Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 1456/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2015-09-15 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6271 Ochrona cudzoziemca, w tym nadawanie statusu uchodźcy, azyl, zezwolenie na pobyt tolerowany i ochrona czasowa
Hasła tematyczne: Cudzoziemcy
Skarżony organ: Szef Urzędu do Spraw Cudzoziemców
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art 145 § 1 pkt 1 lit a
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art 197 ust 1 pkt 7 lit b
journal: Dz.U. 2013 poz 1650
law: Ustawa z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Magdalena Durzyńska, Sędziowie sędzia WSA Anna Falkiewicz-Kluj, sędzia WSA Łukasz Krzycki (spr.), Protokolant ref. staż. Bartłomiej Grzybowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 września 2015 r. sprawy ze skargi N. B. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców z dnia [...] lutego 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy udzielenia zezwolenia na pobyt stały 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. zasądza od Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców na rzecz N. B. kwotę 557 (pięćset pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją Szef Urzędu do Spraw Cudzoziemców, na zasadzie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.), zwanej dalej "K.p.a.", utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z [...] grudnia 2014 r. o odmowie udzielenia p. N.B. - obywatelce [...] –- zezwolenia na pobyt stały na terytorium Rzeczpospolitej Polskiej.

Po zreferowaniu przebiegu sprawy wskazano m.in., że Cudzoziemka wystąpiła do Wojewody [...] o udzielenie zezwolenia na pobyt, wskazując na swoje polskie pochodzenie. Organ odwoławczy uzasadnił swoje orzeczenie, przywołując następujące okoliczności faktyczne i uwarunkowania prawne sprawy:

- zgodnie z art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 9 listopada 2000 r. o repatriacji (Dz.U. z 2014 r., poz. 1392), za osobę polskiego pochodzenia, uznaje się deklarującą narodowość polską i spełniającą łącznie następujące warunki:

- co najmniej jedno z jej rodziców lub dziadków albo dwoje pradziadków było narodowości polskiej;

- wykaże ona swój związek z polskością, w szczególności przez pielęgnowanie polskiej mowy, polskich tradycji i zwyczajów,

- w celu wykazania posiadania polskiego pochodzenia Cudzoziemka dołączyła do akt sprawy:

- swój akt urodzenia wraz z tłumaczeniem na język polski z zawartymi w nim danymi rodziców: ojciec - pan G.B., obywatelstwo: [...], matka - pani T.B., obywatelstwo: [...];

- akt urodzenia swojego ojca – p. G.B. wraz z tłumaczeniem na język polski, zawierający wpis o polskiej narodowości matki cudzoziemca – (p. J.B.),

- [...] października 2014 r., do organu I. instancji od Grupy Operacyjno- Śledczej Placówki Straży Granicznej w [...] (działającej pod nadzorem Prokuratury Rejonowej [...] w [...]) wpłynęła opinia ([...]) wydana na podstawie przeprowadzonej ekspertyzy kryminalistycznej przez [...] Ośrodek Wsparcia Straży Granicznej w [...]; wynikało z niej, że akt urodzenia ojca cudzoziemki został przerobiony; w wyniku przeprowadzonych czynności stwierdzono: uszkodzenie nadruku tła i podłoża dokumentu, będącego następstwem próby "wydrapania" fragmentu zapisów oraz nadpisania, korekty występujące w obrębie zapisów pierwotnych,

- [...] listopada 2014 r. Cudzoziemka dołączyła do akt sprawy:

- kopię zapisu aktu urodzenia swojego ojca z [...] listopada 1951 r. wraz z uwierzytelnionym tłumaczeniem na język polski, zawierający wpis o polskiej narodowości jego matki;

- kopię zapisu aktu zgony babki cudzoziemki wraz z tłumaczeniem na język polski, zawierający wpis o jej polskiej narodowości,

- [...] listopada 2014 r. Prokuratura Rejonowa [...] przesłała do Wojewody [...] uwierzytelnioną kserokopię prawomocnego postanowieniem z [...] października 2014 r. (sygn. akt [...]/14) o umorzeniu dochodzenia w sprawie posłużenia się przez Cudzoziemkę [...] maja 2014 r. przed Wojewodą [...], jako autentycznymi, uprzednio przerobionymi, dokumentami w postaci ukraińskich aktów urodzenia - o przestępstwo z art. 270 §1 Kodeksu karnego - wobec stwierdzenia, że czyn nie zwiera znamion czynu zabronionego i niewykrycia sprawcy,

