Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1963/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2023-01-12 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Anna Falkiewicz-Kluj, Sędziowie sędzia WSA Jolanta Dargas (spr.), sędzia WSA Magdalena Durzyńska, , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 12 stycznia 2023 r. sprawy ze skargi K. A. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 8 czerwca 2022 r. nr KOC/2347/Sw/22 w przedmiocie uznania świadczenia wychowawczego za nienależnie pobrane oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia 8 czerwca 2022 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. utrzymało w mocy decyzję Prezydenta m.st. Warszawy z dnia [...] marca 2022 r. nr [...] o uznaniu świadczenia wychowawczego za nienależnie pobrane.

W sprawie ustalono następujący stan faktyczny i prawny:

Informacją z dnia 17 lutego 2021 r. nr [...] Prezydent m. st. Warszawy przyznał stronie świadczenie wychowawcze na dzieci J. A., ur. [...] grudnia 2017r. i B. A., ur. [...] sierpnia 2019 r., na okres od 1 czerwca 2021 r. do 31 maja 2021 r., w wysokości po 500,00 zł miesięcznie. Świadczenie zostało przyznane po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego.

Decyzją z dnia 18 stycznia 2022 r. nr [...] organ uchylił prawo do świadczenia wychowawczego na obie córki. Z materiału dowodowego zebranego po przyznaniu świadczenia wynikało bowiem, że od lipca 2021 r. dzieci przebywają z matką K. G. w miejscowości W. k. P.. Wyjaśnienia w tym zakresie zostały zainicjowane przez Ośrodek Pomocy Społecznej w K., który zawiadomił o wątpliwościach co do osoby sprawującej opiekę nad dziećmi oraz co do miejsca zamieszkania dzieci, powołując się na oświadczenie matki dzieci złożone przed tym organem w dniu 8 października 2021 r. Jak się okazało, K. G. także złożyła wniosek o ustalenie świadczenia wychowawczego na okres 2021/2022 w dniu 5 października 2021 r. W związku ze wskazanymi wątpliwościami przeprowadzone zostały wywiady środowiskowe: w dniu 20 października 2021 r. z matką dzieci oraz w dniu 15 listopada 2021 r. z ojcem dzieci. W dniu 23 listopada 2021 r. Sąd Okręgowy w W. wydał postanowienie sygn. akt VI C 1207/21 w trybie zabezpieczenia na czas postępowania o rozwód w przedmiocie ustalenia miejsca zamieszkania dzieci w każdorazowym miejscu zamieszkania ich matki oraz w przedmiocie ustalenia kontaktów pozwanego ojca. W świetle powyższego materiału dowodowego organ stwierdził, że prawo do świadczenia wychowawczego K. A. nie przysługuje. Decyzja powyższa wobec niewniesienia odwołania stała się ostateczna.

Kolejno zaskarżoną decyzją Prezydent m. st. Warszawy uznał, że świadczenie wychowawcze za okres od 1 października 2021 r. do 31 października 2021 r., wypłacone w łącznej wysokości 1000,00 zł, jest świadczeniem nienależnie pobranym oraz zobowiązał stronę do jego zwrotu wraz z odsetkami.

Odwołanie od powyższej decyzji złożył K. A..

Rozpatrując sprawę, Kolegium wyjaśniło, że zarzut niezawiadomienia o wszczęciu postępowania jest oczywiście trafny, natomiast stwierdzenie tego naruszenia nie w każdym przypadku stanowi powód do uchylenia zaskarżonej decyzji. Postępowanie niniejsze niewątpliwie toczy się z urzędu, co obligowało organ do zawiadomienia strony o jego wszczęciu na podstawie art. 61 § 4 k.p.a. Na podstawie art. 10 § 1 k.p.a. skarżący ma prawo do czynnego udziału w każdym stadium postępowania, a także do wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań przed wydaniem decyzji. Dopiero jednak takie naruszenie tego prawa będzie istotne, które wpływa na treść rozstrzygnięcia (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 4 marca 2021 r. sygn. akt VII SA/Wa 1919/20; wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 16 lutego 2017 r. sygn. akt IV SA/Po 1034/16; wszystkie orzeczenia dostępne w internetowej bazie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W niniejszej sprawie organ całość materiału dowodowego zaczerpnął z postępowania w sprawie uchylenia prawa do świadczenia wychowawczego. W toku tamtego postępowania skarżący wypowiadał się kilkukrotnie, ostatecznie zresztą nie odwołując się od kończącej je decyzji. W niniejszej sprawie skarżący wskutek braku czynnego udziału w postępowaniu także nie został pozbawiony możliwości obrony swoich interesów, gdyż z zachowaniem terminu wniósł odwołanie,

w którym podniósł argumenty przeciwko działaniu organu I instancji. W stanie faktycznym sprawy brak zawiadomienia o wszczęciu postępowania nie stanowi zatem samoistnej przesłanki uchylenia zaskarżonej decyzji.

