Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 2299/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2020-02-14 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6100 Nabycie mienia państwowego z mocy prawa przez gminę
Hasła tematyczne: Komunalizacja mienia
Skarżony organ: Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c, art. 200, art. 205 par. 2
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Skiba Sędziowie WSA Elżbieta Lenart WSA Przemysław Żmich (spr.) Protokolant referent stażysta Wiktoria Sosnowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 lutego 2020 r. sprawy ze skargi Gminy [...] na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] września 2019 r. nr [...] w przedmiocie wydania decyzji z naruszeniem prawa 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji na rzecz Gminy [...] kwotę 680 (sześćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji, po rozpatrzeniu wniosku I. B., J. K. oraz H. Z. decyzją z [...] września 2019 r. nr [...] stwierdził, że : - decyzja Wojewody [...] z [...] lutego 1993 r. nr [...], w części stwierdzającej nabycie z dniem 27 maja 1990 r. przez Gminę [...] z mocy prawa, nieodpłatnie, własności nieruchomości oznaczonej aktualnie w ewidencji gruntów, obrębie [...], jako działki nr: [...],została wydana z naruszeniem prawa, - decyzja Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej z [...] kwietnia 1993 r. nr [...] utrzymująca w mocy decyzję Wojewody [...] z [...] lutego 1993 r. nr [...], w części dotyczącej nieruchomości oznaczonej aktualnie w ewidencji gruntów, obrębie [...], jako działki nr: [...],została wydana z naruszeniem prawa.

Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie sprawy.

Wojewoda [...] decyzją z [...] lutego 1993 r., działając na podstawie art. 18 ust. 1 w zw. z art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz.U. Nr 32, poz. 191 ze zm.) – dalej zwanej "ustawą", stwierdził nabycie z dniem 27 maja 1990 r. przez Gminę [...] z mocy prawa, nieodpłatnie, własności nieruchomości oznaczonych w ewidencji gruntów nr: [...],[...], objętych Kw nr [...] wraz z zabudowaniami znajdującymi się na tej nieruchomości, opisanej w karcie inwentaryzacyjnej nr [...].

Decyzja Wojewody [...] z [...] lutego 1993 r. została utrzymana w mocy decyzją Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej z [...] kwietnia 1993 r.

Wnioskiem z [...] października 2017 r. I. B., J. K. oraz H. Z. wystąpili o stwierdzenie nieważności decyzji Wojewody [...] z [...] lutego 1993 r. oraz decyzji Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej z [...] kwietnia 1993 r., w części dotyczącej działki nr [...] (powstałej z podziału działki nr [...]) jednostka ewidencyjna [...], obręb [...], w granicach parcel katastralnych: pb nr [...], pb nr [...], część pgr nr [...], część pgr [...], dla której aktualnie prowadzona jest Kw nr [...], a w przypadku gdyby organ administracji ustalił w toku postępowania, że nie można stwierdzić nieważności ww. decyzji z powodu m.in. okoliczności wskazanych w art. 156 § 1 kpa, o stwierdzenie, że decyzja Wojewody [...] z [...] lutego 1993 r. oraz decyzja Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej z [...] kwietnia 1993 r., we wskazanej wyżej części, zostały wydane z naruszeniem prawa.

Wymienionym decyzjom zarzucono naruszenie: - art. 156 § 1 pkt 2 kpa w zw. z art. 60 ust. 1 i 3 w zw. z art. 48 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. - Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz.U. Nr 133 poz. 872) poprzez błędne uznanie, że 1 stycznia 1990 r. ww. nieruchomości stanowiły własność Skarbu Państwa, - art. 156 § 1 pkt 4 w zw. z art. 28 kpa poprzez skierowanie zaskarżonych decyzji do osoby niebędącej stroną w sprawie oraz niezawiadomienie o sprawie i niedoręczeniu ww. decyzji wnioskodawcom (ewentualnie ich spadkodawcom), - art. 109 § 1 i 2 i art. 14 § 2 kpa poprzez niedoręczenie decyzji stronie, tj. wnioskodawcom (lub ich spadkodawcom), - art. 7, art. 77 § 1, art. 80 oraz art. 107 § 3 kpa poprzez zaniechanie ustalenia w postępowaniu administracyjnym rzeczywistego stanu prawnego nieruchomości, jak również sporządzenia uzasadnienia decyzji, które nie zawierają żadnych elementów pozwalających na kontrolę zaskarżonych decyzji.

