Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 687/10
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2010-07-16 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 650  Sprawy świadczeń społecznych w drodze wyjątku
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art 83 § 1
journal: Dz.U. 1998 nr 162 poz 1118
law: Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Jolanta Rajewska Sędziowie NSA: Monika Nowicka Małgorzata Pocztarek (spr.) Protokolant Katarzyna Myślińska po rozpoznaniu w dniu 16 lipca 2010 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej R. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 14 października 2009 r. sygn. akt II SA/Wa 1127/09 w sprawie ze skargi R. S. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] maja 2009 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia w drodze wyjątku oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 14 października 2009 r., sygn. akt II SA/Wa 1127/09, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę R. S. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] maja 2009 r., nr [...], utrzymującą w mocy poprzednią decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lutego 2009 r., nr [...], odmawiającą przyznania świadczenia w drodze wyjątku.

Wyrok wydany został w następujących okolicznościach sprawy.

Wskazaną wyżej decyzją z dnia [...] maja 2009 r., Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), utrzymał w mocy swoją poprzednią decyzję z dnia [...] lutego 2009 r. nr [...] o odmowie przyznania R. S. świadczenia w drodze wyjątku.

W uzasadnieniu organ podał, iż przyznanie renty z tytułu niezdolności do pracy na podstawie art. 83 jest możliwe, gdy spełnione są następujące przesłanki:

– wnioskodawca jest lub był osoba ubezpieczoną w rozumieniu ustawy emerytalnej lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym,

– nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczenia wskutek szczególnych okoliczności,

– nie może podjąć pracy lub innej działalności objętej ubezpieczeniami społecznymi z uwagi na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek,

– nie posiada niezbędnych środków utrzymania.

Organ stwierdził, iż w przypadku R. S. nie występuje przesłanka spełnienia warunków do przyznania świadczenia na zasadach ogólnych na skutek szczególnych okoliczności. Organ wskazał przy tym, że przez szczególną okoliczność rozumie się wydarzenie o charakterze nadzwyczajnym, które wbrew zamiarom i woli ubezpieczonego stanowi niemożliwą do przezwyciężenia przeszkodę w kontynuowaniu zatrudnienia.

Prezes ZUS podkreślił, że z przebiegu ubezpieczenia R. S. wynika, iż w okresach od 18 czerwca 1980 r. do 13 kwietnia 1982 r., od 7 października 1995 r. do 14 listopada 1996 r. oraz od 1 stycznia 2000 r. do 21 lutego 2006 r., nie podejmował zatrudnienia lub innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym oraz emerytalnym i rentowym. Podał także, że w wymienionych wyżej okresach nie była wobec wnioskodawcy orzeczona całkowita niezdolność do pracy. Zdaniem organu nie istniały więc przeciwwskazania do kontynuowania zatrudnienia w celu zapewnienia w przyszłości uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym. Lekarz orzecznik ZUS orzeczeniem z dnia 14 listopada 2007 r. ustalił u wnioskodawcy całkowitą niezdolność do pracy i niezdolność do samodzielnej egzystencji dopiero od 7 czerwca 2007 r. do 30 listopada 2009 r. Ponadto ustosunkowując się do podnoszonego przez wnioskodawcę faktu, iż był on zarejestrowany jako osoba bezrobotna, organ stwierdził, powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych, że nie można tego uznać za szczególną okoliczność w rozumieniu art. 83 powołanej wyżej ustawy.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie R. S. podniósł, iż nie zgadza się z powyższą decyzją Prezesa ZUS. W uzasadnieniu skargi opisał swój stan zdrowia oraz wskazał, iż znajduje się w trudnej sytuacji materialnej.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację wyrażoną w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, iż skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Sąd pierwszej instancji wskazując jako podstawę materialnoprawną art. 83 ust 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227) stwierdził, że ubezpieczonym oraz pozostałym po nim członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków przewidzianych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą – ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes ZUS może przyznać w drodze wyjątku świadczenia w wysokości nieprzekraczającej wysokości odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Przyznanie przedmiotowego świadczenia ustawa uzależnia od łącznego (kumulatywnego) spełnienia wszystkich wymienionych przesłanek. Brak choćby jednej z nich wyklucza tę możliwość.

