Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp., sygn. akt II SA/Go 1092/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia: 2014-03-13 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 20 ust. 2 pkt 1
journal: Dz.U. 2007 nr 64 poz 427
law: Ustawa z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju  Obszarów Wiejskich
article: § 2, § 3, § 4 ust 2 pkt 2, § 7, § 8, § 9 ust. 4, § 14 ust. 1 i 3, § 22, § 27 ust.  1 i 2 oraz § 35
journal: Dz.U. 2009 nr 33 poz 262
law: Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 26 lutego 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy  finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013.
journal: Dz.U.UE.L 2006 nr 368 poz 15 art. 47 ust. 1 i 2
law: Rozporządzenie Komisji (WE) NR 1974/2006 z dnia 15 grudnia 2006 r. ustanawiające szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady  (WE) nr 1698/2005 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich  (EFRROW)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marek Szumilas Sędziowie Sędzia WSA Grażyna Staniszewska Sędzia WSA Adam Jutrzenka-Trzebiatowski (spr.) Protokolant sekr. sąd. Stanisława Maciejewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 marca 2014 r. sprawy ze skargi Z.W. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie przyznania płatności rolnośrodowiskowej w pomniejszonej wysokości I. uchyla zaskarżoną decyzję, II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu, III. zasądza od Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa na rzecz skarżącego Z.W. kwotę 457 (czterysta pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów sądowych.


UZASADNIENIE

Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa decyzją z dnia [...] lutego 2013 r. nr [...] – działając na podstawie art. 20 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (Dz. U nr 64, poz. 427 ze zm. określana dalej jako ustawa o wspieraniu rozwoju ), § 2, § 3, § 4 ust. 2 pkt 2, §7 , § 8 , § 9 ust. 4 , § 14 ust.1 i 3 , § 22, § 27 ust. 1 i 2 oraz § 35 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 26 lutego 2009r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy", objętego Programem rozwoju obszarów wiejskich na lata 2007 -2013 ( Dz. U nr 33, poz. 262 ze zm. określane dalej jako rozporządzenie rolnośrodowiskowe ), art. 47 ust.1 i 2 rozporządzenia Komisji ( WE) nr 1974/2006 z dnia 15 grudnia 2006 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (Dz.U. UE L.2006.368.15 ze zm. określanego dalej jako rozporządzenie nr 1974/2006 ) oraz na podstawie art. 10 i art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego ( Dz. U z 2013 r. , poz. 267, określanej dalej jako k.p.a ) - przyznał Z.W. płatność rolnośrodowiskową na rok 2010 w łącznej wysokości 1218,00 zł, w tym z tytułu: 5- Ochrona zagrożonych gatunków ptaków i siedlisk przyrodniczych na obszarach Natura 2000 – 0,00 zł (Wariant 5.1 – Ochrona siedlisk lęgowych ptaków – Natura 2000), 8 – Ochrona gleb i wód – 1218,00 zł (Wariant 8.2 – Międzyplon ozimy).

W uzasadnieniu organ wskazał, że wniosek w niniejszej sprawie złożył J.W.. W toku postępowania wnioskodawca zmarł. W wyniku przeprowadzonego postępowania spadkowego spadkobiercą po zmarłym został Z.W., który zgłosił swój udział w postępowaniu w sprawie przyznania przedmiotowej płatności jako następca prawny wnioskodawcy. Po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego w tym zakresie, organ uznał za skuteczne zgłoszenie Z.W. w charakterze następcy prawnego wnioskodawcy.

Odnosząc się do materialnoprawnych podstaw rozpatrzenia wniosku organ wyjaśnił, iż w toku postępowania ustalono, iż w odniesieniu do wariantu 5.1 – Ochrona siedlisk lęgowych ptaków – NATURA 2000 zadeklarowano we wniosku 118,75 ha powierzchni uprawnionej do płatności, obejmującej działki B, C, D i E, jednakże w odniesieniu do tych działek stwierdzono nieprawidłowości w postaci braku zachowania warunków programu rolnośrodowiskowego w stopniu dyskwalifikującym je w zakresie przyznania płatności. Stąd w ramach tego wariantu przyznano wnioskodawcy kwotę w wysokości 0,00 zł. Natomiast w odniesieniu do wariantu 8.2 – Międzyplon ozimy zadeklarowano powierzchnię 2,90 ha i w tym zakresie nie stwierdzono nieprawidłowości, co stanowiło podstawę przyznania kwoty 1218,00 zł.

Organ wskazał, że beneficjent, w przypadku udziału w programie rolnośrodowiskowym, ma obowiązek prowadzenia rejestru działalności rolnośrodowiskowej, co wynika z art. 4 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia rolnośrodowiskowego. Zgodnie z powyższym przepisem beneficjent prowadzi na formularzu udostępnionym przez Agencję rejestr działalności rolnośrodowiskowej zawierający wykaz wypasów zwierząt oraz działań agrotechnicznych, w tym zastosowania nawozów i wykonania zabiegów przy użyciu środków ochrony roślin.

Organ podkreślił, że w rozpatrywanej sprawie w przedmiotowym dokumencie nie wykazano zabiegów agrotechnicznych dla pakietu 5. Ochrona zagrożonych gatunków ptaków i siedlisk przyrodniczych na obszarach Natura 2000, wariant 5.1 Ochrona siedlisk lęgowych ptaków, w związku z czym należy uznać na podstawie powołanych powyżej dokumentów, że strona nie dopełniła warunków programu rolnośrodowiskowego dla wariantu 5.1, na powierzchni 118,75 ha tj. koszenia łąk.

Organ ustalił na podstawie zapisów w rejestrze działalności rolnośrodowiskowej, że zarządca tymczasowy wykonał jedynie zobowiązanie odnośnie Pakietu 8. Ochrona gleb i wód, wariant 8.2 Międzyplon ozimy na powierzchni 2,90 ha.

Kierownik Biura Powiatowego ARiMR wyjaśnił ponadto, że zgodnie z § 9 ust. 4 pkt 1 lit. a rozporządzenia rolnośrodowiskowego w przypadku wariantu 5.1 płatność rolnośrodowiskowa jest przyznawana do działek rolnych użytkowanych jako trwałe użytki zielone, na których występują siedliska lęgowe ptaków z gatunków wymienionych w załączniku nr 4 do tego rozporządzenia. Z kolei zgodnie z § 27 ust. 1 rozporządzenia rolnośrodowiskowego oraz załącznikiem nr 7 do tego rozporządzenia, jeżeli zostanie stwierdzone uchybienie w przestrzeganiu przez rolnika wymogów w ramach określonych wariantów poszczególnych pakietów, płatność rolnośrodowiskowa przysługuje w danym roku w zmniejszonej wysokości, w części dotyczącej działek rolnych, w stosunku do których stwierdzono takie uchybienie. W związku z niewykoszeniem działek rolnych B, C, D i E o łącznej powierzchni 118,75 ha, objętych wariantem 5.1, na podstawie wyżej wymienionych dowodów, wysokość zmniejszenia wynosi 100%.

Ponadto Kierownik Biura Powiatowego ARiMR na podstawie dostarczonego protokołu nr [...] z oszacowania zakresu i wysokości szkód w gospodarstwach rolnych i działach specjalnych produkcji rolnej spowodowanych niekorzystnymi zjawiskami atmosferycznymi - powódź, sporządzony przez Komisję powołaną zarządzeniem nr [...] z dnia [...] czerwca 2010r. oraz protokołu nr [...] z oszacowania zakresu i wysokości szkód w gospodarstwach rolnych i działach specjalnych produkcji rolnej spowodowanych niekorzystnymi zjawiskami atmosferycznymi - deszcz nawalny, sporządzony przez Komisję powołaną zarządzeniem nr [...] z dnia [...] sierpnia 2010 r., uznał, że niewykoszenie łąk w ramach wymogu dla wariantu 5.1 stanowi efekt działania siły wyższej ujętej w przepisach art. 47 ust. 1 rozporządzenia nr 1974/2006 oraz w § 35 rozporządzenia rolnośrodowiskowego. Zgodnie z art. 47 ust. 1 rozporządzenia nr 1974/2006 państwa członkowskie mogą uznać w szczególności następujące kategorie siły wyższej lub wyjątkowych okoliczności, w których nie będą wymagać częściowego lub pełnego zwrotu pomocy otrzymanej przez beneficjenta:

a) śmierć beneficjenta;

b) długotrwała niezdolność beneficjenta do wykonywania zawodu;

c) wywłaszczenie dużej części gospodarstwa, jeśli takiego wywłaszczenia nie można było przewidzieć w dniu podjęcia zobowiązania;

d) katastrofa naturalna poważnie dotykająca grunty gospodarstwa;

e) wypadek powodujący zniszczenie budynków dla zwierząt gospodarskich;

f) choroba epizodyczna dotykająca część lub całość należącego żywego inwentarza.