- organ odwoławczy uznał za słuszne stwierdzenie organu I. instancji, że Cudzoziemka w toku przedmiotowego postępowania - jak wynika z akt sprawy - składając [...] maja 2014 r. wniosek o udzielenie jej zezwolenia - posłużyła się, zgodnie z ekspertyzą kryminalistyczna, przerobionym aktem urodzenia swojego ojca; wprawdzie brak jest aktualnie danych umożliwiających identyfikację sprawcy przestępstwa, jednak Cudzoziemka w przedmiotowym postępowaniu użyła danego dokumentu, jako autentycznego w celu uzyskania zezwolenia,

- decyzja o odmowie udzielenia zezwolenia na podstawie art. 197 ust. 1 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach (Dz.U. z 2013 r. poz. 1650), nie jest ma charakteru uznaniowego; wydawana jest na podstawie ściśle sprecyzowanego przepisu prawa i organ orzekający nie ma możliwości - bez naruszenia przepisów prawa - wydania decyzji pozytywnej w przedmiotowej sprawie,

- organ odwoławczy odstąpił od badania, czy aplikująca spełnia przesłanki określone art. 5 ust. 1 pkt 2 ustawy o repatriacji gdyż - wobec spełnienia przez cudzoziemkę obligatoryjnej przesłanki do odmowy udzielenia jej zezwolenia na pobyt stały - ustalenia te nie miałyby wpływu na rozstrzygnięcie niniejszej sprawy i prowadziłyby do bezzasadnego przedłużania postępowania.

W skardze Cudzoziemka reprezentowany przez pełnomocnika – adwokata – sformułowała zarzuty naruszenia:

- prawa materialnego - art. 197 ust. 1 pkt 7 lit. b ustawy o cudzoziemcach - poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, prowadzące do odmowy udzielenia zezwolenia na pobyt stały z uwagi na dołączenie do wniosku dokumentu noszącego znamiona przerobienia, podczas gdy:

- postępowanie karne w sprawie o przestępstwo z art. 270 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny (Dz.U. Nr 88, poz. 553 ze zm.) - o przestępstwo fałszerstwa materialnego - zostało wobec Skarżącej umorzone ze wskazaniem, że brak jest danych umożliwiających identyfikację sprawcy przestępstwa oraz, że czyn nie zawiera znamion czynu zabronionego;

- działanie Cudzoziemki było nieumyślne, gdyż nie miał on świadomości, że przedstawiony dokument nie jest dokumentem autentycznym, a więc nie została zrealizowana strona podmiotowa czynu;

- Cudzoziemka nie posłużył się dokumentem noszącym znamiona przerobienia, celem użycia go za autentyczny, a jedynie go przedłożyła, jako jeden z wielu, które potwierdzają jej polskie pochodzenie;

- dane zawarte w dokumencie, noszącym znamiona przerobienia - w akcie urodzenia ojca Cudzoziemki, dotyczące jego daty urodzenia - są w pełni zgodne z zawartymi w innych, które noszą cechy dokumentów oryginalnych, oraz są w pełni zgodne z zapisem słownym daty urodzenia w tym samym akcie,

- naruszenie przepisów postępowania, mających wpływ na treść rozstrzygnięcia:

- art. 7 w zw. z 77 § 1 i art. 107 § 3 K.p.a., poprzez niewłaściwe przeprowadzenie postępowania dowodowego, niezbadanie stanu sprawy oraz niewłaściwe uzasadnienie faktyczne decyzji, polegające na:

- nieznajdującym oparcia w materiale dowodowym sprawy stwierdzeniu, że "cudzoziemka w przedmiotowym postępowaniu użyła tego dokumentu jako autentycznego w celu uzyskania zezwolenia na pobyt stały", podczas gdy postępowanie karne o przestępstwo użycia jako autentycznego dokumentu przerobionego zostało względem Skarżącej umorzone, wobec stwierdzenia, "że czyn nie zawiera znamion czynu zabronionego i niewykrycia sprawcy"; zostało to pominięte przez organ;

