2003 r. i z dnia 3 listopada 2003 r. oraz odmówił przyznania skarżącej prawa do świadczenia przedemerytalnego od dnia 14 października 2003 r. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że w dacie rejestracji w Powiatowym Urzędzie Pracy skarżąca posiadała wpis do ewidencji działalności gospodarczej, a fakt ten jest przesłanką eliminującą z kręgu osób mogących nabyć status osoby bezrobotnej, a co za tym idzie także możliwość nabycia prawa do świadczenia przedemerytalnego. Nadto organ pierwszej instancji wskazał, iż skarżąca zaprzeczyła jakoby prowadziła działalność gospodarczą, gdyż własnoręcznie podpisała oświadczenie w tym przedmiocie zawarte w punkcie 7 karty rejestracyjnej osoby uprawnionej do świadczenia przedemerytalnego.

Następnie decyzją z dnia 24 sierpnia 2004 r. nr [...] Starosta , powołując się na treść art. 28 ust. 1 i 2 pkt 2 ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu oraz na art. 30 ust. 4 ustawy o świadczeniach przedemerytalnych, orzekł o zwrocie nienależnie pobranego przez skarżącą świadczenia przedemerytalnego wraz z przekazaną od tego świadczenia zaliczką na podatek dochodowy od osób fizycznych oraz składką na ubezpieczenie zdrowotne za okres od dnia 14 października 2003 r. do dnia 31 lipca 2003 r. w kwocie brutto 8.728,30 zł.

W odwołaniu od decyzji z dnia 24 sierpnia 2004 r. nr [...] skarżąca podniosła, iż organ pierwszej instancji nie przeprowadził postępowania wyjaśniającego z jej udziałem, a tym samym pozbawił możliwości składania wniosków dowodowych. Nadto wskazała, że nigdy nie ukrywała, iż w 2003 roku prowadziła działalność gospodarczą na podstawie wpisu do ewidencji działalności gospodarczej nr [...], którą zlikwidowała w dniu 31 sierpnia 2003 r., powiadamiając o tym fakcie Urząd Skarbowy w P. oraz Urząd Miejski pismem z dnia 29 sierpnia 2003 r. Potwierdziła ten fakt składając w dniu 13 października 2003 r. własnoręczny podpis w punkcie 7 "oświadczenia bezrobotnego" na karcie rejestracyjnej. Skarżąca wskazała, iż w dniu 28 maja 2004 r. uzyskała nowy wpis do ewidencji działalności gospodarczej o numerze [...]. Poprzedni - nieaktualny wpis o numerze [...] został przez pomyłkę jej męża załączony do pisma z dnia 5 sierpnia 2004 r.- skierowanego do Powiatowego Urzędu Pracy, zamiast aktualnego zaświadczenia z dnia 28 maja 2004 r. nr [...]. W ocenie skarżącej gdyby organ pierwszej instancji przeprowadził rzetelne postępowanie wyjaśniające, to fakt ten zostałby ujawniony jeszcze przed wydaniem decyzji. W konkluzji wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i umorzenie postępowania w sprawie.

Skarżąca wniosła również odwołanie od decyzji z dnia 24 sierpnia 2004 r. nr [...], powtarzając argumenty zawarte w omówionym wyżej odwołaniu. Dodatkowo podniosła, iż zaskarżona decyzja nie ma umocowania prawnego, gdyż równocześnie toczy się postępowanie właśnie w sprawie nr [...] i zdaniem skarżącej postępowanie w tej sprawie może zostać umorzone. W tej sytuacji skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz umorzenie postępowania. Do odwołań skarżąca załączyła zawiadomienie z dnia 29 sierpnia 2003 r. skierowane do Urzędu Skarbowego w P., w którym poinformowała, że z dniem 31 sierpnia 2003 r. zakończyła sezonową działalność gospodarczą. Nadto załączyła zaświadczenie o wpisie do ewidencji działalności gospodarczej z dnia 28 maja 2004 r., nr [...] wydane przez Burmistrza Miasta , z którego treści wynika, iż działalność gospodarczą rozpoczęła z dniem 1 lipca 2004 r.