Z kolei w art. 47 ust 2 powyższego rozporządzenia wskazano, że przypadki siły wyższej lub wyjątkowych okoliczności są zgłaszane przez beneficjenta lub przez upoważnioną przez niego osobę na piśmie właściwemu organowi wraz z odpowiednimi dowodami wystarczającymi dla właściwych organów, w ciągu 10 dni roboczych od dnia, w którym beneficjent lub upoważniona przez niego osoba są w stanie dokonać tej czynności.

Zgodnie z przywołanymi przepisami prawa krajowego i wspólnotowego, jeśli rolnik nie był w stanie wypełnić zobowiązań w wyniku wystąpienia siły wyższej lub okoliczności nadzwyczajnych, nie jest wymagany zwrot przyznanej pomocy za lata poprzednie.

Odwołanie od powyższej decyzji złożył Z.W., który zarzucił organowi przeprowadzenie oceny stanu faktycznego oraz materiału dowodowego z naruszeniem przepisów postępowania określonych w art. 7 i art. 77 § 1 i 2 k.p.a , co w konsekwencji skutkowało obrazą przepisów prawa materialnego, mających bezpośredni wpływ na treść zaskarżonej decyzji tj.§ 9 ust. 4 pkt. 1 lit. a oraz § 27 ust. 1 wraz z załącznikiem nr 7 rozporządzenia rolnośrodowiskowego przez błędną ich wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, a w efekcie wydanie zaskarżonej decyzji z przyznaniem płatności rolnośrodowiskowej w pomniejszonej wysokości.

Na tej podstawie odwołujący wniósł o zmianę zaskarżonej decyzji bądź ewentualne jej uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji.

Jednocześnie odwołujący wniósł o przeprowadzenie dowodu dokumentów załączonych do odwołania, tj. pisma strony z dnia [...] lutego 2013 r. , zaświadczenia Koła Łowieckiego [...] z dnia [...] marca 2013 r. oraz ewentualnego przesłuchania świadków tj. M.W., T.K. i M.C. – na okoliczność dokonania koszenia w 2010 r. działek B, C, D, E o łącznej powierzchni 118,75 ha, objętej wariantem 5.1.

Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR - działając na podstawie art. 10 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 9 maja 2008r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U nr 98, poz. 634 ze zm.), art. 39 rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 z dnia 20 września 2005 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich ( Dz. Urz. UE L 277 z 21.10.2005 str. 1 ze zm. określanego dalej jako rozporządzenie nr 1698/2005 ) , art. 20 ust. 2 pkt 1, art. 21 ust. 4 pkt 1-2 ustawy o wspieraniu rozwoju, § 2, § 3, §7 , § 8,§ 9,§ 21 ust. 2 rozporządzenia rolnośrodowiskowego oraz art. 138 § 1 pkt 1 i art. 104 k.p.a. - decyzją z dnia [...] października 2013r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.

Organ wskazał, że podstawą prawną określającą warunki i tryb udzielania producentom rolnym płatności z tytułu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych jest rozporządzenie rolnośrodowiskowe, którego § 1 wskazuje, że rozporządzenie określa szczegółowe warunki i tryb przyznawania, wypłaty oraz zwracania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy", zwanej dalej "płatnością rolnośrodowiskową", objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013.

Wyjaśnił ponadto, że wskazana płatność może być przyznana – zgodnie z § 2 rozporządzenia rolnośrodowiskowego - rolnikowi , któremu został nadany numer identyfikacyjny w trybie przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności, zaś łączna powierzchnia posiadanych przez niego działek rolnych w rozumieniu przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności, na których jest prowadzona działalność rolnicza w rozumieniu art. 2 lit. c rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009 z dnia 9 stycznia 2009 r. ustanawiającego wspólne zasady dla systemów wsparcia bezpośredniego dla rolników ( Dz. Urz. UE L 30 z 31 stycznia 2009 r. str. 16 , zwanego dalej rozporządzeniem nr 73/2009) wynosi co najmniej 1 ha, ponadto realizuje 5-letnie zobowiązanie rolnośrodowiskowe, o którym mowa w art. 39 rozporządzenia nr 1698/2005, obejmujące wymogi wykraczające ponad podstawowe wymagania, w ramach określonych pakietów i ich wariantów, zgodnie z planem działalności rolnośrodowiskowej, spełnia warunki przyznania płatności rolnośrodowiskowej w ramach określonych pakietów lub ich wariantów wskazanych w rozporządzeniu. Jednocześnie istotnym jest, że tylko łączne spełnienie przez producenta rolnego wszystkich wymienionych w § 2 rozporządzenia rolnośrodowiskowego przesłanek, stanowi podstawę do przyznania płatności rolnośrodowiskowej. Płatność rolnośrodowiskowa jest udzielana producentowi rolnemu do działek rolnych w przypadku pakietów, o którym mowa w § 4 ust. 2 pkt 1-6 i 8 ( § 8 pkt 1). Zgodnie z § 4 ust. 1 rozporządzenia rolnośrodowiskowego wskazuje, że zobowiązanie rolnośrodowiskowe jest realizowane w ramach co najmniej jednego z następujących pakietów:

1) Pakiet 1. Rolnictwo zrównoważone;

2) Pakiet 2. Rolnictwo ekologiczne;

3) Pakiet 3. Ekstensywne trwałe użytki zielone;

4) Pakiet 4. Ochrona zagrożonych gatunków ptaków i siedlisk przyrodniczych poza obszarami Natura 2000;

5) Pakiet 5. Ochrona zagrożonych gatunków ptaków i siedlisk przyrodniczych na obszarach Natura 2000;

6) Pakiet 6. Zachowanie zagrożonych zasobów genetycznych roślin w rolnictwie;

7) Pakiet 7. Zachowanie zagrożonych zasobów genetycznych zwierząt w rolnictwie;

8) Pakiet 8. Ochrona gleb i wód.

Zgodnie natomiast z § 4 ust. 2 rozporządzenia rolnośrodowiskowego rolnik realizujący zobowiązanie rolnośrodowiskowe:

1) zachowuje występujące w gospodarstwie rolnym i określone w planie działalności rolnośrodowiskowej trwałe użytki zielone w rozumieniu art. 2 lit. c rozporządzenia Komisji (WE) nr 1120/2009 z dnia 29 października 2009 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wdrażania systemu płatności jednolitej przewidzianego w tytule III rozporządzenia nr 73/2009 (Dz. Urz. UE L 316 z 02.12.2009, str. 1) oraz elementy krajobrazu rolniczego nieużytkowane rolniczo, tworzące ostoje dzikiej przyrody;

2) prowadzi na formularzu udostępnionym przez Agencję rejestr działalności rolnośrodowiskowej zawierający wykaz wypasów zwierząt oraz działań agrotechnicznych, w tym zastosowania nawozów i wykonania zabiegów przy użyciu środków ochrony roślin, przy czym rejestr ten w zakresie zastosowania nawozów prowadzi się dla całego gospodarstwa rolnego;

3) przestrzega innych wymogów określonych dla danego pakietu lub wariantu.