Sąd I instancji podał, iż powyższe świadczenie nie ma charakteru roszczeniowego. Ustawa nie gwarantuje bowiem jego wypłaty, pozostawiając przyznanie takich uprawnień uznaniowej decyzji Prezesa ZUS. Możliwość decydowania według uznania nie oznacza pozostawienia Prezesowi ZUS całkowitej i niekontrolowanej swobody w tym zakresie. W postępowaniu w sprawach o świadczenia określone w tej ustawie stosuje się bowiem – zgodnie z art. 124 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych – przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.). Prezes ZUS podejmujący decyzję administracyjną w sprawie świadczenia przyznawanego w drodze wyjątku jest zatem związany rygorami procedury administracyjnej określającej jego obowiązki w zakresie prowadzenia postępowania administracyjnego i orzekania.

W szczególności winien on przestrzegać zasady dochodzenia do prawdy materialnej (art. 7 k.p.a.), a więc podejmować wszelkie niezbędne kroki zmierzające do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy. Jest zobowiązany również do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego (art. 9 k.p.a.). Musi wreszcie w sposób wyczerpujący zebrać, rozpatrzyć i ocenić cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.) oraz uzasadnić swoje rozstrzygnięcie zgodnie z wymogami określonymi w art. 107 § 3 k.p.a.

Sąd wojewódzki podzielił stanowisko organu, że w przypadku skarżącego nie można stwierdzić, iż na skutek szczególnych okoliczności nie spełnił on warunków przewidzianych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty w trybie zwykłym. Przypomnieć należy, że wymienione w art. 83 ust. 1 powołanej ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych "szczególne okoliczności" organ definiuje jako wydarzenia o charakterze nadzwyczajnym, które wbrew zamiarom i woli ubezpieczonego stanowią niemożliwą do przezwyciężenia przeszkodę w kontynuowaniu zatrudnienia.

Dodał, iż orzeczenie w stosunku do skarżącego niezdolności do pracy dopiero od dnia 7 czerwca 2007 r. powoduje, że nie można uznać przerw w przebiegu jego ubezpieczenia jako uzasadnione. Z ustalonego przez organ stanu faktycznego nie wynikają żadne inne okoliczności, które uniemożliwiałyby kontynuowanie przez skarżącego zatrudnienia w okresach tych przerw. Zaznaczyć przy tym należy, że sam fakt bycia osobą bezrobotną nie może stanowić szczególnej okoliczności w rozumieniu art. 83 ust. 1 powołanej ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.

W ocenie Sądu I instancji także trudna sytuacja materialna nie wystarcza do przyznania świadczenia typu ubezpieczeniowego, a więc uzależnionego, co do zasady, od zaistnienia przesłanek składających się na jego podstawę prawną. Świadczenie z art. 83 ust. 1 powołanej ustawy nie jest bowiem świadczeniem socjalnym i nie zależy wyłącznie od potrzeb osoby ubiegającej się o to świadczenie.

Skargę kasacyjną wniósł pełnomocnik R. S..

Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił naruszenie prawa materialnego, poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie przepisu art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jedn. Dz.U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.), polegającą na przyjęciu, że w sprawie nie wystąpiły szczególne okoliczności, w wyniku których skarżący nie spełnił warunków wymaganych w tej ustawie do uzyskania prawa do renty, co skutkowało odmową przyznania mu świadczenia rodzinnego w drodze wyjątku.

Ponadto zarzucił naruszenie przepisów postępowania, tj.

