Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 2273/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2018-06-05 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6289 Inne o symbolu podstawowym 628
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 14  ust. 2
journal: Dz.U. 2005 nr 231 poz 1965
law: Ustawa z dnia 17 maja 1989 r. o gwarancjach wolności sumienia i wyznania - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bożena Marciniak Sędziowie Sędzia WSA Iwona Kosińska Sędzia WSA Małgorzata Boniecka – Płaczkowska (spr.) po rozpoznaniu w dniu 5 czerwca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym, w trybie uproszczonym sprawy ze skargi J. A. na postanowienie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] października 2017 r., nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania administracyjnego oddala skargę. WSA/wyr. 1 – sentencja wyroku


UZASADNIENIE

Zaskarżonym postanowieniem z [...] października 2017 r., nr [...] Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji po rozpatrzeniu wniosku J. A. o ponowne rozpatrzenie sprawy rozstrzygniętej postanowieniem tego organu z [...] lipca 2017 r., nr [...]- utrzymał w mocy postanowienie z [...] lipca 2017 r.

W uzasadnieniu Minister wskazał, że postanowieniem z [...] lipca 2017 r. wydanym, m.in. na podstawie art. 36 ustawy z 1 kwietnia 1936 r. o stosunku Państwa do Muzułmańskiego Związku Religijnego w Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. ni 30, poz. 240, z późn. zm.) w zw. z art. 14 ust. 2 ustawy z 17 maja 1989 r. o gwarancjach wolności sumienia i wyznania (Dz. U. z 2017 r. poz. 1153), po rozpatrzeniu powiadomienia J. A. z [...] kwietnia 2017 r., uzupełnionego pismami z [...] maja, [...] czerwca i [...] lipca 2017 r. dotyczącym zmiany osoby pełniącej funkcję Muftiego Muzułmańskiego Związku Religijnego w Rzeczypospolitej Polskiej, odmówił wszczęcia postępowania w sprawie przyjęcia powiadomienia.

Organ wyjaśnił, że Muzułmański Związek Religijny w Rzeczypospolitej Polskiej, Gmina [...], przy piśmie z [...] marca 2017 r., skierowanym do Prezesa Rady Ministrów oraz Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji, przedstawiła akt notarialny (repertorium [...]) z [...] października 2016 r. W ocenie Gminy [...] wspomnianym aktem notarialnym działając, między innymi, na podstawie ustawy z 1 kwietnia 1936 r. o stosunku Państwa do Muzułmańskiego Związku Religijnego w Rzeczypospolitej Polskiej oraz rozporządzenia Rady Ministrów z 26 sierpnia 1936 r. o uznaniu statutu Muzułmańskiego Związku Religijnego w Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 72, poz. 517) Najwyższe Kolegium Muzułmańskiego Związku Religijnego w Rzeczypospolitej Polskiej wraz z delegatami muzułmańskich gmin wyznaniowych, dokonało unieważnienia wyboru z [...] marca 2004 r. dotychczasowego Muftiego T. M., z powodu prawnej i formalnej niezgodności wspomnianego wyboru z zapisami ustawy i statutu. W swoim piśmie Gmina [...] podniosła także, iż unieważnienie wyboru T. M. na funkcję Muftiego nastąpiło, między innymi, na podstawie postanowienia Sądu Najwyższego z 12 maja 2016 r. (sygn. akt: IV CSK 529/15), natomiast zgodnie z ustawą i statutem w formie wzmiankowanego aktu notarialnego dokonano wyboru nowego Muftiego RP J. A.

Odpowiadając na pismo Gminy [...], pismem z [...] kwietnia 2017 r. organ przedstawił wyjaśnienia, wskazując, m.in., że zgodnie z art. 25 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, stosunki między państwem a kościołami i innymi związkami wyznaniowymi są kształtowane na zasadach poszanowania ich autonomii oraz wzajemnej niezależności każdego w swoim zakresie, jak również współdziałania dla dobra człowieka i dobra wspólnego. Autonomia związków wyznaniowych, czyli ich zdolność do tworzenia i rządzenia się własnym prawem wewnętrznym, jest istotnym przejawem kolektywnej wolności sumienia i wyznania. Konstytucja potwierdza prawo kościołów i innych związków wyznaniowych do tworzenia własnego prawa wewnętrznego, dotyczącego spraw immanentnie związanych z ich działalnością bez ingerencji państwa. Szczególnymi konstytucyjnymi gwarancjami proceduralnymi respektowania przez państwo autonomii kościołów i innych związków wyznaniowych są: zasada regulacji stosunków między państwem a poszczególnymi wspólnotami religijnymi w formie dwustronnej - w oparciu o umowy (art. 25 ust. 4 i 5 Konstytucji) oraz prawo do występowania do Trybunału Konstytucyjnego z wnioskami o zbadanie konstytucyjności lub legalności aktów normatywnych dotyczących spraw objętych zakresem działania kościołów i innych związków wyznaniowych (art. 191 ust. 1 i 2 w związku z art. 188 Konstytucji). Organy państwowe, co do zasady, nie powinny ingerować w proces tworzenia prawa wewnętrznego kościołów i innych związków wyznaniowych poprzez np. wpływ na skład organów prawodawczych, zatwierdzanie, przyjmowanie do wiadomości, czy uznawanie aktów tego prawa, traktowanych jako przesłanki ich obowiązywania. Z art. 25 Konstytucji wynika ponadto dla organów władzy publicznej obowiązek poszukiwania w sferze stosunków z kościołami i związkami wyznaniowymi rozwiązań prawodawczych o charakterze konsensualnym, które znajdują akceptację adresatów.