Z kolei wymogi dla poszczególnych pakietów i ich wariantów są określone w załączniku nr 3 do rozporządzenia rolnośrodowiskowego . Zgodnie z § 9 ust. 4 tego rozporządzenia w przypadku pakietów wymienionych w § 4 ust. 1 pkt 4 i 5 płatność rolnośrodowiskowa jest przyznawana do działek rolnych:

1) użytkowanych jako trwałe użytki zielone, na których występują:

a) siedliska lęgowe ptaków z gatunków wymienionych w załączniku nr 4 do rozporządzenia - w przypadku wariantu pierwszego tych pakietów,

b) zbiorowiska roślinne wykazujące cechy jednostek fitosocjologicznych i siedlisk przyrodniczych wymienione w załączniku nr 4 do rozporządzenia - w przypadku wariantu drugiego, trzeciego, czwartego, piątego, szóstego, siódmego, ósmego i dziewiątego tych pakietów;

2) na których występują typy siedlisk przyrodniczych wymienione w załączniku nr 4 do rozporządzenia - w przypadku wariantu dziesiątego tych pakietów;

3) położonych:

a) poza obszarem Natura 2000 w rozumieniu przepisów o ochronie przyrody - w przypadku pakietu wymienionego w § 4 ust. 1 pkt 4,

b) na obszarze Natura 2000 w przypadku pakietu, o którym mowa § 4 ust. 1 pkt 5.

Zgodnie natomiast z § 9 ust. 6 rozporządzenia rolnośrodowiskowego w przypadku pakietu wymienionego w § 4 ust. 1 pkt 8 płatność rolnośrodowiskowa jest przyznawana do działek rolnych użytkowanych jako grunty orne, na którym po plonie głównym są uprawiane rośliny: 1) jako wsiewka poplonowa – w przypadku wariantu pierwszego, 2) ozime jako międzyplon ozimy – w przypadku wariantu drugiego, 3) jare jako międzyplon ścierniskowy – w przypadku wariantu trzeciego.

Wymogi dodatkowe dla wariantu 5.1. Ochrona siedlisk lęgowych ptaków zostały precyzyjnie określone w załączniku nr 3 do rozporządzenia, gdzie ustanowiono:

1) zakaz wapnowania, chyba że wapnowanie nie wpłynie negatywnie na realizację celu pakietu;

2) zakaz nawożenia azotem na obszarach nawożonych przez namuły rzeczne, a na innych obszarach - powyżej poziomu 60 kg/ha w danym roku;

3) niestosowanie jakichkolwiek zabiegów agrotechnicznych i pielęgnacyjnych w terminie od dnia 1 kwietnia do dnia 1 sierpnia;

4) w przypadku użytkowania:

a) kosnego trwałych użytków zielonych:

- koszenie w terminie od dnia 1 sierpnia do dnia 30 września: wysokość koszenia 5 - 15 cm,

- pozostawienie 5 - 10% powierzchni działki rolnej nieskoszonej, a w przypadku występowania wodniczki Acrocephalus paludicola - 30- 50%, przy czym w każdym roku powinno to dotyczyć innej powierzchni,

- usunięcie lub złożenie w stogi ściętej biomasy w terminie 2 tygodni po pokosie, a w uzasadnionych przypadkach w dłuższym terminie, niezwłocznie po ustaniu przyczyn ze względu, na które termin ten nie był przestrzegany,

- zakaz koszenia okrężnego od wewnątrz do środka koszonej powierzchni trwałych użytków zielonych.

Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR po przeanalizowaniu całości dokumentacji zgromadzonej w sprawie z wniosku Z.W. o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej (PROW 2007-2013) na 2010 r. stwierdził, iż decyzja nr [...] o przyznaniu płatności rolnośrodowiskowej w pomniejszonej wysokości została wydana przez Kierownika Biura Powiatowego ARiMR zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa. Materiał dowodowy w sprawie jest bezsporny, zaś ustalenia stanu faktycznego i w konsekwencji rozstrzygnięcie są prawidłowe.

Zdaniem organu II instancji na gruncie omawianej sprawy kwestią sporną jest ustalenie stanu użytkowania działek rolnych zgłoszonych przez Z.W. we wniosku o przyznanie płatność rolnośrodowiskowej (PROW 2007-2013) na 2010r., oznaczonych B, C, D, E, co do których Kierownik Biura Powiatowego ARiMR stwierdził, uchybienia przestrzegania przez wnioskodawcę wymogów określonych dla wariantu: 5.1 Ochrona siedlisk lęgowych ptaków. Z dokumentów złożonych przez stronę podczas postępowania administracyjnego wynika bowiem, że producent nie dokonał koszenia we wskazanym w rozporządzeniu terminie. Stanowiło to podstawę nieprzyznania Z.W. płatności rolnośrodowiskowej w zakresie wariantu 5.1 Ochrona siedlisk lęgowych ptaków. Pełnomocnik strony zarówno w trakcie postępowania przed organem I instancji, jak również w postępowaniu odwoławczym stanowczo nie zgadzał się z ustaleniami dotyczącymi stanu użytkowania przedmiotowych działek rolnych. W związku ze złożonymi przez stronę wnioskami dowodowymi zlecono Kierownikowi Biura Powiatowego ARiMR przeprowadzenie dodatkowego postępowania uzupełniającego w celu uzyskania dowodów i materiałów mogących mieć wpływ na rozstrzygnięcie w postępowaniu dotyczącym płatności z tytułu realizacji programu rolno środowiskowego na 2010 r. dla Z.W. (postanowienie z dnia [...].05.2013 r. nr [...]). Kierownik Biura Powiatowego ARiMR przeprowadził rozprawę administracyjną w trybie art. 89 kpa, podczas której przesłuchano w dniu [...] czerwca 2013r. pięciu świadków wskazanych przez stronę tj. I.W. - zarządcę gospodarstwa w 2010r., K.J.W., M.W., T.M.K. i M.C.. Ponadto w konsekwencji złożenia przez odwołującego kolejnego wniosku dowodowego Kierownik Biura Powiatowego ARiMR przesłuchał G.T.W., J.F.W. i K.K. na zlecenie organu odwoławczego w trakcie rozprawy administracyjnej w dniu 08 sierpnia 2013 r.

Organ odwoławczy po przeprowadzeniu analizy zeznań powołanych świadków oraz zgromadzonych w przedmiotowej sprawie dokumentów stwierdził, iż okoliczność wykonania minimalnych zabiegów agrotechniczny w 2010r. określonych dla wariantu 5.1 Ochrona siedlisk lęgowych ptaków tj. m. in. koszenie w terminie 1 sierpnia - 30 września, pozostawienie 5 - 10% powierzchni działki rolnej nieskoszonej nie znalazły potwierdzenia w zeznaniach wyżej wymienionych świadków.

Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR wskazał, iż twierdzenia dotyczące koszenia oraz zbioru siana w sierpniu 2010 r. dokonanego przez M.W., nie znajdują potwierdzenia w jego zeznaniach, bowiem na pytanie dotyczące jakichkolwiek zabiegów agrotechnicznych w 2010 r. na łąkach J.W. wskazał, iż w tym roku nie kosił z uwagi, iż nie można było wjechać na działki. W świetle tych zeznań nie ma możliwości uznania, iż tak jak twierdzą powołani przez stronę pozostali świadkowie – M.W. wykonywał zabiegi agrotechniczne, skoro on sam twierdzi, że nie było takiej możliwości w 2010 r.

Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR podniósł, iż jak wynika ze zgromadzonego w sprawie materiału w 2010r. gospodarstwem zarządzała po śmierci J.W. - I.W..

Organ odwoławczy wskazał ponadto, że rozporządzenie rolnośrodowiskowe wyraźnie określa w przypadku wariantu 5.1 Ochrona siedlisk lęgowych ptaków, iż koszenie powinno być wykonane od dnia 1 sierpnia do dnia 30 września; wysokość koszenia 5-15 cm, ponadto na działce rolnej powinno być pozostawione 5 - 10% powierzchni działki rolnej nieskoszonej przy czym w każdym roku powinno to dotyczyć innej powierzchni. Z zeznań świadka K.W. wynika, iż w 2010r. nie zlecał nikomu żadnych prac w gospodarstwie, ponieważ łąki były zalane. Podkreślenia wymaga fakt, iż świadek wskazuje, iż rzeczywiście koszenia dokonywał Pan W. jednak było to w 2009r. oraz 2012r. Jednocześnie organ zwrócił uwagę, że K.W. wskazał, iż na bieżąco dokonywane były wpisy w rejestrze działalności rolnośrodowiskowej.

