Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp., sygn. akt II SA/Go 705/07
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia: 2008-01-16 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 11 ust. 2, art. 39, art. 100, art. 106, art. 107
journal: Dz.U. 2004 nr 64 poz 593
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej
article: art. 7, art. 35 § 2, art. 77
journal: Dz.U. 1960 nr 30 poz 168
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
article: § 2
journal: Dz.U. 2005 nr 77 poz 672
law: Rozporządzenie MInistra Polityki Społecznej z dnia 19 kwietnia 2005 r. w sprawie rodzinnego wywiadu środowiskowego
article: art. 145 § 1, art. 200
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzenna Linska-Wawrzon (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Mirosław Trzecki Asesor WSA Joanna Brzezińska Protokolant specjalista Sylwia Hwozdyk-Wojcieszyńska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 stycznia 2008 r. sprawy ze skargi [...] na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Z. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

Decyzją nr [...], działający z upoważnienia Prezydenta Miasta Z. Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Z., powołując się na przepis art. 2 ust. 1, art. 4, art. 7 pkt 5, art. 11 ust. 2, art. 39 ust. 1, art. 106 ust. 4, art. 107 ust. 1 i 4 w zw. z art. 106 ust. 1 ustawy

z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (Dz.U. Nr 64, poz. 593 ze zm.), § 1 pkt

1 lit. "a" rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 24 lipca 2006r. w sprawie

zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz.U. Nr 135, poz. 950), a także art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. -Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), po rozpatrzeniu wniosku z dnia [...], odmówił przyznania D.B.

zasiłku celowego na wydatki związane z dojazdem na "rozprawy administracyjne

do Gorzowa Wielkopolskiego w dniach 01 i 30 sierpnia 2007r.".

W uzasadnieniu decyzji organ l instancji wskazał, iż w związku ze złożonym

wnioskiem o sfinansowanie kosztów podróży do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego

w Gorzowie Wielkopolskim, pismem z dnia 19 lipca 2007r. poinformowano D.

B., że w celu rozpatrzenia złożonego przez nią wniosku niezbędne jest przeprowadzenie wywiadu środowiskowego. W piśmie tym zawiadomiono także stronę

o wyznaczonym przez ten organ na dzień [...] terminie wywiadu. Nadto pouczono ją, że nieobecność w miejscu zamieszkania w dniu planowanego wywiadu -

przy braku wcześniejszych ustaleń w zakresie zmiany jego terminu - zostanie

potraktowana jako brak współpracy, uzasadniający wydanie decyzji o odmowie

przyznania pomocy.

Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej wskazał dalej, że pismem z dnia

20 lipca 2007r. wnioskująca o pomoc sprzeciwiła się przeprowadzeniu wywiadu

w miejscu jej zamieszkania, a także wyjaśniła, że sprawy poruszane przez nią

we wniosku z dnia [...] były już przedmiotem wywiadu przeprowadzonego

w dniu [...] Zaznaczyła także, iż od tego czasu jej sytuacja nie uległa żadnej zmianie.

Organ l instancji wskazał, że w dniu [...] pracownik socjalny udał się

do miejsca zamieszkania D. B. celem przeprowadzenia wywiadu, lecz wnioskodawczyni nie zastano.

l

Następnie, pismem z dnia [...] ponownie poinformowano D.B. o bezwzględnej konieczności przeprowadzenia wywiadu w miejscu jej zamieszkania oraz wskazano nowy termin wywiadu tj. [...] Jednakże także w tej dacie - wobec nieobecności D. B. - wywiadu nie przeprowadzono.

Organ l instancji w dalszej części uzasadnienia powołał się m.in. na treść przepisu

art. 4 ustawy o pomocy społecznej, który stanowi, że osoby i rodziny korzystające

z pomocy społecznej są obowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej

sytuacji życiowej, a także na art. 11 ust. 2 ww. ustawy, na mocy którego brak

współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej

sytuacji życiowej (...) może stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia.

Organ przytoczył również dyspozycję przepisu art. 106 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej, zgodnie z którym decyzję administracyjną o przyznaniu lub odmowie

przyznania świadczenia, wydaje się po przeprowadzeniu wywiadu środowiskowego,

a także art. 107 ust. 1 ww. ustawy, zgodnie z którym rodzinny wywiad środowiskowy przeprowadza się w celu ustalenia sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej osób i rodzin oraz ust. 4 tego przepisu, który stanowi, iż w przypadku ubiegania się

o świadczenia z pomocy społecznej po raz kolejny, a także gdy nastąpiła zmiana

danych zawartych w wywiadzie, sporządza się aktualizację wywiadu. Organ wskazał

dalej na treść § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 19 kwietnia

2005r. w sprawie rodzinnego wywiadu środowiskowego (Dz.U. Nr 77, poz. 672), zgodnie

z którym wywiad przeprowadza się w miejscu zamieszkania osoby lub w miejscu jej

pobytu.

Biorąc pod uwagę treść przywołanego art. 4 ustawy o pomocy społecznej,

w oparciu o dokumentację prowadzonego postępowania, organ l instancji stwierdził,

że nieobecność D. B. w miejscu zamieszkania w dniach wyznaczonych

celem przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, świadczy jednoznacznie o braku współpracy w rozwiązywaniu jej trudnej sytuacji. Organ podkreślił, iż bez wywiadu środowiskowego trudno jest określić, czy pomoc na wnioskowany cel stanowi niezbędną potrzebę bytową D. B.. Jednocześnie - w ocenie Dyrektora Miejskiego

Ośrodka Pomocy Społecznej w Z. - ze strony tego Ośrodka podjęte zostały wszelkie działania mające na celu przeprowadzenie wywiadu, a w konsekwencji ustalenie zasadności przyznania stronie zasiłku celowego na pokrycie kosztów dojazdu na rozprawy do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp.

Dnia 20 sierpnia 2007r. D. B. wniosła do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Z. odwołanie od powyższej decyzji, w którym podniosła

2

m.in., iż organ l instancji niesłusznie uznał za konieczne przeprowadzenie nowego

wywiadu środowiskowego, w sytuacji, gdy sprawy, których dotyczył złożony przez nią

wniosek były już omawiane w trakcie wywiadu środowiskowego w dniu [...]

Ponadto D. B. odniosła się krytycznie do kwestii przeprowadzanych dotychczas w miejscu jej zamieszkania wywiadów środowiskowych, zwróciła uwagę na niechęć w stosunku do jej osoby ze strony przeprowadzających wywiady pracowników socjalnych, a także wyraziła swój sprzeciw wobec częstotliwości przeprowadzanych aktualizacji wywiadu środowiskowego. Dla uzasadnienia powyższego zwróciła uwagę, że jej sytuacja materialna jest ustabilizowana i nie zmienia się od wielu lat.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Z. decyzją nr [...], po rozpatrzeniu odwołania, działając na podstawie art. 39 ust. 5 ustawy z dnia 8 marca 1990r. o samorządzie gminnym (Dz.U. z 2001 r. Nr 142, poz. 1591 ze zm.), art. 1 i 2 ustawy z dnia 12 października 1994r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (Dz.U. z 2001r. Nr 79, poz. 856 ze zm.), art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 1 i ust. 4, art. 4, art. 7 pkt 5, art. 11 ust. 2, art. 39 ust. 1 i 2, art. 106 ust. 1 i ust. 4 oraz art. 107 ust. 1 i ust.

4 ustawy o pomocy społecznej, utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy w pełni podzielił stanowisko organu

l instancji, przedstawione w uzasadnieniu objętej odwołaniem decyzji.

Odnosząc się do kwestii wywiadu środowiskowego, Kolegium wskazało, iż organ pomocy społecznej rozpoznający wniosek D. B. o przyznanie pomocy z dnia

[...] był zobowiązany przeprowadzić rodzinny wywiad środowiskowy, aby

ustalić rzeczywistą sytuację wnioskodawcy. Organ II instancji podniósł, że rzetelne rozeznanie sytuacji strony i jej potrzeb wymaga od strony współdziałania z pracownikiem socjalnym, w tym także poprzez umożliwienie przeprowadzenia wywiadu

środowiskowego, stanowiącego kluczowy dowód w sprawach o przyznanie świadczeń

z pomocy społecznej.

Zdaniem Kolegium w sytuacji, gdy wnioskodawczyni uniemożliwiła

przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, organ był uprawniony do uznania, iż brak

jest współdziałania z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu jej trudnej sytuacji, co

z kolei - na podstawie art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej - uzasadniało odmowę przyznania pomocy.

Pismem z dnia 21 września 2007r. D. B. wniosła do Wojewódzkiego

Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. skargę m.in. na wyżej wskazaną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego, zawierając w niej obszerną krytykę związaną

3

z nieprawidłowym - w jej ocenie - działaniem organów pomocy społecznej l, jak

i II instancji.

Skarżąca zarzuciła organowi II instancji, iż powielając stanowisko organu

l instancji, zaniechał ponownego dokładnego i wnikliwego rozpoznania sprawy, a także

po raz kolejny wyraziła niechęć do przeprowadzanych zbyt często w miejscu

jej zamieszkania wywiadów środowiskowych. Zaznaczyła przy tym, że jest stałą

podopieczną Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Z..

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze - nie znajdując podstaw do zmiany swojej decyzji - wniosło o jej oddalenie, podtrzymując w pełni dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga zasługiwała na uwzględnienie.

Dokonując na podstawie art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) kontroli zaskarżonej decyzji

pod względem jej zgodności z prawem, należało uznać, iż wydana została z naruszeniem przepisów prawa materialnego oraz uchybieniem przepisów proceduralnych, mogącym

mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Nie można zgodzić się z oceną organów obu instancji, że rozstrzygnięcie w przedmiocie konkretnego wniosku o sfinansowanie kosztów dojazdów na rozprawy

sądowe wymagało bezwzględnie przeprowadzenia aktualizacji wywiadu środowiskowego,

a nieobecność skarżącej w wyznaczonych terminach wywiadu świadczy o braku

współpracy w rozwiązywaniu jej trudnej sytuacji.

W świetle całokształtu okoliczności niniejszej sprawy niezasadnie organy

administracji zastosowały przepis art. 11 ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (Dz.U. Nr 64, poz. 593 ze zm.) zwanej dalej u.p.s., jako podstawę do odmowy przyznania świadczenia. Jednocześnie z akt administracyjnych nie wynika, aby organy administracji ustaliły inne przesłanki warunkujące negatywne załatwienie wniosku.

Zaznaczyć w tym miejscu należy, że w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazano, iż przepis art. 11 ust. 2 u.p.s., stanowiąc regulację materialnoprawną w zakresie ograniczenia prawa do świadczeń z pomocy społecznej,

nie może być odnoszony do regulacji ustalania stanu faktycznego. Nie można więc

z omawianego przepisu wyprowadzać wniosków co do reguł postępowania dowodowego

4

w sprawach pomocy społecznej (por. wyrok NSA z dnia 8 czerwca 2006r., sygn. akt

l OSK 107/06).

Także w piśmiennictwie podaje się, iż brak współdziałania rodzący dla świadczeniobiorcy negatywne skutki, powinien dotyczyć jego trudnej sytuacji życiowej,

a nie trudności ustalenia faktów przez pracownika jednostki organizacyjnej pomocy społecznej. Przyjmuje się też, że nawet gdy brak współdziałania jest ewidentny, to za przyznaniem pomocy społecznej mogą przemawiać jej cele (I.Sierpowska, Ustawa

o pomocy społecznej - komentarz, Wolters Kluwer 2007, str. 38 i 77).

Z uwagi na powyższe należy zająć stanowisko, że bierna, czy negatywna postawa D. B., uniemożliwiająca w konsekwencji przeprowadzenie aktualizacji

wywiadu środowiskowego, nie mogła stanowić podstawy do instrumentalnego

zastosowania art. 11 ust. 2 ustawy. Tego rodzaju zachowania skarżącej nie zwalniały

bowiem organu kompetentnego do rozpoznania wniosku skarżącej o przyznanie pomocy

od obowiązku dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy.

Odnosząc się do podnoszonej przez organy administracji publicznej konieczności przeprowadzenia w związku z wnioskiem D. B. z dnia [...] kolejnej

w tym samym miesiącu aktualizacji wywiadu środowiskowego, zauważyć trzeba, iż co

prawda zgodnie z treścią art. 106 ust. 4 ustawy, decyzję administracyjną o przyznaniu

lub odmowie przyznania świadczenia wydaje się po przeprowadzeniu rodzinnego

wywiadu środowiskowego, zaś na podstawie dyspozycji art. 107 ust. 4 ustawy,

w przypadku kolejnego ubiegania się o pomoc przez ten sam podmiot, a także gdy

nastąpiła zmiana danych zawartych w wywiadzie nie przeprowadza się nowego wywiadu środowiskowego, a jedynie aktualizuje się wywiad poprzedni, to jednak rozpoznając

wnioski D. B. organy powinny mieć na względzie zdanie drugie tego

przepisu, zgodnie z którym, w stosunku do osób korzystających ze stałych form pomocy społecznej, aktualizację wywiadu sporządza się co najmniej raz na 6 miesięcy, nawet

jeżeli nie nastąpiła zmiana danych.

W niniejszej sprawie bezspornym jest, że skarżąca pozostaje pod stałą opieką Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Z., a zatem kierując się redakcją przepisu art. 107 ust. 4 ustawy przyjąć trzeba, że to od uznania organu l instancji

zależało, czy aktualizacja wywiadu będzie przeprowadzona, czy też nie. Organ jest w tym przypadku zobowiązany wyłącznie do obligatoryjnej aktualizacji wywiadu co najmniej raz

na pół roku.

Z przyjętego przez organ l instancji trybu postępowania wynika, iż uznał on za regułę, że każdy wniosek D. B., złożony nawet bezpośrednio po

5

przeprowadzonej w miejscu jej zamieszkania aktualizacji wywiadu środowiskowego,

rodzi po stronie tego organu obowiązek przeprowadzenia kolejnej aktualizacji. Należy zauważyć, iż taka wykładnia przepisów ustawy o pomocy społecznej prowadzi do trudnych do zaakceptowania konsekwencji, także z punktu widzenia osoby wnioskującej

o przyznanie pomocy, od której wymaga się aktywności podczas przeprowadzanych

niekiedy parokrotnie w ciągu tego samego miesiąca aktualizacji wywiadu.

Zakładając domniemanie racjonalności prawodawcy, należy przyjąć założenie,

że wolą ustawodawcy było - o czym świadczy treść zdania drugiego art. 107 ust.

4 ustawy - aby wniosek złożony przez osobę będącą pod stałą opieką organu pomocy społecznej, nie wiązał się za każdym razem z obowiązkową, kolejną aktualizacją

wywiadu.

Biorąc pod uwagę cele rodzinnego wywiadu środowiskowego sprecyzowane przez ustawodawcę w art. 107 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, per analogiam przyjąć

trzeba, iż aktualizacja ma służyć ocenie zmian, jakie nastąpiły w ustalonej uprzednio sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej wnioskodawcy. W związku z dużą

ilością spraw sądowych znanym jest Sądowi z urzędu, że sytuacja osobista, rodzinna

i majątkowa D. B. jest raczej stała i nie ulega radykalnym zmianom. Uzasadnieniem więc dla przeprowadzenia po raz kolejny (po kilkunastu dniach od

ostatniej) aktualizacji wywiadu mogłaby być ewentualnie potrzeba sprawdzenia, czy nie nastąpiła zmiana sytuacji dochodowej D. B.; tak, by ustalić, iż ubiegająca się

o świadczenie spełnia w dalszym ciągu określone przez ustawodawcę kryterium dochodowe.

Jednakże w niniejszej sprawie także i ta okoliczność nie mogła stanowić podstawy

do wyznaczenia terminu kolejnej aktualizacji, jeśli zważy się, iż ustalając dochód D. B. organy były zobowiązane ustalić sumę jej miesięcznych przychodów

z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku (art. 8 ust. 3 ustawy). A zatem ustalony na potrzeby rozpoznania wniosku z dnia 5 lipca 2007r. dochód skarżącej w trakcie

aktualizacji wywiadu z dnia 10 lipca 2007r, nie stracił na aktualności i winien stanowić podstawę do orzekania także co do wniosku z dnia [...]

Ubocznie wskazać trzeba, że organy nie uwzględniły również oświadczenia D. B. zawartego w kierowanym do organu l instancji piśmie z dnia 20 lipca 2007r.,

w którym zapewniała, iż jej sytuacja od dnia przeprowadzonej w dniu [...] aktualizacji nie uległa zmianie. Jest to o tyle istotne, iż w przypadku ewentualnej zmiany sytuacji osobistej, dochodowej i majątkowej, która wiąże się z podstawą do przyznania

6

świadczeń, D. B. jest zobowiązana na podstawie art. 109 ustawy, do niezwłocznego informowania o powyższym organ przyznający jej świadczenia.

Organy obu instancji w uzasadnieniach wydanych decyzji nie przedstawiły żadnych argumentów podważających wiarygodność tego oświadczenia.

Podkreślić ponadto należy, że działania organów administracji publicznej podporządkowane realizacji przepisów dotyczących przeprowadzania postępowania

w sprawach z zakresu pomocy społecznej, zawartych w ustawie o pomocy społecznej,

nie mogą podważać i naruszać podstawowych zasad rządzących postępowaniem administracyjnym, sprecyzowanych w Kodeksie postępowania administracyjnego, w tym zawartej w art. 7 i rozwiniętej następnie w art. 77 kpa zasady prawdy obiektywnej, nakładającej przede wszystkim na organy prowadzące postępowanie obowiązek

dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, czemu służyć ma wyczerpujące zebranie

i rozpatrzenie całego materiału dowodowego, a także - co istotne - do wykorzystywania

w sprawach wszystkich dowodów, czy danych znanych tym organom z urzędu.

Na gruncie niniejszej sprawy danymi znanymi organom z urzędu, mogącymi niewątpliwie służyć ustaleniu stanu faktycznego sprawy, były zapisy kwestionariusza aktualizacji wywiadu środowiskowego, przeprowadzonej w miejscu zamieszkania D. B. w dniu [...] Stwierdzić należy, że pominięcie tego dowodu

i poprzestanie na nieudanych próbach przeprowadzenia kolejnej aktualizacji wywiadu, skutkowało wadliwością podjętych decyzji.

Wskazać trzeba, że waga dowodów "znanych z urzędu" została podkreślona przez ustawodawcę w art. 35 § 2 kpa, nakładającym na organy obowiązek niezwłocznego załatwiania spraw, które mogą być rozpatrzone w oparciu o dowody przedstawione

przez stronę łącznie z żądaniem wszczęcia postępowania lub w oparciu o fakty i dowody powszechnie znane albo znane z urzędu organowi, przed którym toczy się postępowanie, bądź możliwe do ustalenia na podstawie danych, którymi rozporządza ten organ. Nieuzasadnione przedłużanie postępowania jest szczególnie niepożądane przy

rozpatrywaniu wniosków o przyznawanie zasiłku celowego, dotyczących potrzeb wymagających ich niezwłocznej realizacji. W niektórych bowiem sytuacjach owa zwłoka -

tak jak w niniejszej sprawie - może powodować, iż w momencie wydawania decyzji cel, którego dotyczy wniosek o przyznanie pomocy traci już (w całości, bądź w części) na aktualności.

Ponadto trzeba mieć na względzie, iż sprawy z zakresu pomocy społecznej mają istotne znaczenie dla ochrony praw jednostki. Stąd też konieczne jest rygorystyczne przestrzeganie zasady szybkości i prostoty postępowania (B. Adamiak, Postępowanie

7

w sprawach pomocy społecznej, Samorząd Terytorialny 1991, nr 7-8, s. 41).

Przeprowadzone w niniejszej sprawie postępowanie wymogów tych nie spełniło, czego efektem było to, iż organ l instancji wydał decyzję w dniu 10 sierpnia 2007r.

w przedmiocie wydatków związanych z dojazdem na rozprawy sądowe w dniach 1 i 30 sierpnia 2007r.

Zauważyć również trzeba, że organ administracji rozpatrując wniosek z dnia

[...] powinien rozważyć możliwość udzielenia wnioskowanego świadczenia poprzez przyznanie na podstawie art. 39 ust. 4 u.p.s. biletu kredytowanego, co w myśl

art. 106 ust. 2 u.p.s. nie wymaga wydania decyzji administracyjnej, a co za tym idzie

pozwala na uproszczenie postępowania administracyjnego.

Skoro organ rozpatrywał przedmiotowy wniosek w kontekście art. 39 ust. 1 u.p.s.

to powinien rzetelnie ustalić te okoliczności, które były istotne dla ewentualnego

uzyskania przez skarżącą zasiłku celowego we wnioskowanym zakresie. W ocenie Sądu

co do zasady wniosek strony o sfinansowanie kosztów przejazdu do Wojewódzkiego

Sądu Administracyjnego celem wzięcia udziału w rozprawie, może być rozpatrywany

w kontekście potrzeby warunkującej przyznanie zasiłku celowego.

Zauważyć bowiem trzeba, że przepisy ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo

o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.)

zwanej dalej ppsa, honorują prawo strony do udziału w rozprawie, rozumiane w ten

sposób, iż strona nie ma takiego obowiązku, ale ma prawo samodzielnie decydować, czy uzna swój udział w rozprawie za potrzebny.

Niewątpliwie prawo strony do udziału w rozprawie jest pochodne od konstytucyjnej zasady prawa do sądu. Zasadniczo instytucją gwarantującą realizację tych praw - dla

osób nie mogących ponieść kosztów postępowania sądowego - jest przewidziane

w ustawie Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi prawo pomocy,

obejmujące zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata lub radcy prawnego. Ponadto w sprawach z zakresu pomocy społecznej stronie przysługuje ustawowe zwolnienie od kosztów sądowych. Przepisy omawianej ustawy nie przewidują

jednak wykładania z budżetu sądu administracyjnego kosztów podróży strony do sądu

celem stawiennictwa na rozprawę. Ewentualnie strona może na mocy art. 200 ppsa

uzyskać od organu zwrot poniesionych kosztów postępowania sądowego, ale tylko

w sytuacji, gdy skarga zostanie uwzględniona.

W kontekście takich więc regulacji organy muszą ocenić wniosek strony,

która domaga się sfinansowania kosztów dojazdu do Sądu. Oczywiście to strona

występująca ze stosownym wnioskiem musi wykazać konkretne okoliczności

8

przemawiające za tym, że jest to jej niezbędna potrzeba bytowa. Nie bez znaczenia

będzie to, czy w konkretnej sprawie sądowej strona korzysta z pomocy profesjonalnego pełnomocnika oraz czy podejmuje starania celem efektywnego wykorzystania tej pomocy. Niewątpliwie przewidziane sądowe prawo pomocy, jak i ewentualne świadczenia

z pomocy społecznej powinny kompleksowo gwarantować dostępność do sądu tym

osobom, które z przyczyn ekonomicznych nie są w stanie pokryć kosztów dochodzenia

swych praw przed organami wymiaru sprawiedliwości w sprawach dotyczących ich bytu.

Z drugiej jednak strony pomoc udzielana w tym zakresie nie może być zachętą dla

osób prezentujących postawę roszczeniową skutkującą prowadzeniem licznych, lekkomyślnych, nieusprawiedliwionych procesów bez liczenia się z kosztami

ponoszonymi przez Skarb Państwa.

Wszystkie te aspekty muszą być uwzględnione przy badaniu przesłanek warunkujących przyznawanie przedmiotowej pomocy.

Istotnym jest jednak to, aby sposób przeprowadzenia postępowania

wyjaśniającego był adekwatny do przedmiotu i specyfiki sprawy. Tymczasem w rozpoznawanej sprawie organy orzekające kierowały się w przeprowadzonym postępowaniu nadmiernym formalizmem.

Zgodnie z art. 100 u.p.s., w postępowaniu w sprawie świadczeń z pomocy

społecznej należy kierować się przede wszystkim dobrem osób korzystających z pomocy społecznej i ochroną ich dóbr osobistych. Umieszczenie tego przepisu w rozdziale

dotyczącym postępowania w sprawie świadczeń z pomocy społecznej oznacza, że

organy administracji powinny kierować się tą przewodnią zasadą w prowadzonych

sprawach. Wyrazem tego jest m.in. dostosowanie podejmowanych działań

proceduralnych do konkretnej sytuacji i osoby. Nie może być tak, jak miało to miejsce

w niniejszej sprawie, że organ kierując się schematycznie przepisami ustawy pomija właściwości osobiste, charakterologiczne, zdrowotne osoby ubiegającej się o pomoc. Pamiętać należy, że w sprawach z zakresu pomocy społecznej w dużej mierze

występować mogą trudności w relacjach z osobą potrzebującą pomocy. Dlatego formy czynności organu muszą być zindywidualizowane, a obowiązek współdziałania

przewidziany w art. 4 u.p.s. musi być interpretowany z uwzględnieniem zasad i celów

pomocy społecznej. Stąd z dużą ostrożnością należy oceniać brak efektywnej współpracy

z niektórymi wnioskodawcami.

W rozpoznawanej sprawie nie mogła być więc decydująca okoliczność, iż organ wskutek utrudnień ze strony skarżącej, nie dokonał zaplanowanej aktualizacji wywiadu środowiskowego. Ocenę istnienia lub nieistnienia przesłanek przyznania świadczenia

9

należało bowiem oprzeć na materiale dowodowym, jaki można było zebrać w dostępnym zakresie, zgodnie z regułami wskazanymi wyżej. Uchybienia, których dopuścił się organ

I instancji nie zostały dostrzeżone, ani naprawione w postępowaniu odwoławczym.

Odrębnym zagadnieniem wymagającym każdorazowo oceny ze strony organu

II instancji jest też to, aby rozstrzyganie o wnioskowanym zasiłku dotyczyło określonego

celu, a więc konkretnej potrzeby bytowej, aktualnej w momencie orzekania.

Mając na względzie powyższe, orzeczono jak w sentencji wyroku, zgodnie z art.

145 § 1 pkt 1a oraz pkt 1c ppsa.

10