Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 920/09
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2009-09-22 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6171 Radcowie prawni i aplikanci radcowscy
Hasła tematyczne: Aplikacje prawnicze
Skarżony organ: Minister Sprawiedliwości
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 33(10) ust. 2, art. 33(9)
journal: Dz.U. 2002 nr 123 poz 1059
law: Obwieszczenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 20 czerwca 2002 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy o radcach prawnych.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Zbigniew Rudnicki (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Grażyna Śliwińska Sędzia WSA Danuta Szydłowska Protokolant Jan Czarnacki po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 września 2009 r. sprawy ze skargi A. K. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] marca 2009 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu konkursowego na aplikację radcowską 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. stwierdza, że uchylona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Ministra Sprawiedliwości na rzecz skarżącej A. K. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Decyzją Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] marca 2009 r., wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. w zw. z art. 3310 ust. 2 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U. z 2002r. Nr 123, poz. 1059, z późn. zm.), po rozpoznaniu odwołania p. A. K. (dalej: kandydatki, skarżącej) od uchwały nr [...] z dnia [...] września 2008 r. Komisji Egzaminacyjnej Nr [...] do spraw aplikacji radcowskiej przy Ministrze Sprawiedliwości na obszarze właściwości Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w [...] (Komisji Egzaminacyjnej) w sprawie ustalenia wyniku egzaminu konkursowego na aplikację radcowską utrzymano w mocy zaskarżoną uchwałę.

Wspomnianą uchwałą Komisja Egzaminacyjna ustaliła negatywny wynik egzaminu konkursowego na aplikację radcowską kandydatki. Z uzasadnienia uchwały wynika, że uzyskała ona z testu wyboru 188 punktów. Komisja Egzaminacyjna podniosła, że zgodnie z treścią art. 339 ust. 3 ustawy o radcach prawnych, pozytywny wynik z egzaminu konkursowego uzyskuje kandydat, który uzyskał z testu co najmniej 190 punktów, a zatem uzyskana przez kandydatkę liczba punktów przesądza o negatywnym wyniku egzaminu.

W odwołaniu skarżąca zarzuciła nieprawidłowe ustalenie wyniku egzaminu i wniosła o weryfikację testu egzaminacyjnego, w szczególności pytań nr 35, 98, 99, 206, 213, 225 i uznanie udzielonych przez nią odpowiedzi na zakwestionowane pytania za prawidłowe oraz uznanie, że uzyskała pozytywny wynik z egzaminu konkursowego, który uprawniałby ją do złożenia wniosku o wpis na listę aplikantów radcowskich W obszernym uzasadnieniu odwołania kandydatka zarzuciła, że pytania egzaminacyjne zostały sformułowane w sposób niejednoznaczny, a odpowiedzi nie wynikały expressis verbis z przepisów prawa i dotyczyły zagadnień prawnych, co do których nie ma jednolitego stanowiska w doktrynie.

Minister Sprawiedliwości uznał, że odwołanie kandydatki nie zasługuje na uwzględnienie.

Rozpoznając odwołanie, organ II instancji poddał analizie zarówno prawidłowość przygotowania egzaminu (w tym także testu egzaminacyjnego), jak i jego przebiegu.

W wyniku analizy całości dokumentacji związanej z egzaminem organ II instancji ustalił, iż egzamin, którego skarżąca była uczestniczką, przeprowadzony został w trybie zgodnym z wymogami ustawy i rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 grudnia 2005 r. w sprawie powoływania komisji egzaminacyjnej do spraw aplikacji radcowskiej i odwoływania jej członków oraz szczegółowego trybu i sposobu przeprowadzania egzaminu konkursowego i radcowskiego (Dz. U. Nr 258, poz. 2164, z późn. zm.).

Z przebiegu egzaminu sporządzono prawidłowy protokół podpisany przez przewodniczącego i członków Komisji Egzaminacyjnej, który znany jest organowi II instancji z urzędu, gdyż został doręczony Ministrowi Sprawiedliwości, zgodnie z art. 339 ust. 5 ustawy. Również uchwała Komisji Egzaminacyjnej podjęta została zgodnie z obowiązującymi przepisami.

Jak wynika z ustaleń Komisji Egzaminacyjnej i po ponownym przeliczeniu punktacji przez organ II instancji, skarżąca uzyskała z egzaminu 188 punktów, a zatem nie uzyskała wymaganych ustawowo 190 punktów, przy czym każdy wynik poniżej określonego ustawowego progu jest wynikiem negatywnym, niezależnie od liczby brakujących punktów, zgodnie z cytowanym wyżej przepisem ustawy o radcach prawnych.