Biorąc pod uwagę fakt, iż zeznania świadków są w znacznej części ze sobą sprzeczne, w związku z czym organ poddał je analizie w kontekście innych zgormadzonych dowodów. W pierwszej kolejności poddał analizie rejestr działalności rolnośrodowiskowej, który jak wskazuje K.W. w swoich zeznaniach był prowadzony na bieżąco. Przedmiotowy dokument tj. rejestr działalności rolnośrodowiskowej został przedłożony w Biurze Powiatowym ARiMR w dniu 19 marca 2013 r. Dokonując analizy przedmiotowego dokumentu Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR wskazuje, iż rejestr w gospodarstwie był prowadzony i wynika z niego, iż w 2010 r. tylko na działce rolnej "A" o nr ewidencyjnym [...], położonej w [...], na której zadeklarowany był do płatności wariant 8.2 Międzyplon ozimy, zostały przeprowadzone zabiegi agrotechniczne, tj.: 30 sierpnia 2010 r. koszenie bobiku na powierzchni 2,90 ha, 10 września 2010 r. orka i bronowanie na powierzchni 2,90 ha, 21 września 2010 r. wysiew poplonu żyto ozime 150 kg/ha 2,90 ha, 18 marca 2011 r. zaoranie poplonu 2,90 ha.

Ponadto Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR przeanalizował zgromadzone w sprawie dokumenty to jest :

- pismo z dnia [...] czerwca 2010r., w którym J.W. wskazał, iż w wyniku wysokiego stanu rzeki, uległy wymoknięciu i podtopieniu następujące uprawy: działka [...] - bobik 2,90 ha; działka [...] - bobik 35,85, pszenica 81,43, jęczmień 35,65 ha; działka [...] - pszenica 130,79 ha, rzepak 72,72 ha, rzodkiew oleista 11,90 ha ;

- protokół z oszacowaniu zakresu i wysokości szkód w gospodarstwach rolnych i działach specjalnych produkcji rolnej spowodowanych niekorzystnymi zjawiskami atmosferycznymi - powódź, który został sporządzony przez Komisję powołaną zarządzeniem nr [...] z dnia [...] czerwca 2010 r. , zgodnie z którym w trakcie kontroli przeprowadzonej w dniu [...] lipca 2010r. straty w gospodarstwie wynoszą 82,89 % średniorocznej produkcji rolnika z ubiegłych 3 lat. Protokół został podpisany przez członków Zespołu Komisji oraz przez K.W.;

- protokół z oszacowania zakresu i wysokości szkód w gospodarstwach rolnych i działach specjalnych produkcji rolnej spowodowanych niekorzystnymi zjawiskami atmosferycznymi - deszcz nawalny, który został sporządzony przez Komisję powołaną zarządzeniem nr [...] z dnia [...] sierpnia 2010 r., zgodnie z którym w trakcie kontroli przeprowadzonej w dniu [...] sierpnia 2010 r. stwierdzono straty w gospodarstwie rzędu 98,38 % średniej rocznej produkcji rolnika z ubiegłych 3 lat. Protokół został podpisany przez członków Zespołu Komisji oraz przez I.W.;

- pismo I.W. z dnia [...] września 2010 r., w którym zarządca gospodarstwa informuje, iż w wyniku deszczu nawalnego wystąpiły podtopienia uniemożliwiające wykonanie prac.

Ponadto organ II instancji wskazał, że informacje dotyczące możliwości wystąpienia dużej ilości wody na obszarze w powiatu znajduje również swoje potwierdzenie w dokumentach :

- zarządzeniu nr [...] Wojewody z dnia 22 maja 2010 r. w sprawie ogłoszenia stanu alarmu przeciwpowodziowego na terenie powiatów [...],

- ostrzeżeniu z dnia [...] sierpnia 2010 r. o burzach podczas których opady deszczu wyniosą 10-20 mm, lokalnie 30-40 mm podpisane przez Dyżurnego Wojewódzkiego Centrum Zarządzania Kryzysowego,

- notatce informacyjnej dot. prognozowanych długotrwałych opadów deszczu w południowo-zachodniej części kraju z dnia [...] sierpnia 2010 r.

- ostrzeżeniu z dnia [...] sierpnia 2010 r. o burzach, podczas których opady deszczu wyniosą 10-15 mm, lokalnie 20 mm podpisane przez Dyżurnego Wojewódzkiego Centrum Zarządzania Kryzysowego,

- raporcie 35 B - Biuletyn IMGW o aktualnej i prognozowanej sytuacji meteorologicznej i hydrologicznej z dnia 11 sierpnia 2010 r. godzina 14.00 "Prognoza pogody dla Polski" ,

- raporcie 36 A - Biuletyn IMGW o aktualnej i prognozowanej sytuacji meteorologicznej i hydrologicznej 12 sierpnia 2010 r. godzina 08.00 "Prognoza pogody dla Polski".

- raporcie 37 A Biuletyn IMGW o aktualnej i prognozowanej sytuacji meteorologicznej i hydrologicznej 13 sierpnia 2010 r. godzina 08.00 "Prognoza pogody dla Polski"

- raporcie 40 A - Biuletyn IMGW o aktualnej i prognozowanej sytuacji meteorologicznej i hydrologicznej 16 sierpnia 2010 r. godzina 08.00 "Prognoza pogody dla Polski"

Powyższe dokumenty zostały przekazane z Urzędu Wojewódzkiego i w opinii Dyrektora Oddziału Regionalnego ARiMR dokument zarządzenie nr [...] Wojewody z dnia [...] maja 2010 r. potwierdza, iż w maju 2010 r. został ogłoszony alarm przeciwpowodziowy przez Wojewodę na obszarze powiatu. Tym samym dokument ten pozwalał na wniosek urzędu gminy powołać Komisję do oszacowania zakresu i wysokości szkód w gospodarstwach rolnych dotkniętych powodzią, co w niniejszej sprawie miało miejsce ( vide protokół nr [...] z dnia [...] czerwca 2010 r. ). Ponadto wspomniane powyżej dokumenty potwierdzają, iż w miesiącu sierpniu 2010 r. na obszarze województwa występowały deszcze nawalne, które jak wynika z protokołu nr [...] dotknęły również gospodarstwo rolne prowadzone w roku 2010 przez zarządcę – I.W., uniemożliwiając tym samym przeprowadzenie zabiegów agrotechnicznych zgodnie z wymogami obowiązującymi w wariancie 5.1 Ochrona siedlisk lęgowych ptaków.

Dokumenty te zdaniem organu potwierdzają zeznania K.W., który wskazał, iż w 2010 r. nie mógł zlecić dokonania koszenia oraz zbioru ponieważ łąki były zalane. Zostało to - jak wynika z powyższych dokumentów - potwierdzone przez niezależną komisję, która w przypadku łąk trwałych o pow. 118,75 ha w gospodarstwie J.W. stwierdziła podczas dwukrotnej lustracji 100% utraconego plonu na 1 ha.

Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR w konsekwencji podkreślił, iż zasadniczym zagadnieniem związanym z przyznaniem płatności rolnośrodowiskowej jest określenie kwalifikowalności do płatności. Zgodnie z art. 39 ust. 2, 3 i 4 rozporządzenia nr 1698/2005 płatności rolnośrodowiskowych udziela się rolnikom, którzy dobrowolnie podejmą zobowiązania rolnośrodowiskowe. Płatności rolnośrodowiskowe obejmują jedynie te zobowiązania, które wykraczają poza odpowiednie normy obowiązkowe ustanowione zgodnie z art. 4 i 5 oraz załącznikami III i IV rozporządzenia Rady (WE) nr 1782/2003, jak również minimalne wymogi dotyczące stosowania nawozów i środków ochrony roślin oraz inne, odpowiednie wymogi obowiązkowe ustanowione ustawodawstwem krajowym i określone w programie. Płatności udziela się corocznie i obejmują one dodatkowe koszty i utracone dochody wynikające z podjętego zobowiązania. Płatności rolnośrodowiskowe mogą być wypłacone tylko w przypadku realizacji zobowiązania tj. wykonania czynności i działań wynikających z realizacji podjętego zobowiązania. W omawianej sprawie wnioskodawca wobec wystąpienia nadzwyczajnych okoliczności (powódź, deszcz nawalny) nie był w stanie wykonać zadań wynikających z realizacji zobowiązania w 2010 r. W związku z powyższym organ II instancji uwzględnił § 2 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia rolnośrodowiskowego, zgodnie z którym płatność rolnośrodowiskową przyznaje się rolnikowi, jeżeli realizuje 5-letnie zobowiązanie rolnośrodowiskowe obejmujące wymogi wykraczające ponadpodstawowe wymagania, w ramach określonych pakietów i ich wariantów, zgodnie z planem działalności rolnośrodowiskowej. Tak więc – zdaniem Dyrektora Oddziału Regionalnego ARiMR - jak słusznie wskazał organ I instancji w związku z nierealizowaniem w 2010 r. zobowiązania rolnośrodowiskowego w wariancie 5.1 Ochrona siedlisk lęgowych ptaków, płatność rolnośrodowiskową do działek rolnych B, C, D, E, nie mogła zostać przyznana.

Jednocześnie organ wskazał, iż zarządca gospodarstwa w 2010 r. dochował należytej staranności i powiadomił Kierownika Biura Powiatowego ARiMR o okolicznościach wystąpienia nadzwyczajnych okoliczności z zachowaniem terminów oraz przedkładając stosowną dokumentację.

Regulacje prawne dotyczące programu rolnośrodowiskowego w odniesieniu do wystąpienia nadzwyczajnych okoliczności zawarte zostały w art. 47 rozporządzenia nr 1698 (w istocie w rozporządzeniu nr 1974/2006) oraz § 35 rozporządzenia rolnośrodowiskowego. Przypadki siły wyższej lub wyjątkowych okoliczności są zgłaszane przez beneficjenta lub przez upoważnioną przez niego osobę na piśmie właściwemu organowi wraz z odpowiednimi dowodami do właściwych organów, w ciągu 10 dni roboczych od dnia, w którym beneficjent lub upoważniona przez niego osoba są w stanie dokonać tej czynności. Regulacje te wskazują na okoliczności, których wystąpienie skutkuje tym, iż zwrot płatności nie jest wymagany, bowiem co do zasady w przypadku gdy rolnik nie realizuje całego zobowiązania rolnośrodowiskowego zgodnie z § 28 ust 1 rozporządzenia rolno środowiskowego płatność rolnośrodowiskowa podlega zwrotowi. Tym samym wystąpienie nadzwyczajnych okoliczności, zgłoszonych właściwemu organowi we właściwym czasie skutkuje brakiem obowiązku zwrotu płatności rolnośrodowiskowej za lata poprzednie (okres trwania zobowiązania).

W przypadku działki rolnej "A" - o pow. 2,90 ha zadeklarowanej w wariancie 8.2 z uwagi na brak nieprawidłowości Kierownik Biura Powiatowego ARiMR prawidłowo w opinii Dyrektora Oddziału Regionalnego ARiMR przyznał łączną płatność w wysokości 1218,00 zł.

Jednocześnie organ odwoławczy odnosząc się do pisma strony z dnia [...] czerwca 2013 r., do którego dołączono płytę CD z nagraniami rozmowy świadka M.W. ze skarżącym, wskazał, iż nagrania te są niekompletne, niepełne, poprzycinane, co podważa ich wiarygodność. Dlatego też nie wziął pod uwagę wyżej wymienionego dowodu.

Konkludując Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR stwierdził, iż decyzja Kierownika Biura Powiatowego ARiMR nr [...] z dnia [...] lutego 2013 r. została wydana w oparciu o prawidłowo ustalony stan faktyczny sprawy oraz bez naruszenia obowiązujących przepisów prawa materialnego.

Z.W., reprezentowany przez pełnomocnika r. pr. J.K., wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. skargę na powyższą decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego ARiMR, zarzucając jej naruszenie przepisów postępowania tj. art. 7, art. 77 § 1 i 2 oraz art. 80 k.p.a. i art. 107 § 3 k.p.a. mające wpływ na nieprawidłową ocenę stanu faktycznego oraz materiału dowodowego, a w konsekwencji na treść zaskarżonej decyzji, poprzez wybiórcze wykorzystanie zebranego w sprawie materiału dowodowego do z góry przyjętej tezy rozstrzygnięcia, naruszenie prawa materialnego, tj. § 9 ust. 4 pkt. 1 lit. a oraz § 27 ust. 1 wraz z załącznikiem nr 7 rozporządzenia rolnośrodowiskowego, przez błędną ich wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, co w konsekwencji skutkowało akceptacją rozstrzygnięcia organu I instancji o pomniejszeniu wysokości w przyznanej płatności rolnośrodowiskowej na 2010 r.

W oparciu o podniesione zarzuty strona wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości, lub uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] lutego 2013 r. o przyznaniu płatności rolnośrodowiskowej w pomniejszonej wysokości na 2010 r., a także zasądzenie od strony przeciwnej na rzecz skarżącego kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych lub zestawienia złożonego na rozprawie.

W uzasadnieniu skarżący wskazał, iż nie zgadza się z wykluczeniem powierzchni 118,75 ha z przyznania płatności rolnośrodowiskowej. Wskazał, iż z przyczyn obiektywnych nie miał możliwości w 2010 r. bezpośrednio wpływać na sposób użytkowania wskazanych działek. W jego ocenie organ ocenił wybiórczo zgromadzony w postępowaniu materiał dowodowy. Wskazał, iż organ nie wziął pod uwagę, iż świadek K.W. pozostaje w konflikcie ze skarżącym, co powinno wyłączyć możliwość traktowania jego zeznań jako wiarygodnych. Ponadto skarżący wskazał, iż organ nie uwzględnił, iż świadek I.W. zeznała, iż mimo utrudnień , o których mowa w pismach z dnia [...] września 2010 r. i [...] listopada 2010 r. mogło tak być, że prace te były wykonywane. Również zdaniem skarżącego ocena zeznań świadka M.W. nie uwzględnia obiektywnego konfliktu ze skarżącym oraz zeznań innych świadków, którzy wskazywali, iż tenże świadek przyznał się do koszenia łąk, co wynika z przedłożonego nagrania, co do którego organ wcześniej nie sygnalizował skarżącemu jakichkolwiek trudności i przeszkód w jego ocenie, nie wnosząc o ewentualną pomoc w odczycie. Ponadto skarżący wskazał, iż zeznania świadków M.C. i K.K. świadczą o dokonaniu w 2010 r. zabiegów agrotechnicznych w takim samym stopniu, jak w latach wcześniejszych, jak i późniejszych. W końcowej części uzasadnienia skarżący podniósł, iż organ uznał za wykonane o wiele trudniejsze zabiegi niż koszenie trawy , które były wykonywane na działce przyległej do łąk w ramach płatności objętej programem w wariancie 8.1.

Organ w odpowiedzi na skargę podtrzymał swoje stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji i na tej podstawie wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity, Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., zwanej dalej w skrócie p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie.

Kontrola sądu polega na zbadaniu, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie doszło do rażącego naruszenia prawa dającego podstawę do stwierdzenia nieważności, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, naruszenia prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy oraz naruszenia przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, zgodnie z dyspozycją art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd administracyjny nie rozstrzyga więc merytorycznie, lecz ocenia zgodność decyzji z przepisami prawa

W tak ukształtowanym zakresie swojej kognicji Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie.

Przedmiotem postępowania administracyjnego, zakończonego zaskarżoną decyzji Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa był wiosek J.W. o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej na 2010 r. W toku postępowania administracyjnego wnioskodawca zmarł ( tj. [...] lipca 2010 r.), a w konsekwencji przeprowadzonego postępowania spadkowego, następcą prawnym wnioskodawcy, który skutecznie wstąpił do tego postępowania, został skarżący – Z.W.. W między czasie gospodarstwem zarządzał - ustanowiony przez Sąd Rejonowy - Wydział Cywilny - zarządca tymczasowy w osobie I.W. (postanowienie z dnia [...] sierpnia 2010 r. w sprawie o sygn. akt [...]).