Podstawą orzeczenia o nienależnie pobranym świadczeniu wychowawczym jest art. 25 ust. 1 ustawy z dnia I I lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2019 r., poz. 2407 ze zm.), który stanowi: ..Osoba, która pobrała nienależnie świadczenie wychowawcze, jest obowiązana do jego zwrotu'. W myśl art. 25 ust. 2 pkt 6 u.p.p.w.d. za nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze uważa się świadczenie wychowawcze wypłacone mimo braku prawa do tego świadczenia'". Stosownie do powyższego ustalenie, czy mamy do czynienia ze świadczeniem nienależnie pobranym polega na zbadaniu, czy osoba spełnia wszystkie warunki do uzyskania prawa do tego świadczenia.

Początkowo organ I instancji pozytywnie rozpatrzył wniosek złożony [...] lutego 2021 r. (dotyczący okresu świadczeniowego 2021/2022) przyjmując, że skarżący mieszka razem z córkami, na rzecz których zamierza pobierać świadczenie, oraz że je utrzymuje.

Następnie matka [...] października 2021 r. złożyła wniosek o świadczenie na obie córki na okres 2021/2022 w OPS w K., a świadczenie miało być jej przyznane od października 2021 r. (pismo OPS w K. z dnia [...] listopada 2021 r.).

Stwierdzenie, że wniosek o świadczenie złożył jeden, a następnie drugi rodzic obliguje organ do przeprowadzenia szczegółowego postępowania wyjaśniającego na podstawie art. 22 u.p.p.w.d., który stanowi, że "W przypadku zbiegu prawa rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka do świadczenia wychowawczego, świadczenie to wypłaca się temu z rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka, który faktycznie sprawuje opiekę nad dzieckiem. Jeżeli opieka nad dzieckiem sprawowana jest równocześnie przez oboje rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka, świadczenie wychowawcze wypłaca się temu, kto pierwszy złoży wniosek. W przypadku gdy po złożeniu wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego przez rodzica, opiekuna prawnego dziecka lub opiekuna faktycznego dziecka drugi rodzic, opiekun prawny dziecka lub opiekun faktyczny dziecka złoży wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego w związku z opieką nad tym samym dzieckiem, organ właściwy ustala kto sprawuje opiekę i w tym celu może zwrócić się do kierownika ośrodka pomocy społecznej o przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, o którym mowa w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, w celu ustalenia osoby sprawującej opiekę nad dzieckiem. Podstawowym dowodem dotyczącym sprawowania opieki jest wywiad środowiskowy, o którym mowa w art. 15 ust. 2 ustawy.

Wskutek czynności wyjaśniających podjętych w sprawie wyszło na jaw, że matka przebywa z dziećmi w miejscowości W. od lipca 2021 r. Okoliczność tę przyznał zarówno skarżący, jak i matka dzieci w toku wywiadów środowiskowych.

Z wywiadu z matką wynika nadto, że przebywa wraz z dziećmi w domu rodzinnym, a ojciec odwiedza je regularnie co 2 tygodnie w weekendy. Przebywa wówczas z dziećmi lub wyjeżdża z nimi, a następnie odwozi do domu.

Skarżący podał w wywiadzie, że 7 lipca 2021 r. K. G. odebrała dzieci ze żłobka i przedszkola, po czym dokonała porwania rodzicielskiego, wywożąc je do miejscowości W.. Od tamtego dnia do chwili obecnej ojciec odwiedza dzieci w miejscu ich pobytu i kontaktuje się z nimi przez wideo rozmowy. Oboje rodzice mają pełnię praw rodzicielskich. W mieszkaniu w W. jest urządzony pokój dla J. z łóżeczkiem, meblami, zabawkami, zaś łóżeczko B. jest w sypialni rodziców. Dzieci są zapisane do żłobka i przedszkola w W.. Skarżący wskazał także, że wystąpił z wnioskami do sądu o zabezpieczenie miejsca pobytu dzieci przy ojcu na czas trwania postępowania oraz o ustalenie miejsca pobytu dzieci przy ojcu po zakończeniu postępowania, następnie złożył także wniosek o ograniczenie władzy rodzicielskiej matce dzieci.