Organ wyjaśnił, że kościoły i inne związki wyznaniowe mają prawo kształtowania własnego prawa wewnętrznego, z zastrzeżeniem jednak przepisów zawartych w ustawach regulujących ich stosunki z Państwem Polskim. Podstawę uchwalania powyższych ustaw stanowią umowy zawierane przez Radę Ministrów z przedstawicielami kościołów i innych związków wyznaniowych. Taka procedura zapewnia autonomię, uwzględniając jednocześnie różne aspekty sytuacji poszczególnych kościołów i innych związków wyznaniowych.

Mając powyższe na uwadze Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji uznał, że większość przepisów ustawy nie ma obecnie zastosowania w związku z zasadniczą zmianą realiów społeczno- politycznych i prawnych, a także ze względu na zmianę granic Państwa Polskiego. Tym niemniej ustawa pozostaje obowiązującym aktem prawnym i do czasu jej zmiany w przewidzianym przepisami prawa trybie, stosowane powinny być, między innymi, art. 3, 4 ust. 1 i ust. zd. pierwsze, art. 6 ust 1 zd. pierwsze i art. 10 ust. 1 ustawy.

Minister wyjaśnił, że: 1) zwierzchnią władzę w Muzułmańskim Związku Religijnym w Rzeczypospolitej Polskiej oraz nadzór nad wykonywaniem obowiązków przez duchowieństwo i pieczę nad potrzebami religijnymi muzułman sprawuje Mufti Muzułmański w Rzeczypospolitej Polskiej z pomocą Najwyższego Kolegium Muzułmańskiego; 2) Mufti stoi na czele Związku i reprezentuje go wobec władz państwowych, wobec kościołów i innych związków religijnych na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej, lub wobec związków religijnych muzułmańskich zagranicznych, porozumiewając się z nimi bezpośrednio w sprawach religijnych. Stanowisko Muftiego jest dożywotnie; 3) Mufti jest wybierany przez Wszechpolski Kongres Elekcyjny Muzułmański; 4) organem pomocniczym Muftiego w zarządzaniu sprawami Związku jest Najwyższe Kolegium Muzułmańskie, składające się z Muftiego, jako przewodniczącego oraz czterech członków: dwóch duchownych i dwóch świeckich.

Minister podkreślił, że [...] marca 2004 r., podczas [...] Nadzwyczajnego Kongresu Muzułmańskiego Związku Religijnego w Rzeczypospolitej Polskiej, po [...] latach reaktywowano stanowisko Muftiego, który jest jednocześnie Przewodniczącym Najwyższego Kolegium Muzułmańskiego i wybrano na te stanowiska T. M. Wybór ten - do czasu ujawnienia w Związku sporu wewnętrznego nie był przez nikogo kwestionowany.

Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji podkreślił, że nie może być uznany za stronę wspomnianego sporu, w szczególności nie posiada kompetencji do jego rozstrzygania. Stanowisko Muftiego jest dożywotne. Tak więc wybór nowej osoby na stanowisko Muftiego, o którym mowa w piśmie Gminy [...] z [...] marca 2017 r., organ uznał za sprzeczny z art. 4 ust. 2 zd. pierwsze ustawy.

J. A. w powiadomieniu podniósł m.in. zagadnienie zaprzysiężenia wnioskodawcy przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej. W ocenie wnioskodawcy możliwa jest ingerencja ministra właściwego do spraw wyznań religijnych oraz mniejszości narodowych i etnicznych w unieważnienie wyboru na stanowisko Muftiego dokonane w 2004 r. przez Kongres, który nie był Kongresem Elekcyjnym, co było podstawą unieważnienia wyborów w 2004 r.

Następnie wnioskodawca w piśmie z [...] maja 2017 r. zauważył, iż ustawa i statut jednoznacznie określają zasady oraz tryb wyboru Muftiego. Zgodnie z § 4 statutu Mufti wybierany jest przez Wszechpolski Elekcyjny Kongres Muzułmański. Natomiast § 24 ust. 3 statutu stanowi, iż do kompetencji Wszechpolskiego Kongresu Muzułmańskiego należy jedynie wybór Muftiego, poza tym Kongres ten nie jest władny podejmować żadnych innych spraw. Natomiast z protokołu z [...] Nadzwyczajnego Kongresu Związku odbytego [...] marca 2004 r. wynika, że wybór Muftiego był jednym z wielu innych zagadnień rozstrzyganych przez ostatnio wymieniony Kongres. Zdaniem Wnioskodawcy Kongres Elekcyjny, który miał miejsce w K. [...] października 2016 r., nie dokonał skrócenia kadencji Muftiego, lecz unieważnił wybór na stanowisko Muftiego dokonany w 2004 r.

