Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt I SA/Gd 811/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2021-01-05 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 2 i 3 a
journal: Dz.U. 2020 poz 266
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Zdzienicka-Wiśniewska, Sędziowie Sędzia WSA Krzysztof Przasnyski, Sędzia NSA Alicja Stępień (spr.), , po rozpoznaniu w Wydziale I na posiedzeniu niejawnym w dniu 5 stycznia 2021 r. sprawy ze skargi T. B. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 19 czerwca 2020 r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne oddala skargę.


UZASADNIENIE

Dnia 16 grudnia 2019 r. do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wpłynął wniosek T.B. o umorzenie należności z tytułu składek. W uzasadnieniu wniosku powołał się na trudną sytuację życiową, finansową oraz zdrowotną mamy.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych po przeprowadzeniu postępowania w sprawie umorzenia decyzją z 12 lutego 2020 r. nr [...] odmówił umorzenia należności z tytułu składek ponieważ: nie wystąpiła w sposób bezsporny żadna z przesłanek uzasadniających uznanie należności za całkowicie nieściągalne w myśl zapisu art. 28 ust. 2 u.s.u.s.; nie wykazał zgodnie z zapisem art. 28 ust. 3a u.s.u.s., że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną spłata należności wiązałaby się z brakiem możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych gospodarstwa domowego; nie wskazał, że powstanie zadłużenia było następstwem szczególnych zdarzeń; nie wykazał, że stan zdrowotny lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiły jego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Dnia 4 marca 2020 r. wpłynął wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej 12 lutego 2020 r. wydaniem przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzji nr [...] o odmowie umorzenia należności z tytułu składek.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia 19 czerwca 2020 r. utrzymał w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie.

W uzasadnieniu zaznaczył, że ustawa z dnia 14 maja 2020 r. o zmianie niektórych ustaw w zakresie działań osłonowych w związku z rozprzestrzenianiem się wirusa SARS-CoV-2 (Dz. U. 2020 poz. 875) w art. 46 pkt 20 wprowadziła zmiany w ustawie z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 374, 567, 568 i 695) poprzez uchylenie art. 15 zzr i art. 15 zzs. Jednoczenie w art. 68 ust. 1 i 2 oraz ust. 6 i 7 ww. ustawy w związku uchyleniem art. 15 zzr i art. 15 zzs przewidziano następującą regulacje: terminy przewidziane przepisami prawa administracyjnego materialnego, których bieg nie rozpoczął się na podstawie art. 15 zzr ust. 1 ustawy w okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 , rozpoczynają bieg po upływie 7 dni od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy tj. od dnia 24 maja 2020 r.. Czyli do 1 czerwca 2020 r. miał skarżący możliwość skorzystania z prawa zapoznania się oraz wypowiedzenia, co do materiałów i zgłoszonych żądań, zgodnie z art. 10 § 1 k.p.a..

Po zapoznaniu się z treścią wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy oraz biorąc pod uwagę analizę materiału dowodowego i jednocześnie ustosunkowując się do argumentów wskazano, że podejmując w sprawie decyzję Zakład Ubezpieczeń Społecznych oparł rozstrzygnięcie na wnikliwej analizie zebranych w trakcie prowadzonego postępowania dokumentów dołączonych do wniosku o umorzenie należności z tytułu składek, wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy o umorzenie należności z tytułu składek oraz dostępnych informacji: oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej, która nie prowadzi działalności gospodarczej z 14 marca 2020 r., z którego wynika, że skarżący jest kawalerem, nie pracuje rem zarobkowo, posiada dochód z tytułu prac dorywczych w wysokości 200,00 zł, nie korzysta z pomocy społecznej oraz innych źródeł pomocy, nie ponosi wydatków związanych z utrzymaniem, wspólne gospodarstwo domowe prowadzi z mamą osiągającą dochód w wysokości 989,22 zł netto, nie posiada innych zobowiązań pieniężnych, nie posiada nieruchomości, ruchomości, praw majątkowych oraz wierzytelności.

Organ uwzględnił też, że jest w trakcie badań, których ze względu na aktualną sytuację na świecie nie jest w stanie dokończyć.