– art. 134 § 1 P.p.s.a. w zw. z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych, które polegało na tym, że Wojewódzki Sąd Administracyjny nie rozpoznał sprawy w jej granicach, ograniczając się do zbadania samej decyzji oraz skargi, pomijając naruszenia prawa przez organ administracji przejawiające się błędną wykładnią i niezastosowaniem art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, pomimo zaistnienia przesłanek określonych tym przepisem, wobec czego istotny wpływ na wynik sprawy przejawił się w tym, iż w sprawie niniejszej oddalono skargę, jakkolwiek istniały w sprawie takie uchybienia, których dostrzeżenie, po objęciu rozpoznaniem całości postępowania, pozwalałoby Sądowi I instancji na wydanie orzeczenia uchylającego zaskarżoną decyzję;

– art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych w zw. z art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a., poprzez naruszenie reguł procedury administracyjnej, w tym słusznego interesu strony, które polegało na tym, że Wojewódzki Sąd Administracyjny nie zbadał i nie uwzględnił naruszenia przez organ administracji art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a. polegającego na niewyjaśnieniu wszystkich okoliczności sprawy. Miało to istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż Sąd nie uwzględnił uchybień związanych z zebraniem i oceną materiału dowodowego przez organ, których dostrzeżenie pozwalałoby Sądowi pierwszej instancji na wydanie orzeczenia uchylającego decyzję.

W uzasadnieniu skarżący wskazał, iż art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej nie może być interpretowany jedynie w ten sposób, że dopiero stwierdzenie całkowitej niezdolności do pracy usprawiedliwia brak aktywności zawodowej osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku. Całkowita niezdolność do pracy jest tylko jedną z przesłanek do przyznania świadczenia w drodze wyjątku i ma istnieć w chwili ubiegania się o to świadczenie, natomiast ograniczenia aktywności zawodowej przed jej powstaniem mogą być bardzo różne, choćby usprawiedliwione przyczynami zdrowotnymi, sytuacją na lokalnym rynku pracy, poziomem wykształcenia czy też cechami pracownika wpływającymi na jego "atrakcyjność" na rynku pracy, zmniejszającymi możliwości zatrudnienia takiej osoby na rynku pracy.

W przedmiotowej sprawie stan zdrowia skarżącego (nieuleczalna choroba nowotworowa), niezdolność do samodzielnej egzystencji, wysoka stopa bezrobocia na lokalnym rynku pracy w okresie, kiedy skarżący nie podejmował zatrudnienia, przy niewysokich kwalifikacjach zawodowych skarżącego uniemożliwiająca kontynuowanie mu zatrudnienia, powinny być kwalifikowane w kategoriach szczególnych okoliczności, których wystąpienie w przedmiotowej sprawie zanegował zarówno Prezes ZUS, jak i Wojewódzki Sąd Administracyjny.

Dodał, iż Wojewódzki Sąd Administracyjny nie dostrzegł, że Prezes ZUS naruszył przepis art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a. Prezes ZUS w uzasadnieniu decyzji z dnia 20 maja 2009 r. stwierdził, że w aktach sprawy brak jest dowodów wskazujących na obiektywne trudności w podjęciu przez skarżącego pracy przemawiających za uznaniem ich jako szczególnych okoliczności, przyznając jednocześnie, iż skala bezrobocia jest duża i istnieją trudności w znalezieniu pracy. Prezes ZUS nie dążył jednak do wyjaśnienia powodów, dla których skarżący nie podejmował zatrudnienia, nie zbadał, czy występowały trudności w podjęciu zatrudnienia, nie zbadał również stopnia aktywności skarżącego w poszukiwaniu pracy, ograniczając się do stwierdzenia o braku dowodów w tym przedmiocie.

W konkluzji skargi kasacyjnej wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie oraz zasądzenie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej za instancję kasacyjną.

Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie wniósł odpowiedzi na skargę kasacyjną.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W sprawie nie występują przesłanki nieważności określone w art. 183 § 2 powołanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (dalej zwanej jako P.p.s.a.), zatem Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej.

Stosownie do art. 174 pkt. 1 i 2 P.p.s.a., skarga kasacyjna może być oparta na następujących podstawach: naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie, a także na naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Skarga kasacyjna złożona w niniejszej sprawie oparta została na obu podstawach określonych w art. 174 pkt 1 i 2 P.p.s.a., w związku z czym Naczelny Sąd Administracyjny zobowiązany był w pierwszej kolejności odnieść się do zarzutu naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 134 § 1 P.p.s.a. w zw. z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.).

