Postanowienie NSA, sygn. akt I FZ 457/13
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2013-12-04 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6110 Podatek od towarów i usług
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Urzędu Kontroli Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono zażalenie
Powołane przepisy: article: art. 246 par. 2
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie Sędzia NSA Barbara Wasilewska, , , po rozpoznaniu w dniu 4 grudnia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia F. w G. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 17 września 2013 r., sygn. akt I SA/Kr 1480/12, w zakresie prawa pomocy w sprawie ze skargi F. w G. na decyzję Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej w K. z dnia 13 lipca 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji postanawia oddalić zażalenie.


UZASADNIENIE

Postanowieniem z dnia 17 września 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie odmówił F. w G. (zwanej w dalszej części uzasadnienia w skrócie "Fundacją" bądź "stroną skarżącą") przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienie od kosztów sądowych.

W pierwszej kolejności Sąd I instancji przedstawił treść oświadczeń strony skarżącej zawartych we wniosku o przyznania prawa pomocy, z których wynikało, że na skutek podjętych w stosunku do niej czynności operacyjnych organów ścigania nie może prowadzić działalności gospodarczej, co w konsekwencji doprowadziło do pozbawienia ją funduszy na opłacenie kosztów sądowych. Ponadto wskazała, że przeciwko niej toczy się wiele postępowań egzekucyjnych. Wysokość kapitału zakładowego, majątku lub środków finansowych strony skarżącej, wartość jej środków trwałych oraz wysokość zysku lub strat za ostatni rok obrotowy - określone zostały na sumę 0,00 zł, podobnie jak saldo na posiadanym rachunku bankowym. Z oświadczeń strony wynika również, że na dzień składania wniosku nie posiadała w kasie środków finansowych, nie miała żadnych ruchomości, nieruchomości a saldo konta firmowego wynosiło 0,00 zł.

Sąd I instancji, uzasadniając swoje stanowisko, wskazał, że strona skarżąca nie wykazała w sposób przekonujący, że spełnia przesłanki przyznania prawa pomocy. Zdaniem Sądu dokonanie oceny aktualnej sytuacji majątkowej strony skarżącej było niemożliwie z uwagi na niedostarczenie wymaganej dokumentacji. Strona, mimo stosownego wezwania sądowego, nie dostarczyła bowiem sprawozdania finansowego za 2012 r. Również przedłożone zestawienie transakcji dokonywanych na rachunku bankowym nie jest aktualne, dotyczy bowiem okresu do dnia 5 września 2012 r., a więc brakuje dokumentów wskazujących na obroty Fundacji przez ostatnie 12 miesięcy. Sąd wskazał przy tym, że samo oświadczenie prezesa Fundacji z 7 stycznia 2013 r. nie jest w tym zakresie wystarczające.

Strona wniosła zażalenie na powyższe postanowienie, domagając się jego zmiany, poprzez uwzględnienie złożonego wniosku w całości. W jego uzasadnieniu wskazała, że niemożliwie było dostarczenie wyciągów z rachunków bankowych za kolejny okres, gdyż rachunki Fundacji zostały zamknięte przez banki. Z uwagi na powyższe Fundacja musiała poprzestać na oświadczeniach jej Zarządu, które zostało dołączone do akt postępowania. Podkreślono, że w zaskarżonym postanowienie Sąd I instancji w ogóle nie odniósł się merytorycznie do przedłożonych dokumentów, stanowiących podstawowe źródło wiedzy o aktualnej sytuacji finansowej Fundacji. Ponownie wskazano, że odmówienie stronie przyznania prawa pomocy będzie dla niej oznaczało faktyczne pozbawienie drogi sądowej, co naruszy art. 6 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności (publikacja w Dz.U. z 1993 r. nr 61, poz. 284).

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.

Na wstępie należy zaznaczyć, że prawo do sądu nie ma charakteru bezwzględnego, zależy bowiem od różnych czynników, między innymi od poniesienia stosownych kosztów. W postępowaniu sądowoadministracyjnym obowiązuje zasada odpłatności drogi sądowej. Jednak jej realizacja nie powinna naruszać prawa obywateli do sądu. Z tej przyczyny powstała instytucja zwolnienia od kosztów sądowych, której realizację stanowią m.in. przepisy dotyczące przyznania prawa pomocy.