Pismem z [...] marca 2018 r. wnioskodawcy dokonali modyﬁkacji wniosku z [...] października 2017 r. wskazując, że gdyby organ administracji ustalił w toku postępowania, że nie można stwierdzić nieważności zaskarżonych decyzji we wskazanym zakresie, to wniesiono o stwierdzenie, że odmowa stwierdzenia nieważności ww. decyzji nastąpiła z powodu nieodwracalnych skutków prawnych jakie zaszły po wydaniu decyzji komunalizacyjnej, polegających na odpłatnym rozporządzeniu nieruchomościami, które obejmują ww. decyzję, tj. poprzez odpłatne oddanie przedmiotowej nieruchomości przez Gminę [...] aktem notarialnym w użytkowanie wieczyste Gminnej Spółdzielni "[...]" w [...] Rep. [...] z [...] kwietnia 1996 r.

Pismem z [...] marca 2019 r. wnioskodawcy ostatecznie doprecyzowali żądanie zawarte we wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji komunalizacyjnej wskazując, że przedmiotem wniosku są działki odpowiadające parcelom katastralnym: pb nr [...], pb nr [...], część pgr nr [...], część pgr [...], które aktualnie stanowią następujące działki powstałe z działki nr [...], tj.: - działka nr [...] (odpowiada części parceli pgr nr [...]), - działka nr [...] (odpowiada parceli pb nr [...]), - działka nr [...] (odpowiada części parceli pgr nr [...]), - działka nr [...] (odpowiada parceli pb nr [...]).

Następnie organ nadzoru wskazał, że decyzja Wojewody [...] z [...] lutego 1993 r. oraz utrzymująca ją mocy decyzja Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej z [...] kwietnia 1993 r. wydane zostały na podstawie przepisu art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy, który stanowi, że mienie ogólnonarodowe należące do rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego staje się w dniu wejścia w życie ustawy, tj. 27 maja 1990 r., z mocy prawa mieniem właściwych gmin.

Z brzmienia tego przepisu jednoznacznie wynika, że przedmiotem komunalizacji jest wyłącznie mienie ogólnonarodowe (państwowe), zaś z komunalizacji wyłączone jest mienie stanowiące własność osób ﬁzycznych.

Ww. decyzjami objęto między innymi działkę nr [...] opisaną w karcie inwentaryzacyjnej nr [...].

Ze znajdującego się w aktach sprawy wykazu synchronizacyjnego wynika, że działka nr [...] podzieliła się na działki nr [...] i [...]. Następnie decyzją Burmistrza [...] z [...] stycznia 2019 r. nr [...] zatwierdzono podział geodezyjny nieruchomości nr [...] w ten sposób, że działka ta podzieliła się na działki nr: [...]. Podziału dokonano w celu realizacji roszczeń do części nieruchomości nr [...], wynikających z decyzji Wojewody [...] z [...] września 2017 r. nr [...].

W karcie inwentaryzacyjnej nr [...], stanowiącej integralną część decyzji Wojewody [...] z [...] lutego 1993 r. wskazano, że działka nr [...] objęta jest Kw nr [...], natomiast w rubryce "nazwa i oznaczenie umowy, na mocy której Skarb Państwa stał się właścicielem" wpisano, umowę sprzedaży z [...] czerwca 1984 r. Rep. [...] oraz uchwałę Sądu Okręgowego w [...] z [...] września 1946 r. L.tab. [...].