- pominięciu faktu, że treść dokumentu, załączonego do wniosku o zezwolenie na pobyt stały - aktu urodzenia ojca cudzoziemki, jest zgodna z prawdą, co znajduje potwierdzenie w pozostałych dokumentach, dotyczących stanu cywilnego p. G.B.;

- art. 80 K.p.a., poprzez nieuwzględnienie całokształtu materiału w sprawie, w tym postanowienia Prokuratury Rejonowej z 31 października 2014 r. o umorzeniu postępowania przeciwko Skarżącej, co miało istotny wpływ na wynik sprawy; w decyzji stwierdzono bowiem: "cudzoziemka w przedmiotowym postępowaniu użyła tego dokumentu jako autentycznego w celu uzyskania zezwolenia na pobyt stały", natomiast postanowienie jednoznacznie wskazuje, że nie dopuściła się ona zarzucanego jej czynu.

Wniesiono o uchylenie decyzji organów obu instancji i zasądzenie zwrotu kosztów postępowania.

W uzasadnieniu skargi wskazano m.in., że zgodnie z poglądem Sądu Najwyższego, wyrażonym m.in. w wyroku z 19 stycznia 2011 r. (sygn. akt IV KK 373/2010): "Nie jest przerobieniem dokumentu nadanie mu innej treści przez osobę, od której ten dokument pochodzi. Biorąc pod uwagę rolę, jaką dokument pełni w obrocie prawnym, należy przyjąć, że nie jest przerobieniem dokumentu wprowadzenie do niego zmian przez jego wystawcę, jeżeli zostało to dokonane zanim dokument ten w jakikolwiek sposób oddziałał lub mógł oddziaływać na prawa lub obowiązki jakiegokolwiek innego podmiotu". Nie dojdzie do przestępstwa fałszowania dokumentu - w postaci jego przerobienia - gdy poprawek dokonuje osoba do tego uprawniona. Zebrany w sprawie materiał dowodowy takiej możliwości nie wyklucza. Wręcz przeciwnie, w szczególności sama treść aktu urodzenia ojca cudzoziemki, pozwala przyjąć, że poprawki dokonała osoba, która go sporządziła, albowiem zmiany, które miały być dokonywane w zakresie roku urodzenia, pokrywają się ze słownie wpisaną datą urodzenia (na tym akcie) i datą wystawienia przedmiotowego dokumentu, które to zapisy nie noszą znamion żadnych poprawek.

W odpowiedzi na skargę organ administracji wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasową argumentację.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie, choć nie wszystkie podniesione w niej zarzuty są zasadne.

W sprawie bezsporne są okoliczności faktyczne (dokumenty, jakimi dysponował organ oraz ich ocena dokonana w ramach czynności dochodzeniowych i postepowania prokuratorskiego) i prawne (brzmienie, mających w sprawie zastosowanie, regulacji). Ich ponowne przytaczanie, za Stronami, byłoby bezzasadne.

Spór sprowadza się do kwestii, czy - wobec wskazywanych uwarunkowań faktycznych i przywoływanych w skardze przepisów - znajdzie zastosowanie norma art. 197 ust. 1 pkt 7 lit. b ustawy o cudzoziemcach. Chodzi więc o właściwą wykładnię, a - co za tym idzie - także zastosowanie wskazanej regulacji.

W zakresie, w jakim ma to znacznie dla sprawy stosowny przepis nakazuje odmówić wydania zezwolenia, gdy cudzoziemiec w postępowaniu o jego udzielenie: "przerobił dokument w celu użycia go jako autentycznego lub takiego dokumentu używał jako autentycznego". Jak trafnie wskazano w skardze, zdarzenie tego rodzaju wyczerpuje również znamiona przestępstwa z art. 270 §. 1 K.k.: "Kto, w celu użycia za autentyczny, podrabia lub przerabia dokument lub takiego dokumentu jako autentycznego używa".