Stosownie do art. 246 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), zwanej dalej w skrócie P.p.s.a., osobie prawnej lub innej jednostce organizacyjnej niemającej osobowości prawnej prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, jeżeli wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie kosztów postępowania. Przyznanie prawa pomocy po wykazaniu przez wnioskodawcę ziszczenia się przesłanek do skorzystania z niego jest dla sądu obligatoryjne. Jednakże ciężar dowodu, co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie prawa pomocy. Strona powinna zatem podejmować takie czynności, które przekonałyby sąd, co do zasadności przyznania prawa pomocy. Rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii zależy bowiem od tego, co zostanie przez stronę wykazane. Należy mieć również na uwadze, że strona wnosząca o przyznania prawa pomocy składa stosowny wniosek na urzędowym formularzu (art. 252 § 2 P.p.s.a.). Sporządzony w ten sposób wniosek ma na celu ogólne zobrazowanie sytuacji materialnej wnoszącego. W razie pojawienia się wątpliwości, co do przedstawionych w formularzu danych sąd ma instrumenty prawne służące ich wyjaśnieniu. Na mocy art. 255 P.p.s.a. może wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego, jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252 § 2 P.p.s.a., okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości.

Z możliwości uregulowanej w art. 255 P.p.s.a. Sąd I instancji skorzystał, uznając, że zawarte na wypełnionym formularzu PPF nie były wystarczające do podjęcia rozstrzygnięcia w przedmiocie prawa pomocy. Przypomnieć należy, że strona skarżąca została, na mocy zarządzenia z dnia 14 czerwca 2013 r. (nieprawidłowo wskazana data wydania zarządzenia, tj. 2012 r.), wezwana m.in. do przedłożenia wyciągów z kont bankowych fundacji obejmujących operacje z ostatnich trzech miesięcy, zeznania podatkowego za 2012 r., zeznania podatkowego z tytułu podatku VAT za ostatni miesiąc, sprawozdania finansowego oraz rachunku zysku i strat za 2012 r., oświadczenia określającego ilu pracowników zatrudnia Fundacja pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania.

Mając na uwadze okres jaki upłynął między złożeniem wniosku o przyznanie prawa pomocy a podjęciem czynności procesowych zmierzających do jego rozpoznania Sąd miał zatem uzasadnione podstawy, aby żądać od strony udostępnienia danych o jej aktualnej sytuacji finansowej.

Skoro zaś do wyłącznej oceny sądu należy uznanie, czy strona ubiegająca się o takie zwolnienie wykazała, że spełnia stosowne przesłanki, to uchylając się od przedstawienia wymaganej przez sąd dokumentacji Fundacja winna liczyć się z przyjęciem, że brak będzie wystarczających podstaw do uznania jej oświadczeń i twierdzeń za uprawdopodobnione bądź też niemożliwe okaże się ocenienie sytuacji finansowej, w której się obecnie znajduje.

Co prawda Sąd I instancji w nadanym w zarządzeniu z 14 czerwca 2013 r. rygorze wskazał, że niedostarczenie w terminie 7 dni od daty doręczenia wezwania wymaganych dokumentów będzie oznaczało pozostawienie wniosku bez rozpoznania, a mimo to wniosek rozpoznał. Jednakże powyższa nieprawidłowość nie zmieniła zasadniczo sytuacji procesowej strony. Fundacja uchylając się od przedłożenia dokumentów w żądanym przez Sąd I instancji zakresie de facto uniemożliwiła dokonanie oceny aktualnej sytuacji finansowej, w której się znajduje. Strona we wniesionym sprzeciwie od postanowienia referendarza nie wyjaśniła również dlaczego nie nadesłała wymaganych dokumentów, wskazując jedynie, że Sąd dysponował dokumentacją aktualną na dzień składania wniosku. W tej sytuacji za odpowiadające prawu należało uznać stanowisko przyjęte przez Sąd I instancji w zaskarżonym postanowieniu.

Z uwagi na powyższe Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.