Sąd Rejonowy w [...] w piśmie z [...] sierpnia 2019 r. poinformował, że w aktach Kw nr [...] nie zostały złożone dokumenty w postaci umowy sprzedaży z [...] czerwca 1984 r. Rep. nr [...] oraz uchwały Sądu Okręgowego w [...] z [...] września 1946 r. L.tab. [...]. Umowa z [...] czerwca 1984 r. została złożona w aktach Kw nr [...]. Ponadto wskazano, że Kw nr [...] została założona m.in. dla działki [...] na podstawie wniosku z [...] marca 1992 r., a Skarb Państwa jako właściciel w użytkowaniu Gminnej Spółdzielni "[...]" w [...] w dziale ll ww. księgi został wpisany na podstawie decyzji Naczelnika Miasta i Gminy w [...] z [...] stycznia 1990 r. nr [...].

Mając na uwadze powyższe Minister uznał, że wymienione w karcie inwentaryzacyjnej nr [...], stanowiącej integralną część decyzji Wojewody [...] z [...] lutego 1993 r. dokumenty nie stanowiły podstawy nabycia przez Skarb Państwa spornej nieruchomości i nie zostały dołączone do akt księgi wieczystej [...], w której ujawniono działkę nr [...]. Pozostają zatem bez znaczenia dla przedmiotowej sprawy.

Jednocześnie Minister podkreślił, że Kw nr [...], w której ujawniono działkę nr [...] została założona po 27 maja 1990 r. na podstawie wniosku Gminnej Spółdzielni "[...]" w [...] z [...] marca 1992 r. oraz w oparciu o decyzję Naczelnika Urzędu Miasta i Gminy w [...] z [...] stycznia 1990 r. o przekazaniu w użytkowanie Gminnej Spółdzielni "[...]" w [...], na czas nieokreślony, za odpłatnością roczną między innymi pgr nr [...].

Zatem w dacie komunalizacji mienia z mocy prawa Kw nr [...] nie istniała, a zawarte w niej zapisy pozostają bez wpływu na ustalenie tytułu własności do ww. nieruchomości na dzień wejścia w życie przepisów ustawy.

Dalej Minister wskazał, że - jak wynika z "opracowania geodezyjno-prawnego dotyczącego ustalenia z jakich parcel katastralnych b.gm.kat. [...] powstały działki ewidencyjne nr: [...],[...], i [...] obr. [...]" - działka nr [...] powstała z części parcel należących przed [...] września 1944 r. do majątku Wadowice obj. lwh [...] Tab. Właścicielem nieruchomości objętej lwh [...] był J. K.

Ze znajdujących się w aktach sprawy postanowień spadkowych wynika, że na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego w [...] z [...] lutego 1990 r. sygn. akt Ns 46/90, spadek po J. K. na podstawie ustawy nabyli: syn M. K. oraz córka T.M. zd. K.

Postanowieniem Sądu Rejonowego dla [...] z [...] czerwca 1990 r. akt 1 Ns 452/90 stwierdzono, że spadek po T. M. zd. K. nabył w całości brat zmarłej M.K.

Z kolei postanowieniem Sądu Rejonowego dla [...] z [...] listopada 1999 r. sygn. akt l Ns 923/99 stwierdzono, że prawo do spadku po M. K. na podstawie testamentu z [...] października 1998 r. nabyli: żona I. B. oraz J.K. i H. Z.

Z zaświadczenia Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego z [...] września 1946 r. [...] wynika, że ww. nieruchomości wchodzące w skład majętności "[...]" objęte zniszczonym wykazem hipotecznym lwh [...] ks. tab. [...], wpisanej dotychczas na rzecz Rzeszy Niemieckiej, a poprzednio na rzecz J. K., zostały na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej przejęte przez Skarb Państwa na cele reformy rolnej.