Zebrano też zeznania podatkowe za rok 2017 oraz rok 2018, umowy zlecenia z 3 czerwca 2019 r. i 1 stycznia 2020 r., oświadczenia z 14 stycznia 2020 r., pisma z 27 stycznia 2020 r. oraz 30 marca 2020 r.; umowy sprzedaży z 22 października 2016 r. samochodu marki S. rok produkcji 1994, umowy sprzedaży z 6 września 2005 r. samochodu marki F. rok produkcji 1986, orzeczenia o stopniu niepełnosprawności B.B. - wydanego przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności z 19 sierpnia 2016 r., skanu legitymacji osoby niepełnosprawnej - dotyczy B.B., wyników badania radiologicznego z "A" Sp. z o.o. w K. z 13 maja 2016 r. - dotyczący B.B..

W celu rozpatrzenia sprawy korzystano z wygenerowanych z Kompleksowego Systemu Informatycznego Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, rejestrów centralnych oraz dostępnych informacji: Centralnej Ewidencji Informacji o Działalności Gospodarczej, Centralnej Ewidencji Pojazdów, Bazy Danych Ksiąg Wieczystych oraz informacji z Wydziału Świadczeń Emerytalno-Rentowych.

Celem rozstrzygnięcia przedmiotowego wniosku, Zakład Ubezpieczeń Społecznych dokonał analizy zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, w oparciu o przesłanki wymienione w art. 28 ust. 3 u.s.u.s..

W toku prowadzonego postępowania wyjaśniającego ustalono, że:

• przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s. nie wystąpiła z przyczyn oczywistych;

• przesłanki określone w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4 i 4b u.s.u.s. nie zachodzą, ponieważ nie pozyskano żadnych dokumentów, z których wynikałoby, że:

- sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości lub umorzył postępowania upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 oraz art. 361 ust. 1 pkt 1 ustawy - Prawo upadłościowe,

- nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym,

- nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

• nie zachodzi przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. - działalność gospodarcza pod nazwą "B" T.B. polegająca na malowaniu i szkleniu prowadzona była do 30 sierpnia 2012 r.; obecnie skarżący pracuje na podstawie dwóch umów zlecenie; pierwsza wykonywana jest od 18 lipca 2019 r., gdzie wykazywane są podstawy wymiaru składek w wysokości 102,00 zł, natomiast druga umowa zlecenie wykonywana jest od 1 czerwca 2020 r.,

• przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s. nie ma zastosowania w niniejszej sprawie, ponieważ wysokość nieopłaconych składek, o których umorzenie wnosił przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

• przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. nie zachodzi dlatego, że Naczelnik Urzędu Skarbowego bądź Komornik Sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję,

• przesłanka opisana w art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. nie zachodzi - nie można jednoznacznie stwierdzić, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne; w stosunku do skarżącego prowadzone jest postępowanie egzekucyjne przez Dyrektora Oddziału ZUS w G.

W zakresie wystąpienia przesłanki wymienionej w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r., stwierdzono powstanie zadłużenia nie było wynikiem klęski żywiołowej bądź szczególnego zdarzenia.

Wskazano, że zgodnie z zasadami racjonalnego prowadzenia działalności gospodarczej, rozpoczęcie wszelkich działań powinno być poprzedzone planem finansowym opartym na wnikliwej analizie rynku w danej branży oraz możliwościach finansowych osoby podejmującej działalność. Zarobkowy charakter działalności gospodarczej oznacza, że jest to działalność obliczona na osiąganie zysku. Nastawienie na zysk nie musi oznaczać, że ten zysk rzeczywiście się osiąga. Działalność zarobkowa może nie przynosić zysku, a nawet powodować straty, mimo to pozostaje działalnością zarobkową. Decydując się na założenie działalności gospodarczej powinien być świadomy, że dodatkowo zobowiązuje się do opłacenia należnych składek z tytułu prowadzenia działalności za każdy miesiąc kalendarzowy w ustawowo określonych terminach. Obowiązek ten istnieje od dnia rozpoczęcia wykonywania działalności, aż do dnia zaprzestania jej wykonywania, niezależnie od osiąganych przychodów, a nawet w przypadku poniesienia strat, czy pojawiających się w trakcie prowadzenia działalności różnych problemów. Obligatoryjność opłacania składek dotyczy wszystkich płatników składek. Za ryzyko związane z prowadzoną działalnością, jak również negatywnymi skutkami oraz za wszelkie rozliczenia odpowiada podmiot prowadzący działalność.

Brak płynności finansowej nie powinien być równoważony ze środków stanowiących przychody Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Priorytetem dla przedsiębiorcy powinno być gromadzenie dostatecznych środków na pokrycie kosztów działalności gospodarczej, a tym samym obowiązkowych składek. Składki są publicznym świadczeniem o charakterze powszechnym i powyższego obowiązku ustawodawca nie uzależnił od osiąganego wyniku finansowego płatnika.