Decyzja dotycząca ustalenia wyniku egzaminu konkursowego nie jest decyzją uznaniową, w której Minister Sprawiedliwości ma możliwość wyboru i swobodnej oceny, jaki wynik kandydata może uznać za pozytywny. Ustawa w art. 339 ust. 3 jednoznacznie przesądza, że pozytywny wynik uzyskuje kandydat, który otrzymał co najmniej 190 punktów. Przyjęcie przez Ministra Sprawiedliwości w decyzji, że kandydat uzyskał wynik pozytywny możliwe jest tylko wówczas, jeśli po analizie rozwiązanego przez kandydata testu można ustalić, że uzyskał on 190 punktów, co w niniejszej sprawie nie ma miejsca.

Art. 331 ust. 3 cytowanej wyżej ustawy stanowi, że egzamin konkursowy polega na sprawdzeniu wiedzy kandydata na aplikanta radcowskiego z zakresu prawa: konstytucyjnego, karnego, postępowania karnego, karnego skarbowego, wykroczeń, cywilnego, postępowania cywilnego, gospodarczego, spółek prawa handlowego, pracy i ubezpieczeń społecznych, rodzinnego i opiekuńczego, administracyjnego, postępowania administracyjnego, finansowego, europejskiego, ustroju sądów, samorządu radcowskiego i innych organów ochrony prawnej działających w Rzeczypospolitej Polskiej, a także warunków wykonywania zawodu radcy i etyki tego zawodu.

Z tej przyczyny, ocena zgodności z prawem zaskarżonej uchwały w kontekście treści testu egzaminacyjnego jest dokonywana poprzez odniesienie tej treści do zakresów prawa, wymienionych w art. 331 ust. 3 ustawy.

Z pewnością kwestionowane przez skarżącą pytania wchodzą w przedmiotowy zakres prawa, zgodny z treścią art. 331 ust. 3 ustawy o radcach prawnych.

Według Ministra Sprawiedliwości, nie zasługuje na uwzględnienie zarzut skarżącej do pytania nr 35.

Pytanie nr 35 brzmiało: "Zgodnie z Kodeksem postępowania karnego, na postanowienie sądu o uwzględnieniu wniosku oskarżonego o przywrócenie terminu:

A. nie przysługuje zażalenie,

B. przysługuje zażalenie każdej ze stron,

C. przysługuje zażalenie tylko prokuratorowi.

Na kwestionowane pytanie skarżąca udzieliła odpowiedzi "B".

Według klucza odpowiedzi prawidłowa była odpowiedź "A", wynikająca a contrario z art. 126 § 3 k.p.k.

Odwołująca podniosła, że pytanie nr 35 zostało skonstruowane w sposób "szczególnie utrudniony", ponieważ prawidłowa odpowiedź na nie wynikała a contrario z art. 126 k.p.k. Zdaniem odwołującej, odpowiedź na to pytanie nie wynika expressis verbis z przepisów prawa, a oparta jest tylko na wykładni i poglądach doktryny, które budzą wątpliwości przedstawicieli prawa w zakresie możliwości wniesienia środków odwoławczych w procesie karnym.

Minister Sprawiedliwości nie podzielił także zarzutów skarżącej do pytania nr 98.

Pytanie nr 98 brzmiało.

"Zgodnie z Kodeksem postępowania cywilnego, jeżeli strona będąca osobą fizyczną osobiście wnosząc apelację w sprawie nie będącej sprawą gospodarczą, nie opłaciła jej należną opłatą stosunkową, mimo że jest reprezentowana w sprawie przez radcę prawnego:

A. sąd odrzuci apelację bez wzywania o uiszczenie opłaty,

B. przewodniczący wzywa stronę do uiszczenia opłaty w wyznaczonym terminie

pod rygorem odrzucenia apelacji przez sąd,

C. przewodniczący wzywa pełnomocnika strony do uiszczenia opłaty w wyznaczonym terminie pod rygorem odrzucenia apelacji przez sąd". Skarżąca wskazała jako poprawną odpowiedź "B". Według klucza odpowiedzi prawidłowa była odpowiedź "C", oparta na treści art. 130 § 1 k.p.c. w zw. z art. 370 k.p.c, art. 1302 § 3 i art. 133 § 3 k.p.c.

Skarżąca podniosła, że pytanie zostało sformułowane w sposób niejednoznaczny i dotyczy zagadnienia prawnego, co do którego nie ma jednolitego stanowiska w doktrynie. Argumentacja skarżącej opiera się na twierdzeniu, że działanie w imieniu strony pełnomocnika nie wyklucza podejmowania przez stronę osobiście czynności procesowych.

Istota pytania nr 98 sprowadzała się do problemu, kogo wzywa się do uiszczenia opłaty: stronę czy pełnomocnika.