Minister podkreślił, że w świetle orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego (wyrok NSA z 26 października 2011 r. sygn. akt l OSK 722/11) na zasadzie art. 2 ust. 1 dekretu PKWN o przeprowadzeniu reformy rolnej przejście na rzecz Skarbu Państwa własności wszystkich nieruchomości określonych w tym artykule lit.: b, c, d, i e, w przypadku przeznaczenia ich na cele reformy rolnej, następowało z mocy samego prawa. Według orzecznictwa sądowoadministracyjnego dopiero wydanie decyzji deklaratoryjnej na zasadzie § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz.U. Nr 10, poz. 51 ze zm.) stwierdzającej, że dana nieruchomość nie podpadała pod działanie regulacji zawartej w art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o wprowadzeniu reformy rolnej, pozwalałoby przyjąć, że w analizowanym stanie faktycznym nie doszło do przejścia prawa własności tej nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa (uchwała składu siedmiu sędziów NSA z 10 stycznia 2011 r. sygn. akt I OPS 3/10, uchwała SN z 17 lutego 2011 r. sygn. akt Ill CZP 121/10, uchwała SN z 18 maja 2011 r. sygn. akt III CZP 21/11).

Z akt sprawy wynika, że Wojewoda Małopolski, działając na podstawie § 5 ust. 1 rozporządzenia w sprawie wykonania dekretu PKWN o przeprowadzeniu reformy rolnej, ostateczną decyzją z [...] września 2017 r. nr [...] stwierdził m.in., że: nieruchomość oznaczona jako działka nr [...], w granicach parcel katastralnych: pb nr [...], pb nr [...], części pgr nr [...], części pgr nr [...], objętych lwh [...] tab. gm. kat. [...], nie podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekret PKWN o przeprowadzeniu reformy rolnej.

Decyzją Burmistrza [...] z [...] stycznia 2019 r. nr [...] zatwierdzono podział geodezyjny nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...]. Z mapy podziału nieruchomości wynika, że działka nr [...] odpowiada części parceli pgr nr [...], działka nr [...] odpowiada parceli pb nr [...], działka nr [...] odpowiada części parceli pgr nr [...], działka nr [...] odpowiada parceli pb nr [...].

Zdaniem Ministra skutkiem decyzji Wojewody [...] z [...] września 2017 r. jest to, że Skarb Państwa nie stał się właścicielem opisanej wyżej nieruchomości, a jedynie posługiwał się wadliwym tytułem własności. Oznacza to, że przy wydaniu decyzji Wojewody [...] z [...] lutego 1993 r. oraz decyzji Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej z [...] kwietnia 1993 r., w części dotyczącej działek aktualnie oznaczonych nr: [...],[...],[...],[...], doszło do rażącego naruszenia art. 5 ust. 1 ustawy. Rozdysponowano bowiem prawem do nieruchomości niestanowiącej własności Skarbu Państwa.

Tym samym w rozpatrywanej sprawie spełniona została przesłanka określona w art. 156 § 1 pkt 2 kpa.

Minister nie podzielił zarzutu wniosku, że w przedmiotowej sprawie doszło do naruszenia art. 156 § 1 pkt 4 kpa. Decyzja komunalizacyjna została skierowana do Urzędu Rejonowego w [...], Zarządu Gminy w [...] i Gminnej Spółdzielni "[...]" w [...] jako użytkownika nieruchomości.

Zgodnie z orzecznictwem sądowoadministracyjnego krąg stron postępowania komunalizacyjnego został ograniczony do Skarbu Państwa jako dotychczasowego właściciela mienia, gminy jako podmiotu przejmującego mienie oraz osób posiadających tytuł prawnorzeczowy do nieruchomości (wyrok NSA z 30 listopada 1993 r. sygn. akt Il SA 1783/93).

Nieuczestniczenie strony w postępowaniu administracyjnym jest przesłanką wznowienia postępowania, o której mowa w art. 145 § 1 pkt 4 kpa. Nie jest natomiast przesłanką do stwierdzenia nieważności decyzji.

Odnosząc się do kwestii nieodwracalności skutków prawnych z art. 156 § 2 kpa Minister podkreślił, że nieodwracalny skutek prawny stanowiący przeszkodę w stwierdzeniu nieważności decyzji, to taki skutek, którego organ administracji nie jest w stanie odwrócić w ramach swych kompetencji realizowanych w postępowaniu administracyjnym. Taki skutek wywołuje przeniesienie własności nieruchomości lub użytkowania wieczystego w drodze czynności cywilnoprawnej.