W oświadczeniu z dnia 16 listopada 2021 r. skarżący podał ponadto, że matka dzieci przeszła próbę samobójczą, w związku z czym znalazła się w szpitalu psychiatrycznym, utrudnia skarżącemu wykonywanie władzy rodzicielskiej, szantażuje go używając w tym celu wspólnych dzieci. Jednocześnie skarżący w tym oświadczeniu przyznał, że pozostaje z matką dzieci w ustroju wspólności majątkowej, a środki ze świadczenia wychowawczego wpływają na konto, do którego dostęp mają oboje rodzice.

Z powyższych dowodów niezbicie wynika, że dzieci zamieszkują wspólnie z matką, i to od 7 lipca 2021 r. Skarżący od tego czasu nie sprawuje stałej, bezpośredniej i faktycznej opieki nad dziećmi. Sprawuje ją wyłącznie wtedy, gdy znajdują się pod jego opieką w czasie odwiedzin. Pozostałe wskazane okoliczności świadczą o konflikcie rodzinnym, lecz nie mają znaczenia dla sprawy o świadczenie wychowawcze. Ustalenia w granicach sprawy administracyjnej dotyczą bowiem wyłącznie przesłanek z art. 25 ust. 2 pkt 6 u.p.p.w.d. w związku z art. 4 ust. 2 pkt 1 u.p.p.w.d. Te zaś sprowadzają się do ustalenia, z którym rodzicem mieszkają dzieci i który rodzic rzeczywiście sprawuje nad nimi opiekę (utrzymywanie dzieci przez oboje rodziców nie jest kwestionowane).

Dodatkowo postanowieniem z dnia 23 listopada 2021 r. sygn. akt VI C 1207/21 Sąd Okręgowy ustalił, że miejscem pobytu małoletnich J. A. i B. A. będzie każdorazowe miejsce zamieszkania ich matki K. G. (pkt 1), a także ustalił kontakty pozwanego ojca z dziećmi poza miejscem ich zamieszkania i bez obecności powódki (pkt 2): w każdy parzysty weekend miesiąca od soboty od odebrania małoletnich z miejsca zamieszkania matki o godz. 10.00 do poniedziałku z zaprowadzeniem małoletnich do przedszkola; trzy razy w tygodniu w formie wideokonferencji przez aplikacje Messenger łub Skype od godz. 17.00 do godz. 18.00. Kontakty uregulowane w powyższy sposób nie będą obowiązywały w okresach: w Boże Narodzenie w 2021 roku - od 26 grudnia od odebrania małoletnich z miejsca zamieszkania matki o godz. 9.00 do 28 grudnia do godz. 18.00 z zaprowadzeniem małoletnich do miejsca zamieszkania matki; w okresie świąt wielkanocnych w 2022 roku - od Wielkiego Piątku od odebrania małoletnich z miejsca zamieszkania matki o godz. 9.00 do Niedzieli Wielkanocnej do godz. 18.00 z zaprowadzeniem małoletnich do miejsca Postanowienie powyższe nie zostało opatrzone klauzulą wykonalności, jednak należy je ocenić jako dowód nie mający dla sprawy waloru rozstrzygającego. W nakreślonym stanie sprawy potwierdza natomiast istotne okoliczności, wynikające z pozostałych dowodów. Przede wszystkim nie wynika z niego ustanowienie opieki naprzemiennej, a zatem prawo do pobierania świadczenia wychowawczego może przysługiwać tylko jednemu z rodziców, a organ nie jest zobligowany do podzielenia kwoty świadczenia po połowie w myśl art. 5 ust. 2a u.p.p.w.d. Poza tym treść postanowienia potwierdza ustalenia organów. Miejsce zamieszkania obu córek jest przy matce. Tym samym postanowieniem Sąd oddalił wniosek ojca o zabezpieczenie miejsca zamieszkania dzieci oraz o ustalenie kontaktów z dziećmi. W dniu orzekania przez Kolegium nie ma zatem przesłanek do przyjęcia, że skarżący posiada jakiekolwiek uprawnienie do żądania, aby dzieci zamieszkały z nim.