Zasady przyznawanie płatności rolnośrodowiskowej określa rozporządzenie rolnośrodowiskowe . Przepisy tego rozporządzenia określają również warunki, jakie spełniać ma beneficjent w ramach przyjętego zobowiązania rolnośrodowiskowego. W myśl § 2 ust. 1 rozporządzenia rolnośrodowiskowego płatność rolnośrodowiskową przyznaje się rolnikowi w rozumieniu art. 2 lit. a rozporządzenia nr 73/2009, zwanemu dalej "rolnikiem", jeżeli:

1) został mu nadany numer identyfikacyjny w trybie przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności, zwany dalej "numerem identyfikacyjnym";

2) łączna powierzchnia posiadanych przez niego działek rolnych w rozumieniu przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności, na których jest prowadzona działalność rolnicza w rozumieniu art. 2 lit. c rozporządzenia nr 73/2009, zwanych dalej "działkami rolnymi", wynosi co najmniej 1 ha;

3) realizuje 5-letnie zobowiązanie rolnośrodowiskowe, o którym mowa w art. 39 rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 z dnia 20 września 2005 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) (Dz. Urz. UE L 277 z 21.10.2005, str. 1, z późn. zm.), zwane dalej "zobowiązaniem rolnośrodowiskowym", obejmujące wymogi wykraczające ponadpodstawowe wymagania, w ramach określonych pakietów i ich wariantów, zgodnie z planem działalności rolnośrodowiskowej, na gruntach, na których rolnik zadeklarował realizację tego zobowiązania we wniosku o przyznanie pierwszej i kolejnych płatności rolnośrodowiskowych;

4) spełnia warunki przyznania płatności rolnośrodowiskowej w ramach określonych pakietów lub ich wariantów określone w rozporządzeniu.

W przypadku Pakietu 5. Ochrona zagrożonych gatunków ptaków i siedlisk przyrodniczych na obszarach Natura 2000 określono następujące wymagania:

1) zakaz przeorywania, wałowania, podsiewu, stosowania ścieków i osadów ściekowych;

2) zakaz włókowania w okresie od dnia 1 kwietnia do dnia 1 września;

3) zakaz budowy i rozbudowy urządzeń melioracji wodnych szczegółowych tworzących system melioracji wodnych, z wyłączeniem urządzeń mających na celu utrzymanie lub poprawę wartości przyrodniczej (nie dotyczy bieżącej konserwacji);

4) niestosowanie środków ochrony roślin, z wyjątkiem selektywnego i miejscowego niszczenia uciążliwych chwastów z zastosowaniem odpowiedniego sprzętu (np. mazaczy herbicydowych), po uzgodnieniu z podmiotem, o którym mowa w § 2 ust. 2;

5) zakaz nawożenia.

Bezpośrednio w odniesieniu do wariantu nr 5.1. Ochrona siedlisk lęgowych ptaków wskazano natomiast wymogi dodatkowe, tj. :

1) zakaz wapnowania, chyba że wapnowanie nie wpłynie negatywnie na realizację celu pakietu;

2) zakaz nawożenia azotem na obszarach nawożonych przez namuły rzeczne, a na innych obszarach - powyżej poziomu 60 kg/ha w danym roku;

3) niestosowanie jakichkolwiek zabiegów agrotechnicznych i pielęgnacyjnych w terminie od dnia 1 kwietnia do dnia 01 sierpnia ;

4) w przypadku użytkowania

a) kośnego trwałych użytków zielonych:

– koszenie w terminie od dnia 1 sierpnia do dnia 30 września; wysokość koszenia 5 - 15 cm,

– pozostawienie 5 - 10% powierzchni działki rolnej nieskoszonej, a w przypadku występowania wodniczki Acrocephalus paludicola - 30 - 50%, przy czym w każdym roku powinno to dotyczyć innej powierzchni,

– usunięcie lub złożenie w stogi ściętej biomasy w terminie 2 tygodni po pokosie, a w uzasadnionych przypadkach w dłuższym terminie, niezwłocznie po ustaniu przyczyn ze względu, na które termin ten nie był przestrzegany,

– zakaz koszenia okrężnego od zewnątrz do środka koszonej powierzchni trwałych użytków zielonych (...),

5) zakaz nawożenia.

(załącznik nr 3 pkt IV. Pakiet 4. Ochrona zagrożonych gatunków ptaków i siedlisk przyrodniczych poza obszarami Natura 2000 i Pakiet 5. Ochrona zagrożonych gatunków ptaków i siedlisk przyrodniczych na obszarach Natura 2000 do rozporządzenia rolnośrodowiskowego).

W przypadku ustalenia uchybienia w przestrzeganiu przez rolnika wymogów w ramach określonych wariantów poszczególnych pakietów, płatność rolnośrodowiskowa przysługuje w danym roku w zmniejszonej wysokości, w części dotyczącej: 1) działek rolnych lub 2) zwierząt, 3) stref buforowych - w stosunku do których stwierdzono takie uchybienie, z tym, że w określonych przypadkach wymienionych w załączniku nr 7 do rozporządzenia rolnośrodowiskowego wysokość płatności rolnośrodowiskowej jest zmniejszana w części dotyczącej danego pakietu albo wariantu ( § 27 ust.1 rozporządzenia rolnośrodowiskowego ) . Przedmiotowa płatność może podlegać zwrotowi w przypadku, gdy rolnik nie spełnia warunków przyznania płatności rolnośrodowiskowej określonej w rozporządzeniu ( § 28 ust. 1 rozporządzenia rolnośrodowiskowego ). Regulacja zawarta w § 35 rozporządzenia rolnośrodowiskowego określa natomiast sytuacje w których nie jest wymagany zwrot płatności, oznaczone jako kategoria siły wyższej lub wyjątkowych okoliczności.

Zasadniczym zagadnieniem w toku prowadzonego przez organy w niniejszej sprawie postępowania administracyjnego okazało się ustalenie stanu faktycznego tj. ustalenie czy na działkach zgłoszonych do płatności rolnośrodowiskowej w 2010 r. realizowany był program rolnośrodowiskowy, a dokładniej czy dokonano koszenia traw w okresie od 1 sierpnia do 30 września zgodnie z wytycznymi dla wariantu 5.1 Ochrona siedlisk lęgowych ptaków Natura 2000 wskazanych w załączniku nr 3 do rozporządzenia rolnośrdowskowego.

Organ I instancji orzekając w tym zakresie, oparł się na zapisach rejestru działalności rolnośrodowiskowej prowadzonej dla programu, przyjętego pierwotnie przez J.W., który nie zawiera żadnych adnotacji za 2010 r. w odniesieniu do działek B, C, D, E. Postępowanie w tym zakresie uzupełnił organ odwoławczy. Dyrektor wyjaśnił, iż w ramach uzupełnienia postępowania wyjaśniającego - co zlecono na podstawie art. 136 k.p.a. Kierownikowi Biura Powiatowego ARiMR – przeprowadzono w dniu [...] czerwca 2013r. oraz w dniu [...] sierpnia 2013r. rozprawę administracyjną, w toku której przesłuchano świadków: I.W. - zarządcę gospodarstwa w roku 2010, K.J.W., J.F.W. (ojca wnioskodawcy), G.W. (siostrę skarżącego), K.K., T.K. oraz w charakterze strony – Z.T.W.. Jednakże organ uznał, że zeznania świadków są ze sobą sprzeczne, a wobec okoliczności, iż wykonujący faktyczny zarząd gospodarstwa – K.W. oraz osoba wskazana jako dokonująca koszenia na działkach B, C, D, E – M.W. zeznali, że w 2010 r. nie wykonywano żadnych zabiegów agrotechnicznych z uwagi na zalanie wskazanych działek, zeznania pozostałych świadków wskazujące na fakt koszenia nie mogą zostać uznane za wiarygodne. Opierając się natomiast na dokumentach wskazujących na wystąpienie w regionie deszczu nawalnego oraz burzy ( protokoły z dnia [...] sierpnia 2010 r.), raportach dot. pogody, organ uznał twierdzenia wyżej wymienionych dwóch świadków, co do zalania przedmiotowych działek za wiarygodne.