Jak wynika z zebranego w sprawie materiału dowodowego aktem notarialnym z [...] kwietnia 1996 r. Rep. [...] nr [...] Gmina [...] oddała Gminnej Spółdzielni "[...]" w [...] w wieczyste użytkowanie na okres [...] lat, tj. do [...] kwietnia 2095 r. działki nr: [...],i sprzedała tej Spółdzielni budynki: restauracji "[...]" i budynek transportu i warsztatów oraz przeniosła nieodpłatnie na tę Spółdzielnię własność pozostałych stojących na tych nieruchomościach budynków.

W tej sytuacji, pomimo wadliwości decyzji Wojewody [...] z [...] lutego 1993 r. oraz decyzji Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej z [...] kwietnia 1993 r., w części dotyczącej nieruchomości aktualnie oznaczonych jako działki nr: [...], , należało ograniczyć się do stwierdzenia, że w tym zakresie zostały one wydane z naruszeniem prawa, na podstawie art. 156 § 2 kpa.

Od decyzji Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z [...] września 2019 r. Gmina [...] wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie przepisów, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: 1) art. 158 § 2 oraz art. 156 § 1 pkt 2 kpa poprzez uznanie, że decyzja Wojewody [...] z [...] lutego 1993 r., jak też decyzja Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej z [...] kwietnia 1993 r., obie w części objętej zaskarżoną decyzją, zostały wydane z rażącym naruszeniem prawa skutkującym koniecznością stwierdzenia ich wydania z naruszeniem prawa, pomimo braku wadliwości decyzji dającej podstawy do przyjęcia rażącego naruszenia prawa przy ich wydaniu, 2) art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 kpa poprzez brak wyjaśnienia wszystkich okoliczności sprawy, mających istotne znaczenie dla sprawy, a szczególności brak ustalenia treści umowy sprzedaży z 15 czerwca 1984 r. (Rep. nr [...]) oraz uchwały Sądu Okręgowego w [...] z [...] września 1946 r. (L.tab.46/46). W związku z powyższym Gmina [...] wniosła o: 1) uchylenie zaskarżonej decyzji, 2) zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji wniósł o jej oddalenie i jednocześnie podtrzymał stanowisko prezentowane dotychczas w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Skarga jest uzasadniona.

Zdaniem Sądu w niniejszej sprawie nie zostało w sposób dokładny i wszechstronny wyjaśnione, czy nieruchomość oznaczona jako działka nr [...] w dacie komunalizacji (27 maja 1990 r.) miała założoną księgę wieczystą w rozumieniu art. 114 w zw. z art. 1 obowiązującej wówczas ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (Dz. U. Nr 19, poz. 147) – dalej zwanej "ukwh".

Sąd zauważa, że parcele pb [...],[...],[...] i [...], zapisane w księdze gruntowej lwh [...] [...], objęte były zaświadczeniem Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego w [...] z [...] września 1946 r. nr L.P. [...], które potwierdzało, że nieruchomości te nabył Skarb Państwa na cele reformy rolnej, na podstawie art. 2 ust. 1 li. e dekretu PKWN z 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.

Z opracowania geodezyjno-prawnego z [...] września 2016 r. sporządzonego przez geodetę L. D. wynika, że działka nr [...] (wydzielona ze skomunalizowanej działki nr [...]) powstała z części parcel należących przed [...] września 1944 r. do majątku [...] objętego księgą gruntową lwh [...].

W 1947 r. doszło do odłączenia z księgi gruntowej lwh [...], na wniosek Powiatowego Urzędu Ziemskiego w [...], części parcel: zawierających się w późniejszej działce nr [...] (m.in. pb [...], pb [...], cz.p.gr. [...], cz.p.gr. [...]), do utworzonej w 1947 r. księgi wieczystej lwh [...]. W dziale II Karta B tej księgi ujawniono jako właściciela Skarb Państwa na wniosek Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego w [...] z 1946 r.