Twierdzenia skarżącego, jakoby doszło do porwania dzieci i przymusowego ich przetrzymywania przez matkę są mało wiarygodne, skoro skarżący ma do nich dostęp

i pozostaje z nimi także pod nieobecność matki. Argument ten zupełnie nie ma wpływu na ustalenie miejsca zamieszkania dzieci. Wiążące rozstrzyganie konfliktów rodzinnych z uwzględnieniem dobra małoletnich dzieci, a także cech i interesów rodziców należy do wyłącznej właściwości sądu powszechnego, nie do organów administracji.

Kolegium nie przeczy, że otrzymywane świadczenia były przeznaczone na potrzeby dzieci, tym bardziej, jeżeli także matka miała dostęp do konta, na które wpływały. Organ I instancji uwzględnił tę okoliczność w możliwie szerokim zakresie. Skarżący nie mieszkał wspólnie z dziećmi już od lipca 2021 r., choć nadal pobierał świadczenie, którego z kolei nie pobierała jeszcze matka dzieci. Mając na względzie potrzeby dzieci, które w razie egzekwowania świadczenia za okres od lipca 2021 r. niewątpliwie ucierpiałyby, Kolegium stwierdziło, że niniejsze orzeczenie w pełni uwzględnia słuszne interesy skarżącego i dzieci w myśl art. 7 k.p.a.

Od 1 października 2021 r. świadczenie przysługuje matce, ponieważ ustalenia co do opieki, czynione zgodnie z regułami kolizyjnymi w myśl art. 22 u.p.p.w.d., wskazują na nią jako na wyłącznie uprawnioną. W tym stanie rzeczy skarżący nie ma prawa do pobierania świadczenia od chwili przyznania go matce. Nie jest to następstwem li tylko przyznania świadczenia matce, ale przede wszystkim należytego wykazania braku przesłanek po stronie skarżącego. W myśl art. 4 ust. 2 pkt 1 u.p.p.w.d. Świadczenie wychowawcze przysługuje matce albo ojcu w myśl art. 13 ust. 1 u.p.p.w.d. Ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego oraz jego wypłata następuję odpowiednio na wniosek matki, ojca, opiekuna faktycznego dziecka, opiekuna prawnego dziecka albo dyrektora domu pomocy społecznej." Prawo do świadczenia wychowawczego przysługuje zatem na zasadzie alternatywy rozłącznej, tj. przysługuje tylko jednemu z dwojga rodziców (z wyjątkiem sytuacji opieki naprzemiennej, która w sprawie nie miała miejsca). Dalsze konsekwencje tej konstrukcji zostały wskazane w art. 22 u.p.p.w.d.: jeżeli oboje rodzice złożyli wniosek, to i tak prawo do świadczenia ma wyłącznie jeden z nich. Ustalenie, kto sprawuje opiekę następuje po złożeniu wniosku przez drugiego rodzica, a zatem w tym przypadku odbywało się w ramach postępowania z wniosku matki. Fakt złożenia wniosku i przyznania świadczenia drugiemu rodzicowi jest tylko elementem stanu faktycznego w niniejszej sprawie, która dotyczy nienależnie pobranego świadczenia. Kolegium nie może badać interesu prawnego ojca dzieci do występowania w postępowaniu o świadczenie wychowawcze z wniosku matki, bowiem wykracza to poza granice przedmiotu niniejszego postępowania.

W odniesieniu do zobowiązania do zwrotu świadczenia za cały miesiąc, Kolegium wskazało, że kwoty świadczenia wypłaca się w okresach miesięcznych (art. 21 ust. 1 u.p.p.w.d.). Świadczenie wychowawcze przysługuje w kwocie 500,00 zł miesięcznie na dziecko (art. 5 ust. 1 u.p.p.w.d.). Prawo do świadczenia przysługuje od 1 czerwca danego roku lub począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami (art. 18 ust. 1 i 2 u.p.p.w.d.). Odpowiednio do tego zobowiązanie do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia również powinno dotyczyć kwoty miesięcznej. Ustawa nie przewiduje dzielenia świadczenia na mniejsze kwoty. Brak przesłanek do pobierania świadczenia odnosi się do całości miesięcznej kwoty lub jej wielokrotności. Skarżący pobrał nienależnie kwotę miesięcznego świadczenia i należało zobowiązać do zwrotu takiej właśnie kwoty.