Zdaniem skarżącego sądowa kontrola działalności administracji publicznej, o jakiej mowa w art. 1 § 1 i § 2 ustawy – Prawo o ustroju sądów administracyjnych dokonana została nieprawidłowo z naruszeniem art. 134 § 1 P.p.s.a., albowiem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie nie rozpoznał sprawy w jej granicach.

Zgodnie z art. 134 § 1 P.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

W literaturze przyjmuje się, że rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy oznacza, że sąd nie może uczynić przedmiotem rozpoznania innej sprawy administracyjnej niż ta, w której wniesiono skargę. Sąd jest więc związany granicami przedmiotu zaskarżenia, którym jest konkretny akt lub czynność, kwestionowana przez uprawniony podmiot. Czym innym jest natomiast niezwiązanie sądu zarzutami skargi, które powoduje, iż sąd w pełnym zakresie bada zgodność z prawem zaskarżonego aktu lub czynności, może więc uwzględnić skargę także z innych przyczyn niż w niej przedstawione. Wydaje się, że stawiając zarzut naruszenia art. 134 § 1 P.p.s.a. skarżącemu chodziło właśnie o sytuację, w której sąd z urzędu nie uwzględnił w toku kontroli zaskarżonej decyzji innych niż wskazane w skardze uchybień w postępowaniu administracyjnym.

W wyroku z dnia 2 września 2008 r. I FSK 1046/07 Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że przepis art. 134 § 1 P.p.s.a. mógłby stanowić podstawę zarzutu skargi kasacyjnej, gdyby jej autor zarzucał, że sąd I instancji, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną nie wyszedł poza ich granice, mimo że w danej sprawie powinien to uczynić (Lex nr 493464).

Analiza skargi kasacyjnej nie pozwala na ustalenie w jakim to zakresie Sąd I instancji powinien był wyjść w rozpoznawanej sprawie poza granice skargi, na co zwrócić uwagę i poddać ocenie.

Okoliczności związane z bezrobociem, stan zdrowia skarżącego i jego sytuacja materialna były eksponowane w skardze do Sądu I instancji i Sąd ocenił je, czego wyrazem jest treść uzasadnienia zaskarżonego wyroku.

Nie można podzielić stanowiska skarżącego, że organ administracji publicznej uwzględniając przepisy art. 7, 77 § 1 i art. 80 k.p.a. powinien poszukiwać dowodów na okoliczność przyczyn niepodejmowania przez niego zatrudnienia oraz wykazywanej aktywności w poszukiwaniu pracy.

Skarga kasacyjna nie wskazuje na żadne konkretne dowody, nie określa też sposobu ich uzyskania, podczas gdy materiał dowodowy zgromadzony przez Prezesa ZUS pozwalał na poczynienie jednoznacznych ustaleń faktycznych i ich ocenę na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jedn. Dz.U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie nie naruszył art. 134 § 1 P.p.s.a. rozpoznał bowiem sprawę, która w wyniku wniesionej skargi poddana została jego kontroli, zaś skarga kasacyjna formułując ogólnikowe i nieskonkretyzowane zarzuty dotyczące niewyjaśnienia przez Sąd I instancji określonych okoliczności nie pozwalała na ich ustalenie.

Formułując zarzut naruszenia art. 134 P.p.s.a. strona powinna wskazać, która kwestia związana z jej sprawą została pominięta (por. wyrok NSA z 19 marca 2009 r. I FSK 77/08, Lex nr 537193).

Trzeba zwrócić też uwagę, że charakter rozpoznawanej sprawy (świadczenie w drodze wyjątku) uzasadnia twierdzenie, że skarżący jako osoba żywo zainteresowana otrzymaniem renty powinna współdziałać z Prezesem ZUS i wyjaśniać wszystkie okoliczności istotne z punktu pozytywnego załatwienia jej sprawy. Do takich niewątpliwie należą w rozpoznawanej sprawie powody, dla których skarżący w pewnych okresach czasu nie podejmował zatrudnienia. Naczelny Sąd Administracyjny ma tu na myśli okresy przypadające na długo przed chorobą skarżącego.