Na gruncie obowiązujących przepisów, nie ma wątpliwości, że w takim wypadku wzywa się do uiszczenia opłaty pełnomocnika.

Organ nie podzielił również zarzutu skarżącej do pytania nr 99.

Pytanie nr 99 brzmiało:

"Zgodnie z Kodeksem postępowania cywilnego, merytorycznie niezasadny wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia apelacji w sprawie o rozwód, sąd:

A. oddala na posiedzeniu niejawnym,

B. odrzuca na posiedzeniu niejawnym,

C. oddala na rozprawie."

Skarżącą udzieliła na to pytanie odpowiedzi "A".

Według klucza odpowiedzi prawidłowa była odpowiedź "C", oparta na art. 168 § 1 k.p.c. w zw. z art. 148 § 1 k.p.c.

Zdaniem skarżącej, pytanie dotyczyło zagadnienia prawnego, które budzi spory w doktrynie i orzecznictwie, co uniemożliwiało udzielenie jednoznacznej odpowiedzi, a tym samym naruszało wymogi określone w art. 339 ust. 1 ustawy o radcach prawnych. Skarżąca podniosła, że możliwość oddalenia wniosku na posiedzeniu niejawnym była przedmiotem dyskusji zarówno w doktrynie, jak i orzecznictwie i dlatego wniosła o uznanie udzielonej przez nią odpowiedzi "A", jako prawidłowej.

Zarzut ten nie zasługuje na uwzględnienie.

Art. 168 § 1 k.p.c. stanowi: "Jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności procesowej bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. Postanowienie może być wydane na posiedzeniu niejawnym".

Wykładnia gramatyczna art. 168 § 1 k.p.c. jednoznacznie wskazuje tylko na możliwość uwzględnienia wniosku o przywróceniu terminu na posiedzeniu niejawnym.

Brak jest natomiast przepisu, który pozwalałby oddalić wniosek o przywrócenie terminu na posiedzeniu niejawnym.

Organ nie uznał też za możliwe podzielenie zarzutu skarżącej odnośnie pytania nr 206. Pytanie nr 206 brzmiało:

"Zgodnie z ustawą o podatkach i opłatach lokalnych, maksymalną stawkę opłaty targowej, będącej opłatą lokalną, określa:

A. ustawa,

B. uchwała rady gminy,

C. wójt (burmistrz, prezydent) zarządzeniem."

Skarżąca zaznaczyła jako poprawną odpowiedź "B". Według klucza odpowiedzi prawidłowa była odpowiedź "A", oparta na art. 19 pkt 1 lit a ustawy z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych (Dz.U. z 2006, Nr 121, poz. 844 z późn zm.).

Ponadto odpowiedź na wskazane pytanie wynika z art. 217 Konstytucji RP, który stanowi, że nakładanie podatków, innych danin publicznych, określanie podmiotów, przedmiotów i stawek podatkowych następuje w drodze ustawy.

Nie zasługuje też, w ocenie organu, na uwzględnienie zarzut do pytania nr 213.

Pytanie nr 213 brzmiało:

"Zgodnie z ustawą Prawo pocztowe, organem właściwym do wydawania zezwoleń na wykonywanie działalności pocztowej jest:

A. Prezes Urzędu Komunikacji Elektronicznej,

B. wojewoda,

C. minister właściwy do spraw łączności."

Skarżąca zaznaczyła jako poprawną odpowiedź "C". Według klucza odpowiedzi prawidłowa była odpowiedź "A", oparta na art. 8 ustawy z dnia 12 czerwca 2003 Prawo pocztowe (Dz. U Nr 130, poz. 1188 ze zm.) zgodnie z którym "Organem właściwym w sprawach zezwoleń oraz wpisu do rejestru jest Prezes Urzędu Komunikacji Elektronicznej, zwany dalej "Prezesem UKE".

Skarżąca zarzuciła, że pytanie to wykraczało poza zakres przedmiotowy określony w art. 331 ust. 3 ustawy o radcach prawnych i program studiów prawniczych, dlatego też wniosła o przyznanie punktu za udzieloną przez nią odpowiedź.

Według Ministra, nie zasługuje na uwzględnienie także zarzut skarżącej do pytania nr 225. Pytanie nr 225 brzmiało:

"Zgodnie z ustawą - Prawo o ustroju sądów administracyjnych, do pełnienia urzędu na stanowisku sędziego wojewódzkiego sądu administracyjnego może być powołany ten, kto ukończył:

A. 29 lat życia,

B. 30 lat życia,

C. 35 lat życia."

Skarżąca zaznaczyła jako poprawną odpowiedź "B". Według klucza odpowiedzi prawidłowa była odpowiedź "C", oparta na art. 6 § 1 pkt 5 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U Nr 153, poz. 1269 ze zm.).