Skargę na decyzję Kolegium do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniósł K. A. zarzucając jej rażące naruszenie zarówno przepisów prawa materialnego (art. 25 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci) jak

i przepisów k.p.a. (art. 6, art. 7, art. 7a, art. 8, art. 10 § 1, art. 61 § 4, art. 81).

W oparciu o tak sformułowane zarzuty skarżący wniósł o stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji jako wydanej z rażącym naruszeniem prawa, ewentualnie, w przypadku nieuwzględnienia wniosku z pkt 1, uchylenie decyzji organów obu instancji z uwagi na naruszenie prawa materialnego oraz naruszenie przepisów postępowania, umorzenie postępowania administracyjnego jako bezprzedmiotowego.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

W piśmie z dnia 27 grudnia 2022 r. skarżący wniósł o dopuszczenie dowodu z pisma procesowego powódki K. G. z dnia 21 października 2021 r. na okoliczność tymczasowości jej pobytu z dziećmi poza W..

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że sąd w zakresie dokonywanej kontroli bada czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2021 r. poz. 735 ze zm.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi ani powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.

Rozpoznając sprawę niniejszą w ramach powyższych kryteriów Sąd uznał skargę za niezasadną.

Podstawę prawną kwestionowanego skargą rozstrzygnięcia stanowiły przepisy art. 25 ust. 1, ust. 2 pkt 6 i art. 4 ust. 2 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (tekst jedn.: Dz.U. z 2019 r. poz. 2407)- dalej: p.p.w.d., w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania zaskarżonej decyzji.

Zgodnie z art. 25 ust. 1 p.p.w.d. osoba, która pobrała nienależnie świadczenie wychowawcze, jest obowiązana do jego zwrotu. Za nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze uważa się świadczenie wychowawcze wypłacone mimo braku prawa do tego świadczenia (art. 25 ust. 2 pkt 6 p.p.w.d.).

Wskazać na wstępie wymaga, iż w ustawie p.p.w.d. ustawodawca posłużył się pojęciem "nienależnie pobranego świadczenia", które odnosi się do się do cechy czynności (pobrania), a nie cechy świadczenia (nienależnego), co oznacza, że koniecznym jest rozróżnienie pojęć "nienależnego świadczenia" od "świadczenia nienależnie pobranego". W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że "nienależne świadczenie" jest pojęciem obiektywnym, występującym wówczas, gdy świadczenie zostaje wypłacone bez podstawy prawnej lub gdy podstawa taka odpadła. Natomiast "świadczenie nienależnie pobrane" jest świadczeniem pobranym przez osobę, której można przypisać określone cechy dotyczące stanu świadomości (woli) lub określone działania (zaniechania). Innymi słowy, o świadczeniu nienależnie pobranym można mówić wówczas, gdy nie tylko doszło do jego wypłaty mimo braku podstaw ustawowych do takiego działania, ale przy zaistnieniu świadomości osoby, która świadczenie pobiera, że świadczenie jej nie przysługuje (por. wyrok WSA w Gliwicach z 23 lutego 2022 r., II SA/Łd 1574/21; wyrok WSA we Wrocławiu z 20 listopada 2019 r., IV SA/Wr 205/19; wyrok WSA w Bydgoszczy z 3 września 2019 r., II SA/Bd 379/19; wyrok WSA w Warszawie z 3 września 2019 r., I SA/Wa 1200/19; www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Nie kwestionując powyższego stanowiska podkreślić jednak należy, iż w wyniku dokonanej w roku 2019 nowelizacji przepisów p.p.w.d. pojęcie świadczenia nienależnie pobranego, w większości przypadków nie odnosi się do elementu subiektywnego, czyli stanu świadomości (woli) osoby pobierającej świadczenie wychowawcze. Taka sytuacja ma między innymi miejsce w przypadku uznania świadczenia za nienależnie pobrane w oparciu o przesłankę określoną w art. 25 ust. 2 pkt 6 ustawy. Zarówno w doktrynie prawa, jak i w orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że w przypadku regulacji zamieszczonej w przywołanym wyżej przepisie nie bierze się pod uwagę świadomości strony, co do spełniania przesłanek ustawowych, ani nie ocenia się skutków braku pouczenia o prawie do świadczenia wychowawczego, gdyż zawarte w tym przepisie pojęcie "nienależnej pobranego świadczenia" jest pojęciem o charakterze obiektywnym. Na definicję świadczeń nienależnie pobranych w oparciu o analizowany przepis składa się wyłącznie element obiektywny w postaci rzeczywistego skorzystania z określonej formy wsparcia finansowego, mimo braku prawa do jego pobierania. Ustawa nie przewiduje również wymogu uznania świadczenia za nienależnie pobrane od konieczności pouczenia osoby pobierającej świadczenia o braku podstaw do jego pobierania (por. J. Blicharz (red.), J. Glumińska-Pawlic (red.), L. Zacharko (red.), Komentarz do ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, Wyd. II. LEX/el; wyrok NSA z 19 października 2021 r., I OSK 540/21; wyrok WSA w Łodzi z 21 stycznia 2022 r., II SA/Łd 604/21; wyrok WSA w Gliwicach z 12 kwietnia 2022 r., II SA/Gl 67/22; www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Oceny tych okoliczności dokonywać należy w odniesieniu do realiów konkretnej sprawy, w tym w szczególności z uwzględnieniem charakteru świadczenia, które ma zostać uznane za nienależne. W tym aspekcie zauważyć należy, iż stosownie do art. 4 ust. 1 p.p.w.d., świadczenie wychowawcze przeznaczone jest na częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowaniem dziecka, w tym opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb bytowych. Prawo do świadczenia wychowawczego nabywa się ex lege przy łącznym spełnieniu przesłanek wskazanych w ustawie, w tym przesłanki podmiotowej. Zgodnie bowiem z art. 4 ust. 2 pkt p.p.w.d. świadczenie wychowawcze przysługuje: 1) matce albo ojcu, jeżeli dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu matki albo ojca, z zastrzeżeniem art. 5 ust. 2a, albo 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, jeżeli dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu opiekuna faktycznego, albo 3) opiekunowi prawnemu dziecka, albo 4) dyrektorowi domu pomocy społecznej. Przy czym w myśl art. 2 pkt 10 p.p.w.d. za opiekuna faktycznego dziecka uznaje się osobę faktycznie opiekującą się dzieckiem, jeżeli wystąpiła z wnioskiem do sądu opiekuńczego o przysposobienie dziecka.

Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy wskazać należy, iż z dokonanych przez organy administracji ustaleń faktycznych bezspornie wynika, że od miesiąca lipca 2021 r. córki skarżącego nie zamieszkują z nim, a z ich matką. Przede wszystkim zaś zauważyć należy, że decyzją z dnia 18 stycznia 2022 r. Prezydent m.st. W. uchylił prawo do świadczenia wychowawczego przyznane skarżącemu na obie córki za okres od 1 października 2021 r. do 31 maja 2022 r. uznając, że przebywają one faktycznie z matką. Ponadto postanowieniem z dnia 23 listopada 2021 r. sygn. akt VI C 1207/21 Sąd Okręgowy w Warszawie ustalił, że miejscem pobytu małoletnich J. A. i B. A. będzie każdorazowe miejsce zamieszkania ich matki K. G., a także ustalił kontakty ojca z dziećmi.

Skarżący nie wniósł odwołania od decyzji Prezydenta z 18 stycznia 2022 r., a co za tym idzie decyzja ta stała się prawomocna i ostateczna. Przy czym Sąd nie dokonuje w niniejszym postępowaniu oceny jej zgodności z prawem.

Wobec zatem okoliczności braku podstawy prawnej do pobierania przez skarżącego w spornym okresie świadczenia wychowawczego zasadnie organy orzekające uznały, że świadczenie to w okresie od 1 października 2021 r. do 31 października 2021 r. było świadczeniem nienależnie pobranym i w związku z tym nakazały jego zwrot wraz z ustawowymi odsetkami.

Sąd oddalił wniosek dowodowy skarżącego załączony do pisma z dnia 27 grudnia 2022 r. uznając, że przeprowadzenie przez Sąd wnioskowanego dowodu nie ma żadnego znaczenia w sprawie, zważywszy na wskazaną wyżej okoliczność wydania decyzji uchylającej skarżącemu prawo do świadczenia wychowawczego. Ponadto pismo to zostało złożone w toku postępowania w sprawie o rozwód i jak wynika z akt sprawy Sąd ustalił w trybie zabezpieczenia, że na czas trwania postępowania miejscem zamieszkania dzieci będzie miejsce pobytu ich matki.

Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.

Rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym nastąpiło na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r., poz. 2095).