Podejmując się wykonywania działalności gospodarczej skarżący wziął na siebie obowiązek zapoznania się z przepisami prawa i ich respektowania tak, aby nie dochodziło do naruszeń prawa. Zatem skutki finansowe działalności osoby zobowiązanej nie mogą być przerzucane na ogół obywateli. Stosownie do obowiązujących przepisów, to właśnie płatnik składek jako osoba prowadząca i monitorująca działalność gospodarczą, niezależnie od czynników wpływających na funkcjonowanie firmy i osiąganych dochodów, odpowiada za regulowanie zobowiązań publicznoprawnych, w tym należności z tytułu składek. Działalność gospodarczą cechuje bowiem jej prowadzenie na ryzyko przedsiębiorcy.

Wystąpienie przesłanki, o której mowa w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia dotyczącej stanu zdrowia uwarunkowane jest nie tylko istnieniem przewlekłej choroby zobowiązanego lub członka jego rodziny, ale także skutkiem choroby w postaci pozbawienia takiej osoby możliwości uzyskania dochodu. W przypadku strony przesłanka ta nie będzie miała zastosowania. Z analizy zgromadzonych dokumentów wynika, że skarżący powołał się na problemy swojej mamy B.B.. Wskazał, że sprawuje wyłączną opiekę nad mamą. Do wniosku dołączona została dokumentacja medyczna oraz orzeczenie o niepełnosprawności B.B.. ZUS uznał za udokumentowany fakt pozostawania przez mamę w stałym leczeniu. Jednak zaznaczenia wymaga fakt, że do akt sprawy nie zostały dostarczone żadne dokumenty potwierdzające, że skarżący sprawuje wyłączną opiekę nad chorą mamą. Wskazano , że w zamian za opiekę mógłby pobierać świadczenie pielęgnacyjne dla opiekuna osoby niepełnosprawnej w kwocie 1.583,00 zł. Zatem nie byłby pozbawiony źródła dochodu, a tym samym pozwoliłoby to na lepsze funkcjonowanie oraz jego rodziny. W aktach sprawy brak jest dokumentu potwierdzającego, że nie ma możliwości osiągania dochodów niezbędnych do spłaty zadłużenia z uwagi na stan zdrowia lub konieczność sprawowania opieki nad członkiem rodziny.

W ocenie organu, zgromadzona w toku postępowania dokumentacja dotycząca sytuacji materialno-bytowej gospodarstwa domowego nie potwierdza, aby konieczność uregulowania zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek wraz z należnymi odsetkami za zwłokę uniemożliwiła zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych. Organ publiczny, bowiem w ramach gospodarowania środkami publicznymi nie może pozwolić sobie na odstąpienie od dochodzenia należnych mu kwot, poprzez skorzystanie z instytucji umorzenia zaległości, w sytuacji gdy zobowiązany ma obiektywną możliwość ich spłacania.

Wskazano, że działalność gospodarcza prowadzona była do 30 sierpnia 2012 r. Obecnie strona pracuje na podstawie dwóch umów zlecenia. Pierwsza wykonywana jest od 18 lipca 2019 r., gdzie wykazywane są podstawy wymiaru składek w wysokości 102,00 - tj. 65,00 zł netto, natomiast druga umowa zlecenie wykonywana jest od 1 czerwca 2020 r. i na chwilę obecną brak jest informacji o osiąganych z tego tytułu dochodach. Skarżący oświadczył także, że posiada dodatkowy dochód z tytułu prac dorywczych w wysokości 200,00 zł netto. Wspólne gospodarstwo domowe prowadzi z mamą osiągającą dochód z tytułu pobieranej renty w wysokości 989,22 zł netto.

Ponadto zwrócono uwagę, że nie wykazał ponoszonych wydatków związanych z utrzymaniem oraz nie posiada żadnych innych zobowiązań pieniężnych.