Odpowiadając na powyższe poinformowano wnioskodawcę, że w sprawie zmian na stanowisku Muftiego w Związku organ podtrzymuje argumenty przedstawione w piśmie z [...] kwietnia 2017 r. skierowanym do Gminy [...].

Minister wskazał, że w odniesieniu do zagadnień dotyczących powiadomień o zmianach osób wchodzących do kierowniczych organów wykonawczych Związku, ma zastosowanie tryb przewidziany w art. 14 ust. 1 i ust. 2 ustawy z 17 maja 1989 r. o gwarancjach wolności sumienia i wyznania.

Wnioskodawca w piśmie z [...] czerwca 2017 r. podniósł, że Związek podlega jedynie przepisom ustawy i statutu oraz, że nie mają do niego zastosowania przepisy ustawy z dnia 17 maja 1989 r.

W odpowiedzi z [...] czerwca 2017 r. wnioskodawca został poinformowany, że zgodnie z art. 14 ust. 2 ustawy z 17 maja 1989 r., kościół lub inny związek wyznaniowy powiadamia ministra właściwego do spraw wyznań religijnych oraz mniejszości narodowych i etnicznych między innymi, o zmianie osób wchodzących do kierowniczych organów wykonawczych.

Przywołany przepis ma zastosowanie, jeżeli odrębna ustawa lub ratyfikowana umowa międzynarodowa nie stanowią inaczej. Wspomnianą wyżej odrębną ustawą jest niewątpliwie ustawa z dnia 17 maja 1989 r.

W piśmie z [...] lipca 2017 r. wnioskodawca uzupełnił powiadomienie, poprzez powołanie się na art. 14 ust. 2 ustawy z 17 maja 1989 r. Powołując się na wcześniejszą korespondencję podtrzymał swoje dotychczasowe argumenty. Wskazał, że wybór Muftiego, który odbył się [...] marca 2004 r. nastąpił z naruszeniem art. 6 ust. 2 pkt 3 ustawy, zgodnie z którym kandydatami na Muftiego mogą być osoby, które ukończyły 40 lat.

Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji podniósł, że zgodnie z art. 6 ust. 1 zd. pierwsze oraz art. 13 ustawy, Mufti jest wybierany przez Wszechpolski Kongres Muzułmański spośród kandydatów przedstawionych przez Najwyższe Kolegium Muzułmańskie, a Kongres zwołany do wyboru Muftiego nosi nazwę "Wszechpolski Kongres Elekcyjny Muzułmański". Poza wyborem Muftiego przedmiotem zajęć Wszechpolskiego Kongresu Elekcyjnego Muzułmańskiego nie mogą być żadne inne sprawy.

Natomiast na podstawie § 4 i § 24 ust. 1 statutu, Mufti stoi na czele Związku wybierany jest dożywotnio przez Wszechpolski Kongres Elekcyjny Muzułmański, a ten ostatnio wymieniony Kongres składa się z delegatów muzułmańskich gmin wyznaniowych oraz z członków Najwyższego Kolegium Muzułmańskiego. Minister wyjaśnił, że niewątpliwie Kongres obradujący [...] marca 2004 r. nie miał nazwy określonej w art. 6 ust. 1 zd. pierwsze i art. 13 ustawy, ponadto, w aktach sprawy brak jest dokumentów wskazujących, że wzmiankowany Kongres został poprzedzony wyborami, o których mowa w § 24 ust. 2 Statutu.

Zdaniem Ministra nazwa Kongresu obradującego [...] marca 2004 r. nie ma znaczenia prawnego. W takiej sytuacji nowe wybory na stanowisko Muftiego dokonane [...] października 2016 r. są sprzeczne z art. 4 ust. 2 zdanie pierwsze ustawy. Istotnym zagadnieniem jest natomiast stabilizacja porządku prawnego, jako wartości większej, niż ewentualna weryfikacja wyboru Muftiego dokonanego przez Kongres obradujący [...] marca 2004 r.

W ocenie organu, wbrew twierdzeniu Gminy [...], wspomniany wyrok Sądu Najwyższego z 12 maja 2016 r. w żadnym przypadku nie uzasadnia unieważnienia wyboru Muftiego mającego miejsce [...] marca 2004 r.

Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji podzielił pogląd wyrażony w uzasadnieniu ostatnio przywołanego wyroku Sądu Najwyższego, zgodnie z którym wymieniona w art. 25 ust. 3 Konstytucji kategoria autonomii odnosi się do sfery wewnętrznej i oznacza prawo do samodzielnego rozstrzygania o sprawach kościoła lub związku wyznaniowego, zaś kategoria niezależności dotyczy relacji zewnętrznych i oznacza brak podporządkowania państwa. Do "swojego zakresu" kościoła lub innego związku wyznaniowego zaliczyć należy nie tylko ich działalność religijną sensu stricte, ale również sprawy organizacyjno-samorządowe, co rozciąga się na ich wewnętrzną organizację, hierarchię, kompetencje i stosunek między jednostkami, organami i innymi podmiotami struktury kościoła lub innego związku wyznaniowego oraz elekcję i obsadę personalną urzędów (funkcji) sprawujących kult. W ramach "swojego zakresu" obowiązuje własne prawo kościoła lub innego związku wyznaniowego, którym może być prawo stanowione przez kościół lub inny związek wyznaniowy lub prawo pochodzenia ustawowego, o ile zaakceptował je kościół lub inny związek wyznaniowy. Nie obowiązują zaś normy państwowego (powszechnego) porządku prawnego, które wobec tego nie mogą być podstawą do konstruowania praw podmiotowych lub sytuacji prawnie chronionych dla kościoła lub innego związku wyznaniowego w ich wzajemnych relacjach mieszczących się w tym zakresie. W omawianym wyroku Sąd Najwyższy wskazał na: "szczególny i złożony charakter relacji między wspólnotą wyznaniową a jej członkiem. Obsadzenie stanowiska MZR mieści się też w ramach czynności związanych z funkcjonowaniem i organizacją MZR jako wspólnoty wyznaniowej. Sąd podkreślił, że tradycyjnie i powszechnie wspólnoty religijne funkcjonują w formach zorganizowanych struktur i - gdy chodzi o organizację takiej wspólnoty - przepis art. 9 Europejskiej konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności z dnia 4 listopada 1950 r. ( Dz.U. 1993 r., Nr 61, poz. 284 ze zm., dalej: "Konwencja") należy interpretować w świetle przepisu art. 11 Konwencji, chroniącego wolność stowarzyszania się przed nieuzasadnioną ingerencją ze strony państwa. Autonomia wspólnot religijnych stanowi samą istotę ochrony przyznawanej w art. 9 Konwencji, wobec czego - poza bardzo wyjątkowymi przypadkami - prawo do wolności wyznania w formie gwarantowanej w Konwencji wyklucza istnienie jakiejkolwiek swobody decyzyjnej państwa, gdy i o kwestię zgodności z prawem przekonań religijnych lub sposobów ich wyrażania. Wyjątkowość dopuszczalnej ingerencji państwa w funkcjonowanie struktur organizacyjnych związku wyznaniowego, także w kontekście oceny ważności uchwał organów związku, nie pozwala na stosowanie w tej materii reguł rozszerzającej i analogicznej wykładni obowiązującego prawa.

Mając powyższe na uwadze Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji uznał, iż wybór na stanowisko Muftiego dokonany [...] marca 2004 r. był skuteczny.

Organ wyjaśnił, że zgodnie z art. 4 ust. 2 zd. pierwsze ustawy, której niektóre przepisy, jak już wyżej wskazano, zachowały moc obowiązującą stanowisko Muftiego jest dożywotnie. Powyższe potwierdza § 4 zd. pierwsze statutu. Natomiast ustawa oraz statut nie przewidują możliwości stwierdzenia nieważności wyboru na stanowisko Muftiego, w szczególności, w przypadku ewentualnych błędów proceduralnych poczynionych w trakcie omawianego wyboru.

Mając powyższe na uwadze, Minister uznał, że powiadomienie wnioskodawcy nie mogło być uznane za skuteczne w świetle art. 14 ust. 2 ustawy z 17 maja 1989 r, bowiem dotyczy wyboru na stanowisko, które jest już obsadzone.

Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji podkreślił, iż prowadzone przez organ postępowanie miało charakter wstępny, zmierzający do ustalenia przesłanek formalnych określających, czy podmiot inicjujący postępowanie w trybie art. 14 ust. 2 ustawy z 17 maja 1989 r. jest do niego uprawniony. Jednakże, zdaniem Ministra, wnioskodawca nie jest stroną w rozumieniu art. 28 kpa. Zgodnie z tym przepisem stroną postępowania jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie lub kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Interes, o którym mowa, musi mieć charakter prawny, tzn. musi istnieć norma prawna przewidująca w określonym stanie faktycznym i w odniesieniu do określonego podmiotu możliwości wydania przez organ decyzji lub podjęcia czynności. Natomiast, zgodnie z art. 36 ustawy do działań prawnych w imieniu Związku powołany jest Mufti, którą to funkcję piastuje obecnie T. M.. Mufti, między innymi, w pismach z [...] marca i [...] lipca 2017 r. oświadczył, że: "nie nastąpiła zmiana na stanowisku Muftiego, które to stanowisko jest w dalszym ciągu piastowane przeze mnie w wyniku wyboru dokonanego [...] marca 2004 r". W trakcie prowadzonego przez Ministra postępowania wstępnego ustalono ponadto, że nie zaszły przesłanki negatywne, o których mowa w art. 5 ust. 1 ustawy. Zatem, jedynie Mufti jest legitymowany do powiadomienia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji oraz wojewody właściwego ze względu na siedzibę Związku o zmianie osób wchodzących do kierowniczych organów wykonawczych Związku, którym mowa w art. 14 ust. 2 ustawy z dnia 17 maja 1989 r.