Niewątpliwie lwh [...] była po 1947 r. "czynną" księgą wieczystą. Świadczy o tym to, że Sąd Powiatowy w [...], działając na wniosek Gminnej Spółdzielni "[...]" w [...] z [...] czerwca 1960 r., postanowieniem z [...] grudnia 1963 r. sygn. akt Dz.kw.nr [...] postanowił wpisać do lwh [...], dodatkowego tomu tej księgi, że m.in. działki nr: [...], zostały oddane w zarząd i użytkowanie Gminnej Spółdzielni "[...]" w [...]. Wpisu dokonano w Dziale III Karta C księgi wieczystej lwh [...] (wypis załączony do Opracowania z [...] września 2016 r.).

W 1983 r. działki nr [...], (z lwh [...]) zostały zniesione do działki nr [...], która podzieliła się na działki nr [...] do [...] (podział zaewidencjonowany [...] kwietnia 1983 r.).

Z kolei w 1987 r. działka nr [...] (z lwh [...]) podzieliła się na pgr [...] i [...] (projekt podziału zaewidencjonowany [...] czerwca 1987 r.).

Z wydruku elektronicznego z Kw nr [...] oraz pisma sądu wieczystoksięgowego z [...] sierpnia 2019 r. wynika, że dotychczasowa księga wieczysta Kw nr [...] (papierowa) została założona po dacie komunalizacji z mocy prawa, bo w 1992 r. (na podstawie wniosku GS "[...]" w Wadowicach z [...] marca 1992 r.) i była prowadzona m.in. dla działki nr [...]

W 2004 r. działka nr [...] podzieliła się na działki nr [...] i [...] (projekt podziału wpisany do pzgik [...] listopada 2004 r.).

Z kolei w 2019 r. działka nr [...] podzieliła się na działki nr [...] do [...] (decyzja zatwierdzająca podział z [...] stycznia 2019 r.).

Żądanie stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody [...] z [...] lutego 1993 r. i utrzymującej ją w mocy decyzji Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej z [...] kwietnia 1993 r. dotyczy oceny legalności decyzji wydanych w przedmiocie komunalizacji terenu obejmującego działkę nr [...], zawierającego się w granicach obecnych działek nr [...] do [...].

Z powyższego wynika, że w niniejszej sprawie wymaga wyjaśnienia, czy 27 maja 1990 r., tj. w dacie komunalizacji następującej z mocy prawa (w trybie art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy) lwh [...] prowadzona m.in. dla działki nr [...] miała status księgi wieczystej, o której mowa w art. 114 w zw. z art. 1 ukwh.

Skoro lwh [...] została założona w 1947 r. (tak wynika z ustaleń opracowania geodezyjno-prawnego z 30 września 2016 r.), to nie miała ona statusu tzw. księgi dawnej, o której mowa w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 14 lipca 1986 r. w sprawie prowadzenia ksiąg wieczystych założonych przed dniem [...] stycznia 1947 r. oraz o utracie mocy prawnej niektórych takich ksiąg (Dz. U. Nr 28, poz. 141). Jak z kolei wynikało z § 78 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 21 marca 1983 r. w sprawie wykonywania przepisów ustawy o księgach wieczystych i hipotece (Dz. U. Nr 19, poz. 84) w księgach wieczystych założonych lub urządzonych po [...] stycznia 1947 r. dokonywało się nadal wpisów stosownie do nagłówków poszczególnych łamów.

Zdaniem Sądu tego rodzaju kwestia ma istotne znaczenie dla oceny legalności kwestionowanych decyzji z 1993 r.

Jeżeli bowiem lwh [...] miała 27 maja 1990 r. status księgi wieczystej w rozumieniu art. 114 ukwh, to znaczy, że dla organów administracji państwowej orzekających w postępowaniu administracyjnym księga ta ustalała w tej dacie stan prawny nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...] (art. 1 ukwh). W konsekwencji ujawniony w dacie komunalizacji z mocy prawa wpis Skarbu Państwa jako właściciela działki nr [...] korzystał z domniemania prawnego, że prawo to jest wpisane zgodnie z rzeczywistym stanem prawnym (art. 3 ust. 1 ukwh).