Na mocy decyzji z dnia 26 sierpnia 2004 r. wydanej przez Burmistrza Miasta wykreślony został z ewidencji działalności gospodarczej wpis dokonany w dniu 26 maja 2003 r. pod nr [...] dotyczący działalności sezonowej zgłoszonej przez skarżącą.

Rozpoznając odwołania skarżącej Wojewoda decyzją z dnia 29 września 2004 r. nr [...] utrzymał w mocy obie zaskarżone decyzje. Uzasadniając swoją decyzję organ powołał się na treść art. 2 ust. 1 pkt 2 oraz art. 37k ust. 1 ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu i wywiódł, że aby spełniać ustawowe warunki dla uzyskania statusu osoby bezrobotnej konieczne jest formalne wyrejestrowanie podjętej działalności gospodarczej, zaś na dzień rejestracji skarżącej w Powiatowym Urzędzie Pracy– 13 października 2003 r. działalność gospodarcza skarżącej nie została wyrejestrowana. Organ wskazał przy tym, że wniosek o wyrejestrowanie należało złożyć w organie ewidencyjnym, a nie tylko w urzędzie skarbowym. Organ odwoławczy, powołując się na treść art. 28 ust. 1 i 2 cytowanej ustawy podniósł także, iż skarżącej można przypisać zamiar zatajenia faktu niewyrejestrowania działalności gospodarczej, gdyż w karcie rejestracyjnej bezrobotnego w ogóle nie wykazała okresów prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej, nadto podpisała oświadczenie znajdujące się na karcie, że nie prowadzi pozarolniczej działalności gospodarczej i jej nie zawiesiła.

Skargę na powyższą decyzję wywiodła skarżąca, zarzucając mu naruszenie art.10 § 1 k.p.a. poprzez uniemożliwienie skarżącej wzięcia czynnego udziału w sprawie i wypowiedzenia się co do zebranych materiałów dowodowych zarówno przez organ pierwszej instancji jak i organ odwoławczy, a także błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę decyzji, polegający na przyjęciu, że skarżąca prowadziła działalność gospodarczą w okresie od dnia 26 maja 2003 r. do dnia 26 sierpnia 2004 r., co stanowi naruszenie art. art. 7, 10 § 1 i 77 k.p.a. W uzasadnieniu skargi skarżąca wskazała, że Starosta w toku prowadzonego postępowania nie udowodnił by prowadziła działalność gospodarczą po 31 sierpnia 2003 r., zaś ona sama nigdy nie ukrywała faktu prowadzenia sezonowej działalności gospodarczej i jej corocznej likwidacji. Podniosła, iż dowodem na uczciwość jej intencji jest okoliczność, iż to właśnie ona poinformowała organ pierwszej instancji o tym fakcie, składając jednocześnie wniosek o zawieszenie wypłacania świadczenia przedemerytalnego na okres sezonu letniego 2004. Skarżąca nadto wskazała, że skoro w dniu 28 maja 2004 r. uzyskała wpis do ewidencji działalności gospodarczej nr [...], to nie mogła posiadać wpisu o nr [...], gdyż musiał on zostać wcześniej wyeliminowany z obrotu prawnego. Potwierdzeniem tego faktu jest zaświadczenie z Urzędu Statystycznego w G. z dnia 23 września 2004 r. o skreśleniu z rejestru z dniem 31 sierpnia 2003 r. numeru indentyfikacyjnego REGON nadanego skarżącej. Skarżąca podkreśliła, iż w dniu 31 sierpnia 2003 r. zlikwidowała działalność gospodarczą i nie prowadziła jej do dnia 30 czerwca 2004 r. W związku z tym w dniu 7 października 2004r. zwróciła wraz z odsetkami nienależne jej świadczenie za lipiec 2004 r.

W konkluzji skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i umorzenie postępowania w sprawie, ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy organowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania.

W odpowiedzi na skargę wniesiono o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie jedynie w części dotyczącej decyzji utrzymującej w mocy decyzję organu I instancji w przedmiocie zwrotu nienależnego świadczenia.