Wnioskodawca złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Podniósł, że w postanowieniu zawarta jest ocena dwóch różnych zagadnień, z których jednym jest odmowa wszczęcia postępowania w sprawie przyjęcia powiadomienia, a drugim unieważnienie wyboru T. M. Powiadomienie nie dotyczyło kwestii dotyczącej uznania, czy nieuznania unieważnienia wyboru T. M. na Muftiego w 2004 r. W ocenie wnioskodawcy, organy państwowe - co do zasady - nie mają uprawień do ingerowania w proces tworzenia prawa wewnętrznego kościołów i związków wyznaniowych, na przykład poprzez wpływ na skład organów prawodawczych. Zdaniem wnioskodawcy "Dlatego też nie mogąc wskazać, że wybór dokonany w dniu [...].10.2016 roku narusza przepisy ustawowe nie może odrzucać zmiany wprowadzonej przez [...] Wszechpolski Kongres Elekcyjny Muzułmański. Mógłby to ewentualnie podnieść w postępowaniu sądowym pan T. M. (...) T. M. został wybrany podczas [...] Nadzwyczajnego Kongresu Związku Religijnego w Rzeczypospolitej Polskiej, w dniu [...] marca 2004 roku i wbrew twierdzeniom MSWiA wybór ten od początku kwestionowany ze względu na niedochowanie wielu przepisów. Już od samego wyboru czyniono starania o jego unieważnienie. Miał tym zająć się kolejny Kongres Muzułmański. Jednakże ze względów na problemy wewnętrzne w MZR kwestia ta była odwlekana w czasie. Od 2008 roku czyniono ponowne starania o zwołanie kolejnego Kongresu. Udało się to dopiero zrealizować w roku 2012 r., gdzie podczas Kongresu odwołano z zajmowanych stanowisk T. M. T. M. przyjął ten fakt do wiadomości i zapewnił, że dokona przekazania wszelkich urzędów. Niestety nie dotrzymał tego zobowiązania i dalej działał wbrew interesom i woli MZR w RP. Ten stan faktyczny potwierdza załączone oświadczenie z dnia [...].03.2014 z Ogólnego Zebrania Członków MGW w K. Dopiero w roku 2016 udało się doprowadzić do sytuacji, w której Najwyższe Kolegium Muzułmańskie w RP, w składzie odtworzonym z roku 2004 (...) stwierdziło, że wybór Muftiego w 2004 roku był nieważny i w związku z tym istnieje wakat na stanowisku Muftiego".

Odnosząc się do argumentu podniesionego w postanowieniu, że nazwa Kongresu dokonującego wyboru Muftiego w 2004 r, nie ma znaczenia formalnego, we wniosku stwierdzono, że zarówno w doktrynie prawa, jak i w judykaturze stwierdza się stanowczo, że nazwa, sama w sobie, nie dowodzi jeszcze prawidłowości lub nieprawidłowości danej czynności prawnej. Jednakże od samej nazwy należy wywodzić dalsze czynności prawne, a ich naruszenie ma istotne znaczenie dla porządku prawnego. W związku z tym nieważność wyboru T. M. na Muftiego nie była spowodowana tylko samą niezgodną z prawem nazwą Kongresu, który Muftim go ustanowił, lecz niespełnieniem warunków materialnoprawnych wynikających z art. 6 ust. 2 pkt 3 ustawy, co powoduje nieważność bezwzględną wyborów dokonanych w 2004 r.

Zdaniem wnioskodawcy, postanowienie zawierające ocenę wyborów Muftiego "to ingerencja niezgodna z Konwencją o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności z dnia 4 listopada 1950 roku (Dz.U. z 1993 roku, Nr 61, poz. 284 ze zm.), która w przepisie art. 11 Konwencji chroni wolności przed nieuzasadnioną ingerencją ze strony państwa. Faktem jest, że ani w/w ustawa, ani Statut nie regulują wprost instytucji nieważności/stwierdzenia nieważności wyboru Muftiego, jednakże można odnieść to zagadnienie do art. 2 ustawy zasadniczej. MZR w RP musi posiadać zaufanie do władz państwowych i administracyjnych, szczególnie w zakresie decyzji mogących prowadzić do akceptacji rażącego naruszenia prawa".