Stwierdzono, że aktualny dochód w gospodarstwie domowym to około 1.254,22 zł netto (plus dochody z nowo podjętej umowy zlecenie, które na chwilę obecna nie są znane). Kształtuje się on na poziomie znacząco niższym od ustalonego przez IPiSS minimum socjalnego w IV kwartale 2019 r., które dla 2-osobowego gospodarstwa pracowniczego wynosi 2.010,36 zł, natomiast wyższym od ustalonego przez IPiSS minimum egzystencji w 2019 roku, które dla 2-osobowego gospodarstwa pracowniczego wynosi 1.056,24 zł. W ocenie ZUS, zadeklarowany stan majątkowy jest niejednoznaczny, ponieważ skarżący nie wykazał i nie udowodnił skąd bierze środki finansowe na utrzymanie i pokrycie zobowiązań. Zatem brak kompletnego materiału dowodowego nie pozwala na dokonanie faktycznej oceny sytuacji materialnej. Przedstawiona sytuacja materialna może uniemożliwiać zaspokojenie potrzeb życiowych dwuosobowego gospodarstwa domowego (żywność, środki czystości itp.) W światle wyżej opisanych okoliczności istnieją podstawy, by sądzić, że strona uzyskuje dodatkowe dochody, które wystarczają na zaspokojenie potrzeb życiowych rodziny.

Zauważono, że pomimo trudnej sytuacji finansowej nie korzysta z pomocy społecznej, która dedykowana jest dla osób znajdujących się w niedostatku. Potwierdza to powyższe stwierdzenie, że posiada środki finansowe, które w sposób wystarczający zapewniają byt rodzinie.

Brak jest również informacji, aby skarżący korzystał z innych instytucji wsparcia skierowanych do osób znajdujących się w niedostatku. Gdyby sytuacja materialna była bardzo ciężka to zapewne taka pomoc zostałaby przyznana. Podnieść należy, że okoliczności tej nie należy traktować jako przesłanki kluczowej dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy, jednak dla Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w sprawie o umorzenie należności mogłaby stanowić dowód, że nie jest w stanie we własnym zakresie zrealizować minimum potrzeb egzystencji.

Zauważono także, że skarżący jest osobą zdrową, aktywną zawodowo więc nie ma żadnych przeciwskazań, by podjął pracę zarobkową w pełnym wymiarze czasu pracy, co pozwoliłoby poprawić sytuację materialną i tym samym umożliwiłoby spłatę zadłużeń.

Jednocześnie z ustaleń Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wynikało, że pod wskazanym przez niego adresem zameldowani są również S.S., W.B. oraz S.B., którzy posiadają własne źródła dochodu. Biorąc pod uwagę powyższe, osoby te powinny również partycypować w kosztach utrzymania gospodarstwa domowego.

Ponadto wskazano, że mimo, że zaległości dotyczą składek za okres od lutego 2007 r. do sierpnia 2012 r. skarżący nie skorzystał wcześniej z możliwości spłaty zadłużenia formie układu ratalnego, co pozwala na stwierdzenie, że motywem działania nie jest chęć spłaty zadłużenia, lecz przerzucenie na Skarb Państwa kosztów prowadzonej działalności gospodarczej. W przedmiotowej sprawie brak jest podstaw do stwierdzenia, że aktualna sytuacja ma charakter trwały, Zakład Ubezpieczeń Społecznych upatruje szansę na wyegzekwowanie należności w przyszłości np. w formie układu ratalnego lub w drodze postępowania egzekucyjnego.

Faktem jest, że w sprawie ustalony stan faktyczny wskazuje na niełatwą sytuację materialną, jednakże brak jej cech wyjątkowości, jaką odznaczają się wypadki losowe. Podkreślenia wymaga fakt, że umorzenie stanowi wyraz definitywnej rezygnacji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z możliwości ich wyegzekwowania. W związku z tym, biorąc pod uwagę publicznoprawny charakter tych należności oraz uwzględniając cele, na jakie składki są przeznaczone, organ odpowiedzialny za ich pobór zobowiązany jest do szczegółowej staranności i ostrożności w procedowaniu spraw z zakresu umarzania. Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie ogranicza się zatem wyłącznie do ustalenia sytuacji materialnej dłużnika w oparciu o zgromadzoną dokumentację, pod uwagę bierze się również możliwość odzyskania należności w toku postępowania egzekucyjnego, czy też rozważa możliwość udzielenia ulgi w spłacie w postaci układu ratalnego, zawartego na dogodnych warunkach.

Skarżący T.B. zaskarżył decyzję ZUS z 19 czerwca 2020 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, wskazując, że się z nią nie zgadza, co potwierdził jego pełnomocnik w złożonym piśmie procesowym, w którym zgłosił zarzut naruszenia prawa i wniosek o uchylenie decyzji.

Organ w odpowiedzi na tą skargę wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku ustalił i zważył, co następuje:

Na wstępie rozważań należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r. poz. 2167) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem.

Zgodnie z art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.) - dalej: "p.p.s.a.", stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne.

W wyniku takiej kontroli decyzja może zostać uchylona w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a), b) i c) p.p.s.a.).