Zdaniem skarżącej, pytanie zostało błędnie sformułowane, gdyż dotyczyło tylko jednego z warunków, które zgodnie z ustawą prawo o ustroju sądów administracyjnych muszą być spełnione łącznie, aby zostać powołanym do pełnienia urzędu na stanowisku sędziego wojewódzkiego sądu administracyjnego. Odwołująca wskazała, że pozostałe pytania egzaminacyjne o numerach 238 i 164, które również dotyczyły określonego warunku ustawowego zawierały precyzyjne sformułowanie w swej treści "przy spełnieniu pozostałych warunków".

Organ II instancji dokonał szczegółowej analizy całości testu egzaminacyjnego oraz merytorycznie sprawdził wszystkie pytania testowe i stwierdził, że pytania zostały sformułowane jednoznacznie, a wśród propozycji odpowiedzi była wyłącznie jedna poprawna odpowiedź i dlatego zarzut skarżącej dotyczący naruszenia art. 339 ust. 1 ustawy o radcach prawnych jest bezzasadny.

Wobec powyższego organ II instancji stwierdził brak podstaw do zmiany zaskarżonej uchwały Komisji Egzaminacyjnej

Skargę na powyższą decyzję wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie kandydatka, stawiając zaskarżonej decyzji zarzuty:

1. Zarzut naruszenia prawa materialnego.

A) Naruszenie art. 33 9 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych poprzez umieszczenie w zestawie pytań takich, na które więcej niż jedna odpowiedź była poprawna (tj. pytania 98, 99, 206), a co za tym idzie dopuszczenie do zaistnienia częściowej poprawności więcej niż jednej odpowiedzi i zmuszenie osób zdających egzamin do dokonywania wyboru odpowiedzi najbardziej prawdopodobnej.

B) Naruszenie art. 331 ust. 3 ustawy z dnia 6 lipca 1982r. o radcach prawnych poprzez umieszczenie wśród pytań egzaminacyjnych takich, których zakres wykraczał poza określone we wspomnianym przepisie ramy zagadnień i nieuwzględnienie faktu, iż swoboda doboru pytań nie oznacza zupełnej dowolności.

C) Naruszenie art. 6 K.p.a. poprzez przekroczenie przez Zespół Konkursowy zakresu uznania administracyjnego w odniesieniu do swobody układania podważonych w niniejszej skardze pytań oraz błędnego rozumienia celu, jakiemu służyć miał przeprowadzany egzamin konkursowy na aplikację radcowską.

D) Naruszenie art. 339 ust. 3 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych poprzez sformułowanie niejednoznacznych i nieprecyzyjnych pytań, budzących wątpliwości nie tylko osób zdających egzamin konkursowy, ale przede wszystkim wywołujących spory w doktrynie i orzecznictwie oraz poprzez zamieszczenie wśród pytań egzaminacyjnych takich, na które odpowiedź nie wynika wprost z przepisów prawa.

2. Zarzut naruszenia przepisów postępowania:

A) Naruszenie art. 8, art. 7 w zw. z art. 77 i art. 80, oraz art. 107 § 3 K.p.a. poprzez brak wykazania przez Ministra Sprawiedliwości okoliczności przekonujących o trafności swego rozstrzygnięcia w zakresie kwestionowanych w odwołaniu z dnia [...] października 2008 r. pytań, w sytuacji gdy kandydatce zabrakło jedynie 2 punktów do osiągnięcia pozytywnego wyniku z egzaminu konkursowego na aplikację radcowską.

B) Naruszenie art. 7 w zw. z art. 77 i art. 80 K.p.a. poprzez błędne ustalenie, iż strona otrzymała negatywny wynik z egzaminu konkursowego na aplikację radcowską, gdyż po analizie pytań testowych i uwzględnieniu pytań błędnie sformułowanych względnie wykraczających poza zakres materiału wymagalnego na egzamin konkursowy oraz niejednoznacznie sformułowanych organ winien uznać, iż skarżący uzyskał wynik pozytywny.

C) Naruszenie art. 9 i art. 11 K.p.a. poprzez brak wyjaśnienia podstawy faktycznej i prawnej zasadności przesłanek, które były podstawą wydania decyzji z dnia [...] marca 2009 r.

W związku z przedstawionymi powyżej zarzutami kandydatka wniosła o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] marca 2009 r.

Mając na uwadze treść testu na aplikację radcowską w 2008 r., kandydatka zwróciła w pierwszej kolejności uwagę na fakt, iż wiele z konkursowych pytań sformułowanych zostało w sposób niejednoznaczny i mylący kandydata.