Skarżącej przyznano świadczenie przedemerytalne w okresie obowiązywania art. 37 k ustawy z dnia 14 grudnia 1994 r. o z zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu (Dz. U. z 2003 r. nr 58, poz. 514 ze zm.). Świadczenie to przysługiwało zgodnie z art. 37 k ustawy osobie, która spełniała określone w ustawie warunki do uzyskania statusu bezrobotnego. Stosownie do art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. f) ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu jednym z warunków uzyskania statusu bezrobotnego jest nie podjęcie pozarolniczej działalności od dnia wskazanego w zgłoszeniu do ewidencji do dnia wyrejestrowania tej działalności. Zatem z powyższego przepisu wynika, że jeśli dana osoba dokonała zarejestrowania działalności gospodarczej i rozpoczęła prowadzenie tej działalności to dopiero wykreślenie wpisu z ewidencji stanie się podstawą do uzyskania statusu bezrobotnego. Jedynie wówczas, gdy mimo zarejestrowania działalności gospodarczej faktycznie nie została ona podjęta, osoba posiadająca wpis może być uznana za bezrobotnego. Jeśli zatem zarejestrowana działalność gospodarcza została podjęta to nie jest wystarczające do uzyskania statusu bezrobotnego faktyczne zaniechanie wykonywania działalności, a konieczne jest doprowadzenie do wykreślenia wpisu z ewidencji, przy czym wbrew twierdzeniom skarżącej zaświadczenie z Urzędu Statystycznego o skreśleniu z rejestru z dniem 31 sierpnia 2003 r. numeru identyfikacyjnego REGON nadanego skarżącej nie stanowi dokumentu potwierdzającego wykreślenie wpisu z ewidencji działalności gospodarczej, gdyż zgodnie z treścią art. 7g ust. 1 ustawy Prawo działalności gospodarczej wykreślenie z ewidencji działalności gospodarczej następuje w drodze decyzji administracyjnej. Skarżąca nie przedłożyła natomiast decyzji o wykreśleniu wpisu z ewidencji przed datą przyznania jej świadczenia przedemerytalnego. Skoro zatem organ przyznający świadczenie przedemerytalne skarżącej nie dysponował wiedzą na temat okoliczności uniemożliwiającej skarżącej uzyskanie statusu osoby bezrobotnej, a co za tym idzie nabycie prawa do świadczenia to uznać należało, że zachodziła określona w art. 145§1 pkt 5 k.p.a. przesłanka wznowienia postępowania administracyjnego i merytorycznego rozstrzygnięcia o odmowie przyznania świadczenia z powodu braku przesłanek w oparciu o przepis art. 151 §1 pkt 2 k.p.a.

W tym zatem zakresie skarga podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, o czym orzeczono w punkcie 2 wyroku.

Brak natomiast automatyzmu pomiędzy stwierdzeniem, że skarżącej nie przysługiwało prawo do świadczenia przedemerytalnego i uznaniem, że pobrane świadczenia podlegają zwrotowi. Zgodnie bowiem z art. 28 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 14 grudnia 1994 r. o z zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu (Dz. U. z 2003 r. nr 58, poz. 514 ze zm.), który to przepis w myśl art. 30 ust. 1 ustawy z dnia 30 kwietnia 2004 r. o świadczeniach przedemerytalnych (Dz. U. nr 120, poz. 1252) ma zastosowanie w niniejszej sprawie - świadczeniem nienależnym jest świadczenie wypłacone na podstawie nieprawdziwych oświadczeń lub sfałszowanych dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd urzędu pracy przez osobę pobierającą to świadczenie.

Podstawą obciążenia skarżącej obowiązkiem zwrotu nienależnie pobranego świadczenia przedemerytalnego, było stwierdzenie przez organy administracji, że w dniu rejestracji w Powiatowym Urzędzie Pracy – 13 października 2003 r. złożyła ona niezgodne z prawdą oświadczenie co do faktu, iż nie prowadzi działalności pozarolniczej.