Z przepisu art. 134 § 1 p.p.s.a. wynika, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Tym samym, sąd ma prawo i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został w skardze podniesiony.

Przystępując do rozstrzygnięcia sprawy w zakresie umorzenia należności z tytułu składek, wskazać należy, że zgodnie z art. 28 ust. 3 i 3a u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a.

Całkowita nieściągalność zachodzi, gdy:

1. dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2. sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 ust 1 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2019 r. poz. 498);

3. nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4. nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym,

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

5. naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję,

6. jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

W ocenie Sądu prawidłowo dokonana analiza zgromadzonego materiału dowodowego przeprowadzona przez ZUS nie wykazała okoliczności, które skutkowałyby umorzeniem należności na podstawie powyższych przesłanek, a twierdzenia strony w tej kwestii nie zostały uzasadnione.

W świetle powyższego, należy zaakceptować stanowisko Zakładu, że wobec skarżącego nie zachodzą przesłanki pozwalające na stwierdzenie całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek, co wyklucza pozytywne rozstrzygnięcie wniosku na podstawie art. 28 ust. 3 u.s.u.s.

Natomiast zgodnie z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności.

W rozporządzeniu z 31 lipca 2003 r. zostały zawarte przesłanki umożliwiające umorzenie należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Zdaniem Sądu, ZUS ocenił sytuację skarżącego w świetle cytowanego unormowania i trafnie wskazał, że nie wystąpiły przesłanki uzasadniające umorzenie przedmiotowych należności.

Podkreślenia wymaga, że proces podejmowania decyzji w sprawie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ma charakter dwuetapowy. W pierwszym etapie organ administracji winien jednoznacznie ustalić, czy istnieje któraś z ww. przesłanek umorzeniowych albo jednoznacznie wykluczyć jej istnienie. Dopiero po ustaleniu, że którakolwiek z przesłanek umorzeniowych istnieje organ administracji proceduje na etapie drugim, czyli na etapie uznania administracyjnego.

W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego utrwalony jest pogląd, że kontroli sądu nie podlega uznanie samo w sobie, ale kwestia, czy decyzja została podjęta zgodnie z podstawowymi regułami postępowania administracyjnego (por. wyrok NSA z 9 stycznia 2002 r. sygn. akt III SA 830/00). Uznaniowy charakter decyzji umorzeniowych nie może bowiem oznaczać dowolności działania organu. Organ przy wydawaniu decyzji o charakterze uznaniowym obowiązany jest do rzetelnej i wnikliwej analizy wszelkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia czy zostały spełnione określone w przepisach przesłanki. Dopiero w ten sposób przeprowadzona analiza stanu faktycznego sprawy stanowi materię będącą podstawą do wydania decyzji o charakterze uznaniowym.

Decyzje "związane" podlegają ocenie Sądu na zasadach ogólnych. Badana jest zgodność z prawem procesu stosowania prawa i wydanego w jego wyniku rozstrzygnięcia, zarówno w aspekcie znajdujących zastosowanie w sprawie przepisów prawa materialnego, jak i procesowego.

Obowiązki organu prowadzącego postępowanie dowodowe określają przepisy K.p.a., a w szczególności przepisy art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. Stosownie do art. 7 K.p.a. organ administracji publicznej stojąc na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron, powinien podejmować wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Zgodnie zaś z art. 77 § 1 K.p.a. organ jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Art. 80 K.p.a. stanowi, że organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona.

Zdaniem Sądu, w rozpoznawanej sprawie organ nie naruszył przepisów postępowania w zakresie zbadania przesłanek umorzenia należności na podstawie art. 28 ust. 1-3 u.s.u.s..

Z akt sprawy wynikało, że działalność gospodarcza przez skarżącego była prowadzona była do 30 sierpnia 2012 roku. Od 18 lipca 2019 roku świadczy pracę na podstawie umowy zlecenia, gdzie wykazywane są podstawy wymiaru składek w wysokości 102,00 zł brutto tj. 65,00 zł netto. W momencie wydania decyzji, świadczył pracę na podstawie drugiej umowy zlecenia, gdzie podstawa wymiaru składek wynosiły 1.000,00 zł. Dodatkowo płatnik oświadczył, że posiada dochód z tytułu prac dorywczych w wysokości 200,00 zł netto.

Z dokumentów wynikało także, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z matką, która osiąga dochód z tytułu pobieranej renty w wysokości 989,22 zł netto.