Gdyby tak było, to dla organów administracji orzekających w sprawie o komunalizację przedmiotowego mienia, czy też organu orzekającego w sprawie o stwierdzenie nieważności decyzji z 1993 r. wydanych w postępowaniu komunalizacyjnym, wpis Skarbu Państwa jako właściciela działki nr [...] byłby wiążący, niezależnie od skutków prawnych wywołanych przez późniejszą ostateczną z dniem [...] października 2017 r. deklaratoryjną decyzję Wojewody [...] z [...] września 2017 r. nr [...] W toku postępowania administracyjnego nie można bowiem obalić domniemania zgodności wpisu z rzeczywistym stanem prawnym (art. 3 ust. 1 ukwh). Tego rodzaju domniemanie może być obalone we właściwym postępowaniu cywilnym prowadzonym przed sądem powszechnym.

W orzecznictwie sądowym dotyczącym spraw o stwierdzenie nieważności decyzji komunalizacyjnych zwrócono uwagę, że dla organu administracji publicznej stwierdzającego komunalizację mienia z mocy prawa znaczenie miał stan prawny nieruchomości wynikający z działu II księgi wieczystej, a nie późniejsze (pozaksięgowe) zdarzenia prawne wskazujące, że stan prawny ujawniony w księdze wieczystej mógł być inny, niż ujawniony w księdze wieczystej w dacie komunalizacji, co ma przełożenie na ocenę przez organ nadzoru, czy decyzja komunalizacyjna została wydana w warunkach nieważności z art. 156 § 1 pkt 2 kpa, tj. z oczywistym, a przez to rażącym naruszeniem prawa (por. wyrok NSA z 4 grudnia 2018 r. sygn. akt I OSK 1675/17; wyrok NSA z 29 kwietnia 2019 r. sygn. akt I OSK 3703/18).

Wobec tego, że Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji nie wyjaśnił opisanych wyżej zagadnień Sąd uznał, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem art. 7, art. 77 § 1, art. 80 w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 kpa, a naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Mając na uwadze powyższe Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji winien wystąpić do sądu wieczystoksięgowego w [...] o udzielenie informacji, czy utworzona w 1947 r. księga wieczysta lwh [...] zachowała w dacie 27 maja 1990 r. status księgi wieczystej na mocy art. 114 ukwh i czy w związku z tym w dacie komunalizacji z mocy prawa (art. 5 ust. 1 ustawy) była księgą wieczystą, o której mowa w art. 1 ukwh, prowadzoną w celu ustalenia stanu prawnego nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...].

Jeżeli okaże się, że księga wieczysta lwh [...] w dacie 27 maja 1990 r. nie została zamknięta i zarchiwizowana, lecz miała status księgi wieczystej w rozumieniu art. 114 w zw. z art. 1 ukwh, to organ nadzoru musi ocenić, czy organy administracji państwowej orzekające w postępowaniu komunalizacyjnym rażąco naruszyły prawo – art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy poprzez to, że traktowały działkę nr [...] jako mienie państwowe, kierując się stanem prawnym ujawnionym wówczas w księdze wieczystej, pomimo, że - jak się okazało dopiero w 2017 r. - mienia tego Skarb Państwa nie nabył na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej.