Zwrócić należy jednak uwagę na treść podpisanego przez skarżącą oświadczenia znajdującego się w punkcie 7 na karcie rejestracyjnej osoby uprawnionej do świadczenia przedemerytalnego. Punkt ten ma następującą treść: "nie prowadzę pozarolniczej działalności gospodarczej i jej nie zawiesiłam". Treść tego oświadczenia nie wskazuje na istotny charakter wpisu do ewidencji działalności gospodarczej, lecz raczej na faktyczne wykonywanie takiej działalności. Natomiast pojęcia zawieszenia działalności gospodarczej ustawa Prawo działalności gospodarczej w ogóle nie zna, a zatem nie sposób przypisać konkretnego znaczenia oświadczeniu skarżącej, że "nie zawiesiła działalności gospodarczej". Nie można zatem stwierdzić w oparciu o zgromadzone w aktach administracyjnych dowody, że skarżąca złożyła oświadczenie nieprawdziwe, skoro jej pełnomocnik skierował do Urzędu Skarbowego w P. pismo z dnia 29 sierpnia 2003r. informujące o zakończeniu działalności z dniem 31 sierpnia 2003r., co wskazywać może na faktyczne zaniechanie prowadzenia działalności gospodarczej z wymienioną datą. Powyższej oceny nie zmienia fakt, że skarżąca podpisała druk "informacji dla osób rejestrujących się w Powiatowym Urzędzie Pracy", zawierający wyjaśnienie, że status bezrobotnego ma osoba, która nie podjęła działalności gospodarczej od dnia wskazanego w ewidencji do dnia wyrejestrowania działalności. Informacja ta w żadnej mierze nie wyjaśnia tego, że przesłanki nabycia statusu bezrobotnego odnoszą się także do osoby ubiegającej się o świadczenie przedemerytalne. Wręcz przeciwnie pojęcie osoby bezrobotnej i uprawnionej do świadczenia przedemerytalnego są w omawianej "informacji" wyraźnie rozdzielone.

Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 30 stycznia 2001 r., sygn. akt II SA/Gd 1032/99 (nie publ.) wyraził pogląd, że warunkiem uznania świadczenia za nienależne w rozumieniu art. 28 ust. 2 pkt 2 ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu jest świadome działanie osoby pobierającej świadczenie. Stanowisko to zasługuje na pełną aprobatę. Niewątpliwie celem prawnej instytucji zwrotu nienależnego świadczenia jest bowiem zapobieżeniu wyłudzaniu świadczeń i doprowadzenie do ich zwrotu w każdym przypadku ich świadomego wyłudzenia. Nie byłoby natomiast uzasadnione i celowe dochodzenie zwrotu wypłaconych świadczeń w przypadku, gdy zostały one przyznane wprawdzie z naruszeniem prawa, lecz bez zawinienia po stronie osoby ubiegającej się o świadczenie, a jedynie wskutek nieprecyzyjnego sformułowania przez organa administracji pytań stosownego formularza.

Jedynym przejawem świadomego wprowadzenia organu administracji w błąd przez skarżącą mogłoby być faktyczne prowadzenie przez nią działalności gospodarczej w chwili rejestracji w urzędzie pracy, wbrew złożonemu oświadczeniu. Jeśli orzekające w sprawie organy zaniechały dokonania takiego ustalenia, ograniczając się do poprzestania na fakcie, iż posiadała ona wówczas wpis do ewidencji działalności gospodarczej nr [...] to uznać należało, że ich działanie narusza dyspozycję art. 7, 77 § 1 i art. 80 k.p.a. w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Mając powyższe na względzie Sąd na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) oraz art. 134 § 1 i art. 135 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w punkcie 1 wyroku.

Stosownie do treści art. 152 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono, iż zaskarżona decyzja w części utrzymującej w mocy decyzję Starosty ego z dnia 24 sierpnia 2004 r. nr [...] nie może być wykonana w całości.

Wobec tego, że organ drugiej instancji wniósł o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym, a skarżąca w zakreślonym terminie nie zażądała przeprowadzenia rozprawy, Sąd rozpoznał sprawę w trybie uproszczonym, czyli na posiedzeniu niejawnym w składzie jednego sędziego (art. 119 pkt 1 i art. 120 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi).

Organ administracji publicznej winien przy ponownym rozpoznaniu sprawy mieć na uwadze przedstawioną wyżej wykładnię art. 28 ust. 2 pkt 2 ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu.