Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1229/17
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2019-03-14 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6290 Reforma rolna
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok oraz decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 7, art. 77 § 1, art. 80 w zw. z art. 140
journal: Dz.U. 2016 poz 23
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Tamara Dziełakowska, Sędzia NSA Monika Nowicka (spr.), Sędzia del. WSA Jolanta Górska, Protokolant asystent sędziego Inesa Wyrębkowska, po rozpoznaniu w dniu 14 marca 2019 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Z. Ł. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 23 stycznia 2017 r. sygn. akt I SA/Wa 1630/16 w sprawie ze skargi Z. Ł. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] sierpnia 2016 r. nr [...] w przedmiocie reformy rolnej 1. uchyla zaskarżony wyrok i zaskarżoną decyzję, a także decyzję Wojewody [...] z dnia [...] września 2013 r. nr [...]; 2. zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz Z. Ł. kwotę 1120 (tysiąc sto dwadzieścia) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego za obie instancje.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, wyrokiem z dnia 23 stycznia 2017 r. (sygn. akt I SA/Wa 1630/16), orzekając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postepowaniu przed sądami administracyjnymi (dalej: "p.p.s.a."), oddalił skargę Z. Ł. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] sierpnia 2016 r. nr [...] w przedmiocie reformy rolnej.

W motywach w/w wyroku, Sąd podzielił ustalenia faktyczne i oceny prawne, dokonane przez organy administracyjne w toku postępowania administracyjnego, podkreślając przede wszystkim, iż istota zagadnienia, które wystąpiło w niniejszej sprawie sprowadzała się do udzielenia odpowiedzi na pytanie, czy grunty, objęte księgą hipoteczną [...], czyli [...] spełniały normy obszarowe, warunkujące objęcie ich dekretem o reformie rolnej - a jeśli tak to, czy znajdujący się na nich obszarze dwór i jego otoczenie (obecnie teren obejmujący działki nr [...] i [...]) pozostawał w związku funkcjonalnym z rolniczą częścią majątku. Sąd wskazał przy tym, iż - zdaniem Wojewody [...], który rozpatrując wniosek K.J., złożony w trybie § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. (Dz. U. z 1945 r. Nr 10, poz. 51) - uznał, że zespół dworsko – parkowy, o powierzchni [...] ha, położony na terenie obecnych działek nr [...] i [...] w miejscowości Z., gmina [...], powiat [...], województwo [...], podpadał w całości pod działanie art. 2 ust. 1 lit e w/w dekretu (decyzja Wojewody [...] z dnia [...] września 2013 r. nr [...]). Pogląd ten podzielił następnie, rozpoznający sprawę w instancji odwoławczej, Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi (decyzja z dnia [...] sierpnia 2016 r.) i stanowisko to Sąd Wojewódzki uznał za uzasadnione.

Ustalenia, dokonane w toku postępowania administracyjnego, a zaakceptowane przez sąd Wojewódzki, prowadziły do wniosku, że z wpisu zamieszczonego w księdze hipotecznej [...], czyli [...] wynikało, iż dobra należące do W.S., o powierzchni [...] ha, przeszły na własność Skarbu Państwa, na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e cyt. dekretu. Fakt potwierdzały: zaświadczenie Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego w L. z dnia 7 września 1946 r. oraz wniosek Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego w L. do Sądu Okręgowego w Białej Podlaskiej z dnia 7 września 1946 r. Wprawdzie przy tym Komisarz Ziemski, dokonując pomiarów dóbr, zaklasyfikował do tego terytorium część innego majątku, to jednak pomimo niepoprawnego obliczenia powierzchni całej nieruchomości, jak również tej jej części, która była wykorzystywana do produkcji rolnej, przesłanka normy obszarowej z art. 2 ust. 1 lit. e cyt. dekretu, została w tym przypadku spełniona, gdyż około osiemdziesiąt procent nieruchomości stanowiły grunty orne – a zatem przy zastosowaniu wskazanego współczynnika, w stosunku do powierzchni [...] ha, użytki rolne zajmowały ponad 50 ha.

Oceniając natomiast "podpadanie zespołu dworsko-parkowego pod ww. przepis, Minister wskazał, że na terenie obecnych działek ewidencyjnych nr [...] i [...] usytuowane było dziesięć budynków. W północno - zachodniej części działki nr [...] położony był dwór, z kolei w nieznacznej odległości od niego, na południe mieściły się: czworak, spichlerz, lodownia oraz dwie szopy na narzędzia. Pozostałe budynki, tj. czworak, kuźnia, obora, szopa na narzędzia znajdowały się na działce nr [...]. Układ przestrzenny i ww. zabudowa majątku wskazują, że na terenie założenia usytuowane były budynki gospodarcze, tworzące jeden zwarty i uporządkowany kompleks - podwórze gospodarcze. Dwór nie był oddzielony fizycznie od reszty zabudowań a wszystkie one były ze sobą architektonicznie powiązane. Zabudowania ułożone były bowiem wzdłuż dwóch, równoległych względem siebie osi, tworząc podobny układ rozmieszczenia budynków. Na terenie powyższych działek mieścił się też sad, podwórze gospodarcze, a także roślinność o charakterze dekoracyjnym. Sad położony był w północno - wschodniej części działki nr [...]. Natomiast tzw. białe pole wypełniało pozostałą przestrzeń tego obszaru.

W ocenie organu, obszar o charakterze parkowym stanowił tylko nieznaczną część założenia (6% nieruchomości wchodzącej w skład działek nr [...] i [...]) a układ i kompozycja terenu wskazywała, że w granicach działek nr [...] i [...] mieściły się skupiska drzew dekoracyjnych, a nie jeden zwarty kompleks parkowy.

Dokonując powyższych ustaleń organ nie brał przy tym po uwagę znajdującej się w aktach sprawy "Metryczki parku - ogrodu", sporządzonej dnia 6 grudnia 1984 r. przez mgr. inż. E.B., bowiem - w ocenie organu - nie odzwierciedlała ona charakteru gruntów, wchodzących w skład założenia dworsko – ogrodowego, zarówno według stanu nieruchomości na dzień wejścia w życie dekretu PKWN o przeprowadzeniu reformy rolnej , tj. 13 września 1944 r., jak i na datę do niej zbliżoną. Ponadto organ nie uwzględnił też w swej ocenie informacji widniejącej w "Karcie ewidencyjnej zabytków architektury i budownictwa" (sporządzonej w listopadzie 1999 r.), gdyż – jak przyjął - zawierała ona opis założenia z uwzględnieniem stanu nieruchomości na dzień jej sporządzenia, a nie na datę wejścia w życie w/w dekretu.

Jednocześnie Minister nadmienił, że z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy nie wynikało, aby na terenie zespołu mieściła się rządcówka, a także aby w majątku zatrudniony był zarządca. W tej sytuacji, organ – jak wyjaśnił - kierując się (cyt.): "zasadami doświadczenia życiowego i ogólną wiedzą o funkcjonowaniu majątków ziemskich" przyjął, że czynności, związane z kierowaniem gospodarstwem pełnił właściciel majątku, co w tym wypadku miało oznaczać, że centrum zarzadzania stanowił dwór. Fakt ten zatem miał dowodzić, iż stanowił on integralną część podwórza, należąc do jednolitej zabudowy gospodarczej. Ostatecznie więc Minister przyjął, że pomiędzy zespołem rezydencjonalym a resztą majątku istniał tzw. "związek funkcjonalny", co prowadziło w konsekwencji do przyjęcia, że całość majątku podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o wprowadzeniu reformy rolnej.

Rozpoznając skargę Z. Ł. (następczyni prawnej K.J.) na wyżej przedstawioną decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] sierpnia 2016 r., Sąd Wojewódzki przytoczył treść art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. Nr 3 poz. 13 ze zm.), wyjaśniając, że na cele reformy rolnej przeznaczone zostały nieruchomości ziemskie stanowiące własność albo współwłasność osób fizycznych lub prawnych, jeżeli ich rozmiar łączny przekraczał bądź 100 ha powierzchni ogólne, bądź 50 ha użytków rolnych, a na terenie województw poznańskiego, pomorskiego i śląskiego - 100 ha powierzchni ogólnej niezależnie od wielkości użytków rolnych. Ponadto Sąd omówił pojęcie "nieruchomości ziemskiej", akcentując, że rozstrzygając sprawę na podstawie § 5 cyt. rozporządzenia, należy orzekać nie tylko w zakresie norm obszarowych, o których mowa w art. 2 ust. 1 lit. e) powołanego dekretu, ale również, czy dana nieruchomość była nieruchomością ziemską o charakterze rolniczym (w części bądź w całości), a jeśli taką nie była, to czy pozostawała w związku funkcjonalnym z nieruchomością ziemską.

W związku z powyższym Sąd Wojewódzki, odnosząc się do kwestii powierzchni majątku [...], wyjaśnił, iż majątek ten spełniał normy obszarowe, wskazane w dekrecie PKWN o reformie rolnej. W księdze hipotecznej pn. "[...]" powierzchnia całkowita tego majątku wynosiła bowiem [...] ha. Organ przy tym prawidłowo nie dał wiary treści protokołu przejęcia majątku na rzecz reformy rolnej z dnia 31 października 1944 r., w którym wskazano [...] ha, jako obszar tej nieruchomości. Skoro jednak obszar gruntów ornych w powyższym protokole określono na [...] ha, a przy tym określeniu zbadano obszar [...] ha, to – zdaniem Sądu - należało uznać, że grunty nieorne stanowiły [...] ha z całego obszaru [...] ha. Przyjmując zatem wskazany w księdze hipotecznej mniejszy obszar majątku (tj. [...] ha) oraz odejmując od tej wartości [...] ha gruntów nieornych (czyli przyjmując założenie, że wszystkie grunty nieorne wykazane przez komisarza w protokole przejęcia znajdowały się w obszarze majątku, o którym mowa w księdze hipotecznej), otrzymana wielkość powierzchni i tak znacznie przekraczała, wskazaną w dekrecie normę obszarową 50 ha. Nawet bowiem przy przyjęciu powyższych, korzystnych dla strony założeń, gruntów ornych w majątku znajdowało się minimum ok. 77 ha (w tym maksymalnie 3 ha lasów).

Odnosząc się z kolei do istnienia związku funkcjonalnego pomiędzy częścią nieruchomości, obecnie stanowiącą teren działek nr [...] i [...], na której usytuowano 10 budynków (dwór, czworaki, spichlerz, lodownię, szopy na narzędzia i oborę), sad, podwórze gospodarcze i roślinność o charakterze dekoracyjnym, Sąd podzielił w pełni ustalenia organu, że dwór był funkcjonalnie związany z pozostałą częścią majątku, a przez to służył realizacji celów, określonych w art. 1 ust. 2 dekretu PKWN.

W ocenie Sądu, przy dokonywaniu w tej materii ustaleń faktycznych, zasadne było pominięcie przez organy takich dowodów jak wspomniana wyżej "Metryczka parku ogrodu" oraz "Karta ewidencyjna zabytków architektury i budownictwa", gdyż dokumenty te zostały wytworzone w okresie dużo późniejszym.

W rezultacie Sąd Wojewódzki uznał, że dokonana przez organ ocena związku funkcjonalnego dworu z pozostałą częścią majątku była zasada. Materiał dowodowy nie wskazywał bowiem by w tym przypadku na terenie majątku umiejscowiona była rządcówka lub zatrudniony był jego zarządca a zatem czynności, związane z kierowaniem gospodarstwem rolnym, pełnił właściciel majątku, co prowadziło do wniosku, że centrum, z którego prowadzono zarząd, stanowił dwór, który również - pod względem architektonicznym – był elementem podwórza gospodarczego.

W skardze kasacyjnej, zaskarżając powyższy wyrok w całości, Z.Ł. zrzuciła Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie naruszenie:

1. przepisów postępowania, które to uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, to jest art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. i nieuwzględnienie skargi mimo wykazania naruszenia przez organ administracji:

a) art. 7 i art. 77 § 1 w zw. z art. 140 k.p.a. - przez brak wyczerpującego i wszechstronnego zebrania i rozpatrzenia zebranego w sprawie materiału dowodowego, między innymi w zakresie ustalenia powierzchni i rodzaju gruntów wchodzących w skład przejętego majątku [...] oraz funkcjonalnych powiązań gospodarstwa rolnego z dworem i parkiem,

b) art. 80 w zw. z art. 140 k.p.a. - przez dokonanie dowolnej oceny zgromadzonego materiału dowodowego między innymi przez przyjęcie, iż:

- grunty rolne [...] wskazane w art. 1 dekretu przekraczały 50 ha użytków rolnych,

- zespół dworsko-parkowy [...] był funkcjonalnie związany z prowadzonym przez W.S. gospodarstwem rolnym, a także, iż budynek dworu stanowił część podwórza założenia.

- przez odmowę dania wiary sporządzonej przez profesjonalistę tzw. "Metryczce parku-ogrodu" sporządzonej 6 grudnia 1984 r. przez mgr. Inż. E. B. przy jednoczesnym daniu wiary dokumentom sporządzanym w czasie kiedy trwała systematyczna dewastacja założenia, w tym protokołowi przejęcia z dnia 31 października 1944 r. mimo jego oczywistej wadliwości;

2) prawa materialnego, które to uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy to jest przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. - i nieuwzględnienie skargi mimo wykazania naruszenia przepisu art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz.U. z 1945 r. Nr 3 poz. 13 z późn. zm.), które mogło mieć wpływ na wynik sprawy przez jego dowolną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie polegającą na przyjęciu, iż wszystkie nieruchomości wchodzące w skład dóbr ziemskich majątku [...] były nieruchomościami ziemskimi wskazanymi w art. 1 dekretu i podlegały przejęciu na cele reformy rolnej, w tym park i dwór - dom mieszkalny rodzinny właściciela dóbr, lasy i inne grunty które nie były i nie mogły być wykorzystane do produkcji rolnej.

Wskazując na powyższe podstawy kasacyjne, skarżąca wnosiła o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie wraz z zasądzeniem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Odpowiedź na skargę kasacyjną nie została wniesiona.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę tylko okoliczności uzasadniające nieważność postępowania, które to okoliczności w tym przypadku nie zachodziły. Tak więc postępowanie kasacyjne w niniejszej sprawie sprowadzało się wyłącznie do badania zasadności podstaw kasacyjnych, przytoczonych w skardze kasacyjnej a które w części okazały się uzasadnione.

Oddalając skargę Z.Ł. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] sierpnia 2016 r. nr [...] utrzymującą w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] września 2013 r. nr [...]), w której organ wojewódzki orzekł, że zespół dworsko – parkowy, o powierzchni [...] ha, położony na terenie obecnych działek nr [...] i [...] w miejscowości Z. , gmina [...], powiat [...], województwo [...], podpadał w całości pod działanie art. 2 ust. 1 lit e dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, Sąd Wojewódzki podzielił bowiem w całości ustalenia faktyczne, dokonane przez organy w toku postępowania administracyjnego, chociaż ustalenia te zostały – zdaniem składu orzekającego - dokonane przy częściowo wadliwie przeprowadzonym postępowaniu dowodowym.

W skardze kasacyjnej skarżąca zarzuciła Sądowi Wojewódzkiemu naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., gdyż Sąd I instancji nie uchylił zaskarżonej decyzji pomimo, że w toku postępowania organ naruszył art. 7 i art. 77 § 1, art. 80 w zw. z art. 140 k.p.a. - przez brak wyczerpującego i wszechstronnego zebrania i rozpatrzenia zebranego w sprawie materiału dowodowego, w tym w zakresie ustalenia powierzchni i rodzaju gruntów wchodzących w skład przejętego majątku [...] oraz funkcjonalnych powiązań gospodarstwa rolnego z dworem i parkiem a także poprzez dokonanie dowolnej oceny zgromadzonego materiału dowodowego oraz odmowę dania wiary sporządzonej w dniu 6 grudnia 1984 r. przez profesjonalistę - mgr. inż. E. B. Metryczce parku – ogrodu".

W ocenie składu orzekającego, powyższe zarzuty nie są zasadne w stosunku do ustaleń związanych z powierzchnią majątku.

Z treści: księgi hipotecznej [...], zaświadczenia Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego w L. z dnia 7 września 1946 r. oraz wniosku Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego w L.do Sądu Okręgowego w Białej Podlaskiej z dnia 7 września 1946 r. wynikało, iż dobra należące do W.S., miały powierzchnię [...] ha. W protokole w sprawie przejęcia na cele reformy rolnej majątku [...] wskazano wprawdzie powierzchnię zawyżoną bo [...] ha powierzchni ogólnej i [...] ha gruntów ornych, ale pomimo tych wadliwości zasadnie Sąd Wojewódzki przyjął, że majątek ten podlegał reformie rolnej. Rozumowanie Sądu Wojewódzkiego – zdaniem składu orzekającego – nie było przy tym dowolne, gdyż przedstawione wyżej wywody Sądu I instancji, odnoszące się do wielkości powierzchni gruntów ornych, która w tym przypadku – jak wyjaśnił Sąd I instancji - i tak znacznie przekraczała, wskazaną w dekrecie normę obszarową 50 ha, były logiczne i przekonywujące. Ponadto stanowisko to potwierdzała także dokumentacja, dotycząca przejęcia majątku na cele reformy rolnej. Wynikało z niej bowiem, że właściciel majątku posiadał dużą liczbę sprzętu rolniczego a ponadto na terenie samego majątku znajdowało się szereg obiektów gospodarczych, w tym m. in. spichlerz. Wreszcie nawet z materiałów dokumentacyjnych, przywołanych w uzasadnieniu skargi kasacyjnej, a pozyskanych przez stronę już po wydaniu zaskarżonego wyroku wynikało, iż normy obszarowe przewidziane dekretem PKWN z 1944 r. były w tym przypadku spełnione. Z danych zawartych bowiem w opracowaniu Mariusza D. Bednarskiego – "Z dziejów Reformy Rolnej w Lubelskiem w latach 1944-1946, publ. Wschodni Rocznik Humanistyczny t. 1/2004, str. 247 i t. 4/2008 str. 179), wynikało, że powierzchnia majątku [...] wynosiła [...] ha, w tym grunty orne zajmowały [...] ha.

Tym niemniej okoliczność świadcząca o tym, że majątek [...] składał się z dużej ilości gruntów rolnych i był nastawiony na produkcję rolną, nie mogła jednak sama z siebie świadczyć o tym, że również obszar powierzchni tzw. rezydencjonalnej pozostawał z resztą majątku (wykorzystywaną rolniczo) w tzw. związku funkcjonalnym, a który to termin oznaczał wzajemną zależność i polegał na tym, że nie było możliwe prawidłowe funkcjonowanie gospodarstwa rolnego bez zespołu rezydencjonalnego. W szczególności – w realiach tej sprawy – o istnieniu powyższego związku nie mógł świadczyć jedynie fakt, że na terenie majątku nie istniała rządcówka ani że nie był w nim zatrudniony zarządca, a co - zdaniem organu, który w tym zakresie kierował się jedynie (cyt.): "zasadami doświadczenia życiowego i ogólną wiedzą o funkcjonowaniu majątków ziemskich" - miałoby dowodzić tego, że centrum zarządzania majątkiem znajdowało się we dworze.

Pamiętać należy, że podpadanie – w rozumieniu § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. – danej nieruchomości pod działanie dekretu PKWN o przeprowadzeniu reformy rolnej ma wykazać organ. Zatem, chociaż skład orzekający – co do zasady - oczywiście dopuszcza stosowanie w procesie dowodzenia domniemań, tym niemniej – w tej sprawie – taki zabieg stanowił zbyt duże uproszczenie.

Z ustaleń faktycznych, dokonanych przez organy i zaakceptowanych przez Sąd Wojewódzki, wynikało, że na terenie majątku znajdowało się aż 10 obiektów budowlanych, w tym murowany spichlerz. Nie można zatem wykluczyć, że zarządzanie majątkiem folwarcznym (kantor, biuro, i.t.p.) mogło się zatem w tym przypadku odbywać z któregoś z tych obiektów. Ponadto podnieść też trzeba, że rzeczą znamienną jest, iż polskie dwory (pałace), w odróżnieniu od dworów poniemieckich, usytuowanych na terenie Warmii i Mazur, z reguły nie były powiązane z produkcją rolną lecz były integralną częścią otaczających je parków (vide: wyroki NSA z dnia 19 września 2000 r., sygn. akt IV SA 451/00, z dnia 5 marca 2003 r. sygn. akt IV SA 1593/ 02 i z dnia 22 kwietnia 2008 r. sygn. akt I OSK 532/07). W zakresie zaś ustaleń, dotyczących tzw. zespołu rezydencjonalnego (dworu i zieleni dekoracyjnej, pełniącej dla jego właściciela i jego rodziny funkcje rekreacyjne), istotne były dowody, które organ uznał w tym postępowaniu za nieprzydatne (Karta Ewidencyjna i Metryczka parku-ogrodu). Tymczasem z Karty Ewidencyjnej Zabytków Architektury i Budownictwa wynikało, iż W.S. wzniósł ok 1930 r. dwór drewniany na podmurówce kamiennej jako rezydencję mieszkalną a całość była obsadzona drzewami. Przed frontem dworu był owalny podjazd z gazonem a od strony północnej za dworem znajdował się niewielki kwiatowy ogródek ozdobny.

Z kolei z dokumentu nazwanego "Metryczka parku-ogrodu", którą sporządziła w dniu 6 grudnia 1984 r. mgr. inż. E. B. wynikało, że w majątku był park o powierzchni dawniej [...] ha a obecnie zajmuje on [...]ha.

Okoliczność, że w/w dokumenty zostały sporządzone w okresie późniejszym niż data przejmowania majątku na rzecz Skarbu Państwa nie może tylko z tego powodu świadczyć o tym, że treści wynikające z tych dokumentów nie mogą być wykorzystywane w postępowaniu związanym z reformą rolną. Upływ czasu, jaki minął od lat 40-tych ubiegłego wieku wielokrotnie powoduje właśnie, że jedynie opracowania historyczne, sporządzone przez profesjonalistów mogą mieć w danej sprawie istotne znaczenie. Podkreślenia przy tym też wymaga, iż w wyżej wspomnianych dokumentach, osoby je sporządzające, oddzieliły stan historyczny od stanu, jaki istniał w dacie dokonywania opracowań. W związku z powyższym w takiej sytuacji zarzuty, dotyczące wadliwości postępowania dowodowego – w zakresie ustaleń dotyczących tzw. związku funkcjonalnego zespołu rezydencjonalnego z pozostałą częścią majątku - skład orzekający uznał za usprawiedliwione.

Natomiast zarzut obrazy prawa materialnego, w postaci naruszenia art. art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej był w tej sytuacji co najmniej przedwczesny. Podnieść przy tym też trzeba, że Sąd Wojewódzki prawidłowo ten przepis wyłożył natomiast to, czy przepis ten winien mieć w analizowanej sprawie zastosowanie, czy też nie, okaże się dopiero po prawidłowym przeprowadzeniu przez organy postępowania dowodowego.

Z tej przyczyny, ponownie orzekając Wojewoda [...], mając na uwadze powyższe rozważania, winien dokładnie zanalizować takie dowody jak: "Metryczka parku-ogrodu", którą sporządziła w dniu 6 grudnia 1984 r. mgr. Inż. E. B. oraz Karta Ewidencyjna Zabytków Architektury i Budownictwa Miejscowości Z. – Dwór i Dokumentacja Ewidencyjna założenie dworsko-ogrodowe w Z. i ocenić je zarówno łącznie ze sobą jak i w kontekście pozostałych dowodów. Do rozważenia przez organ pozostaje także możliwość ewentualnego dopuszczenia dowodu z w/w materiałów, wskazanych w uzasadnieniu skargi kasacyjnej, a pozyskanych przez stronę już po wydaniu zaskarżonego wyroku.

Uznając zatem skargę kasacyjną za uzasadnioną Naczelny Sąd Administracyjny – z mocy art. 188 w zw. z art. 146 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 193 p.p.s.a. – orzekł jak w sentencji.

Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania za obie instancje oparto na art. 203 pkt 1 w zw. z art. 193 p.p.s.a.