Przed przystąpieniem do dalszych rozważań w kontekście podniesionych w skardze zarzutów natury procesowej, należy zwrócić uwagę, iż w myśl art. 21 ust.1 ustawy o wspieraniu rozwoju, która ma zastosowanie w niniejszej sprawie, z zastrzeżeniem zasad i warunków określonych w przepisach, o których mowa w art. 1 pkt 1 tej ustawy , do postępowań w sprawach indywidualnych rozstrzyganych w drodze decyzji administracyjnej stosuje się przepisy k.p.a, chyba że przepisy ustawy stanowią inaczej. Takim przepisem jest art. 21 ust. 2 ustawy o wspierania rozwoju, który zawiera odmienne od przepisów k.p.a. uregulowania m.in. w odniesieniu do programu rolnośrodowiskowego (art. 5 ust. 1 pkt 14 ), stanowiąc, że w postępowaniu w sprawie dotyczącej przyznania pomocy organ, przed którym toczy się postępowanie:

1) stoi na straży praworządności;

2) jest obowiązany w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy;

3) udziela stronom na ich żądanie niezbędnych pouczeń, co do okoliczności faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenia ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania;

4) zapewnia stronom, na ich żądanie, czynny udział w każdym stadium postępowania; przepisu art. 81 k.p.a. nie stosuje się.

Z powyższego wynika, że modyfikacja uregulowań przewidzianych w k.p.a. (art. 7, 77) polega na odejściu od przewidzianej w art. 7 k.p.a. zasady prawdy obiektywnej oraz rezygnacji z nałożenia na organy ARiMR obowiązku wyczerpującego zebrania materiału dowodowego, jak przewiduje art. 77 § 1 k.p.a.

Wynikający z art. 77 k.p.a. obowiązek wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego rozumiany jako obowiązek podejmowania niezbędnych kroków przez organ dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, przekształcony został i jednocześnie ograniczony wyłącznie do wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego.

To na stronę ustawodawca nałożył obowiązek poszukiwania dowodów na potwierdzenie uprawnienia do otrzymania płatności. Nie ma więc organ obowiązku działania z urzędu w celu wyczerpującego zebrania materiału dowodowego, według zasad wyrażonych w art. 7 i 77 k.p.a.

Ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne, o czym stanowi art. 21 ust. 3 ustawy o wspieraniu rozwoju . Przepis ten również nakłada na stronę obowiązek przedstawienia dowodów i składania wyjaśnień co do okoliczności sprawy zgodnie z prawdą i bez zatajania czegokolwiek ( por. wyrok NSA z dnia 23 listopada 2012 r. , II GSK 1692/11 ).

Niewątpliwie w niniejszej sprawie organ II instancji nie dokonał wyczerpującego rozpatrzenia całości materiału dowodowego zgromadzonego w niniejszej sprawie , naruszając obowiązek stania na straży praworządności oraz zasadę szybkości postępowania, w myśl której organ powinien działać w sprawie wnikliwie i szybko, posługując się możliwie najprostszymi środkami prowadzącymi do jej załatwienia (art. 12 § 1 k.p.a.).

Przede wszystkim należy zauważyć, iż organ przedwcześnie zanegował jako wiarygodne źródło dowodowe płytę zawierającą nagranie rozmów – wedle twierdzeń skarżącego – z M.W., które zostało przedstawione w postępowaniu odwoławczym, odnosząc się praktycznie jedynie do cech tego nagrania, a nie jego merytorycznej treści. Dokonana w tym zakresie ocena powinna nastąpić dopiero po odtworzeniu tego nagrania uczestnikom rozmowy i ich przesłuchaniu na okoliczności będące przedmiotem tego nagrania. Wówczas można byłoby w sposób obiektywny i wszechstronny ocenić jego wartość dowodową, a tym samym również ocenić wiarygodność osób uczestniczących w tej rozmowie jako świadków w kontekście wcześniejszych ich zeznań. Zaznaczyć bowiem należy, iż na płycie załączonej przez stronę jako dowód w sprawie osoba wykonująca koszenie przyznała, że dokonała koszenia na działkach wchodzących w skład gospodarstwa rolnego należącego uprzednio do J.W. w 2010 r. Ponadto ta osoba wskazała, iż było to utrudnione ze względu na warunki na działkach i wykoszono tylko ich część, aczkolwiek, na jednym z nagrań wskazuje, że nastąpiło to "wcześniej". Ponadto wspomina o jeszcze jednej osobie, która dokonywała koszenia w 2010 r. na terenie wchodzącym w skład powyższego gospodarstwa, a mianowicie o panu S.. Stąd też dowód ten ma istotne znacznie w niniejszej sprawie i przedwcześnie został on zakwestionowany. Już choćby z tego powodu ocena dowodów przeprowadzona przez organ nosi cechy dowolności, naruszając tym samym art. 80 k.p.a, który stanowi, iż organ administracji ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego , czy dana okoliczność została udowodniona.

Jak wspomniano powyżej postępowanie wyjaśniające w sprawie powinno być przeprowadzone w sposób rzetelny i szybki. W przypadku gdy koniecznym jest przeprowadzenie złożonego postępowania wyjaśniającego obejmującego przeprowadzenie dowodu ze świadków, a także z dokumentów czy też materiałów audiowizualnych, zasadnym jest przeprowadzenie rozprawy administracyjnej, która stosownie do treści art. 89 § 1 i 2 k.p.a. służy przyspieszeniu i uproszczeniu postępowania, pozwala na uzgodnienie interesów stron oraz na koncentracje materiału dowodowego. Rozprawa jest bowiem formą postępowania wyjaśniającego, umożliwiającą realizację "zasady kontradyktoryjności, koncentracji dowodów, bezpośredniości, szybkości, prostoty, oszczędności, jedności i celowości wszystkich czynności składających się na proces administracyjny" ( por. B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Beck 2006, s. 430). Rozprawa umożliwia koncentrację w jednym czasie i miejscu wszystkich uczestników postępowania w danej sprawie, którzy ustnie i bezpośrednio dokonują poszczególnych czynności postępowania (por. W. Dawidowicz, Ogólne postępowanie administracyjne, Zarys systemu, Warszawa 1969, s. 154). Przepisy prawa pozwalają bowiem organowi, w sytuacji, gdy zdecyduje się on na przeprowadzenie rozprawy wezwać wszystkich świadków oraz stronę, obligując ich także do przedłożenia przed rozprawą stosowych wyjaśnień, dokumentów oraz innych dowodów ( art. 90§ 2 k.p.a.) . Czyni ona również zadość uprawnieniu strony wynikającemu z dyspozycji art. 79 § 2 k.p.a. dotyczącego zadawania pytań świadkom oraz składania w tym zakresie własnych wyjaśnień. W niniejszej sprawie miałoby również istotne znaczenie to, iż przeprowadzenie rozprawy pozwoliłoby na dokonanie konfrontacji zeznań poszczególnych świadków oraz ich twierdzeń w kontekście pozostałego zgromadzonego materiału dowodowego.

Wprawdzie organ twierdzi, iż przeprowadzono rozprawy administracyjne w dniach [...] czerwca 2013r. i [...] sierpnia 2013r., nie znajduje to jednak potwierdzenia w aktach sprawy. W dniach kiedy rzeczone rozprawy miały zostać przeprowadzone, nie sporządzono protokołu z rozprawy, a jedynie poszczególne pojedyncze protokoły, utrwalające, jedynie poszczególne czynności tj. przesłuchania poszczególnych świadków i skarżącego.