W rozpatrywanej sprawie nie sformułowano zarzutu, aby to Cudzoziemka dokonała przerobienia przedłożonego w postępowaniu dokumentu – odpis aktu urodzenia swojego ojca. Konstatację taką potwierdza wprost treść uzasadnienia postanowienia z [...] października 2014 r. (nie wykryto sprawcy). Inne wnioski nie wynikają też z uzasadnienia skarżonego aktu. Dla ustalenia, czy w danym przypadku znajdzie zastosowanie przepis zakreślający negatywne przesłanki wydania zezwolenia, kluczowe znaczenie ma więc właściwe rozumienie, kiedy dochodzi do zdarzenia polegającego na użyciu jako autentyczny dokumentu przerobionego. Trafnie zauważono w skardze, że dla właściwego rozumienia wskazanej regulacji - zasadne jest odwołalnie do sposobu odczytania analogicznej normy, zawartej w polskim systemie prawnym – w K.k. - typizującej przestępstwo określane potocznie mianem fałszerstwa. Wskazanej regulacji posłużono się również pojęciem "przerobienia" dokumentu, Jednak - jak wskazuje się w judykaturze (patrz orzeczenie przywołane w skardze) - dokonanie zmian przez osobę uprawnioną nie wyczerpuje znamion czynu karalnego. Wynika stąd, że użycie dokumentu zawierającego jakiekolwiek zmiany nie musi stanowić o bezprawnym zachowaniu. Konieczne jest także ustalanie, czy - w świetle całokształtu sprawy – przypisać można osobie, która użyła dokumentu, wolę jego wykorzystania, jako zawierającego zmiany dokonane bezprawnie – w celu nadania mu treści niezgodnej ze stanem rzeczywistym, w celu wprowadzenia kogokolwiek w błąd. W pierwszym więc rzędzie wymaga ustalenia, czy określonej osobie przypisać można zamiar posłużenia się dokumentem przerobionym bezprawnie. Chodzi najpierw o to, czy o samej przeróbce wiedział (jest ona tego rodzaju oczywiście widoczna, że można zakładać jej dostrzeżenie), a więc danej osobie można przypisać świadomość, że używa dokumentu zawierającego jakiekolwiek przeróbki. W rozpoznawanej sprawie tego rodzaju okoliczność nie została wykazana. Wyspecjalizowany organ w kwestii oceny dokumentów (właściwy do wydania zezwoleń wydawanych na ich podstawie) skierował wprawdzie dokument do ekspertyzy, lecz nie wywodzono, aby dokonanie przeróbki było oczywiście widoczne. Z kolei o ile nawet uznać, że skarżąca musiała dostrzec dokonaną zmianę (jeśli była ona oczywiście widoczna) rozważenia wymagało, czy – wobec stosownych uwarunkowań sprawy - musiała przypisać poprawce walor działań bezprawnych. Jest to istotne skoro ewentualne dokonanie zmian w dokumencie autentycznym przez osobę uprawnioną do wystawienia, przed wprowadzeniem do obrotu, nie nosi znamion czynu zabronionego – fałszerstwa. Wymagało rozwożenia czy - w realiach rozpatrywanej sprawy - dokonanie zmiany jednego znaku w dacie urodzenia, przez co treść zapisu cyframi uzyskał pełna zbieżność z zapisem słownym, na tym samym dokumencie, a zawarte dane są w pełni tożsame z występującymi w innych dokumentach, winno było być traktowane przez Stronę, jako bezprawna "zmiana dokumentu", czy też - z naniesioną zmianą - w realiach niemniejszej sprawy, Strona uprawniona była traktować dokument jako autentyczny (odzwierciedlający stan faktyczny).

Wskazane kwestie umknęły uwadze organu administracji, bowiem dokonał prostej – językowej - wykładni regulacji art. 197 ust. 1 pkt 7 lit. b ustawy o cudzoziemcach, pomijając dyrektywę wykładani systemowej i celowościowej. Błędnie przyjęto, jakoby samo przedłożenie do akt dokumentu, przerobionego jakkolwiek. stanowiło obligatoryjnie przesłankę odmowy wydania zezwolenia. Pominięto natomiast, że stosowna regulacja ma charakter sankcyjny – ma stanowić następstwo działań bezprawnych a nie tylko skutek obiektywnego zdarzenia, co trzeba mieć na względzie poszukując prawidłowego rozumienia stosownej normy.

Powyższe uchybienie skutkuje wydaniem orzeczenia z naruszaniem przepisu prawa materialnego (zakreślającego normatywną przesłankę odmowy zezwolenia), co do wykładni a następnie zastosowania i miało istotny wpływ na wynik sprawy. Przedwcześnie bowiem odmówiono zezwolenia nie wykazując w istocie wystąpienia powoływanej w uzasadnieniu decyzji przesłanki negatywnej.