Odnosząc się do powyższych argumentów Minister wyjaśnił, że większość przepisów ustawy nie ma obecnie zastosowania w związku z zasadniczą zmianą realiów społeczno-politycznych i prawnych, a także ze względu na zmianę granic Państwa Polskiego. Niewątpliwie w obecnym systemie prawnym nie można uznać za obowiązujący art. 9 ustawy, zgodnie z którym wybór Muftiego podlega zatwierdzeniu przez Prezydenta Rzeczypospolitej "na przedstawienie Ministra Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego". Wychodząc z powyższego założenia oraz mając na względzie aktualne orzecznictwo sądowe, zgodnie z którym treść przepisów ustawy należy aktualizować w zgodzie z przepisami ustawy z dnia 17 maja 1989 r. (tzn. art. 14 w związku z art. 19 ust. 1 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. - vide postanowienie Sądu Najwyższego z 12 maja 2016 r. (sygn. akt IV CKS 529/15) w ocenie Ministra oczywistym jest, że w sprawie powołania na funkcję Muftiego ma zastosowanie art. 14 ust. 2 ustawy z 17 maja 1989 r., zgodnie z którym, o zmianie osób wchodzących do kierowniczych organów wykonawczych "kościół lub inny związek wyznaniowy powiadamia, między innymi ministra właściwego do spraw wyznań". Oceniając powiadomienie konieczne jest odniesienie się również do aktualnego stanu faktycznego i prawnego. Postanowienie nie stanowi więc ingerencji w sprawy wewnętrzne Związku.

Zgodnie z obowiązującym aktualnie art. 4 ust. 2 zd. pierwsze ustawy, stanowisko Muftiego jest dożywotnie z tego powodu analizując powiadomienie, koniecznym było odniesienie się do wyboru Mufttiego, który miał miejsce [...] marca 2004 r. W ocenie ministra właściwego do spraw wyznań religijnych oraz mniejszości narodowych i etnicznych nazwa Kongresu obradującego [...] marca 2004 r., który dokonał wyboru Muftiego, w kontekście stabilizacji porządku publicznego, nie ma znaczenia formalnego. Mając na uwadze powyższe, w szczególności uwzględniając cytowane wyżej zdanie pierwsze art. 4 ust. 2 ustawy, Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji podtrzymał swoje stanowisko przedstawione w uzasadnieniu postanowienia.

Na postanowienie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z [...] października 2017 r. skargę złożył J. A.

Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił naruszenie:

• art. 14 pkt 2 ustawy z 17 maja 1989 r. o gwarancjach wolności sumienia poprzez jego niezastosowanie w następstwie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie przyjęcia powiadomienia o objęciu funkcji muftiego MZR przez J. A.

• art. 14 wyżej wskazanej ustawy w zw. z art. 25 pkt 3 Konstytucji poprzez jego niezastosowanie i dopuszczenie się przez organ oceny prawnej wyboru nowego Muftiego w sytuacji, gdy do wyłącznych kompetencji organu należy przyjęcie informacji o zmianie na stanowisku osób wchodzących do kierowniczych organów wykonawczych, a nie ocena prawna legalności wyboru tych osób, co jednoznacznie narusza suwerenność Muzułmańskiego Związku Religijnego w RP w zakresie podejmowanych przez siebie uchwał.

• art. 7 w zw. z art. 77, art. 6, 8 kpa oraz art. 107 § 3 kpa poprzez niepodjęcie niezbędnych kroków w celu wyjaśnienia stanu faktycznego, jak i legalności władz centralnych MZR w zgodzie ze słusznym interesem strony oraz wybiórcze i nielogiczne uzasadnienie zaskarżonego postanowienia, a także dowolne ustalenie, że T. M. sprawuje obecnie funkcję Muftiego.

Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz postanowienia z dnia [...] lipca 2017 r. i o zasądzenie kosztów postępowania. Zarzuty rozwinął w uzasadnieniu skargi, wskazując m.in., że nie sposób nie przyjąć do wiadomości, że do piastowania funkcji Muftiego MZR pretendują obecnie dwie osoby. Pierwszą z nich jest T. M. wybrany na [...] Nadzwyczajnym Kongresie Muzułmańskim [...] marca 2004 r. Drugą jest wnioskodawca J. A. wybrany przez [...] Wszechpolski Kongres Elekcyjny MZR [...] października 2016 r.

W ocenie skarżącego wybór T. M. na Muftiego odbył się wbrew obowiązującym przepisom ustawy i statutu. I to nie tylko z tego powodu, że dokonany został przez ciało, które takiej kompetencji nie posiadało lecz także z powodu niespełnienia warunków materialnoprawnych wynikających z art. 6 ust. 2 pkt 3 Ustawy. Zgodnie z § 24 statutu do wyboru Muftiego powołany jest wyłącznie Kongres Elekcyjny, który poza tym nie jest władny podejmować żadnych innych uchwal ani rozpatrywać żadnych innych spraw, a kongres na którym T. M. został wybrany był tzw. Wszechpolskim Kongresem Muzułmańskim, który w (§ 23 Statutu) czasie wakowania stanowiska Muftiego nie może być zwoływany. W dniu wyboru T. M. miał niespełna [...] lat, co pozostaje w oczywistej sprzeczności z cenzusem wieku kandydata ma muftiego - 40 lat życia (art. 6 ust. 2 pkt 3 ustawy).

Taki stan rzeczy sprawił, że od samego początku stanowisko Muftiego było obsadzone nieprawidłowo, co nie stało jednak na przeszkodzie przyjęciu wyboru T. M. przez władze publiczne i legitymowaniu T. M. w rejestrach publicznych jako najwyższego przedstawiciela MZR.

Skarżący podniósł, że wadą taką nie jest obciążony udokumentowany protokołem notarialnym wybór na Muftiego J. A. Żaden z członków społeczności muzułmańskiej skupionej w MZR nie przedłożył dokumentów ani podjął czynności podważających legalność tego wyboru czerpiących swoje źródło z postanowień ustawy lub statutu. Stwarza to domniemanie, że uchwałę [...] Wszechpolskiego Kongresu Elekcyjnego z [...] października 2016 r., mocą której J. A. został wybrany do pełnienia funkcji Muftiego należy uznać za prawidłową i wiążącą. Tym samym skierowany do MSWiA wniosek J. A. pochodzi, zgodnie z art. 14 ust. 2 ustawy o ochronie wolności i sumienia od osoby uprawnionej. Zdaniem skarżącego wypowiadanie się przez organ w zakresie legalności wyboru Muftiego nie tylko nie znajduje podstawy prawnej, ale poprzez akceptację wyboru T. M. z 2004 r. zawiera także niedopuszczalną dla organu administracji aprobatę naruszonego porządku prawnego. Skarżący zarzucił, że argumentacja organu może prowadzić do wniosku, że dopuszczalnym jest powołanie Muftiego z pominięciem podstawowych wymogów narzuconych przez ustawę oraz statut.

Pomimo wskazania przez wnioskodawcę istotnych uchybień w wyborze Muftiego w 2004 r. organ zaniechał wyjaśnienia rozbieżności powstałych w wyniku otrzymania informacji zarówno ze strony T. M. jak i wnioskodawcy. Organ zignorował także uchwałę Najwyższego Kolegium MZR z [...] września 2016 r. stwierdzającą nieważność wyboru T. M. w 2004 r.

Odpowiadając na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia.

W odpowiedzi na skargę Muzułmański Związek Religijny w Rzeczypospolitej Polskiej wniósł o jej odrzucenie, ewentualnie o oddalenie. Uzasadniając odrzucenie skargi Związek wskazał, że skarżący nie uzasadnił, aby jego interes prawny został w jakikolwiek sposób naruszony zaskarżonym postanowieniem.

Uzasadniając oddalenie skargi Związek wskazał, że do zmiany stanowiska Muftiego nigdy nie doszło i jest ono nadal piastowane przez T. M. Stanowisko Muftiego jest dożywotnie. Uczestnik wyjaśnił, że kongres z [...] października 2016 r. został zwołany nielegalnie przez osoby nie będące członkami Muzułmańskiego Związku Religijnego. Nie zachodziły także żadne przesłanki do jego zwołania. Muzułmański Związek Religijny nie zwoływał wówczas Wszechpolskiego Kongresu Elekcyjnego, jak również nie dokonywał zmian we władzach Związku. Uczestnik podkreślił, że w polskim porządku prawnym nie ma możliwości odwołania Muftiego, jak również unieważnienia jego wyboru przez Najwyższe Kolegium Muzułmańskie. Nie ma też kadencyjności na tym stanowisku.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Sąd rozpoznał skargę merytorycznie, gdyż, wbrew stanowisku, uczestnika nie zachodziły podstawy do jej odrzucenia. Powiadomienie J. A. z [...] kwietnia 2017 r. dotyczyło wyboru skarżącego na stanowisko Muftiego. Zaskarżone postanowienie i postanowienie z [...] lipca 2017 r. zostało skierowane do skarżącego. Wobec tego ma on interes w domaganiu się kontroli tych postanowień.

Skarga nie jest zasadna. Zgodnie z art. 14 ust 2 ustawy o gwarancjach wolności sumienia i wyznania, jeżeli odrębna ustawa lub ratyfikowana umowa międzynarodowa nie stanowią inaczej, kościół lub inny związek wyznaniowy powiadamia w terminie 30 dni właściwego ministra do spraw wyznań religijnych i wojewodę o zmianie osób wchodzących do kierowniczych organów wykonawczych, podając ich imiona i nazwiska, obywatelstwo i miejsce zamieszkania.