Skarżący ani w postępowaniu administracyjnym, ani na etapie postępowania sądowoadministracyjnego nie powoływał się na żadne okoliczności, które uniemożliwiały mu wykonywanie pracy od dnia 18 czerwca 1980 r. do dnia 13 kwietnia 1982 r., od dnia 7 października 1995 r. do dnia 14 listopada 1996 r. i od dnia 1 stycznia 2000 r. do dnia 21 lutego 2006 r.

W tej sytuacji ustalenie przez organ – Prezesa ZUS, że brak jest dowodów potwierdzających istnienie w sprawie szczególnych okoliczności, o jakich mowa w art. 83 § 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS jest uzasadnione.

Przedstawione w skardze kasacyjnej zarzuty natury procesowej okazały się nieskuteczne i jako takie nie zdołały podważyć ustalonego w sprawie stanu faktycznego, z którego wynika, że skarżący nie spełnia jednej z przesłanek umożliwiających przyznanie mu wnioskowanego świadczenia.

Zgodnie z brzmieniem art. 83 ust. 1 ww. ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą – ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie.

Dokonując wykładni pojęcia "szczególnych okoliczności", występującego w powyższym przepisie, przede wszystkim należy mieć na względzie cel, jakiemu służyć ma tryb świadczeń w drodze wyjątku. Jeśli ustawodawca wprowadza tego rodzaju regulację, to zapewne czyni to dlatego, by w indywidualnych i uzasadnionych przypadkach beneficjentami świadczeń przyznawanych w tym trybie były osoby, które nie mogły otrzymać świadczeń na zasadach ogólnych z uwagi na niespełnienie wymaganych warunków ustawowych.

Kategoria "szczególnych okoliczności" jest klauzulą generalną, której stosowanie ma charakter ocenny i indywidualny. Posługując się zwrotem "szczególnych okoliczności", prawodawca daje pewną swobodę w kwalifikowaniu stanów faktycznych pod tymże kątem, co dodatkowo uwypukla i podkreśla cel regulacji. Jednak nie chodzi tu o każdy przypadek nieotrzymania świadczenia w trybie zwykłym, lecz o taki, który mieści się w zakresie semantycznym pojęcia "szczególnych okoliczności", czyli takich zdarzeń, które na gruncie ustawy emerytalnej ograniczają, utrudniają czy wręcz udaremniają możliwość wypracowania wymaganego okresu ubezpieczenia, uprawniającego do otrzymania świadczenia na zasadach ogólnych. Zaistnienie tego rodzaju zdarzeń winno usprawiedliwiać brakujący do wymaganego staż ubezpieczeniowy.

Szczególne okoliczności to nie tylko zdarzenia o charakterze siły wyższej, ale wszelkiego rodzaju sytuacje, które czynią daną osobę nieatrakcyjną na rynku pracy, pozostającą poza kręgiem zainteresowania pracodawców; również i takie, kiedy osoba nie jest zdolna pod względem zdrowotnym do świadczenia pracy, choć nie legitymuje się orzeczeniem o całkowitej niezdolności do pracy, ale jej stan zdrowia w poszukiwaniu pracy stawia ją na pozycji dużo gorszej, niż osobę zdrową. Tak więc nie tylko całkowita niezdolność do pracy osoby zainteresowanej będzie szczególną okolicznością, jako że jest stanem udaremniającym i wykluczającym jej aktywność zawodową, lecz także częściowa niezdolność do pracy, poprzez to, że ogranicza i utrudnia możliwość zatrudnienia, może być – przy uwzględnieniu wszelkich aspektów stanu faktycznego sprawy – kwalifikowana w kategoriach szczególnych okoliczności (por. wyrok NSA z dnia 30 stycznia 2009 r. I OSK 733/08, Lex nr 516015).

W okolicznościach rozpoznawanej sprawy jak prawidłowo ocenił to Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie dokumentacja zgromadzona w aktach sprawy wskazuje na brak szczególnych okoliczności w rozumieniu art. 83 § 1 ustawy, na skutek których skarżący we wskazanych wyżej okresach z przyczyn obiektywnych nie był w stanie kontynuować zatrudnienia.

Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.

W kwestii przyznania kosztów nieopłaconej pomocy prawnej świadczonej z urzędu właściwy jest Sąd I instancji.