Celowość przeprowadzenia rozprawy uzasadniona jest rozbieżnościami między zeznaniami świadków, a te natomiast uzasadniały celowość przeprowadzenia konfrontacji między świadkami, czego jednak organ nie uczynił. Część bowiem świadków twierdziła, że działek objętych wnioskiem w ogóle nie koszono ( M.W., K.W.). Okoliczność tą potwierdza również brak zapisów w rejestrze działalności rolnośrodowiskowej. Choć - na co trafnie zwrócił uwagę skarżący - świadek I.W., będąca zarządca spornego gospodarstwa stwierdziła, iż mimo kierowanych pism do ARiMR o niemożliwości dokonania wykoszeń, jakieś prace były wykonywane. Jeden z przesłuchiwanych świadków tj. T.K. wskazał, że na działkach wykonywano jakieś prace w czerwcu i lipcu 2010 r. Natomiast z zeznań świadków – G.W., J.W., M.C. wynika, że żadna z tych osób nie widziała faktu koszenia, ale ich zdaniem łąki wyglądały na skoszone. Fakt koszenia spornych działek widział natomiast świadek K.K., który jednocześnie podkreślił, iż z miejsca w którym mieszka świadek T.K. nie można było zaobserwować łąk należących do skarżącego, przysłaniają je bowiem wysokie drzewa.

Tak zgromadzony materiał dowodowy nie usuwa istniejących w niniejszej sprawie wątpliwości co do faktycznego stanu działek B, C, D, E w sierpniu i wrześniu 2010 r., a tym samym nie może stanowić podstawy oceny merytorycznej wniosku Z.W. o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej na 2010 r.

W tym miejscu zaznaczyć należy, iż wbrew twierdzeniom zawartym w skardze nie sposób dyskwalifikować niektórych świadków z tego powodu, iż pozostają w konflikcie ze skarżącym. Nie można bowiem ograniczać oceny zeznań świadków jedynie tylko do niektórych przesłanek np. rodzaju stosunków łączących świadka ze stroną, lecz powinna się opierać na zestawieniu treść zeznań z pozostałymi dowodami naświetlającymi okoliczności sprawy w sposób odmienny i dokonaniu prawidłowego wyboru, po rozważeniu wynikłych sprzeczności w świetle zasad logiki i doświadczenia życiowego. W ten sposób można byłoby również niejako a priori zanegować zeznania świadków G.W. i J.W., jako członków najbliższej rodziny skarżącego, zainteresowanych w złożeniu korzystnych zeznań dla niego. Taka ocena miałaby jednak cechy dowolności .

Zwrócić również należy uwagę, iż protokoły zawierające przesłuchania świadków i skarżącego nie zawierają wszystkich przewidzianych przez przepisy k.p.a. elementów . Zgodnie z art. 68 § 1 k.p.a protokół sporządza się tak, aby z niego wynikało, kto, kiedy, gdzie i jakich czynności dokonał, kto i w jakim charakterze był przy tym obecny, co i w jaki sposób w wyniku tych czynności ustalono i jakie uwagi zgłosiły obecne osoby. W protokołach nie wskazano wprost kto uczestniczył w przesłuchaniach oprócz świadków i skarżącego (przy czym jedynie w odniesieniu do jego przesłuchania) oraz trzech pracowników ARiMR. Niewątpliwie w przesłuchaniach świadków w dniu [...] czerwca 2013 r. oraz świadków i skarżącego uczestniczył w pełnomocnik skarżącego, o czym świadczą odnotowane pytania zadane przez nieokreślonego z imienia i nazwiska radcę oraz "mec.strony" . Natomiast niewykluczone jest, iż w przesłuchaniu świadków w dniu [...] sierpnia 2013 r. brał udział Z.W., skoro w tym samym dniu był również przesłuchany .

Ponadto zgodnie z art. 68 § 2 k.p.a protokół odczytuje się wszystkim osobom obecnym, biorącym udział w czynności urzędowej, które powinny następnie protokół podpisać, a protokół z przesłuchania – w myśl art. 69 §1 k.p.a - powinien być odczytany i przedstawiony do podpisu osobie zeznającej niezwłocznie po złożeniu zeznania.

W protokołach z przesłuchania świadków i skarżącego w niniejszej sprawie brak jest adnotacji , iż złożone przez nich zeznania zostały im odczytane. Ponadto brak jest co najmniej podpisu pełnomocnika na protokołach z dnia [...] czerwca 2013 r. i [...] sierpnia 2013 r. Nie sposób również nie zauważyć, iż sporządzone protokoły zawierają wiele skreśleń i poprawek, które wbrew art. 71 kpa nie zostały stwierdzone przed ich podpisaniem. Stwierdzenie naniesionych poprawek i dokonanych skreśleń polega na ich omówieniu w końcowej części protokołu . Co więcej cześć zeznań świadka T.K. znajduję się już za podpisami osób go przesłuchujących.

Stąd też protokoły dotknięte tak wieloma uchybieniami naruszającymi art. 68, 69 i 71 k.p.a nie mogą stanowić podstawy do ustaleń dotyczących okoliczności faktycznych. W tej kwestii w orzecznictwie i piśmiennictwo jednolicie się wskazuje, iż protokół może być dowodem w postępowaniu tylko wówczas, jeżeli jest zgodny z prawem, a więc jeżeli został sporządzony w sposób określony w art. 68 i 69 kpa (por. wyrok NSA z dnia 26 stycznia 2000 r. SA/Rz 2134/98, wyrok WSA w Warszawie z dnia 16 listopada 2005 r. II SA/Wa 1398/05, , wyrok WSA z dnia 22 września 2005 r. I SA/Wa 1258/04 , B. Adamiak, J. Borkowski, KPA , Komentarz , Beck 2012 , s. 321 ).

Niewątpliwie powyższe uchybienia przepisów postępowania mogły mieć wpływ na rozstrzygnięcie w niniejszej sprawie, co uzasadniało uchylenie - na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 c p.p.s.a – zaskarżonej decyzji. ( pkt I wyroku ) .

Przy czym w związku z tym, iż decyzja organu I instancji zawierała sformułowanie o łącznym przyznaniu płatności rolnośrodowiskowej , konieczne było uchylenie zaskarżonej decyzji w całości .

Jako , iż w niniejszej sprawie nie dokonano w sposób prawidłowy ustaleń faktycznych przedwczesne było wypowiadanie się przez Sąd co do prawidłowości zastosowanych przepisów prawa materialnego, które uzasadniają przyznanie lub odmowę przyznania płatności .

Ponownie rozpoznając sprawę organ zobowiązany będzie do uwzględnienia powyższych uwag, w szczególności powinien przeprowadzić rozprawę administracyjną, która pozwoli na konfrontację zeznań świadków oraz pozostałych dowodów zgromadzonych w sprawie, w trakcie której zostanie odsłuchana płyta z nagraniami , w obecności osób uczestniczących w utrwalonej rozmowie, bacząc przy tym , aby protokół z tej rozprawy spełniał wspomniane powyżej wymagania wynikające z art. 68 , 69 i 71 k.p.a. Ponadto organ powinien uwzględnić i ocenić w kontekście obowiązku prowadzenie rejestru działalności rolnośrodowiskowej i konsekwencji z tym związanych szczególną sytuację w jakiej się znalazł skarżący, który będąc następcą zmarłego J.W., w okresie objętym wnioskiem o przyznanie płatności, kiedy powinny być prowadzone wymagane zabiegi agrotechniczne, jedynie przez krótki okres czasu miał wpływ na czynności podejmowane w gospodarstwie, gdyż został ustanowiony przez sąd zarządca tego gospodarstwa rolnego w osobie I.W., a faktycznie zajmował się nim syn zmarłego K.W., a tym samym trudno skarżącemu przypisywać odpowiedzialność za braki w powyższym rejestrze. Konieczne również jest wzięcie pod uwagę powstałego na tym tle sporu między skarżącym, jako ostatecznie ustalonym następcą prawnym J.W., a K.W., który wraz ze swą siostrą pierwotnie został uznany za spadkobiercę wspomnianego powyżej spadkodawcy .

O wykonalności zaskarżonej decyzji Sąd orzekł w myśl art. 152 p. p. s. a. jak w punkcie II wyroku.

Rozstrzygnięcie w przedmiocie kosztów postępowania zawarte w pkt. III wyroku znajduje uzasadnienie w dyspozycji art. 200 p.p.s.a w zw. z art. 205 § 2 i 3 p.p.s.a , § 2 ust. 3 pkt 6 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 221, poz. 2193 ze zm.) oraz § 14 ust. 2 pkt 1 c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych ...( Dz. U. nr 97, poz. 1349 ).