Stosownie do art. 4 ust. 1 i ust. 2 ustawy o stosunku Państwa do Muzułmańskiego Związku Religijnego w Rzeczypospolitej Polskiej Mufti stoi na czele Muzułmańskiego Związku Religijnego w Rzeczypospolitej Polskiej i reprezentuje go wobec władz państwowych, kościołów i innych związków religijnych na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej, tudzież wobec religijnych związków muzułmańskich zagranicznych. Stanowisko Muftiego jest dożywotnie. Stanowi o tym także statut Muzułmańskiego Związku Religijnego w Rzeczypospolitej Polskiej (§ 4)

Jak wynika z akt sprawy powiadomieniem z [...] kwietnia 2004 r. Minister został zawiadomiony przez Najwyższe Kolegium Muzułmańskiego Związku Religijnego w RP o wyborze ma Muftiego T. M. Przez prawie 15 lat wybór ten nie był przez nikogo kwestionowany. Minister potwierdzał fakt powzięcia informacji o wyborze T. M. na Muftiego zaświadczeniami wydawanymi na podstawie art. 217 kpa.

Zważyć należy, że skoro w 2004 r. został dokonany wybór Muftiego, to organ nie był umocowany do przyjęcia powiadomienia odnośnie wyboru innej osoby na to stanowisko. Stanowisko było już bowiem obsadzone. Minister nie może być ani arbitrem, ani stroną sporu dotyczącego wyboru Muftiego. Jak wyżej wskazano, organ w 2004 r. przyjął powiadomienie o wyborze Muftiego, a stanowisko to jest dożywotnie, to nowe zgłoszenie nie mogło być przez organ przyjęte. Wobec tego prawidłowo organ zastosował przepis art. 61a § 1 kpa.

Nie można tracić z pola widzenia, że przepisy ustawy jak i statutu nie przewidują możliwości odwołania Muftiego, unieważnienia jego wyboru, jak również kadencyjności piastowania jego stanowiska.

Z kolei organ administracji nie jest uprawniony do oceny legalności wyboru osób na stanowiska, czy też w skład organów związków wyznaniowych. Zgodnie z art. 25 ust. 3 Konstytucji, stosunki między państwem a kościołami i innymi związkami wyznaniowymi są kształtowane na zasadach poszanowania ich autonomii. Konstytucja potwierdza prawo kościołów i innych związków wyznaniowych do tworzenia własnego prawa wewnętrznego, dotyczącego spraw immanentnie związanych z ich działalnością bez ingerencji państwa. Szczególnymi konstytucyjnymi gwarancjami proceduralnymi respektowania przez państwo autonomii kościołów i innych związków wyznaniowych są: zasada regulacji stosunków między państwem a poszczególnymi wspólnotami religijnymi w formie dwustronnej - w oparciu o umowy (art. 25 ust. 4 i 5 Konstytucji).

Organy państwowe, co do zasady, nie są uprawnione do ingerowania w proces tworzenia prawa wewnętrznego kościołów i innych związków wyznaniowych poprzez, np. wpływ na skład organów prawodawczych, zatwierdzanie, przyjmowanie do wiadomości, czy uznawanie aktów tego prawa, traktowanych jako przesłanki ich obowiązywania. Z art. 25 Konstytucji wynika ponadto dla organów władzy publicznej obowiązek poszukiwania w sferze stosunków z kościołami i związkami wyznaniowymi rozwiązań prawodawczych o charakterze konsensualnym, które znajdują akceptację adresatów. Kościoły i inne związki wyznaniowe mają prawo kształtowania własnego prawa wewnętrznego, z zastrzeżeniem jednak przepisów zawartych w ustawach regulujących ich stosunki z Państwem Polskim.

Dlatego Minister mając wiedzę o wcześniej obsadzonym stanowisku Muftiego i wobec zgłoszenia o wyborze na to stanowisko J. A. nie był władny, wbrew stanowisku skargi, z przyczyn wyżej mówionych do badania legalności wyboru zarówno poprzedniego Muftiego, jak i wskazanego w powiadomieniu z [...] kwietnia 2017 r.

Organ nie naruszył przepisu art. 14 ust 2 ustawy o gwarancjach wolności sumienia i wyznania, jak również art. 25 ust. 3 Konstytucji. Powołanie przepisów Konstytucji oraz przepisów prawa materialnego stanowiło uzasadnienie argumentacji o odmowie wszczęcia postępowania. Chybiony jest zarzut naruszenia przepisów art. 7,8,77 kpa, bowiem organ nie wszczął postępowania i go nie prowadził. Również niezasadne są zarzuty naruszenia art. 6 i 107 § 3 kpa. Organ wyczerpująco wyjaśnił z jakich przyczyn odmówił wszczęcia postępowania i podał prawidłową podstawę prawną.

Mając na uwadze wszystkie wyżej wskazane okoliczności Sąd orzekł jak w sentencji wyroku z mocy art. 151 ppsa. Rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym uzasadnione było treścią art. 119 pkt 3 ppsa.