Zgodnie ze stanowiskiem wielokrotnie już podkreślanym w doktrynie i orzecznictwie, przyjmuje się, iż pytania składające się na test konkursowy na aplikację winny być sformułowane w sposób precyzyjny, odpowiadający zasadom logiki i niepozostawiającym wątpliwości, co do tego, iż zawsze wśród wskazanych propozycji odpowiedzi tylko jedna jest prawidłowa.

W wyroku NSA o sygn. akt II GSK 310/07 stwierdzono, iż "pytania testowe na egzamin konkursowy na aplikacją radcowską mają być tak sformułowane, by w sposób niebudzący wątpliwości kandydat na aplikanta mógł wskazać tylko jedną odpowiedź, jako prawidłową. Nie jest przy tym przekonujące twierdzenie organu, że pytania testowe na egzamin konkursowy na aplikacją radcowską mogą dotyczyć zagadnień spornych czy budzących wątpliwości, znajdujących się w obrębie danej dziedziny prawa. Celem egzaminu na aplikację radcowską jest, bowiem sprawdzenie wiedzy kandydata na aplikanta i jak zasadnie zauważa Sąd I instancji, pytania testowe na aplikacją radcowską winny być wymagającym wiedzy testem z określonych dziedzin prawa i instytucji prawnych ukształtowanych przez prawo pozytywne. Stawianie natomiast w teście pytań, na które odpowiedź w doktrynie i judykaturze nie jest jednoznaczna, stoi w sprzeczności z art. 339 ust. 1 ustawy o radcach prawnych. Pytania testowe na egzamin konkursowy na aplikację radcowską mają być, bowiem tak sformułowane, by zrealizować ustawowy wymóg określony w art. 339 ust. 1 ustawy o radcach prawnych, a zatem, na które jest tylko jedna prawidłowa i niebudzący wątpliwości odpowiedź". Z kolei w wyroku o sygn. akt II GSK 355/07 NSA uznał, że "relacja pomiędzy odpowiedzią a pytaniem musi być zawsze sprawdzalna na podstawie jednoznacznych kryteriów wynikających ze stanu prawnego, do którego nawiązuje pytanie. Jeżeli takiego nawiązania nie ma, to wówczas za prawidłową należy uznać odpowiedź obejmującą nie tylko zasady, lecz również dopuszczone w normach prawnych wyjątki kształtujące łącznie z nim stan prawny [...]. Dopuszczalność istnienia prawdopodobieństwa lub częściowej poprawności więcej niż jednej odpowiedzi i obowiązek wybrania z nich odpowiedzi najlepszej, najbardziej oczywistej, (...), jest naruszeniem art. 339 ust. 1 ustawy o radcach prawnych przez jego błędną wykładnię".

Poglądy wyrażone i przytoczone powyżej zostały powtórzone w wielu wyrokach sądowych, zarówno WSA w Warszawie jak i NSA.

Mając powyższe na uwadze, kandydatka raz jeszcze przedstawiła i rozwinęła zarzuty dotyczące zakwestionowanych pytań, które znalazły się na egzaminie konkursowym na aplikację radcowską w 2008 r., tj. pytań o numerach: 35, 98, 99, 206, 213, 225.

W odpowiedzi na skargę Minister Sprawiedliwości wniósł o jej oddalenie.

Odpowiadając na skargę A. K. dotyczącą decyzji z dnia [...] marca 2009 r., Minister Sprawiedliwości podtrzymał swoje stanowisko, zawarte w ww. decyzji w sprawie ustalenia ilości punktów uzyskanych przez skarżącą na 188, i utrzymania w mocy rozstrzygnięcia zawartego w uchwale Komisji Egzaminacyjnej nr [...] z dnia [...] września 2008 r., odnośnie negatywnego wyniku egzaminu konkursowego na aplikację radcowską.

Minister Sprawiedliwości uznał również za niezasadny zarzut naruszenia zasad wynikających z art.7, art. 8, art. 9, art. 11, art. 77, art. 80, art. 107 § 3 K.p.a.

Wobec powyższego, w ocenie organu skarżonego, podjęta w sprawie decyzja z dnia [...] marca 2009 r. jest w pełni prawidłowa, a skarga p. A. K. jest bezzasadna i powinna zostać oddalona.

Na rozprawie skarżąca rozszerzyła swoje zarzuty, obejmując nimi również pytania nr 100 i 193.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle paragrafu drugiego powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, wchodzi tutaj w grę kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywana pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów odnoszących się do słuszności rozstrzygnięcia.

Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.– Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz.U Nr 153, poz. 1270, z późn. zm.; zwaną dalej p.p.s.a.).

Rozpoznając skargę w świetle powołanych wyżej kryteriów należy uznać, że skarga jest uzasadniona, choć nie wszystkie zarzuty w niej podniesione są trafne.