W realiach niniejszej sprawy zwraca uwagę ocena w uzasadnieniu postanowienia z [...] października 2014 r., że Skarżąca nie była świadoma przedłożenia dokumentu, który byłby zmieniony w zakresie, w jakim wyczerpuje to czyn bezprawny (uzasadnienie – str. 2). Nie ma ona charakteru wiążącego w niniejszej sprawie administracyjnej (organ nie jest związany stosownymi ustaleniami z mocy prawa) jednak wzgląd na koniczność pełnego rozważenia wszelkich okoliczności sprawy nie pozwala na jej pominięcie przy dokonywaniu stosownych ocen. O ile byłyby one odmienne, wymagałoby to szczególnie przekonywającego uzasadnienia.

Rozpatrując ponownie sprawę organ administracji oceni, czy - przy prawidłowym, rozumieniu treści normatywnej art. 197 ust. 1 pkt 7 lit. b ustawy o cudzoziemcach - można uznać, że w sprawie zachodzą przesłanki do odmowy wydania zezwolenia. O ile zgromadzony dotąd materiał dowodowy uzna w tym kontekście za niewystarczający, rozważy możliwość uzupełnienia go w myśl art. 136 K.p.a., bądź - w razie ujawnienia stosownych przesłanek - wyda decyzję kasatoryjną (art. 138 § 2 K.p.a.). Jeżeli ponowna ocena materiału dowodowego będzie prowadzić do wniosku, że nie zachodzą przesłanki odmowy organ rozważy, czy zachodzą przesłanki pozytywne wydania zezwolenia (polskie pochodzenie Cudzoziemki). Jak wskazał w uzasadnieniu, kwestie te nie były dotychczas przedmiotem jego rozważań, jako przedwczesne. Natomiast organ I. instancji wyraził już ocenę, że Cudzoziemka wykazała polskie pochodzenie (str. 4 decyzji, ostatni akapit). Organ odwoławczy ustali, czy ocena ta była zasadna, uwzględniając treść art. 138 § 2 i 139 K.p.a.

Nie są natomiast trafne zarzuty skargi, co do naruszania stosownych przepisów postepowania w zakresie wyjaśnienia sprawy oraz uzasadnienia orzeczenia. Przy przyjętym przez organ rozumieniu przepisu art. 197 ust. 1 pkt 7 lit. b ustawy o cudzoziemcach wszystkie istotne kwestie w sprawie były wyjaśnione (wskazano, że stosowne przeróbki zostały dokonane, co potwierdza niekwestionowana treść ekspertyzy. Chybione są także wywody jakoby dane, które zostały zmienione, były bez znaczenia w sprawie. Data urodzenia ojca cudzoziemki jest jednym z elementów identyfikujących go, jako konkretną osobę, której matka miała polskie pochodzenie, z czego Skarżąca wywodzi określone skutki prawne, w myśl art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy o repatriacji. Dokonana zmiana, w kontekście rozpatrywanej sprawy, nie musi jednak, jak wskazano – wobec przywołanych uwarunkowań - skutkować zastosowaniem sankcji, wskazanej w art. 197 ust. 1 pkt 7 lit. b ustawy o cudzoziemcach. Kwestie te będą przedmiotem ponownego rozpatrywania przez organ administracji.

Biorąc pod uwagę powyższe Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), orzekł jak w pkt 1 sentencji wyroku. Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania zapadło w pkt 2 sentencji wyroku na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 powyższej ustawy w związku z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. z 2013 r., poz. 461). Na zasądzone koszty postępowania składają się: kwota 300 zł uiszczona tytułem wpisu od skargi, kwota 17 zł uiszczona tytułem opłaty skarbowej od pełnomocnictwa oraz kwota 240 zł tytułem wynagrodzenia adwokackiego.

Sąd nie uwzględnił wniosku o uchylenie także orzeczenia organu I. instancji, nie wykazano bowiem ani Sąd nie dopatrzył się z urzędu na danym etapie rozpatrywania sprawy, aby było to niezbędne dla właściwego jej załatwienia, w myśl art. 135 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Ponownie rozpoznając sprawę organ administracji uwzględni ocenę prawną, sformułowaną w uzasadnieniu wyroku..