Przy założeniu, że księga wieczysta lwh [...] miała status "czynnej" księgi wieczystej 27 maja 1990 r. w sprawie nieważnościowej wymaga także wyjaśnienia, czy decyzje z 1993 r. wydane w postępowaniu komunalizacyjnym były legalne w kontekście art. 156 § 1 pkt 2 kpa (rażące naruszenie prawa) poprzez to, że organy orzekające w sprawie o komunalizację traktowały działkę nr [...], jako mienie "należące" w sensie prawnym, w rozumieniu art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy, do terenowego organu administracji państwowej stopnia podstawowego, gdy tymczasem z działu III Karta C księgi wieczystej lwh [...] wynika, że sporna nieruchomość została oddana w zarząd i użytkowanie Gminnej Spółdzielni "[...]" w [...]. Podstawą przekazania spornego terenu obejmującego obszar [...] ha był protokół zdawczo-odbiorczy z [...] marca 1955 r., sporządzony na podstawie § 9 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 2 sierpnia 1949 r. w sprawie przekazywania nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz.U. Nr 47, poz. 354) w zw. z art. 3 ust. 1 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz.U. z 1952 r. Nr 4, poz. 31).

Jeżeli natomiast księga wieczysta lwh [...] była 27 maja 1990 r. księgą wieczystą "zamkniętą" wówczas (przy braku domniemania z art. 3 ust. 1 ukwh) opisane wyżej zagadnienie (przesłankę "należenia" mienia do t.o.a.p.) organ nadzoru winien ocenić, mając na uwadze skutki prawne wywołane ostateczną decyzją Kierownika Wydziału Geodezji i Gospodarki Gruntami Urzędu Miasta i Gminy w [...] z [...] stycznia 1990 r. nr [...] o przekazaniu spornej nieruchomości w użytkowanie Gminnej Spółdzielni "[...]" w [...].

W obu opisanych wyżej przypadkach (istnienie księgi wieczystej lwh [...], brak tej księgi wieczystej) ocena ta musi być dokonana w kontekście art. 6 w zw. z art. 3 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. z 1989 r. Nr 14, poz. 74 ze zm.). Z tych ostatnich przepisów wynikało, że tylko grunty państwowe, które nie zostały oddane w zarząd, użytkowanie lub użytkowanie wieczyste, są zarządzane przez terenowy organ administracji państwowej stopnia podstawowego o właściwości szczególnej do spraw geodezji i gospodarki gruntami. Do właściwości tych organów należała gospodarka gruntami, jeżeli mienie nie było oddane np. w zarząd państwowej jednostki organizacyjnej, czy w użytkowanie organizacji społecznej, w tym organizacji spółdzielczej (art. 4 ust. 1 w zw. z art. 5 ust. 2 tej ustawy).

W postępowaniu nieważnościowym wymaga też wyjaśnienia, czego dotyczyła uchwała Sądu Okręgowego w [...] z 30 września 1946 r. L.tab. [...], skoro w karcie inwentaryzacyjnej nr [...] została ona wskazana jako dokument na mocy którego Skarb Państwa był właścicielem wpisanym w dziale [...] m.in. dla działki nr [...]. Organ nadzoru winien uzyskać od sądu wieczystoksięgowego odpis tej uchwały.

Gdyby się bowiem okazało, że księga wieczysta lwh [...] utraciła status księgi wieczystej według stanu na 27 maja 1990 r., a uchwała ta byłaby dowodem własności potwierdzającym nabycie przez Skarb Państwa nieruchomości zawierających się w późniejszej działce nr [...], to organ nadzoru winien skonfrontować stan prawny działki nr [...] wynikający z tejże uchwały, ze skutkami prawnymi wynikającymi z ostatecznej decyzji Wojewody [...] z [...] września 2017 r. nr [...], a następnie ocenić, czy 27 maja 1990 r. Skarb Państwa był właścicielem przedmiotowego mienia.

Z akt sprawy wynika, że umowa sprzedaży z [...] czerwca 1984 r. Rep. [...] nr [...] (również wymieniona jako podstawa wpisu Skarbu Państwa do działu II księgi wieczystej Kw nr [...]) nie dotyczyła działki nr [...]. Umowa ta dotyczyła nabycia przez Skarb Państwa działek nr [...] i [...] oraz działki nr [...] pochodzącej z pierwotnej działki nr [...], dla których prowadzony był Zbiór dokumentów nr [...].

Z tych względów Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.) orzekł, jak w sentencji. W przedmiocie zwrotu kosztów postępowania sądowego Sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 tej ustawy w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 265).