Przedmiotem rozpoznania przez Sąd była skarga na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] marca 2009 r., utrzymującą w mocy uchwałę nr [...] z dnia [...] września 2008 r. Komisji Egzaminacyjnej w sprawie ustalenia wyniku egzaminu konkursowego na aplikację radcowską kandydatki, która uzyskała z testu wyboru 188 punktów.

W pierwszej kolejności należy stwierdzić, że Minister Sprawiedliwości był uprawniony do dokonania kontroli uchwały nr [...] z dnia [...] września 2008 r. Komisji Egzaminacyjnej, uwzględniając w pełni zasadę dwuinstancyjności przedmiotowego postępowania. Zgodnie z art. 3310 ust. 2 ustawy o radcach prawnych, od uchwały komisji służy kandydatowi odwołanie dotyczące wyniku egzaminu do Ministra Sprawiedliwości. W myśl natomiast art. 331 ww. ustawy Minister Sprawiedliwości jest organem wyższego stopnia w stosunku do komisji. Uchwała komisji ustalająca wynik egzaminu ma niewątpliwie charakter decyzji administracyjnej, a odwołanie, o którym mowa w przepisie art. 3310 ust. 2, jest odwołaniem w rozumieniu art. 127 § 1 k.p.a. Zasada dwuinstancyjności postępowania administracyjnego, określona w art. 15 k.p.a., polega na dwukrotnym rozpatrzeniu i rozstrzygnięciu tej samej sprawy wyznaczonej treścią zaskarżonej decyzji. Działanie organu odwoławczego nie ma charakteru kontrolnego, ale jest działaniem merytorycznym. Dlatego w rozpatrywanej sprawie Minister Sprawiedliwości miał obowiązek ponownego rozpatrzenia sprawy w jej całokształcie, niezależnie od tego, czy strona podnosiła zarzuty związane z procedurą przeprowadzenia egzaminu konkursowego czy też ich nie podnosiła.

Organ odwoławczy miał zatem obowiązek poddać analizie zarówno prawidłowość przygotowania egzaminu (w tym także testu egzaminacyjnego), jak i jego przebiegu.

W ocenie Sądu obowiązek ten w rozpoznawanej sprawie został zrealizowany.

W myśl art. 339 ust. 1 ustawy o radcach prawnych egzamin konkursowy polega na rozwiązaniu testu składającego się z zestawu 250 pytań zawierających po trzy propozycje odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa. Za każdą odpowiedź kandydat uzyskuje jeden punkt. Natomiast zgodnie z art. 339 ust. 3 ww. ustawy pozytywny wynik z egzaminu konkursowego otrzymuje kandydat, który uzyskał z testu co najmniej 190 punktów.

Powyższa regulacja nie przewiduje więc sytuacji, aby prawidłowe mogły być dwie odpowiedzi, a tym bardziej, aby mógł być jednocześnie przyznany punkt za wskazanie jednej z dwóch odpowiedzi spośród trzech wymienionych w pytaniu. Nie ulega również wątpliwości, że pytanie egzaminacyjne powinno być zredagowane dostatecznie precyzyjnie, aby uniknąć wątpliwości ze strony osoby egzaminowanej co do zakresu przedmiotowego danego pytania.

Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy w ocenie Sądu za uzasadniony należy uznać zarzut naruszenia prawa materialnego, tj. przepisu art. 339 ust. 1 ustawy o radcach prawnych w odniesieniu do zakwestionowanego przez skarżącą pytania testu nr 98, a także w odniesieniu do pytań nr 100, 139 i 193, którego wadliwość Sąd wziął pod uwagę z urzędu, nie będąc związanym granicami skargi, uwzględniając m.in. dotychczasowe orzecznictwo Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie.

Kandydatka zakwestionowała – z różnych powodów – ocenę odpowiedzi na pytania o numerach: 35, 98, 99, 206, 213, 225, rozszerzając na rozprawie zarzuty co do pytań nr 100 i 193.

Sąd podziela – co do zasady – dokonaną przez kandydatkę ocenę pytania nr 98. Sąd zgadza się z poglądem kandydatki, iż prawidłowa odpowiedź na to pytanie nie wynika expresis verbis z przepisu prawa, lecz z łącznej wykładni kilku przepisów kodeksu postępowania cywilnego; Sąd Najwyższy kilkakrotnie już wypowiadał się co do formułowania pytań w ten sposób uznając go za niezgodny z założeniami art. 339 ust. 1 ustawy o radcach prawnych.

Z kolei pytanie nr 100 brzmiało "Zgodnie z Kodeksem postępowania cywilnego, jeżeli strona wniosła o przywrócenie terminu do wniesienia apelacji, nie dołączając jednocześnie do wniosku samej apelacji:

A. sąd odrzuci wniosek o przywrócenie terminu,

B. Sąd oddali wniosek o przywrócenie terminu,

C. przewodniczący wzywa stronę do uzupełnienia tego braku w terminie tygodniowym pod rygorem zwrotu wniosku".

Według karty odpowiedzi skarżąca udzieliła na to pytanie odpowiedzi "A", natomiast według klucza odpowiedzi prawidłowa jest odpowiedź "C", która wynika z przepisów art. 169 § 3 k.p.c. w zw. z art. 130 § 1 k.p.c.

Według oceny Sądu ww. przepisy nie dają jednoznacznej odpowiedzi na powyższe pytanie.

Przepis art. 169 § 3 k.p.c. brzmi:

"Równocześnie z wnioskiem (o przywrócenie terminu) strona powinna dokonać czynności procesowej". Natomiast w myśl art. 130 § 1 k.p.c. zd. 1 "Jeżeli pismo procesowe nie może otrzymać prawidłowego biegu wskutek niezachowania warunków formalnych lub jeżeli od pisma nie uiszczono należnej opłaty, przewodniczący wzywa stronę, pod rygorem zwrócenia pisma, do poprawienia, uzupełnienia lub opłacenia go w terminie tygodniowym". O tym, że niedołączenie apelacji jest brakiem formalnym wniosku nie przemawia więc literalne brzmienie art. 169 § 3 k.p.c. To orzecznictwo Sądu Najwyższego przesądziło, iż niedopełnienie przez składającego wniosek o przywrócenie terminu wymagań przewidzianych w art. 169 § 3 k.p.c. stanowi brak formalny, którego uzupełnienie powinien Przewodniczący zarządzić w trybie przewidzianym w art. 130 k.p.c. (tak też 1CZ 238/54 z dnia 18 października 1954 r., OSNCP 1955/2/44 i 2CR 119/58 z dnia 1 września 1958 r., Preis 1960/2/407).

W tym stanie rzeczy, zdaniem Sądu, budzić może wątpliwość formułowanie tego rodzaju pytań w teście na egzaminie konkursowym na aplikację, na które odpowiedź nie wynika expressis verbis z przepisów prawa, a jedynie z poglądów doktryny i orzecznictwa.

Z kolei pytanie nr 139 brzmiało:

"Zgodnie z Kodeksem spółek handlowych, odwołanemu członkowi zarządu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, nie będącemu jej wspólnikiem, legitymacja do wytoczenia przeciwko spółce powództwa o stwierdzenie nieważności uchwały wspólników sprzecznej z ustawą:

A. przysługuje

B. nie przysługuje

C. przysługuje wyłącznie po wykazaniu interesu prawnego."

Wątpliwości Sądu wzbudziła kwestia stanowiska organu wyrażonego w zakresie tego pytania. W odwołaniu od uchwały Komisji Egzaminacyjnej skarżąca szczegółowo omówiła orzecznictwo Sądu Najwyższego związane z problematyką ujętą w tym pytaniu, jak również poglądy doktryny, w tym krytyczne wobec uchwały Sądu Najwyższego z dnia 1 marca 2007 r. III CZP 94/06, na którą powołuje się organ. Organ odnosząc się do powyższej argumentacji wyraził pogląd, iż znajomość uchwał Sądu Najwyższego, które uzyskują moc zasad prawnych stanowi fragment znajomości prawa. Należy jednak w tym miejscu przypomnieć, że egzamin konkursowy na aplikację polega na sprawdzeniu wiedzy kandydata ze znajomości przepisów prawa, a nie ze znajomości orzecznictwa lub poglądów doktryny. W orzecznictwie NSA został zaś wyrażony pogląd, który Sąd w składzie rozpoznającym przedmiotową sprawę w pełni podziela, że w teście egzaminacyjnym na aplikację nie powinno być takich pytań, na które możliwe jest udzielenie więcej niż jednej odpowiedzi prawidłowej, a wybór odpowiedzi wiąże się z koniecznością opowiedzenia się po stronie poglądów wyrażonych w doktrynie bądź po stronie stanowiska, i to nie jednoznacznego, prezentowanego w orzecznictwie, które jest kwestionowane przez uznanych przedstawicieli doktryny.

W pytaniu nr 193, w ocenie Sądu, żadna z podanych propozycji odpowiedzi nie stanowi natomiast zdania prawdziwego.