Jak ustalił organ, aktualny dochód netto w gospodarstwie domowym wynosi 1.254,22 zł. Dodatkowo z ustaleń organu wynika; że pod wskazanym adresem zameldowani są: S.S., W.B. oraz S.B., którzy posiadają własne źródła dochodu.

Należy się zgodzić z oceną organu, iż osoby powinny partycypować w kosztach utrzymania gospodarstwa domowego.

Skarżący wcześniej nie skorzystał też z możliwości spłaty zadłużenia w formie układu ratalnego, co uzasadnia stwierdzenie, że motywem jego działania nie jest chęć spłaty zadłużenia, lecz przerzucenie na Skarb Państwa kosztów prowadzonej działalności gospodarczej.

Odnosząc się natomiast do kwestii problemów zdrowotnych jednego z członków rodziny nie ulega wątpliwości, że skarżący nie przedłożył żadnych dokumentów potwierdzających okoliczność wyłącznego sprawowania opieki na chorą mamą.

Zwrócić należy uwagę, że pomimo powoływania się na ciężką sytuację materialną i zdrowotną, skarżący nie korzysta ze wsparcia instytucji socjalnych, zatem jego postawa jest niekonsekwentna. Z jednej strony nie sięga po opiekę i wsparcie należne osobom w trudnej sytuacji, a drugiej domaga się przerzucenia na Skarb Państwa kosztów prowadzonej działalności gospodarczej.

Zdaniem Sądu, to wnioskodawca powinien wykazać, że ze względu na stan majątkowy, sytuacją rodzinną oraz zdrowotną, nie jest w stanie opłacić tych należności, gdyż pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny. Skoro zobowiązany ma wykazać spełnienie przesłanek umorzenia należności z tytułu składek ZUS, oznacza to, że ciężar dowodu w tym zakresie spoczywa na nim jako wnioskodawcy. Wynika to przede wszystkim z faktu, że to stroni znane są okoliczności, które uniemożliwiają jej uregulowanie zaległości.

Należy zaznaczyć, że rozpatrując wniosek o umorzenie ZUS bierze pod uwagę nie tylko interes dłużnika, ale również interes publiczny. Jak podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 26 września 2019 r. sygn. akt I GSK 1373/18 (LEX nr 2740382) umorzenie należności z tytułu zaległych składek na ubezpieczenie społeczne ma charakter wyjątkowy i zarezerwowane jest dla sytuacji nadzwyczajnych. Wskazać również trzeba, że umorzone składki w istocie pokrywają inni ubezpieczeni. Zatem dbając o stan finansów funduszów emerytalno-rentowych ZUS musi każdorazowo ważyć zasadność wniosku (por. wyrok NSA z dnia 13 marca 2013 r. sygn. akt II GSK 2384/11, LEX nr 1340149).

W orzecznictwie NSA przyjmuje się jednolicie, że w sprawach o umorzenie należności z tytułu zaległych składek ubezpieczeniowych na podstawie art. 28 ust. 1 u.s.u.s. interes publiczny musi być szczególnie mocno akcentowany, bowiem akceptowanie stanu, w którym dopuszcza się niewywiązywanie się z obowiązku opłacania składek godzi w prawa innych opłacających składki osób i narusza nakreśloną art. 2a ust. 1 i 2 pkt 2 u.s.u.s. zasadę równego traktowania ubezpieczonych (por. wyroki NSA: z dnia 7 czerwca 2018 r. sygn. akt I GSK 794/18, LEX nr 2514218 I GSK 719/18, LEX nr 2514217; z dnia 28 stycznia 2018 r. sygn. akt II GSK 181/10, LEX nr 952833; czy z dnia 25 lutego 2015 r. sygn. akt II GSK 193/14, LEX nr 1658374).

Wskazane wyżej okoliczności powodują, że interes zobowiązanego w umorzeniu zobowiązania nie może być oceniony jako bardziej istotny od interesu publicznego.

Na marginesie należy zwrócić uwagę, że wniosek o umorzenie należności składkowych może być ponawiany i każdorazowo podlega ocenie organu rentowego. W szczególności w przypadku zmiany stanu faktycznego lub uzyskania nowych dowodów skarżący może ponownie wystąpić do Zakładu z wnioskiem o umorzenie należności i wówczas ponownie sprawa umorzenia będzie rozstrzygana przez organ. Wydanie bowiem decyzji w przedmiocie umorzenia należności nie korzysta z powagi rzeczy osądzonej.

Biorąc pod uwagę wszystkie przedstawione wyżej okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę uznając ją za bezzasadną.