Pytanie to brzmiało: "Zgodnie z Ordynacją podatkową, wszczęcie postępowania podatkowego z urzędu następuje:

A. w formie postanowienia,

B. w formie zawiadomienia,

C. bez zachowania formy procesowej z chwilą dokonania pierwszej czynności w sprawie."

Według klucza prawidłową odpowiedzią na to pytanie jest odpowiedź "A" oparta na przepisie art. 165 § 2 ustawy – Ordynacja podatkowa. Kandydatka wybrała odpowiedź "C". W świetle przepisów art. 165 Ordynacji podatkowej nie zawsze jednak wszczęcie postępowania podatkowego z urzędu następuje w formie postanowienia. Przepisy art. 165 § 5-7 zawierają bowiem wyjątki od tej zasady. Jeżeli więc w pytaniu tym chodziło o tzw. zasadę, co do formy wszczęcia postępowania podatkowego z urzędu, to powinno to znaleźć wyraźne odzwierciedlenie w treści pytania. Z treści pytania nie wynika jednak, że chodzi w nim o "zasadę". Pytanie zostało w związku z tym sformułowane w sposób niewłaściwy, nie spełniający wymogów art. 339 ust. 1 ustawy o radcach prawnych

W ocenie Sądu - jeśli chodzi natomiast o pozostałe pytania testu zakwestionowane w skardze - uznać należy, iż organ prawidłowo, w sposób wszechstronny i przekonywujący odniósł się do zarzutów podniesionych przez skarżącą w odwołaniu od uchwały Komisji Egzaminacyjnej. Minister w sposób pełny przedstawił obowiązujący w tej materii stan prawny oraz wyjaśnił stronie skarżącej, dlaczego jej stanowisko nie znajduje uzasadnienia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny podziela w pełni dokonaną przez Ministra Sprawiedliwości materialno-prawną ocenę stawianych zarzutów, uznając, iż w świetle obowiązujących przepisów prawa skarżąca udzieliła niepoprawnych odpowiedzi na te pytania. Sporne pytania testowe mieszczą się w ramach zakresu przedmiotowego egzaminu konkursowego na aplikację radcowską. Zostały sformułowane zgodnie z zaleceniem zawartym w przepisie art. 339 ust. 1 ustawy o radcach prawnych, zaś odpowiedź wskazana przez organ, jako właściwa - wynika z poprawnego w tym zakresie klucza odpowiedzi załączonego do testu. Pytania te oparte były na przepisach prawa i zostały sformułowane jednoznacznie, a wśród propozycji odpowiedzi była wyłącznie jedna poprawna odpowiedź.

Odnosząc natomiast się do zarzutu naruszenia art. 331 ust. 3 ustawy o radcach prawnych wskazać należy, iż zgodnie z powołanym przepisem egzamin konkursowy ma za zadanie i polega na sprawdzeniu wiedzy kandydata na aplikanta radcowskiego w zakresie prawa konstytucyjnego, karnego, postępowania karnego, karnego skarbowego, wykroczeń, cywilnego, postępowania cywilnego, gospodarczego, spółek prawa handlowego, pracy i ubezpieczeń społecznych, rodzinnego i opiekuńczego, administracyjnego, postępowania administracyjnego, finansowego, europejskiego, ustroju sądów, samorządu radcowskiego i innych organów ochrony prawnej działających w Rzeczypospolitej Polskiej, a także warunków wykonywania zawodu radcy i etyki tego zawodu.

W ocenie Sądu, wydając zaskarżone rozstrzygnięcie organ nie naruszył także przepisów postępowania wymienionych w skardze. Uzasadnienie zaskarżonej decyzji wskazuje, że organ rozważył zarzuty i twierdzenia skarżącej, ponownie ocenił poprawność sformułowanych pytań i odpowiedzi, i stanowiska tego nie zmienia nieodniesienie się organu do wszystkich orzeczeń i przykładów wskazanych przez skarżącą. Organ odwoławczy reprezentował zasadniczo stanowisko odmienne od przedstawionego przez skarżącą i swoje poglądy w tym zakresie szczegółowo uzasadnił, odwołując się do stosownych aktów prawnych. Jak wynika też z obszernego i szczegółowego uzasadnienia decyzji, organ przeanalizował całość dokumentacji związanej z przeprowadzonym egzaminem. W ocenie Sądu fakt wydania rozstrzygnięcia, które jest poparte analizą prawną, i które jednocześnie jest niekorzystne dla skarżącej, nie może być też utożsamiany z naruszeniem norm procesowych.

Z uwagi na to, że uchwałą Komisji Egzaminacyjnej nr [...] z dnia [...] września 2008 r., utrzymaną w mocy decyzją Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] marca 2009 r., ustalony został wynik egzaminu konkursowego skarżącej na 189 punktów, a zdaniem Sądu pytania testu o numerach 98, 100, 139 oraz 193 sformułowane zostały niezgodnie z wymogami art. 339 ust. 1 ustawy o radcach prawnych, zasadnym było uchylenie zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Na podstawie art. 152 powołanej ustawy orzeczono, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku.

O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 powołanej ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.